# Dziennik Urzędowy C 146/27 k

| | ISSN 1977-1002 |
| --- | --- |
| Dziennik Urzędowy
  Unii Europejskiej | C 146 |
| | |
| Wydanie polskie | Informacje i zawiadomienia | Rocznik 6627 kwietnia 2023 |

ISSN 1977-1002

Dziennik Urzędowy

Unii Europejskiej

C 146

Wydanie polskie

Informacje i zawiadomienia

Rocznik 6627 kwietnia 2023

---

| Spis treści | Strona |
| --- | --- |
| | I   Rezolucje, zalecenia i opinie |
| | REZOLUCJE |
| | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny |
| | 576. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, 22.2.2023–23.2.2023 |
| 2023/C 146/01 | Rezolucja Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Ukraina: Rok po rosyjskiej inwazji – perspektywa europejskiego społeczeństwa obywatelskiego | 1 |
| | OPINIE |
| | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny |
| | 576. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, 22.2.2023–23.2.2023 |
| 2023/C 146/02 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Polityka energetyczna a rynek pracy: konsekwencje dla zatrudnienia w regionach przechodzących transformację energetyczną (opinia z inicjatywy własnej) | 4 |
| 2023/C 146/03 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wspieranie zmian na rynku pracy: jak utrzymać zdolność do zatrudnienia, zwiększać wydajność i rozwijać umiejętności, zwłaszcza w MŚP (opinia z inicjatywy własnej) | 15 |

Spis treści

Strona

I   Rezolucje, zalecenia i opinie

REZOLUCJE

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

576. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, 22.2.2023–23.2.2023

2023/C 146/01

Rezolucja Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Ukraina: Rok po rosyjskiej inwazji – perspektywa europejskiego społeczeństwa obywatelskiego

1

OPINIE

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

576. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, 22.2.2023–23.2.2023

2023/C 146/02

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Polityka energetyczna a rynek pracy: konsekwencje dla zatrudnienia w regionach przechodzących transformację energetyczną (opinia z inicjatywy własnej)

4

2023/C 146/03

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wspieranie zmian na rynku pracy: jak utrzymać zdolność do zatrudnienia, zwiększać wydajność i rozwijać umiejętności, zwłaszcza w MŚP (opinia z inicjatywy własnej)

15

---

| | III   Akty przygotowawcze |
| --- | --- |
| | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny |
| | 576. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, 22.2.2023–23.2.2023 |
| 2023/C 146/04 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenia (UE) nr 260/2012 i (UE) 2021/1230 w odniesieniu do poleceń przelewu natychmiastowego w euro(COM(2022) 546 final – 2022/0341 (COD)) | 23 |
| 2023/C 146/05 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie gromadzenia i udostępniania danych dotyczących usług krótkoterminowego najmu lokali mieszkalnych i zmieniającego rozporządzenie (UE) 2018/1724(COM(2022) 571 final – 2022/0358 (COD)) | 29 |
| 2023/C 146/06 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych (COM(2022) 541 final – 2022/0345 (COD)) | 35 |
| 2023/C 146/07 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę 2000/60/WE ustanawiającą ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej, dyrektywę 2006/118/WE w sprawie ochrony wód podziemnych przed zanieczyszczeniem i pogorszeniem ich stanu oraz dyrektywę 2008/105/WE w sprawie środowiskowych norm jakości w dziedzinie polityki wodnej(COM(2022) 540 final — 2022/0344 (COD)) | 41 |
| 2023/C 146/08 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie jakości powietrza i czystszego powietrza dla Europy(COM(2022) 542 final — 2022/0347 (COD)) | 46 |
| 2023/C 146/09 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Banku Centralnego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów: Komunikat w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego(COM(2022) 583 final) | 53 |
| 2023/C 146/10 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady, Europejskiego Banku Centralnego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, Komitetu Regionów i Europejskiego Banku Inwestycyjnego Roczna analiza zrównoważonego wzrostu gospodarczego 2023(COM(2022) 780 final) | 59 |

III   Akty przygotowawcze

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

576. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, 22.2.2023–23.2.2023

2023/C 146/04

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenia (UE) nr 260/2012 i (UE) 2021/1230 w odniesieniu do poleceń przelewu natychmiastowego w euro(COM(2022) 546 final – 2022/0341 (COD))

(COM(2022) 546 final – 2022/0341 (COD))

23

2023/C 146/05

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie gromadzenia i udostępniania danych dotyczących usług krótkoterminowego najmu lokali mieszkalnych i zmieniającego rozporządzenie (UE) 2018/1724(COM(2022) 571 final – 2022/0358 (COD))

(COM(2022) 571 final – 2022/0358 (COD))

29

2023/C 146/06

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych (COM(2022) 541 final – 2022/0345 (COD))

(COM(2022) 541 final – 2022/0345 (COD))

35

2023/C 146/07

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę 2000/60/WE ustanawiającą ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej, dyrektywę 2006/118/WE w sprawie ochrony wód podziemnych przed zanieczyszczeniem i pogorszeniem ich stanu oraz dyrektywę 2008/105/WE w sprawie środowiskowych norm jakości w dziedzinie polityki wodnej(COM(2022) 540 final — 2022/0344 (COD))

(COM(2022) 540 final — 2022/0344 (COD))

41

2023/C 146/08

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie jakości powietrza i czystszego powietrza dla Europy(COM(2022) 542 final — 2022/0347 (COD))

(COM(2022) 542 final — 2022/0347 (COD))

46

2023/C 146/09

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Banku Centralnego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów: Komunikat w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego(COM(2022) 583 final)

(COM(2022) 583 final)

53

2023/C 146/10

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady, Europejskiego Banku Centralnego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, Komitetu Regionów i Europejskiego Banku Inwestycyjnego Roczna analiza zrównoważonego wzrostu gospodarczego 2023(COM(2022) 780 final)

(COM(2022) 780 final)

59

---

| | Sprostowania |
| --- | --- |
| 2023/C 146/11 | Sprostowanie do podtytułu 575. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, 14.12.2022–15.12.2022 w części I (Rezolucje, zalecenia i opinie) pod nagłówkiem Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny( Dz.U. C 140 z 21.4.2023 ) | 65 |
| 2023/C 146/12 | Sprostowanie do podtytułu 575. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, 14.12.2022–15.12.2022 w części III (Akty przygotowawcze), pod nagłówkiem Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny( Dz.U. C 140 z 21.4.2023 ) | 66 |

Sprostowania

2023/C 146/11

Sprostowanie do podtytułu 575. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, 14.12.2022–15.12.2022 w części I (Rezolucje, zalecenia i opinie) pod nagłówkiem Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny( Dz.U. C 140 z 21.4.2023 )

( Dz.U. C 140 z 21.4.2023 )

65

2023/C 146/12

Sprostowanie do podtytułu 575. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, 14.12.2022–15.12.2022 w części III (Akty przygotowawcze), pod nagłówkiem Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny( Dz.U. C 140 z 21.4.2023 )

( Dz.U. C 140 z 21.4.2023 )

66

---

| PL | |
| --- | --- |

PL

---

I Rezolucje, zalecenia i opinie

REZOLUCJE

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

576. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, 22.2.2023–23.2.2023

| 27.4.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 146/1 |
| --- | --- | --- | --- |

27.4.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 146/1

---

Rezolucja Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Ukraina: Rok po rosyjskiej inwazji – perspektywa europejskiego społeczeństwa obywatelskiego”

(2023/C 146/01)

| Sprawozdawcy: | Stefano MALLIA


  Oliver RÖPKE


  Séamus BOLAND |
| --- | --- |

Sprawozdawcy:

Stefano MALLIA

Oliver RÖPKE

Séamus BOLAND

| Podstawa prawna | Art. 52 ust. 4 regulaminu wewnętrznego |
| --- | --- |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 23.2.2023 |
| Sesja plenarna nr | 576 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 160/1/4 |

Podstawa prawna

Art. 52 ust. 4 regulaminu wewnętrznego

Data przyjęcia na sesji plenarnej

23.2.2023

Sesja plenarna nr

576

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

160/1/4

EUROPEJSKI KOMITET EKONOMICZNO-SPOŁECZNY (EKES),

W sprawie przystąpienia Ukrainy do UE

| 1. | Zwraca uwagę, że Ukraińcy nadal tracą życie w obronie demokracji, a determinacja tego kraju, by stać się państwem członkowskim UE, musi zostać doceniona w sposób konkretny i znaczący. |
| --- | --- |

1.

| 2. | Podkreśla, że rozszerzenie jest procesem przynoszącym obopólne korzyści, ponieważ przyczynia się do stabilności UE, wzmacnia jej pozycję geopolityczną, wspiera pokój, jej wartości i dobrobyt jej narodów (1) oraz przynosi korzyści wszystkim dzięki większemu jednolitemu rynkowi, a jednocześnie proces rozszerzenia będzie wspierał Ukrainę w umacnianiu demokracji, praworządności i praw człowieka. |
| --- | --- |

2.

| 3. | Podkreśla potrzebę jedności UE w odniesieniu do procesu akcesyjnego Ukrainy i sugeruje, by podążać za przykładem innych krajów Europy Wschodniej, które przystąpiły do UE w latach 2004–2013. Wzywa do utworzenia pod auspicjami odpowiednich ministerstw grup roboczych ds. integracji europejskiej, w ramach których urzędnicy byliby szkoleni w zakresie harmonizacji ze standardami, normami, procedurami i ogólnie dorobkiem prawnym UE. |
| --- | --- |

3.

| 4. | Zauważa, że choć należy przestrzegać procesu przystąpienia do UE, to oczywiste jest, że proces przystąpienia Ukrainy (podobnie jak wszystkich krajów kandydujących z Bałkanów Zachodnich i Partnerstwa Wschodniego) należy przeprowadzić w jak najbardziej praktyczny sposób i w oparciu o wdrożenie odpowiednich reform w dziedzinie demokracji, praworządności, praw człowieka, podstawowych wolności, gospodarki rynkowej i wdrażania dorobku prawnego UE. |
| --- | --- |

4.

W sprawie specjalnego międzynarodowego trybunału do spraw zbrodni agresji przeciwko Ukrainie i sankcji wobec Federacji Rosyjskiej

| 5. | W pełni popiera rezolucję Parlamentu Europejskiego, w której wzywa się do ustanowienia specjalnego międzynarodowego trybunału do spraw zbrodni agresji przeciwko Ukrainie (2). Taki trybunał powinien zostać utworzony w ścisłej współpracy z Międzynarodowym Trybunałem Karnym i ONZ. Komitet wzywa również UE do objęcia przewodnictwa w zakresie międzynarodowej pomocy w dochodzeniach w sprawie zbrodni wojennych, zbrodni przeciwko ludzkości i ludobójstwa. |
| --- | --- |

5.

| 6. | Popiera rezolucję Parlamentu Europejskiego w sprawie uznania Federacji Rosyjskiej za państwo sponsorujące terroryzm (3) i z zadowoleniem przyjmuje w szczególności klauzulę wzywającą UE i jej państwa członkowskie do opracowania unijnych ram prawnych dotyczących uznawania państw za państwa sponsorujące terroryzm i państwa, które stosują środki terroru. Wdrożenie takich ram prawnych UE powinno skutkować znacznymi ograniczającymi środkami gospodarczymi, politycznymi, społecznymi i kulturalnymi wobec takich krajów. |
| --- | --- |

6.

| 7. | Wyraża poparcie dla propozycji umieszczenia grupy Wagnera na unijnej liście terrorystów. |
| --- | --- |

7.

W sprawie zapobiegania „zmęczeniu Ukrainą”

| 8. | Podkreśla, że gdyby Ukraina przegrała wojnę przeciwko Rosji, miałoby to katastrofalne skutki dla demokracji na całym świecie. UE musi zrobić wszystko, co w jej mocy, aby zapobiec „zmęczeniu Ukrainą”. Jako projekt pokojowy UE ma moralny obowiązek wspierać Ukrainę tak długo, jak będzie to konieczne i za pomocą wszelkich potrzebnych środków, w tym poprzez pomoc humanitarną i infrastrukturę. |
| --- | --- |

8.

W sprawie rekonstrukcji i odbudowy Ukrainy

| 9. | Zwraca uwagę, że UE musi już teraz opracować plany i narzędzia potrzebne do rekonstrukcji Ukrainy. Wielostronna platforma koordynacji darczyńców jest wyraźnym sygnałem, że społeczność międzynarodowa wspiera i będzie nadal wspierać Ukrainę, ale oprócz skupienia się na pomocy krótkoterminowej musi ona poświęcić równie dużo uwagi długoterminowej rekonstrukcji Ukrainy. |
| --- | --- |

9.

| 10. | Podkreśla, że plany rekonstrukcji i odbudowy ukraińskiego społeczeństwa i terytorium powinny obejmować sprawiedliwe warunki pracy, egzekwowanie prawa pracy, promowanie godnej pracy oraz prawa do bezpiecznego i zdrowego środowiska pracy, a także możliwości szkolenia dla wszystkich. |
| --- | --- |

10.

| 11. | Podkreśla, że zadanie rekonstrukcji Ukrainy będzie ogromne i już teraz należy wprowadzić wszystkie niezbędne przepisy, aby Ukraińcy mogli jak najszybciej powrócić do normalnego życia po zakończeniu wojny i zbudować konkurencyjną gospodarkę, która obejmuje ekologiczną, cyfrową i sprawiedliwą transformację oraz wygeneruje dobrobyt dla wszystkich Ukraińców. Ponadto procesy te powinny obejmować wsparcie na rzecz tworzenia miejsc pracy, które Ukraina utraciła w wyniku rosyjskiej inwazji. |
| --- | --- |

11.

| 12. | Wzywa do zaangażowania partnerów społecznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego w opracowywanie, wdrażanie i monitorowanie planów rekonstrukcji i odbudowy. Takie zaangażowanie zagwarantuje przejrzystość i sprawiedliwość oraz zapewni wykorzystanie zasobów tam, gdzie są one najbardziej potrzebne. |
| --- | --- |

12.

| 13. | Przypomina, że pomoc ukraińskim przedsiębiorstwom, w całej ich różnorodności, w przetrwaniu wojny i wspieraniu ich w budowaniu podstaw dobrze prosperującej gospodarki podczas rekonstrukcji leży we wspólnym interesie UE i Ukrainy. Oprócz stowarzyszenia Ukrainy z Programem na rzecz jednolitego rynku istnieje potrzeba dalszego przyznawania Ukrainie dostępu do innych kluczowych programów UE. Przedsiębiorstwa potrzebują stałych i ulepszonych środków wsparcia w zakresie dzielenia się wiedzą, logistyki i dostępu do bezpośredniego i pośredniego finansowania. |
| --- | --- |

13.

| 14. | Wzywa do przywrócenia dialogu społecznego w Ukrainie w ramach stanu wojennego pomimo wyzwań, jakie może on stwarzać. Dialog społeczny jest kluczowym elementem konwencji Międzynarodowej Organizacji Pracy (MOP) i układu o stowarzyszeniu między UE a Ukrainą i stanie się jednym z głównych instrumentów konsultacji między rządem, pracodawcami i pracownikami w kwestiach związanych z odbudową gospodarczą i społeczną kraju. |
| --- | --- |

14.

| 15. | Z zadowoleniem przyjmuje pozytywne trójstronne porozumienia w sprawie reform prawa pracy w Ukrainie oraz oczekiwane ulepszenie przepisów ustawodawczych dotyczących układów zbiorowych, a także podkreśla potrzebę zaangażowania ekspertów z Ukrainy, MOP i UE w proces wdrażania międzynarodowych norm pracy oraz gwarancji społecznych i pracowniczych. |
| --- | --- |

15.

W sprawie wsparcia dla społeczeństwa obywatelskiego i kontaktów międzyludzkich

| 16. | Wyraża uznanie dla solidarności okazanej przez organizacje społeczeństwa obywatelskiego w UE i w Ukrainie, które udzieliły pierwszej pomocy i zaoferowały wsparcie osobom uciekającym przed wojną. |
| --- | --- |

16.

| 17. | Podkreśla znaczenie ustanowienia unijnego mechanizmu wzmacniającego pozycję ukraińskiego społeczeństwa obywatelskiego poprzez zapewnienie finansowania i ułatwienie uczestnictwa w sieciach społeczeństwa obywatelskiego UE. Szczególną uwagę należy zwrócić na zapewnienie i koordynowanie wsparcia finansowego i administracyjnego dla Platformy Społeczeństwa Obywatelskiego UE–Ukraina w ramach układu o stowarzyszeniu UE–Ukraina oraz innych ukraińskich organizacji społeczeństwa obywatelskiego, w tym sieci parasolowych z siedzibą w Brukseli i organizacji ukraińskiej diaspory. |
| --- | --- |

17.

| 18. | Wzywa do zwiększenia budżetu w ramach programu Erasmus+ dla Ukrainy w 2024 r., aby umożliwić skorzystanie z tego programu dodatkowemu tysiącowi beneficjentów z Ukrainy, a tym samym budować i wzmacniać mosty między UE a ukraińskim społeczeństwem obywatelskim. Takie możliwości odbycia stażu i wymiany w EKES-ie i innych instytucjach UE zwiększyłyby świadomość młodzieży ukraińskiej na temat społecznych i gospodarczych korzyści płynących z integracji z UE. |
| --- | --- |

18.

Bruksela, dnia 23 lutego 2023 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Artykuł 3 Traktatu o Unii Europejskiej.

1

(2)  Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 19 stycznia 2023 r. w sprawie utworzenia trybunału do spraw zbrodni agresji przeciwko Ukrainie (2022/3017(RSP)).

2

utworzenia trybunału do spraw zbrodni agresji przeciwko Ukrainie

(3)  Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 23 listopada 2022 r. w sprawie uznania Federacji Rosyjskiej za państwo sponsorujące terroryzm (2022/2896(RSP)).

3

uznania Federacji Rosyjskiej za państwo sponsorujące terroryzm

---

OPINIE

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

576. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, 22.2.2023–23.2.2023

| 27.4.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 146/4 |
| --- | --- | --- | --- |

27.4.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 146/4

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Polityka energetyczna a rynek pracy: konsekwencje dla zatrudnienia w regionach przechodzących transformację energetyczną”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2023/C 146/02)

| Sprawozdawczyni: | Maria del Carmen BARRERA CHAMORRO |
| --- | --- |

Sprawozdawczyni:

Maria del Carmen BARRERA CHAMORRO

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 20.1.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa |
| Data przyjęcia przez sekcję | 30.1.2023 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 22.2.2023 |
| Sesja plenarna nr | 576 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 123/43/20 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

20.1.2022

Podstawa prawna

Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa

Data przyjęcia przez sekcję

30.1.2023

Data przyjęcia na sesji plenarnej

22.2.2023

Sesja plenarna nr

576

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

123/43/20

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) stwierdza, że nasilające się negatywne skutki kryzysu klimatycznego, a także niepewność i kryzysy wynikające z nowych realiów geopolitycznych i rynku energii wymagają od Unii Europejskiej zdecydowanego przyspieszenia transformacji w kierunku czystej energii oraz zwiększenia niezależności energetycznej Europy od mało rzetelnych dostawców oraz od niestabilnego sektora paliw kopalnych. W związku z tym pozytywnie ocenia ukierunkowane na te cele plany Komisji Europejskiej (np. REPowerEU i jego dodatkowe finansowanie za pośrednictwem Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (RRF)). |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Zwraca również uwagę, że zagrożenia środowiskowe (kryzys klimatyczny) i energetyczne (zależność od paliw kopalnych) rzutują na działalność gospodarczą i wszystkie powiązane środki z zakresu polityki, wywierając na różne sposoby duży wpływ na regiony, sektory gospodarki, pracowników i grupy ludności znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji. W związku z tym EKES uważa, ze należy skupić się zwłaszcza na regionach objętych sprawiedliwą transformacją, gdzie istnieje bardziej intensywne powiązanie między rozwojem sektora energetycznego a wymogami rynku pracy i gdzie konieczne będzie podjęcie konkretnych działań z zakresu polityki. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | W tym względzie najbardziej wiarygodne badania pokazują, że powodzenie transformacji ekologicznej, a w szczególności energetycznej, może doprowadzić do wzrostu PKB (w niektórych badaniach szacuje się ten wzrost na 5,6 % do 2050 r.), a także poziomu zatrudnienia (MOP i IRENA szacują, że liczba stworzonych miejsc pracy będzie czterokrotnie wyższa od liczby utraconych) i jego jakości, wziąwszy pod uwagę, że wymagane będą wyższe kwalifikacje. Obniżenie cen energii dzięki zwiększeniu liczby jej źródeł, zwłaszcza odnawialnych, określonych i promowanych za pomocą odpowiedniej zielonej systematyki UE, poprawi dostęp do tych usług i produkcję, a także doprowadzi do stworzenia większej liczby miejsc pracy. Miejsca pracy tworzone w sektorze energii ze źródeł odnawialnych są na ogół trudniejsze do przeniesienia, w związku z czym przyniosą korzyści wielu regionom, zwłaszcza tym bardziej zagrożonym wyludnieniem. Należy również wziąć pod uwagę pozytywny wpływ środowiska pracy na zdrowie. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES jest jednak bardzo zaniepokojony poważnymi negatywnymi skutkami transformacji energetycznej dla gospodarki, zatrudnienia i społeczeństwa w perspektywie krótko- i średnioterminowej, które potęguje obecny kryzys związany z wojną w Ukrainie i sytuacją gospodarczą (wysoka inflacja). Wzrost cen energii dotknął gospodarstwa domowe znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji, a także wiele przedsiębiorstw w całej UE. Wysokie rachunki za energię podnoszą koszty prowadzenia przedsiębiorstw i rzutują na ich poziom produkcji i zatrudnienia, gdyż są one zmuszone do realizacji planów restrukturyzacji. Świadczy to o tym, że polityka energetyczna i jej zmiany mają istotne znaczenie dla dostosowania i równowagi podmiotów rynku pracy, pracowników i pracodawców. W związku z tym należy w bardzo szybkim czasie ustabilizować rynek energii i zarządzać jego przyszłością za pomocą nowych przepisów uwzględniających podwójną zieloną i cyfrową transformację, odporność i konkurencję. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Z myślą o skorygowaniu lub złagodzeniu tych negatywnych konsekwencji transformacji energetycznej w obliczu nowych kryzysów – EKES proponuje, by państwa członkowskie rozważyły odpowiednie sposoby większego uwzględniania w ramach regulacyjnych oraz w polityce ochrony środowiska i polityce energetycznej polityki rynku pracy (zachęty do zrównoważonego zatrudnienia wysokiej jakości jako wartości dodanej transformacji energetycznej; fundusze służące rozłożeniu kosztów procesów zarówno tymczasowej, jak i definitywnej restrukturyzacji; programy przekwalifikowania zawodowego w celu zwiększenia zdolności do zatrudnienia w gospodarce niskoemisyjnej itp.), jak również większego uwzględniania polityki dobrobytu społecznego (gwarancje powszechnego dostępu do usług energetycznych, udostępnianie dochodu zastępczego, odpowiedni dochód minimalny itp.). Włączenie tych aspektów w ramach krajowych środków na rzecz wdrożenia planu działania w sprawie Europejskiego filaru praw socjalnych powinno następować zawsze w drodze dialogu społecznego i rokowań zbiorowych, nie naruszając autonomii i różnorodności systemów stosunków pracy w poszczególnych państwach członkowskich. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Biorąc pod uwagę większą złożoność tych wyzwań, EKES proponuje położenie nacisku na wzajemne powiązania między kwestiami transformacji energetycznej, rynkami pracy i rozwojem regionalnym w ramach odnowionej polityki spójności (gospodarczej, społecznej i terytorialnej). Chociaż związek między polityką energetyczną UE a rynkiem pracy w kontekście regionalnym jest istotny dla wszystkich regionów UE, szczególny przypadek stanowią regiony objęte sprawiedliwą transformacją, które cechuje silna zależność od konwencjonalnej energii, co ma wpływ na powiązane sektory przemysłu. W tym celu należy uwzględnić przydatne wskaźniki, takie jak wskaźnik dotyczący potencjału zatrudnienia dzięki obniżeniu emisyjności (ang. DEP). EKES ponownie wyraża przekonanie, że, aby rzeczywiście osiągnąć cele polityki klimatycznej i transformacji energetycznej, konieczne jest efektywniejsze korzystanie z mechanizmu sprawiedliwej transformacji z uwzględnieniem tempa odpowiadającego położeniu małych i dużych przedsiębiorstw. Jest konieczne, aby w tych warunkach podjąć nowe działania uzupełniające na szczeblu regionalnym w celu utrzymania jak największej liczby miejsc pracy i zapewnienia wysokiej jakości nowych miejsc pracy, niezmiennie w oparciu o realny i skuteczny dialog i rokowania zbiorowe, a także o udział podmiotów gospodarki społecznej. Komisja powinna sprzyjać takiemu wzmocnieniu wymiaru społecznego. Wszelkie rozważane środki lub polityki muszą być zawsze sformułowane z poszanowaniem specyficznych cech krajowych systemów stosunków pracy, a także ról, kompetencji i autonomii partnerów społecznych. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES wzywa Komisję i Parlament, państwa członkowskie i regiony UE, by w bardziej innowacyjny i skuteczniejszy sposób włączyły partnerów społecznych i inne organizacje społeczeństwa obywatelskiego w opracowanie i realizację polityki transformacji energetycznej o wysokiej wartości dodanej pod względem zatrudnienia i ochrony socjalnej, a także w jej monitorowanie i ocenę. Brak równowagi terytorialnej w tej dziedzinie było wyraźnie widać w wykonanych studiach przypadków, w związku z czym Komitet apeluje do Komisji i państw członkowskich, aby w drodze dialogu społecznego i z udziałem podmiotów gospodarki społecznej przyjęły środki ułatwiające bardziej zrównoważony rozwój terytorialny i społeczno-gospodarczy. Na przykład można propagować procesy konsultacji społecznych oraz, w stosownych przypadkach, umowy społeczne, aby zapewnić transformację energetyczną sprawiedliwą pod względem gospodarczym, dotyczącym zatrudnienia i społecznym. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES dostrzega potrzebę wzmocnienia publicznej i prywatnej polityki inwestycyjnej, a także polityki rekompensat społecznych w dobie obecnego kryzysu geopolitycznego, wziąwszy pod uwagę negatywny wpływ tych zjawisk na konkurencyjność dużych przedsiębiorstw i MŚP w UE oraz na gospodarstwa domowe znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji. Zachęca między innymi do korzystania z planu REPowerEU w ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (RRF), aby ustabilizować warunki rynkowe oraz zapewnić obywatelkom i obywatelom europejskim powszechne dostawy. Ta pilna konieczność wymaga większych środków w zakresie inwestycji gospodarczych i społecznych (np. pomocy rekompensującej wyższe koszty przedsiębiorstw, gwarancji środków zapobiegających ubóstwu energetycznemu itd.), przy czym nie należy obniżać przyjętych docelowych poziomów dekarbonizacji, gdyż kolejne opóźnienia miałyby bardziej negatywne skutki niż przyspieszenie działań w perspektywie średnio- i długoterminowej. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES uważa, że zarówno duże, jak i małe i średnie przedsiębiorstwa mają do odegrania ważną rolę w realizacji celu polegającego na transformacji energetycznej dzięki rygorystycznym warunkom promowania zrównoważonego zatrudnienia wysokiej jakości i ochrony socjalnej, a także gwarancji powszechnego dostępu do usług energetycznych (na przykład poprzez zapobieganie ubóstwu energetycznemu). Niemniej z myślą o tym, aby stawić czoła największym trudnościom MŚP, EKES zwraca się o poprawę, tj. usprawnienie i uproszczenie, programów ich dostępu do finansowania, a także o zapewnienie usług stałej pomocy i wsparcia. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES zaleca również zwiększenie udziału prosumentów (biernych odbiorców energii, którzy stają się aktywnymi obywatelami jako producenci energii ze źródeł odnawialnych) oraz obywateli (społeczności energetycznych), by przyspieszyć transformację energetyczną w Europie. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES sądzi, że terytorialnym planom transformacji energetycznej muszą towarzyszyć odpowiednie umowy lub porozumienia w sprawie sprawiedliwych konsultacji społecznych. Na ich podstawie tworzenie i utrzymanie wysokiej jakości zrównoważonego zatrudnienia oraz wsparcie dla poszczególnych osób muszą być niezbędnym warunkiem opracowywania, stosowania i oceny przewidzianych środków, w tym środków finansowych otrzymanych na wsparcie transformacji energetycznej. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Niemniej na płaszczyźnie polityki makro obecne doświadczenia w zakresie dialogu społecznego i rokowań zbiorowych w związku z transformacją energetyczną nie są pozytywne. W większości krajów zaangażowanie partnerów społecznych w opracowywanie, wdrażanie i kształtowanie polityki związanej z dwojaką transformacją (cyfrową i ekologiczną) uznaje się za niewystarczające. |
| --- | --- |

1.12.

2.   Kontekst i główne elementy

| 2.1. | EKES ocenia pozytywnie fakt, że UE – jako jeden z głównych emitentów na świecie – podjęła wiążące zobowiązanie do osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2050 r., które pomimo wątpliwości innych głównych emitentów na świecie ponowiła podczas COP27 (w dniach 7–8 listopada 2022 r.). Podkreśla jednak, że skuteczność środków przedsięwziętych w nadchodzących latach w celu dekarbonizacji gospodarki europejskiej i systemu energetycznego UE będzie zależeć nie tylko od osiągnięcia tego celu ochrony środowiska, lecz również od tego, czy transformacja będzie dla wszystkich sprawiedliwa i będzie przyczyniać się do zrównoważonego i dostatniego społeczeństwa o nowoczesnej, zasobooszczędnej i konkurencyjnej gospodarce oraz wysokim poziomie zatrudnienia dobrej jakości. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | W opinii „Strategiczna wizja transformacji energetycznej umożliwiającej strategiczną autonomię UE” (1) EKES dostrzega możliwości tworzenia dobrobytu związane z procesem obniżenia emisyjności energii. Ostrzega jednak również przed zagrożeniami społecznymi i gospodarczymi wynikającymi z obecnego kryzysu energetycznego. Na obecne trudności, stwarzające dodatkową presję i stanowiące przeszkodę w osiągnięciu celów przyjętych w zakresie dekarbonizacji (wojna w Ukrainie, kryzys inflacyjny itp.), nakładają się problemy strukturalne, takie jak zmiana klimatu, której negatywne skutki dla UE i jej regionów stają się coraz bardziej widoczne. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | EKES ma świadomość, że wysokie ceny gazu i energii elektrycznej wywierają poważny wpływ na wszystkie przedsiębiorstwa, a także na gospodarstwa domowe znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji. Spirala inflacyjna prowadzi do zamknięcia zakładów przemysłowych (np. Slovalco w Słowacji), a także szkodzi konkurencyjności wielu przedsiębiorstw. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | EKES przyjmuje również do wiadomości sprawozdania Eurofound (2), wedle których wzrosło ubóstwo energetyczne. Chociaż państwa członkowskie dokładają znacznie większych starań, by wprowadzić środki społeczne łagodzące skutki społeczno-gospodarcze nowych kryzysów i sytuacji nadzwyczajnych, to są one niewystarczające, co pokazuje, jak ważne jest wyznaczenie ambitniejszych celów społecznych. Jak podkreśliła EEA, przy opracowywaniu i wdrażaniu pakietów polityk i środków w zakresie łagodzenia zmiany klimatu należy uwzględnić rozkład skutków społecznych i sposoby uczynienia ich bardziej sprawiedliwymi w przypadkach, w których są one nieuniknione (Exploring the social challenges of low carbon energy policies in Europe [Analiza wyzwań społecznych związanych z niskoemisyjną polityką energetyczną w Europie], październik 2021 r. (3)]). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | W obliczu nowych sytuacji nadzwyczajnych EKES wnosi o poszerzenie i zintensyfikowanie specjalnych środków UE i państw członkowskich w celu złagodzenia najbardziej szkodliwych skutków gospodarczych, społecznych i dotyczących zatrudnienia wynikających z realizacji ambitnych celów klimatycznych, lecz bez kwestionowania tych celów. Uważa również, że powinny one zostać uwzględnione w polityce spójności. Ten nacisk na politykę spójności w ramach polityki klimatycznej UE EKES podkreślił już w opinii (ECO/579 (4)), by zwrócić uwagę na środki ułatwiające przedsiębiorstwom dostosowanie się do wymogów związanych z transformacją energetyczną, w tym do wynikającej z nich restrukturyzacji, a także by zapobiec przypadkom ubóstwa energetycznego. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Na bardziej strukturalnej płaszczyźnie pakiet środków „Gotowi na 55” ma na celu przegląd i aktualizację prawodawstwa UE oraz zapoczątkowanie inicjatyw w celu zapewnienia zgodności polityki UE z celami klimatycznymi uzgodnionymi przez Radę i Parlament Europejski, do czego zobowiązano się w Europejskim Zielonym Ładzie i co ujęto w sposób wiążący w Europejskim prawie o klimacie. Dlatego też EKES uważa, że polityka przeciwdziałania kryzysowi klimatycznemu może doprowadzić do znaczących zmian w gospodarce i wywołać w perspektywie krótko-, średnio- i długoterminowej niepokoje społeczne, wpływając na zatrudnienie i dobrostan, zwłaszcza w niektórych regionach. Ponadto podobnie jak niemożliwe jest osiągnięcie postępu społecznego bez dobrych wyników gospodarczych, trwały wzrost gospodarczy nie nastąpi bez zapewnienia sprawiedliwej pod względem społecznym i pracowniczym transformacji ekologicznej i energetycznej. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Skutki na rynkach pracy będą bardziej dotkliwe w niektórych sektorach i regionach, gdzie występują wysokoemisyjne gałęzie przemysłu, które mogą ulec likwidacji. Potrzebie przyspieszenia transformacji energetycznej musi towarzyszyć mechanizm sprawiedliwej transformacji. Biorąc pod uwagę, że pozytywne skutki transformacji nie wystąpią automatycznie, EKES jest przekonany, że aby zapewnić pomyślną transformację energetyczną, konieczne jest opracowanie i wdrożenie polityki inwestycyjnej sprzyjającej włączeniu społecznemu (której warunkiem jest promowanie zrównoważonych i godnych miejsc pracy) z udziałem społeczeństwa i z uwzględnieniem głosu osób zatrudnionych i ich przedstawicieli na poziomie makro (unijnym i krajowym), mezo (sektorowym) i mikro (przedsiębiorstw, jednostek lokalnych). |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | W tych niepewnych i zmieniających się okolicznościach EKES sądzi, że ramy unii energetycznej i Zielonego Ładu są właściwe, lecz niewystarczające do realizacji polityki klimatycznej i energetycznej zapewniającej spójność społeczną i regionalną za pomocą intensywnych inwestycji w innowacje technologiczne, tworzenie zrównoważonych miejsc pracy wysokiej jakości, doskonalenie zawodowe kapitału ludzkiego oraz tworzenie regionalnego kapitału społecznego. Zachęca do stosowania w tym celu dobrych praktyk (5). Przypomina, że istnieją strategie, takie jak projekty budowy instalacji fotowoltaicznych na byłych obszarach wydobycia węgla brunatnego w Portugalii i Grecji czy też bardzo strategicznie ukierunkowane wsparcie prosumentów na Litwie. Stwierdza, że te doświadczenia nadal nie stanowią ani powszechnej, ani dominującej praktyki. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Zgodnie ze sprawozdaniem przygotowanym na wniosek Komisji Przemysłu, Badań Naukowych i Energii Parlamentu Europejskiego szacuje się, że koszt braku ambicji w polityce dotyczącej sprawiedliwej europejskiej transformacji energetycznej w 2050 r. wyniesie 5,6 % PKB UE. EKES podziela pogląd, że uniknięcie tych kosztów będzie wymagało zapewnienia sprawiedliwej transformacji, również pod względem zatrudnienia. W tym celu w sprawozdaniu zaleca się i określa ilościowo różne działania UE (6):






  — | Ambitny poziom finansowania UE, oprócz zasobów państw członkowskich, na wspieranie innowacji w dziedzinie technologii czystej energii. W opinii INT/913 EKES opowiedział się już za tym rozwiązaniem. |
| --- | --- | --- |

2.9.

—

Ambitny poziom finansowania UE, oprócz zasobów państw członkowskich, na wspieranie innowacji w dziedzinie technologii czystej energii. W opinii INT/913 EKES opowiedział się już za tym rozwiązaniem.

| — | Światowe przywództwo UE w wielostronnej współpracy w dziedzinie transformacji energetycznej przyniosłoby 94 mld EUR rocznie. |
| --- | --- |

—

Światowe przywództwo UE w wielostronnej współpracy w dziedzinie transformacji energetycznej przyniosłoby 94 mld EUR rocznie.

| — | Dzięki temu, że w rozporządzeniu UE w sprawie systematyki jaśniej zdefiniowano odpowiedzialne inwestycje energetyczne i poparto ład środowiskowy i zarządzanie społeczne, udałoby się zwiększyć PKB UE o 39 mld EUR rocznie. |
| --- | --- |

—

Dzięki temu, że w rozporządzeniu UE w sprawie systematyki jaśniej zdefiniowano odpowiedzialne inwestycje energetyczne i poparto ład środowiskowy i zarządzanie społeczne, udałoby się zwiększyć PKB UE o 39 mld EUR rocznie.

| 2.10. | EKES uważa, że nie tylko duże przedsiębiorstwa, lecz również MŚP są zasadniczym elementem rozwiązania, by zapewnić konkurencyjną, neutralną dla klimatu i sprzyjającą włączeniu społecznemu gospodarkę o obiegu zamkniętym w UE. Należy stworzyć i utrzymać odpowiednie warunki finansowania i wsparcia. Finansowanie musi być bardziej dostępne dla MŚP dzięki uproszczonym i dostosowanym procedurom administracyjnym. Zapewnienie usług wsparcia dla MŚP ułatwi faktyczny dostęp do tych środków i przyczyni się do stworzenia zrównoważonych ekosystemów przedsiębiorstw we wszystkich regionach UE (NUTS I, II i III), a nie tylko w regionach obecnie zakwalifikowanych do sprawiedliwej transformacji (około stu regionach NUTS III i 31 regionach NUTS II) (7). |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | EKES z zadowoleniem przyjmuje ustanowienie Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji i Społecznego Funduszu Klimatycznego (8). Niemniej wyraża przekonanie, że te fundusze nie zapewnią całego wsparcia finansowego potrzebnego do zaradzenia skutkom społeczno-gospodarczym i dotyczącym zatrudnienia w sposób odpowiedzialny społecznie. Zaznacza, że sprawiedliwa transformacja energetyczna polega nie tylko na finansowaniu, lecz obejmuje także dążenie do stworzenia wysokiej jakości miejsc pracy, do zwiększenia demokratycznego uczestnictwa (w tym na poziomie przedsiębiorstw), z poszanowaniem autonomii i różnorodności krajowych systemów stosunków pracy, oraz do utrzymania i dalszego zwiększania konkurencyjności europejskich przedsiębiorstw. Wzywa do przedsięwzięcia konkretnych działań na wszystkich szczeblach, w tym w zakresie funkcjonowania europejskiego semestru, by zwiększyć udział władz lokalnych i regionalnych oraz partnerów społecznych. Uważa również, że należy wymagać mechanizmów monitorowania i oceny właściwego korzystania z funduszu sprawiedliwej transformacji energetycznej, kontrolując realizację celów społecznych i związanych z zatrudnieniem przez przedsiębiorstwa otrzymujące to finansowanie publiczne. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | EKES zwraca się do Komisji, by w ramach oceny krajowych planów w dziedzinie energii i klimatu, a także w terytorialnych planach sprawiedliwej transformacji państw członkowskich wzmocniono cele społeczne i cele w zakresie zatrudnienia, takie jak:






  — | uwzględnienie aktywnej polityki zatrudnienia ułatwiającej zmianę pracy dzięki przekwalifikowaniu zawodowemu i inwestycjom edukacyjnym w wysokiej jakości zielone miejsca pracy, |
| --- | --- | --- |

2.12.

—

uwzględnienie aktywnej polityki zatrudnienia ułatwiającej zmianę pracy dzięki przekwalifikowaniu zawodowemu i inwestycjom edukacyjnym w wysokiej jakości zielone miejsca pracy,

| — | wspieranie osób tracących zatrudnienie z powodu dekarbonizacji za pomocą funduszy pochodzących od państw członkowskich i przedsiębiorstw, które czerpią z nich korzyści, w celu zagwarantowania dodatniego bilansu transformacji energetycznej pod względem zatrudnienia, |
| --- | --- |

—

wspieranie osób tracących zatrudnienie z powodu dekarbonizacji za pomocą funduszy pochodzących od państw członkowskich i przedsiębiorstw, które czerpią z nich korzyści, w celu zagwarantowania dodatniego bilansu transformacji energetycznej pod względem zatrudnienia,

| — | rozwój regionalnego potencjału gospodarczego wynikającego z odnawialnych źródeł energii oraz nowych form udziału w produkcji energii elektrycznej (na przykład tworzenie spółdzielni produkujących własną energię, zdolnych do produkcji nadwyżek dla społeczności lokalnych; krzewienie samozatrudnienia w zakresie wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych itp.), |
| --- | --- |

—

rozwój regionalnego potencjału gospodarczego wynikającego z odnawialnych źródeł energii oraz nowych form udziału w produkcji energii elektrycznej (na przykład tworzenie spółdzielni produkujących własną energię, zdolnych do produkcji nadwyżek dla społeczności lokalnych; krzewienie samozatrudnienia w zakresie wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych itp.),

| — | skuteczne zwalczanie ubóstwa energetycznego. gwarancja dostępu całej ludności do usług energetycznych została zapisana w Europejskim filarze praw socjalnych (zasada 20), |
| --- | --- |

—

skuteczne zwalczanie ubóstwa energetycznego. gwarancja dostępu całej ludności do usług energetycznych została zapisana w Europejskim filarze praw socjalnych (zasada 20),

EKES uważa, że aby osiągnąć te ambitne cele, należy zachęcać do opracowywania terytorialnych planów zatrudnienia i doskonalenia zawodowego z myślą o przyszłości, z aktywnym udziałem wszystkich zainteresowanych stron, w szczególności partnerów społecznych.

3.   Kontekst oraz najważniejszy wkład w formie międzynarodowych dowodów naukowych dotyczących wpływu sprawiedliwej transformacji energetycznej na zatrudnienie

| 3.1. | EKES odnotowuje, że zastąpienie konwencjonalnych elektrowni zasilanych paliwami kopalnymi przez źródła odnawialne może w różnoraki sposób wpływać na zatrudnienie. Może się przyczynić do powstania nowych zielonych miejsc pracy w sektorze energii odnawialnej, a także do przeniesienia zatrudnienia do innych sektorów. Trzeba wziąć pod uwagę potencjalny wzrost cen energii, który może stłumić popyt na pracę w sektorach energochłonnych i zmniejszyć siłę nabywczą gospodarstw domowych. Dane potwierdzają, że polityka energetyczna odnośnie do odnawialnych źródeł energii tworzy, niszczy lub przekształca miejsca pracy w krajach uprzemysłowionych. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | EKES zauważa, że nie ma pełnego konsensusu naukowego co do ostatecznego bilansu transformacji energetycznej pod względem zatrudnienia. Niektóre badania pokazują przypadki, w których nie nastąpił wzrost zatrudnienia netto (w Polsce) lub był on bardzo znikomy (w Niemczech). MOP szacuje niemniej, że dekarbonizacja gospodarki doprowadzi do utraty około 6 mln miejsc pracy, choć w krajach należących do Międzynarodowej Agencji Energii Odnawialnej (IRENA) liczba tworzonych miejsc pracy wzrośnie czterokrotnie, z 11 do 43 mln w 2030 r (9). Wszystkie scenariusze MAE przewidują, że zatrudnienie w branży czystej energii wzrośnie, co będzie rekompensować utratę miejsc pracy w sektorach paliw kopalnych. Według scenariusza, który zakłada osiągnięcie zeroemisyjności netto do 2050 r., 16 mln pracowników podejmie się nowych funkcji związanych z czystą energią. W sprawozdaniu USEER dotyczącym USA (10) (2022 r.) przedstawiono podobne szacunki: zatrudnienie w energetyce wzrosło o 4 % w przypadku czystej energii (jedynie o 2,8 % w przypadku całkowitego zatrudnienia). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | EKES odnotowuje szereg zakłóceń równowagi. Nowe miejsca pracy w sektorze czystej energii nie zawsze znajdują się w tam, gdzie zastępowane miejsca pracy, i wymagają nowych umiejętności. W związku z tym ustawodawstwo krajowe i krajowa polityka energetyczna powinny skupić się na zapewnieniu doskonalenia zawodowego, by transformacja przebiegła pomyślnie i była – w miarę możliwości – korzystna dla większości. Ponadto odsetek kobiet w sile roboczej (32 %) w sektorze energii ze źródeł odnawialnych jest wyższy niż w innych częściach sektora energetycznego, chociaż w sektorze energii wiatrowej wynosi zaledwie 21 %, co wskazuje na to, że w tej dziedzinie nadal utrzymują się stereotypy płci. Dlatego też przepisy krajowe i polityka ich wdrażania muszą kłaść nacisk na cele dotyczące równouprawnienia płci w nowych miejscach pracy. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Zdaniem EKES-u niezbędne jest przyznanie, że transformacja energetyczna jest nie tylko kwestią technologii oraz inwestycji publicznych i prywatnych, lecz także poważnym wyzwaniem społecznym na całym świecie. Dlatego też należy zapewniać i wspierać udział społeczeństwa obywatelskiego jako użytkowników oraz świata pracy jako producentów (przedsiębiorstw i osób pracujących, w sposób bezpośredni i za pośrednictwem przedstawicieli). Kwestie klimatyczne muszą znaleźć wyraz we wszystkich rodzajach polityki i decyzji. Ponadto EKES uważa, że te obszary polityki i decyzje należy opracować w ramach procesów i, w razie potrzeby, porozumień w sprawie konsultacji społecznych między władzami wszystkich szczebli, partnerami społecznymi – zawsze z poszanowaniem autonomii i różnorodności krajowych stosunków pracy – a także innymi organizacjami reprezentującymi społeczeństwo obywatelskie, aby transformacja energetyczna odbywała się w sposób inkluzywny z udziałem osób pracujących, konsumentek i konsumentów oraz ogółu obywateli. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Po zapoznaniu się z literaturą naukową i doświadczeniami dotyczącymi konkretnych przypadków – bardziej czy mniej pozytywnymi – EKES stwierdza, że nie ma jednej, określonej z góry drogi przemian, a sposób, w jaki transformacja energetyczna wpływa na zatrudnienie i miejsca pracy, zależy od warunków społecznych, w których wprowadzane są technologie i zmiany następujące w jej ramach. Dane zawarte w studiach przypadku na poziomie przedsiębiorstwa (np. Renault, Siemens Energy (11)) pokazują, że gdy zatrudnieni byli zaangażowani we wprowadzanie zmian, prowadziły one do pozytywnych wyników (doskonalenia zawodowego zatrudnionych, wyższej wydajności i jakości produktów). |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Niemniej na płaszczyźnie polityki makro wnioski w sprawie dialogu społecznego i rokowań zbiorowych w związku z transformacją energetyczną nie są pozytywne. W większości krajów zaangażowanie partnerów społecznych w opracowywanie, wdrażanie i kształtowanie polityki związanej z dwojaką transformacją (cyfrową i ekologiczną) uznaje się za niewystarczające. Z doświadczeń niektórych krajów wynika, że to niedociągnięcie może wypływać z dwóch podstawowych wyzwań stojących przed partnerami społecznymi:






  — | z zastrzeżeniem, że istnieje wiele różnych ram instytucjonalnych, we wszystkich tych krajach występuje niedobór środków na rzecz szerzenia dialogu społecznego i rokowań zbiorowych w zakresie kształtowania praw społecznych i pracowniczych związanych ze sprawiedliwą transformacją energetyczną (na przykład we Włoszech, Hiszpanii, Polsce, Niemczech itd.), |
| --- | --- | --- |

3.6.

—

z zastrzeżeniem, że istnieje wiele różnych ram instytucjonalnych, we wszystkich tych krajach występuje niedobór środków na rzecz szerzenia dialogu społecznego i rokowań zbiorowych w zakresie kształtowania praw społecznych i pracowniczych związanych ze sprawiedliwą transformacją energetyczną (na przykład we Włoszech, Hiszpanii, Polsce, Niemczech itd.),

| — | partnerzy mają niewystarczający potencjał odpowiedniego uczestnictwa w dyskusjach nad przyszłością pracy podczas transformacji energetycznej w celu ustalenia priorytetów i skutecznej realizacji swoich programów, pomimo ustawodawstwa krajowego, takiego jak w Hiszpanii, gdzie propaguje się „porozumienia w sprawie konsultacji społecznych” na rzecz sprawiedliwej transformacji energetycznej (ustawa nr 7/2021). |
| --- | --- |

—

partnerzy mają niewystarczający potencjał odpowiedniego uczestnictwa w dyskusjach nad przyszłością pracy podczas transformacji energetycznej w celu ustalenia priorytetów i skutecznej realizacji swoich programów, pomimo ustawodawstwa krajowego, takiego jak w Hiszpanii, gdzie propaguje się „porozumienia w sprawie konsultacji społecznych” na rzecz sprawiedliwej transformacji energetycznej (ustawa nr 7/2021).

4.   Uwagi ogólne

| 4.1. | EKES przyjmuje do wiadomości analizy pokazujące, że zarówno instrumenty UE związane z polityką, jak i instrumenty prawne mogą być istotne dla sprostania wyzwaniom, które stawia transformacja energetyczna, ze sprawiedliwej perspektywy gospodarczej, społecznej i pracowniczej. Uważa jednak również, że istniejące narzędzia (na przykład dyrektywa w sprawie europejskich rad zakładowych lub dyrektywa ustanawiająca ogólne ramowe warunki informowania i przeprowadzania konsultacji z pracownikami), które są wdrażane we wszystkich państwach członkowskich, powinny być skutecznie stosowane i egzekwowane. Wzywa do promowania i przeprowadzenia na rozmaitych odpowiednich szczeblach bardziej stosownych reform mających na celu rozwinięcie dialogu społecznego i rokowań zbiorowych w procesach sprawiedliwej transformacji energetycznej, tak by bilans tworzenia zrównoważonych miejsc pracy i ochrony osób pracujących był pozytywny i by utrzymano odpowiednią tkankę gospodarczą i biznesową we wszystkich państwach członkowskich i regionach, zawsze z należytym poszanowaniem autonomii partnerów społecznych. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Doświadczenie uczy również, że zmiany gospodarcze oraz zmiany struktury zatrudnienia wynikające z transformacji energetycznej mogą być pomyślne bądź zakończyć się porażką z punktu widzenia sprawiedliwej transformacji społecznej i zawodowej w zależności od tego, czy udaje się utrzymać znaczną liczbę miejsc pracy, przekształcając je z działalności mało zrównoważonej pod względem śladu węglowego w inne zrównoważone miejsca pracy. Zależność między polityką energetyczną a polityką zatrudnienia oddziałuje również na szersze środowisko lub szerszy kontekst regionalny, stwarzając możliwości i zagrożenia (na przykład taryfy gwarantowane; wzrost cen energii zagrażający miejscom pracy w przemyśle, tak jak w przypadku Niemiec i Hiszpanii). EKES odnotowuje niektóre doświadczenia regionalne, takie jak w regionie górniczym na północy Hiszpanii, gdzie nowe miejsca pracy stworzone w wyniku transformacji energetycznej są znacznie mniej liczne i oferują niższe wynagrodzenie, niż miało to miejsce wcześniej. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Na podstawie bardziej całościowej oceny EKES stwierdza, że – zgodnie z najbardziej wiarygodnymi badaniami – około 45 % pracowników w sektorze energetycznym na świecie pracuje w zawodach wymagających wysokich kwalifikacji w porównaniu z nieomal 25 % w całej gospodarce. Nie jest to jednak wszędzie możliwe, w związku z czym trzeba dołożyć starań, by zagwarantować poszkodowanym pracownikom sprawiedliwą transformację zorientowaną na człowieka i tym samym nie dopuścić do sytuacji, w której obniżenie emisyjności powoduje bezrobocie netto, tak jak w Polsce. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | EKES jest przekonany, że, zgodnie ze sprawozdaniami IRENA i MOP (12), potencjał energii ze źródeł odnawialnych w zakresie tworzenia godnych i zrównoważonych miejsc pracy wyraźnie wskazuje, że nie trzeba wybierać między zrównoważeniem środowiskowym a tworzeniem zatrudnienia. Oba te aspekty mogą i powinny iść ze sobą w parze, dzięki stworzeniu odpowiednich warunków prawnych, politycznych i finansowych, dzięki wymaganiu należytej odpowiedzialności i rozliczalności od wszystkich przedsiębiorstw otrzymujących fundusze, a także zapewnieniu udziału wszystkich zaangażowanych podmiotów (jednostek samorządu terytorialnego, partnerów społecznych i obywateli) w zarządzaniu tymi aspektami. |
| --- | --- |

4.4.

5.   Uwagi szczegółowe

| 5.1. | EKES stwierdza, że przemysł energetyczny będzie miał coraz bardziej strategiczną pozycję w gospodarce, ponieważ jest niezbędnym motorem wszystkich sektorów. Niemniej w obecnej sytuacji charakteryzującym się kryzysem i zmianą wiążą się z nim różnorakie zakłócenia równowagi i zagrożenia, którym należy zaradzić za pomocą odpowiednich inwestycji, spójnej polityki i nowych struktur zarządzania w celu zagwarantowania udziału gospodarki terytorialnej, społeczeństwa obywatelskiego i partnerów społecznych. Terytorialnym planom transformacji energetycznej muszą towarzyszyć odpowiednie umowy lub porozumienia w sprawie sprawiedliwych konsultacji społecznych, w których tworzenie i utrzymanie zrównoważonego zatrudnienia wysokiej jakości i wsparcie poszczególnych osób byłyby niezbędnym warunkiem opracowywania, stosowania i oceny przewidzianych środków. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | EKES przypomina, że jednym z głównych systemów zarządzania służących przeprowadzeniu sprawiedliwej społecznie transformacji i monitorowania jej postępów jest europejski semestr. Już wcześniej stwierdził, że wdrożenie Europejskiego filaru praw socjalnych w cyklu europejskiego semestru, wraz z jego monitorowaniem za pomocą tablicy wskaźników społecznych, jest krokiem we właściwym kierunku (13). Uważa jednak, że należy położyć większy nacisk na współdziałanie polityki ochrony środowiska z polityką zatrudnienia, by przyczynić się do bilansu końcowego sprzyjającego tworzeniu zrównoważonych miejsc pracy wysokiej jakości oraz zagwarantowaniu wystarczających dochodów dla osób tracących zatrudnienie, które nie mogą znaleźć innego zatrudnienia. Należy zwiększyć rolę regionów i ich kapitał społeczny, rozwinąć inteligentną specjalizację i program na rzecz kapitału ludzkiego. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | EKES ponownie podkreśla potrzebę wdrożenia odpowiedniego dorobku UE i państw członkowskich w dziedzinie prawa pracy i zabezpieczenia społecznego. Zgodnie z tym, co EKES już wcześniej stwierdził – proklamując Europejski filar praw socjalnych na szczycie w Göteborgu w listopadzie 2017 r., Parlament Europejski, Rada i Komisja potwierdziły swoje zobowiązanie do działania na rzecz sprawiedliwszej i równiejszej Europy. Ten filar powinien służyć jako kompas prowadzący do wznowionej pozytywnej konwergencji na rzecz poprawy warunków pracy i życia oraz jako punkt odniesienia wyznaczający kierunek reform w zakresie rynków pracy i polityki społecznej (14). |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | EKES odnotowuje, że istnieją znaczne różnice w przepisach wykonawczych do Europejskiego prawa o klimacie. Na przykład w prawie francuskim podkreślono wymiar zaangażowania przedsiębiorstw i przedstawicieli pracowników w zakresie współzależności między transformacją ekologiczną a kwestiami społeczno-zawodowymi. Natomiast w innych przepisach, na przykład włoskich i hiszpańskich, a także w przepisach wszystkich regionów objętych sprawiedliwą transformacją położonych w krajach Europy Wschodniej prawie w ogóle nie wspomina się o tych obowiązkach i prawach. Tytułem przykładu EKES odnotowuje pozytywne doświadczenia Francji (ustawa nr 2021-1104), w której pojęcie „wyzwań związanych z transformacją ekologiczną” weszło do kodeksu pracy. Uwzględniono w nim również uprawnienia do zawierania układów sektorowych, systemy perspektywicznego zarządzania miejscami pracy, uprawnienia do sprostania wyzwaniom właściwym dla transformacji ekologicznej i energetycznej (art. L 2242-20), a także prawa związkowe do wydawania ostrzeżeń dotyczących środowiska naturalnego i zdrowia publicznego (art. L 4133–L 4133-4). Dlatego też EKES wzywa Komisję do propagowania inicjatyw na rzecz wymiany dobrych praktyk między poszczególnymi państwami członkowskimi i regionami, nieustannie przy ścisłym poszanowaniu autonomii i różnorodności europejskich systemów stosunków pracy. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | EKES podkreśla, że głównym warunkiem wstępnym pomyślnej transformacji jest wyprzedzające i inkluzywne podejście, które zapewni i będzie wspierać konkretną politykę rynku pracy i dobrostanu. Istotną cechą skutecznej polityki powinno być to, że jest dobrze ukierunkowana na realne potrzeby rynku pracy, zwłaszcza, lecz nie tylko, w regionach w największym stopniu odczuwających skutki przechodzenia z paliw kopalnych na energię ze źródeł odnawialnych lub skutki korzystania z możliwości stwarzanych przez regiony bogate w te zasoby. Chociaż Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji jest przydatny, ma pewne ograniczenia, którym trzeba zaradzić i nie jest kompleksową odpowiedzią na wyzwania związane ze sprawiedliwą transformacją, ale może być wspierany dodatkowymi środkami z zakresu polityki na szczeblu państw członkowskich. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Aby poprawić związek między polityką ochrony środowiska i polityką transformacji energetycznej a polityką rynku pracy i ochrony socjalnej, EKES wnosi, by podczas opracowywania i wdrażania przewidzianego mechanizmu sprawiedliwej transformacji zwrócono baczniejszą uwagę na dostępne wskaźniki zrównoważonego zatrudnienia. Należy uwzględnić wskaźnik dotyczący potencjalnego zatrudnienia dzięki obniżeniu emisyjności (ang. DEP) na różnych poziomach NUTS. Aby uzyskać dane na temat wpływu nowego kryzysu energetycznego na zatrudnienie, można zapoznać się z bazą danych Europejskiego Obserwatorium Restrukturyzacji prowadzonego przez Eurofound (15), które prezentuje wiele doświadczeń w tym zakresie. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | EKES wzywa również do przyspieszenia i usprawnienia wdrażania mechanizmu sprawiedliwej transformacji (16). EKES ocenia pozytywnie uruchomienie 55 mld EUR do 2027 r. w regionach najbardziej dotkniętych transformacją energetyczną, aby osiągnąć cel „niepozostawiania nikogo w tyle”, łagodząc skutki społeczno-gospodarcze transformacji w kierunku gospodarki neutralnej dla klimatu za pomocą trzech filarów: nowego Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji (inwestycje o wartości ponad 25 mld EUR), systemu sprawiedliwej transformacji InvestEU (15 mld EUR dla sektora prywatnego) oraz nowego instrumentu pożyczkowego na rzecz sektora publicznego (w ramach którego 18,5 mld EUR przeznaczone zostanie na inwestycje publiczne). |
| --- | --- |

5.7.

| 5.8. | EKES uważa też, że w chwili formalizacji terytorialnych planów transformacji energetycznej należy wspierać nie tylko porozumienia przejściowe (regionalne konsultacje społeczne), lecz również dobre praktyki w zakresie rokowań zbiorowych oraz zaangażowania osób pracujących w społecznie sprawiedliwą transformację energetyczną. W tym kontekście należy wziąć pod uwagę, że przejście na bardziej odnawialne źródła energii poprawia jakość środowiska, ograniczając emisję zanieczyszczeń powietrza, co jest korzystne dla zdrowia i wydajności pracy. |
| --- | --- |

5.8.

| 5.9. | EKES sądzi, że zasadnicze znaczenie ma zadbanie o to, by ekologiczny wymiar Europy i transformacja energetyczna stworzyły pozytywną synergię z transformacją sprzyjającą włączeniu społecznemu, w celu przyczynienia się do sukcesu przedsiębiorstw, do zwiększenia możliwości zrównoważonego zatrudnienia wysokiej jakości dla osób pracujących oraz do dobrostanu wszystkich obywateli w ekosystemie sprzyjającym zdrowiu planety. |
| --- | --- |

5.9.

Bruksela, dnia 22 lutego 2023 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dz.U. C 75 z 28.2.2023. s. 102.

1

(2)  https://www.eurofound.europa.eu/publications/customised-report/2022/the-cost-of-living-crisis-and-energy-poverty-in-the-eu-social-impact-and-policy-responses-background.

2

(3)  https://www.eea.europa.eu/publications/exploring-the-social-challenges-of

3

(4)  Dz.U. C 323 z 26.8.2022, s. 54.

4

(5)  Zob. Dz.U. C 47 z 11.2.2020, s. 30 oraz Dz.U. C 62 z 15.2.2019, s. 269.

5

(6)  https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/STUD/2021/694222/EPRS_STU(2021)694222_EN.pdf

6

(7)  https://ec.europa.eu/eurostat/web/nuts/background

7

(8)  Dz.U. C 152 z 6.4.2022, s. 158.

8

(9)  https://irena.org/-/media/Files/IRENA/Agency/Publication/2019/Jan/IRENA_Gender_perspective_2019.pdf

9

(10)  https://www.energy.gov/policy/us-energy-employment-jobs-report-useer

10

(11)  https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/STUD/2022/733972/IPOL_STU(2022)733972_EN.pdf

11

(12)  https://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---dgreports/---dcomm/---publ/documents/publication/wcms_823807.pdf

12

(13)  Opinia EKES-u w sprawie rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego 2022 (Dz.U. C 75 z 28.2.2023, s. 35).

13

(14)  Opinia EKES-u „Godziwe płace minimalne w całej Europie” (Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 159).

14

(15)  https://www.eurofound.europa.eu/pl/observatories/emcc/european-restructuring-monitor

15

(16)  https://ec.europa.eu/info/strategy/priorities-2019-2024/european-green-deal/finance-and-green-deal/just-transition-mechanism_pl

16

---

ZAŁĄCZNIK

Następujące poprawki, które uzyskały poparcie co najmniej jednej czwartej oddanych głosów, zostały odrzucone w trakcie debaty (art. 74 ust. 3 regulaminu wewnętrznego):

POPRAWKA 1

SOC/718 – Polityka energetyczna a rynek pracy

Punkt 2.12

Zmienić

| Opinia sekcji | Poprawka |
| --- | --- |
| EKES zwraca się do Komisji, by w ramach oceny krajowych planów w dziedzinie energii i klimatu, a także w terytorialnych planach sprawiedliwej transformacji państw członkowskich
  wzmocniono cele społeczne i cele w zakresie zatrudnienia, takie
  jak: | EKES zwraca się do Komisji, by w ramach oceny krajowych planów w dziedzinie energii i klimatu, a także w terytorialnych planach sprawiedliwej transformacji państw członkowskich
  zachęcała do większego skupienia się na celach w zakresie zatrudnienia i celach społecznych, a także kierunkach polityki w tym zakresie, takich
  jak: |
| — | uwzględnienie aktywnej polityki zatrudnienia ułatwiającej zmianę pracy dzięki przekwalifikowaniu zawodowemu i inwestycjom edukacyjnym w wysokiej jakości zielone miejsca pracy, |

Opinia sekcji

Poprawka

EKES zwraca się do Komisji, by w ramach oceny krajowych planów w dziedzinie energii i klimatu, a także w terytorialnych planach sprawiedliwej transformacji państw członkowskich
  wzmocniono cele społeczne i cele w zakresie zatrudnienia, takie
  jak:

EKES zwraca się do Komisji, by w ramach oceny krajowych planów w dziedzinie energii i klimatu, a także w terytorialnych planach sprawiedliwej transformacji państw członkowskich
  zachęcała do większego skupienia się na celach w zakresie zatrudnienia i celach społecznych, a także kierunkach polityki w tym zakresie, takich
  jak:

—

uwzględnienie aktywnej polityki zatrudnienia ułatwiającej zmianę pracy dzięki przekwalifikowaniu zawodowemu i inwestycjom edukacyjnym w wysokiej jakości zielone miejsca pracy,

| — | uwzględnienie aktywnej polityki zatrudnienia ułatwiającej zmianę pracy dzięki przekwalifikowaniu zawodowemu i inwestycjom edukacyjnym w wysokiej jakości zielone miejsca pracy, |
| --- | --- |

—

uwzględnienie aktywnej polityki zatrudnienia ułatwiającej zmianę pracy dzięki przekwalifikowaniu zawodowemu i inwestycjom edukacyjnym w wysokiej jakości zielone miejsca pracy,

| — | wspieranie osób tracących zatrudnienie z powodu dekarbonizacji za pomocą funduszy pochodzących od państw członkowskich i przedsiębiorstw, które czerpią z nich korzyści, w celu zagwarantowania dodatniego bilansu transformacji energetycznej pod względem zatrudnienia, |
| --- | --- |

—

wspieranie osób tracących zatrudnienie z powodu dekarbonizacji za pomocą funduszy pochodzących od państw członkowskich i przedsiębiorstw, które czerpią z nich korzyści, w celu zagwarantowania dodatniego bilansu transformacji energetycznej pod względem zatrudnienia,

| — | wspieranie osób tracących zatrudnienie z powodu dekarbonizacji za pomocą
  odpowiednich środków i kierunków polityki rynku pracy, a jeżeli wymagają tego przepisy krajowe – za pomocą
  funduszy pochodzących od państw członkowskich i przedsiębiorstw, które czerpią z nich korzyści, w celu zagwarantowania dodatniego bilansu transformacji energetycznej pod względem zatrudnienia, |
| --- | --- |

—

wspieranie osób tracących zatrudnienie z powodu dekarbonizacji za pomocą
  odpowiednich środków i kierunków polityki rynku pracy, a jeżeli wymagają tego przepisy krajowe – za pomocą
  funduszy pochodzących od państw członkowskich i przedsiębiorstw, które czerpią z nich korzyści, w celu zagwarantowania dodatniego bilansu transformacji energetycznej pod względem zatrudnienia,

| — | rozwój regionalnego potencjału gospodarczego wynikającego z odnawialnych źródeł energii oraz nowych form udziału w produkcji energii elektrycznej (na przykład tworzenie spółdzielni produkujących własną energię, zdolnych do produkcji nadwyżek dla społeczności lokalnych; krzewienie samozatrudnienia w zakresie wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych itp.), |
| --- | --- |

—

rozwój regionalnego potencjału gospodarczego wynikającego z odnawialnych źródeł energii oraz nowych form udziału w produkcji energii elektrycznej (na przykład tworzenie spółdzielni produkujących własną energię, zdolnych do produkcji nadwyżek dla społeczności lokalnych; krzewienie samozatrudnienia w zakresie wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych itp.),

| — | rozwój regionalnego potencjału gospodarczego wynikającego z odnawialnych źródeł energii oraz nowych form udziału w produkcji energii elektrycznej (na przykład tworzenie spółdzielni produkujących własną energię, zdolnych do produkcji nadwyżek dla społeczności lokalnych; krzewienie samozatrudnienia w zakresie wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych itp.), |
| --- | --- |

—

rozwój regionalnego potencjału gospodarczego wynikającego z odnawialnych źródeł energii oraz nowych form udziału w produkcji energii elektrycznej (na przykład tworzenie spółdzielni produkujących własną energię, zdolnych do produkcji nadwyżek dla społeczności lokalnych; krzewienie samozatrudnienia w zakresie wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych itp.),

| — | skuteczne zwalczanie ubóstwa energetycznego. gwarancja dostępu całej ludności do usług energetycznych została zapisana w Europejskim filarze praw socjalnych (zasada 20), |
| --- | --- |

—

skuteczne zwalczanie ubóstwa energetycznego. gwarancja dostępu całej ludności do usług energetycznych została zapisana w Europejskim filarze praw socjalnych (zasada 20),

| — | skuteczne zwalczanie ubóstwa energetycznego. gwarancja dostępu całej ludności do usług energetycznych została zapisana w Europejskim filarze praw socjalnych (zasada 20), |
| --- | --- |

—

skuteczne zwalczanie ubóstwa energetycznego. gwarancja dostępu całej ludności do usług energetycznych została zapisana w Europejskim filarze praw socjalnych (zasada 20),

EKES uważa, że aby osiągnąć te ambitne cele, należy zachęcać do opracowywania terytorialnych planów zatrudnienia i doskonalenia zawodowego z myślą o przyszłości, z aktywnym udziałem wszystkich zainteresowanych stron, w szczególności partnerów społecznych.

EKES uważa, że aby osiągnąć te ambitne cele, należy zachęcać do opracowywania terytorialnych planów zatrudnienia i doskonalenia zawodowego z myślą o przyszłości, z aktywnym udziałem wszystkich zainteresowanych stron, w szczególności partnerów społecznych.
  Te plany powinny również uwzględniać konsekwencje gospodarcze tempa transformacji dla przedsiębiorstw, w szczególności MŚP.

Uzasadnienie

W poprawce proponuje się doprecyzowanie brzmienia tekstu w odniesieniu do zwiększenia nacisku na cele społeczne i dotyczące zatrudnienia oraz wyjaśnienie, że płatności z funduszy (jeżeli wymagają tego przepisy krajowe) nie są same w sobie wystarczające do rozwiązania problemu utraty miejsc pracy. Wsparcie osób bezrobotnych i ich reintegracja na rynku pracy wymagają znacznie więcej niż samych funduszy (polityki, środków administracyjnych itp.).

Wreszcie, jak podkreślono również w punkcie 1.6 projektu opinii, należy wziąć pod uwagę tempo dostosowane do sytuacji przedsiębiorstw, w szczególności MŚP.

Wynik głosowania

| Za: | 73 |
| --- | --- |
| Przeciw: | 78 |
| Wstrzymało się: | 8 |

Za:

73

Przeciw:

78

Wstrzymało się:

8

POPRAWKA 2

SOC/718 – Polityka energetyczna a rynek pracy

Punkt 5.2

Zmienić

| Opinia sekcji | Poprawka |
| --- | --- |
| EKES przypomina, że jednym z głównych systemów zarządzania służących przeprowadzeniu sprawiedliwej społecznie transformacji i monitorowania jej postępów jest europejski semestr. Już wcześniej stwierdził, że wdrożenie Europejskiego filaru praw socjalnych w cyklu europejskiego semestru, wraz z jego monitorowaniem za pomocą tablicy wskaźników społecznych, jest krokiem we właściwym (1) kierunku. Uważa jednak, że należy położyć większy nacisk na współdziałanie polityki ochrony środowiska z polityką zatrudnienia, by przyczynić się do bilansu końcowego sprzyjającego tworzeniu zrównoważonych miejsc pracy wysokiej jakości
  oraz zagwarantowaniu wystarczających dochodów dla osób tracących
  zatrudnienie, które nie mogą znaleźć innego zatrudnienia. Należy zwiększyć rolę regionów i ich kapitał społeczny, rozwinąć inteligentną specjalizację i program na rzecz kapitału ludzkiego. | EKES przypomina, że jednym z głównych systemów zarządzania służących przeprowadzeniu sprawiedliwej społecznie transformacji i monitorowania jej postępów jest europejski semestr. Już wcześniej stwierdził, że wdrożenie Europejskiego filaru praw socjalnych w cyklu europejskiego semestru, wraz z jego monitorowaniem za pomocą tablicy wskaźników społecznych, jest krokiem we właściwym (1) kierunku. Uważa jednak, że należy położyć większy nacisk na współdziałanie polityki ochrony środowiska z polityką zatrudnienia, by przyczynić się do bilansu końcowego sprzyjającego tworzeniu zrównoważonych miejsc pracy wysokiej jakości
  . Państwa członkowskie powinny również – zgodnie z przepisami krajowymi
   –
  zapewnić osobom tracącym
  zatrudnienie, które nie mogą znaleźć innego zatrudnienia,
  zasiłki dla bezrobotnych czy też odpowiedni dochód minimalny, a także zagwarantować do nich dostęp
  . Należy zwiększyć rolę regionów i ich kapitał społeczny, rozwinąć inteligentną specjalizację i program na rzecz kapitału ludzkiego. |

Opinia sekcji

Poprawka

EKES przypomina, że jednym z głównych systemów zarządzania służących przeprowadzeniu sprawiedliwej społecznie transformacji i monitorowania jej postępów jest europejski semestr. Już wcześniej stwierdził, że wdrożenie Europejskiego filaru praw socjalnych w cyklu europejskiego semestru, wraz z jego monitorowaniem za pomocą tablicy wskaźników społecznych, jest krokiem we właściwym (1) kierunku. Uważa jednak, że należy położyć większy nacisk na współdziałanie polityki ochrony środowiska z polityką zatrudnienia, by przyczynić się do bilansu końcowego sprzyjającego tworzeniu zrównoważonych miejsc pracy wysokiej jakości
  oraz zagwarantowaniu wystarczających dochodów dla osób tracących
  zatrudnienie, które nie mogą znaleźć innego zatrudnienia. Należy zwiększyć rolę regionów i ich kapitał społeczny, rozwinąć inteligentną specjalizację i program na rzecz kapitału ludzkiego.

EKES przypomina, że jednym z głównych systemów zarządzania służących przeprowadzeniu sprawiedliwej społecznie transformacji i monitorowania jej postępów jest europejski semestr. Już wcześniej stwierdził, że wdrożenie Europejskiego filaru praw socjalnych w cyklu europejskiego semestru, wraz z jego monitorowaniem za pomocą tablicy wskaźników społecznych, jest krokiem we właściwym (1) kierunku. Uważa jednak, że należy położyć większy nacisk na współdziałanie polityki ochrony środowiska z polityką zatrudnienia, by przyczynić się do bilansu końcowego sprzyjającego tworzeniu zrównoważonych miejsc pracy wysokiej jakości
  . Państwa członkowskie powinny również – zgodnie z przepisami krajowymi
   –
  zapewnić osobom tracącym
  zatrudnienie, które nie mogą znaleźć innego zatrudnienia,
  zasiłki dla bezrobotnych czy też odpowiedni dochód minimalny, a także zagwarantować do nich dostęp
  . Należy zwiększyć rolę regionów i ich kapitał społeczny, rozwinąć inteligentną specjalizację i program na rzecz kapitału ludzkiego.

Uzasadnienie

Ponieważ w tekście jest mowa o „osobach tracących zatrudnienie, które nie mogą znaleźć innego zatrudnienia”, logiczne wydaje się, że słowo „dochód” odnosi się do „dochodu minimalnego”. W tym przypadku stosowana terminologia powinna odzwierciedlać sformułowanie użyte w punkcie 1.5 projektu opinii, a mianowicie „odpowiedni dochód minimalny”. Ponadto można by zawrzeć wzmiankę o systemach zasiłków dla bezrobotnych w państwach członkowskich.

Wynik głosowania

| Za: | 79 |
| --- | --- |
| Przeciw: | 98 |
| Wstrzymało się: | 8 |

Za:

79

Przeciw:

98

Wstrzymało się:

8

POPRAWKA 3

SOC/718 – Polityka energetyczna a rynek pracy

Punkt 1.9

Zmienić

| Opinia sekcji | Poprawka |
| --- | --- |
| EKES uważa, że zarówno duże, jak i małe i średnie przedsiębiorstwa mają do odegrania ważną rolę w realizacji celu polegającego na transformacji energetycznej
  dzięki rygorystycznym warunkom promowania
  zrównoważonego zatrudnienia wysokiej jakości i ochrony socjalnej, a także gwarancji powszechnego dostępu do usług energetycznych (
  na przykład poprzez zapobieganie
  ubóstwu energetycznemu). Niemniej z myślą o tym, aby stawić czoła największym trudnościom MŚP, EKES zwraca się o poprawę, tj. usprawnienie i uproszczenie, programów ich dostępu do finansowania, a także o zapewnienie usług stałej pomocy i wsparcia. | EKES uważa, że zarówno duże, jak i małe i średnie przedsiębiorstwa mają do odegrania ważną rolę w realizacji celu polegającego na transformacji energetycznej
  poprzez promowanie i zapewnianie
  zrównoważonego zatrudnienia wysokiej jakości
  i – tym samym – przyczynianie się do świadczenia
  ochrony socjalnej, a także
  poprzez ewentualny udział w zapewnieniu
  powszechnego dostępu do usług energetycznych (
  a co za tym idzie – w zapobieganiu
  ubóstwu energetycznemu). Niemniej z myślą o tym, aby stawić czoła największym trudnościom MŚP, EKES zwraca się o poprawę, tj. usprawnienie i uproszczenie, programów ich dostępu do finansowania, a także o zapewnienie usług stałej pomocy i wsparcia. |

Opinia sekcji

Poprawka

EKES uważa, że zarówno duże, jak i małe i średnie przedsiębiorstwa mają do odegrania ważną rolę w realizacji celu polegającego na transformacji energetycznej
  dzięki rygorystycznym warunkom promowania
  zrównoważonego zatrudnienia wysokiej jakości i ochrony socjalnej, a także gwarancji powszechnego dostępu do usług energetycznych (
  na przykład poprzez zapobieganie
  ubóstwu energetycznemu). Niemniej z myślą o tym, aby stawić czoła największym trudnościom MŚP, EKES zwraca się o poprawę, tj. usprawnienie i uproszczenie, programów ich dostępu do finansowania, a także o zapewnienie usług stałej pomocy i wsparcia.

EKES uważa, że zarówno duże, jak i małe i średnie przedsiębiorstwa mają do odegrania ważną rolę w realizacji celu polegającego na transformacji energetycznej
  poprzez promowanie i zapewnianie
  zrównoważonego zatrudnienia wysokiej jakości
  i – tym samym – przyczynianie się do świadczenia
  ochrony socjalnej, a także
  poprzez ewentualny udział w zapewnieniu
  powszechnego dostępu do usług energetycznych (
  a co za tym idzie – w zapobieganiu
  ubóstwu energetycznemu). Niemniej z myślą o tym, aby stawić czoła największym trudnościom MŚP, EKES zwraca się o poprawę, tj. usprawnienie i uproszczenie, programów ich dostępu do finansowania, a także o zapewnienie usług stałej pomocy i wsparcia.

Uzasadnienie

Poprawka ma na celu doprecyzowanie tekstu, aby wyjaśnić, w jaki sposób przedsiębiorstwa i MŚP przyczyniają się do zapewnienia zrównoważonego zatrudnienia i tym samym do świadczenia ochrony socjalnej.

Wynik głosowania

| Za: | 76 |
| --- | --- |
| Przeciw: | 99 |
| Wstrzymało się: | 8 |

Za:

76

Przeciw:

99

Wstrzymało się:

8

---

(1)  Opinia EKES-u „Dodatkowe rozważania na temat rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego 2022” (dotychczas nieopublikowana).

(1)  Opinia EKES-u „Dodatkowe rozważania na temat rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego 2022” (dotychczas nieopublikowana).

---

| 27.4.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 146/15 |
| --- | --- | --- | --- |

27.4.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 146/15

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wspieranie zmian na rynku pracy: jak utrzymać zdolność do zatrudnienia, zwiększać wydajność i rozwijać umiejętności, zwłaszcza w MŚP”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2023/C 146/03)

| Sprawozdawczyni: | Marija MINCZEWA |
| --- | --- |

Sprawozdawczyni:

Marija MINCZEWA

| Wniosek o wydanie opinii | Decyzja Prezydium, 18.1.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 52 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. |
| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 20/01/2022 |
| Podstawa prawna | Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa |
| Data przyjęcia przez sekcję | 30.1.2023 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 22.2.2023 |
| Sesja plenarna nr | 576 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 153/2/2 |

Wniosek o wydanie opinii

Decyzja Prezydium, 18.1.2022

Podstawa prawna

Art. 52 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

20/01/2022

Podstawa prawna

Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa

Data przyjęcia przez sekcję

30.1.2023

Data przyjęcia na sesji plenarnej

22.2.2023

Sesja plenarna nr

576

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

153/2/2

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Europejski rynek pracy zmienia się i staje w obliczu nowych wyzwań wynikających z przyspieszenia postępu technologicznego i zrównoważonego inteligentnego wzrostu gospodarczego w kontekście zmiany klimatu, zmian demograficznych i starzenia się społeczeństwa, migracji oraz cyfrowej i zielonej transformacji. Konieczne jest zatem dobre zrozumienie, jakich rodzajów umiejętności będą wymagały przyszłe przemiany na rynku pracy, w tym w sektorze MŚP, tak aby można było utrzymać stabilną zdolność do zatrudnienia, przyczynić się do wysokiego poziomu produktywności i ograniczyć niedobory siły roboczej. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Rozwój umiejętności oraz skuteczne wdrażanie prawa do uczenia się przez całe życie i dostęp do niego muszą być integralną częścią szerszych strategii wzrostu gospodarczego oraz planów odbudowy i zwiększania odporności. Rewolucja technologiczna ma silny wpływ na charakter pracy i zawodów i przyspiesza dynamikę zmiany struktury zatrudnienia. Zdolność do zatrudnienia jest bezpośrednio związana ze zdolnością do podnoszenia i zmiany kwalifikacji pracowników na poziomie przedsiębiorstwa, aby móc sprostać zmianom, jak też ze stosunkiem ludzi do nowych umiejętności i możliwości oraz z motywacją do ich rozwijania. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Różne czynniki, takie jak starzenie się społeczeństwa i tendencje demograficzne, stwarzają szereg wyzwań związanych z radzeniem sobie z przemianami w przebiegu kariery zawodowej. Te wyzwania dotyczą sprawiedliwego i równego traktowania różnych pokoleń, motywacji i dostępu do równych szans w zakresie szkoleń i rozwoju umiejętności oraz do możliwości podnoszenia i zmiany kwalifikacji, aby przyczynić się do zwiększenia poziomu wydajności, jak również dotyczą poprawy indywidualnych zdolności zawodowych, zarządzania różnicami międzypokoleniowymi oraz współpracy i wzajemnej pomocy między pokoleniami w miejscu pracy. Edukacja dorosłych ma zasadnicze znaczenie dla podnoszenia ich kwalifikacji i może przynieść szereg korzyści osobistych, społecznych, gospodarczych i społecznych. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) podziela pogląd, że „w UE jest konieczna rewolucja w zakresie umiejętności, aby zapewnić ludziom możliwość rozwoju w kontekście gospodarki ekologicznej i cyfrowej” (1), i wzywa do intensyfikacji wysiłków i skutecznych wspólnych działań instytucji, przedsiębiorstw, partnerów społecznych i zainteresowanych stron w ramach paktu na rzecz umiejętności oraz do realizacji ambitnych celów określonych w programie tego paktu. W tym kontekście EKES z zadowoleniem przyjmuję propozycję Komisji, aby 2023 r. był Europejskim Rokiem Umiejętności (2). |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Bardzo istotna funkcja w rozwijaniu potencjału ludzkiego w celu osiągnięcia zrównoważonego rozwoju i utrzymania umiejętności zwiększających zdolność do zatrudnienia przypada partnerom społecznym. Ich rola w rzetelnym i skutecznym procesie rokowań zbiorowych ma fundamentalne znaczenie dla dopasowywania ambicji pracowników względem ich karier zawodowych do potrzeb przedsiębiorstw oraz dla uznawania umiejętności, ale również dla wzmacniania powiązań między systemami kształcenia, systemami kształcenia i szkolenia zawodowego i służbami zatrudnienia a polityką rozwoju innowacji, przemysłu, handlu i technologii. W osiągnięciu tych celów bardzo pomagają dialog społeczny i rokowania zbiorowe. Organizacje społeczeństwa obywatelskiego są predestynowane do tego, by zapewniać środowisko uczenia się pozaformalnego i nieformalnego, a także umożliwiać znaczące zaangażowanie, dzięki czemu wolontariusze z przedsiębiorstw rozwijają kluczowe kompetencje. Również odpowiednie organizacje społeczeństwa obywatelskiego mają do odegrania ważną rolę, zwłaszcza te działające w obszarze przedsiębiorczości społecznej lub współpracujące z różnymi słabszymi grupami społeczeństwa. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Powstałe w wyniku zmian w charakterze pracy nowe formy zatrudnienia, należycie chronione, mogą stworzyć ludziom różnorakie możliwości podejmowania działalności gospodarczej, różnicowania źródeł dochodów oraz podejmowania zawodów i działalności, które wcześniej były dla nich niedostępne. W tych warunkach utrzymanie zdolności do zatrudnienia wymaga: odpowiednich uregulowań prawnych, w tym ustalonych w drodze rokowań zbiorowych; systemu szkoleń zawodowych, który pozwoli rozwijać przedsiębiorczość i umiejętności specjalistyczne odpowiednio do potrzeb rynku pracy; nowych podejść do motywowania się oraz odpowiedniej kultury prawnej i gospodarczej. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Dla znacznej części społeczeństwa transformacja cyfrowa może stanowić wyzwanie, jeżeli chodzi o utrzymanie zdolności do zatrudnienia i skuteczne realizowanie się na rynku pracy. Może pogłębić nierówności wynikające z różnic w poziomie edukacji i szkolenia zawodowego, w tym podstawowej i funkcjonalnej umiejętności czytania i pisania, barier wiekowych, dostępu do nowoczesnych technologii i z zakresu, w jakim są one wykorzystywane w zależności od umiejętności i dochodów. Jednym z najważniejszych wyzwań w przyszłości będzie niewątpliwie zdolność do ciągłego aktualizowania umiejętności cyfrowych w zależności od zmian na rynku pracy i od wprowadzanych nowych technologii. W tym kontekście EKES z aprobatą przyjmuje przewidziane w planach odbudowy i zwiększania odporności, zakrojone na szeroką skalę inwestycje służące zwiększaniu umiejętności cyfrowych (3). |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Skuteczne przeprowadzenie zielonej transformacji będzie wymagało ludzi posiadających odpowiednie umiejętności oraz miejsc pracy z odpowiednim środowiskiem pracy i ekologicznymi systemami produkcji. Partnerzy społeczni odgrywają kluczową rolę w zapewnieniu sprawiedliwej transformacji w wielu sektorach gospodarki, w których nastąpią radykalne zmiany w obecnych zawodach. Za szczególnie ważne dla zielonej działalności są cztery grupy umiejętności: umiejętności inżynierskie i techniczne, umiejętności naukowe, umiejętności w zakresie zarządzania działalnością oraz umiejętności w zakresie monitorowania. EKES wspiera prowadzone już na szczeblu UE działania na rzecz uczenia się o zrównoważeniu środowiskowym i zielonej transformacji w UE (4) i wzywa do zapewnienia obywatelom UE i unijnym przedsiębiorstwom rozwiązań praktycznych. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Przyszłe potrzeby rynku pracy będą w coraz większym stopniu wymagać zaawansowanych umiejętności poznawczych wyższego szczebla, które będą umożliwiały działanie i podejmowanie decyzji w nieprzewidywalnym, nierutynowym i dynamicznie zmieniającym się środowisku. „Metaumiejętności”, które pobudzają i przyspieszają nabywanie innych umiejętności oraz ułatwiają szybsze uczenie się i pomyślne doskonalenie przez całe życie, mają istotne znaczenie dla utrzymania zdolności do zatrudnienia we współczesnych warunkach. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | W kontekście dynamicznie zmieniających się potrzeb rynku pracy kluczową rolę odgrywają systemy gromadzenia informacji na temat umiejętności, prognozowania i klasyfikacji. Jednocześnie należy usprawnić opracowywanie i wdrażanie narzędzi służących do przewidywania zapotrzebowania na umiejętności w poszczególnych krajach, a wszystkie zainteresowane strony powinny być w ten proces aktywnie zaangażowane i powinny w pełni wykorzystywać jego rezultaty. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Umieszczenie umiejętności i kwalifikacji w centrum europejskiej debaty politycznej powinno przyczynić się do: |
| --- | --- |

1.11.

| 1.11.1. | zmobilizowania rządów, przedsiębiorstw, partnerów społecznych i zainteresowanych stron do opracowania i zrealizowania nowoczesnych, kompleksowych strategii na rzecz umiejętności na poziomie krajowym i sektorowym; tworzenia większej ilości lepszych możliwości w zakresie uczenia się i rozwoju; przyciągania i zatrzymywania utalentowanych pracowników w celu rozwijania najważniejszych zdolności cyfrowych, zielonych i poznawczych, umiejętności miękkich, zdolności radzenia sobie ze zmianami; a także uruchomienia większej ilości inwestycji publicznych i prywatnych; |
| --- | --- |

1.11.1.

| 1.11.2. | wykorzystania sztucznej inteligencji w systemach dopasowywania umiejętności oraz zwiększania świadomości na temat istniejących dobrych praktyk w tym zakresie. Mogą to być systemy funkcjonujące zarówno w publicznych służbach zatrudnienia, jak i w sektorze prywatnym; |
| --- | --- |

1.11.2.

| 1.11.3. | przyspieszenia modernizacji i integracji kształcenia i szkolenia zawodowego, zwiększenia ich atrakcyjności, jakości, elastyczności i zdolności dostosowawczych do potrzeb różnych grup wiekowych i pracowników, do potrzeb rynku pracy oraz do potrzeby budowania kluczowych kompetencji w celu zapewnienia zdrowego otoczenia konkurencyjnego, zrównoważonego rozwoju oraz przejścia na zieloną i cyfrową gospodarkę; |
| --- | --- |

1.11.3.

| 1.11.4. | stwarzania młodym ludziom warunków do wchodzenia na rynek pracy i motywowania ich do tego za pomocą poradnictwa zawodowego, tak aby zapewnić im dostęp do dobrych warunków pracy i realnego rozwoju zawodowego. |
| --- | --- |

1.11.4.

| 1.12. | Należy zachęcać MŚP do pracy w sieciach, które współdziałają, do współpracy przy dzieleniu kosztów badań nad potrzebami w zakresie umiejętności i do łączenia zdolności w celu reagowania na wyzwania związane z dwojaką transformacją i rozwojem umiejętności. Kluczowe znaczenie dla stabilności ich funkcjonowania mają warunki panujące w społeczności lokalnej, w której działają, regionalne systemy zatrudnienia, wsparcie ze strony administracji lokalnych, dostęp do nowych technologii, innowacje i usługi centrów doskonałości zawodowej. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Podmioty gospodarcze i ich zainteresowane strony muszą zdecydowanie rozwijać swoje zdolności do przewidywania zapotrzebowania na umiejętności. Należy wspierać MŚP, aby mogły lepiej szkolić swój kapitał ludzki i lepiej rozwijać swoje strategie wzrostu. Szczególnie programy w systemie dualnym oraz uczenia się w miejscu pracy są wyraźnie dostosowane do potrzeb MŚP. W tym względzie partnerzy społeczni mają do odegrania zasadniczą rolę w ramach dialogu społecznego w swoich sektorach działalności. |
| --- | --- |

1.13.

2.   Uwagi ogólne i kontekst

| 2.1. | Pandemia COVID-19 postawiła nas w nowej sytuacji, która doprowadziła do zmian w zachowaniu, postawach i kulturze społeczeństwa. Zmieniły się oczekiwania i zachowania konsumentów (większa skala komunikacji i interakcji online), a także modele biznesowe i organizacja pracy (bardziej zdalne i hybrydowe sposoby pracy). Transformacja zielona i cyfrowa umożliwiają dostosowanie istniejących systemów i praktyk kształcenia i szkolenia w taki sposób, aby mogły zapewnić odpowiednią wiedzę, umiejętności i kompetencje. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Umiejętności, kwalifikacje i zatrudnienie, zmieniający się charakter pracy i rozwój rynku pracy sprzyjającego włączeniu społecznemu były przedmiotem licznych opinii EKES-u (5), które są nadal aktualne. Celem niniejszej opinii jest przeanalizowanie, jakiego rodzaju umiejętności są potrzebne do przyszłych przemian na rynku pracy, jak utrzymać zdolność do zatrudnienia i przyczynić się do zwiększenia wydajności, a także zbadanie skutecznych strategii na rzecz poprawy rozwoju siły roboczej i ograniczenia niedoborów siły roboczej, m. in. w przypadku MŚP. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Strategie rozwoju umiejętności muszą być częścią krajowych polityk i planów na rzecz wzrostu gospodarczego, w synergii z badaniami przemysłowymi i rozwojem gospodarczym. Państwa członkowskie muszą promować rozwój sektorów o wysokiej wartości dodanej, pomagać pracownikom i przedsiębiorstwom w zarządzaniu zmianami i dostosowywaniu się do nowych warunków oraz w nadążaniu za innowacjami w sferze technologii, cyfryzacji i ekologii. Będzie to wymagało dalszych inwestycji w zasoby i planowanie w zakresie takiego systemu kształcenia i szkolenia, który pozwoli sprostać nowym wyzwaniom i wyeliminować niedopasowanie na rynku pracy. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | EKES uważa, że utrzymanie trwałych zdolności do zatrudnienia jest problemem wieloaspektowym, w którym główne wyzwania to zmieniający się charakter pracy, miejsc pracy i zawodów, potrzeba skutecznego wdrożenia prawa do uczenia się przez całe życie i doskonalenia zawodowego, cyfryzacja, rosnąca rola potencjału ludzkiego i wydajności pracy, zmiany organizacji pracy, zmiany demograficzne, potrzeba zapewnienia nowych modeli równowagi między życiem zawodowym a prywatnym za pomocą elastycznego czasu pracy oraz potrzeba promowania polityki aktywnego starzenia się (6). Istnieje potrzeba stworzenia sprzyjającego otoczenia, aby ludzie rozumieli znaczenie szkolenia dla swojego życia zawodowego i byli go w pełni świadomi oraz aby byli zdolni i mieli motywację do korzystania z możliwości uczenia się przez całe życie, niezależnie od tego, na jakim etapie życia się znajdują. W tym sensie zdolność do utrzymania zatrudnienia jest bezpośrednio związana z nastawieniem i zdolnością do rozwijania nowych umiejętności zgodnie z dynamiką rynku pracy. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Partnerzy społeczni dogrywają kluczową rolę, jeżeli chodzi o rozwijanie i utrzymywanie zdolności do zatrudnienia. Zajmują najlepszą pozycję, jeżeli chodzi o wspieranie zbieżności między aspiracjami pracownika w jego karierze zawodowej a zapotrzebowaniem przedsiębiorstw na umiejętności. Ich rola, zwłaszcza dzięki solidnej i skutecznej strukturze rokowań zbiorowych, jest niezwykle ważna w procesie uznawania umiejętności. EKES uważa, że aby osiągnąć lepsze ogólne rezultaty na rynku pracy, należy zwiększyć koordynację między systemami edukacji, systemami kształcenia i szkolenia zawodowego oraz służbami zatrudnienia a strategiami dotyczącymi rozwoju innowacji, przemysłu, handlu, technologii i polityki makroekonomicznej. Może to być szczególnie skuteczne na poziomie lokalnym. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Zmiany w charakterze pracy prowadzą również do rozwoju nowych i elastycznych form stosunków pracy oraz niestandardowych modeli zatrudnienia, które zmieniają strukturę europejskiego rynku pracy. Nowe formy zatrudnienia, należycie chronione, mogą stworzyć nowe możliwości podejmowania działalności gospodarczej, różnicowania źródeł dochodów oraz podejmowania zawodów i działalności, które wcześniej były dla nich niedostępne. Z drugiej strony nowe formy pracy powinny gwarantować dostęp do ochrony socjalnej, ponieważ jest to bezpośrednio powiązane ze stabilnością finansowania systemów ochrony socjalnej. W tych warunkach utrzymanie zdolności do zatrudnienia wymaga odpowiednich uregulowań prawnych (w tym ustalonych w drodze rokowań zbiorowych), nowych podejść do motywowania się, odpowiedniej kultury prawnej i gospodarczej oraz gotowości do rozwijania przedsiębiorczości i umiejętności zawodowych pozwalających na dostosowywanie się do zmieniających się warunków. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Upowszechnienie technologii cyfrowych i ich wpływ na charakter i organizację mogą być źródłem poważnych wyzwań związanych z utrzymaniem zdolności do zatrudnienia i osiągnięciem sukcesu na rynku pracy. Cyfryzacja może pogłębić nierówności wynikające z ogromnych różnic w poziomie edukacji, w tym podstawowej i funkcjonalnej umiejętności czytania i pisania, barier wiekowych, dostępu do nowoczesnych technologii, jak również zakresu, w jakim są one wykorzystywane w zależności od umiejętności i dochodów. Ponieważ młode pokolenie jest w dużej mierze cyfrowe, a osoby starsze zasadniczo preferują analogowe metody pracy, współpraca różnych pokoleń może im przynieść wzajemnie korzyści. EKES za aprobatą przyjmuje ogromne inwestycje w umiejętności cyfrowe realizowane w ramach krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Umiejętności ekologiczne to wiedza, zdolności, wartości i postawy potrzebne do życia w zrównoważonym i zasobooszczędnym społeczeństwie oraz do rozwijania i wspierania go (7). Zielona transformacja będzie wymagała zmian w procesach produkcji i modelach biznesowych i w sposób nieunikniony spowoduje zmianę umiejętności wymaganych i zadań wykonywanych w wielu istniejących zawodach. Potrzebne będą także programy podnoszenia i zmiany kwalifikacji dla pracowników. Skuteczne przeprowadzenie zielonej transformacji będzie wymagało ludzi posiadających odpowiednie umiejętności. EKES dostrzega, że podjęto w tej kwestii działania z zakresu polityki, i wzywa do zapewnienia obywatelom UE i unijnym przedsiębiorstwom rozwiązań praktycznych. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Nieodwracalne tendencje demograficzne, kurcząca się siła robocza i wyższa średnia długość życia sprawiają, że należy wspierać nową politykę organizacji pracy, programy wymiany międzypokoleniowej, nowe modele godzenia życia zawodowego z prywatnym dzięki wynegocjowanemu elastycznemu czasowi pracy oraz środki, które mogą przyczynić się do poprawy wydajności pracy i promować aktywne starzenie się. W kontekście zdolności do zatrudnienia pojawia się wiele problemów i wyzwań związanych z zarządzaniem zmianami w mechanizmach związanych z pracą. Dotyczą one sprawiedliwego i równego traktowania poszczególnych pokoleń na rynku pracy, kultury rozumienia wieku, zarządzania różnicami międzypokoleniowymi, zarządzania kapitałem społecznym. Dostęp do równych możliwości dla wszystkich w zakresie uczenia się przez całe życie pomaga utrzymać zdolność do zatrudnienia i przyczynia się do wzrostu produktywności na wszystkich etapach życia oraz do zwiększania współpracy i wzajemnego wsparcia między pokoleniami w miejscu pracy. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Ważną częścią każdego przyszłego łańcucha zapewniania umiejętności jest również przyciąganie migrantów posiadających określone umiejętności. Pozytywnym krokiem w tym kierunku jest komunikat Komisji w sprawie zdobywania umiejętności i talentów w UE. |
| --- | --- |

2.10.

3.   Umiejętności potrzebne do przyszłych przemian na rynku pracy

| 3.1. | Umiejętności mają zasadnicze znaczenie dla zdolności społeczeństw, przedsiębiorstw i osób do rozwoju w coraz bardziej wzajemnie połączonym i szybko zmieniającym się świecie. Przyszłość pracy będzie inna w zależności od poziomu wykształcenia i kwalifikacji poszczególnych osób. Zapotrzebowanie na zawody wymagające niskich umiejętności będzie stopniowo spadać, jednak pewna liczba takich miejsc pracy zostanie utrzymana. Niektóre zadania związane z umiejętnościami fizycznymi lub manualnymi, kalkulacyjnymi i obsługą klienta są najbardziej zagrożone przekształceniami lub likwidacją ze względu na upowszechnienie automatyzacji i inteligentnych systemów. Nie dotyczy to jednak zawodów rzemieślniczych i artystycznych, w przypadku których podnoszenie kwalifikacji ma zasadnicze znaczenie dla uczestnictwa w rozwoju gospodarczym i społecznym. Ze względu na cyfrową i zieloną transformację znacznie wzrośnie zapotrzebowanie na wysoki poziom wykształcenia i umiejętności, podczas gdy miejsca pracy wymagające średnich kwalifikacji pozostaną przez jakiś czas stabilne, ale znaczna ich część zostanie zlikwidowana lub przekształcona zgodnie z potrzebami rynku pracy. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | W kontekście dynamicznie zmieniających się potrzeb rynku pracy kluczową rolę odgrywają systemy gromadzenia informacji na temat umiejętności, prognozowania i klasyfikacji. EKES z zadowoleniem przyjmuje tendencję w tworzeniu i rozwijaniu europejskiej systematyki i słowników umiejętności i kompetencji, takich jak ESCO, ramy kompetencji cyfrowych (DigComp 2.2), DigCompEdu, ramy e-kompetencji, DISCO, zawody w UE, GreenComp itp., które w znacznym stopniu zwiększają wiedzę na temat zapotrzebowania na umiejętności na rynku pracy, możliwości przenoszenia kwalifikacji oraz stosowania opartego na kompetencjach podejścia do kształcenia, szkolenia i rozwoju zasobów ludzkich. Jednocześnie EKES podziela pogląd (8), że opracowywanie i wdrażanie narzędzi przewidywania zapotrzebowania na umiejętności w poszczególnych krajach nie jest na niezbędnym poziomie i nie wszystkie zainteresowane strony są aktywnie zaangażowane lub w pełni wykorzystują wyniki tego procesu. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Partnerzy społeczni odgrywają zasadniczą rolę w określaniu strategii rozwoju umiejętności w oparciu o dane pochodzące z centrów monitorowania zawodowego i terytorialnego. Należy zatem zaangażować partnerów społecznych od samego początku procesu, aby zapobiec niedopasowaniu między rzeczywistymi potrzebami pracodawców i pracowników w Europie. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Umiejętności cyfrowe będą niewątpliwie jednymi z najważniejszych umiejętności w przyszłości. We wszystkich sektorach gospodarki europejskiej znacznie wzrosło zapotrzebowanie na specjalistyczne i wysoce rozwinięte umiejętności cyfrowe. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Wzrosło również zapotrzebowanie na umiejętności w zakresie nauk przyrodniczych, technologii, inżynierii i matematyki (STEM) oraz interdyscyplinarne kombinacje umiejętności – „umiejętności hybrydowe”, „umiejętności przekrojowe” i „umiejętności międzyfunkcyjne”. Coraz bardziej cenione będą wiedza fachowa, umiejętności w zakresie badań i prognozowania, złożona analiza i interpretacja złożonych informacji, umiejętności technologiczne. W katalogu zielonych umiejętności ogólnych (9) jako szczególnie ważne dla zielonej działalności wskazano cztery grupy umiejętności: umiejętności inżynierskie i techniczne, umiejętności naukowe, umiejętności w zakresie zarządzania działalnością oraz umiejętności w zakresie monitorowania. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Przyszłe potrzeby gospodarki i rynku pracy będą w coraz większym stopniu wymagać zaawansowanych umiejętności poznawczych wyższego szczebla, które będą umożliwiały działanie i podejmowanie decyzji w nieprzewidywalnym, nierutynowym i dynamicznie zmieniającym się środowisku. Najczęściej chodzi o myślenie analityczne, kreatywne, innowacyjne, niestandardowe, systemowe, koncepcyjne, strategiczne, abstrakcyjne, autonomiczne i krytyczne. „Metaumiejętności”, które pobudzają i przyspieszają nabywanie innych umiejętności oraz ułatwiają szybsze uczenie się i pomyślne doskonalenie przez całe życie, mają istotne znaczenie dla utrzymania zdolności do zatrudnienia we współczesnych warunkach. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Maszyny i algorytmy nie zastąpią zapotrzebowania na umiejętności miękkie na rynku pracy. Przyszłość pracy i zmiany w profilach zawodowych będą wymagały wielu umiejętności społeczno-komunikacyjnych i behawioralnych, z których najbardziej poszukiwane będą: inteligencja emocjonalna, empatia, budowanie relacji, tworzenie sieci kontaktów, skuteczna komunikacja, asertywność, praca zespołowa, projektowanie, etykieta biznesowa, tolerancja międzykulturowa, negocjacje, rozwiązywanie konfliktów itp. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Na pierwszy plan wśród umiejętności poszukiwanych na rynku pracy wysuwa się również wiele umiejętności interfunkcyjnych i behawioralnych związanych z indywidualną efektywnością. Najbardziej poszukiwane w tym kontekście są umiejętności w zakresie przedsiębiorczości i pracy zespołowej, podejmowania decyzji i rozwiązywania problemów, ukierunkowanie na wyniki, wielozadaniowość, elastyczność i zdolność adaptacji, poczucie inicjatywy, zaradność, odpowiedzialność, samoocena, zdolność przewidywania, dbałość o szczegóły, radzenie sobie z brakiem pewności, napięciem i stresem, zarządzanie czasem itp. |
| --- | --- |

3.8.

4.   Rozwój siły roboczej na rzecz rynku pracy sprzyjającego włączeniu społecznemu i wysokiej wydajności

| 4.1. | Aby europejski rynek pracy mógł sprostać przyszłym wyzwaniom, musi przede wszystkim sprzyjać włączeniu społecznemu, zapewniać równe szanse i tworzyć warunki do inwestowania w sprawne systemy zatrudnienia, które mogłyby przyczyniać się do wzrostu wydajności i ukierunkowywać skuteczną politykę w zakresie szkolenia i zdobywania kwalifikacji wraz z solidną aktywną polityką rynku pracy. Pomimo różnych tradycji i praktyk w państwach członkowskich EKES uważa, że konieczne są: |
| --- | --- |

4.1.

| 4.1.1. | optymalizacja systemów monitorowania, analizowania i prognozowania zapotrzebowania na umiejętności na rynku pracy; |
| --- | --- |

4.1.1.

| 4.1.2. | zwiększenie zaangażowania partnerów społecznych i wszystkich zainteresowanych stron, ze zwróceniem szczególnej uwagi na zdolność przedsiębiorstw do opracowywania wewnętrznych procedur służących identyfikowaniu niedoborów wykwalifikowanej siły roboczej, potrzeb szkoleniowych i środków podnoszenia i zmiany kwalifikacji własnych pracowników; |
| --- | --- |

4.1.2.

| 4.1.3. | stosowanie nowoczesnych podejść i technologii informacyjnych w celu wzmocnienia, usystematyzowania między sektorami i regionami oraz udostępnienia danych analitycznych dotyczących umiejętności w celu zapewnienia szkoleń i kwalifikacji odpowiadających potrzebom rynku pracy; na przykład platformy służące wyszukiwania talentów mogą dopasowywać informacje o pracownikach (ich umiejętności, zdolności, doświadczenie, chęć rozwoju zawodowego, dane demograficzne, potrzeby szkoleniowe, możliwości rozwoju) do potrzeb pracodawców; |
| --- | --- |

4.1.3.

| 4.1.4. | przeprowadzenie wraz z partnerami społecznymi strategicznej oceny wyzwań i skutków dla miejsc pracy, zawodów, kwalifikacji, działań i umiejętności związanych z przejściem na zieloną i cyfrową gospodarkę, a także opracowanie odpowiednich form kwalifikacji i przekwalifikowania oraz inwestycje w rozwój umiejętności i wsparcie dla osób, których dotyczyły zmiany lub przejście na zielone zawody; |
| --- | --- |

4.1.4.

| 4.1.5. | analizowanie barier stojącymi przed młodymi ludźmi pod względem zdobywania kwalifikacji i umiejętności w zakresie STEM, podejmowanie ukierunkowanych działań w celu zwiększenia atrakcyjności kształcenia i kariery zawodowej w dziedzinie STEM wśród dziewcząt i kobiet; |
| --- | --- |

4.1.5.

| 4.1.6. | podjęcie kroków na rzecz funkcjonowania sprawnych, odpornych i nieulegających dezaktualizacji systemów kształcenia i szkolenia zawodowego, które mogą przyciągnąć młodych ludzi i wspierać ich we wchodzeniu na zmieniający się rynek pracy oraz zapewnić, aby osoby dorosłe miały dostęp do programów szkoleń zawodowych dostosowanych do swoich potrzeb i do dwojakiej transformacji – ekologicznej i cyfrowej; |
| --- | --- |

4.1.6.

| 4.1.7. | bardziej aktywna strategiczna rola partnerów społecznych w przyspieszaniu cyklu tworzenia i oferowania nowych kwalifikacji, aktualizacji programów nauczania, mechanizmów finansowania i kontroli jakości. Szczególną uwagę należy zwrócić na mikropoświadczenia, ich normy jakości oraz możliwości ich uznawania i włączania do sieci szerszych kwalifikacji; oraz rozszerzenie praktyki tworzenia komitetów sektorowych, także na poziomie terytorialnym, z udziałem partnerów społecznych i instytucji edukacyjnych, aby rozwiązać problem niedopasowania umiejętności i w sposób elastyczny tworzyć mikropoświadczenia, które uwzględniałyby potrzeby szkoleniowe przedsiębiorstw; |
| --- | --- |

4.1.7.

| 4.1.8. | zachęcanie do korzystania z rokowań zbiorowych w celu zapewnienia dostępu do uczenia się przez całe życie i ułatwiania integracji na rynku pracy, w tym za pomocą: indywidualnych rachunków szkoleniowych, badania możliwości płatnego urlopu szkoleniowego zgodnie z praktykami krajowymi i ustalenia minimalnej liczby godzin szkoleniowych w ciągu roku; zapewniania zachęt do podnoszenia i zmiany kwalifikacji; uznawania kwalifikacji w państwach członkowskich UE; rozwijania systemów zarządzania wiedzą w przedsiębiorstwach; zawierania umów mentorskich z doświadczonymi emerytowanymi pracownikami itp.; |
| --- | --- |

4.1.8.

| 4.1.9. | opracowanie zasad zapewniających równy dostęp do możliwości uczenia się i rozwoju. Oznacza to: |
| --- | --- |

4.1.9.

| 4.1.9.1. | wdrożenie trzech etapów określonych w zaleceniu UE z 2016 r. pt. „Nowe umiejętności dla dorosłych. Podsumowanie działań w zakresie wdrażania” – ocena umiejętności, zapewnienie zindywidualizowanej oferty edukacyjnej oraz walidacja i uznawanie nabytych umiejętności; |
| --- | --- |

4.1.9.1.

| 4.1.10. | zwrócenie szczególnej uwagi na te kategorie pracowników, które są najczęściej wykluczone ze szkoleń, a które właśnie z tego powodu najbardziej ich potrzebują: osoby o niskich umiejętnościach zawodowych, osoby powyżej 45 roku życia, osoby z niepełnosprawnościami, kobiety powracające do pracy po dłuższej nieobecności z powodu obowiązków rodzinnych i opiekuńczych, migranci i uchodźcy; kluczową rolę we wspieraniu tych słabszych grup społecznych w zaspokajaniu ich potrzeb szkoleniowych odgrywają organizacje społeczeństwa obywatelskiego i przedsiębiorstwa społeczne. |
| --- | --- |

4.1.10.

5.   Wyzwania stojące przed MŚP w zakresie rozwijania umiejętności potrzebnych w przyszłych przemianach na rynku pracy

| 5.1. | Mikroprzedsiębiorstwa oraz małe i średnie przedsiębiorstwa stanowią 99 % wszystkich przedsiębiorstw w UE. Około 24 mln MŚP wytwarza ponad 4 bln EUR wartości dodanej i zatrudnia ponad 90 mln osób oraz stanowi główne źródło przedsiębiorczości i innowacji, które mają kluczowe znaczenie dla zrównoważonego rozwoju i konkurencyjności przemysłu europejskiego (10). Zawsze dostrzegano znaczenie MŚP, ale pandemia COVID-19 uświadomiła wszystkim, jak wrażliwe są one na oddziaływania zewnętrzne, w szczególności w kontekście kryzysu, w wyniku którego duża liczba MŚP znalazła się w niepewnej sytuacji finansowej, a miliony miejsc pracy stały się zagrożone. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | MŚP stoją przed tymi samymi wyzwaniami co inne przedsiębiorstwa, ale mają szczególne problemy związane z poprawą dostępu do rynków i finansowania, absorpcją innowacji, cyfryzacją, przejściem na neutralne dla klimatu modele biznesowe i przejściem z produkcji liniowej na produkcję o obiegu zamkniętym. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Ze względu na ograniczone zasoby, niewystarczającą wiedzę fachową i położenie geograficzne zdecydowana większość MŚP napotyka poważne trudności w przyciąganiu talentów oraz selekcji, szkoleniu, rozwoju, motywowaniu i zatrzymywaniu pracowników. Jedynie około 40 % MŚP przyjęło formalne strategie i zasady zarządzania zasobami ludzkimi. Ze względu na trudności w rekompensowaniu nieobecności swoich pracowników podczas szkolenia zewnętrznego, a także ze względu na ograniczone zdolności finansowe MŚP mają niższy odsetek niż średnia UE w zakresie korzystania z form szkolenia zawodowego w miejscu pracy. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Zdecydowana większość MŚP działa na określonych rynkach niszowych lub w nietradycyjnych sektorach gospodarki, gdzie praca wymaga szczególnych umiejętności zawodowych, które trzeba zdobyć i rozwijać w rzeczywistych warunkach praktycznych. Ponieważ zasoby ludzkie są ograniczone, zawody te często wymagają szerszej specjalizacji i przekrojowych umiejętności hybrydowych w związku z potrzebą połączenia szerszego zakresu funkcjonalnych obowiązków. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Szczególne potrzeby w zakresie umiejętności w MŚP dotyczą głównie przedsiębiorczości technologicznej, dostrzegania możliwości rynkowych, oceny ryzyka i zarządzania ryzykiem, źródeł finansowania, opracowywania strategii przedsiębiorstwa, projektów i planów biznesowych, wdrażania innowacyjnych modeli biznesowych, wykorzystania technologii cyfrowych, cyfrowej marki i cyfrowego marketingu, działania zgodnie z obowiązującymi ramami regulacyjnymi, administracji kadrowej, zielonej gospodarki oraz wykorzystania odnawialnych źródeł energii, gospodarki o obiegu zamkniętym. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Biorąc pod uwagę techniczny charakter zawodów w wielu MŚP, które posiadają unikalną wiedzę fachową, zwłaszcza w MŚP na rynkach niszowych, właściwą metodą zaspokojenia ich potrzeb w zakresie umiejętności są szkolenia w miejscu pracy. Szkolenia w miejscu pracy są również potrzebne do sprostania wyzwaniom związanym z cyfrową i zieloną transformacją. Tego rodzaju szkolenia ułatwiają rozwój umiejętności w MŚP dzięki uproszczonemu sposobowi organizowania szkoleń wewnętrznych i przekazywania wiedzy w przedsiębiorstwie. Aby rozwiązać problem utrzymania poziomu produkcji w przypadku nieobecności pracowników biorących udział w szkoleniach, pracodawcy powinni mieć do dyspozycji odpowiednie formy szkoleń i doraźne instrumenty, takie jak dzielenie się programami szkoleniowymi na poziomie sektorowym lub terytorialnym, sprzyjające synergii między MŚP, oraz powinni mieć dostęp do ukierunkowanych środków wsparcia finansowego. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | Podmioty gospodarcze i ich zainteresowane strony muszą zdecydowanie rozwijać swoje zdolności do przewidywania zapotrzebowania na umiejętności. Kluczową rolę w tym zakresie, przez dialog społeczny w poszczególnych zawodach i sektorach, mają partnerzy społeczni. |
| --- | --- |

5.7.

Bruksela, dnia 22 lutego 2023 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Europejski program na rzecz umiejętności służący zrównoważonej konkurencyjności, sprawiedliwości społecznej i odporności (COM(2020) 274 final).

1

(2)  Zob. orędzie o stanie Unii wygłoszone przez przewodniczącą Ursulę von der Leyen w 2022 r., https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/pl/SPEECH_22_5493.

2

(3)  https://ec.europa.eu/economy_finance/recovery-and-resilience-scoreboard/assets/thematic_analysis/scoreboard_thematic_analysis_digital_skills.pdf

3

(4)  GreenComp: the European sustainability competence framework [GreenComp Europejskie ramy kompetencji w zakresie zrównoważonego rozwoju];

4

zalecenie Rady z dnia 16 czerwca 2022 r. w sprawie zapewnienia sprawiedliwej transformacji w kierunku neutralności klimatycznej 2022/C 243/04;

zalecenie Rady z dnia 16 czerwca 2022 r.w sprawie uczenia się na rzecz transformacji ekologicznej i zrównoważonego rozwoju 2022/C 243/01.

(5)  Badanie Centrum Monitorowania Rynku Pracy, The work of the future, ensuring lifelong learning and training of employees [Praca przyszłości: zapewnienie uczenia się przez całe życie i szkolenia pracowników] (2022); Future of work – acquiring of appropriate knowledge and skills to meet the needs of future jobs [Przyszłość pracy – zdobywanie odpowiedniej wiedzy i umiejętności w celu zaspokojenia potrzeb przyszłego rynku pracy] (2017); Sustainable funding for lifelong learning and development of skills, in the context of a shortage of skilled labour [Trwałe finansowanie uczenia się przez całe życie i rozwoju umiejętności w kontekście niedoboru wykwalifikowanej siły roboczej] (2019); The changing world of work and the longevity/ageing population – The preconditions for ageing workers to stay active in the new world of work [Zmieniający się świat pracy a długość życia i starzenie się społeczeństwa – warunki utrzymania aktywności starzejących się pracowników w nowym świecie pracy] (2019); Digitalisation, Al and Equity – How to strengthen the EU in the global race of future skills and education, while ensuring social inclusion [Cyfryzacja, SI i kapitał własny – jak wzmocnić UE w globalnym wyścigu umiejętności i kształcenia w przyszłości przy jednoczesnym zapewnieniu włączenia społecznego] (2019); Vocational training: the effectiveness of systems to anticipate and match skills and labour market needs and the role of social partners and different stakeholders [Szkolenie zawodowe: skuteczność systemów przewidywania zapotrzebowania i dopasowywania umiejętności do potrzeb rynku pracy oraz rola partnerów społecznych i różnych zainteresowanych stron] (2020); Proposal for a Council Recommendation on vocational education and training (VET) for sustainable competitiveness, social fairness and resilience [Wniosek dotyczący zalecenia Rady w sprawie kształcenia i szkolenia zawodowego na rzecz zrównoważonej konkurencyjności, sprawiedliwości społecznej i odporności] (2020); How to promote, based on education and training, from a lifelong learning perspective, the skills needed for Europe to establish a more just, more cohesive, more sustainable, more digital and more resilient society [Jak promować, w oparciu o kształcenie i szkolenie, z perspektywy uczenia się przez całe życie, umiejętności potrzebne Europie do stworzenia bardziej sprawiedliwego, spójnego, zrównoważonego, cyfrowego i odpornego społeczeństwa] (2020); An SME Strategy for a sustainable and digital Europe [Strategia MŚP na rzecz zrównoważonej i cyfrowej Europy] (2020); Industrial ecosystems, strategic autonomy and well-being [Ekosystemy przemysłowe, strategiczna autonomia i dobrobyt] (2021); Blended learning [Kształcenie mieszane] (2021), Higher education package [Pakiet dotyczący szkolnictwa wyższego] (2022) itp.

5

The work of the future, ensuring lifelong learning and training of employees

Future of work – acquiring of appropriate knowledge and skills to meet the needs of future jobs

Sustainable funding for lifelong learning and development of skills, in the context of a shortage of skilled labour

The changing world of work and the longevity/ageing population – The preconditions for ageing workers to stay active in the new world of work

Digitalisation, Al and Equity – How to strengthen the EU in the global race of future skills and education, while ensuring social inclusion

Vocational training: the effectiveness of systems to anticipate and match skills and labour market needs and the role of social partners and different stakeholders

Proposal for a Council Recommendation on vocational education and training (VET) for sustainable competitiveness, social fairness and resilience

How to promote, based on education and training, from a lifelong learning perspective, the skills needed for Europe to establish a more just, more cohesive, more sustainable, more digital and more resilient society

An SME Strategy for a sustainable and digital Europe

Industrial ecosystems, strategic autonomy and well-being

Blended learning

Higher education package

(6)  https://www.eurofound.europa.eu/observatories/eurwork/industrial-relations-dictionary/active-ageing

6

http://erc-online.eu/wp-content/uploads/2017/03/With-signatures_Framework-agreement-on-active-ageing.pdf

(7)  Organizacja Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju Przemysłowego.

7

(8)  Por. MOP, Skill needs anticipation: systems and approaches. Analysis of stakeholder survey on skill needs assessment and anticipation [Przewidywanie potrzeb w zakresie umiejętności: analiza ankiety wśród zainteresowanych stron na temat oceny i przewidywania potrzeb w zakresie umiejętności], Genewa, 2017, ISBN: 978-92-2-130248-3 (https://www.cedefop.europa.eu/files/2223_en.pdf).

8

Skill needs anticipation: systems and approaches. Analysis of stakeholder survey on skill needs assessment and anticipation

Rezolucja Rady w sprawie nowej europejskiej agendy w zakresie uczenia się dorosłych na lata 2021–2030, 2021/C 504/02.

(9)  http://www.nber.org/papers/w21116

9

(10)  https://www.europarl.europa.eu/factsheets/pl/sheet/63/small-and-medium-sized-enterprises

10

---

III Akty przygotowawcze

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

576. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, 22.2.2023–23.2.2023

| 27.4.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 146/23 |
| --- | --- | --- | --- |

27.4.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 146/23

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenia (UE) nr 260/2012 i (UE) 2021/1230 w odniesieniu do poleceń przelewu natychmiastowego w euro”

(COM(2022) 546 final – 2022/0341 (COD))

(2023/C 146/04)

| Sprawozdawca: | Christophe LEFÈVRE |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Christophe LEFÈVRE

| Wniosek o konsultację | Parlament Europejski, 21.11.2022
  Rada Unii Europejskiej, 16.11.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji |
| Data przyjęcia przez sekcję | 27.1.2023 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 64/0/1 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 22.2.2023 |
| Sesja plenarna nr | 576 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 146/1/1 |

Wniosek o konsultację

Parlament Europejski, 21.11.2022

Rada Unii Europejskiej, 16.11.2022

Podstawa prawna

Art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji

Data przyjęcia przez sekcję

27.1.2023

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

64/0/1

Data przyjęcia na sesji plenarnej

22.2.2023

Sesja plenarna nr

576

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

146/1/1

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) z zadowoleniem przyjmuje rozporządzenie w sprawie poleceń przelewu natychmiastowego w euro, ponieważ w ostatnich latach wydał opinię w sprawie płatności detalicznych (1) oraz w sprawie europejskiego systemu gospodarczego i finansowego (2) z myślą o przyczynieniu się do utworzenia jednolitego rynku finansowego, uproszczeniu operacji transgranicznych i zabezpieczeniu operacji finansowych między konsumentami, przedsiębiorstwami i MŚP. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES jest zdania, że dla powodzenia płatności natychmiastowych w UE kapitalne znaczenie ma dostępność usług dla europejskich konsumentów i przedsiębiorstw. W związku z tym im więcej dostawców usług płatniczych (3) zacznie oferować płatności natychmiastowe, tym bardziej skuteczne staną się one w UE. Płatności natychmiastowe będą dostępne dla wszystkich obywateli i przedsiębiorstw posiadających rachunek bankowy w UE i w krajach EOG. Celem wniosku jest zapewnienie, aby płatności natychmiastowe w euro były przystępne cenowo, bezpieczne i przetwarzane bez przeszkód w całej UE. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES uważa, że bank wykonujący nie powinien żądać opłaty za sprawdzenie zgodności międzynarodowego numeru rachunku bankowego (IBAN) z nazwiskiem lub nazwą beneficjenta, lecz że usługa ta powinna zostać włączona do ceny płatności natychmiastowej. Zaleca wprowadzenie wymogu, aby dostawcy usług płatniczych nie pobierali za płatności natychmiastowe w euro wyższych opłat niż za tradycyjne polecenia przelewu w euro, zwłaszcza jeżeli system kontroli IBAN zostanie rozszerzony na wszystkie płatności w ramach jednolitego obszaru płatności w euro (SEPA). |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES pragnie, aby kontrola IBAN nie ograniczała się do płatności natychmiastowych, lecz obejmowała również klasyczne polecenia przelewu do czasu ich dostarczenia przez dostawców usług płatniczych. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Instytucje pieniądza elektronicznego i instytucje płatnicze są obecnie wyłączone z zakresu stosowania rozporządzenia. To wyłączenie powinno zostać wycofane, gdy te instytucje otrzymają dostęp do systemów płatniczych po zmianie dyrektywy o ostateczności rozrachunku (98/26/WE) (4). Dostawcy usług płatniczych niebędący bankami powinni wchodzić w zakres stosowania rozporządzenia, o ile ich oferta usług płatniczych obejmuje prowadzenie rachunku płatniczego i wykonywanie poleceń przelewu. Do tego czasu konieczne jest wyjaśnienie, w jaki sposób stosowane są zasady kontroli IBAN i odpowiedzialności, gdy takie osoby trzecie są wykorzystywane do inicjowania płatności natychmiastowych. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Ponieważ jednak to rozporządzenie zmienia rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 260/2012 (5), należy wyjaśnić, że usługi inwestycyjne są wyłączone z zakresu dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/2366 (6) (art. 3 lit. i) drugiej dyrektywy w sprawie usług płatniczych). |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES uważa, że Komisja Europejska powinna:






  — | nałożyć obowiązek oferowania usługi, bez określonej opłaty, dzięki której klienci będą powiadamiani w przypadku wykrycia rozbieżności między nazwiskiem lub nazwą odbiorcy a IBAN, |
| --- | --- | --- |

1.7.

—

nałożyć obowiązek oferowania usługi, bez określonej opłaty, dzięki której klienci będą powiadamiani w przypadku wykrycia rozbieżności między nazwiskiem lub nazwą odbiorcy a IBAN,

| — | zapewnić, aby w przypadku wykrycia rozbieżności podczas weryfikacji IBAN przez bank odbierający informował on o sytuacji bank wykonujący, |
| --- | --- |

—

zapewnić, aby w przypadku wykrycia rozbieżności podczas weryfikacji IBAN przez bank odbierający informował on o sytuacji bank wykonujący,

| — | dopilnować, aby w przypadku wykrycia rozbieżności i podjęcia przez konsumenta pomimo tego decyzji o potwierdzeniu płatności natychmiastowej, bank wykonujący nie ponosił odpowiedzialności, gdyby okazało się, że beneficjent jest niewłaściwy, |
| --- | --- |

—

dopilnować, aby w przypadku wykrycia rozbieżności i podjęcia przez konsumenta pomimo tego decyzji o potwierdzeniu płatności natychmiastowej, bank wykonujący nie ponosił odpowiedzialności, gdyby okazało się, że beneficjent jest niewłaściwy,

| — | zaproponować ukierunkowane środki mające na celu poprawę walki z nadużyciami finansowymi, ponieważ IBAN będzie miał wpływ wyłącznie na wyłudzenia przelewu. |
| --- | --- |

—

zaproponować ukierunkowane środki mające na celu poprawę walki z nadużyciami finansowymi, ponieważ IBAN będzie miał wpływ wyłącznie na wyłudzenia przelewu.

| 1.8. | Aby uniknąć różnic w interpretacji stosowania sankcji, EKES zaleca uwzględnienie i wyjaśnienie w rozporządzeniu przepisów zapewniających jednolite stosowanie prawa UE:






  — | w jaki sposób dostawcy usług płatniczych działający w kilku państwach powinni oceniać takie sytuacje i jakie kroki powinni podjąć, |
| --- | --- | --- |

1.8.

—

w jaki sposób dostawcy usług płatniczych działający w kilku państwach powinni oceniać takie sytuacje i jakie kroki powinni podjąć,

| — | w jaki sposób takie informacje będą wymieniane w UE, |
| --- | --- |

—

w jaki sposób takie informacje będą wymieniane w UE,

| — | w jaki sposób w takich przypadkach będzie rozpatrywana kwestia odszkodowania za szkody, |
| --- | --- |

—

w jaki sposób w takich przypadkach będzie rozpatrywana kwestia odszkodowania za szkody,

| — | odniesienie się do tylko jednego wykazu osób lub podmiotów podlegających sankcjom UE, przyjętego w drodze rozporządzeń Rady na podstawie art. 215 TFUE, który powinien zostać udostępniony dla dostawców usług płatniczych w trybie natychmiastowym. Informacje te powinny stanowić oficjalny wykaz osób lub podmiotów objętych sankcjami UE (środki ograniczające). |
| --- | --- |

—

odniesienie się do tylko jednego wykazu osób lub podmiotów podlegających sankcjom UE, przyjętego w drodze rozporządzeń Rady na podstawie art. 215 TFUE, który powinien zostać udostępniony dla dostawców usług płatniczych w trybie natychmiastowym. Informacje te powinny stanowić oficjalny wykaz osób lub podmiotów objętych sankcjami UE (środki ograniczające).

| 1.9. | Komisja Europejska powinna szczegółowo przedstawić część wyjaśniającą rozporządzenia, tak aby wskazywała ona ogólne stanowisko UE i zawierała interpretację sankcji mających zastosowanie do towarów i usług w odniesieniu do sankcji dotyczących przywozu, wywozu, transportu, zakazu itp. niektórych towarów itp. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Dostawcy usług płatniczych mogliby skuteczniej monitorować sankcje, gdyby mieli wewnętrzne wykazy monitorujące oraz prawo do konsultowania wykazów innych państw (USA, Zjednoczone Królestwo itp.), co ograniczyłoby ryzyko utraty reputacji i powiązane ryzyko bankowe (obecna praktyka rynkowa). Konkretne środki w tym zakresie obejmują:






  — | ustanowienie wewnętrznych wykazów monitorujących, które zwykle obejmowałyby podmioty naruszające sankcje lub ryzyko sankcji, produkty podwójnego zastosowania itp., |
| --- | --- | --- |

1.10.

—

ustanowienie wewnętrznych wykazów monitorujących, które zwykle obejmowałyby podmioty naruszające sankcje lub ryzyko sankcji, produkty podwójnego zastosowania itp.,

| — | korzystanie z wykazu dostarczonego przez właściwy organ krajowy zgodnie z unijnymi przepisami dotyczącymi przeciwdziałania praniu pieniędzy (AML). |
| --- | --- |

—

korzystanie z wykazu dostarczonego przez właściwy organ krajowy zgodnie z unijnymi przepisami dotyczącymi przeciwdziałania praniu pieniędzy (AML).

| 1.11. | EKES popiera pomysł, aby instytucje pieniądza elektronicznego i instytucje płatnicze były częścią systemów płatności jako bezpośredni uczestnicy, a także dostrzega potencjał rozszerzenia wniosku KE w sprawie płatności natychmiastowych na siedem państw członkowskich UE spoza strefy euro należących do jednolitego rynku europejskiego. |
| --- | --- |

1.11.

2.   Wniosek Komisji

| 2.1. | Płatności natychmiastowe są formą polecenia przelewu, w ramach którego środki pieniężne są przenoszone z rachunku płatnika na rachunek odbiorcy w ciągu kilku sekund, o dowolnej porze dnia lub nocy, w dowolnym dniu roku. Odróżnia to płatności natychmiastowe od innych poleceń przelewu, które są przetwarzane przez dostawców usług płatniczych wyłącznie w godzinach pracy, a środki pieniężne trafiają na rachunek odbiorcy dopiero pod koniec następnego dnia roboczego. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | W UE istnieje już architektura dla płatności natychmiastowych w euro. Obejmuje ona kilka systemów płatności oferujących natychmiastowy rozrachunek oraz schemat polecenia przelewu natychmiastowego SEPA (schemat SCT Inst). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | W komunikacie z 24 września 2020 r. (7) Komisja ogłosiła, że zaproponuje przepisy, na mocy których na dostawców usług płatniczych w UE nałożony zostanie wymóg oferowania płatności natychmiastowych w euro do końca 2021 r. Ponadto w komunikacie z 20 stycznia 2021 r. (8) Komisja ponownie podkreśliła znaczenie swojej strategii w zakresie płatności detalicznych oraz innowacji cyfrowych w dziedzinie finansów. Następnie włączyła inicjatywę dotyczącą płatności natychmiastowych do programu prac na 2022 r. (9) |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Wszyscy obywatele i wszystkie przedsiębiorstwa posiadający rachunek bankowy w UE i w krajach EOG będą mogli skorzystać z propozycji dokonywania płatności natychmiastowych w euro bez względu na to, czy rachunek jest prowadzony w euro, czy w innej walucie UE. Celem wniosku jest zapewnienie, aby płatności natychmiastowe w euro były przystępne cenowo, bezpieczne i przetwarzane bez przeszkód w całej UE. Wniosek będzie wspierał innowacje i konkurencję na unijnym rynku płatności, w pełnej zgodności z obowiązującymi przepisami dotyczącymi sankcji i zwalczania przestępstw finansowych. Przyczyni się również do osiągnięcia szerszych celów Komisji w zakresie cyfryzacji i otwartej strategicznej autonomii. Inicjatywa ta jest zgodna z priorytetem Komisji, jakim jest zbudowanie gospodarki służącej ludziom i tworzącej bardziej atrakcyjne środowisko inwestycyjne. |
| --- | --- |

2.4.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | W ostatnich latach EKES wydał opinię w sprawie płatności (10) oraz w sprawie europejskiego systemu gospodarczego i finansowego (11) z myślą o przyczynieniu się do utworzenia jednolitego rynku finansowego, uproszczeniu operacji transgranicznych i zabezpieczeniu operacji finansowych między konsumentami, przedsiębiorstwami i MŚP. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Na koniec 2022 r. nieco ponad 13 % (12) wszystkich poleceń przelewu w euro miało charakter natychmiastowy, a ponadto:






  — | co trzeci unijny dostawca usług płatniczych nie oferuje płatności natychmiastowych w euro, |
| --- | --- | --- |

3.2.

—

co trzeci unijny dostawca usług płatniczych nie oferuje płatności natychmiastowych w euro,

| — | 70 mln rachunków płatniczych w strefie euro nie pozwala posiadaczom na przesyłanie i otrzymywanie płatności natychmiastowych w euro, |
| --- | --- |

—

70 mln rachunków płatniczych w strefie euro nie pozwala posiadaczom na przesyłanie i otrzymywanie płatności natychmiastowych w euro,

| — | dostawcy usług płatniczych odrzucają do 9,4 % transgranicznych płatności natychmiastowych w euro z powodu nieskutecznego monitorowania sankcji. |
| --- | --- |

—

dostawcy usług płatniczych odrzucają do 9,4 % transgranicznych płatności natychmiastowych w euro z powodu nieskutecznego monitorowania sankcji.

| 3.3. | Z analizy przeprowadzonej przez Komisję Europejską wynika, że każdego dnia do 200 mld EUR obecnie zablokowane w systemie finansowym jest uwalniane na produktywne wykorzystanie, co przynosi korzyści gospodarcze w wysokości od 1,34 do 1,84 mld EUR rocznie. W tej ocenie nie uwzględniono wzrostu inflacji w Europie – na poziomie 10–30 % w niektórych krajach – wskutek rosyjskiej wojny w Ukrainie oraz pandemii COVID-19. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Dla konsumentów, przedsiębiorstw, MŚP i sprzedawców detalicznych płatność natychmiastowa oznacza bezpieczniejszą transakcję, ponieważ pieniądze są otrzymywane od razu. W przypadku dodatkowej opcji płatności, tj. w ramach europejskich płatności transgranicznych, oszczędności kosztów związane z gwarancjami płatności, które nie są potrzebne, poprawiły zarządzanie przepływami pieniężnymi. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Płatności natychmiastowe zwiększą również wybór środków płatniczych w sklepach stacjonarnych (tzw. punkt sprzedaży, POS). W sklepach stacjonarnych można na razie dokonywać płatności wyłącznie gotówką lub kartą. W przypadku transakcji transgranicznych w praktyce stosowane są wyłącznie międzynarodowe systemy kart płatniczych. Dzięki nowym przepisom możliwe będzie korzystanie z płatności natychmiastowych do celów płatności transgranicznych. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Komitet przyjmuje z zadowoleniem:






  — | nałożenie na dostawców usług płatniczych, którzy świadczą standardowe usługi polecenia przelewu w euro, obowiązku oferowania usługi polegającej na odbieraniu i wykonywaniu płatności natychmiastowych w euro, |
| --- | --- | --- |

3.6.

—

nałożenie na dostawców usług płatniczych, którzy świadczą standardowe usługi polecenia przelewu w euro, obowiązku oferowania usługi polegającej na odbieraniu i wykonywaniu płatności natychmiastowych w euro,

| — | wymóg kontroli dotyczącej sankcji w formie bardzo częstego sprawdzania klientów pod kątem tego, czy figurują w wykazach sankcji UE (co już ma miejsce w niektórych państwach członkowskich w przypadku płatności krajowych), zamiast sprawdzania ich przy każdej poszczególnej transakcji, |
| --- | --- |

—

wymóg kontroli dotyczącej sankcji w formie bardzo częstego sprawdzania klientów pod kątem tego, czy figurują w wykazach sankcji UE (co już ma miejsce w niektórych państwach członkowskich w przypadku płatności krajowych), zamiast sprawdzania ich przy każdej poszczególnej transakcji,

| — | nałożenie na dostawców usług płatniczych wymogu zapewnienia usługi, dzięki której klienci będą powiadamiani w przypadku wykrycia rozbieżności między nazwiskiem lub nazwą odbiorcy a identyfikatorem rachunku płatniczego, czyli w większości przypadków numerem IBAN, przedstawionym przez płatnika. |
| --- | --- |

—

nałożenie na dostawców usług płatniczych wymogu zapewnienia usługi, dzięki której klienci będą powiadamiani w przypadku wykrycia rozbieżności między nazwiskiem lub nazwą odbiorcy a identyfikatorem rachunku płatniczego, czyli w większości przypadków numerem IBAN, przedstawionym przez płatnika.

| 3.7. | EKES zaleca wprowadzenie wymogu, aby dostawcy usług płatniczych nie pobierali za płatności natychmiastowe w euro wyższych opłat niż za tradycyjne polecenia przelewu w euro, zwłaszcza jeżeli system kontroli IBAN zostanie rozszerzony na wszystkie płatności SEPA. |
| --- | --- |

3.7.

4.   Uwagi szczegółowe

| 4.1. | Ponieważ obecne rozporządzenie zmienia rozporządzenie (UE) nr 260/2012, jego zakres jest ten sam. Nie jest jednak jasne, czy nowe przepisy mają również zastosowanie do usług inwestycyjnych. Te usługi są wyłączone z zakresu stosowania dyrektywy (UE) 2015/2366 (art. 3 lit. i) drugiej dyrektywy w sprawie usług płatniczych). Przydatne byłoby wyjaśnienie tego wyłączenia. Sprawdzenie zgodności numeru IBAN z nazwiskiem lub nazwą beneficjenta jest zadaniem banku odbierającego, który musi poczynić w tym obszarze odpowiednie inwestycje. Jednak bank ten nie wie, kim jest nadawca, i nie ma z tą osobą żadnego związku. W związku z tym nie może żądać od nadawcy opłaty. Bank wykonujący może zażądać opłaty od nadawcy, ale byłoby to nielogiczne, ponieważ większość pracy realizuje bank odbierający. EKES jest zdania, że bank wykonujący nie powinien żądać opłaty za tę usługę, ale – w ostateczności – należy ją uwzględnić w cenie płatności natychmiastowej. Opłaty takiej nie należy pobierać oddzielnie za transakcję, ponieważ może to mieć negatywny wpływ na gotowość płatników do korzystania z tej usługi, a tym samym na bezpieczeństwo transakcji dla płatników.






  — | EKES ma również wątpliwości, czy kontrola IBAN jest usługą wyłącznie opcjonalną, którą konsument musi wybrać dla każdej transakcji lub wszystkich transakcji. W niektórych sytuacjach (np. płatność za pośrednictwem urządzeń przenośnych) może to być bardzo skomplikowane i może również pogorszyć dogodność usługi dla płatnika – byłby on zmuszony do podjęcia decyzji za każdym razem, gdy polecenie przelewu jest inicjowane, i niepotrzebnego kliknięcia więcej razy, niż jest to konieczne. |
| --- | --- | --- |

4.1.

—

EKES ma również wątpliwości, czy kontrola IBAN jest usługą wyłącznie opcjonalną, którą konsument musi wybrać dla każdej transakcji lub wszystkich transakcji. W niektórych sytuacjach (np. płatność za pośrednictwem urządzeń przenośnych) może to być bardzo skomplikowane i może również pogorszyć dogodność usługi dla płatnika – byłby on zmuszony do podjęcia decyzji za każdym razem, gdy polecenie przelewu jest inicjowane, i niepotrzebnego kliknięcia więcej razy, niż jest to konieczne.

| — | EKES pragnie, aby kontrola IBAN nie ograniczała się do płatności natychmiastowych, lecz obejmowała również klasyczne polecenia przelewu do czasu ich dostarczenia przez dostawców usług płatniczych. |
| --- | --- |

—

EKES pragnie, aby kontrola IBAN nie ograniczała się do płatności natychmiastowych, lecz obejmowała również klasyczne polecenia przelewu do czasu ich dostarczenia przez dostawców usług płatniczych.

| — | Instytucje pieniądza elektronicznego i instytucje płatnicze są obecnie wyłączone z zakresu stosowania rozporządzenia. To wyłączenie powinno zostać wycofane, gdy uzyskają one dostęp do systemów płatniczych po zmianie dyrektywy o ostateczności rozrachunku. Dostawcy usług płatniczych niebędący bankami powinni wchodzić w zakres stosowania rozporządzenia, o ile ich oferta usług płatniczych obejmuje prowadzenie rachunku płatniczego i wykonywanie poleceń przelewu. Do tego czasu konieczne jest wyjaśnienie, w jaki sposób stosowane są zasady kontroli IBAN i odpowiedzialności, gdy takie osoby trzecie są wykorzystywane do inicjowania płatności natychmiastowych. |
| --- | --- |

—

Instytucje pieniądza elektronicznego i instytucje płatnicze są obecnie wyłączone z zakresu stosowania rozporządzenia. To wyłączenie powinno zostać wycofane, gdy uzyskają one dostęp do systemów płatniczych po zmianie dyrektywy o ostateczności rozrachunku. Dostawcy usług płatniczych niebędący bankami powinni wchodzić w zakres stosowania rozporządzenia, o ile ich oferta usług płatniczych obejmuje prowadzenie rachunku płatniczego i wykonywanie poleceń przelewu. Do tego czasu konieczne jest wyjaśnienie, w jaki sposób stosowane są zasady kontroli IBAN i odpowiedzialności, gdy takie osoby trzecie są wykorzystywane do inicjowania płatności natychmiastowych.

| 4.2. | EKES jest zdania, że dla powodzenia płatności natychmiastowych w UE kapitalne znaczenie ma dostępność usług dla europejskich konsumentów i przedsiębiorstw. W związku z tym im więcej dostawców usług płatniczych zacznie oferować płatności natychmiastowe, tym bardziej skuteczne staną się one w UE. EKES popiera zatem pomysł, aby instytucje pieniądza elektronicznego i instytucje płatnicze były częścią systemów płatności jako bezpośredni uczestnicy, a także dostrzega potencjał rozszerzenia wniosku KE w sprawie płatności natychmiastowych na siedem państw członkowskich UE spoza strefy euro należących do jednolitego rynku europejskiego. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | EKES uważa, że oprócz proponowanego rozporządzenia Komisja Europejska powinna:






  — | umożliwić natychmiastowe powiadamianie elektroniczne klientów w przypadku wykrycia rozbieżności między nazwiskiem lub nazwą odbiorcy a numerem IBAN lub innym stosowanym identyfikatorem przedstawionym przez płatnika, ta usługa musi być obowiązkowa i bezpłatna, |
| --- | --- | --- |

4.3.

—

umożliwić natychmiastowe powiadamianie elektroniczne klientów w przypadku wykrycia rozbieżności między nazwiskiem lub nazwą odbiorcy a numerem IBAN lub innym stosowanym identyfikatorem przedstawionym przez płatnika, ta usługa musi być obowiązkowa i bezpłatna,

| — | zapewnić, aby w przypadku wykrycia rozbieżności podczas weryfikacji IBAN przez bank odbierający bank ten informował o sytuacji bank wykonujący; bank wykonujący informuje konsumenta o rozbieżności, a transakcja płatnicza zostaje zawieszona, |
| --- | --- |

—

zapewnić, aby w przypadku wykrycia rozbieżności podczas weryfikacji IBAN przez bank odbierający bank ten informował o sytuacji bank wykonujący; bank wykonujący informuje konsumenta o rozbieżności, a transakcja płatnicza zostaje zawieszona,

| — | dopilnować, aby w przypadku wykrycia rozbieżności i podjęcia przez konsumenta pomimo tego decyzji o potwierdzeniu płatności natychmiastowej, było dla niego całkowicie jasne, że jeżeli nie wskazał on właściwego beneficjenta, bank wykonujący nie ponosi już odpowiedzialności, gdyby okazało się, że beneficjent jest niewłaściwy, |
| --- | --- |

—

dopilnować, aby w przypadku wykrycia rozbieżności i podjęcia przez konsumenta pomimo tego decyzji o potwierdzeniu płatności natychmiastowej, było dla niego całkowicie jasne, że jeżeli nie wskazał on właściwego beneficjenta, bank wykonujący nie ponosi już odpowiedzialności, gdyby okazało się, że beneficjent jest niewłaściwy,

| — | zaproponować ukierunkowane środki mające na celu poprawę walki z nadużyciami finansowymi, ponieważ IBAN będzie miał wpływ wyłącznie na wyłudzenia przelewu. Można tego dokonać w powiązaniu z opracowaniem systemu wniosków o płatność ustanowionego przez Europejską Radę ds. Płatności, która jest również zarządzającym schematem płatności natychmiastowych SCT Inst. |
| --- | --- |

—

zaproponować ukierunkowane środki mające na celu poprawę walki z nadużyciami finansowymi, ponieważ IBAN będzie miał wpływ wyłącznie na wyłudzenia przelewu. Można tego dokonać w powiązaniu z opracowaniem systemu wniosków o płatność ustanowionego przez Europejską Radę ds. Płatności, która jest również zarządzającym schematem płatności natychmiastowych SCT Inst.

5.   Sankcje

| 5.1. | Bardzo wysoki odsetek płatności transgranicznych w euro jest bezpodstawnie odrzucany przez dostawców usług płatniczych ze względu na problemy z weryfikacją stosowania sankcji. Organy publiczne odpowiedzialne za egzekwowanie sankcji przekazują dostawcom usług płatniczych informacje na temat przedsiębiorstw podlegających sankcjom z tytułu kontroli lub własności. Niestety nierzadko organy publiczne w różnych krajach mają różne interpretacje kryteriów lub przyczyn zmiany własności i różne opinie na temat stosowania sankcji wobec takich przedsiębiorstw. W rezultacie przedsiębiorstwo może zostać podlegać sankcjom w jednym kraju, ale nie w innym. W związku z tym istotne byłoby:






  a) | uwzględnienie i wyjaśnienie w rozporządzeniu przepisów w celu zapewnienia jednolitego stosowania prawa UE:






  — | w jaki sposób dostawcy usług płatniczych działający w kilku państwach powinni oceniać takie sytuacje i jakie kroki powinni podjąć, |
| --- | --- | --- | --- |

5.1.

a)

uwzględnienie i wyjaśnienie w rozporządzeniu przepisów w celu zapewnienia jednolitego stosowania prawa UE:

—

w jaki sposób dostawcy usług płatniczych działający w kilku państwach powinni oceniać takie sytuacje i jakie kroki powinni podjąć,

| — | w jaki sposób takie informacje będą wymieniane w UE, |
| --- | --- |

—

w jaki sposób takie informacje będą wymieniane w UE,

| — | w jaki sposób w takich przypadkach będzie rozpatrywana kwestia odszkodowania za szkody, |
| --- | --- |

—

w jaki sposób w takich przypadkach będzie rozpatrywana kwestia odszkodowania za szkody,

| b) | szczegółowe przedstawienie części wyjaśniającej rozporządzenia, tak aby wskazywała ogólne stanowisko UE i zawierała interpretację sankcji mających zastosowanie do towarów i usług, jak np. wykorzystanie przez UE w przypadku towarów i usług sankcji mających zastosowanie do przywozu, wywozu, transportu, zakazu itp. niektórych towarów. |
| --- | --- |

b)

szczegółowe przedstawienie części wyjaśniającej rozporządzenia, tak aby wskazywała ogólne stanowisko UE i zawierała interpretację sankcji mających zastosowanie do towarów i usług, jak np. wykorzystanie przez UE w przypadku towarów i usług sankcji mających zastosowanie do przywozu, wywozu, transportu, zakazu itp. niektórych towarów.

| 5.2. | Dostawcy usług płatniczych mogliby skuteczniej monitorować sankcje, gdyby mieli wewnętrzne wykazy monitorujące oraz prawo do konsultowania wykazów innych państw (USA, Zjednoczone Królestwo itp.), co ograniczyłoby ryzyko utraty reputacji i powiązane ryzyko bankowe (obecna praktyka rynkowa). Konkretne środki w tym zakresie obejmują:






  — | ustanowienie wewnętrznych wykazów monitorujących, które zwykle obejmowałyby podmioty naruszające sankcje lub ryzyko sankcji, produkty podwójnego zastosowania itp., |
| --- | --- | --- |

5.2.

—

ustanowienie wewnętrznych wykazów monitorujących, które zwykle obejmowałyby podmioty naruszające sankcje lub ryzyko sankcji, produkty podwójnego zastosowania itp.,

| — | korzystanie z wykazu dostarczonego przez właściwy organ krajowy zgodnie z unijnymi przepisami dotyczącymi przeciwdziałania praniu pieniędzy (AML). |
| --- | --- |

—

korzystanie z wykazu dostarczonego przez właściwy organ krajowy zgodnie z unijnymi przepisami dotyczącymi przeciwdziałania praniu pieniędzy (AML).

| 5.3. | Unia Europejska może stosować inną interpretację niż państwa spoza UE. W celu zapewnienia zgodności z polityką wewnętrzną i zagraniczną EKES zaleca, by państwa członkowskie były zobowiązane do zapewnienia, by organy nadzorcze niezwłocznie udostępniały dostawcom usług płatniczych pod ich nadzorem informacje o osobach lub podmiotach opracowanych w związku z unijnymi środkami ograniczającymi przyjętymi na mocy rozporządzeń Rady na mocy art. 215 TFUE. Informacje te powinny stanowić oficjalny wykaz osób lub podmiotów objętych sankcjami UE (środki ograniczające). Wykaz ten powinien być dostarczony przez właściwy organ krajowy zgodnie z unijnymi przepisami dotyczącymi przeciwdziałania praniu pieniędzy (AML). |
| --- | --- |

5.3.

Bruksela, dnia 22 lutego 2023 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dz.U. C 220 z 9.6.2021, s. 72.

1

(2)  Dz.U. C 341 z 24.8.2021, s. 41.

2

(3)  Dostawca usług płatniczych jest dostawcą usług płatniczych zdefiniowanym w załączniku I do dyrektywy (UE) 2015/2366 (druga dyrektywa w sprawie usług płatniczych), takim jak instytucja kredytowa, instytucja płatnicza lub instytucja pieniądza elektronicznego.

3

(4)  Dz.U. L 166 z 11.6.1998, s. 45.

4

(5)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 260/2012 z dnia 14 marca 2012 r. ustanawiające wymogi techniczne i handlowe w odniesieniu do poleceń przelewu i poleceń zapłaty w euro oraz zmieniające rozporządzenie (WE) nr 924/2009 (Dz.U. L 94 z 30.3.2012, s. 22).

5

(6)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/2366 z dnia 25 listopada 2015 r. w sprawie usług płatniczych w ramach rynku wewnętrznego, zmieniająca dyrektywy 2002/65/WE, 2009/110/WE, 2013/36/UE i rozporządzenie (UE) nr 1093/2010 oraz uchylająca dyrektywę 2007/64/WE (Dz.U. L 337 z 23.12.2015, s. 35).

6

(7)  COM(2020) 592 final, 24 września 2020 r.

7

(8)  COM(2021) 32 final, 19 stycznia 2021 r.

8

(9)  COM(2021) 645 final, 19 października 2021 r.

9

(10)  Dz.U. C 220 z 9.6.2021, s. 72.

10

(11)  Dz.U. C 341 z 24.8.2021, s. 41.

11

(12)  https://www.europeanpaymentscouncil.eu/what-we-do/sepa-instant-credit-transfer

12

---

| 27.4.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 146/29 |
| --- | --- | --- | --- |

27.4.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 146/29

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie gromadzenia i udostępniania danych dotyczących usług krótkoterminowego najmu lokali mieszkalnych i zmieniającego rozporządzenie (UE) 2018/1724”

(COM(2022) 571 final – 2022/0358 (COD))

(2023/C 146/05)

| Sprawozdawca: | Marinel Dănuț MUREȘAN |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Marinel Dănuț MUREȘAN

| Wniosek o konsultację | Parlament Europejski, 21.11.2022
  Rada Unii Europejskiej, 1.12.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji |
| Data przyjęcia przez sekcję | 27.1.2023 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 22.2.2023 |
| Sesja plenarna nr | 576 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 190/0/4 |

Wniosek o konsultację

Parlament Europejski, 21.11.2022

Rada Unii Europejskiej, 1.12.2022

Podstawa prawna

Art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji

Data przyjęcia przez sekcję

27.1.2023

Data przyjęcia na sesji plenarnej

22.2.2023

Sesja plenarna nr

576

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

190/0/4

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Proponowane rozporządzenie stanowi odpowiedź na apel wszystkich uczciwych zainteresowanych stron o uregulowanie rynku krótkoterminowego najmu lokali mieszkalnych (STR) i jest zgodne z pozostałymi rozporządzeniami UE. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) zaleca wprowadzenie proponowanych w rozporządzeniu mechanizmów z myślą o uczciwszej konkurencji w działalności polegającej na świadczeniu usług STR, o bezpieczniejszym i bardziej przejrzystym świadczeniu usług STR dostosowanych do potrzeb, a także o wyposażeniu władz krajowych i lokalnych w skuteczne narzędzia pozwalające dostosować tę działalność do lokalnych warunków i potrzeb w różnych częściach UE. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | W rozporządzeniu nie sprecyzowano, kogo i jakie dane należy zgłosić podczas rejestracji w krajowym rejestrze cyfrowym, istnieją zaś szczególne sytuacje dotyczące:






  — | informacji o wynajmujących (właściciel nieruchomości, przedstawiciel właściciela nieruchomości, najemca/podnajemca, przedsiębiorstwo występujące jako pośrednik, przedsiębiorstwo zarządzające jednostkami zakwaterowania lub zapewniające ich utrzymanie), |
| --- | --- | --- |

1.3.

—

informacji o wynajmujących (właściciel nieruchomości, przedstawiciel właściciela nieruchomości, najemca/podnajemca, przedsiębiorstwo występujące jako pośrednik, przedsiębiorstwo zarządzające jednostkami zakwaterowania lub zapewniające ich utrzymanie),

| — | informacji o jednostkach zakwaterowania (prowadzonych w całości lub jedynie częściowo jako STR i oferujących usługi za opłatą, usługi wspólne itp.), |
| --- | --- |

—

informacji o jednostkach zakwaterowania (prowadzonych w całości lub jedynie częściowo jako STR i oferujących usługi za opłatą, usługi wspólne itp.),

| — | maksymalnej dopuszczalnej liczby osób, które mogą zajmować daną jednostkę (aby uniknąć przekroczenia jej pojemności). |
| --- | --- |

—

maksymalnej dopuszczalnej liczby osób, które mogą zajmować daną jednostkę (aby uniknąć przekroczenia jej pojemności).

| 1.3.1. | Proces rejestracji w krajowym rejestrze cyfrowym – z zastosowaniem ujednoliconego formatu na poziomie UE – musi być prostszy i bardziej elastyczny, tak aby jak najbardziej ułatwić przestrzeganie przepisów w każdej sytuacji, zapewnić odpowiednie i skuteczne przetwarzanie danych oraz przestrzeganie przepisów; pomoże to zapobiec przypadkom uchylania się wynajmujących od rejestracji w krajowym rejestrze cyfrowym. |
| --- | --- |

1.3.1.

| 1.4. | Komitet proponuje, aby Komisja zaleciła w omawianym rozporządzeniu, by władze krajowe lub lokalne przeprowadzały okresowe oceny skutków działalności polegającej na świadczeniu usług STR odnośnie do:






  — | rzeczywistego lokalnego potencjału turystyki, |
| --- | --- | --- |

1.4.

—

rzeczywistego lokalnego potencjału turystyki,

| — | wpływu na życie lokalnych mieszkańców, |
| --- | --- |

—

wpływu na życie lokalnych mieszkańców,

| — | skutków społecznych związanych z wynajmowanymi miejscami zakwaterowania, |
| --- | --- |

—

skutków społecznych związanych z wynajmowanymi miejscami zakwaterowania,

| — | oddziaływania na lokalny rynek mieszkaniowy, |
| --- | --- |

—

oddziaływania na lokalny rynek mieszkaniowy,

| — | skutków społecznych pod względem kosztów utrzymania na danym obszarze, |
| --- | --- |

—

skutków społecznych pod względem kosztów utrzymania na danym obszarze,

| — | wpływu na zatrudnienie, |
| --- | --- |

—

wpływu na zatrudnienie,

| — | wpływu na zanieczyszczenie, |
| --- | --- |

—

wpływu na zanieczyszczenie,

| — | wpływu na poszanowanie lokalnych tradycji, |
| --- | --- |

—

wpływu na poszanowanie lokalnych tradycji,

| — | oddziaływania na bezpośrednio i pośrednio zaangażowane przedsiębiorstwa z danego obszaru. |
| --- | --- |

—

oddziaływania na bezpośrednio i pośrednio zaangażowane przedsiębiorstwa z danego obszaru.

| 1.4.1. | Dzięki temu władze będą mogły w odpowiednim czasie podjąć działania i uniknąć sytuacji prowadzących do kryzysu. |
| --- | --- |

1.4.1.

| 1.5. | W rozporządzeniu nie narzucono władzom krajowym i lokalnym kryteriów udzielania zezwoleń po rejestracji w krajowym rejestrze cyfrowym: zapewniono im możliwość swobodnego dostosowania tych kryteriów do warunków lokalnych, jednak zarazem zalecono, aby w ramach procedury udzielania zezwoleń unikać nakładania sztucznych ograniczeń i utrudniania normalnego prowadzenia działalności polegającej na świadczeniu usług STR. Komitet uważa, że wymogi dotyczące uzyskania zezwolenia mógłby zastąpić system wykupywanych przez wynajmujących dla swoich jednostek polis ubezpieczeniowych, które obejmowałyby większość rodzajów ryzyka wynikających z prowadzenia działalności polegającej na świadczeniu usług STR, ponieważ podczas oceny polisy zakłady ubezpieczeń weryfikowałyby przestrzeganie przepisów przez wynajmujących. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Rozporządzenie nie jest nadmiernie rygorystyczne, jeżeli chodzi o informacje, które wynajmujący muszą podać przy rejestracji w krajowym rejestrze cyfrowym lub które platformy są zobowiązane zgłosić organom. Ujednolicone podejście – pod kierunkiem wskazanych instytucji europejskich – w zakresie poziomu informacji wymaganych w przypadku całej działalności polegającej na świadczeniu usług STR pomogłoby zatem władzom krajowym i lokalnym w podejmowaniu decyzji zgodnych z interesami zainteresowanych społeczności, ułatwiłoby wymianę danych między organami, zwiększyło zgodność z przepisami i umożliwiło poszczególnym organom podejmowanie odpowiednich działań w oparciu o analizy na szczeblu unijnym i lokalnym. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Komitet proponuje jednak, aby Komisja zaleciła, by władze krajowe lub lokalne monitorowały wpływ działalności polegającej na świadczeniu usług STR pod kątem:






  — | znacznego zmniejszenia liczby dostępnych ofert najmu długoterminowego w celach innych niż turystyczne, |
| --- | --- | --- |

1.7.

—

znacznego zmniejszenia liczby dostępnych ofert najmu długoterminowego w celach innych niż turystyczne,

| — | ograniczonych możliwości najmu dla osób o niskich dochodach z powodu wzrostu czynszu napędzanego przez wysoki popyt na rynku STR, |
| --- | --- |

—

ograniczonych możliwości najmu dla osób o niskich dochodach z powodu wzrostu czynszu napędzanego przez wysoki popyt na rynku STR,

| — | wpłynął na warunki życia miejscowej ludności na skutek zanieczyszczenia hałasem spowodowanego przez turystów, niewłaściwego zachowania turystów i nieprzestrzegania przez nich zasad wprowadzonych w celu zapewnienia współżycia tymczasowych i stałych mieszkańców (poszanowanie miejscowych tradycji, utrzymywanie czystości i porządku w miejscach publicznych oraz miejscach zbierania i sortowania odpadów), |
| --- | --- |

—

wpłynął na warunki życia miejscowej ludności na skutek zanieczyszczenia hałasem spowodowanego przez turystów, niewłaściwego zachowania turystów i nieprzestrzegania przez nich zasad wprowadzonych w celu zapewnienia współżycia tymczasowych i stałych mieszkańców (poszanowanie miejscowych tradycji, utrzymywanie czystości i porządku w miejscach publicznych oraz miejscach zbierania i sortowania odpadów),

| — | dodatkowych środków, które należy wprowadzić, aby chronić obiekty historyczne, architektoniczne i przyrodnicze, |
| --- | --- |

—

dodatkowych środków, które należy wprowadzić, aby chronić obiekty historyczne, architektoniczne i przyrodnicze,

| — | skutków dla całego rynku pracy. |
| --- | --- |

—

skutków dla całego rynku pracy.

| 1.7.1. | Wniosek utoruje drogę do otwartej dyskusji na temat tych wyzwań, co może przynieść korzyść wszystkim stronom zaangażowanym w działalność polegającą na świadczeniu usług STR. Wprowadzone środki nie wywołają zakłóceń na rynku ani nie spowodują, że znaczna liczba osób będzie unikać przestrzegania przepisów, natomiast społeczność lokalna bezpośrednio poprawi płynność integracji STR. |
| --- | --- |

1.7.1.

| 1.8. | Komitet zaleca, aby w omawianym rozporządzeniu nałożyć na platformy internetowe obowiązek przekazywania klientom odpowiednich informacji o rejestracji wynajmującego w krajowym rejestrze cyfrowym lub ogólnej prezentacji jednostki, a także informacji o poziomie odpowiedzialności wynajmujących i platformy, środkach wprowadzonych w celu zapewnienia odpowiednich warunków zdrowia i bezpieczeństwa dla klientów, szczególnych wymaganiach wobec klientów zarówno w danej jednostce, jak i w miejscach publicznych, a także o różnych lokalnych tradycjach istotnych dla wszystkich uczestników rynku, dla społeczności i dla władz lokalnych. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Rozporządzenie stanowi, że zostanie wdrożone na szczeblu krajowym dwa lata po jego przyjęciu. Komitet uważa, że po upływie tego okresu – dzięki interoperacyjności i wymianie danych – znacznie łatwiej będzie utworzyć platformę internetową, a ręczne gromadzenie danych nie będzie już konieczne. Z związku z tym zaleca, aby ręczne gromadzenie danych było rozwiązaniem opcjonalnym dla administratorów platform internetowych działających jako przedsiębiorstwa, mikroprzedsiębiorstwa i małe przedsiębiorstwa. Rekomenduje jednak wprowadzenie przepisów stanowiących, że władze krajowe i lokalne muszą monitorować spełnienie wymogów dotyczących przekazywania danych przez wszystkie platformy działające jako pośrednicy usług STR lub ułatwiające ich świadczenie, przy czym za nieprzekazanie danych lub przekazanie niedokładnych danych przez administratorów platform internetowych lub innych rodzajów platform ułatwiających świadczenie usług STR byłyby egzekwowane kary. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Komitet zaleca, aby w rozporządzeniu wprowadzić przepis stanowiący, że instytucje Unii będą informować wszystkie zainteresowane strony STR, bezpośrednio lub za pośrednictwem władz krajowych i lokalnych, o wszelkich istotnych bieżących lub przewidywanych zdarzeniach związanych z działalnością polegającą na świadczeniu usług STR, które mogą mieć wpływ na gospodarkę, społeczeństwo, środowisko lub bezpieczeństwo publiczne określonych obszarów. Pomogłoby to podjąć działania w odpowiednim czasie i uniknąć poważnych i szkodliwych zdarzeń (takich jak kryzysy gospodarcze, poważne kryzysy społeczne, poważne niepokoje społeczne, wzrost ubóstwa i bezdomności, poważny wpływ na środowisko naturalne lub wpływ na zdrowie publiczne) lub innych zdarzeń, które zmusiłyby władze do podjęcia działań mających wpływ na działalność polegającą na świadczeniu usług STR. |
| --- | --- |

1.10.

2.   Uwagi ogólne

| 2.1. | W UE następuje szybki rozwój krótkoterminowego najmu lokali mieszkalnych, którego siłą napędową jest w dużej mierze gospodarka oparta na platformach cyfrowych. Krótkoterminowy najem lokali mieszkalnych stanowi około jednej czwartej całego zakwaterowania turystycznego w UE, a liczba takich nieruchomości rośnie znacząco w całej UE. Omawiany wniosek Komisji jest kluczowym elementem opublikowanej w lutym 2022 r. „Ścieżki transformacji dla turystyki”. Komisja zapowiedziała go w strategii MŚP na rzecz zrównoważonej i cyfrowej Europy z marca 2020 r., a jego celem jest promowanie zrównoważonego i odpowiedzialnego rozwoju gospodarki współpracy na jednolitym rynku. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Proponowane nowe ramy mają na celu:






  — | zharmonizowanie wymogów dotyczących rejestracji dla wynajmujących i należących do nich nieruchomości przeznaczonych na wynajem krótkoterminowy, w przypadku gdy wymogi takie wprowadzają władze krajowe, |
| --- | --- | --- |

2.2.

—

zharmonizowanie wymogów dotyczących rejestracji dla wynajmujących i należących do nich nieruchomości przeznaczonych na wynajem krótkoterminowy, w przypadku gdy wymogi takie wprowadzają władze krajowe,

| — | wyjaśnienie przepisów zapewniających umieszczanie i kontrolowanie numerów identyfikacyjnych, |
| --- | --- |

—

wyjaśnienie przepisów zapewniających umieszczanie i kontrolowanie numerów identyfikacyjnych,

| — | usprawnienie wymiany danych między platformami internetowymi a organami publicznymi, |
| --- | --- |

—

usprawnienie wymiany danych między platformami internetowymi a organami publicznymi,

| — | umożliwienie ponownego wykorzystania danych w formie zagregowanej, |
| --- | --- |

—

umożliwienie ponownego wykorzystania danych w formie zagregowanej,

| — | ustanowienie skutecznych ram wdrażania. |
| --- | --- |

—

ustanowienie skutecznych ram wdrażania.

| 2.3. | Proponowane rozporządzenie jest spójne z innymi instrumentami prawnymi:






  — | aktem o usługach cyfrowych, |
| --- | --- | --- |

2.3.

—

aktem o usługach cyfrowych,

| — | dyrektywą usługową, |
| --- | --- |

—

dyrektywą usługową,

| — | dyrektywą o handlu elektronicznym, |
| --- | --- |

—

dyrektywą o handlu elektronicznym,

| — | rozporządzeniem w sprawie platform dla przedsiębiorstw, |
| --- | --- |

—

rozporządzeniem w sprawie platform dla przedsiębiorstw,

| — | wnioskiem dotyczącym aktu w sprawie danych, |
| --- | --- |

—

wnioskiem dotyczącym aktu w sprawie danych,

| — | ogólnym rozporządzeniem o ochronie danych, |
| --- | --- |

—

ogólnym rozporządzeniem o ochronie danych,

| — | rozporządzeniem w sprawie jednolitego portalu cyfrowego |
| --- | --- |

—

rozporządzeniem w sprawie jednolitego portalu cyfrowego

i wchodzi w zakres przepisów dyrektywy DAC7 (1).

| 2.4. | Celem rozporządzenia jest ustanowienie zharmonizowanych i jednolitych ram usług krótkoterminowego najmu lokali mieszkalnych w odniesieniu do generowania i wymiany danych w całej Unii Europejskiej, aby uniknąć mnożenia rozbieżnych wymogów i wniosków dotyczących danych na jednolitym rynku. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Proponowane rozporządzenie wspiera również platformy internetowe w zakresie standaryzacji i uproszczenia procedur rejestracji i przekazywania danych oraz zapewnienia interoperacyjności udostępnianych danych dzięki zharmonizowanym ramom i zmniejszeniu fragmentacji, niejasności semantycznych i obciążeń administracyjnych. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | W rozporządzeniu nałożono na wynajmujących wymóg wcześniejszej rejestracji w krajowym rejestrze cyfrowym, co pomoże klientom internetowych platform STR uzyskać dostęp do bardziej przejrzystych i dokładniejszych informacji, zwiększy pewność prawa odnośnie do oferowanych usług, ułatwi wymianę przydatnych informacji i przyczyni się do sprawnego zarządzania takimi usługami na różnych obszarach. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | W omawianym rozporządzeniu przewidziano wspólne ramy na szczeblu UE dotyczące przetwarzania informacji i danych, zapewniające władzom krajowym i lokalnym identyfikowalność danych niezbędną do opracowania i utrzymania przepisów dotyczących STR, do przestrzegania przepisów oraz do świadomych reakcji politycznych, zgodnie z obowiązującymi przepisami UE. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | W rozporządzeniu uwzględniono ewentualne trudności finansowe i administracyjne, jakich mikroprzedsiębiorstwa i małe przedsiębiorstwa prowadzące platformy internetowe mogą doświadczać w związku z dostosowaniem tych platform do wymogów rozporządzenia dotyczących automatycznej interoperacyjności wymiany danych, oraz zapewniono alternatywne rozwiązania, które nie pociągają za sobą znacznych kosztów. |
| --- | --- |

2.8.

3.   Uwagi ogólne i szczegółowe

| 3.1. | Rozporządzenie jest zgodne z wymienionymi rozporządzeniami UE; wspiera rozwój uczciwszej i bardziej zrównoważonej konkurencji w tym istotnym i dynamicznym sektorze biznesowym, narzuca również bardziej odpowiedni poziom przestrzegania przepisów prawnych (podatkowych) przez wszystkich usługodawców na rynku STR (wynajmujących), a jednocześnie nadal napędza rozwój różnorakich przedsiębiorstw w UE. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Instytucje unijne i krajowe muszą monitorować i regulować ten nieustannie rozwijający się sektor, aby płynnie zintegrować działalność polegającą na świadczeniu usług STR z całym otoczeniem, tym samym aktywnie przyczyniając się do zrównoważonego rozwoju lokalnego środowiska biznesowego zgodnie z systematyką społeczną. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | W rozporządzeniu władzom krajowym i lokalnym nie narzucono szczegółowych kryteriów dotyczących zezwoleń: zapewniono im możliwość swobodnego dostosowania tych kryteriów do warunków lokalnych z uwzględnieniem lokalnego rynku najmu, ogólnej sytuacji społecznej, stosunków z miejscowymi mieszkańcami oraz kwestii środowiskowych i biznesowych na danych obszarach. Zalecono jednak, aby w ramach procedury udzielania zezwoleń unikać nakładania sztucznych ograniczeń i utrudniania normalnego prowadzenia działalności polegającej na świadczeniu usług STR. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.3.1. | Rozporządzenie nie jest nadmiernie rygorystyczne, jeżeli chodzi o informacje, które wynajmujący muszą podać podczas rejestracji w krajowym rejestrze cyfrowym lub które platformy mają obowiązek zgłosić. Stwarza to zarówno możliwości, jak i ryzyko dla władz krajowych i lokalnych, jeżeli chodzi o sposób zarządzania ilością danych uzyskiwanych od wynajmujących przy rejestracji i wydawaniu zezwoleń na prowadzenie przez nich działalności oraz od platform przy zgłaszaniu wymaganych danych. Dane należy wykorzystywać w efektywny sposób, bez osłabiania rozwoju i przebiegu świadczenia usług STR. Komisja zaleca jednak znormalizowanie wymaganego poziomu informacji, aby ułatwić niezbędną wymianę informacji między organami. |
| --- | --- |

3.3.1.

| 3.4. | Instytucje europejskie wraz z władzami krajowymi i lokalnymi powinny regulować warunki prowadzenia działalności polegającej na świadczeniu usług STR i jej rozwoju, wspierając zgodność z systematyką ochrony społecznej i gospodarczej oraz ochrony środowiska, a także ochrony obiektów i przyrody, aby zapewnić sprawną integrację działalności polegającej na świadczeniu usług STR w danym miejscu. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Ponieważ klientami platform są obywatele Unii i obywatele spoza UE podróżujący z różnych powodów, nie tylko turystycznych, ważne jest, aby przy wprowadzaniu omawianego rozporządzenia promować i utrzymywać równe warunki działania w postaci przystępnych cen i zrównoważonej oferty zakwaterowania (z uwzględnieniem tradycyjnych form, takich jak hotele, pensjonaty i hostele, oraz form nietradycyjnych, takich jak prywatni wynajmujący), nie ograniczając podaży STR ani nie podnosząc ceny takiego zakwaterowania. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Rozporządzenie powinno zawierać wymóg, aby wszelkie szczegółowe przepisy dodatkowe lub przepisy dotyczące zgodności wprowadzane przez władze krajowe i lokalne nakładano na wynajmujących stopniowo i w odpowiednim czasie. Pozwoliłoby to uniknąć zmniejszenia podaży STR na poszczególnych rynkach i zapewnić, aby podaż nie zmierzała w stronę mniej oficjalnych form STR, co miałoby wpływ na rynek bezpośrednich i pośrednich miejsc pracy generowanych przez STR, na same przedsiębiorstwa prowadzące działalność polegającą na świadczeniu usług STR i powiązane przedsiębiorstwa w tym sektorze oraz na dobrowolne przestrzeganie wymogów prawnych przez wynajmujących. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Szybki rozwój turystyki i określonych platform internetowych stworzył nowe możliwości dla wynajmujących, klientów i turystów. Oprócz ogromnych możliwości rynkowych dla zainteresowanych społeczności przyniósł on jednak szereg wyzwań:






  — | doprowadził do znacznego zmniejszenia liczby ofert najmu długoterminowego w celach innych niż turystyczne, |
| --- | --- | --- |

3.7.

—

doprowadził do znacznego zmniejszenia liczby ofert najmu długoterminowego w celach innych niż turystyczne,

| — | spowodował ograniczenie możliwości najmu dla osób o niskich dochodach z powodu wzrostu czynszu napędzanego przez wysoki popyt na rynku STR, |
| --- | --- |

—

spowodował ograniczenie możliwości najmu dla osób o niskich dochodach z powodu wzrostu czynszu napędzanego przez wysoki popyt na rynku STR,

| — | wpłynął na warunki życia miejscowej ludności na skutek zanieczyszczenia hałasem spowodowanego przez turystów, niewłaściwego zachowania turystów i nieprzestrzegania przez nich zasad wprowadzonych w celu zapewnienia współżycia tymczasowych i stałych mieszkańców (poszanowanie miejscowych tradycji, utrzymywanie czystości i porządku w miejscach publicznych oraz miejscach zbierania i sortowania odpadów), |
| --- | --- |

—

wpłynął na warunki życia miejscowej ludności na skutek zanieczyszczenia hałasem spowodowanego przez turystów, niewłaściwego zachowania turystów i nieprzestrzegania przez nich zasad wprowadzonych w celu zapewnienia współżycia tymczasowych i stałych mieszkańców (poszanowanie miejscowych tradycji, utrzymywanie czystości i porządku w miejscach publicznych oraz miejscach zbierania i sortowania odpadów),

| — | wymaga wprowadzenia dodatkowych środków, aby chronić obiekty historyczne, architektoniczne i przyrodnicze, |
| --- | --- |

—

wymaga wprowadzenia dodatkowych środków, aby chronić obiekty historyczne, architektoniczne i przyrodnicze,

| — | zasoby potencjalnych pracowników są zarówno ograniczone, jak i kosztowne. |
| --- | --- |

—

zasoby potencjalnych pracowników są zarówno ograniczone, jak i kosztowne.

| 3.7.1. | EKES jest zaniepokojony tą sytuacją – którą można zaobserwować w niektórych częściach UE – i zdaje sobie sprawę, że nie jest to cel rozporządzenia zaproponowanego przez Komisję. Postuluje, aby te ważne aspekty obywatelskie i społeczne zostały uwzględnione w przepisach. |
| --- | --- |

3.7.1.

| 3.8. | EKES zwraca uwagę, że w rozporządzeniu nie sprecyzowano, kogo i jakie dane należy zgłosić przy rejestracji w krajowym rejestrze cyfrowym, oraz że istnieją szczególne sytuacje dotyczące:






  — | informacji o wynajmujących (właściciel nieruchomości, przedstawiciel właściciela nieruchomości, najemca/podnajemca, przedsiębiorstwo występujące jako pośrednik, przedsiębiorstwo zarządzające jednostkami zakwaterowania lub zapewniające ich utrzymanie), |
| --- | --- | --- |

3.8.

—

informacji o wynajmujących (właściciel nieruchomości, przedstawiciel właściciela nieruchomości, najemca/podnajemca, przedsiębiorstwo występujące jako pośrednik, przedsiębiorstwo zarządzające jednostkami zakwaterowania lub zapewniające ich utrzymanie),

| — | informacji o jednostkach zakwaterowania (prowadzonych w całości lub jedynie częściowo jako STR i oferujących usługi za opłatą, usługi wspólne itp.), |
| --- | --- |

—

informacji o jednostkach zakwaterowania (prowadzonych w całości lub jedynie częściowo jako STR i oferujących usługi za opłatą, usługi wspólne itp.),

| — | maksymalnej dopuszczalnej liczby osób, które mogą zajmować daną jednostkę (aby uniknąć przekroczenia jej pojemności). |
| --- | --- |

—

maksymalnej dopuszczalnej liczby osób, które mogą zajmować daną jednostkę (aby uniknąć przekroczenia jej pojemności).

| 3.8.1. | Wszystkie te kwestie powinny zostać wyjaśnione zawczasu, a informacje należy przekazać organom odpowiedzialnym za prowadzenie krajowego rejestru cyfrowego i zarządzanie nim. Zapewni to odpowiednie i skuteczne przetwarzanie informacji, przestrzeganie przepisów oraz jak największą spójność wymiany danych, przy jednolitym wdrażaniu w całej UE. |
| --- | --- |

3.8.1.

| 3.9. | EKES zauważa jednak, że w rozporządzeniu zapewniono władzom krajowym i lokalnym możliwość decydowania o kryteriach udzielania zezwoleń jednostkom STR. Takie rozwiązanie może być skuteczne i zapewnić odpowiednie dostosowanie kryteriów do specyficznych warunków lokalnych, co pozwoli uniknąć nałożenia przez władze nadmiernych biurokratycznych wymogów podczas wydawania zezwoleń. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | W rozporządzeniu nie określono szczegółowych wymogów dla platform internetowych, jeżeli chodzi o poziom informacji, które należy przekazywać klientom na temat jednostek zakwaterowania lub przez wynajmujących, ani na temat poziomu odpowiedzialności poszczególnych stron, ani też nie sprecyzowano wymogów dotyczących informacji, które należy ujawnić klientom, na temat warunków obowiązujących przy wynajmowaniu jednostki – w rozporządzeniu pozostawiono decyzję w tej sprawie platformie lub władzom krajowym i lokalnym. Dla uczestników rynku, obszaru lokalnego i władz lokalnych przydatny byłby jednolity poziom zgodności, dzięki któremu klienci będą otrzymywać użyteczne informacje na temat zakwaterowania, wymogów w zakresie zdrowia i bezpieczeństwa oraz odpowiedzialności poszczególnych stron i wymogów obowiązujących klientów zarówno w jednostce zakwaterowania, jak i w miejscach publicznych. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Rozporządzenie jest zgodne z przepisami UE, a na szczeblu krajowym zostanie wdrożone dopiero za dwa lata. Komitet uważa, że po upływie tego okresu – dzięki interoperacyjności i wymianie danych – znacznie łatwiej będzie utworzyć platformę internetową, a ręczne gromadzenie danych nie będzie już konieczne. Z związku z tym należy za pomocą omawianego rozporządzenia zalecić, aby ręczne gromadzenie danych było rozwiązaniem opcjonalnym dla administratorów platform internetowych działających jako przedsiębiorstwa, mikroprzedsiębiorstwa i małe przedsiębiorstwa oraz aby władze krajowe i lokalne monitorowały spełnienie wymogu przekazywania danych przez wszystkie platformy działające jako pośrednicy usług STR lub ułatwiające ich świadczenie. |
| --- | --- |

3.11.

Bruksela, dnia 22 lutego 2023 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  W dyrektywie Rady (UE) 2021/514 z dnia 22 marca 2021 r. zmieniającej dyrektywę 2011/16/UE w sprawie współpracy administracyjnej w dziedzinie opodatkowania (Dz.U. L 104 z 25.3.2021, s. 1) rozszerzono unijne ramy automatycznej wymiany informacji w dziedzinie opodatkowania. Państwa członkowskie miały obowiązek włączenia tej dyrektywy do prawa krajowego do 31 stycznia 2022 r. i muszą stosować nowe przepisy od 1 stycznia 2023 r.

1

---

| 27.4.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 146/35 |
| --- | --- | --- | --- |

27.4.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 146/35

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych

(COM(2022) 541 final – 2022/0345 (COD))

(2023/C 146/06)

| Sprawozdawca: | Stojan CZUKANOW |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Stojan CZUKANOW

| Wniosek o konsultację | Parlament Europejski, 19.1.2023
  Rada, 24.1/2023 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 192 ust. 1 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 3.2.2023 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 22.2.2023 |
| Sesja plenarna nr | 576 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 198/1/4 |

Wniosek o konsultację

Parlament Europejski, 19.1.2023

Rada, 24.1/2023

Podstawa prawna

Art. 192 ust. 1 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego

Data przyjęcia przez sekcję

3.2.2023

Data przyjęcia na sesji plenarnej

22.2.2023

Sesja plenarna nr

576

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

198/1/4

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) popiera propozycję Komisji, aby uaktualnić przepisy UE dotyczące ścieków komunalnych i przygotować je na następne dwie dekady dzięki uwzględnieniu nie tylko oczyszczania ścieków, ale także aspektów dotyczących energii i gospodarki o obiegu zamkniętym oraz aby usprawnić zarządzanie. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES uznaje czystą wodę za strategiczny zasób służący zapewnieniu funkcjonowania naszego społeczeństwa i odpornej gospodarki UE, a także ochrony środowiska i zdrowia ludzkiego i w związku z tym uważa, że należy ją traktować z odpowiednią ostrożnością. Około 60 % obszarów dorzeczy w UE ma charakter transgraniczny i wymaga współpracy transgranicznej. Niedawna katastrofa ekologiczna na Odrze powinna posłużyć jako sygnał ostrzegawczy dotyczący nieudanej współpracy i braku przejrzystości. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Komitet uważa, że zanieczyszczenie należy zawsze zwalczać przede wszystkim u źródła, ale dostrzega, że oczyszczanie ścieków komunalnych pełni rolę ważnego ostatniego filtra chroniącego wody, do których odprowadzane są ścieki, z korzyścią dla środowiska, zdrowia ludzkiego i społeczeństwa. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Coraz większe zaniepokojenie z punktu widzenia jakości wody budzą mikrozanieczyszczenia, takie jak pozostałości farmaceutyczne. Dlatego EKES z zadowoleniem przyjmuje propozycję, by wybrane oczyszczalnie ścieków komunalnych zainstalowały dodatkowe urządzenia do oczyszczania w celu usunięcia mikrozanieczyszczeń. Zarazem podkreśla potrzebę podjęcia znacznych wysiłków, by przełamać stare standardy dzięki nowym innowacyjnym metodom oczyszczania. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Jeśli chodzi o wdrożenie zasady „zanieczyszczający płaci” oraz przystępność cenową usług wodnych, EKES zdecydowanie popiera propozycję dotyczącą rozszerzonej odpowiedzialności producenta, która wymagałaby od producentów pokrycia kosztów usuwania ze ścieków mikrozanieczyszczeń pochodzących z ich produktów, ale dodaje, że aby była ona skuteczna, zwolnienia z jej stosowania muszą być ściśle ograniczone. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Jeżeli dyrektywa zostanie rozszerzona na aglomeracje, których równoważna liczba mieszkańców (RLM) wynosi co najmniej 1 000, to musi istnieć możliwość wprowadzania zdecentralizowanych rozwiązań za pośrednictwem małych zakładów, ze szczególnym uwzględnieniem kwestii funkcjonalności. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Przelewy z kanalizacji ogólnospływowej są największym źródłem zanieczyszczenia, w tym genów oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe, mikrodrobin plastiku i substancji toksycznych, które zagrażają organizmom wodnym, zdrowiu ludzi i statusowi wód rekreacyjnych. Dyrektywa powinna wprowadzić limit ich występowania, a zgłaszanie ich opinii publicznej powinno dawać pełny obraz ładunku zanieczyszczeń przenoszonego przez przelewy. Odpływy komunalne w postaci zanieczyszczonej wody deszczowej (w tym śniegu) pochodzącej z krajobrazu miejskiego, np. dróg, powinny być zbierane i odpowiednio oczyszczane przed zrzutami do wód, do których odprowadzane są ścieki. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Zmiana klimatu wpływa na obieg wody w przyrodzie, przy czym przewiduje się wzrost występowania ulewnych deszczów oraz suszy. Środki zapobiegawcze, takie jak niebiesko-zielone rozwiązania, które wychwytują i zatrzymują wodę deszczową, np. za pomocą zielonych dachów lub ogrodów deszczowych, zmniejszają obciążenie kanalizacji (co zmniejsza ryzyko przelewów z kanalizacji ogólnospływowej) i przynoszą wiele dodatkowych korzyści dla krajobrazu miejskiego. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES jest zaniepokojony tym, że choć woda i sanitacja są usługami publicznymi, czasami są zapewniane przez przedsiębiorstwa prywatne. Należy wprowadzić przepisy i regulacje gwarantujące, że usługi publiczne nie będą wykorzystywane w celach zarobkowych oraz że przychody będą inwestowane w utrzymanie i poprawę usług. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES podkreśla, że woda jest istotnym, lecz coraz bardziej ograniczonym zasobem. Dwie trzecie obywateli europejskich uważa jakość lub ilość wody w swoim kraju za poważny problem (1). Aby skutecznie zrealizować cel zrównoważonego rozwoju nr 6 „Zapewnić wszystkim ludziom dostęp do wody i warunków sanitarnych” oraz aby uniknąć przyszłych kryzysów, należy pilnie zająć się tymi kwestiami. Zapewnienie przystępności cenowej wody powinno być priorytetem dla wszystkich państw członkowskich. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES wzywa również instytucje europejskie, by zaczęły priorytetowo traktować kwestię wody i opracowały Niebieski Ład dla UE: potężne wysiłki na rzecz przewidywania potrzeb, ochrony zasobów wodnych i odpowiedniego sprostania powiązanym wyzwaniom za pomocą kompleksowego i skoordynowanego planu działania, który wskazywać będzie ambitne cele i działania wraz z uzgodnionymi kamieniami milowymi. EKES przedstawi konkretne propozycje dotyczące Niebieskiego Ładu UE w 2023 r. |
| --- | --- |

1.11.

2.   Wniosek Komisji

| 2.1. | Proponuje się rozszerzenie zakresu dyrektywy na aglomeracje, których równoważna liczba mieszkańców (RLM) wynosi co najmniej 1 000, co oznacza, że małe miasta będą również zobowiązane do zbierania i oczyszczania ścieków komunalnych i mogą ubiegać się o finansowanie unijne na ten cel. Komisja opracuje nowe normy dla oczyszczalni zdecentralizowanych, a państwa członkowskie będą musiały zapewnić lepsze monitorowanie i lepszą kontrolę takich obiektów. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Przelewy z kanalizacji ogólnospływowej i odpływy komunalne zostały uznane za ważne pozostałe źródła nieoczyszczonych ścieków komunalnych, a państwa członkowskie będą zobowiązane do opracowania zintegrowanych planów gospodarowania ściekami komunalnymi w celu zmniejszenia zanieczyszczenia z tych źródeł. Priorytetowo należy potraktować środki zapobiegawcze, takie jak niebiesko-zielone rozwiązania, jak również optymalizację istniejących systemów wykorzystujących techniki cyfrowe. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | W celu ograniczenia emisji ze składników odżywczych wprowadzone zostaną nowe limity dotyczące usuwania azotu i fosforu, najpierw dla większych obiektów o RLM powyżej 100 000, a następnie dla średnich obiektów o RLM powyżej 10 000 zlokalizowanych na obszarach, na których eutrofizacja nadal stanowi problem. Wprowadzony zostanie również wymóg usuwania mikrozanieczyszczeń w przypadku wszystkich dużych i średniej wielkości zakładów, gdy istnieje zagrożenie dla środowiska lub zdrowia ludzkiego. W celu ograniczenia ładunku substancji nienadających się do oczyszczenia, co zwiększy możliwości obiegu zamkniętego, państwa członkowskie mają nowe obowiązki w zakresie rozwiązania u źródła problemu zrzutów ścieków innych niż bytowe do kanalizacji. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Aby pokryć koszty wymaganej modernizacji i monitorowania w celu usunięcia mikrozanieczyszczeń oraz zachęcić do opracowywania produktów bardziej przyjaznych dla środowiska, wprowadzona zostanie rozszerzona odpowiedzialność producenta, nakładająca na producentów produktów farmaceutycznych i produktów wytwarzanych zgodnie z unijnymi przepisami dotyczącymi kosmetyków obowiązek wnoszenia wkładu finansowego. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Wprowadzono nowy cel neutralności energetycznej dla sektora oczyszczania ścieków do 2040 r., co oznacza, że energia zużywana przez ten sektor na szczeblu krajowym powinna być równoważna ilości produkowanej przez niego energii ze źródeł odnawialnych. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | We wniosku termin osiągnięcia pełnej zgodności wyznaczono na 2040 r.; przewidziano terminy przejściowe w celu zapewnienia postępów. |
| --- | --- |

2.6.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | Czysta woda jest jednym z naszych najcenniejszych zasobów, mającym kluczowe znaczenie dla funkcjonowania ekosystemów i naszego społeczeństwa, a także dla działalności społeczno-gospodarczej. Rolnictwo, produkcja energii i sektor turystyczny są w dużym stopniu zależne od dostępu do czystej wody. Wśród wyznaczonych przez Organizację Narodów Zjednoczonych celów zrównoważonego rozwoju (2) wymienia się dostęp do czystej wody i warunków sanitarnych, uznając to za podstawową potrzebę człowieka w zakresie zdrowia i dobrostanu. Jednak woda słodka znajduje się pod presją powodowaną przez wiele rodzajów działalności i przewiduje się, że presja ta wzrośnie w następstwie zmiany klimatu. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Dyrektywa dotycząca oczyszczania ścieków komunalnych jest kluczowym elementem prawodawstwa UE mającym na celu ochronę środowiska przed niekorzystnym wpływem nieoczyszczonych ścieków. Od ponad 30 lat jej obowiązywania jakość europejskich rzek, jezior i mórz znacznie się poprawiła, chociaż stan dwóch trzecich jednolitych części wód powierzchniowych nadal nie jest dobry. Korzystając z funduszy UE, państwa UE stworzyły systemy zbierania ścieków i zbudowały oczyszczalnie ścieków. Poziom zgodności z dyrektywą w całej UE jest wysoki – zgodnie z obecnym zakresem jej obowiązywania 98 % ścieków jest zbieranych, a 92 % oczyszczanych w sposób zadowalający. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Trwający przegląd ma szansę doprowadzić do aktualizacji dyrektywy poprzez zajęcie się pozostałymi źródłami nieoczyszczonych ścieków i nowymi zanieczyszczeniami, a także dzięki poprawie związanych z oczyszczaniem ścieków aspektów dotyczących energii i gospodarki o obiegu zamkniętym zgodnie z Zielonym Ładem i inicjatywą na rzecz cyfryzacji Europy. EKES wzywa jednak instytucje europejskie, by uwzględniły zagadnienie ścieków w szerszej wizji, zaczęły priorytetowo traktować kwestię wody i opracowały Niebieski Ład dla UE: potężne wysiłki na rzecz przewidywania potrzeb, ochrony zasobów wodnych i odpowiedniego sprostania powiązanym wyzwaniom za pomocą kompleksowego i skoordynowanego planu działania, który wskazywać będzie ambitne cele i działania wraz z uzgodnionymi kamieniami milowymi. EKES przedstawi konkretne propozycje dotyczące Niebieskiego Ładu UE w 2023 r. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Potrzebne są duże inwestycje w sektorze wodnym. OECD oszacowała, że wszystkie państwa członkowskie z wyjątkiem Niemiec muszą zwiększyć wydatki o co najmniej 25 %, aby spełnić wymogi obowiązującej dyrektywy (3). Szacunki te nie uwzględniają jednak kosztów utrzymania kanalizacji. Nowe przepisy będą wymagały dodatkowych inwestycji i kluczowe znaczenie ma rozszerzenie finansowania pochodzącego z opłat taryfowych za wodę i z budżetu publicznego, tak by uwzględnić również te sektory, które przyczyniają się do zanieczyszczenia ścieków komunalnych, aby zapewnić gospodarstwom domowym przystępny cenowo dostęp do wody i urządzeń sanitarnych. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Oczyszczanie ścieków wiąże się z kosztami i wymaga wkładu w postaci zasobów i energii. Zanieczyszczenie należy zawsze zwalczać przede wszystkim u źródła i traktować priorytetowo w stosunku do rozwiązań „końca rury”. Środki z zakresu polityki powinny zatem przede wszystkim ograniczać w największym możliwym stopniu emisję szkodliwych substancji do środowiska i społeczeństwa. Oczyszczanie ścieków komunalnych pełni rolę ostatniego filtra służącego ochronie wód, do których odprowadzane są ścieki, a także realizacji celów prawodawstwa UE dotyczącego wody. W związku z tym EKES apeluje o większą synergię ze strategiami rozwoju obszarów miejskich (agenda miejska dla UE, porozumienie z Lublany, różne partnerstwa tematyczne itp.). |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Należy dołożyć większych starań, aby wzmocnić pozycję obywateli w odniesieniu do kwestii związanych ze zbieraniem i oczyszczaniem ścieków komunalnych oraz gospodarowaniem nimi. Społeczeństwo powinno być zaangażowane we wdrażanie oczyszczania ścieków nie tylko poprzez informacje, ale również poprzez uczestnictwo: we wszystkich państwach członkowskich powinny istnieć mechanizmy umożliwiające obywatelom zgłaszanie zaobserwowanych uchybień w zbieraniu lub oczyszczaniu ścieków komunalnych, ze szczególnym uwzględnieniem nielegalnych zrzutów przemysłowych. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Europa ma duży potencjał, by stać się liderem w dostarczaniu rozwiązań dla sektora oczyszczania ścieków, od zaawansowanych technologii oczyszczania po rozwiązania energetyczne. Rozwój sektora ścieków komunalnych stwarza możliwości w zakresie innowacji i technologii oraz jest szansą na eksport wiedzy i przyciągnięcie młodych przedsiębiorców. |
| --- | --- |

3.7.

4.   Uwagi szczegółowe

| 4.1. | Ścieki komunalne to ślad społeczny oraz odzwierciedlenie naszych wzorców konsumpcji i produkcji. Ścieki te obejmują złożoną kombinację zrzutów z gospodarstw domowych, spływów z ulic i budynków oraz ścieków przemysłowych i pozostałych odpływów innych niż bytowe, które wymagają odpowiedniego oczyszczania, aby nie stanowiły zagrożenia dla zdrowia ludzkiego i środowiska ani nie miały wpływu na wody rekreacyjne. Jednym z kluczowych priorytetów powinny być warunki pracy oraz bezpieczeństwo i higiena pracy pracowników zatrudnionych w ramach systemu oczyszczania ścieków komunalnych. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Ogólny cel na 2040 r. wraz z celami pośrednimi wyznacza jasną ścieżkę oczyszczania ścieków na następne dwie dekady. Niemniej jedynie w ograniczonym stopniu rozumiemy zagrożenia dla organizmów wodnych stwarzane przez mieszaniny chemikaliów w wodach powierzchniowych, a wiele z tych chemikaliów pochodzi z produktów stosowanych w naszych własnych domach. Ponadto budowa, utrzymanie i eksploatacja systemów zbierania i oczyszczania ścieków wiąże się z wysokim kosztem finansowym i kosztem emisji gazów cieplarnianych. Przeglądy i oceny kluczowych części dyrektywy dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych i dyrektywy w sprawie osadów ściekowych stanowią okazję do modernizacji i poprawy spójności w całym sektorze oraz do realizacji ambicji Europejskiego Zielonego Ładu. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Coraz większym problemem dla społeczeństwa jest oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe, a ścieki komunalne – niezależnie od tego, czy są oczyszczane, czy nie – stanowią największe źródło jej rozprzestrzeniania się (4). Oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe wynika nie tylko z nadmiernego stosowania antybiotyków, ale również jest powodowana przez inne środki przeciwdrobnoustrojowe, takie jak środki grzybobójcze, przeciwwirusowe, przeciwpasożytnicze, a także niektóre środki odkażające i antyseptyczne – wszystkie z nich są stosowane w środowisku miejskim, zwłaszcza w szpitalach. W sprawozdaniu ONZ ostrzega się (5), że jeżeli nie podejmie się działań zmierzających do ograniczenia nadmiernego stosowania środków przeciwdrobnoustrojowych, to do 2050 r. 10 mln osób będzie umierać co roku z powodu zakażenia opornego na antybiotyki. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Odpływy komunalne są główną drogą przenikania toksycznych, nieulegających biodegradacji i nowo pojawiających się zanieczyszczeń do ekosystemów wodnych; obejmuje to odpady z tworzyw sztucznych, węglowodory, detergenty, hormony, rozpuszczalniki, patogeny, pestycydy, metale ciężkie i wytworzone nanomateriały (6). Mimo że odpływy te są zanieczyszczone, często traktuje się je jako czystą wodę deszczową ze względu na brak monitorowania i nie oczyszcza się ich przed zrzutem do wód, do których odprowadzane są ścieki. Stanowi to poważne zagrożenie dla ekosystemów; zaobserwowano na przykład wysoką śmiertelność u łososia związaną z substancją toksyczną (6PPD-chinon) występującą w oponach samochodowych (7). |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Przelewy z kanalizacji ogólnospływowej stanowią największe źródło mikrozanieczyszczeń, oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe (8), mikrodrobin plastiku i śmieci wpadających do wód, do których odprowadzane są ścieki. Stanowią one zagrożenie dla środowiska i zdrowia ludzkiego, ale również dla sektora turystyki, który jest zależny od czystych wód rekreacyjnych. Ładunek wody deszczowej wpływającej do kanalizacji można zmniejszyć poprzez wprowadzenie niebiesko-zielonych rozwiązań, które zatrzymują wodę i umożliwiają jej przenikanie do ziemi, w tym zielone dachy, usuwanie nieprzepuszczalnych powierzchni i ogrody deszczowe. Są one nie tylko opłacalnym sposobem zatrzymywania wody deszczowej, ale także przynoszą wiele dodatkowych korzyści dla krajobrazu miejskiego, w tym zmniejszają ryzyko powodzi, ograniczają wyspy ciepła oraz zwiększają różnorodność biologiczną i dobrostan w mieście. Przejście na bardziej efektywne oczyszczanie ścieków i gospodarkę o obiegu zamkniętym wymaga zmian nie tylko w podejściu regulacyjnym i instytucjonalnym, ale także w sposobie, w jaki jako obywatele postrzegamy naszą indywidualną i zbiorową odpowiedzialność za gospodarowanie ściekami. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | EKES popiera wprowadzenie obowiązkowych zintegrowanych planów oczyszczania ścieków komunalnych w celu ograniczenia przelewów z kanalizacji ogólnospływowej i zanieczyszczeń pochodzących z odpływów komunalnych. Niemniej, choć plany te są dobre, istnieje ryzyko, że pozostaną one jedynie na papierze, ponieważ ich treść i cel (ograniczenie przelewów z kanalizacji ogólnospływowej do 1 % przepływu przy suchej pogodzie) mają jedynie charakter orientacyjny. Właściwe gospodarowanie wodami opadowymi ma kluczowe znaczenie nie tylko dla zapobiegania zanieczyszczeniu wód, do których odprowadzane są ścieki, ale także dla dostosowania miast do zmieniającego się klimatu, gdzie zarówno intensywne opady deszczowe, jak i przedłużające się fale upałów będą częścią nowej normalności, ponieważ ekstremalne zdarzenia pogodowe i inne zagrożenia klimatyczne stają się coraz częstsze i dotkliwsze w całej Europie. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Wykazano, że zaawansowana obróbka (czwartego stopnia) zmniejsza ładunek szerokiego zakresu substancji szkodliwych trafiających do wód, do których odprowadzane są ścieki (9). Dlatego też z zadowoleniem przyjmuje się nowe wymogi dla dużych i wybranych średnich zakładów w zakresie monitorowania i usuwania mikrozanieczyszczeń. Należy jednak zwrócić uwagę na koszty i efekty usuwania wynikające z zastosowania różnych technik, takich jak ozonowanie lub węgiel aktywny. Odpowiednie finansowanie badań i rozwoju w zakresie nowych technologii i zharmonizowanych na szczeblu UE programów edukacyjnych dla personelu operacyjnego pomoże w zapobieganiu nowym zanieczyszczeniom i w ich oczyszczaniu. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Wprowadzenie rozszerzonej odpowiedzialności producenta stanowi duży krok naprzód we wdrażaniu zasady „zanieczyszczający płaci” i satysfakcjonującą odpowiedź na ustalenie Europejskiego Trybunału Obrachunkowego, zgodnie z którym koszty zanieczyszczenia są nadal w dużej mierze ponoszone przez podatników (10). Jest to również zgodne z włączeniem zasady „zanieczyszczający płaci” do prawodawstwa w zakresie ochrony środowiska, wzmocnieniem systemu odpowiedzialności za środowisko na szczeblu UE oraz lepszą ochroną funduszy UE przed wykorzystywaniem ich do finansowania projektów, które powinny być finansowane przez zanieczyszczającego. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Eutrofizacja pozostaje problemem w UE, gdyż dotyka ponad 30 % rzek, jezior i wód przybrzeżnych oraz 81 % wód morskich UE, a w ostatnim dziesięcioleciu poczyniono nikłe postępy w tym względzie (11). Zatem należy pozytywnie ocenić to, że zaktualizowano i zharmonizowano przepisy, by zagwarantować, że wszystkie duże zakłady zostaną zobowiązane do ograniczenia składników odżywczych do 2035 r., a średniej wielkości zakłady zrzucające zanieczyszczenia na obszary narażone na eutrofizację – do 2040 r. Terminy są bardzo ambitne w stosunku do wyzwań i ich wdrażania, zdolności inwestycyjnych sektora i cyklu życia istniejących zasobów. Mimo to wiele państw członkowskich już wprowadziło wymogi w zakresie usuwania składników odżywczych, a EKES z zadowoleniem przyjmuje harmonizację w całej UE. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | W ocenie dyrektywy dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych stwierdzono, że małe aglomeracje stanowią znaczną część pozostałych źródeł nieoczyszczonych ścieków i wywierają presję na jednolite części wód (12). Chociaż oczyszczanie większej ilości ścieków byłoby korzystne, wniosek stawia szereg wyzwań, ponieważ budowa nowych rur kanalizacyjnych wiąże się ze znacznym kosztem na słabo zaludnionych obszarach i wymaga intensywnego wsparcia finansowego. Należy promować rozwiązania zdecentralizowane i dobrze funkcjonujące systemy indywidualne. Suche toalety (kompostujące) zmniejszają zużycie wody pitnej do spłukiwania i mogą wspierać gospodarkę o obiegu zamkniętym, przywracając ludzkie odchody do gleby bez skomplikowanych, kosztownych i energochłonnych systemów zbierania, pompowania i oczyszczania. WHO opracowała tego rodzaju wytyczne dotyczące bezpiecznego ponownego wykorzystania ścieków, wydalin i wody szarej (13). |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Wycieki z rur kanalizacyjnych są często przeoczanym i w dużej mierze niezgłaszanym źródłem nieoczyszczonych ścieków, które zagraża wodom gruntowym. Może to stanowić znaczną część odprowadzanego do środowiska ładunku zanieczyszczeń pochodzących z systemów miejskich (14). Ten problem prawdopodobnie nasili się, ponieważ sieć kanalizacyjna starzeje się. Konieczne są odpowiednie monitorowanie i kwantyfikacja wycieków z kanalizacji i należy wprowadzić taki wymóg w dyrektywie. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Oczyszczanie ścieków wymaga dużych ilości energii i często może stanowić znaczną część rachunków gmin za energię elektryczną. Jednocześnie ścieki zawierają energię w różnych postaciach, w tym chemiczną, kinetyczną i cieplną, którą należy gromadzić, aby zmniejszyć zależność od paliw kopalnych zgodnie z celami UE. Pozytywne jest uwzględnienie efektywności energetycznej w ramach celu osiągnięcia neutralności energetycznej sektora do 2040 r. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | Sektor ściekowy ma duży potencjał do tego, by stać się fabryką zasobów. W UE istnieją już oczyszczalnie ścieków, które dzięki energooszczędnym technologiom i produkcji energii ze źródeł odnawialnych stały się plusenergetyczne, np. poprzez fermentację beztlenową osadów ściekowych, a następnie wykorzystywanie wytworzonego biogazu (15). Podwójne zastosowanie powierzchni struktur oczyszczania poprzez przykrycie ich roślinami fotowoltaicznymi oferuje kolejne możliwości, które należy promować. |
| --- | --- |

4.13.

| 4.14. | W UE 10 mln osób nadal nie ma dostępu do infrastruktury sanitarnej. Należy więc z zadowoleniem przyjąć to, że we wniosku zobowiązano państwa członkowskie do poprawy dostępu do infrastruktury sanitarnej, zwłaszcza w przypadku słabszych i zmarginalizowanych grup społecznych, w tym do bezpłatnego udostępnienia publicznych toalet do 2027 r. Wymóg ten należy jednak wzmocnić poprzez nałożenie na państwa członkowskie obowiązku, by zapewniły wszystkim dostęp do warunków sanitarnych na wczesnym etapie planowania przestrzeni miejskiej oraz wzięły pod uwagę przystępność cenową usług wodnych i ich aspekt społeczny. Obejmuje to długi cykl życia zasobów związanych ze zbieraniem i oczyszczaniem ścieków oraz właściwą tym zasobom nieelastyczność w odniesieniu do adaptacji lub modernizacji. |
| --- | --- |

4.14.

| 4.15. | W celu zapewnienia przystępności cenowej usług wodnych należy ściśle ograniczyć zwolnienia z systemów rozszerzonej odpowiedzialności producenta. Najlepiej byłoby, gdyby wyłączenie dotyczące produktów wprowadzanych do obrotu w ilości mniejszej niż dwie tony rocznie zostało skreślone, ponieważ niektóre substancje silnie działają nawet w niewielkich ilościach. W innym razie należałoby przynajmniej wyjaśnić, że wspomniane dwie tony odnoszą się do rynku UE, a nie do poziomu krajowego. Należy również zapewnić objęcie zakresem rozszerzonej odpowiedzialności producenta detalistów internetowych. |
| --- | --- |

4.15.

| 4.16. | Koszt oczyszczania ścieków stanowi znaczną część rachunków za wodę, ale wielu użytkowników wody nie jest świadomych usługi, jaką jest oczyszczanie ścieków, ani tego, w jakim stopniu ścieki na ich obszarze są dobrze oczyszczane. W związku z tym EKES aprobuje nowy przepis dotyczący zgłaszania społeczeństwu związanych z tym informacji, ponieważ zapewni on rozpowszechnianie aktualnych informacji na temat odsetka ścieków oczyszczonych (i nieoczyszczonych) na danym obszarze, a także na temat ładunku zanieczyszczeń odprowadzanych przez oczyszczalnie ścieków komunalnych i poszczególne systemy, jak również za pośrednictwem przelewów z kanalizacji ogólnospływowej i odpływów komunalnych. |
| --- | --- |

4.16.

Bruksela, dnia 22 lutego 2023 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Europejskie Stowarzyszenie na rzecz Wody (European Water Association, EWA), Water Manifesto.

1

Water Manifesto

(2)  Organizacja Narodów Zjednoczonych, Cele zrównoważonego rozwoju, Cel 6: Zapewnić wszystkim ludziom dostęp do wody i warunków sanitarnych.

2

(3)  OECD, Financing Water Supply, Sanitation and Flood Protection.

3

Financing Water Supply, Sanitation and Flood Protection

(4)  UNEP, How drug-resistant pathogens in water could spark another pandemic [Jak znajdujące się w wodzie patogeny oporne na leki mogą wywołać nową pandemię].

4

How drug-resistant pathogens in water could spark another pandemic

(5)  UNEP, Environmental Dimensions of Antimicrobial Resistance [Środowiskowy wymiar oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe].

5

Environmental Dimensions of Antimicrobial Resistance

(6)  Lapointe et al., „Sustainable strategies to treat urban runoff needed”, Nature Sustainability, nr 5, 2022, s. 366–369.

6

Nature Sustainability

(7)  Tian et al., „A ubiquitous tire rubber–derived chemical induces acute mortality in coho salmon”, Science, t. 371, 2021, s. 185–189.

7

Science

(8)  EAWAG, Monitoring antibiotic resistance in wastewater.

8

Monitoring antibiotic resistance in wastewater

(9)  Wilhelm et al., „Does wastewater treatment plant upgrading with activated carbon result in an improvement of fish health?”, Aquatic Toxicology, t. 192, 2017, s. 184–197.

9

Aquatic Toxicology

(10)  Europejski Trybunał Obrachunkowy, sprawozdanie specjalne nr 12/2021: „Zanieczyszczający płaci” – niespójne stosowanie zasady w polityce i działaniach UE w dziedzinie środowiska.

10

„Zanieczyszczający płaci” – niespójne stosowanie zasady w polityce i działaniach UE w dziedzinie środowiska

(11)  Komisja Europejska, Sprawozdanie z wykonania dyrektywy Rady 91/676/EWG.

11

Sprawozdanie z wykonania dyrektywy Rady 91/676/EWG

(12)  Komisja Europejska, Evaluation of the Council Directive 91/271/EEC.

12

Evaluation of the Council Directive 91/271/EEC

(13)  WHO, Guidelines for the safe use of wastewater, excreta and greywater.

13

Guidelines for the safe use of wastewater, excreta and greywater

(14)  Nguyen & Venohr, „Harmonised assessment of nutrient pollution from urban systems including losses from sewer exfiltration: a case study in Germany”, Environmental Science and Pollution Research, t. 28, 2021.

14

Environmental Science and Pollution Research

(15)  Zob. np. Marselisborg WWTP – from wastewater plant to power plant.

15

Marselisborg WWTP – from wastewater plant to power plant

---

| 27.4.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 146/41 |
| --- | --- | --- | --- |

27.4.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 146/41

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę 2000/60/WE ustanawiającą ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej, dyrektywę 2006/118/WE w sprawie ochrony wód podziemnych przed zanieczyszczeniem i pogorszeniem ich stanu oraz dyrektywę 2008/105/WE w sprawie środowiskowych norm jakości w dziedzinie polityki wodnej”

(COM(2022) 540 final — 2022/0344 (COD))

(2023/C 146/07)

| Sprawozdawca: | Arnaud SCHWARTZ |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Arnaud SCHWARTZ

| Wniosek o konsultację | Parlament Europejski, 19.1.2023
  Rada, 24.1.2023 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 192 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 3.2.2023 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 22.2.2023 |
| Sesja plenarna nr | 576 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 156/01/06 |

Wniosek o konsultację

Parlament Europejski, 19.1.2023

Rada, 24.1.2023

Podstawa prawna

Art. 192 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego

Data przyjęcia przez sekcję

3.2.2023

Data przyjęcia na sesji plenarnej

22.2.2023

Sesja plenarna nr

576

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

156/01/06

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) zdecydowanie popiera propozycję Komisji Europejskiej, by dodać pewną liczbę kluczowych zanieczyszczeń wód do wykazów substancji priorytetowych dla wód powierzchniowych i podziemnych, które to wykazy będą wykorzystywane do oceny stanu chemicznego zgodnie z ramową dyrektywą wodną. Państwa członkowskie będą musiały monitorować obecność tych zanieczyszczeń w wodzie i zadbać o to, by normy jakości nie były przekraczane. Wniosek był oczekiwany już od kilku lat i stanowi pożądaną próbę aktualizacji oceny stanu chemicznego wód. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES zwraca uwagę, że czysta woda ma zasadnicze znaczenie dla naszego społeczeństwa i środowiska, a także dla działalności społeczno-gospodarczej. Solidne ramy ochrony wód, koncentrujące się na ograniczaniu zanieczyszczenia u źródła, przyniosą korzyści ekosystemom, uczestnikom rekreacji wodnej i przemysłowi oraz zapewnią czystą i przystępną cenowo wodę pitną. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Chociaż z inicjatywą wiążą się koszty, na przykład koszty oczyszczania ścieków, EKES podkreśla, że korzyści związane z niezanieczyszczoną wodą są większe, na przykład z uwagi na unikanie narażenia na szkodliwe substancje chemiczne i mniejsze zapotrzebowanie na oczyszczanie przeprowadzane w celu osiągnięcia norm dotyczących wody pitnej. Zmiana wzorców stosowania substancji szkodliwych służąca ograniczeniu ich obecności w wodzie może również przynieść dodatkowe korzyści, takie jak zmniejszenie narażenia pracowników przemysłu rolno-spożywczego na szkodliwe pestycydy. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Trzeba dołożyć większych starań, by zapewnić bezpieczeństwo i higienę pracy. EKES zwraca się o opracowanie konkretnych wytycznych dla sektorów, które w procesach produkcji wykorzystują wodę zawierającą różne substancje. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES zaleca państwom członkowskim dołożenie większych starań, by gromadzić, organizować i interpretować dane dotyczące wód oraz priorytetowo traktować potrzeby w zakresie danych środowiskowych. Ważne jest zmniejszenie opóźnień w przekazywaniu danych i zapewnienie istnienia szczegółowych wskaźników we wszystkich państwach członkowskich. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Zgodnie z ramową dyrektywą wodną ponad 60 % wód europejskich nie ma wciąż dobrego stanu chemicznego (1), lecz nie daje to pełnego obrazu sytuacji, ponieważ obecna ocena nie uwzględnia skutków mieszanin, które mogą wystąpić nawet wtedy, gdy poziom zanieczyszczenia jest „bezpieczny”. Należy podjąć więcej starań, aby ocenić i monitorować wpływ ogółu substancji na środowisko i zdrowie ludzi. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Zakazane pestycydy wciąż występują w wodach europejskich. EKES podkreśla, że w tych państwach członkowskich, w których wykrywana jest ich nadmierna ilość, należy nadal stosować środki monitorowania, w tym eliminować nielegalne użycie i odstępstwa, nawet jeśli zostały one usunięte z wykazu substancji priorytetowych na szczeblu UE. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Woda jest istotnym, lecz coraz bardziej ograniczonym zasobem. Dwie trzecie obywateli europejskich uważa jakość lub ilość wody w swoim kraju za poważny problem (2). Aby osiągnąć cel zrównoważonego rozwoju nr 6 „Zapewnić wszystkim ludziom dostęp do wody i warunków sanitarnych” oraz uniknąć przyszłego kryzysu, należy pilnie zająć się tymi kwestiami. Oprócz konsolidacji instytucji kontrolnych i zwiększenia liczby inspektorów prowadzących kontrole, pierwszoplanową kwestią dla państw członkowskich powinno być ułatwianie dostępu do odpowiednich środków, sprzętu i zasobów ludzkich. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES apeluje również do instytucji europejskich, by zaczęły traktować wodę jako priorytet i opracowały Europejski Niebieski Ład: będzie to wyraz znacznych wysiłków na rzecz przewidywania potrzeb, ochrony zasobów wodnych i odpowiedniego sprostania wyzwaniom za pomocą kompleksowego i skoordynowanego planu działania, który obejmować będzie ambitne cele i działania związane z uzgodnionymi kamieniami milowymi. W 2023 r. EKES przedstawi konkretne propozycje dotyczące Europejskiego Niebieskiego Ładu. |
| --- | --- |

1.9.

2.   Kontekst

| 2.1. | Przegląd wykazów zanieczyszczeń wód powierzchniowych i podziemnych, przedstawiony we wniosku Komisji dotyczącym dyrektywy zmieniającej ramową dyrektywę wodną, dyrektywę w sprawie środowiskowych norm jakości oraz dyrektywę w sprawie wód podziemnych, ma na celu rozwiązanie dwóch głównych problemów:






  — | Wykazy substancji priorytetowych są niekompletne i nieaktualne oraz nie zapewniają odpowiedniej ochrony ekosystemów i zdrowia ludzkiego przed zagrożeniami wynikającymi z zanieczyszczenia wód. |
| --- | --- | --- |

2.1.

—

Wykazy substancji priorytetowych są niekompletne i nieaktualne oraz nie zapewniają odpowiedniej ochrony ekosystemów i zdrowia ludzkiego przed zagrożeniami wynikającymi z zanieczyszczenia wód.

| — | Zróżnicowanie zanieczyszczeń i norm jakości ustanowionych na szczeblu krajowym jest zbyt duże. Przekazywanie danych jest uciążliwe, ponieważ nie jest dostosowane do obecnej technologii. Procedura zmiany wykazów substancji priorytetowych jest zbyt długa. |
| --- | --- |

—

Zróżnicowanie zanieczyszczeń i norm jakości ustanowionych na szczeblu krajowym jest zbyt duże. Przekazywanie danych jest uciążliwe, ponieważ nie jest dostosowane do obecnej technologii. Procedura zmiany wykazów substancji priorytetowych jest zbyt długa.

| 2.2. | W odniesieniu do wód powierzchniowych w przeglądzie proponuje się dodanie 24 pojedynczych substancji (pestycydów, produktów farmaceutycznych i chemikaliów przemysłowych) oraz 24 substancji per- i polifluoroalkilowych (PFAS) do wykazu substancji priorytetowych dla wód powierzchniowych, a także zmianę środowiskowej normy jakości dla 16 substancji już umieszczonych w wykazie oraz usunięcie czterech substancji uznanych za niestanowiące już zagrożenia na poziomie całej UE. Ponadto wprowadza się wartość progową dla pestycydów zgodnie z przepisami dotyczącymi wód podziemnych. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | W odniesieniu do wód podziemnych proponuje się dodanie do załącznika I do dyrektywy w sprawie wód podziemnych grupy 24 PFAS, dwóch antybiotyków i szeregu metabolitów pestycydów z odpowiednimi ogólnounijnymi progami. Ponadto wprowadza się wartość progową dla produktów farmaceutycznych. Do załącznika II do dyrektywy w sprawie wód podziemnych dodaje się jeden produkt farmaceutyczny, co oznacza, że państwa członkowskie muszą rozważyć ustanowienie progu krajowego. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Komisja opracuje metodykę monitorowania mikrodrobin plastiku i genów oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe z myślą o umieszczeniu ich w przyszłości w wykazie zanieczyszczeń. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | W celu poprawy monitorowania zanieczyszczeń wód podziemnych procedura „listy obserwacyjnej” staje się obowiązkowa w odniesieniu do monitorowania tych wód. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Normy dotyczące zanieczyszczeń regulowanych na poziomie dorzecza zostały zharmonizowane i zostaną włączone do oceny stanu chemicznego. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Państwa członkowskie są zobowiązane do monitorowania substancji estrogennych przy użyciu metod opartych na skutkach przez okres dwóch lat równolegle z konwencjonalnym monitorowaniem chemicznym trzech substancji estrogennych. Definicję środowiskowej normy jakości w ramowej dyrektywie wodnej zmieniono w celu uwzględnienia wartości progowych opartych na skutkach, stosowanych do monitorowania opartego na skutkach. |
| --- | --- |

2.7.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | Ponad 20 lat po przyjęciu ramowej dyrektywy wodnej zanieczyszczenie wód pozostaje szeroko rozpowszechnionym problemem w Europie i ma negatywny wpływ na organizmy wodne, rekreację wodną i zaopatrzenie w wodę pitną. Stanowi również problem dla rolnictwa i przemysłu. Dwie trzecie jednolitych części wód powierzchniowych i jedna czwarta jednolitych części wód podziemnych w Europie nadal nie ma dobrego stanu chemicznego (3), a jest to ocena oparta jedynie na niewielkim podzbiorze zanieczyszczeń i nie odzwierciedla pełnego zakresu zanieczyszczenia wód. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Zanieczyszczenie wód wiąże się z dużymi kosztami dla społeczeństwa, szacowanymi na 22 mld EUR rocznie, gdy uwzględni się jedynie zanieczyszczenia biogenne (4). Choć zasada „zanieczyszczający płaci” jest zapisana w Traktatach UE, nadal nie jest ona dobrze wdrażana, co oznacza, że koszty zanieczyszczenia ponoszą w dużej mierze podatnicy (5). Narażenie ludzi i środowiska na szkodliwe substancje wiąże się z dużymi kosztami, a remediacja i uzdatnianie zanieczyszczonej wody jest kosztowne. W związku z tym wszelkie wysiłki należy nakierować na zapobieganie zanieczyszczeniom u źródła. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Zagrożenia wiążące się z wpływem mieszaniny chemikaliów na organizmy wodne i zdrowie ludzi są dobrze znaną kwestią, a niedociągnięcia obecnych ram monitorowania i sprawozdawczości były jednym z kluczowych problemów, jakim ma zaradzić obecny przegląd. Należy uwzględnić ustalenia i zalecenia środowisk naukowych, powstałe np. w ramach unijnych projektów SOLUTIONS i NORMAN. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Przegląd wykazów zanieczyszczeń wód powierzchniowych i podziemnych powinien odbywać się odpowiednio co cztery lata i co sześć lat. Obecny przegląd jest opóźniony, ponieważ ostatnie zmiany miały miejsce w 2013 r. w odniesieniu do zanieczyszczeń wód powierzchniowych i w 2014 r. w odniesieniu do wód podziemnych. Oznacza to, że nowe substancje priorytetowe będą stanowić jedynie część oceny stanu chemicznego w ramach czwartego cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczu, w którym proponowana data osiągnięcia zgodności to 2033 r. Biorąc pod uwagę dramatyczny stan jakości wód w Europie oraz już udowodniony fakt, że proponowane substancje stanowią zagrożenie dla wód w całej UE, EKES zdecydowanie wzywa do bezzwłocznego podjęcia działań mających na celu zmniejszenie stężenia tych i innych zanieczyszczeń we wszystkich wodach UE. UE musi szybciej uwzględniać wiedzę naukową na temat zanieczyszczenia wody i przekładać ją na działania i rozwiązania prawne. Niezbędny jest również dostęp do wymiaru sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska, a państwa członkowskie i Unia Europejska powinny zapewnić skuteczne i szybsze procedury sądowe i administracyjne (6). |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | EKES popiera dodanie nowych zanieczyszczeń do wykazu substancji priorytetowych w odniesieniu do wód powierzchniowych i podziemnych. Wykazy nie tylko zobowiązują państwa członkowskie do ograniczenia uwalniania tych substancji do środowiska, ale również uruchamiają środki przewidziane w innych dyrektywach (7). Niemniej jeżeli nie są aktualne lub są zbyt zawężone, może to ograniczać działania na rzecz ochrony środowiska. Podobnie zanieczyszczenia zostały w dużej mierze dodane jako pojedyncze substancje bez uwzględnienia skutków wywoływanych przez mieszaniny. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że PFAS dodano jako grupę 24 substancji z określoną wartością progową dla grupy, a także fakt, że wprowadzono wartość progową dla pestycydów w wodach powierzchniowych oraz wartość progową dla produktów farmaceutycznych w wodach podziemnych. Chociaż niektóre z tych wartości progowych mogą być zbyt wysokie, aby zapewniały ochronę, jest to zgodne z ambicją strategii w zakresie chemikaliów na rzecz zrównoważoności, aby regulować substancje jako grupę. Takie wartości progowe należy jednak również opracować dla innych grup substancji, w tym bisfenoli, pyretroidów i neonikotynoidów. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Nawet jeśli pestycydy są zakazane, wskutek zastosowania wyjątków prawnych, nielegalnego użycia lub trudności w doprowadzeniu do ich rozkładu mogą one nadal występować w środowisku, gdzie stanowią zagrożenie dla organizmów wodnych i zdrowia ludzi. Znakomita większość wykrytych w wodzie pestycydów w niektórych państwach członkowskich jest niedozwolona, w tym DDT, lindan, atrazyna i endosulfan (8). Zasadnicze znaczenie ma dalsze monitorowanie i podejmowanie wysiłków na rzecz ograniczenia ich występowania. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Proponuje się również skreślenie art. 16 ramowej dyrektywy wodnej ze względu na to, że stał się on nieaktualny. Jest to jednak tylko częściowo słuszne, ponieważ skreślenie doprowadziłoby do zniesienia 20-letniego terminu na stopniowe wycofanie priorytetowych substancji niebezpiecznych. Obowiązek stopniowego wycofywania, który jest jednym z głównych celów ramowej dyrektywy wodnej, jest możliwy do wyegzekwowania tylko wtedy, gdy jest powiązany z jasno określonym terminem. Już teraz w ramach obowiązującej ramowej dyrektywy wodnej obowiązek ten jest w dużej mierze pomijany; im mniej będzie on konkretny, tym bardziej władze będą starały się go ignorować. Istotnie osłabi to oddziaływanie. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Powołując się na podejście „jedna substancja – jedna ocena” przyjęte w strategii w zakresie chemikaliów na rzecz zrównoważoności, we wniosku przyznano centralną rolę Europejskiej Agencji Chemikaliów (ECHA), która ma przejąć od DG ENVI i JRC szereg obowiązków w zakresie identyfikacji zanieczyszczeń wód i związanych z nimi norm jakości. Biorąc pod uwagę, że ECHA zajmuje się głównie chemikaliami regulowanymi na mocy rozporządzenia w sprawie rejestracji, oceny, udzielania zezwoleń i stosowanych ograniczeń w zakresie chemikaliów (REACH), co nie obejmuje pestycydów i produktów farmaceutycznych, EKES wzywa ECHA do zwiększenia swej zdolności (prawnej i technicznej) w zakresie produktów farmaceutycznych i pestycydów, by przygotować się do wykonywania nowych zadań. Zaleca również, by ECHA współpracowała w tym kontekście z wykwalifikowanymi partnerami, w tym na szczeblu regionalnym, na przykład z uczelniami i ich laboratoriami. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Trzeba dołożyć większych starań, by zapewnić bezpieczeństwo i higienę pracy, na przykład w przemyśle rolno-spożywczym. W tym względzie EKES zwraca się o opracowanie konkretnych wytycznych dla sektorów, które w procesach produkcji wykorzystują wodę zawierającą różne substancje. |
| --- | --- |

3.10.

4.   Uwagi szczegółowe

| 4.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że dane z monitorowania i wynikający z nich stan mają być udostępniane Europejskiej Agencji Środowiska i opinii publicznej co najmniej raz w roku, a nie co sześć lat, jak miało to miejsce wcześniej. Zapewni to bardziej aktualny obraz stanu wód w Europie oraz postępów w realizacji celów ramowej dyrektywy wodnej. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | EKES z zadowoleniem przyjmuje przepis przewidujący stosowanie opartych na skutkach metod monitorowania substancji estrogennych. Umożliwi to uchwycenie wpływu wszystkich substancji estrogennych o podobnych skutkach, a nie tylko trzech substancji estrogennych monitorowanych przy użyciu konwencjonalnych technik chemicznych. Chociaż włączenie wartości progowych do definicji środowiskowej normy jakości otwiera możliwość wprowadzenia opartego na skutkach monitorowania oddziaływania mieszanin do przyszłej oceny stanu chemicznego, Komisja powinna być uprawniona do przedstawienia aktów delegowanych, aby wymagać dalszego stosowania monitorowania opartego na skutkach. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Normy jakości dla glifosatu zostały ustalone przed wydaniem ostatecznej opinii przez Komitet Naukowy ds. Zagrożeń dla Zdrowia i Środowiska oraz Pojawiających się Zagrożeń (SCHEER), bez wskazania, że zostaną one poddane przeglądowi po publikacji ostatecznej opinii naukowej, co oznacza, że wkład społeczeństwa obywatelskiego w konsultacje SCHEER nie jest uwzględniany. SCHEER powinien również uwzględniać poglądy społeczeństwa obywatelskiego (9) na temat tej ostatecznej opinii. Nie jest jeszcze za późno, ponieważ proces przeglądu środowiskowych norm jakości (EQS) dla glifosatu jest nadal w toku, zgodnie z wymogami ramowej dyrektywy wodnej. Powinno to stanowić podstawę wniosku Komisji dotyczącego ustanowienia wartości progowych w wodach powierzchniowych. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | EKES uważa, że żadne indywidualne środowiskowe normy jakości dla pestycydów nie powinny być wyższe od proponowanego parametru „pestycydy ogółem” (0,5 μg/l) (10). W związku z tym nie należy stosować proponowanych środowiskowych norm jakości dla śródlądowych wód powierzchniowych nieprzeznaczonych do poboru wody pitnej (86,7 μg/l). Zamiast tego, w oparciu o podejście ostrożnościowe, EKES zaleca, aby proponowane środowiskowe normy jakości dla wód powierzchniowych wykorzystywanych do poboru wody pitnej (0,1 μg/l) obejmowały wszystkie śródlądowe wody powierzchniowe. Środowiskowe normy jakości dla „innych wód powierzchniowych” należy zatem zmienić na 0,01 μg/l zgodnie z praktyką stosowania o jeden rząd wielkości niższych progów dla „innych wód powierzchniowych” w porównaniu z „śródlądowymi wodami powierzchniowymi”. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Indywidualny próg dla pestycydów w wodach podziemnych opiera się na możliwościach analizy technik analitycznych z lat 90. XX wieku (11). Od tego czasu osiągnięto postęp techniczny i obecnie możliwe jest wykrycie niższych stężeń. W przypadku wód powierzchniowych niższe wartości progowe zostały już ustalone dla kilku pestycydów. EKES ubolewa, że Komisja nie dokonała przeglądu poszczególnych wartości progowych dla pestycydów w ramach przeglądu zanieczyszczeń wód powierzchniowych i podziemnych. W przypadku wód podziemnych stosuje się arbitralny próg 0,1 μg/l w odniesieniu do środków ochrony roślin w oparciu o techniki analityczne; obecnie istnieją ulepszone techniki, które umożliwiają dostęp do informacji naukowych w celu ustalenia progów w oparciu o rzeczywiste ryzyko związane z różnymi substancjami. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Nadal brakuje wskaźników do monitorowania stanu systemów wód podziemnych, takich jak temperatura, pomimo że nauka zapewnia już solidne środki finansowe na ustanowienie odpowiednich kryteriów. EKES zastanawia się, dlaczego Komisja nie uwzględniła takich istotnych kryteriów w swoim wniosku. Te kryteria należy dodać do załącznika I do dyrektywy w sprawie wód podziemnych zgodnie z motywem 20 i art. 4 ust. 5 tejże dyrektywy oraz powinny być one zgodne z postulatami dotyczącymi wód podziemnych zawartymi w rezolucji Parlamentu Europejskiego w sprawie wdrażania unijnego prawodawstwa dotyczącego wody (17.12.2020 r.). |
| --- | --- |

4.6.

Bruksela, dnia 22 lutego 2023 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Europejska Agencja Środowiska (EEA), sprawozdanie nr 7/2018, European waters – assessment of status and pressures 2018.

1

(2)  European Water Association (EWA), Water Manifesto.

2

(3)  Raport EEA nr 9/2021, Drivers of and pressures arising from selected key water management challenges: A European overview.

3

(4)  Komisja Europejska, Green taxation and other economic instruments – Internalising environmental costs to make the polluter pay.

4

(5)  Europejski Trybunał Obrachunkowy, sprawozdanie specjalne nr 12/2021: „Zanieczyszczający płaci” – niespójne stosowanie zasady w polityce i działaniach UE w dziedzinie środowiska.

5

(6)  Opinia EKES-u w sprawie zastosowania postanowień Konwencji z Aarhus oraz dostępu do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska (Dz.U. C 123 z 9.4.2021, s. 66).

6

(7)  Na przykład zezwolenia wydawane na mocy rozporządzenia w sprawie środków ochrony roślin (PPPR) muszą zostać poddane przeglądowi, jeżeli zagrożony jest stan chemiczny zgodnie z ramową dyrektywą wodną.

7

(8)  Pesticide Action Network Europe i Ecologistas en Acción, Ríos hormonados: Contamination of Spanish Rivers with Pesticides.

8

(9)  Joint NGO analysis of the Commission's proposal for a revised list of priority substances for surface and groundwater.

9

(10)  COM(2022)540, załącznik I.

10

(11)  Zob. uwagi EMA w Guideline on assessing the environmental and human health risks of veterinary medicinal products in groundwater oraz uwagi EEA w ETC/ICM Report 1/2020: Pesticides in European rivers, lakes and groundwater – Data assessment.

11

---

| 27.4.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 146/46 |
| --- | --- | --- | --- |

27.4.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 146/46

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie jakości powietrza i czystszego powietrza dla Europy”

(COM(2022) 542 final — 2022/0347 (COD))

(2023/C 146/08)

| Sprawozdawca: | Kęstutis KUPŠYS |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Kęstutis KUPŠYS

| Wniosek o konsultację | Parlament Europejski, 19.1.2023
  Rada, 24.1.2023 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 192 ust. 1 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 3.2.2023 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 22.2.2023 |
| Sesja plenarna nr | 576 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 145/9/12 |

Wniosek o konsultację

Parlament Europejski, 19.1.2023

Rada, 24.1.2023

Podstawa prawna

Art. 192 ust. 1 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego

Data przyjęcia przez sekcję

3.2.2023

Data przyjęcia na sesji plenarnej

22.2.2023

Sesja plenarna nr

576

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

145/9/12

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Czyste powietrze jest podstawowym prawem człowieka, w związku z czym EKES z dużym zadowoleniem przyjmuje wniosek dotyczący przeglądu dyrektyw w sprawie jakości powietrza. Komitet zaleca pełne dostosowanie najpóźniej do 2030 r. unijnych norm jakości powietrza (w tym odnośnie do ozonu w formie wartości dopuszczalnych) do zaktualizowanych globalnych wytycznych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) dotyczących jakości powietrza, a także określenie solidnych ram wspomagających opartych na wartościach dopuszczalnych, mechanizmach egzekwowania i jasnych zasadach zarządzania. Zmniejszenie zanieczyszczenia powietrza przynosi znaczne dodatkowe korzyści z punktu widzenia łagodzenia zmiany klimatu, bezpieczeństwa energetycznego i różnorodności biologicznej oraz zwiększa odporność ludności na pandemie. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES z zadowoleniem przyjmuje podejście przyjęte przez Komisję w celu skupienia się na stosunku korzyści do kosztów, lecz ubolewa, że to ten element – zamiast wskaźników maksymalnej ochrony życia i zdrowia ludzkiego – uznano za najważniejszy wskaźnik do uwzględnienia w omawianym przeglądzie. Dlatego też preferowanym wariantem strategicznym jest „większe dostosowanie”, a nie „pełne dostosowanie”. Wydaje się, że – z wyjątkiem dwutlenku azotu – we wniosku dąży się do dostosowania do wytycznych WHO z 2005 r., a nie do najnowszych wytycznych opublikowanych we wrześniu 2021 r. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Normy czystości powietrza stanowią ramy prawne, lecz ograniczenie emisji wchodzi w zakres innych pakietów ustawodawczych. Komitet jest przekonany, że ograniczenia i zasady przewidziane w dyrektywach w sprawie jakości powietrza, określone w sposób ambitny, egzekwowane w odpowiednim czasie oraz połączone ze skutecznymi środkami sektorowymi doprowadzą do podjęcia śmiałych działań na szczeblu krajowym i lokalnym. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Obywatelki i obywatele powinni również wykazać aktywność i dowiedzieć się o związku między swoim stylem życia, działaniami i wzorcami konsumpcji a poziomami zanieczyszczenia. Lepiej poinformowane osoby są znacznie bardziej zmotywowane do działania i łatwiej można osiągnąć u nich długoterminową zmianę zachowań. W związku z tym EKES wzywa do zwiększenia finansowania projektów w dziedzinie nauki obywatelskiej związanych z zanieczyszczeniem w ramach programu „Horyzont Europa”. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Komitet zdecydowanie popiera prawo do odszkodowania dla osób, które doznały uszczerbku na zdrowiu w wyniku zanieczyszczenia powietrza, a także wprowadzenie kar dla osób fizycznych i prawnych w państwie członkowskim, które naruszyły przepisy. |
| --- | --- |

1.5.

2.   Kontekst opinii

| 2.1. | Zanieczyszczenie powietrza jest główną środowiskową przyczyną powodującą negatywne skutki dla zdrowia w UE – szacuje się, że odpowiada ono za ponad 300 tys. przedwczesnych zgonów rocznie (1). WHO szacuje, że zanieczyszczenie powietrza zarówno w miastach, jak i na obszarach wiejskich powoduje ma całym świecie 4,2 mln przedwczesnych zgonów (2) rocznie. Wynika to ze skumulowanych skutków zanieczyszczenia powietrza dla zdrowia publicznego. Na przykład narażenie na pył drobny (PM) o średnicy 2,5 mikronów lub mniejszej (PM2,5) wywołuje wiele problemów zdrowotnych, w tym choroby układu krążenia i układu oddechowego oraz nowotwory. Zanieczyszczenie powietrza szkodzi również środowisku, powodując zakwaszanie, eutrofizację i straty w uprawach. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Przekroczenia wartości dopuszczalnych dotyczących jakości powietrza są powszechne w całej UE (3), a stężenia zanieczyszczeń znacznie przewyższają najnowsze zalecenia WHO (4). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | W dyrektywach w sprawie jakości powietrza (dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/50/WE w sprawie jakości powietrza i czystszego powietrza dla Europy (5) oraz dyrektywa 2004/107/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie arsenu, kadmu, rtęci, niklu i wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych w otaczającym powietrzu (6)) określono zasady zarządzania zanieczyszczeniem powietrza oraz unijne normy jakości powietrza dla 12 substancji zanieczyszczających powietrze: dwutlenku siarki (SO2), dwutlenku azotu (NO2)/tlenków azotu (NOx), pyłu zawieszonego (PM10 i PM2,5), ozonu (O3); benzenu (C6H6), ołowiu (Pb), tlenku węgla (CO), arsenu (As), kadmu (Cd), niklu (Ni) i benzo(a)pirenu (C20H12). |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | W ocenie adekwatności (7) stwierdzono, że obecne dyrektywy w sprawie jakości powietrza przyczyniły się do zmniejszenia zanieczyszczenia powietrza. Liczba wczesnych zgonów spowodowanych zanieczyszczeniem powietrza jest o 70 % niższa niż w latach 90. ubiegłego wieku. Jednak powietrze na naszym kontynencie jest nadal zbyt zanieczyszczone, ze szkodą dla zdrowia ludzi i środowiska. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Pył drobny (PM2,5), dwutlenek azotu (NO2) i ozon w warstwie przyziemnej należą do tych zanieczyszczeń w Europie, które wywierają najbardziej szkodliwy wpływ na zdrowie ludzi. Unia Europejska dąży do osiągnięcia zerowego poziomu emisji zanieczyszczeń najpóźniej do 2050 r., w synergii z wysiłkami na rzecz osiągnięcia neutralności klimatycznej. W międzyczasie obecny przegląd dyrektyw w sprawie jakości powietrza ma między innymi na celu:






  — | wprowadzenie bardziej rygorystycznych norm jakości powietrza, ściślej dostosowanych do nowych wytycznych WHO, |
| --- | --- | --- |

2.5.

—

wprowadzenie bardziej rygorystycznych norm jakości powietrza, ściślej dostosowanych do nowych wytycznych WHO,

| — | poparcie prawa do czystego powietrza i poprawa dostępu do wymiaru sprawiedliwości, |
| --- | --- |

—

poparcie prawa do czystego powietrza i poprawa dostępu do wymiaru sprawiedliwości,

| — | zapewnienie skuteczniejszych kar i systemów odszkodowania w wypadku naruszenia przepisów dotyczących jakości powietrza, |
| --- | --- |

—

zapewnienie skuteczniejszych kar i systemów odszkodowania w wypadku naruszenia przepisów dotyczących jakości powietrza,

| — | wzmocnienie zasad monitorowania i modelowania jakości powietrza w celu wsparcia działań zapobiegawczych i ukierunkowanych środków, |
| --- | --- |

—

wzmocnienie zasad monitorowania i modelowania jakości powietrza w celu wsparcia działań zapobiegawczych i ukierunkowanych środków,

| — | wyjaśnienie wymogów dotyczących opracowywania, przyjmowania i realizacji zgodnych z prawem i skutecznych planów ochrony powietrza, mających na celu zarówno zapobieganie naruszeniom przepisów, jak i ich naprawę, |
| --- | --- |

—

wyjaśnienie wymogów dotyczących opracowywania, przyjmowania i realizacji zgodnych z prawem i skutecznych planów ochrony powietrza, mających na celu zarówno zapobieganie naruszeniom przepisów, jak i ich naprawę,

| — | poprawa dostępu do informacji publicznych i ich jakości. |
| --- | --- |

—

poprawa dostępu do informacji publicznych i ich jakości.

3.   Uwagi ogólne

Droga do eliminacji zanieczyszczeń

| 3.1. | Prawo do czystego powietrza jest uznanym na szczeblu międzynarodowym podstawowym prawem człowieka (8). W związku z tym EKES z dużym zadowoleniem przyjmuje wniosek dotyczący przeglądu dyrektyw w sprawie jakości powietrza. Unijne przepisy dotyczące jakości powietrza okazały się kluczowym i podstawowym mechanizmem ograniczania zanieczyszczenia powietrza w UE. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Stopień dostosowania unijnych norm jakości powietrza do najnowszych wytycznych WHO jest kwestią wyboru politycznego i zależy od ambicji poszczególnych krajów i miast. Komisja przeanalizowała i opisała w ocenie skutków trzy scenariusze (oraz odpowiadające im warianty strategiczne) (9). Dokonanie wyboru między nimi ma charakter polityczny, a nie czysto naukowy. Te trzy warianty różnią się pod względem poziomu ambicji: mowa tu o „pełnym dostosowaniu” (I-1), „większym dostosowaniu” (I-2) i „częściowym dostosowaniu” (I-3). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | EKES z zadowoleniem przyjmuje podejście przyjęte przez Komisję w celu skupienia się na stosunku korzyści do kosztów, lecz ubolewa, że to ten element – zamiast wskaźników maksymalnej ochrony życia i zdrowia ludzi – uznano za najważniejszy wskaźnik do uwzględnienia podczas przeglądu, co doprowadziło do wyboru opcji I-2 „większe dostosowanie”. Z wyjątkiem dwutlenku azotu (NO2) wniosek ma bowiem na celu dostosowanie się do wytycznych WHO z 2005 r., a nie do nowych wytycznych opublikowanych w 2021 r. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | EKES wzywa do jak najszybszego przeprowadzenia oceny postępów i przeglądu celów, by najpóźniej do 2030 r. dostosować w pełni normy jakości powietrza UE do zaktualizowanych wytycznych WHO. Temu dostosowaniu powinny towarzyszyć solidne ramy wspomagające oparte na wartościach dopuszczalnych, mechanizmach egzekwowania i jasnych zasadach zarządzania. |
| --- | --- |

3.4.

Ograniczenia obecnego wniosku

| 3.5. | Niestety większość państw członkowskich nadal nie osiągnęła zgodności z istniejącymi unijnymi normami jakości powietrza i nie podejmuje skutecznych działań, by poprawić jakość powietrza, o czym świadczy liczba toczących się postępowań w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego. Dlatego też oczekiwano, że w ramach przeglądu nie tylko wyznaczony zostanie odpowiedni, umotywowany naukowo poziom ambicji, by pobudzić do podejmowania bardziej zdecydowanych inicjatyw, lecz również że poprawie ulegną zasady wdrażania i egzekwowania, by lepiej pomóc państwom członkowskim i właściwym organom oraz je lepiej ukierunkować. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Komitet apeluje o usunięcie potencjalnych luk prawnych z wniosku dotyczących ochrony życia i zdrowia ludzi oraz ochrony środowiska. Artykuły 16 i 17 zawierają zasady, wedle których zanieczyszczenia związane z posypywaniem dróg w okresie zimowym piaskiem lub solą oraz zanieczyszczenia powietrza pochodzące ze źródeł naturalnych nie są uwzględniane przy ocenie zgodności. Zdaniem Komitetu to podejście jest sprzeczne z celami wniosku. Źródła naturalne i stworzone przez człowieka łączą się ze sobą i potęgują wpływ zanieczyszczeń. Pomijając naturalne źródła zanieczyszczenia powietrza, będziemy nadal narażać życie ludzi na niebezpieczeństwo. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Podobnie, art. 29 stanowi, że państwa członkowskie ustanawiają skuteczne, proporcjonalne i odstraszające kary dla „osób fizycznych i prawnych” w tym państwie członkowskim, które naruszyły przepisy. Komitet popiera to jako krok we właściwym kierunku, ponieważ niezwykle ważne jest wprowadzenie funkcjonującego systemu sankcji w celu rozwiązania problemu nieprzestrzegania przepisów, w powiązaniu z art. 28 dotyczącym prawa do odszkodowania dla osób, które doznały uszczerbku na zdrowiu (nawet częściowo) w wyniku zanieczyszczenia powietrza. Apeluje o ustalenie jasnego i ściśle racjonalnego związku między źródłem zanieczyszczeń a zanieczyszczającym, który to związek wyjaśniałby zakres odpowiedzialności i związane z nim kary. Domaga się również dalszego doprecyzowania przepisów dotyczących planów ochrony powietrza oraz środków zaradczych (w tym kar finansowych) związanych z nieprzestrzeganiem norm jakości powietrza w wyznaczonym terminie. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Należy położyć szczególny nacisk na ozon. Według szacunków Europejskiej Agencji Środowiska, co roku notuje się 24 tys. przedwczesnych zgonów z powodu narażenia na ozon (10). Jest to substancja zanieczyszczająca, która nie jest bezpośrednio emitowana przez źródła pierwotne. Powstaje ona w wyniku szeregu złożonych reakcji w atmosferze wywołanych energią przenoszoną do cząsteczek dwutlenku azotu w momencie pochłaniania przez nie światła z promieniowania słonecznego (11). Skutki zdrowotne ozonu w warstwie przyziemnej („toksycznego” ozonu) zostały dokładnie ustalone: niedawne badania epidemiologiczne wykazały, że narażenie na ozon wiąże się ze zwiększoną śmiertelnością i chorobowością (12) oraz wyrządza duże szkody w przyrodzie i uprawach. Nie podjęto jeszcze skutecznych działań w celu szybkiego ograniczenia emisji prekursorów ozonu takich jak metan, pomimo niedawnej publikacji planu działania UE odnośnie do metanu w ramach globalnego zobowiązania dotyczącego metanu. Komitet z zadowoleniem przyjmuje jednak zamiar rozważenia – podczas przeglądu dyrektywy w sprawie redukcji krajowych emisji w 2025 r. – możliwości zaliczenia metanu do zanieczyszczeń podlegających regulacji. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | W art. 13 wniosku Komisji proponuje się wprowadzenie wartości dopuszczalnych dla prawie wszystkich zanieczyszczeń powietrza, dla których obecnie obowiązują wartości docelowe, z wyjątkiem ozonu, w odniesieniu do którego nadal obowiązują jedynie wartości docelowe. Wyłączenie to jest uzasadnione „złożoną charakterystyką jego powstawania w atmosferze, która komplikuje ocenę wykonalności przestrzegania ścisłych wartości dopuszczalnych”. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Zdaniem Komitetu ustanowienie takich wartości docelowych nie zmotywuje w wystarczającym stopniu państw członkowskich i właściwych władz do redukcji ozonu w warstwie przyziemnej, który należy do trzech najgroźniejszych zanieczyszczeń. Istnieją jednak rozwiązania pozwalające na ograniczenie toksycznego ozonu. Zmniejszenie stężenia prekursorów ozonu, takich jak dwutlenek azotu (NO2), niemetanowych lotnych związków organicznych (LZO) i emisji metanu, przyczyni się do redukcji stężenia ozonu. Skutecznymi sposobami na ograniczenie zanieczyszczenia ozonem w warstwie przyziemnej są poprawa norm emisji z pojazdów, ograniczenie stosowania rozpuszczalników, farb lub opryskiwaczy o wysokiej zawartości LZO lub zakaz ich stosowania, a także efektywne obniżenie poziomu emisji metanu z sektorów energii, odpadów i rolnictwa (które jest jego największym źródłem). Konieczne jest pełne wykorzystanie tych znanych metod. Komitet zaleca pełne dostosowanie norm UE dotyczących ozonu w formie wartości dopuszczalnych do globalnych wytycznych WHO z 2021 r. w sprawie jakości powietrza. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Oprócz propozycji Komisji należy założyć dodatkowe stacje monitoringowe dla cząstek ultradrobnych, sadzy (BC) i amoniaku. Proponowana gęstość ich rozmieszczenia nie jest wystarczająca do rozwoju badań epidemiologicznych. Stacje monitoringowe należy zaplanować w taki sposób, aby uzyskiwane w nich dane były wystarczające do odpowiedniego informowania lokalnych organów ds. zdrowia o zagrożeniach dla zdrowia stwarzanych przez lokalne zanieczyszczenie, w tym o nowych substancjach zanieczyszczających, zwłaszcza w przypadku grup znajdujących się w trudnej sytuacji i obszarów wysoce zanieczyszczonych. |
| --- | --- |

3.11.

Szczególne środki sektorowe

| 3.12. | W odniesieniu do art. 10 wniosku, Komitet proponuje, by każde państwo członkowskie ustanowiło co najmniej jedną wielostację monitoringu dla każdego miasta liczącego ponad 250 tys. mieszkańców na obszarze tła miejskiego. Państwa członkowskie, w których nie występują miasta liczące więcej niż 250 tys. mieszkańców, muszą ustanowić co najmniej jedną wielostację na obszarze tła miejskiego. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Oprócz wytycznych o ścisłe medycznym charakterze WHO zaleca ochronę przyrody, zachowanie czystego powietrza oraz inwestowanie w czystą energię, aby zapewnić szybką i zdrową transformację energetyczną, co przyniesie również dodatkowe korzyści w zakresie przeciwdziałania zmianie klimatu. WHO rekomenduje również, by budowano zdrowe i przyjazne do życia miasta, promowano czystszą i aktywną mobilność, taką jak transport publiczny, ruch rowerowy i pieszy, a także by zaprzestano wykorzystywać pieniądze podatników na dotowanie paliw kopalnych powodujących zanieczyszczenie powietrza oraz by promowano zdrowe odżywianie. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Te działania należy także uwzględnić w unijnym procesie decyzyjnym. Europejski Zielony Ład oraz tak szeroko zakrojone inicjatywy jak „Gotowi na 55” lub REPowerEU należy przyjąć i wdrożyć z myślą o zdrowiu publicznym i ochronie środowiska (13). Powinno to służyć takim celom jak łagodzenie zmiany klimatu i przystosowanie się do niej, bezpieczeństwo dostaw energii oraz uwarunkowania geopolityczne. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | Dlatego EKES uważa, że możliwe jest dalsze ulepszenie wniosku. Niedociągnięcie wniosku Komisji polega wyraźnie na tym, że nie wykracza on poza to, co jest obecnie możliwe do zmierzenia technicznie. Skutki działań z zakresu polityki są modelowane do maksymalnej możliwej pod względem technicznym redukcji, przy czym w scenariuszu odniesienia już zaniża się potencjał. Dodatkowe skuteczne przepisy sektorowe (np. w sektorze transportu, ogrzewania gospodarstw domowych i sektorze rolno-spożywczym) bez wątpienia pomogłyby w oczyszczeniu powietrza:






  — | uregulowanie wszystkich substancji zanieczyszczających, które szkodzą zdrowiu ludzi, środowisku i klimatowi, |
| --- | --- | --- |

3.15.

—

uregulowanie wszystkich substancji zanieczyszczających, które szkodzą zdrowiu ludzi, środowisku i klimatowi,

| — | ustanowienie ścisłych limitów emisji dla pieców i kotłów w ramach przeglądu norm ekoprojektu, |
| --- | --- |

—

ustanowienie ścisłych limitów emisji dla pieców i kotłów w ramach przeglądu norm ekoprojektu,

| — | dopilnowanie, aby sektor rolno-spożywczy przyczyniał się również do osiągnięcia do 2030 r. poziomów określonych w wytycznych WHO, w szczególności ograniczając emisję amoniaku i metanu, |
| --- | --- |

—

dopilnowanie, aby sektor rolno-spożywczy przyczyniał się również do osiągnięcia do 2030 r. poziomów określonych w wytycznych WHO, w szczególności ograniczając emisję amoniaku i metanu,

| — | promowanie transportu publicznego i zniechęcanie do korzystania z samochodów osobowych, |
| --- | --- |

—

promowanie transportu publicznego i zniechęcanie do korzystania z samochodów osobowych,

| — | obniżenie unijnych limitów emisji z pojazdów do globalnie jak najniższego poziomu (oraz jak najszybsze podjęcie działań) przy jednoczesnym stopniowym wycofywaniu silników spalinowych wewnętrznego spalania, |
| --- | --- |

—

obniżenie unijnych limitów emisji z pojazdów do globalnie jak najniższego poziomu (oraz jak najszybsze podjęcie działań) przy jednoczesnym stopniowym wycofywaniu silników spalinowych wewnętrznego spalania,

| — | poprawa badań, homologacji i certyfikacji pojazdów, |
| --- | --- |

—

poprawa badań, homologacji i certyfikacji pojazdów,

| — | monitorowanie emisji w ruchu drogowym, np. za pomocą technologii teledetekcji, |
| --- | --- |

—

monitorowanie emisji w ruchu drogowym, np. za pomocą technologii teledetekcji,

| — | zharmonizowanie europejskich ram (14) dotyczących stref niskiej emisji oraz wprowadzenie jednolitego portalu na szczeblu UE do kontroli i rejestracji pojazdów pod kątem wjazdu do takich stref. |
| --- | --- |

—

zharmonizowanie europejskich ram (14) dotyczących stref niskiej emisji oraz wprowadzenie jednolitego portalu na szczeblu UE do kontroli i rejestracji pojazdów pod kątem wjazdu do takich stref.

| 3.16. | Przepisy dotyczące czystego powietrza stanowią ramy prawne, ale ograniczenie emisji wchodzi w zakres innych pakietów ustawodawczych. Zdaniem Komitetu koncepcja stref niskiej emisji/zerowej emisji stanowi doskonały przykład najlepszych praktyk. Na przykład prawdopodobnie nie doszłoby do utworzenia strefy niskiej emisji (LEZ) w Brukseli, gdyby nie istniały normy umożliwiające egzekwowanie środków służących osiągnięciu tego celu. W przyszłości, w miarę jak coraz większa liczba miast będzie spełniać te normy, trzeba będzie zaktualizować cele przewodnie na podstawie danych naukowych, tak aby jakość powietrza ulegała stałej poprawie. |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | Opisany powyżej proces stwarza pozytywne sprężenie zwrotne między działaniami oraz ich skutkami. Ograniczenia i zasady przewidziane w dyrektywach w sprawie jakości powietrza, określone w sposób ambitny, egzekwowane w odpowiednim czasie oraz połączone ze skutecznymi środkami sektorowymi doprowadzą do podjęcia śmiałych działań na szczeblu krajowym i lokalnym. Ułatwi to osiągnięcie ambitnych celów w zakresie czystego powietrza. Zdaniem Komitetu w ocenie skutków i w samym wniosku nie uwzględniono w pełni wszystkich realnych możliwości związanych z tym łańcuchem działań. Gdyby wzięto je pod uwagę na etapie wstępnego planowania wniosku, wówczas wybrano by może „pełne dostosowanie” (I-1) jako kierunek dalszych działań, a nie mniej ambitny wariant I-2 („większe dostosowanie)”. |
| --- | --- |

3.17.

Podnoszenie świadomości społecznej

| 3.18. | Pomimo notowanej od lat 90. XX w. poprawy, jakość powietrza nadal jest poważnym problemem dla obywateli europejskich. Większość Europejczyków (ponad 80 %) uważa, że schorzenia, takie jak choroby układu oddechowego, astma i choroby układu krążenia, są poważnym problemem w ich krajach wynikającym z zanieczyszczenia powietrza (15). |
| --- | --- |

3.18.

| 3.19. | Chociaż większość Europejczyków nie czuje się dobrze poinformowana (60 %), prawie połowa respondentów ankiety (47 %) uważa, że jakość powietrza pogorszyła się w ostatnich dziesięciu latach. Pomimo tego, że liczba osób narażonych na silnie zanieczyszczone powietrze stale spada, osoby, których to dotyka, nadal borykają się z poważnymi problemami zdrowotnymi i nie dostrzegają namacalnych dowodów poprawy jakości otaczającego powietrza. |
| --- | --- |

3.19.

| 3.20. | Jest wciąż niejasne, jak wiele obywatele byliby skłonni uczynić proaktywnie, by poprawić – bezpośrednio lub pośrednio – jakość powietrza. Podnoszenie świadomości ma niemniej dwojaki efekt: |
| --- | --- |

3.20.

| 3.20.1. | Po pierwsze, Europejczycy powinni dowiedzieć się o związku między swoim style życia, działaniami i wzorcami konsumpcji a poziomami zanieczyszczenia. Świadomość takiego wyraźnego związku doprowadziłaby do większej akceptacji społecznej dla wprowadzenia środków z zakresu polityki związanych ze zmianą zachowań. |
| --- | --- |

3.20.1.

| 3.20.2. | Po drugie, skuteczność takich środków z zakresu polityki byłaby znacznie wyższa i przyniosłaby skumulowane efekty, gdyby obywatele byli informowani o rezultatach swojej zmiany zachowań. Poprawę jakości powietrza można wyraźnie dostrzec „gołym okiem”, zwłaszcza w środowisku miejskim, jednak dane naukowe, przedstawione w sposób interaktywny i łatwy do zrozumienia, mogą ułatwić osiągniecie pozytywnego sprzężenia zwrotnego. Lepiej poinformowane osoby są znacznie bardziej zmotywowane do działania i łatwiej można osiągnąć u nich długoterminową zmianę zachowań. |
| --- | --- |

3.20.2.

| 3.21. | Nauka obywatelska odgrywa decydującą rolę w kształtowaniu opinii publicznej na wszystkie tematy związane z zanieczyszczeniem i jego wpływem na życie obywateli. EKES zwraca uwagę na sukces inicjatyw takich jak „CurieuzeNeuzen” (16), które były katalizatorem akceptacji społecznej dla wprowadzenia stref niskiej emisji w kilku miastach w Belgii. Wzywa do zwiększenia finansowania w ramach programu „Horyzont Europa” dla projektów w dziedzinie nauki obywatelskiej związanych z zanieczyszczeniem. |
| --- | --- |

3.21.

4.   Uwagi szczegółowe dotyczące nowych substancji zanieczyszczających powietrze

Cząstki ultradrobne

| 4.1. | Cząstki ultradrobne to cząstki o średnicy 0,1 μm (100 nm) lub mniejszej. Pochodzą one ze źródeł naturalnych lub antropogenicznych, takich jak spalanie. Pomimo coraz liczniejszych dowodów na ich wpływ na zdrowie, te zanieczyszczenia nie są uregulowane obecnymi dyrektywami w sprawie jakości powietrza. EKES odnotowuje, że stawia się coraz ambitniejsze cele mające przekształcić istniejącą wiedzę na temat wpływu na zdrowie w zalecenia polityczne, jednak istnieje potrzeba zebrania dodatkowych informacji na ten temat. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | W związku z tym EKES wzywa do podjęcia dodatkowych ukierunkowanych działań za pośrednictwem programu „Horyzont Europa” w celu systematycznego finansowania badań nad cząstkami ultradrobnymi. Pomimo braku szczegółowych wskaźników dotyczących tych cząstek warto byłoby może zainaugurować publiczną kampanię uświadamiającą w celu informowania obywateli europejskich o pojawiających się zagrożeniach związanych z tą niedostatecznie eksponowaną klasą zanieczyszczeń. |
| --- | --- |

4.2.

Sadza

| 4.3. | Sadza (BC) to drobne cząstki powstające w wyniku spalania paliw kopalnych lub biomasy. Ma ona negatywny wpływ na zdrowie, gdyż wywołuje choroby serca lub płuc, ale jest również akceleratorem zmiany klimatu, gdyż 1 tona BC ma nawet 1 500 razy większy wpływ na globalne ocieplenie niż tona CO2. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Komitet bierze pod uwagę odniesienia do badań przedstawione przez WHO (17), w których stwierdzono statystycznie istotne skutki dla zdrowia wynikające z narażenia na sadzę na poziomie 1,08-1,15 μg/m3. Jednak WHO nie potwierdza tych poziomów w swoim zaleceniu dotyczącym dobrych praktyk. Zdaniem Komitetu nie powinno to stanowić pretekstu do niepodejmowania jakichkolwiek działań w odniesieniu do sadzy. Podobnie, wskazane byłoby podjęcie działań w celu ograniczenia poziomów cząstek ultradrobnych, tak jak się to dzieje w przypadku PM2,5 i PM10. Czekanie kolejne trzy lata lub pięć lat na dowody zebrane przez projekty badawcze finansowane przez UE lub na kolejne wytyczne WHO spowoduje śmierć tysięcy obywateli i przyśpieszy kryzys klimatyczny. |
| --- | --- |

4.4.

Amoniak

| 4.5. | Amoniak (NH3) jest nieorganicznym związkiem azotu i wodoru. Wysoki poziom amoniaku uszkadza płuca oraz jest przyczyną umieralności. Amoniak znacznie przyczynia się do nadmiernego wtórnego powstawania pyłu zawieszonego. Jest również szkodliwy dla środowiska i różnorodności biologicznej z powodu zakwaszania i eutrofizacji. Istnieje możliwość redukcji amoniaku w sektorze rolno-spożywczym, sektorze transportu drogowego oraz w sektorze „wykorzystania rozpuszczalników i produktów”. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | WHO nie wydała żadnych zaleceń dotyczących stężenia amoniaku w powietrzu związanych z jego wpływem na zdrowie. Jednak jego wpływ na zdrowie i środowisko jest dobrze udokumentowany (18), ponieważ emisje amoniaku przyczyniają się do powstawania wtórnego PM2,5, w odniesieniu do którego istnieją wytyczne WHO w sprawie jakości powietrza. Eksperci sugerują, że długoterminowy poziom krytyczny dla roślinności (rośliny wyższe) powinien być ustanowiony na poziomie 3 μg/m3. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Niedawny wniosek dotyczący przeglądu dyrektywy w sprawie emisji przemysłowych (19) oraz jego ambitniejsze cele dotyczące ograniczenia emisji przemysłowych i rozszerzenia zakresu na największe gospodarstwa hodowlane w UE, może znacząco przyczynić się do redukcji emisji amoniaku, gdyż jej głównym źródłem jest rolnictwo, a około trzy czwarte emisji w UE wynika z gospodarowania obornikiem pochodzącym z hodowli zwierząt gospodarskich (20). Dyrektywę w sprawie emisji przemysłowych należy jednak wdrożyć w sposób proporcjonalny i racjonalny pod względem kosztów, aby uniknąć dodatkowego wzrostu kosztów produkcji w sektorze rolno-spożywczym (21). |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | EKES uważa, że aby zapewnić ludziom środki utrzymania i dobrostan, niezbędny jest również solidny mechanizm wsparcia dla osób i gałęzi przemysłu znajdujących się w trudnej sytuacji, który pozwoli udostępnić w terenie praktyczne rozwiązania dotyczące ograniczenia emisji amoniaku w hodowli zwierząt. Wsparcie to powinno obejmować finansowanie znanych udoskonaleń wynikających z postępu technologicznego i dalszych badań. Ogólnie rzecz biorąc, należy zachęcać przedsiębiorstwa zajmujące się hodowlą zwierząt do wprowadzania zmian przyjaznych dla środowiska i zdrowia przy utrzymaniu kluczowej funkcji dostarczania towarów dla ludności (22). |
| --- | --- |

4.8.

Bruksela, dnia 22 lutego 2023 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Europejska Agencja Środowiska (EEA), Health impacts of air pollution in Europe [Wpływ zanieczyszczenia powietrza na zdrowie w Europie].

1

Health impacts of air pollution in Europe

(2)  WHO, Ambient (outdoor) air pollution [Zanieczyszczenie powietrza].

2

Ambient (outdoor) air pollution

(3)  Europejska Agencja Środowiska (EEA), Europe's air quality status 2022 [Sytuacja w zakresie jakości powietrza w Europie w 2022 r.].

3

Europe's air quality status 2022

(4)  WHO, Global air quality guidelines [Globalne wytyczne WHO dotyczące jakości powietrza].

4

Global air quality guidelines

(5)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/50/WE z dnia 21 maja 2008 r. w sprawie jakości powietrza i czystszego powietrza dla Europy (Dz.U. L 152 z 11.6.2008, s. 1).

5

(6)  Dyrektywa 2004/107/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 grudnia 2004 r. w sprawie arsenu, kadmu, rtęci, niklu i wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych w otaczającym powietrzu (Dz.U. L 23 z 26.1.2005, s. 3).

6

(7)  CIRCABC, Air Policy [Polityka dotycząca powietrza].

7

(8)  Rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ A/76/L.75 oraz NAT/824.

8

(9)  Komisja Europejska, Jakość powietrza – przegląd przepisów UE.

9

(10)  Europejska Agencja Środowiska (EEA), Health impacts of air pollution in Europe [Wpływ zanieczyszczenia powietrza na zdrowie w Europie].

10

Health impacts of air pollution in Europe

(11)  WHO, Global air quality guidelines [Globalne wytyczne WHO dotyczące jakości powietrza].

11

Global air quality guidelines

(12)  Agencja Ochrony Środowiska (EPA), Health Effects of Ozone in the General Population [Wpływ ozonu na zdrowie w populacji ogólnej].

12

Health Effects of Ozone in the General Population

(13)  Należy zwrócić szczególną uwagę na nowe normy emisji z pojazdów Euro 7, ponieważ transport drogowy jest główną przyczyną zanieczyszczenia powietrza na obszarach miejskich. Wiele zainteresowanych stron jest zdania, że nie spełniono oczekiwań co do normy Euro 7 (np. Transport & Environment).

13

(14)  EKES odnotowuje, że strategia na rzecz zrównoważonej i inteligentnej mobilności (COM(2020) 789 final) obejmuje zobowiązanie Komisji do rozpoczęcia specjalnego badania na temat rozwiązań umożliwiających wprowadzenie z poszanowaniem zasady pomocniczości skuteczniejszych i bardziej przyjaznych dla użytkownika przepisów regulujących dostęp pojazdów do obszarów miejskich.

14

(15)  Eurobarometr, „Attitudes of Europeans towards Air Quality” [Postawy Europejczyków wobec jakości powietrza]. W COM(2021) 44 uwzględniono związek między nowotworami a zanieczyszczeniem. EKES uważa, że do przyszłych badań Eurobarometr należy dodać pytanie dotyczące postaw wobec nowotworów (a także cukrzycy i demencji) będących wynikiem zanieczyszczenia powietrza.

15

(16)  CurieuzeNeuzen in Vlaanderen. Podobne kampanie były prowadzone przez grupy społeczeństwa obywatelskiego w Niemczech, Irlandii, we Włoszech, w Litwie, Polsce, Słowacji i w kilku innych krajach UE.

16

(17)  Program Narodów Zjednoczonych ds. Ochrony Środowiska (UNEP), Health effects of black carbon [Wpływ sadzy na zdrowie].

17

Health effects of black carbon

(18)  Europejska Komisja Gospodarcza ONZ (EKG ONZ), Towards Cleaner Air, Scientific Assessment Report 2016 [W kierunku czystszego powietrza, sprawozdanie z oceny naukowej z 2016 r.].

18

Towards Cleaner Air, Scientific Assessment Report 2016

(19)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/75/UE z dnia 24 listopada 2010 r. w sprawie emisji przemysłowych (zintegrowane zapobieganie zanieczyszczeniom i ich kontrola) (Dz.U. L 334 z 17.12.2010, s. 17).

19

(20)  76,2 % w 2020 r. zgodnie z tablicą krajowych emisji zanieczyszczeń powietrza.

20

(21)  Opinia EKES-u „Przegląd dyrektywy w sprawie emisji przemysłowych (IED) i rozporządzenia w sprawie europejskiego PRTR” (Dz.U. C 443 z 22.11.2022, s. 130).

21

(22)  Opinia EKES-u „Przegląd dyrektywy w sprawie emisji przemysłowych (IED) i rozporządzenia w sprawie europejskiego PRTR” (Dz.U. C 443 z 22.11.2022, s. 130).

22

---

| 27.4.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 146/53 |
| --- | --- | --- | --- |

27.4.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 146/53

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Banku Centralnego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów: »Komunikat w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego«”

(COM(2022) 583 final)

(2023/C 146/09)

| Sprawozdawca: | Krister ANDERSSON |
| --- | --- |
| Współsprawozdawczyni: | Dominika BIEGON |

Sprawozdawca:

Krister ANDERSSON

Współsprawozdawczyni:

Dominika BIEGON

| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 19.12.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej |
| Data przyjęcia przez sekcję | 1.2.2023 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 23.2.2023 |
| Sesja plenarna nr | 576 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 202/3/7 |

Wniosek o konsultację

Komisja Europejska, 19.12.2022

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej

Data przyjęcia przez sekcję

1.2.2023

Data przyjęcia na sesji plenarnej

23.2.2023

Sesja plenarna nr

576

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

202/3/7

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) z dużym zadowoleniem przyjmuje komunikat Komisji określający kierunki reformy ram zarządzania gospodarczego. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Komitet zgadza się z Komisją co do konieczności wypracowania szybkiego porozumienia, zanim w państwach członkowskich rozpoczną się procesy budżetowe dotyczące 2024 r. Jak zauważyła Komisja, widać potrzebę silnej koordynacji polityki budżetowej i strukturalnej, a także skutecznego nadzoru gospodarczego i fiskalnego, wspierających wzrost sprzyjający włączeniu społecznemu i pomagających Europejskiemu Bankowi Centralnemu (EBC) w osiągnięciu uzgodnionych celów. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES zgadza się z Komisją, że państwa członkowskie nie stosowały się do zasad ostrożnej polityki w okresach dobrej koniunktury (1), a jednocześnie reguły fiskalne ograniczyły możliwości swobodnego działania w dziedzinie polityki fiskalnej w okresie pogorszenia koniunktury gospodarczej w niektórych państwach członkowskich. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Komitet uznaje plan Komisji dotyczący utrzymania wartości referencyjnych. Kryterium deficytu na poziomie 3 % PKB jest sygnałem politycznym i skierowanym do rynku. Ogólnie rzecz biorąc, EKES podkreśla, że plany fiskalno-strukturalne muszą zapewnić osiągnięcie tendencji spadkowej relacji długu do PKB lub pozostawanie tej relacji na ostrożnym poziomie. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Komitet popiera propozycję Komisji, by nie stosować już rygorystycznej zasady 1/20, ponieważ mogłaby ona nadmiernie obciążać państwa członkowskie o wysokim zadłużeniu, co miałoby niekorzystny wpływ na wzrost gospodarczy i samą stabilność długu. Średniookresowy czteroletni okres oceny jako odniesienie dla dostosowań fiskalnych, w stosownych przypadkach przedłużany o trzy dodatkowe lata, również wydaje się proporcjonalny. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES z zadowoleniem przyjmuje koncentrowanie się przez Komisję na wydatkach pierwotnych netto jako głównym parametrze oceny w ramach nowego sposobu zarządzania gospodarczego. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES zauważa, że polityka fiskalna jest klasycznie domeną polityki parlamentarnej, ponieważ wpływa na całą strukturę wydatków i przychodów państwa. Aby zreformowane ramy były skuteczne, zasadnicze znaczenie ma poczucie odpowiedzialności za proces. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Komitet stwierdza, że należyta reforma europejskiego zarządzania gospodarczego jest pilnie potrzebna i leży w interesie obywateli, przedsiębiorstw i rządów. W związku z tym istotne jest opracowanie dalszych środków, które można by wprowadzić w celu zwiększenia poczucia odpowiedzialności za przestrzeganie reguł, co zapewniłoby zaangażowanie wszystkich rządów na rzecz stosowania zmienionych ram. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES uważa, że niezwykle ważne jest, aby przyszłe wnioski ustawodawcze ustanawiały minimalne standardy krajowego nadzoru parlamentarnego i udziału zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego w odniesieniu do opracowywania krajowych średnioterminowych planów fiskalno-strukturalnych. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES podkreśla, że potrzebne są odpowiednie przepisy zapewniające skuteczne egzekwowanie. W wyjątkowych przypadkach, w których rozważane są sankcje, sankcje te muszą być skuteczne i wdrażane w przejrzysty sposób. Aby zachować wiarygodność, przepisy muszą być stosowane jednakowo do wszystkich państw członkowskich. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że zwiększenie jakości i ilości inwestycji publicznych zostało wskazane jako czynnik do rozważenia w procesie osiągania stabilności długu. Komitet z zadowoleniem przyjmuje także wydłużenie ścieżki dostosowania, które można otrzymać na okres maksymalnie trzech lat. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Aby osiągnąć cele klimatyczne UE, należy całkowicie zreformować kapitał rzeczowy oraz zwiększyć inwestycje publiczne i prywatne. W przeszłości EKES apelował o środki działania w celu zniwelowania ogromnej luki inwestycyjnej (2). Komitet zwraca uwagę, że konieczne może być podjęcie dalszych inicjatyw, by zadbać o uruchomienie wystarczającego kapitału prywatnego i publicznego z myślą o zielonej transformacji i spójności społecznej. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Aby zapewnić przejrzystość i ułatwić skuteczne monitorowanie wdrażania średnioterminowych planów fiskalno-strukturalnych, państwa członkowskie są zobowiązane do przedkładania rocznych sprawozdań z postępów i szczegółowego przedstawiania statusu realizacji reform i inwestycji. Sprawozdania te oraz oceny Komisji i Rady przeprowadzane w kontekście rocznego nadzoru powinny być udostępniane publicznie. |
| --- | --- |

1.13.

2.   Kontekst

| 2.1. | W komunikacie Komisji Europejskiej (3) określono ogólne zasady zreformowanych unijnych ram zarządzania gospodarczego. Aby udoskonalić obecne ramy, inicjatywa Komisji dąży do poprawy stabilności długu i wspierania zrównoważonego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu poprzez inwestycje i reformy. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Wydatki pierwotne netto, czyli wydatki kontrolowane przez rząd, będą stanowić główny wskaźnik brany pod uwagę przez Komisję. Wydatki pierwotne netto będą również podstawą do wyznaczenia ścieżki dostosowania fiskalnego i prowadzenia rocznego nadzoru fiskalnego, co ma na celu uproszczenie obecnych reguł. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Ponadto Komisja opracuje referencyjną ścieżkę dostosowania fiskalnego dla każdego państwa członkowskiego na okres czterech lat na podstawie metodyki ustanowionej na potrzeby analizy i oceny stabilności długu. Ścieżka dostosowania powinna zapewniać osiągnięcie tendencji spadkowej wskaźników zadłużenia państw członkowskich stojących w obliczu szczególnych wyzwań związanych z długiem, co zagwarantuje utrzymanie deficytu poniżej poziomu 3 % PKB określonego w regułach zawartych w Traktacie. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Komisja będzie nieustannie monitorować wdrażanie planów, wymagając od państw członkowskich składania rocznych sprawozdań z postępów w stosowaniu ich planów z myślą o zwiększeniu skuteczności i przejrzystości działań monitorujących. Procedura nadmiernego deficytu pozostanie niezmieniona, natomiast procedura nadmiernego deficytu oparta na kryterium długu zostanie wzmocniona i będzie uruchamiana, gdy państwo członkowskie, którego wskaźnik długu przekracza 60 % PKB, dopuści do odchylenia od uzgodnionej ścieżki wydatków. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Przyjęte przez Komisję podejście oparte na perspektywie średnioterminowej umożliwi zróżnicowane traktowanie państw członkowskich odpowiednio do ich trudności z długookresową zdolnością do obsługi długu. Biorąc pod uwagę obciążenie państw członkowskich o wysokim zadłużeniu, obowiązująca wartość odniesienia dotycząca redukcji wskaźnika długu (tzw. zasada 1/20) zostanie zastąpiona nadzorem w większym stopniu opartym na ryzyku, aby uniknąć niekorzystnego wpływu na wzrost gospodarczy i samą stabilność długu. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Komisja zamierza wzmocnić mechanizmy egzekwowania jako konieczne uzupełnienie nadzoru opartego na ryzyku. Narzędzia służące egzekwowaniu będą obejmować: (i) skuteczne sankcje finansowe, których stosowanie zostanie ułatwione i będzie bardziej prawdopodobne dzięki obniżeniu ich wysokości; (ii) sankcje reputacyjne w przypadku procedury nadmiernego deficytu lub innych odchyleń; (iii) warunkowość makroekonomiczną w odniesieniu do finansowania ze środków unijnych. |
| --- | --- |

2.6.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | EKES z dużym zadowoleniem przyjmuje komunikat Komisji określający kierunki reformy ram zarządzania gospodarczego. Jednocześnie EKES zauważa, że nie określono jeszcze wielu szczegółów, co pozwala jedynie na wstępną ocenę. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Komitet zgadza się z Komisją co do konieczności wypracowania szybkiego porozumienia, zanim w państwach członkowskich rozpoczną się procesy budżetowe dotyczące 2024 r. Jak zauważyła Komisja, widać potrzebę silnej koordynacji polityki budżetowej i strukturalnej, a także skutecznego nadzoru gospodarczego i fiskalnego, wspierających wzrost sprzyjający włączeniu społecznemu i redukujących zakłócenia równowagi społecznej i gospodarczej w powiązaniu z działaniami instytucjonalnymi Europejskiego Banku Centralnego służącymi osiągnięciu jego uzgodnionych celów. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | EKES docenia całościowe podejście Komisji skoncentrowane na krajowych średnioterminowych planach fiskalno-strukturalnych uwzględniających cele fiskalne, dotyczące reform i inwestycyjne w jednym miejscu. Takie plany zapewniają państwom członkowskim większą elastyczność w sprawiedliwy sposób i w ramach opartych na ryzyku, które zostaną ocenione w perspektywie średnioterminowej. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Komitet popiera cel i kluczowe elementy inicjatywy Komisji ukierunkowane na zwiększenie poczucia odpowiedzialności na szczeblu krajowym, uproszczenie ram i skoncentrowanie się w większym stopniu na perspektywie średnioterminowej oraz jednocześnie bardziej rygorystyczne i spójniejsze egzekwowanie reguł (4). |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | EKES zgadza się z Komisją, że państwa członkowskie nie stosowały się do zasad ostrożnej polityki w okresach dobrej koniunktury (5), a jednocześnie reguły fiskalne ograniczyły możliwości swobodnego działania w dziedzinie polityki fiskalnej w okresie pogorszenia koniunktury gospodarczej w niektórych państwach członkowskich. EKES zauważa, że lata wykazujące pozytywne wyniki w zakresie wzrostu gospodarczego należy przypisać redukcji relacji długu do PKB, co stwarza możliwość wykorzystania elastyczności fiskalnej w latach recesji. Jednocześnie, gdy państwa członkowskie stoją w obliczu stagnacji lub głębokiej recesji, potrzebna jest swoboda fiskalna. Komitet uważa, że propozycja Komisji jest krokiem we właściwym kierunku, który umożliwi państwom członkowskim prowadzenie w przyszłości wiarygodnej polityki antycyklicznej. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | EKES uznaje plan Komisji dotyczący utrzymania wartości referencyjnych, ponieważ wyraźne cele liczbowe są niczym sygnał polityczny i skierowany do rynku. Próg deficytu wynoszący 3 % PKB jest rzeczywiście ugruntowany w Traktacie, jest dobrze znany i ma jednakowe zastosowanie do wszystkich państw UE. EKES zgadza się z Komisją, że plany fiskalno-strukturalne muszą zapewnić osiągnięcie tendencji spadkowej relacji długu do PKB lub pozostawanie tej relacji na ostrożnym poziomie. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Zdaniem Komitetu krótkoterminowe odchylenia od progu mogą być niezbędne do zaspokojenia ogromnych potrzeb inwestycyjnych związanych obecnie z zieloną i cyfrową transformacją lub do umożliwienia wytyczenia ścieżki dostosowania, która nie zagraża wzrostowi. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | EKES uważa, że przedstawione przez Komisję ramy średnioterminowe są rozsądne i pozwalają na zróżnicowane traktowanie bardzo odmiennych poziomów wskaźnika zadłużenia państw członkowskich, dzięki czemu możliwe jest przyjęcie modułowego podejścia w niejednorodnych sytuacjach krajowych, w których relacja długu do PKB może wahać się od poniżej 60 % do ponad 150 %. W związku z tym Komitet popiera propozycję Komisji, by nie stosować już rygorystycznej zasady 1/20, ponieważ mogłaby ona nadmiernie obciążać państwa członkowskie o wysokim zadłużeniu, co miałoby niekorzystny wpływ na wzrost gospodarczy i samą stabilność długu. Średniookresowy czteroletni okres oceny służący jako odniesienie dla dostosowania fiskalnego, w stosownych przypadkach przedłużany o trzy dodatkowe lata, również wydaje się proporcjonalny, biorąc pod uwagę obecne i przewidywalne warunki ekonomiczne i międzynarodowe. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | EKES z zadowoleniem przyjmuje koncentrowanie się przez Komisję na wydatkach pierwotnych netto jako głównym parametrze oceny w ramach nowego sposobu zarządzania gospodarczego. Z tego powodu Komitet wzywa, aby krajowe średnioterminowe plany fiskalno-strukturalne obejmowały ukierunkowane, strategiczne i odpowiednio opracowane inwestycje publiczne zgodne z priorytetami UE. Inwestycje takie powinny stanowić większy odsetek wydatków rządowych, co pobudziłoby trwały wzrost gospodarczy sprzyjający włączeniu społecznemu. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | EKES zgadza się z Komisją, że należy poprawić jakość wydatków publicznych. Na poziomie krajowym należy preferować reformy i inwestycje pobudzające wzrost gospodarczy, jednocześnie realizując wiarygodną ścieżkę redukcji długu po pandemii i w czasach napięć międzynarodowych. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Komitet popiera propozycję Komisji, zgodnie z którą potrzebne są solidne klauzule wyjścia, aby uwzględnić wyjątkowe sytuacje, w których przestrzeganie zatwierdzonej ścieżki dostosowania nie jest realistycznie możliwe. Ścisłe przestrzeganie uzgodnionej wieloletniej ścieżki wydatków pierwotnych netto sprawi, że polityka fiskalna będzie mieć antycykliczne działanie, będzie wykazywać spadek relacji długu do PKB w okresach dobrej koniunktury i umożliwi niezbędną reakcję polityczną w trudnych czasach (6), pozwalając chronić osoby w najtrudniejszej sytuacji. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | EKES zauważa, że polityka fiskalna jest klasycznie domeną polityki parlamentarnej, ponieważ wpływa na całą strukturę wydatków i przychodów państwa. Aby zreformowane ramy były skuteczne, zasadnicze znaczenie ma poczucie odpowiedzialności za proces. EKES uważa, że niezwykle ważne jest, aby przyszłe wnioski ustawodawcze ustanawiały minimalne standardy krajowego nadzoru parlamentarnego i udziału zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego w odniesieniu do opracowywania krajowych średnioterminowych planów fiskalno-strukturalnych. Należy skutecznie zaangażować parlamenty i zorganizowane społeczeństwo obywatelskie, a także władze regionalne i lokalne, ponieważ poczucie odpowiedzialności za średniookresowe plany reformy fiskalno-strukturalnej będzie silne wyłącznie wówczas, gdy wszystkie właściwe zainteresowane strony będą w odpowiednim stopniu uczestniczyły w działaniach dotyczących tych planów (7). Rządy powinny odpowiadać przed parlamentami narodowymi za prowadzoną przez siebie politykę fiskalną i politykę reform. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | W przypadku zmiany rządu musi istnieć możliwość wprowadzenia zmian w średnioterminowych planach strukturalnych, o ile na zagraża to stabilności średnioterminowej. Jeżeli rządy wprowadzą nowe działania dyskrecjonalne po stronie dochodów, zachowując ogólną długookresową zdolność do obsługi długu, dostosowanie ścieżki wydatków powinno być możliwe bez konieczności ponownego przechodzenia przez cały proces walidacji planów strukturalno-fiskalnych. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Komitet zauważa, że gdyby propozycje Komisji zostały wdrożone, sama Komisja miałaby większy wpływ na politykę fiskalną państw członkowskich (8). Jednocześnie zalecenia dla poszczególnych krajów stają się bardziej wiążące, ponieważ ich niewykonanie mogłoby spowodować ograniczenie finansowania unijnego i bardziej restrykcyjną ścieżkę dostosowania. Wzrosłoby również znaczenie europejskiego semestru. W związku z tym ważne jest zwiększenie zaangażowania parlamentów narodowych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego, tak aby zwiększyć poczucie odpowiedzialności za system oparty na zasadach. Funkcja nadzorcza i kontrolna Parlamentu Europejskiego ma istotne znaczenie, w szczególności w odniesieniu do egzekwowania i środków naprawczych. Jednocześnie należy przestrzegać zapisanych w Traktatach zasady pomocniczości i podziału kompetencji. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | Komitet popiera inicjatywę Komisji mającą na celu zwiększenie skuteczności finansowych i reputacyjnych mechanizmów egzekwowania w przypadku odchyleń. Biorąc pod uwagę większą elastyczność, z jakiej będą mogły korzystać państwa członkowskie przy wdrażaniu swoich reform fiskalnych, inwestycyjnych i strukturalnych w ramach krajowych planów fiskalno-strukturalnych, obowiązujące reguły powinny być skutecznie egzekwowane w przypadku ich nieprzestrzegania. Dzięki temu zachęcono by do konsolidacji finansów publicznych w okresie dobrej koniunktury, co poprawiłoby zdolność do obsługi długu. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | EKES podkreśla, że potrzebne są odpowiednie przepisy zapewniające skuteczne egzekwowanie. W wyjątkowych przypadkach, w których rozważane są sankcje, muszą one być skuteczne i wdrażane w przejrzysty sposób. Aby zachować wiarygodność, przepisy muszą być stosowane jednakowo do wszystkich państw członkowskich. Ewentualne konsekwencje społeczne i wpływ na zdolność do obsługi długu powinny być częścią analizy egzekwowania. |
| --- | --- |

3.16.

4.   Uwagi szczegółowe

| 4.1. | Ponieważ proponuje się, aby plany wydatków pierwotnych netto stały się głównym parametrem oceny, EKES podkreśla konieczność wprowadzenia wyraźnych i przejrzystych reguł obliczania wydatków pierwotnych. Działania dyskrecjonalne po stronie dochodów, jak również cykliczne wydatki związane z bezrobociem, muszą być zatem obiektywnie i jasno określone oraz uzgodnione przez wszystkie państwa członkowskie. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Chociaż wyłączenie cyklicznych wydatków związanych z bezrobociem z planów wydatków może być zrozumiałe, nie może ono powstrzymywać państw członkowskich przed zajęciem się ewentualną koniecznością poprawy funkcjonowania rynku pracy w celu ograniczenia bezrobocia strukturalnego, ponieważ takie koszty, choć nie są wyłączone, mogą znacznie przyczynić się do wyższego wzrostu gospodarczego i zatrudnienia w perspektywie średnioterminowej, poprawiając tym samym zdolność obsługi długu. Należy też wspierać dobre warunki pracy w perspektywie średnioterminowej. Istotne jest, aby reguły były jasne i solidne, dzięki czemu państwa członkowskie nie będą prowadziły żadnego rodzaju „kreatywnej księgowości”. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że zwiększenie jakości i ilości inwestycji publicznych zostało wskazane jako czynnik do rozważenia w procesie osiągania stabilności długu. Komitet z zadowoleniem przyjmuje także wydłużenie ścieżki dostosowania, które można otrzymać na okres maksymalnie trzech lat, o ile plany państw członkowskich będą zawierać pakiet reform i inwestycji wspierających zrównoważony wzrost gospodarczy i stabilność długu. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Aby osiągnąć cele klimatyczne UE, należy całkowicie zreformować kapitał rzeczowy oraz zwiększyć inwestycje publiczne i prywatne. W przeszłości EKES wzywał do wprowadzenia złotej reguły budżetowej w ramach inwestycji publicznych, aby zapewnić zniwelowanie ogromnej luki inwestycyjnej. Nie jest to częścią propozycji Komisji. Mimo to propozycja Komisji obejmuje istotne elementy służące wzmocnieniu inwestycji publicznych. Nie można jednak tak naprawdę ilościowo określić inwestycji publicznych, które będą realizowane, ponieważ wiele będzie zależało od negocjacji między Komisją a państwami członkowskimi w sprawie planów fiskalno-strukturalnych. W związku z tym Komitet zwraca uwagę, że konieczne może być podjęcie dalszych inicjatyw, by zadbać o uruchomienie wystarczającego kapitału prywatnego i publicznego z myślą o zielonej transformacji i spójności społecznej. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Ze względu na zaproponowane przez Komisję Europejską podejście oparte na ryzyku, analiza stabilności długu będzie miała zasadnicze znaczenie w przyszłych unijnych ramach zarządzania gospodarczego. EKES zauważa, że ustalenie szczegółów analizy stabilności długu, w tym tego, czy ryzyko związane z klimatem zostanie w niej uwzględnione, jest wysoce polityczną kwestią i powinno być przedmiotem wnikliwej debaty z właściwymi zainteresowanymi stronami. Ostateczne parametry analizy stabilności długu należy uzgodnić w sposób demokratyczny i przejrzysty. Niezależne instytucje fiskalne mogą odgrywać ważną rolę w ocenie adekwatności podstawowych założeń poprzez uczestnictwo w debacie i udzielanie informacji parlamentom narodowym. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Aby zapewnić przejrzystość i ułatwić skuteczne monitorowanie wdrażania średnioterminowych planów fiskalno-strukturalnych, państwa członkowskie są zobowiązane do przedkładania rocznych sprawozdań z postępów i szczegółowego przedstawiania statusu realizacji reform i inwestycji. Sprawozdania te oraz oceny przeprowadzane przez Komisję i Radę w kontekście rocznego nadzoru powinny być udostępniane publicznie. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | EKES uważa, że należy sprecyzować i ilościowo określić przewidywane większe zwrócenie uwagi na zmienne związane z przepływami w procedurze dotyczącej zakłóceń równowagi makroekonomicznej – na kolejnych etapach reformy zarządzania gospodarczego, tak aby była ona symetryczna, sprawna i przejrzysta. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | EKES podkreśla istotne znaczenie opracowania i ustanowienia odpowiedniego procesu pierwszej kontroli pod kątem zakłóceń równowagi, której wyniki są publikowane w sprawozdaniu przedkładanym w ramach mechanizmu ostrzegania, oraz analizy dotyczącej występowania zakłóceń równowagi dokonywanej w ramach szczegółowych ocen sytuacji. Zalecenia należy oceniać w odniesieniu do czynników wzrostu gospodarczego w Europie i ich wpływu na rozwój gospodarczy. Należy szczegółowo określić znaczenie konieczności prowadzenia bardziej prospektywnego nadzoru, tak aby mógł on służyć szybkiemu wykrywaniu i korygowaniu pojawiających się zakłóceń równowagi. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | EKES podkreśla znaczenie solidnych reguł, które mogą być stosowane w zmiennych warunkach ekonomicznych, a także potrzebę zaangażowania i poczucia odpowiedzialności ze strony państw członkowskich. Aby zwiększyć poziom inwestycji i produktywności w całej UE, nie można dopuścić do opóźnień w reformie ram fiskalnych. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Komitet twierdzi, że należyta reforma europejskiego zarządzania gospodarczego jest pilnie potrzebna i leży w interesie obywateli, przedsiębiorstw i rządów. W związku z tym istotne jest opracowanie dalszych środków, które można by wprowadzić w celu zwiększenia poczucia odpowiedzialności za przestrzeganie reguł, co zapewniłoby zaangażowanie wszystkich rządów na rzecz stosowania zmienionych ram. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | EKES zwraca uwagę, że wiele procedur przewidzianych w propozycji Komisji wymaga szczegółowego opracowania. W związku z tym oczekuje, że w 2023 r. będzie mógł wyrazić swoją opinię i doradzić w sprawie bardziej szczegółowych propozycji. |
| --- | --- |

4.11.

Bruksela, dnia 23 lutego 2023 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  COM(2022) 583 final, s. 3.

1

(2)  Opinia EKES-u „Przekształcenie unijnych ram fiskalnych na rzecz trwałej odbudowy i sprawiedliwej transformacji” (Dz.U. C 105 z 4.3.2022, s. 11).

2

(3)  COM(2022) 583 final.

3

(4)  COM(2022) 583 final, s. 1.

4

(5)  COM(2022) 583 final, s. 3.

5

(6)  COM(2022) 583 final, s. 16.

6

(7)  EKES zwraca uwagę na krytykę niewielkiego zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego w rozporządzenie dotyczące Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności.

7

(8)  EKES przyznaje, że aby unia walutowa mogła funkcjonować, niezbędne jest zachowanie pewnych warunków fiskalnych i stabilności.

8

---

| 27.4.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 146/59 |
| --- | --- | --- | --- |

27.4.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 146/59

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady, Europejskiego Banku Centralnego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, Komitetu Regionów i Europejskiego Banku Inwestycyjnego »Roczna analiza zrównoważonego wzrostu gospodarczego 2023«”

(COM(2022) 780 final)

(2023/C 146/10)

| Sprawozdawca generalny: | Gonçalo LOBO XAVIER |
| --- | --- |

Sprawozdawca generalny:

Gonçalo LOBO XAVIER

| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 19.12.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Artykuł 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 23.2.2023 |
| Sesja plenarna nr | 576 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 196/2/4 |

Wniosek o konsultację

Komisja Europejska, 19.12.2022

Podstawa prawna

Artykuł 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej

Data przyjęcia na sesji plenarnej

23.2.2023

Sesja plenarna nr

576

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

196/2/4

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) z zadowoleniem przyjmuje kluczowe priorytety polityczne zawarte w rocznej analizie zrównoważonego wzrostu gospodarczego 2023 służące realizacji czterech wymiarów konkurencyjnej zrównoważoności. Oczywiste jest, że, biorąc pod uwagę obecną sytuację i scenariusze, w perspektywie krótkoterminowej trzeba wspierać gospodarstwa domowe znajdujące się w trudnej sytuacji, aby uchronić je przed najgorszymi skutkami kryzysu energetycznego. Jednocześnie należy nadal promować w ogólnym wymiarze efektywność energetyczną w Unii Europejskiej. EKES uważa, że średnio- i długoterminowe strategie polityczne powinny przyspieszyć transformację cyfrową i ekologiczną. Sądzi również, że Unia musi zrównoważyć popyt na dostawy energii, zachowując jednocześnie zasoby energetyczne na okres zimowy i unikając wyższych kosztów. Kluczowe znaczenie ma wspieranie środków, które zwiększą efektywność we wszystkich obszarach. Należy tego dokonać przy jednoczesnym zachowaniu integralności jednolitego rynku i zapewnieniu makroekonomicznej stabilności finansowej oraz spójnej polityki fiskalnej i pieniężnej. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES zdaje sobie sprawę, że w 2023 r. cykl europejskiego semestru będzie ukierunkowany przede wszystkim na skuteczne wdrażanie planów odbudowy i zwiększania odporności. Plany te będą kłaść duży nacisk na programy polityczne państw członkowskich, które muszą stanowić okazję do pobudzenia krajowych gospodarek. EKES z zadowoleniem przyjmuje wysiłki Komisji Europejskiej na rzecz zorganizowania dialogów z państwami członkowskimi na początku 2023 r. Mogą one obejmować dogłębną dyskusję między Komisją a państwami członkowskimi w celu wywarcia wpływu na zalecenia dla poszczególnych krajów. W związku z tym Komitet uważa, że dialogi te będą sprzyjać lepszemu wdrażaniu planów odbudowy i zwiększania odporności oraz pomogą zapewnić, że wszelkie problemy zostaną lepiej zidentyfikowane i rozwiązane w ramach zaleceń dla poszczególnych krajów. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES wzywa do zadbania o sprawiedliwe warunki pracy, efektywną konkurencję i lepsze uwzględnienie obaw społeczeństwa obywatelskiego, gdyż pozwoli to poprawić funkcjonowanie jednolitego rynku. Jest to jeszcze ważniejsze w świetle wojny i kryzysu energetycznego. Komitet popiera apel o podjęcie działań na rzecz wzmocnienia jednolitego rynku. Jest zdania, że niedawne wstrząsy uwypuklają znaczenie silnej koordynacji rozważnych polityk fiskalnych i tworzenia w okresach dobrej koniunktury buforów fiskalnych do wykorzystania w okresie kryzysu, przy jednoczesnym zajmowaniu się deficytami socjalnymi, które mogą mieć negatywny wpływ na wzrost gospodarczy w perspektywie średnioterminowej. Celem polityki fiskalnej powinno być osiągnięcie ostrożnej sytuacji fiskalnej w średnim okresie i zapewnienie stabilności fiskalnej poprzez stopniową konsolidację oraz inwestycje i reformy zwiększające trwały wzrost gospodarczy. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES wzywa do lepszej koordynacji między państwami członkowskimi oraz do podejmowania odważnych decyzji, które pomogą tworzyć zachęty do unikania zależności energetycznej UE, zwłaszcza od Rosji. Taka zależność mogłaby zagrozić interesom Unii i należy jej stawić czoła z odwagą. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES wzywa do przyjęcia umiarkowanego, realistycznego i zrównoważonego podejścia do inflacji, aby zaangażować wszystkich w poszukiwanie rozwiązania, które przyniesie korzyści całej Unii. Organy ochrony konkurencji muszą bardzo aktywnie działać na rzecz zapewnienia przejrzystości cen i być wyczulone na ewentualne niedoskonałości rynku. Rządy muszą dbać o to, by ich wypowiedzi opierały się na najlepszej analizie empirycznej, oraz unikać nieuzasadnionej krytyki podmiotów komercyjnych, ponieważ może to prowadzić do konfliktów między obywatelami, przedsiębiorstwami i partnerami społecznymi. EKES uważa również, że istniejący problem uda się rozwiązać tylko wtedy, gdy rządy, przedsiębiorstwa i zorganizowane społeczeństwo obywatelskie będą współpracować.
  EKES sądzi, że państwa członkowskie muszą w sposób ewidentny stale koncentrować się na efektywności i sprawiedliwości w wykorzystaniu dostępnych środków finansowych i innych środków publicznych. Ma to kluczowe znaczenie dla zapewnienia nowych i wysokiej jakości inwestycji. |
| --- | --- |

1.5.

EKES sądzi, że państwa członkowskie muszą w sposób ewidentny stale koncentrować się na efektywności i sprawiedliwości w wykorzystaniu dostępnych środków finansowych i innych środków publicznych. Ma to kluczowe znaczenie dla zapewnienia nowych i wysokiej jakości inwestycji.

| 1.6. | EKES nieustannie twierdzi, że konsultacje ze zorganizowanym społeczeństwem obywatelskim (partnerami społecznymi i organizacjami społeczeństwa obywatelskiego), Parlamentem Europejskim i parlamentami narodowymi muszą odgrywać większą rolę w całym cyklu europejskiego semestru, aby można było zwiększyć odpowiedzialność na szczeblu krajowym. Uważa, że zarówno proces semestru, jak i wdrażanie planów odbudowy i zwiększania odporności skorzystałyby na lepszym i bardziej uporządkowanym udziale organizacji zaangażowanych w prace EKES-u. Potrzebujemy realistycznego podejścia w kontekście wdrażania polityki. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES zdaje sobie również sprawę z potrzeby inwestowania w umiejętności i program przemysłowy, aby rzeczywiście wykorzystać istniejące europejskie atuty, a mianowicie inwestycje w innowacje i naukę, które muszą przynosić korzyści obywatelom. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES wzywa Komisję do lepszej komunikacji z obywatelami. Zdecydowany, wiarygodny i wspólny przekaz na temat wyzwań i tego, jak Unia stara się stawić im czoła, ma zasadnicze znaczenie dla obywateli i pozwoli uniknąć nieporozumień dotyczących projektu europejskiego. Inwestowanie w lepszą komunikację (i EKES nie ma na myśli reklamy) mogłoby przynieść interesujące zmiany w retoryce skierowanej przeciwko projektowi europejskiemu i powinno być priorytetem. W związku z tym EKES z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę Komisji dotyczącą przedstawienia w bieżącym roku komunikatu w sprawie wzmocnienia dialogu społecznego w UE oraz wniosku dotyczącego zalecenia Rady w sprawie roli dialogu społecznego na szczeblu krajowym. Lepsza komunikacja ze zorganizowanym społeczeństwem obywatelskim i konsultacje z nim mają zasadnicze znaczenie i idą w parze. |
| --- | --- |

1.8.

2.   Kontekst

| 2.1. | Wyraźnie widać, że Europa przechodzi przez najtrudniejszy okres w ostatnich 70 latach. Stoi przed licznymi złożonymi wyzwaniami gospodarczymi i społecznymi w związku z rosyjską wojną napastniczą przeciw Ukrainie, która to wojna w dalszym ciągu osłabia europejską gospodarkę, a także w związku z gwałtownym wzrostem rachunków za energię, wysokimi stopami inflacji, niedoborami dostaw, wyższymi poziomami zadłużenia i rosnącymi kosztami finansowania zewnętrznego. Nadszedł zatem czas, aby podjąć decyzje w celu nakreślenia przyszłości jednego z najbardziej udanych globalnych projektów na rzecz postępu społecznego, gospodarczego i kulturalnego. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | W dniu 22 listopada 2022 r. Komisja przyjęła jesienny pakiet europejskiego semestru 2023, w którym proponuje sposoby wspólnego sprostania tym wyzwaniom i wzmocnienia naszych gospodarek w perspektywie długoterminowej poprzez koordynację polityki gospodarczej i fiskalnej, polityki pracy i polityki społecznej. Celem jest zapewnienie odpowiednich i przystępnych cenowo dostaw energii, utrzymanie stabilności gospodarczej i finansowej, ochrona gospodarstw domowych i przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji, stymulowanie wzrostu gospodarczego i tworzenia wysokiej jakości miejsc pracy oraz zakończenie dwojakiej transformacji. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | W rocznej analizie zrównoważonego wzrostu gospodarczego 2023 przedstawiono priorytety polityczne na nadchodzący rok i określono program na rzecz wzmocnienia tej koordynacji w celu złagodzenia negatywnych skutków, sprostania obecnym wyzwaniom oraz zwiększenia odporności społecznej i gospodarczej, przy jednoczesnym wspieraniu zrównoważonego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu zgodnie z celami zrównoważonego rozwoju ONZ. Z myślą o wspieraniu konkurencyjnej zrównoważoności cztery priorytety obejmują promowanie zrównoważenia środowiskowego, wydajności, sprawiedliwości i stabilności makroekonomicznej. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Program polityki gospodarczej i polityki zatrudnienia powinien koncentrować się na wspieraniu obywateli i przedsiębiorstw w stawianiu czoła wyzwaniom wynikającym ze wzrostu kosztów energii i jej dostaw, a jednocześnie na kontynuowaniu wysiłków na rzecz wspierania zrównoważonego wzrostu gospodarczego oraz transformacji ekologicznej i cyfrowej, a także na zwiększeniu sprawiedliwości społecznej i odporności gospodarczej. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Zgodnie z tą zasadą wnioski dotyczące zaleceń dla poszczególnych krajów zostaną najpewniej przedstawione wiosną 2023 r., a sprawozdania krajowe koncentrują się na:






  — | zwięzłym, lecz całościowym przeglądzie sytuacji gospodarczej i społecznej oraz wyzwań stojących przed państwami członkowskimi, |
| --- | --- | --- |

2.5.

—

zwięzłym, lecz całościowym przeglądzie sytuacji gospodarczej i społecznej oraz wyzwań stojących przed państwami członkowskimi,

| — | przeglądzie stanu realizacji krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności, |
| --- | --- |

—

przeglądzie stanu realizacji krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności,

| — | dalszym umiarkowanym podejściu do zaleceń dla poszczególnych krajów. |
| --- | --- |

—

dalszym umiarkowanym podejściu do zaleceń dla poszczególnych krajów.

| 2.6. | W odniesieniu do strefy euro Komisja określiła pięć zaleceń na 2023 r.:






  a) | koordynowanie polityki fiskalnej; |
| --- | --- | --- |

2.6.

a)

koordynowanie polityki fiskalnej;

| b) | utrzymanie inwestycji publicznych; |
| --- | --- |

b)

utrzymanie inwestycji publicznych;

| c) | monitorowanie polityki płacowej i społecznej; |
| --- | --- |

c)

monitorowanie polityki płacowej i społecznej;

| d) | poprawienie otoczenia biznesowego; |
| --- | --- |

d)

poprawienie otoczenia biznesowego;

| e) | zachowanie stabilności makrofinansowej. |
| --- | --- |

e)

zachowanie stabilności makrofinansowej.

3.   Uwagi szczegółowe

3.1.   Europejski semestr i zaangażowanie zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego

| 3.1.1. | Europejski semestr nadal stanowi podstawowe, ugruntowane ramy skuteczniejszej koordynacji polityk między państwami członkowskimi. Koordynacja taka opłaciła się, ponieważ ożywienie gospodarcze w UE po pandemii COVID-19 było najszybsze od powojennego gwałtownego rozwoju, nasze rynki pracy okazały się odporne a poziom zatrudnienia rekordowo wysoki. Jako jeden z podmiotów w kontekście europejskiego semestru i wdrażania Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (w tym jego dodatkowego komponentu REPowerEU) EKES będzie nadal aktywnie uczestniczył w procesie transformacji w celu osiągnięcia konkurencyjnej zrównoważoności. W związku z tym będzie nadal opowiadał się za tym, by konsultacje z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego odgrywały większą rolę w całym cyklu europejskiego semestru, aby umożliwić uwzględnienie różnych interesów społecznych i wzmocnić odpowiedzialność krajową. |
| --- | --- |

3.1.1.

| 3.1.2. | EKES prowadzi obecnie konsultacje z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego w państwach członkowskich w celu poznania ich stanowiska w tym obszarze (1). W związku z tym z zadowoleniem przyjmuje zapowiedzianą w lipcu 2022 r. inicjatywę Komisji (2) dotyczącą przedstawienia w tym roku komunikatu w sprawie wzmocnienia dialogu społecznego w UE oraz wniosku dotyczącego zalecenia Rady w sprawie roli dialogu społecznego na szczeblu krajowym. |
| --- | --- |

3.1.2.

| 3.1.3. | EKES zachęca Komisję Europejską do rozszerzenia istniejących forów w ramach europejskiego semestru i zapewnienia dla nich jasnych ram w celu informowania i angażowania partnerów społecznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego w całym cyklu semestru, tak aby rzeczywiście stali się oni istotnymi podmiotami w koordynacji polityki fiskalnej, gospodarczej i społecznej oraz polityki zatrudnienia na szczeblu UE. |
| --- | --- |

3.1.3.

3.2.   Kryzys geopolityczny – wojna w Ukrainie

| 3.2.1. | Skutki rosyjskiej inwazji na Ukrainę stawiają gospodarkę i społeczeństwo UE przed wieloma nowymi wyzwaniami gospodarczymi, co ma wpływ na ogólną stabilność gospodarczą i społeczną oraz dostawy energii. UE musi nadal dokładać starań, by w jednakowym stopniu osiągnąć konkurencyjną zrównoważoność i odporność społeczno-gospodarczą. W najbliższej przyszłości konieczne są środki wsparcia, aby złagodzić skutki rosyjskiej agresji przeciw Ukrainie, które to skutki odczuwane są przez Europejczyków i unijne przedsiębiorstwa, w szczególności małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP) oraz osoby o niskich i średnich dochodach. |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.2.2. | Najważniejszym czynnikiem jest przede wszystkim kryzys energetyczny: w połączeniu z bardzo wysokim poziomem inflacji będzie miał istotny wpływ w perspektywie długoterminowej. W związku z tym EKES podkreśla potrzebę podjęcia natychmiastowych działań, aby zapobiec dalszemu pogarszaniu się sytuacji w perspektywie krótko- i średnioterminowej, przy jednoczesnym sprawiedliwym zarządzaniu transformacją ekologiczną. W wielu krajach poziom produkcji energii nie odpowiada poziomowi jej zużycia. |
| --- | --- |

3.2.2.

| 3.2.3. | EKES uważa, że niektóre rządy, które nie opracowały jeszcze planów produkcji energii z własnych zasobów, nadal nie zbadały możliwości zwiększenia produkcji i wykorzystania istniejących warunków i zasobów dostępnych w niektórych krajach, takich jak energia słoneczna, falowa i wiatrowa. Jedną z przyczyn tego stanu rzeczy jest zbyt skomplikowane lub nieprzemyślane prawodawstwo i nadmierna biurokracja, które nadal są problemem w wielu państwach członkowskich. Nie ułatwia to produkcji zielonej energii pomimo ogromnego potencjału. Musimy się odważyć podjąć niezbędne wspólne wysiłki. Wymaga to inwestycji, zwłaszcza ze strony sektora prywatnego. Inwestycje publiczne będą jednak nadal odgrywać ważną rolę w osiąganiu celów Zielonego Ładu, a także w ochronie naszego przyszłego dobrobytu i konkurencyjności oraz zwiększaniu strategicznej autonomii UE. Musi to również znaleźć odzwierciedlenie w polityce spójności. |
| --- | --- |

3.2.3.

3.3.   Inflacja

| 3.3.1. | Wysoki poziom inflacji, spowodowany w szczególności gwałtownym wzrostem cen energii, ma bardzo negatywny wpływ na pracowników i przedsiębiorstwa, stabilność finansową, parytet siły nabywczej oraz stabilność gospodarczą i społeczną. Inflacja na świecie i w UE jest zjawiskiem złożonym, zarówno pod względem jej źródeł, jak i rozwiązań. Czynniki najbardziej bezpośrednio ją wywołujące i najważniejsze to wąskie gardła w dostawach w procesie szybkiego wyjścia z recesji związanej z pandemią w kontekście ekspansywnej polityki pieniężnej w połączeniu z kryzysem energetycznym wywołanym rosyjską inwazją na Ukrainę. Inflacja dotyka wszystkie podmioty gospodarcze i wszystkie grupy społeczne, zwłaszcza najsłabsze i znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji. Pracownicy i konsumenci odczuwają spadek swojej siły nabywczej, a wiele przedsiębiorstw odnotowuje obniżenie marż zysku. Jedynie spekulanci i niektóre sektory gospodarki, takie jak sektor energetyczny, odnotowują gwałtowny wzrost zysków. Aby poradzić sobie z inflacją, państwa członkowskie przyjęły różne sposoby podejścia do jej kontrolowania, takie jak wsparcie w celu uniknięcia wzrostu cen w sektorze spożywczym, wysiłki na rzecz utrzymania równowagi wynagrodzeń w połączeniu z polityką gospodarczą. Jesteśmy nadal daleko od osiągnięcia naszych celów i od rozwiązania, które chroniłoby dobrobyt gospodarczy i społeczny. |
| --- | --- |

3.3.1.

| 3.3.2. | Organy ochrony konkurencji muszą bardzo aktywnie działać na rzecz zapewnienia przejrzystości cen i być wyczulone na ewentualne niedoskonałości rynku. Rządy muszą dbać o to, by ich wypowiedzi opierały się na najlepszej analizie empirycznej, oraz unikać nieuzasadnionej krytyki podmiotów komercyjnych, ponieważ może to prowadzić do konfliktów między obywatelami, przedsiębiorstwami i partnerami społecznymi. |
| --- | --- |

3.3.2.

| 3.3.3. | Walka z inflacją musi być głównym priorytetem europejskiej polityki gospodarczej skoordynowanej między instytucjami UE a rządami krajowymi. Przy zaostrzaniu polityki pieniężnej Europejski Bank Centralny (EBC) i krajowe banki centralne muszą wziąć pod uwagę, że proces inflacyjny nie jest spowodowany nadmiernym popytem, oraz zadbać o to, by ich decyzje nie doprowadziły do nowej recesji. EKES zachęca EBC do obniżenia inflacji bazowej bez szkody dla odbudowy gospodarczej w UE. Ze względu na wyżej wymienione zagrożenia EBC powinien postępować ostrożnie w normalizacji polityki pieniężnej (3). UE i rządy krajowe muszą wprowadzić środki mające na celu pomoc najbardziej defaworyzowanym grupom ludności i najbardziej dotkniętym przedsiębiorstwom. Trójstronne konsultacje, dialog społeczny i rokowania zbiorowe muszą stać się kluczowymi instrumentami przeciwdziałania kryzysowi inflacyjnemu poprzez sprawiedliwy podział obciążeń i opracowanie środków służących przezwyciężeniu kryzysu w różnych sektorach gospodarki. W związku z tym EKES popiera środki takie jak hamulec cen energii mające na celu złagodzenie tendencji inflacyjnych. |
| --- | --- |

3.3.3.

3.4.   Cele środowiskowe UE/kryzys energetyczny

| 3.4.1. | EKES przypomina to, za czym opowiadał się w ostatnich miesiącach: mimo nowych kryzysów nie możemy zrezygnować z celów wyznaczonych na szczeblu UE, a mianowicie z dekarbonizacji i zrównoważenia środowiskowego. Musimy pomóc przedsiębiorstwom i pracownikom oraz wzmocnić pozycję wszystkich obywateli, aby mogli stawić czoła trudnościom, tak aby możliwa była realizacja naszych długoterminowych celów środowiskowych. |
| --- | --- |

3.4.1.

| 3.4.2. | EKES popiera zatem środki mające na celu koordynację cen energii w celu złagodzenia tendencji inflacyjnych. Niższe ceny energii powinny być jednym z priorytetów polityki gospodarczej UE. Komitet popiera ustalenie pułapu cen energii elektrycznej i gazu i przypomina, że we wcześniejszych opiniach i rezolucjach wzywał do pilnej reformy systemu cen krańcowych na hurtowym rynku energii elektrycznej ze względu na jego inflacyjny charakter. Inwestycje w zieloną energię mają zasadnicze znaczenie dla osiągnięcia tego celu. |
| --- | --- |

3.4.2.

| 3.4.3. | Komisja przedstawiła plan REPowerEU polegający na uniezależnieniu UE od dostaw gazu i ropy naftowej z Rosji i Komitet przyjął go z zadowoleniem oraz zgodził się z obejmującym cztery filary podejściem skoncentrowanym na oszczędzaniu energii, dywersyfikacji importu gazu i zastępowaniu paliw kopalnych przez przyspieszenie rozwoju odnawialnych źródeł energii i rozwiązań w zakresie finansowania (4). Jednocześnie EKES wzywa do zagwarantowania bezpieczeństwa dostaw po możliwie jak najbardziej przystępnych kosztach zarówno dla konsumentów, jak i dla przemysłu. Zwraca uwagę, że wprowadzone przez państwa członkowskie zmiany w krajowych planach odbudowy i zwiększania odporności w celu przedłożenia specjalnego rozdziału dotyczącego REPowerEU stanowią dla państw dodatkową okazję do konsultacji ze zorganizowanym społeczeństwem obywatelskim i do uwzględnienia jego poglądów. |
| --- | --- |

3.4.3.

| 3.4.4. | EKES podkreśla, że konieczne mogą być dalsze inicjatywy, aby zapewnić uruchomienie wystarczającego kapitału prywatnego i publicznego na potrzeby transformacji ekologicznej. Ponadto uważa, że priorytetem musi być lepsza koordynacja wykorzystania istniejących środków finansowych. Proces komunikacji na ten temat byłby bardzo przydatny, jeśli chodzi o zmobilizowanie obywateli do dążenia do wspólnego celu. |
| --- | --- |

3.4.4.

3.5.   Kryzys społeczno-gospodarczy/brak umiejętności i wykwalifikowanych pracowników

| 3.5.1. | Chociaż stopa bezrobocia w UE wynosi zaledwie 6 %, nadal mamy trudności ze znalezieniem osób posiadających umiejętności niezbędne do odbudowy naszej gospodarki i zapewnienia jej odporności oraz do osiągnięcia celów dwojakiej transformacji. W niektórych krajach istnieje znaczny niedobór wykwalifikowanych pracowników w wielu zasadniczych dziedzinach, między innymi dlatego, że dużo młodych ludzi opuszcza swój kraj, szukając pracy gdzie indziej. Konieczne jest promowanie kluczowych szkoleń, lecz trzeba pamiętać, że tracimy znaczną część wykwalifikowanych pracowników, którzy zostali już przeszkoleni. Aby wzmocnić strategiczną autonomię UE, dobrze by było przenieść część linii produkcyjnych z powrotem do Europy, niemniej nie posiadamy wykwalifikowanych osób do pracy w tych zakładach. Sytuację tę należy monitorować na bieżąco. |
| --- | --- |

3.5.1.

| 3.5.2. | EKES zaznacza, że zapewnienie wysokiej jakości miejsc pracy jest jednym z najlepszych sposobów przyciągnięcia wysoko wykwalifikowanych osób. Ponadto zagwarantowanie godziwej płacy zapewniającej utrzymanie na minimalnym poziomie, zapewnienie formalnych stosunków pracy w celu uniknięcia niepewnych warunków zatrudnienia, oferowanie szeroko zakrojonych programów podnoszenia kwalifikacji, zapewnianie doskonałych warunków bezpieczeństwa i higieny pracy oraz dążenie do równowagi płci, wraz z odpowiednią ochroną socjalną na szczeblu krajowym, to nie tylko cele same w sobie, ale także podstawa udanego rozwoju gospodarczego i politycznego. EKES wzywa także do odpowiedzialnego stosowania zrównoważonych i łączonych strategii politycznych (pomiędzy publicznymi i prywatnymi systemami szkoleniowymi w celu lepszego wykorzystania dostępnych zasobów finansowych) w kontekście szkoleń i podnoszenia kwalifikacji. |
| --- | --- |

3.5.2.

3.6.   Dług publiczny i prywatny oraz inwestycje

| 3.6.1. | UE stoi w obliczu pilnej i rosnącej potrzeby dokonywania inwestycji publicznych i prywatnych, aby osiągnąć cele Zielonego Ładu i transformacji cyfrowej, przyspieszyć transformację energetyczną i sprostać nowym wyzwaniom w zakresie strategicznej autonomii. Z jednej strony Unia musi przezwyciężyć deficyt inwestycyjny z ostatniej dekady, a z drugiej strony większość państw członkowskich musi zmniejszyć swój deficyt publiczny i dług publiczny. Należy tego dokonać w sposób bardzo wyważony, ale zdecydowany. |
| --- | --- |

3.6.1.

| 3.6.2. | Jednocześnie Komitet uważa, że zanim w sposób nadzwyczajny zwiększy się środki UE przeznaczone na inwestycje publiczne i promowanie inwestycji prywatnych, konieczne jest pełne wykorzystanie wszystkich zasobów istniejących w ramach różnych programów – funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności, RRF, InvestEU itp. W tym celu należy zapewnić możliwie największą elastyczność w ich stosowaniu – zarówno pod względem celów, jak i terminów wdrożenia – zawsze możliwą do pogodzenia z rygorystycznym monitorowaniem ich właściwego wdrażania. EKES uważa, że pomysł wspólnych projektów państw członkowskich mógłby być interesującym pomysłem stymulującym inwestycje i reformy strukturalne. |
| --- | --- |

3.6.2.

| 3.6.3. | Komitet podkreśla, że konieczne są postępy w dokończeniu budowy rynków kapitałowych i unii bankowej, aby zagwarantować dobrze funkcjonujący sektor finansowy i rynki finansowe, które mają kluczowe znaczenie dla finansowania bardzo dużych inwestycji niezbędnych do transformacji ekologicznej i cyfrowej. Pogłębienie unii rynków kapitałowych i unii bankowej przy jednoczesnym ustanowieniu programu zrównoważonego finansowania powinno doprowadzić do skonsolidowania kanałów finansowania, promowania wysiłków inwestycyjnych i zwiększenia odporności. |
| --- | --- |

3.6.3.

| 3.6.4. | Zarówno kryzys związany z COVID-19, jak i rosyjska inwazja wywarły istotny negatywny wpływ na saldo obrotów bieżących z zagranicą. EKES wzywa do zwiększenia inwestycji jako głównej siły napędowej konkurencyjności UE. |
| --- | --- |

3.6.4.

| 3.6.5. | Uważa, że państwa członkowskie powinny skuteczniej wykorzystywać dostępne zasoby, zanim wystąpią o przyznanie nowych. Ponadto EKES wzywa do większej elastyczności w wykorzystywaniu funduszy finansowych UE w celu ich przekierowania, jeżeli nie mogą zostać wykorzystane do celów, do których były pierwotnie przeznaczone, lub jeśli wyzwania społeczne, gospodarcze, środowiskowe lub związane z obronnością wymagają ich dostosowania. W razie potrzeby UE powinna również stworzyć odpowiednie warunki i instrumenty w celu zwiększenia inwestycji publicznych i ułatwienia większej mobilizacji inwestycji prywatnych. Należy tego dokonać w dążeniu do osiągnięcia wspólnych celów strategicznych i celów w zakresie autonomii oraz bez podważania lub destabilizowania funkcjonowania jednolitego rynku UE. Ponadto EKES podkreśla potrzebę większej efektywności wykorzystania przydzielonych środków finansowych: państwa członkowskie muszą zobowiązać się do wyjaśnienia, gdzie i w jaki sposób wydatkowane są te środki finansowe. Ponadto zwraca uwagę na potrzebę skutecznego pozyskiwania dochodów w kontekście stabilności fiskalnej. Na przykład agresywne planowanie podatkowe i oszustwa podatkowe również powodują poważne szkody dla budżetów publicznych. Ogólnie rzecz biorąc, zrównoważony wzrost gospodarczy sprzyjający włączeniu społecznemu jest najlepszą podstawą stabilności budżetowej. Niezależnie od powyższego, ukończenie planu przemysłowego Zielonego Ładu oraz cel, jakim jest osiągnięcie strategicznej autonomii energetycznej i przemysłowej, przy jednoczesnym poszanowaniu podstawowych zasad jednolitego rynku, będą wymagały dodatkowego finansowania europejskiego, zgodnie z propozycją przedstawioną w rezolucji EKES-u przyjętej w maju 2022 r (5). |
| --- | --- |

3.6.5.

Bruksela, dnia 23 lutego 2023 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Opinia z inicjatywy własnej, która zostanie przedstawiona na sesji plenarnej w kwietniu 2023 r., będzie zawierać podsumowanie wyników i jasne zalecenia.

1

Opinia z inicjatywy własnej „Zalecenia EKES-u dotyczące solidnej reformy europejskiego semestru” (ECO/600), która zostanie przedstawiona do przyjęcia w kwietniu 2023 r.

(2)  Sprawozdanie z przeglądu wdrażania Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, 29.7.2022 r.

2

(3)  Opinia EKES-u „Uwagi dodatkowe na temat polityki gospodarczej w strefie euro na 2022 r.” (Dz.U. C 75 z 28.2.2023, s. 43).

3

(4)  Opinia EKES-u „Plan REPowerEU” – przyjęta 21 września 2022 r. (Dz.U. C 486 z 21.12.2022, s. 185).

4

(5)  Dz.U. C 323 z 26.8.2022, s. 1.

5

---

Sprostowania

| 27.4.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 146/65 |
| --- | --- | --- | --- |

27.4.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 146/65

---

Sprostowanie do podtytułu „575. SESJA PLENARNA EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO, 14.12.2022–15.12.2022” w części I (Rezolucje, zalecenia i opinie) pod nagłówkiem „EUROPEJSKI KOMITET EKONOMICZNO-SPOŁECZNY”

(
  Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 140 z dnia 21 kwietnia 2023 r.
  )

(2023/C 146/11)

Strona tytułowa i strona 1, podtytuł:

| zamiast: | „575. SESJA PLENARNA EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO, 14.12.2022–15.12.2022”, |
| --- | --- |

zamiast:

| powinno być: | „575. SESJA PLENARNA EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO, 24.1.2023–25.1.2023”. |
| --- | --- |

powinno być:

---

| 27.4.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 146/66 |
| --- | --- | --- | --- |

27.4.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 146/66

---

Sprostowanie do podtytułu „575. SESJA PLENARNA EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO, 14.12.2022–15.12.2022” w części III (Akty przygotowawcze), pod nagłówkiem „EUROPEJSKI KOMITET EKONOMICZNO-SPOŁECZNY”

(
  Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 140 z dnia 21 kwietnia 2023 r.
  )

(2023/C 146/12)

Strona tytułowa i strona 28, podtytuł:

| zamiast: | „575. SESJA PLENARNA EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO, 14.12.2022–15.12.2022”, |
| --- | --- |

zamiast:

| powinno być: | „575. SESJA PLENARNA EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO, 24.1.2023–25.1.2023”. |
| --- | --- |

powinno być:

---