# Il-Ġurnal Uffiċjali C 345/13 t

| | ISSN 1977-0987 |
| --- | --- |
| Il-Ġurnal Uffiċjali
  tal-Unjoni Ewropea | C 345 |
| | |
| Edizzjoni bil-Malti | Informazzjoni u Avviżi | Volum 6013 ta' Ottubru 2017 |

ISSN 1977-0987

Il-Ġurnal Uffiċjali

tal-Unjoni Ewropea

C 345

Edizzjoni bil-Malti

Informazzjoni u Avviżi

Volum 6013 ta' Ottubru 2017

---

| Avviż Nru | Werrej | Paġna |
| --- | --- | --- |
| | I   Riżoluzzjonijiet, rakkomandazzjonijiet u opinjonijiet |
| | RIŻOLUZZJONIJIET |
| | Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew |
| | Il-527 sessjoni plenarja tal-KESE tal-5 u s-6 ta' Lulju 2017 |
| 2017/C 345/01 | Riżoluzzjoni dwar Il-kontribut tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew għall-programm ta’ ħidma tal-Kummissjoni għall-2018 | 1 |
| 2017/C 345/02 | Riżoluzzjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Il-White Paper tal-Kummissjoni dwar il-Ġejjieni tal-Ewropa u lil hinn | 11 |
| | OPINJONIJIET |
| | Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew |
| | Il-527 sessjoni plenarja tal-KESE tal-5 u s-6 ta' Lulju 2017 |
| 2017/C 345/03 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Intejbu l-effikaċja tal-politiki tal-UE għall-SMEs (opinjoni fuq inizjattiva proprja) | 15 |
| 2017/C 345/04 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar L-industrija tal-prodotti ffalsifikati u l-piraterija (opinjoni fuq inizjattiva proprja) | 25 |
| 2017/C 345/05 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar It-tibdil industrijali fl-industrija taz-zokkor tal-pitravi tal-UE (Opinjoni fuq inizjattiva proprja) | 32 |
| 2017/C 345/06 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Mid-Dikjarazzjoni ta’ Cork 2.0 għal azzjonijiet konkreti (Opinjoni fuq inizjattiva proprja) | 37 |
| 2017/C 345/07 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar l-Applikazzjoni tar-regoli tal-għajnuna mill-Istat sabiex jiġi kkumpensat il-forniment ta’ servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali (Deċiżjoni 2012/21/UE u Qafas Komunitarju) (Opinjoni fuq inizjattiva proprja) | 45 |
| 2017/C 345/08 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar L-implikazzjonijiet tad-diġitalizzazzjoni u r-robotizzazzjoni tat-trasport għat-tfassil tal-politika tal-UE (Opinjoni fuq inizjattiva proprja) | 52 |
| 2017/C 345/09 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Id-dimensjoni esterna tal-ekonomija soċjali (opinjoni fuq inizjattiva proprja) | 58 |

Avviż Nru

Werrej

Paġna

I   Riżoluzzjonijiet, rakkomandazzjonijiet u opinjonijiet

RIŻOLUZZJONIJIET

Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Il-527 sessjoni plenarja tal-KESE tal-5 u s-6 ta' Lulju 2017

2017/C 345/01

Riżoluzzjoni dwar Il-kontribut tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew għall-programm ta’ ħidma tal-Kummissjoni għall-2018

1

2017/C 345/02

Riżoluzzjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Il-White Paper tal-Kummissjoni dwar il-Ġejjieni tal-Ewropa u lil hinn

11

OPINJONIJIET

Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Il-527 sessjoni plenarja tal-KESE tal-5 u s-6 ta' Lulju 2017

2017/C 345/03

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Intejbu l-effikaċja tal-politiki tal-UE għall-SMEs (opinjoni fuq inizjattiva proprja)

15

2017/C 345/04

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar L-industrija tal-prodotti ffalsifikati u l-piraterija (opinjoni fuq inizjattiva proprja)

25

2017/C 345/05

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar It-tibdil industrijali fl-industrija taz-zokkor tal-pitravi tal-UE (Opinjoni fuq inizjattiva proprja)

32

2017/C 345/06

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Mid-Dikjarazzjoni ta’ Cork 2.0 għal azzjonijiet konkreti (Opinjoni fuq inizjattiva proprja)

37

2017/C 345/07

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar l-Applikazzjoni tar-regoli tal-għajnuna mill-Istat sabiex jiġi kkumpensat il-forniment ta’ servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali (Deċiżjoni 2012/21/UE u Qafas Komunitarju) (Opinjoni fuq inizjattiva proprja)

45

2017/C 345/08

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar L-implikazzjonijiet tad-diġitalizzazzjoni u r-robotizzazzjoni tat-trasport għat-tfassil tal-politika tal-UE (Opinjoni fuq inizjattiva proprja)

52

2017/C 345/09

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Id-dimensjoni esterna tal-ekonomija soċjali (opinjoni fuq inizjattiva proprja)

58

---

| | III   Atti preparatorji |
| --- | --- |
| | IL-KUMITAT EKONOMIKU U SOĊJALI EWROPEW |
| | Il-527 sessjoni plenarja tal-KESE tal-5 u s-6 ta' Lulju 2017 |
| 2017/C 345/10 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Proposta għal deċiżjoni tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li temenda d-Direttiva 2010/40/UE fir-rigward tal-perjodu għall-adozzjoni ta’ atti delegati(COM(2017) 136 final — 2017/0060(COD)) | 67 |
| 2017/C 345/11 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill sabiex l-awtoritajiet tal-kompetizzjoni tal-Istati Membri jingħataw is-setgħa biex ikunu inforzaturi aktar effettivi, u biex jiġi żgurat il-funzjonament tajjeb tas-suq intern[COM(2017) 142 final — 2017/0063 (COD)] | 70 |
| 2017/C 345/12 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar l-iskambju transfruntier bejn l-Unjoni u l-pajjiżi terzi ta’ kopji b’format aċċessibbli ta’ xogħlijiet jew materjal ieħor protett bid-dritt tal-awtur u bi drittijiet relatati għall-ġid tal-persuni għomja, b’diżabbiltà fil-vista jew li b’xi mod ieħor għandhom diffikultà biex jaqraw materjal stampat[COM(2016) 595 final – 2016/0279 (COD)] | 76 |
| 2017/C 345/13 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Proposta għal Regolament tal-Kunsill li jemenda r-Regolament (UE) Nru 904/2010 dwar il-kooperazzjoni amministrattiva u l-ġlieda kontra l-frodi fil-qasam tat-taxxa fuq il-valur miżjud[COM(2016) 755 final – 2016/0371 (CNS)] dwar Proposta għal Direttiva tal-Kunsill li temenda d-Direttiva 2006/112/KE u d-Direttiva 2009/132/KE fir-rigward ta’ ċerti obbligi tat-taxxa fuq il-valur miżjud għall-provvisti ta’ servizzi u għall-bejgħ mill-bogħod ta’ prodotti[COM(2016) 757 final – 2016/0370 (CNS)] u dwar Proposta għal Direttiva tal-Kunsill li temenda d-Direttiva 2006/112/KE rigward ir-rati tat-taxxa fuq il-valur miżjud li japplikaw għall-kotba, għall-gazzetti u għall-perjodiċi[COM(2016) 758 final – 2016/0374 (CNS)] | 79 |
| 2017/C 345/14 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jemenda ir-Regolament (KE) Nru 883/2004 dwar il-kordinazzjoni ta’ sistemi ta’ sigurtà soċjali u r-Regolament (KE) Nru 987/2009 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jistabbilixxi l-proċedura għall-implimentazzjoni tar-Regolament (KE) Nru 883/2004[COM(2016) 815 final — 2016/0397 (COD)]
   (
  1
  ) | 85 |
| 2017/C 345/15 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni — Il-passi li jmiss għal futur Ewropew sostenibbli — Azzjoni Ewropea għas-sostenibbiltà[COM(2016) 739 final] | 91 |
| 2017/C 345/16 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Komunikazzjoni tal-Kummissjoni — Pjan ta’ Ħidma dwar l-Ekodisinn 2016-2019[COM(2016) 773 final] | 97 |
| 2017/C 345/17 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni — Ir-rwol tal-enerġija mill-iskart fl-ekonomija ċirkolari[COM(2017) 34 final] | 102 |
| 2017/C 345/18 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li temenda d-Direttiva 2011/65/UE dwar ir-restrizzjoni tal-użu ta’ ċerti sustanzi perikolużi fit-tagħmir elettriku u elettroniku[COM(2017) 38 final – 2017/0013 (COD)] | 110 |
| 2017/C 345/19 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni – L-Analiżi tal-Implimentazzjoni Ambjentali tal-UE: L-isfidi ewlenin u kif se ngħaqqdu l-isforzi biex nagħtu riżultati aħjar[COM(2017) 63 final] | 114 |
| 2017/C 345/20 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Rapport tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni – Il-prezzijiet u l-ispejjeż tal-enerġija fl-Ewropa[COM(2016) 769 final] | 120 |
| 2017/C 345/21 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jemenda r-Regolament (KE) Nru 1008/2008 dwar regoli komuni għall-operat ta’ servizzi tal-ajru fil-Komunità[COM(2016) 818 final — 2016/0411(COD)] | 126 |
| 2017/C 345/22 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni — Il-bini ta’ ekonomija Ewropea tad-data[COM(2017) 9 final] | 130 |
| 2017/C 345/23 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar ir-rispett għall-ħajja privata u l-protezzjoni ta’ data personali f’komunikazzjoni elettronika u li jħassar id-Direttiva 2002/58/KE (Regolament dwar il-Privatezza u l-Komunikazzjoni Elettronika)[COM(2017) 10 final — 2017/0003 (COD)] | 138 |

III   Atti preparatorji

IL-KUMITAT EKONOMIKU U SOĊJALI EWROPEW

Il-527 sessjoni plenarja tal-KESE tal-5 u s-6 ta' Lulju 2017

2017/C 345/10

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Proposta għal deċiżjoni tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li temenda d-Direttiva 2010/40/UE fir-rigward tal-perjodu għall-adozzjoni ta’ atti delegati(COM(2017) 136 final — 2017/0060(COD))

(COM(2017) 136 final — 2017/0060(COD))

67

2017/C 345/11

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill sabiex l-awtoritajiet tal-kompetizzjoni tal-Istati Membri jingħataw is-setgħa biex ikunu inforzaturi aktar effettivi, u biex jiġi żgurat il-funzjonament tajjeb tas-suq intern[COM(2017) 142 final — 2017/0063 (COD)]

[COM(2017) 142 final — 2017/0063 (COD)]

70

2017/C 345/12

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar l-iskambju transfruntier bejn l-Unjoni u l-pajjiżi terzi ta’ kopji b’format aċċessibbli ta’ xogħlijiet jew materjal ieħor protett bid-dritt tal-awtur u bi drittijiet relatati għall-ġid tal-persuni għomja, b’diżabbiltà fil-vista jew li b’xi mod ieħor għandhom diffikultà biex jaqraw materjal stampat[COM(2016) 595 final – 2016/0279 (COD)]

[COM(2016) 595 final – 2016/0279 (COD)]

76

2017/C 345/13

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Proposta għal Regolament tal-Kunsill li jemenda r-Regolament (UE) Nru 904/2010 dwar il-kooperazzjoni amministrattiva u l-ġlieda kontra l-frodi fil-qasam tat-taxxa fuq il-valur miżjud[COM(2016) 755 final – 2016/0371 (CNS)] dwar Proposta għal Direttiva tal-Kunsill li temenda d-Direttiva 2006/112/KE u d-Direttiva 2009/132/KE fir-rigward ta’ ċerti obbligi tat-taxxa fuq il-valur miżjud għall-provvisti ta’ servizzi u għall-bejgħ mill-bogħod ta’ prodotti[COM(2016) 757 final – 2016/0370 (CNS)] u dwar Proposta għal Direttiva tal-Kunsill li temenda d-Direttiva 2006/112/KE rigward ir-rati tat-taxxa fuq il-valur miżjud li japplikaw għall-kotba, għall-gazzetti u għall-perjodiċi[COM(2016) 758 final – 2016/0374 (CNS)]

[COM(2016) 755 final – 2016/0371 (CNS)]

[COM(2016) 757 final – 2016/0370 (CNS)]

[COM(2016) 758 final – 2016/0374 (CNS)]

79

2017/C 345/14

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jemenda ir-Regolament (KE) Nru 883/2004 dwar il-kordinazzjoni ta’ sistemi ta’ sigurtà soċjali u r-Regolament (KE) Nru 987/2009 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jistabbilixxi l-proċedura għall-implimentazzjoni tar-Regolament (KE) Nru 883/2004[COM(2016) 815 final — 2016/0397 (COD)]
   (
  1
  )

[COM(2016) 815 final — 2016/0397 (COD)]

1

85

2017/C 345/15

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni — Il-passi li jmiss għal futur Ewropew sostenibbli — Azzjoni Ewropea għas-sostenibbiltà[COM(2016) 739 final]

[COM(2016) 739 final]

91

2017/C 345/16

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Komunikazzjoni tal-Kummissjoni — Pjan ta’ Ħidma dwar l-Ekodisinn 2016-2019[COM(2016) 773 final]

[COM(2016) 773 final]

97

2017/C 345/17

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni — Ir-rwol tal-enerġija mill-iskart fl-ekonomija ċirkolari[COM(2017) 34 final]

[COM(2017) 34 final]

102

2017/C 345/18

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li temenda d-Direttiva 2011/65/UE dwar ir-restrizzjoni tal-użu ta’ ċerti sustanzi perikolużi fit-tagħmir elettriku u elettroniku[COM(2017) 38 final – 2017/0013 (COD)]

[COM(2017) 38 final – 2017/0013 (COD)]

110

2017/C 345/19

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni – L-Analiżi tal-Implimentazzjoni Ambjentali tal-UE: L-isfidi ewlenin u kif se ngħaqqdu l-isforzi biex nagħtu riżultati aħjar[COM(2017) 63 final]

[COM(2017) 63 final]

114

2017/C 345/20

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Rapport tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni – Il-prezzijiet u l-ispejjeż tal-enerġija fl-Ewropa[COM(2016) 769 final]

[COM(2016) 769 final]

120

2017/C 345/21

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jemenda r-Regolament (KE) Nru 1008/2008 dwar regoli komuni għall-operat ta’ servizzi tal-ajru fil-Komunità[COM(2016) 818 final — 2016/0411(COD)]

[COM(2016) 818 final — 2016/0411(COD)]

126

2017/C 345/22

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni — Il-bini ta’ ekonomija Ewropea tad-data[COM(2017) 9 final]

[COM(2017) 9 final]

130

2017/C 345/23

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar ir-rispett għall-ħajja privata u l-protezzjoni ta’ data personali f’komunikazzjoni elettronika u li jħassar id-Direttiva 2002/58/KE (Regolament dwar il-Privatezza u l-Komunikazzjoni Elettronika)[COM(2017) 10 final — 2017/0003 (COD)]

[COM(2017) 10 final — 2017/0003 (COD)]

138

---

| | |
| --- | --- |
| | (1)   Test b'rilevanza għaż-ŻEE u għall-Iżvizzera. |

---

(1)   Test b'rilevanza għaż-ŻEE u għall-Iżvizzera.

1

| MT | |
| --- | --- |

MT

---

I Riżoluzzjonijiet, rakkomandazzjonijiet u opinjonijiet

RIŻOLUZZJONIJIET

Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Il-527 sessjoni plenarja tal-KESE tal-5 u s-6 ta' Lulju 2017

| 13.10.2017 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 345/1 |
| --- | --- | --- | --- |

13.10.2017

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 345/1

---

Riżoluzzjoni dwar “Il-kontribut tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew għall-programm ta’ ħidma tal-Kummissjoni għall-2018”

(2017/C 345/01)

Matul is-sessjoni plenarja tiegħu tal-5 u s-6 ta’ Lulju 2017 (laqgħa tal-5 ta’ Lulju), il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew adotta r-riżoluzzjoni li ġejja b’191 vot favur, 6 voti kontra u 16-il astensjoni.

1.   L-iżvilupp ta’ narrattiva pożittiva għall-UE

| 1.1. | Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) jenfasizza l-importanza tas-sena 2018 bħala l-aħħar sena kompletament operattiva għall-Kummissjoni attwali – kif ukoll għall-Parlament Ewropew. Għalhekk, il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tfassal il-programm ta’ ħidma tagħha b’mod ambizzjuż, iżda prammatiku, sabiex jiġu indirizzati kif xieraq l-isfidi relatati mal-Unjoni Ewropea li tinsab f’salib it-toroq. Minħabba fl-inċertezzi dwar il-Brexit u żviluppi globali, issa huwa meħtieġ aktar minn qatt qabel dibattitu wiesa’, parteċipatorju u strutturat dwar il-futur tal-Ewropa. Huwa importanti li mmorru lura lejn l-għeruq tagħna u nfakkru l-proġett oriġinali u l-valuri u l-objettivi fundamentali tal-Unjoni kif inhuma minquxa fit-Trattati tal-UE. |
| --- | --- |

1.1.

Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) jenfasizza l-importanza tas-sena 2018 bħala l-aħħar sena kompletament operattiva għall-Kummissjoni attwali – kif ukoll għall-Parlament Ewropew. Għalhekk, il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tfassal il-programm ta’ ħidma tagħha b’mod ambizzjuż, iżda prammatiku, sabiex jiġu indirizzati kif xieraq l-isfidi relatati mal-Unjoni Ewropea li tinsab f’salib it-toroq. Minħabba fl-inċertezzi dwar il-Brexit u żviluppi globali, issa huwa meħtieġ aktar minn qatt qabel dibattitu wiesa’, parteċipatorju u strutturat dwar il-futur tal-Ewropa. Huwa importanti li mmorru lura lejn l-għeruq tagħna u nfakkru l-proġett oriġinali u l-valuri u l-objettivi fundamentali tal-Unjoni kif inhuma minquxa fit-Trattati tal-UE.

| 1.2. | Għandna nibnu fuq ir-riżultati pożittivi miksuba s’issa. Madankollu, id-dehra ta’ orjentazzjonijiet u movimenti nazzjonalisti, protezzjonisti, awtoritarji u populisti għandhom jidhru bħala appell qawwi għall-mexxejja tal-istituzzjonijiet u l-Istati Membri tal-UE sabiex neżaminaw x’jeħtieġ li jsir biex terġa’ tinkiseb il-fiduċja pubblika u jiġi salvagwardjat futur li jirnexxi għall-proġett Ewropew. |
| --- | --- |

1.2.

Għandna nibnu fuq ir-riżultati pożittivi miksuba s’issa. Madankollu, id-dehra ta’ orjentazzjonijiet u movimenti nazzjonalisti, protezzjonisti, awtoritarji u populisti għandhom jidhru bħala appell qawwi għall-mexxejja tal-istituzzjonijiet u l-Istati Membri tal-UE sabiex neżaminaw x’jeħtieġ li jsir biex terġa’ tinkiseb il-fiduċja pubblika u jiġi salvagwardjat futur li jirnexxi għall-proġett Ewropew.

| 1.3. | Għaldaqstant, il-KESE jistieden lill-Kummissjoni biex tistinka għal Unjoni qawwija, solida u koeżiva li tkun kapaċi tiġġenera tkabbir sostenibbli, l-impjiegi ta’ kwalità, il-benessri u l-opportunitajiet indaqs għall-poplu Ewropew kollu, abbażi ta’ viżjoni kondiviża u narrattiva pożittiva msejsa fuq l-involviment u l-parteċipazzjoni tal-pubbliku. Unjoni magħquda u koeżiva, mibnija fuq l-impenn tal-Istati Membri favur il-kawża, hija bżonnjuża ferm sabiex twieġeb għall-isfidi ekonomiċi, soċjali u ambjentali li qed tiffaċċja l-UE. Il-koeżjoni interna hija wkoll prerekwiżit għall-UE biex taġixxi bħala attur qawwi u globali f’oqsma bħall-kummerċ internazzjonali, is-sigurtà, l-enerġija, il-politika dwar it-tibdil fil-klima, u l-promozzjoni tad-drittijiet tal-bniedem. |
| --- | --- |

1.3.

Għaldaqstant, il-KESE jistieden lill-Kummissjoni biex tistinka għal Unjoni qawwija, solida u koeżiva li tkun kapaċi tiġġenera tkabbir sostenibbli, l-impjiegi ta’ kwalità, il-benessri u l-opportunitajiet indaqs għall-poplu Ewropew kollu, abbażi ta’ viżjoni kondiviża u narrattiva pożittiva msejsa fuq l-involviment u l-parteċipazzjoni tal-pubbliku. Unjoni magħquda u koeżiva, mibnija fuq l-impenn tal-Istati Membri favur il-kawża, hija bżonnjuża ferm sabiex twieġeb għall-isfidi ekonomiċi, soċjali u ambjentali li qed tiffaċċja l-UE. Il-koeżjoni interna hija wkoll prerekwiżit għall-UE biex taġixxi bħala attur qawwi u globali f’oqsma bħall-kummerċ internazzjonali, is-sigurtà, l-enerġija, il-politika dwar it-tibdil fil-klima, u l-promozzjoni tad-drittijiet tal-bniedem.

| 1.4. | Il-KESE jirrikonoxxi li n-negozjati tal-Brexit se jagħmlu l-2018 sena ta’ sfida. Madankollu, huwa importanti li l-Kummissjoni tkompli timplimenta miżuri diġà miftiehma, b’mod speċjali dawk relatati ma’ inizjattivi tas-suq uniku. Fl-istess ħin, hija meħtieġa tħejjija għall-futur fit-tul tal-UE. Il-KESE hawnhekk jirreferi għall-opinjonijiet tiegħu dwar il-White Paper dwar il-Ġejjieni tal-Ewropa. Il-KESE se jippreżenta wkoll opinjonijiet dwar id-dokumenti ta’ riflessjoni assoċjati; għal din ir-raġuni, dawn is-suġġetti ssir referenza għalihom fil-qosor biss f’dan il-kontribut. |
| --- | --- |

1.4.

Il-KESE jirrikonoxxi li n-negozjati tal-Brexit se jagħmlu l-2018 sena ta’ sfida. Madankollu, huwa importanti li l-Kummissjoni tkompli timplimenta miżuri diġà miftiehma, b’mod speċjali dawk relatati ma’ inizjattivi tas-suq uniku. Fl-istess ħin, hija meħtieġa tħejjija għall-futur fit-tul tal-UE. Il-KESE hawnhekk jirreferi għall-opinjonijiet tiegħu dwar il-White Paper dwar il-Ġejjieni tal-Ewropa. Il-KESE se jippreżenta wkoll opinjonijiet dwar id-dokumenti ta’ riflessjoni assoċjati; għal din ir-raġuni, dawn is-suġġetti ssir referenza għalihom fil-qosor biss f’dan il-kontribut.

| 1.5. | Billi hemm rabta qawwija bejn l-ekonomija, l-impjiegi, il-benessri tan-nies u l-ambjent, il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tadotta l-iżvilupp sostenibbli bħala approċċ globali fil-programm ta’ ħidma tagħha. Il-KESE għaldaqstant jinkwadra l-kontribut tiegħu f’termini tat-tliet “pilastri” tas-sostenibbiltà, kif ġej:






  (a) | It-tisħiħ tal-pedamenti ekonomiċi tal-Ewropa; |
| --- | --- | --- |

1.5.

Billi hemm rabta qawwija bejn l-ekonomija, l-impjiegi, il-benessri tan-nies u l-ambjent, il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tadotta l-iżvilupp sostenibbli bħala approċċ globali fil-programm ta’ ħidma tagħha. Il-KESE għaldaqstant jinkwadra l-kontribut tiegħu f’termini tat-tliet “pilastri” tas-sostenibbiltà, kif ġej:

(a)

It-tisħiħ tal-pedamenti ekonomiċi tal-Ewropa;

| (b) | It-trawwim tad-dimensjoni soċjali tagħha; u |
| --- | --- |

(b)

It-trawwim tad-dimensjoni soċjali tagħha; u

| (c) | L-iffaċilitar tat-tranżizzjoni lejn ekonomija ċirkolari u b’livell baxx ta’ emissjonijiet ta’ karbonju. |
| --- | --- |

(c)

L-iffaċilitar tat-tranżizzjoni lejn ekonomija ċirkolari u b’livell baxx ta’ emissjonijiet ta’ karbonju.

| 1.6. | Il-KESE jenfasizza li l-pilastri huma universali, indiviżibbli u interdipendenti. L-UE għandha tkun ambizzjuża u tistinka biex jinkisbu politiki u inizjattivi li jwasslu għal soluzzjonijiet ta’ benefiċċju (win-win-win) f’termini ta’ benefiċċji ekonomiċi, soċjali u ambjentali. |
| --- | --- |

1.6.

Il-KESE jenfasizza li l-pilastri huma universali, indiviżibbli u interdipendenti. L-UE għandha tkun ambizzjuża u tistinka biex jinkisbu politiki u inizjattivi li jwasslu għal soluzzjonijiet ta’ benefiċċju (win-win-win) f’termini ta’ benefiċċji ekonomiċi, soċjali u ambjentali.

| 1.7. | Għaldaqstant, il-KESE jħeġġeġ lill-Kummissjoni tiżviluppa l-politiki tagħha b’mod integrat u tapplika approċċ koerenti u konsistenti, filwaqt li tinvolvi l-partijiet kollha tal-Kummissjoni u tiddekompartimentalizza t-tfassil tal-politika u tal-liġijiet. Il-KESE jistieden ukoll lill-Kummissjoni tkompli – b’mod konformi mal-prinċipji tar-regolamentazzjoni aħjar – ittejjeb il-kwalità tat-tfassil tal-liġijiet tal-UE u s-semplifikazzjoni u l-kjarifika tal-leġislazzjoni, bil-għan li jinħolqu benefiċċji prattiċi għall-atturi kollha. |
| --- | --- |

1.7.

Għaldaqstant, il-KESE jħeġġeġ lill-Kummissjoni tiżviluppa l-politiki tagħha b’mod integrat u tapplika approċċ koerenti u konsistenti, filwaqt li tinvolvi l-partijiet kollha tal-Kummissjoni u tiddekompartimentalizza t-tfassil tal-politika u tal-liġijiet. Il-KESE jistieden ukoll lill-Kummissjoni tkompli – b’mod konformi mal-prinċipji tar-regolamentazzjoni aħjar – ittejjeb il-kwalità tat-tfassil tal-liġijiet tal-UE u s-semplifikazzjoni u l-kjarifika tal-leġislazzjoni, bil-għan li jinħolqu benefiċċji prattiċi għall-atturi kollha.

| 1.8. | Barra minn hekk, il-KESE jtenni t-talba tiegħu biex tinħoloq strateġija globali biex l-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli (SDGs) tal-Aġenda 2030 tan-Nazzjonijiet Uniti jiġu integrati fil-politiki rilevanti kollha tal-UE u jistieden lill-Kummissjoni tħejji viżjoni u strateġija fit-tul dwar is-sostenibbiltà, li jibnu fuq l-opinjoni li jmiss tal-KESE dwar “It-tranżizzjoni lejn futur Ewropew aktar sostenibbli – strateġija għall-2050”. |
| --- | --- |

1.8.

Barra minn hekk, il-KESE jtenni t-talba tiegħu biex tinħoloq strateġija globali biex l-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli (SDGs) tal-Aġenda 2030 tan-Nazzjonijiet Uniti jiġu integrati fil-politiki rilevanti kollha tal-UE u jistieden lill-Kummissjoni tħejji viżjoni u strateġija fit-tul dwar is-sostenibbiltà, li jibnu fuq l-opinjoni li jmiss tal-KESE dwar “It-tranżizzjoni lejn futur Ewropew aktar sostenibbli – strateġija għall-2050”.

| 1.9. | Il-KESE jenfasizza l-importanza kruċjali tal-parteċipazzjoni strutturata tas-soċjetà ċivili fit-tfassil, l-implimentazzjoni u l-monitoraġġ tal-politiki, il-programmi u inizjattivi oħra tal-UE sabiex jinkisbu riżultati tanġibbli u l-aċċettazzjoni pubblika u biex tiġi promossa l-koeżjoni fis-soċjetà. L-imsieħba soċjali għandhom rwol speċifiku x’jaqdu fil-ħolqien u l-implimentazzjoni tal-politiki li direttament jew indirettament jaffettwaw l-impjiegi u s-swieq tax-xogħol. |
| --- | --- |

1.9.

Il-KESE jenfasizza l-importanza kruċjali tal-parteċipazzjoni strutturata tas-soċjetà ċivili fit-tfassil, l-implimentazzjoni u l-monitoraġġ tal-politiki, il-programmi u inizjattivi oħra tal-UE sabiex jinkisbu riżultati tanġibbli u l-aċċettazzjoni pubblika u biex tiġi promossa l-koeżjoni fis-soċjetà. L-imsieħba soċjali għandhom rwol speċifiku x’jaqdu fil-ħolqien u l-implimentazzjoni tal-politiki li direttament jew indirettament jaffettwaw l-impjiegi u s-swieq tax-xogħol.

| 1.10. | Filwaqt li l-proposti għall-azzjoni huma ppreżentati f’aktar dettall fit-taqsimiet 2.-5., il-KESE jiġbor fil-qosor il-prijoritajiet ta’ politika ewlenin tiegħu għall-programm ta’ ħidma tal-Kummissjoni għall-2018 kif ġej:






  — | Il-KESE jappella lill-Kummissjoni biex tkompli l-implimentazzjoni tal-istrateġiji u l-programmi mmirati lejn l-iżvilupp ulterjuri tas-suq uniku, filwaqt li tqis id-dimensjonijiet ekonomiċi u soċjali fil-qafas tal-iżvilupp sostenibbli. Filwaqt li jirrikonoxxi li l-UEM hija fil-qalba tas-suq uniku, il-miżuri huma partikolarment meħtieġa fl-oqsma tas-swieq kapitali, kif ukoll tas-swieq diġitali, tal-enerġija u tat-trasport. Barra minn hekk, il-KESE jappella għal politika kummerċjali attiva, filwaqt li titqies il-ħtieġa għal trasparenza u involviment mill-qrib tas-soċjetà ċivili. |
| --- | --- | --- |

1.10.

Filwaqt li l-proposti għall-azzjoni huma ppreżentati f’aktar dettall fit-taqsimiet 2.-5., il-KESE jiġbor fil-qosor il-prijoritajiet ta’ politika ewlenin tiegħu għall-programm ta’ ħidma tal-Kummissjoni għall-2018 kif ġej:

—

Il-KESE jappella lill-Kummissjoni biex tkompli l-implimentazzjoni tal-istrateġiji u l-programmi mmirati lejn l-iżvilupp ulterjuri tas-suq uniku, filwaqt li tqis id-dimensjonijiet ekonomiċi u soċjali fil-qafas tal-iżvilupp sostenibbli. Filwaqt li jirrikonoxxi li l-UEM hija fil-qalba tas-suq uniku, il-miżuri huma partikolarment meħtieġa fl-oqsma tas-swieq kapitali, kif ukoll tas-swieq diġitali, tal-enerġija u tat-trasport. Barra minn hekk, il-KESE jappella għal politika kummerċjali attiva, filwaqt li titqies il-ħtieġa għal trasparenza u involviment mill-qrib tas-soċjetà ċivili.

| — | Il-Kummissjoni għandha tadotta strateġija komprensiva għall-promozzjoni tal-intraprenditorija, l-innovazzjoni u l-iżvilupp industrijali, inklużi l-opportunitajiet u l-isfidi miġjuba minn megatendenzi globali bħal progress rapidu fid-diġitalizzazzjoni u l-Internet tal-Oġġetti, u t-tranżizzjoni lejn ekonomija ċirkolari u b’livell baxx ta’ emissjonijiet ta’ karbonju. |
| --- | --- |

—

Il-Kummissjoni għandha tadotta strateġija komprensiva għall-promozzjoni tal-intraprenditorija, l-innovazzjoni u l-iżvilupp industrijali, inklużi l-opportunitajiet u l-isfidi miġjuba minn megatendenzi globali bħal progress rapidu fid-diġitalizzazzjoni u l-Internet tal-Oġġetti, u t-tranżizzjoni lejn ekonomija ċirkolari u b’livell baxx ta’ emissjonijiet ta’ karbonju.

| — | Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tiżviluppa d-dimensjoni soċjali tal-UE bl-għan li jiġi promoss il-ħolqien ta’ impjiegi ta’ kwalità, jittejbu l-ħiliet u l-kompetenzi, jiżdiedu l-investimenti soċjali u tiġi żviluppata l-ekonomija soċjali, kif ukoll għall-prevenzjoni tal-faqar, l-inugwaljanzi, id-diskriminazzjoni u l-esklużjoni soċjali, b’enfasi speċjali fuq l-inklużjoni taż-żgħażagħ fis-soċjetà. Barra dan, għandha tingħata attenzjoni partikolari lir-rispons għat-tibdil profond għas-soċjetà kollha ikkawżat mid-diġitalizzazzjoni. |
| --- | --- |

—

Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tiżviluppa d-dimensjoni soċjali tal-UE bl-għan li jiġi promoss il-ħolqien ta’ impjiegi ta’ kwalità, jittejbu l-ħiliet u l-kompetenzi, jiżdiedu l-investimenti soċjali u tiġi żviluppata l-ekonomija soċjali, kif ukoll għall-prevenzjoni tal-faqar, l-inugwaljanzi, id-diskriminazzjoni u l-esklużjoni soċjali, b’enfasi speċjali fuq l-inklużjoni taż-żgħażagħ fis-soċjetà. Barra dan, għandha tingħata attenzjoni partikolari lir-rispons għat-tibdil profond għas-soċjetà kollha ikkawżat mid-diġitalizzazzjoni.

| — | Il-KESE jitlob miżuri biex ir-riżorsi finanzjarji pubbliċi jiġu orjentati b’mod effiċjenti u biex jingħata rispons għall-isfidi futuri kkawżati mill-Brexit u l-ħtieġa għal tkabbir sostenibbli, innovazzjoni, impjiegi u koeżjoni. Barra mill-investiment pubbliku, l-inkoraġġiment tal-investiment privat huwa bl-istess mod meħtieġ biex iwieġeb għall-ħtiġijiet ta’ investiment sostanzjali. |
| --- | --- |

—

Il-KESE jitlob miżuri biex ir-riżorsi finanzjarji pubbliċi jiġu orjentati b’mod effiċjenti u biex jingħata rispons għall-isfidi futuri kkawżati mill-Brexit u l-ħtieġa għal tkabbir sostenibbli, innovazzjoni, impjiegi u koeżjoni. Barra mill-investiment pubbliku, l-inkoraġġiment tal-investiment privat huwa bl-istess mod meħtieġ biex iwieġeb għall-ħtiġijiet ta’ investiment sostanzjali.

| — | Il-Kummissjoni għandha tissokta bl-implimentazzjoni ta’ miżuri, inkluż il-kontroll effettiv tal-fruntieri esterni, biex tipproteġi lill-Ewropej kontra t-theddid tas-sigurtà. Din għandha ssaħħaħ ukoll il-miżuri biex l-UE tkun attur aktar effettiv fil-livell dinji permezz tal-kooperazzjoni multilaterali u l-prevenzjoni attiva tal-kunflitti. Barra minn hekk, il-KESE jikkunsidra li hemm bżonn tissaħħaħ il-kooperazzjoni dwar id-difiża. |
| --- | --- |

—

Il-Kummissjoni għandha tissokta bl-implimentazzjoni ta’ miżuri, inkluż il-kontroll effettiv tal-fruntieri esterni, biex tipproteġi lill-Ewropej kontra t-theddid tas-sigurtà. Din għandha ssaħħaħ ukoll il-miżuri biex l-UE tkun attur aktar effettiv fil-livell dinji permezz tal-kooperazzjoni multilaterali u l-prevenzjoni attiva tal-kunflitti. Barra minn hekk, il-KESE jikkunsidra li hemm bżonn tissaħħaħ il-kooperazzjoni dwar id-difiża.

| — | Il-KESE jistieden, u joffri l-appoġġ tiegħu lill-Kummissjoni, biex tiżviluppa strateġija bl-għan li jsir djalogu ċivili strutturat li huwa organizzat b’mod effiċjenti u fuq bażi permanenti. |
| --- | --- |

—

Il-KESE jistieden, u joffri l-appoġġ tiegħu lill-Kummissjoni, biex tiżviluppa strateġija bl-għan li jsir djalogu ċivili strutturat li huwa organizzat b’mod effiċjenti u fuq bażi permanenti.

2.   It-tisħiħ tal-pedamenti ekonomiċi tal-Ewropa

2.1.   
  Is-Semestru Ewropew u l-UEM

| 2.1.1. | Il-proċess tas-Semestru Ewropew għandu jsaħħaħ ir-rwol ta’ koordinazzjoni tal-Kummissjoni sabiex tiġi żgurata l-konformità tal-Istati Membri mal-miri u r-rakkomandazzjonijiet tal-istrateġija tal-Ewropa 2020 u l-implimentazzjoni tar-riformi strutturali meħtieġa għal tkabbir ekonomiku sostenibbli fit-tul, il-ħolqien ta’ impjiegi ta’ kwalità u l-progress soċjali. L-involviment aktar mill-qrib tal-imsieħba soċjali u organizzazzjonijiet rappreżentattivi oħrajn tas-soċjetà ċivili u sjieda akbar min-naħa tagħhom fil-formulazzjoni u l-implimentazzjoni tal-programmi ta’ riforma huma fattur ewlieni għas-suċċess f’dan il-proċess, filwaqt li jiġi rikonoxxut li l-imsieħba soċjali għandhom rwol speċifiku x’jaqdu, fid-dawl tal-kompetenzi esklużivi, ir-responsabbiltajiet u l-kompiti tagħhom. |
| --- | --- |

2.1.1.

Il-proċess tas-Semestru Ewropew għandu jsaħħaħ ir-rwol ta’ koordinazzjoni tal-Kummissjoni sabiex tiġi żgurata l-konformità tal-Istati Membri mal-miri u r-rakkomandazzjonijiet tal-istrateġija tal-Ewropa 2020 u l-implimentazzjoni tar-riformi strutturali meħtieġa għal tkabbir ekonomiku sostenibbli fit-tul, il-ħolqien ta’ impjiegi ta’ kwalità u l-progress soċjali. L-involviment aktar mill-qrib tal-imsieħba soċjali u organizzazzjonijiet rappreżentattivi oħrajn tas-soċjetà ċivili u sjieda akbar min-naħa tagħhom fil-formulazzjoni u l-implimentazzjoni tal-programmi ta’ riforma huma fattur ewlieni għas-suċċess f’dan il-proċess, filwaqt li jiġi rikonoxxut li l-imsieħba soċjali għandhom rwol speċifiku x’jaqdu, fid-dawl tal-kompetenzi esklużivi, ir-responsabbiltajiet u l-kompiti tagħhom.

| 2.1.2. | Il-KESE jitlob aġġustament makroekonomiku simmetriku fiż-żona tal-euro, kondiviż kemm mill-Istati Membri b’defiċit kif ukoll minn dawk b’eċċess. Dan jinkludi wkoll pożizzjoni fiskali pożittiva aggregata għaż-żona tal-euro kollha kemm hi. |
| --- | --- |

2.1.2.

Il-KESE jitlob aġġustament makroekonomiku simmetriku fiż-żona tal-euro, kondiviż kemm mill-Istati Membri b’defiċit kif ukoll minn dawk b’eċċess. Dan jinkludi wkoll pożizzjoni fiskali pożittiva aggregata għaż-żona tal-euro kollha kemm hi.

| 2.1.3. | L-Unjoni Ekonomika u Monetarja hija element ewlieni tal-integrazzjoni Ewropea. Il-KESE jirreferi għall-pożizzjonijiet preċedenti tiegħu u jitlob inizjattivi għall-ikkompletar tal-UEM, inkluż l-iżvilupp tal-governanza, il-kontroll demokratiku u d-djalogu makroekonomiku tagħha. |
| --- | --- |

2.1.3.

L-Unjoni Ekonomika u Monetarja hija element ewlieni tal-integrazzjoni Ewropea. Il-KESE jirreferi għall-pożizzjonijiet preċedenti tiegħu u jitlob inizjattivi għall-ikkompletar tal-UEM, inkluż l-iżvilupp tal-governanza, il-kontroll demokratiku u d-djalogu makroekonomiku tagħha.

2.2.   
  Riżorsi finanzjarji u investiment

| 2.2.1. | Bil-Qafas Finanzjarju Pluriennali (QFP) li jmiss, il-Kummissjoni għandha twitti t-triq biex tiffoka r-riżorsi b’mod effiċjenti u twieġeb għal sfidi futuri kkawżati mill-Brexit u l-ħtieġa għal żvilupp sostenibbli, kompetittività, innovazzjoni, impjiegi u koeżjoni soċjali, billi tuża approċċ orjentat lejn il-prestazzjoni u r-riżultati. Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tallinja d-durata tal-QFP li jmiss maċ-ċiklu politiku tal-Kummissjoni u tal-Parlament. Jitlob ukoll li jsiru tħejjijiet għall-introduzzjoni ta’ tipi ġodda ta’ riżorsi proprji tal-UE. |
| --- | --- |

2.2.1.

Bil-Qafas Finanzjarju Pluriennali (QFP) li jmiss, il-Kummissjoni għandha twitti t-triq biex tiffoka r-riżorsi b’mod effiċjenti u twieġeb għal sfidi futuri kkawżati mill-Brexit u l-ħtieġa għal żvilupp sostenibbli, kompetittività, innovazzjoni, impjiegi u koeżjoni soċjali, billi tuża approċċ orjentat lejn il-prestazzjoni u r-riżultati. Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tallinja d-durata tal-QFP li jmiss maċ-ċiklu politiku tal-Kummissjoni u tal-Parlament. Jitlob ukoll li jsiru tħejjijiet għall-introduzzjoni ta’ tipi ġodda ta’ riżorsi proprji tal-UE.

| 2.2.2. | Il-KESE jilqa’ t-tieni fażi tal-FEIS (Fond Ewropew għall-Investimenti Strateġiċi) biex tingħata spinta lill-investiment bl-involviment ta’ aktar kapital privat, flimkien ma’ kapital pubbliku minn sorsi kemm nazzjonali kif ukoll reġjonali. Għaldaqstant, il-kamp ta’ applikazzjoni tal-FEIS għandu jkopri wkoll fergħat oħra ta’ finanzjament minbarra l-banek. |
| --- | --- |

2.2.2.

Il-KESE jilqa’ t-tieni fażi tal-FEIS (Fond Ewropew għall-Investimenti Strateġiċi) biex tingħata spinta lill-investiment bl-involviment ta’ aktar kapital privat, flimkien ma’ kapital pubbliku minn sorsi kemm nazzjonali kif ukoll reġjonali. Għaldaqstant, il-kamp ta’ applikazzjoni tal-FEIS għandu jkopri wkoll fergħat oħra ta’ finanzjament minbarra l-banek.

| 2.2.3. | Il-KESE jenfasizza li jinħtieġ użu effettiv u effiċjenti tal-fondi Ewropej. Jeħtieġ li jiġi prijoritizzat l-investiment fl-innovazzjoni, l-intraprenditorija, l-iżvilupp tal-ħiliet, il-politiki attivi dwar is-suq tax-xogħol, u s-sistemi diġitali, tal-enerġija u tat-trasport, filwaqt li jiġi żgurat li l-fondi jkunu allokati b’mod adegwat għal proġetti b’impatt soċjali għoli. |
| --- | --- |

2.2.3.

Il-KESE jenfasizza li jinħtieġ użu effettiv u effiċjenti tal-fondi Ewropej. Jeħtieġ li jiġi prijoritizzat l-investiment fl-innovazzjoni, l-intraprenditorija, l-iżvilupp tal-ħiliet, il-politiki attivi dwar is-suq tax-xogħol, u s-sistemi diġitali, tal-enerġija u tat-trasport, filwaqt li jiġi żgurat li l-fondi jkunu allokati b’mod adegwat għal proġetti b’impatt soċjali għoli.

| 2.2.4. | Il-KESE jenfasizza li tinħtieġ implimentazzjoni ulterjuri tal-Unjoni tas-Swieq Kapitali biex jittejjeb l-aċċess għal finanzjament privat, b’enfasi speċjali fuq il-ħtiġijiet tal-SMEs. Għandu jiġi promoss ukoll aktar użu tal-ekwità u tal-finanzjament tas-suq tal-kapital. |
| --- | --- |

2.2.4.

Il-KESE jenfasizza li tinħtieġ implimentazzjoni ulterjuri tal-Unjoni tas-Swieq Kapitali biex jittejjeb l-aċċess għal finanzjament privat, b’enfasi speċjali fuq il-ħtiġijiet tal-SMEs. Għandu jiġi promoss ukoll aktar użu tal-ekwità u tal-finanzjament tas-suq tal-kapital.

| 2.2.5. | Fil-każ tal-ikkompletar tal-Unjoni Bankarja, il-KESE jenfasizza li kondiviżjoni ulterjuri tar-riskju trid tiġi akkompanjata minn aktar proposti dwar it-tnaqqis tar-riskju. Fir-riformi li jmiss tar-regolamentazzjoni bankarja, il-Kummissjoni għandha tagħti attenzjoni xierqa lill-karatteristiċi speċifiċi u l-possibbiltajiet ta’ banek żgħar u mhux kumplessi. |
| --- | --- |

2.2.5.

Fil-każ tal-ikkompletar tal-Unjoni Bankarja, il-KESE jenfasizza li kondiviżjoni ulterjuri tar-riskju trid tiġi akkompanjata minn aktar proposti dwar it-tnaqqis tar-riskju. Fir-riformi li jmiss tar-regolamentazzjoni bankarja, il-Kummissjoni għandha tagħti attenzjoni xierqa lill-karatteristiċi speċifiċi u l-possibbiltajiet ta’ banek żgħar u mhux kumplessi.

| 2.2.6. | Il-KESE jitlob passi biex jitrażżnu l-frodi tat-taxxa, l-evażjoni tat-taxxa u l-ippjanar aggressiv tat-taxxa. Il-preġudizzju eżistenti fis-sistemi fiskali li jiffavorixxi l-finanzjament tad-dejn tan-negozju għandu jinbidel. Fir-rigward tal-VAT, il-KESE jtenni r-rakkomandazzjoni tiegħu għal tranżizzjoni lil hinn mis-sistema tranżitorja attwali lejn reġim definittiv tal-VAT imfassal għal suq uniku Ewropew. |
| --- | --- |

2.2.6.

Il-KESE jitlob passi biex jitrażżnu l-frodi tat-taxxa, l-evażjoni tat-taxxa u l-ippjanar aggressiv tat-taxxa. Il-preġudizzju eżistenti fis-sistemi fiskali li jiffavorixxi l-finanzjament tad-dejn tan-negozju għandu jinbidel. Fir-rigward tal-VAT, il-KESE jtenni r-rakkomandazzjoni tiegħu għal tranżizzjoni lil hinn mis-sistema tranżitorja attwali lejn reġim definittiv tal-VAT imfassal għal suq uniku Ewropew.

2.3.   
  Sistemi diġitali, tal-enerġija u tat-trasport

| 2.3.1. | Il-KESE jenfasizza l-importanza tas-suq uniku diġitali għas-soċjetà kollha. Il-ħiliet diġitali, ambjent tan-negozju abilitanti u l-fiduċja tal-konsumaturi huma fost il-kundizzjonijiet l-aktar kritiċi biex isir użu mill-potenzjal tad-diġitalizzazzjoni. Billi d-data hija fattur ta’ produzzjoni u materja prima għall-ħolqien ta’ valur ekonomiku miżjud, l-aċċessibilità u l-fluss liberu tad-data huma ta’ importanza kbira ħafna. Fl-istess ħin, jeħtieġ li tkun żgurata l-protezzjoni adegwata ta’ data privata u kummerċjali, b’attenzjoni speċjali għad-data ġġenerata minn negozji individwali. Il-KESE jħeġġeġ ukoll lill-Kummissjoni tkompli bl-isforzi tagħha biex iżżid il-kapaċitajiet u l-kooperazzjoni fir-rigward taċ-ċibersigurtà. Barra minn hekk, il-KESE jitlob kooperazzjoni internazzjonali fil-qasam diġitali, pereżempju fi ħdan il-qafas tal-OECD. |
| --- | --- |

2.3.1.

Il-KESE jenfasizza l-importanza tas-suq uniku diġitali għas-soċjetà kollha. Il-ħiliet diġitali, ambjent tan-negozju abilitanti u l-fiduċja tal-konsumaturi huma fost il-kundizzjonijiet l-aktar kritiċi biex isir użu mill-potenzjal tad-diġitalizzazzjoni. Billi d-data hija fattur ta’ produzzjoni u materja prima għall-ħolqien ta’ valur ekonomiku miżjud, l-aċċessibilità u l-fluss liberu tad-data huma ta’ importanza kbira ħafna. Fl-istess ħin, jeħtieġ li tkun żgurata l-protezzjoni adegwata ta’ data privata u kummerċjali, b’attenzjoni speċjali għad-data ġġenerata minn negozji individwali. Il-KESE jħeġġeġ ukoll lill-Kummissjoni tkompli bl-isforzi tagħha biex iżżid il-kapaċitajiet u l-kooperazzjoni fir-rigward taċ-ċibersigurtà. Barra minn hekk, il-KESE jitlob kooperazzjoni internazzjonali fil-qasam diġitali, pereżempju fi ħdan il-qafas tal-OECD.

| 2.3.2. | Irid jitkompla l-iżvilupp tal-infrastruttura diġitali, inklużi konnessjonijiet tal-banda wiesgħa u mingħajr fili, sistemi tal-enerġija diġitali u t-trasport, u bini u komunitajiet “intelliġenti”. Bl-istess mod jeħtieġ li jiġi promoss l-użu tad-diġitalizzazzjoni fis-setturi tal-edukazzjoni, tas-saħħa u dawk soċjali. Għandu jiġi promoss ukoll l-użu sħiħ tad-diġitalizzazzjoni biex il-proċessi amministrattivi jsiru aktar faċli. Għandha ssir enfasi speċjali biex tingħata kopertura għal żoni remoti u aċċess diġitali minimu għal kulħadd, filwaqt li tiġi msaħħa wkoll l-inklużjoni ta’ gruppi vulnerabbli tas-soċjetà. |
| --- | --- |

2.3.2.

Irid jitkompla l-iżvilupp tal-infrastruttura diġitali, inklużi konnessjonijiet tal-banda wiesgħa u mingħajr fili, sistemi tal-enerġija diġitali u t-trasport, u bini u komunitajiet “intelliġenti”. Bl-istess mod jeħtieġ li jiġi promoss l-użu tad-diġitalizzazzjoni fis-setturi tal-edukazzjoni, tas-saħħa u dawk soċjali. Għandu jiġi promoss ukoll l-użu sħiħ tad-diġitalizzazzjoni biex il-proċessi amministrattivi jsiru aktar faċli. Għandha ssir enfasi speċjali biex tingħata kopertura għal żoni remoti u aċċess diġitali minimu għal kulħadd, filwaqt li tiġi msaħħa wkoll l-inklużjoni ta’ gruppi vulnerabbli tas-soċjetà.

| 2.3.3. | Il-KESE appoġġja b’mod qawwi l-inizjattiva tal-Unjoni tal-Enerġija sa mill-bidu nett. Jistieden lill-Kummissjoni ssegwi l-implimentazzjoni tal-istrateġija tal-Unjoni tal-Enerġija, filwaqt li tiżgura li hemm infrastruttura tal-enerġija adegwata u swieq tal-enerġija li jiffunzjonaw mingħajr intoppi filwaqt li tiġi żgurata d-disponibbiltà ta’ enerġija sikura, affordabbli u li ma tagħmilx ħsara llil-klima għall-pubbliku ġenerali u n-negozji. Il-KESE jenfasizza s-sinifikat tad-djalogu dwar l-enerġija fil-livelli tal-UE, nazzjonali u lokali, bl-involviment sħiħ tas-soċjetà ċivili. Se joħroġ, b’mod regolari, l-opinjonijiet tiegħu dwar l-istat tal-Unjoni tal-Enerġija u inizjattivi individwali. |
| --- | --- |

2.3.3.

Il-KESE appoġġja b’mod qawwi l-inizjattiva tal-Unjoni tal-Enerġija sa mill-bidu nett. Jistieden lill-Kummissjoni ssegwi l-implimentazzjoni tal-istrateġija tal-Unjoni tal-Enerġija, filwaqt li tiżgura li hemm infrastruttura tal-enerġija adegwata u swieq tal-enerġija li jiffunzjonaw mingħajr intoppi filwaqt li tiġi żgurata d-disponibbiltà ta’ enerġija sikura, affordabbli u li ma tagħmilx ħsara llil-klima għall-pubbliku ġenerali u n-negozji. Il-KESE jenfasizza s-sinifikat tad-djalogu dwar l-enerġija fil-livelli tal-UE, nazzjonali u lokali, bl-involviment sħiħ tas-soċjetà ċivili. Se joħroġ, b’mod regolari, l-opinjonijiet tiegħu dwar l-istat tal-Unjoni tal-Enerġija u inizjattivi individwali.

| 2.3.4. | It-trasport huwa marbut mill-qrib mal-Unjoni tal-Enerġija. Billi t-trasport huwa wieħed mill-fatturi determinanti bażiċi tal-attivitajiet għas-soċjetà kollha, jixraqlu profil għoli fil-programm ta’ ħidma tal-Kummissjoni. L-għan ewlieni tal-miżuri għandu jkun li jipprovdu lill-nies u lin-negozji b’mobilità u trasport aċċessibbli, mingħajr intoppi, sikuri, affordabbli u li ma jagħmlux ħsara lill-klima. Dan jirrikjedi investiment pubbliku u privat sostanzjali f’sistemi tat-trasport u fl-iżvilupp tat-trasport pubbliku. Il-kwistjonijiet tal-enerġija u tal-klima relatati mat-trasport, u l-introduzzjoni ta’ teknoloġiji ġodda ma għandhomx jiġu żviluppati b’mod iżolat mill-kwistjonijiet tas-suq tat-trasport. |
| --- | --- |

2.3.4.

It-trasport huwa marbut mill-qrib mal-Unjoni tal-Enerġija. Billi t-trasport huwa wieħed mill-fatturi determinanti bażiċi tal-attivitajiet għas-soċjetà kollha, jixraqlu profil għoli fil-programm ta’ ħidma tal-Kummissjoni. L-għan ewlieni tal-miżuri għandu jkun li jipprovdu lill-nies u lin-negozji b’mobilità u trasport aċċessibbli, mingħajr intoppi, sikuri, affordabbli u li ma jagħmlux ħsara lill-klima. Dan jirrikjedi investiment pubbliku u privat sostanzjali f’sistemi tat-trasport u fl-iżvilupp tat-trasport pubbliku. Il-kwistjonijiet tal-enerġija u tal-klima relatati mat-trasport, u l-introduzzjoni ta’ teknoloġiji ġodda ma għandhomx jiġu żviluppati b’mod iżolat mill-kwistjonijiet tas-suq tat-trasport.

| 2.3.5. | Filwaqt li titqies l-importanza orizzontali ta’ servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali (SGEIs), il-KESE jistieden lill-Kummissjoni ttejjeb ir-regoli dwar kumpens pubbliku għall-provvista ta’ SGEIs u l-applikazzjoni tagħhom, sabiex jiġu pprovduti linji gwida u jinħoloq kompendju tal-aħjar prattiki. |
| --- | --- |

2.3.5.

Filwaqt li titqies l-importanza orizzontali ta’ servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali (SGEIs), il-KESE jistieden lill-Kummissjoni ttejjeb ir-regoli dwar kumpens pubbliku għall-provvista ta’ SGEIs u l-applikazzjoni tagħhom, sabiex jiġu pprovduti linji gwida u jinħoloq kompendju tal-aħjar prattiki.

| 2.3.6. | Il-KESE jirrikonoxxi r-rwol tal-ibliet kif ukoll taż-żoni rurali fl-iżvilupp u l-koeżjoni ekonomiċi, soċjali u territorjali. B’enfasi fuq ir-rwol tal-ibliet, l-UE għandha tkompli taħdem fuq Aġenda Urbana definita sew u implimentata kif suppost. Il-potenzjal konsiderevoli taż-żoni rurali, muntanjużi u l-gżejjer għandu jiġi utilizzat fl-approċċ il-ġdid tal-Kummissjoni għal żvilupp territorjali integrat. |
| --- | --- |

2.3.6.

Il-KESE jirrikonoxxi r-rwol tal-ibliet kif ukoll taż-żoni rurali fl-iżvilupp u l-koeżjoni ekonomiċi, soċjali u territorjali. B’enfasi fuq ir-rwol tal-ibliet, l-UE għandha tkompli taħdem fuq Aġenda Urbana definita sew u implimentata kif suppost. Il-potenzjal konsiderevoli taż-żoni rurali, muntanjużi u l-gżejjer għandu jiġi utilizzat fl-approċċ il-ġdid tal-Kummissjoni għal żvilupp territorjali integrat.

2.4.   
  L-iżvilupp tal-produzzjoni u s-servizzi

| 2.4.1. | Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tadotta approċċ komprensiv u strateġija għall-iżvilupp industrijali. Għandha tingħata attenzjoni speċjali lill-opportunitajiet u l-isfidi miġjuba minn megatendenzi globali bħal progress rapidu fid-diġitalizzazzjoni u l-Internet tal-Oġġetti, ir-rabta mill-qrib bejn l-industriji tal-manifattura u tas-servizzi, u t-tranżizzjoni lejn ekonomija ċirkolari u b’livell baxx ta’ emissjonijiet tal-karbonju. |
| --- | --- |

2.4.1.

Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tadotta approċċ komprensiv u strateġija għall-iżvilupp industrijali. Għandha tingħata attenzjoni speċjali lill-opportunitajiet u l-isfidi miġjuba minn megatendenzi globali bħal progress rapidu fid-diġitalizzazzjoni u l-Internet tal-Oġġetti, ir-rabta mill-qrib bejn l-industriji tal-manifattura u tas-servizzi, u t-tranżizzjoni lejn ekonomija ċirkolari u b’livell baxx ta’ emissjonijiet tal-karbonju.

| 2.4.2. | Il-potenzjal ta’ tkabbir li għandhom is-servizzi, inkluż is-settur tal-bejgħ bl-imnut, għandu jiġi sfruttat ukoll, filwaqt li jiġu salvagwardati d-drittijiet tal-konsumaturi u tal-ħaddiema u jiġi rikonoxxut li għad baqa’ xi ostakli fis-Suq Uniku. |
| --- | --- |

2.4.2.

Il-potenzjal ta’ tkabbir li għandhom is-servizzi, inkluż is-settur tal-bejgħ bl-imnut, għandu jiġi sfruttat ukoll, filwaqt li jiġu salvagwardati d-drittijiet tal-konsumaturi u tal-ħaddiema u jiġi rikonoxxut li għad baqa’ xi ostakli fis-Suq Uniku.

| 2.4.3. | Il-politika dwar l-innovazzjoni, inkluż l-innovazzjoni soċjali hija kruċjali għall-kompetittività u t-tiġdid ekonomiku u biex jinkisbu l-benefiċċji soċjali. Il-KESE jitlob il-promozzjoni ta’ netwerks sovranazzjonali u netwerks trasversali bejn universitajiet, negozji u organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili fi ħdan il-kuntest tal-Orizzont 2020. Il-KESE jirrakkomanda wkoll is-semplifikazzjoni ta’ regoli amministrattivi dwar il-finanzjament u l-għajnuna mill-Istat. |
| --- | --- |

2.4.3.

Il-politika dwar l-innovazzjoni, inkluż l-innovazzjoni soċjali hija kruċjali għall-kompetittività u t-tiġdid ekonomiku u biex jinkisbu l-benefiċċji soċjali. Il-KESE jitlob il-promozzjoni ta’ netwerks sovranazzjonali u netwerks trasversali bejn universitajiet, negozji u organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili fi ħdan il-kuntest tal-Orizzont 2020. Il-KESE jirrakkomanda wkoll is-semplifikazzjoni ta’ regoli amministrattivi dwar il-finanzjament u l-għajnuna mill-Istat.

| 2.4.4. | Tinħtieġ strateġija tal-Industrija 4.0 u s-Soċjetà 4.0 madwar l-UE, li tiffoka fuq teknoloġiji u pjattaformi, standards u arkitetturi ta’ referenza, netwerks ta’ Ċentri ta’ Innovazzjoni reġjonali u ħiliet fil-livelli kollha. |
| --- | --- |

2.4.4.

Tinħtieġ strateġija tal-Industrija 4.0 u s-Soċjetà 4.0 madwar l-UE, li tiffoka fuq teknoloġiji u pjattaformi, standards u arkitetturi ta’ referenza, netwerks ta’ Ċentri ta’ Innovazzjoni reġjonali u ħiliet fil-livelli kollha.

| 2.4.5. | Fir-rigward tal-isfidi li jġibu magħhom megatendenzi globali f’setturi individwali bħall-industriji awtomobilistiċi, tal-azzar u tal-faħam, il-KESE jitlob ġestjoni xierqa tat-tibdil strutturali, permezz ta’ oqfsa ta’ tranżizzjoni ġusti u xierqa u djalogu dwar kwistjonijiet speċifiċi għas-settur mal-imsieħba soċjali. Mill-banda l-oħra, l-opportunitajiet li qed jinħolqu f’oqsma bħall-industriji spazjali u tad-difiża jeħtieġ jinħatfu u jittieħed vantaġġ minnhom, filwaqt li jiġu żgurati kundizzjonijiet favorevoli għall-iżvilupp tas-setturi industrijali inġenerali, b’kundizzjonijiet tajbin tax-xogħol. |
| --- | --- |

2.4.5.

Fir-rigward tal-isfidi li jġibu magħhom megatendenzi globali f’setturi individwali bħall-industriji awtomobilistiċi, tal-azzar u tal-faħam, il-KESE jitlob ġestjoni xierqa tat-tibdil strutturali, permezz ta’ oqfsa ta’ tranżizzjoni ġusti u xierqa u djalogu dwar kwistjonijiet speċifiċi għas-settur mal-imsieħba soċjali. Mill-banda l-oħra, l-opportunitajiet li qed jinħolqu f’oqsma bħall-industriji spazjali u tad-difiża jeħtieġ jinħatfu u jittieħed vantaġġ minnhom, filwaqt li jiġu żgurati kundizzjonijiet favorevoli għall-iżvilupp tas-setturi industrijali inġenerali, b’kundizzjonijiet tajbin tax-xogħol.

| 2.4.6. | Għandhom jiġu ffokati sforzi speċjali fuq it-titjib tal-finanzjament, l-innovazzjoni u internazzjonalizzazzjoni tal-impriżi ta’ daqs żgħir u medju, u l-Att dwar in-Negozji ż-Żgħar għall-Ewropa jrid jiġi implimentat b’mod sħiħ. Il-politiki dwar l-SMEs għandhom jitfasslu skont il-ħtiġijiet differenti ta’ tipi differenti ta’ intrapriżi bħal negozji tal-familja, intrapriżi tradizzjonali żgħar u mikrointrapriżi, negozji ġodda u negozji li qed jespandu, inklużi intrapriżi tal-ekonomija soċjali. Il-KESE jistieden ukoll lill-Kummissjoni tniedi konsultazzjoni dwar id-definizzjoni ta’ SME. |
| --- | --- |

2.4.6.

Għandhom jiġu ffokati sforzi speċjali fuq it-titjib tal-finanzjament, l-innovazzjoni u internazzjonalizzazzjoni tal-impriżi ta’ daqs żgħir u medju, u l-Att dwar in-Negozji ż-Żgħar għall-Ewropa jrid jiġi implimentat b’mod sħiħ. Il-politiki dwar l-SMEs għandhom jitfasslu skont il-ħtiġijiet differenti ta’ tipi differenti ta’ intrapriżi bħal negozji tal-familja, intrapriżi tradizzjonali żgħar u mikrointrapriżi, negozji ġodda u negozji li qed jespandu, inklużi intrapriżi tal-ekonomija soċjali. Il-KESE jistieden ukoll lill-Kummissjoni tniedi konsultazzjoni dwar id-definizzjoni ta’ SME.

| 2.4.7. | Il-KESE jqis li huwa importanti li tittieħed opinjoni komprensiva dwar it-tendenzi ġodda fil-mudelli tal-produzzjoni u tal-konsum, bħal mudelli ekonomiċi kollaborattivi, ċirkolari, ta’ kondiviżjoni u funzjonali, kif ukoll li jiġu żviluppati opportunitajiet bħall-ekonomija soċjali Jinħtieġu miżuri biex tiġi faċilitata l-introduzzjoni ta’ dawn il-mudelli ġodda u diversi, iżda fl-istess ħin, iridu jiġu garantiti kundizzjonijiet ekwi u konformità ma’ leġislazzjoni rilevanti u xierqa sabiex tiġi żgurata l-protezzjoni pubblika u tal-konsumatur, u d-drittijiet tal-ħaddiema. |
| --- | --- |

2.4.7.

Il-KESE jqis li huwa importanti li tittieħed opinjoni komprensiva dwar it-tendenzi ġodda fil-mudelli tal-produzzjoni u tal-konsum, bħal mudelli ekonomiċi kollaborattivi, ċirkolari, ta’ kondiviżjoni u funzjonali, kif ukoll li jiġu żviluppati opportunitajiet bħall-ekonomija soċjali Jinħtieġu miżuri biex tiġi faċilitata l-introduzzjoni ta’ dawn il-mudelli ġodda u diversi, iżda fl-istess ħin, iridu jiġu garantiti kundizzjonijiet ekwi u konformità ma’ leġislazzjoni rilevanti u xierqa sabiex tiġi żgurata l-protezzjoni pubblika u tal-konsumatur, u d-drittijiet tal-ħaddiema.

| 2.4.8. | Filwaqt li jitqies ir-rwol speċifiku tal-ekonomija soċjali, il-KESE jtenni t-talba tiegħu li jitnieda Pjan ta’ Azzjoni komprensiv għall-Ekonomija Soċjali f’konformità mal-Konklużjonijiet tal-Kunsill ta’ Diċembru 2015 dwar “Il-Promozzjoni tal-ekonomija soċjali bħala mutur ewlieni tal-iżvilupp ekonomiku u soċjali fl-Ewropa”. |
| --- | --- |

2.4.8.

Filwaqt li jitqies ir-rwol speċifiku tal-ekonomija soċjali, il-KESE jtenni t-talba tiegħu li jitnieda Pjan ta’ Azzjoni komprensiv għall-Ekonomija Soċjali f’konformità mal-Konklużjonijiet tal-Kunsill ta’ Diċembru 2015 dwar “Il-Promozzjoni tal-ekonomija soċjali bħala mutur ewlieni tal-iżvilupp ekonomiku u soċjali fl-Ewropa”.

| 2.4.9. | Il-multifunzjonalità, id-diversità ta’ mudelli tal-biedja u s-sostenibbiltà għandhom jinżammu fil-qalba tal-kwistjoni meta jiġu indirizzati l-ħtiġijiet tal-finanzjament, l-immodernizzar u s-semplifikazzjoni tal-Politika Agrikola Komuni (PAK) bħala parti mill-QFP li jmiss. Jinħtieġu wkoll aktar sforzi fir-riċerka u d-diġitalizzazzjoni fis-settur agrikolu. |
| --- | --- |

2.4.9.

Il-multifunzjonalità, id-diversità ta’ mudelli tal-biedja u s-sostenibbiltà għandhom jinżammu fil-qalba tal-kwistjoni meta jiġu indirizzati l-ħtiġijiet tal-finanzjament, l-immodernizzar u s-semplifikazzjoni tal-Politika Agrikola Komuni (PAK) bħala parti mill-QFP li jmiss. Jinħtieġu wkoll aktar sforzi fir-riċerka u d-diġitalizzazzjoni fis-settur agrikolu.

| 2.4.10. | Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni taqleb għal politika agrikola u tal-ikel aktar integrata, filwaqt li tqis ukoll il-ħtieġa li timxi lejn ekonomija ċirkolari u tnaqqas b’mod drastiku l-iskart tal-ikel. Il-Kummissjoni għandha tadotta wkoll leġislazzjoni biex jiġu elimitati prattiki kummerċjali żleali fil-katina tal-provvista tal-ikel. |
| --- | --- |

2.4.10.

Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni taqleb għal politika agrikola u tal-ikel aktar integrata, filwaqt li tqis ukoll il-ħtieġa li timxi lejn ekonomija ċirkolari u tnaqqas b’mod drastiku l-iskart tal-ikel. Il-Kummissjoni għandha tadotta wkoll leġislazzjoni biex jiġu elimitati prattiki kummerċjali żleali fil-katina tal-provvista tal-ikel.

| 2.4.11. | Sabiex ikunu permessi l-iżvilupp u t-tiġdid xieraq tal-industriji u l-agrikoltura, il-qafas politiku u regolatorju għandu jipprovdi investiment stabbli u prevedibbli u ambjent operattiv kif ukoll isegwi l-prinċipji tar-regolamentazzjoni aħjar, għall-benesseri taċ-ċittadini. |
| --- | --- |

2.4.11.

Sabiex ikunu permessi l-iżvilupp u t-tiġdid xieraq tal-industriji u l-agrikoltura, il-qafas politiku u regolatorju għandu jipprovdi investiment stabbli u prevedibbli u ambjent operattiv kif ukoll isegwi l-prinċipji tar-regolamentazzjoni aħjar, għall-benesseri taċ-ċittadini.

2.5.   
  Il-kummerċ internazzjonali

| 2.5.1. | Il-KESE jappella għal negozjati kummerċjali attivi u ġusti ma’ msieħba bħall-Ġappun, il-Mercosur u l-ASEAN, kif ukoll l-implimentazzjoni bla intoppi ta’ ftehimiet diġà konklużi, filwaqt li jitqiesu l-kwistjonijiet li tqajmu f’opinjonijiet preċedenti tal-KESE. Fl-implimentazzjoni tal-komunikazzjoni tal-Kummissjoni “Kummerċ għal kulħadd”, il-KESE jikkunsidra li jkun importanti li jiġu konklużi negozjati b’mod bilanċjat u trasparenti, li jwasslu benefiċċji għal negozji u ċittadini, filwaqt li jiġu protetti l-istandards ambjentali, soċjali, tax-xogħol, tal-konsumaturi u oħrajn, kif ukoll is-servizzi pubbliċi. Kollox ma’ kollox, il-KESE jenfasizza s-sinifikat tat-trasparenza u l-involviment tas-soċjetà ċivili fin-negozjar, l-implimentazzjoni u l-monitoraġġ ta’ ftehimiet kummerċjali mill-bidu nett. |
| --- | --- |

2.5.1.

Il-KESE jappella għal negozjati kummerċjali attivi u ġusti ma’ msieħba bħall-Ġappun, il-Mercosur u l-ASEAN, kif ukoll l-implimentazzjoni bla intoppi ta’ ftehimiet diġà konklużi, filwaqt li jitqiesu l-kwistjonijiet li tqajmu f’opinjonijiet preċedenti tal-KESE. Fl-implimentazzjoni tal-komunikazzjoni tal-Kummissjoni “Kummerċ għal kulħadd”, il-KESE jikkunsidra li jkun importanti li jiġu konklużi negozjati b’mod bilanċjat u trasparenti, li jwasslu benefiċċji għal negozji u ċittadini, filwaqt li jiġu protetti l-istandards ambjentali, soċjali, tax-xogħol, tal-konsumaturi u oħrajn, kif ukoll is-servizzi pubbliċi. Kollox ma’ kollox, il-KESE jenfasizza s-sinifikat tat-trasparenza u l-involviment tas-soċjetà ċivili fin-negozjar, l-implimentazzjoni u l-monitoraġġ ta’ ftehimiet kummerċjali mill-bidu nett.

| 2.5.2. | Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon it-titjib li sar b’rabta mas-soluzzjoni ta’ tilwim bejn l-investituri bis-saħħa tal-introduzzjoni ta’ sistema ġdida li tissostitwixxi l-ISDS, iżda jitlob lill-Kummissjoni tieħu passi oħra sabiex l-ICS tkun tista’ topera b’mod ġenwin bħala korp ġudizzjarju internazzjonali indipendenti. |
| --- | --- |

2.5.2.

Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon it-titjib li sar b’rabta mas-soluzzjoni ta’ tilwim bejn l-investituri bis-saħħa tal-introduzzjoni ta’ sistema ġdida li tissostitwixxi l-ISDS, iżda jitlob lill-Kummissjoni tieħu passi oħra sabiex l-ICS tkun tista’ topera b’mod ġenwin bħala korp ġudizzjarju internazzjonali indipendenti.

| 2.5.3. | L-insegwiment tan-negozjati kummerċjali bilaterali m’għandux idgħajjef l-impenn tal-UE lejn id-WTO u favur ftehim multilaterali globali b’saħħtu. Il-KESE jistenna segwitu attiv għall-Konferenza Ministerjali tad-WTO tal-2017 f’oqsma bħall-agrikoltura u l-kummerċ elettroniku. Barra minn hekk, hemm ħtieġa urġenti li jiġu vvalutati r-riskji u l-opportunitajiet, mill-perspettiva tas-soċjetà ċivili, sabiex tiġi ddeterminata t-triq ’il quddiem fin-negozjati multilaterali li għaddejjin fir-rigward tal-Ftehim dwar il-Kummerċ fis-Servizzi (TiSA) u l-Ftehim dwar il-Beni Ambjentali (EGA). Il-KESE jitlob ukoll adozzjoni u implimentazzjoni rapidi tar-riformi tal-politika tal-EU dwar id-Difiża Kummerċjali. |
| --- | --- |

2.5.3.

L-insegwiment tan-negozjati kummerċjali bilaterali m’għandux idgħajjef l-impenn tal-UE lejn id-WTO u favur ftehim multilaterali globali b’saħħtu. Il-KESE jistenna segwitu attiv għall-Konferenza Ministerjali tad-WTO tal-2017 f’oqsma bħall-agrikoltura u l-kummerċ elettroniku. Barra minn hekk, hemm ħtieġa urġenti li jiġu vvalutati r-riskji u l-opportunitajiet, mill-perspettiva tas-soċjetà ċivili, sabiex tiġi ddeterminata t-triq ’il quddiem fin-negozjati multilaterali li għaddejjin fir-rigward tal-Ftehim dwar il-Kummerċ fis-Servizzi (TiSA) u l-Ftehim dwar il-Beni Ambjentali (EGA). Il-KESE jitlob ukoll adozzjoni u implimentazzjoni rapidi tar-riformi tal-politika tal-EU dwar id-Difiża Kummerċjali.

| 2.5.4. | Il-KESE jqis li huwa importanti li tiġi żgurata l-konsistenza bejn il-politika kummerċjali u l-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli tan-Nazzjonijiet Uniti, il-Ftehim ta’ Pariġi dwar it-Tibdil fil-Klima u l-politika kummerċjali tal-UE. Għaldaqstant, għandha ssir ħidma biex, fil-ftehimiet kummerċjali, jiġu inklużi kapitoli ta’ kummerċ ambizzjuż u żvilupp sostenibbli b’mekkaniżmi ta’ monitoraġġ qawwija tas-soċjetà ċivili. |
| --- | --- |

2.5.4.

Il-KESE jqis li huwa importanti li tiġi żgurata l-konsistenza bejn il-politika kummerċjali u l-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli tan-Nazzjonijiet Uniti, il-Ftehim ta’ Pariġi dwar it-Tibdil fil-Klima u l-politika kummerċjali tal-UE. Għaldaqstant, għandha ssir ħidma biex, fil-ftehimiet kummerċjali, jiġu inklużi kapitoli ta’ kummerċ ambizzjuż u żvilupp sostenibbli b’mekkaniżmi ta’ monitoraġġ qawwija tas-soċjetà ċivili.

| 2.5.5. | Barra minn hekk, il-KESE jitlob il-monitoraġġ mis-soċjetà ċivili fir-rigward tal-aspetti kollha tal-ftehimiet, inkużi dawk li d-dispożizzjonijiet tagħhom ma jinkludux b’mod speċifiku korp ta’ monitoraġġ konġunt li jinvolvi s-soċjetà ċivili. Il-kompetenza tal-KESE tagħti benefiċċji uniċi lil din il-ħidma. |
| --- | --- |

2.5.5.

Barra minn hekk, il-KESE jitlob il-monitoraġġ mis-soċjetà ċivili fir-rigward tal-aspetti kollha tal-ftehimiet, inkużi dawk li d-dispożizzjonijiet tagħhom ma jinkludux b’mod speċifiku korp ta’ monitoraġġ konġunt li jinvolvi s-soċjetà ċivili. Il-kompetenza tal-KESE tagħti benefiċċji uniċi lil din il-ħidma.

| 2.5.6. | Jitlob ukoll li jkun hemm diskussjonijiet mas-soċjetà ċivili dwar il-valutazzjoni tal-impatt u l-implimentazzjoni prattika tal-Qorti tal-Investiment Multilaterali propost. |
| --- | --- |

2.5.6.

Jitlob ukoll li jkun hemm diskussjonijiet mas-soċjetà ċivili dwar il-valutazzjoni tal-impatt u l-implimentazzjoni prattika tal-Qorti tal-Investiment Multilaterali propost.

3.   It-trawwim tad-dimensjoni soċjali tal-Ewropa

3.1.   
  Il-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali

| 3.1.1. | Il-KESE jieħu nota tal-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni dwar il-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali u l-proposta għal Proklamazzjoni tal-EPSR, u l-inizjattivi leġislattivi u mhux leġislattivi ta’ akkumpanjament. Il-KESE qed jaħdem fuq dan il-pakkett u se jagħti l-opinjonijiet tiegħu fi żmien debitu. |
| --- | --- |

3.1.1.

Il-KESE jieħu nota tal-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni dwar il-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali u l-proposta għal Proklamazzjoni tal-EPSR, u l-inizjattivi leġislattivi u mhux leġislattivi ta’ akkumpanjament. Il-KESE qed jaħdem fuq dan il-pakkett u se jagħti l-opinjonijiet tiegħu fi żmien debitu.

| 3.1.2. | Sa issa, il-KESE jirreferi għall-Opinjoni aktar bikrija tiegħu dwar il-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali (1), li fih indika l-objettivi ġenerali tiegħu għall-iżvilupp tal-Pilastru permezz ta’ taħlita ta’ strumenti legali u mhux legali relatati ma’ oqsma bħall-futur tax-xogħol, kundizzjonijiet tax-xogħol ġusti, l-impjiegi, l-infurzar tal-acquis soċjali eżistenti tal-UE, u l-investiment soċjali. Huwa ddikjara li l-Pilastru għandu japplika għall-Istati Membri kollha, filwaqt li jirrikonoxxi li ż-żona tal-Euro jista’ jkollha bżonn strumenti/mekkaniżmi partikolari. Huwa tal-fehma li s-Semestru Ewropew u l-Programmi Nazzjonali ta’ Riforma għandhom isiru l-mekkaniżmi prinċipali għall-implimentazzjoni u l-monitoraġġ tal-Pilastru, u talab għal limiti ta’ referenza konkreti fis-Semestru Ewropew. |
| --- | --- |

3.1.2.

Sa issa, il-KESE jirreferi għall-Opinjoni aktar bikrija tiegħu dwar il-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali (1), li fih indika l-objettivi ġenerali tiegħu għall-iżvilupp tal-Pilastru permezz ta’ taħlita ta’ strumenti legali u mhux legali relatati ma’ oqsma bħall-futur tax-xogħol, kundizzjonijiet tax-xogħol ġusti, l-impjiegi, l-infurzar tal-acquis soċjali eżistenti tal-UE, u l-investiment soċjali. Huwa ddikjara li l-Pilastru għandu japplika għall-Istati Membri kollha, filwaqt li jirrikonoxxi li ż-żona tal-Euro jista’ jkollha bżonn strumenti/mekkaniżmi partikolari. Huwa tal-fehma li s-Semestru Ewropew u l-Programmi Nazzjonali ta’ Riforma għandhom isiru l-mekkaniżmi prinċipali għall-implimentazzjoni u l-monitoraġġ tal-Pilastru, u talab għal limiti ta’ referenza konkreti fis-Semestru Ewropew.

| 3.1.3. | Il-kundizzjonijiet qafas fis-swieq tax-xogħol jeħtieġ li jappoġġjaw mogħdijiet ta’ karriera ġodda u iżjed varjati. Jinħtieġu fil-ħajja tax-xogħol forom differenti ta’ kif jinstabu l-ħaddiema kif ukoll forom differenti ta’ ħidma. Dan jirrikjedi li jiġi provdut ambjent leġislattiv adatt għall-protezzjoni tal-impjiegi sabiex ikun provdut qafas għal kundizzjonijiet ta’ xogħol ġusti u sabiex jiġi stimolat ir-reklutaġġ taħt kwalunkwe kuntratt ta’ impjieg. |
| --- | --- |

3.1.3.

Il-kundizzjonijiet qafas fis-swieq tax-xogħol jeħtieġ li jappoġġjaw mogħdijiet ta’ karriera ġodda u iżjed varjati. Jinħtieġu fil-ħajja tax-xogħol forom differenti ta’ kif jinstabu l-ħaddiema kif ukoll forom differenti ta’ ħidma. Dan jirrikjedi li jiġi provdut ambjent leġislattiv adatt għall-protezzjoni tal-impjiegi sabiex ikun provdut qafas għal kundizzjonijiet ta’ xogħol ġusti u sabiex jiġi stimolat ir-reklutaġġ taħt kwalunkwe kuntratt ta’ impjieg.

| 3.1.4. | Sabiex jingħata rispons għad-domanda li qed tinbidel għall-ħiliet u l-kompetenzi, il-KESE jenfasizza l-ħtieġa li jittejbu s-sistema tal-edukazzjoni bbażata fuq ix-xogħol, l-edukazzjoni u t-taħriġ vokazzjonali, it-tagħlim tul il-ħajja, kif ukoll it-titjib tal-ħiliet u t-taħriġ mill-ġdid. Għandhom jiġu żviluppati wkoll modi kif jissaħħu tranżizzjonijiet bla xkiel bejn l-impjiegi u mill-qgħad u l-edukazzjoni lejn ix-xogħol, bil-għan li jinkiseb suq tax-xogħol inklużiv. |
| --- | --- |

3.1.4.

Sabiex jingħata rispons għad-domanda li qed tinbidel għall-ħiliet u l-kompetenzi, il-KESE jenfasizza l-ħtieġa li jittejbu s-sistema tal-edukazzjoni bbażata fuq ix-xogħol, l-edukazzjoni u t-taħriġ vokazzjonali, it-tagħlim tul il-ħajja, kif ukoll it-titjib tal-ħiliet u t-taħriġ mill-ġdid. Għandhom jiġu żviluppati wkoll modi kif jissaħħu tranżizzjonijiet bla xkiel bejn l-impjiegi u mill-qgħad u l-edukazzjoni lejn ix-xogħol, bil-għan li jinkiseb suq tax-xogħol inklużiv.

| 3.1.5. | Filwaqt li jirrikonoxxi l-fatt li l-futur tal-UE huwa marbut mill-qrib ħafna mal-fiduċja tal-ġenerazzjonijiet iżgħar fil-proġett tal-UE, il-KESE jenfasizza li l-Kummissjoni għandha ssaħħaħ l-attivitajiet tagħha biex tindirizza b’mod effettiv il-kawżi primarji tal-qgħad fost iż-żgħażagħ u tal-esklużjoni. |
| --- | --- |

3.1.5.

Filwaqt li jirrikonoxxi l-fatt li l-futur tal-UE huwa marbut mill-qrib ħafna mal-fiduċja tal-ġenerazzjonijiet iżgħar fil-proġett tal-UE, il-KESE jenfasizza li l-Kummissjoni għandha ssaħħaħ l-attivitajiet tagħha biex tindirizza b’mod effettiv il-kawżi primarji tal-qgħad fost iż-żgħażagħ u tal-esklużjoni.

| 3.1.6. | Sabiex jissaħħu t-tkabbir inklużiv u l-koeżjoni soċjali, il-KESE jitlob li jkun hemm miżuri biex tiġi sodisfatta l-ħtieġa għal investiment soċjali, fis-sens tal-investiment f’persuni u f’infrastruttura u servizzi soċjali. Jeħtieġ li tingħata aktar konsiderazzjoni dwar kif il-“Pjan Juncker 2” jista’ jintrabat mal-għanijiet tal-Pakkett ta’ Investiment Soċjali, inkluż permezz tal-FEIS. Barra minn hekk, il-KESE talab Patt ta’ Investiment Soċjali Ewropew, li għandu jappoġġja r-riformi soċjali u l-investimenti soċjali u jgħin biex tinħoloq konverġenza ekonomika, soċjali u territorjali mġedda. L-Istħarriġ Annwali dwar it-Tkabbir għandu jenfasizza wkoll l-investiment soċjali. |
| --- | --- |

3.1.6.

Sabiex jissaħħu t-tkabbir inklużiv u l-koeżjoni soċjali, il-KESE jitlob li jkun hemm miżuri biex tiġi sodisfatta l-ħtieġa għal investiment soċjali, fis-sens tal-investiment f’persuni u f’infrastruttura u servizzi soċjali. Jeħtieġ li tingħata aktar konsiderazzjoni dwar kif il-“Pjan Juncker 2” jista’ jintrabat mal-għanijiet tal-Pakkett ta’ Investiment Soċjali, inkluż permezz tal-FEIS. Barra minn hekk, il-KESE talab Patt ta’ Investiment Soċjali Ewropew, li għandu jappoġġja r-riformi soċjali u l-investimenti soċjali u jgħin biex tinħoloq konverġenza ekonomika, soċjali u territorjali mġedda. L-Istħarriġ Annwali dwar it-Tkabbir għandu jenfasizza wkoll l-investiment soċjali.

| 3.1.7. | Il-Fond Soċjali Ewropew għandu jkompli jkun komponent ewlieni tal-Fondi SIE, b’attenzjoni speċifika għall-promozzjoni tat-taħriġ u l-integrazzjoni tax-xogħol ta’ gruppi vulnerabbli fil-popolazzjoni (eż. iż-żgħażagħ, l-immigranti u r-refuġjati, u l-persuni b’diżabilità). Il-konsolidazzjoni u l-użu mill-ġdid tal-proċessi l-ġodda tal-Erasmus iridu jsiru aktar sistematiċi u inklużivi. Barra minn hekk, il-KESE jtenni t-talba tiegħu għal opportunitajiet biex iż-żgħażagħ kollha jibbenefikaw minn skambji Ewropej. |
| --- | --- |

3.1.7.

Il-Fond Soċjali Ewropew għandu jkompli jkun komponent ewlieni tal-Fondi SIE, b’attenzjoni speċifika għall-promozzjoni tat-taħriġ u l-integrazzjoni tax-xogħol ta’ gruppi vulnerabbli fil-popolazzjoni (eż. iż-żgħażagħ, l-immigranti u r-refuġjati, u l-persuni b’diżabilità). Il-konsolidazzjoni u l-użu mill-ġdid tal-proċessi l-ġodda tal-Erasmus iridu jsiru aktar sistematiċi u inklużivi. Barra minn hekk, il-KESE jtenni t-talba tiegħu għal opportunitajiet biex iż-żgħażagħ kollha jibbenefikaw minn skambji Ewropej.

| 3.1.8. | Filwaqt li jirrikonoxxi li t-tnaqqis fil-faqar huwa primarjament il-kompetenza tal-Istati Membri, il-KESE jindika li: it-tnaqqis tal-faqar għandu jiġi indirizzat b’mod sistematiku permezz tal-proċess tas-Semestru Ewropew; ir-riċerka akkademika dwar “baġits ta’ referenza” li jippermettu ħajja b’dinjità għandha tkompli tiġi appoġġjata; u għandu jkun hemm indikaturi komparabbli u komuni eż. dwar il-faqar u l-inugwaljanza, kif ukoll valutazzjonijiet tal-impatt soċjali obbligatorji tal-aġendi tar-riformi kollha proposti mill-Programm Nazzjonali ta’ Riforma u r-Rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-Pajjiż. Il-KESE kien ukoll favur il-ħolqien ta’ fond Ewropew integrat għall-ġlieda kontra l-faqar u l-esklużjoni soċjali, abbażi tal-esperjenzi fl-implimentazzjoni tal-FEAD u l-FSE. Barra minn hekk, l-Istrateġija Ewropa 2020 għandha tkun marbuta mal-implimentazzjoni tal-Aġenda 2030. |
| --- | --- |

3.1.8.

Filwaqt li jirrikonoxxi li t-tnaqqis fil-faqar huwa primarjament il-kompetenza tal-Istati Membri, il-KESE jindika li: it-tnaqqis tal-faqar għandu jiġi indirizzat b’mod sistematiku permezz tal-proċess tas-Semestru Ewropew; ir-riċerka akkademika dwar “baġits ta’ referenza” li jippermettu ħajja b’dinjità għandha tkompli tiġi appoġġjata; u għandu jkun hemm indikaturi komparabbli u komuni eż. dwar il-faqar u l-inugwaljanza, kif ukoll valutazzjonijiet tal-impatt soċjali obbligatorji tal-aġendi tar-riformi kollha proposti mill-Programm Nazzjonali ta’ Riforma u r-Rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-Pajjiż. Il-KESE kien ukoll favur il-ħolqien ta’ fond Ewropew integrat għall-ġlieda kontra l-faqar u l-esklużjoni soċjali, abbażi tal-esperjenzi fl-implimentazzjoni tal-FEAD u l-FSE. Barra minn hekk, l-Istrateġija Ewropa 2020 għandha tkun marbuta mal-implimentazzjoni tal-Aġenda 2030.

3.2.   
  Drittijiet taċ-ċittadini u tal-konsumaturi

| 3.2.1. | Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni timmonitorja mill-qrib il-konformità mal-valuri u l-prinċipji fundamentali tal-UE fl-Istati Membri kollha, u ssaħħaħ il-proċeduri biex tipproteġi u tiddefendi d-demokrazija, l-istat tad-dritt, id-drittijiet fundamentali, id-drittijiet tal-bniedem u l-aċċess għall-ġustizzja. |
| --- | --- |

3.2.1.

Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni timmonitorja mill-qrib il-konformità mal-valuri u l-prinċipji fundamentali tal-UE fl-Istati Membri kollha, u ssaħħaħ il-proċeduri biex tipproteġi u tiddefendi d-demokrazija, l-istat tad-dritt, id-drittijiet fundamentali, id-drittijiet tal-bniedem u l-aċċess għall-ġustizzja.

| 3.2.2. | Il-politika tal-konsumaturi hija qrib l-interessi tal-pubbliku u għalhekk tista’ tinfluwenza l-impenn tan-nies lejn il-proċess ta’ integrazzjoni tal-UE. Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tiżgura li d-drittijiet tal-konsumaturi huma rrispettati fil-proċess tar-REFIT, fid-dinja diġitali u fis-sikurezza tal-prodotti u s-servizzi. Il-Kummissjoni għandha ssaħħaħ miżuri biex jiġu eliminati l-faqar enerġetiku u l-faqar tal-konsum u biex jissaħħaħ l-aċċess għall-ikel u s-servizzi għall-Ewropej kollha. Il-Kummissjoni għandha tippromovi wkoll id-drittijiet tal-konsumaturi għall-informazzjoni, l-edukazzjoni u l-parteċipazzjoni u d-dritt tagħhom li jorganizzaw lilhom infushom sabiex l-interessi tagħhom jiġu rappreżentati meta jkunu qed jitfasslu r-regoli li jikkonċernawhom. |
| --- | --- |

3.2.2.

Il-politika tal-konsumaturi hija qrib l-interessi tal-pubbliku u għalhekk tista’ tinfluwenza l-impenn tan-nies lejn il-proċess ta’ integrazzjoni tal-UE. Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tiżgura li d-drittijiet tal-konsumaturi huma rrispettati fil-proċess tar-REFIT, fid-dinja diġitali u fis-sikurezza tal-prodotti u s-servizzi. Il-Kummissjoni għandha ssaħħaħ miżuri biex jiġu eliminati l-faqar enerġetiku u l-faqar tal-konsum u biex jissaħħaħ l-aċċess għall-ikel u s-servizzi għall-Ewropej kollha. Il-Kummissjoni għandha tippromovi wkoll id-drittijiet tal-konsumaturi għall-informazzjoni, l-edukazzjoni u l-parteċipazzjoni u d-dritt tagħhom li jorganizzaw lilhom infushom sabiex l-interessi tagħhom jiġu rappreżentati meta jkunu qed jitfasslu r-regoli li jikkonċernawhom.

| 3.2.3. | Il-Kummissjoni għandha tlesti r-rieżami tagħha tal-istrumenti legali u mhux legali prinċipali tal-politika tal-konsumatur tal-UE bħala politika ta’ ċittadinanza orizzontali trasversali, u trid tippreżenta pjan ta’ azzjoni ġdid biex tipproteġi u tiddefendi l-konsumaturi matul l-għaxar snin li ġejjin. |
| --- | --- |

3.2.3.

Il-Kummissjoni għandha tlesti r-rieżami tagħha tal-istrumenti legali u mhux legali prinċipali tal-politika tal-konsumatur tal-UE bħala politika ta’ ċittadinanza orizzontali trasversali, u trid tippreżenta pjan ta’ azzjoni ġdid biex tipproteġi u tiddefendi l-konsumaturi matul l-għaxar snin li ġejjin.

| 3.2.4. | Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tieħu l-miżuri xierqa kollha biex tiġġieled id-diskriminazzjoni bbażata fuq il-ġeneru fis-suq tax-xogħol, l-edukazzjoni u t-teħid tad-deċiżjonijiet, kif ukoll il-vjolenza abbażi tal-ġeneru. Il-KESE jistieden ukoll lill-Kummissjoni tistabbilixxi aġenda biex tipproteġi l-minoranzi u l-gruppi vulnerabbli, filwaqt li tippromovi r-rispett sħiħ tad-drittijiet fundamentali u n-nondiskriminazzjoni. Il-Kummissjoni għandha tintensifika l-isforzi biex tiżblokka d-Direttiva dwar l-implimentazzjoni tal-prinċipji tat-trattament indaqs, u tindirizza l-kundizzjonijiet tat-tfal, in-nisa u l-anzjani f’sitwazzjonijiet vulnerabbli kif ukoll forom ġodda ta’ vulnerabbiltà. |
| --- | --- |

3.2.4.

Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tieħu l-miżuri xierqa kollha biex tiġġieled id-diskriminazzjoni bbażata fuq il-ġeneru fis-suq tax-xogħol, l-edukazzjoni u t-teħid tad-deċiżjonijiet, kif ukoll il-vjolenza abbażi tal-ġeneru. Il-KESE jistieden ukoll lill-Kummissjoni tistabbilixxi aġenda biex tipproteġi l-minoranzi u l-gruppi vulnerabbli, filwaqt li tippromovi r-rispett sħiħ tad-drittijiet fundamentali u n-nondiskriminazzjoni. Il-Kummissjoni għandha tintensifika l-isforzi biex tiżblokka d-Direttiva dwar l-implimentazzjoni tal-prinċipji tat-trattament indaqs, u tindirizza l-kundizzjonijiet tat-tfal, in-nisa u l-anzjani f’sitwazzjonijiet vulnerabbli kif ukoll forom ġodda ta’ vulnerabbiltà.

| 3.2.5. | Il-Kummissjoni għandha ttejjeb l-Istrateġija Ewropea tad-Diżabilità f’konformità mar-rakkomandazzjonijiet tal-Kumitat tan-NU dwar id-Drittijiet ta’ Persuni b’Diżabilità u timplimenta l-UNCRPD fil-politiki u l-programmi esterni tagħha, inkluża t-tnedija ta’ karta tad-diżabilità tal-UE rikonoxxuta fl-Istati Membri kollha. Għandhom jibdew ukoll it-tħejjijiet għal Aġenda Ewropea dwar id-Drittijiet ta’ Persuni b’Diżabilità 2020-2030, u s-sena 2021 għandha tiġi ddikjarata s-Sena Ewropea tad-Drittijiet marbuta mad-Diżabilità. |
| --- | --- |

3.2.5.

Il-Kummissjoni għandha ttejjeb l-Istrateġija Ewropea tad-Diżabilità f’konformità mar-rakkomandazzjonijiet tal-Kumitat tan-NU dwar id-Drittijiet ta’ Persuni b’Diżabilità u timplimenta l-UNCRPD fil-politiki u l-programmi esterni tagħha, inkluża t-tnedija ta’ karta tad-diżabilità tal-UE rikonoxxuta fl-Istati Membri kollha. Għandhom jibdew ukoll it-tħejjijiet għal Aġenda Ewropea dwar id-Drittijiet ta’ Persuni b’Diżabilità 2020-2030, u s-sena 2021 għandha tiġi ddikjarata s-Sena Ewropea tad-Drittijiet marbuta mad-Diżabilità.

| 3.2.6. | L-aċċessibbiltà għal kulħadd għandha tkun integrata fl-inizjattivi tas-suq Uniku Diġitali. Għaldaqstant, il-Kummissjoni għandha żżid l-isforzi tagħha biex tikkonkludi n-negozjati mal-istituzzjonijiet l-oħrajn dwar l-Att Ewropew dwar l-Aċċessibilità. Għandhom jissaħħu wkoll drittijiet tal-passiġġieri, b’attenzjoni speċjali għall-persuni b’diżabilità u b’mobilità mnaqqsa. |
| --- | --- |

3.2.6.

L-aċċessibbiltà għal kulħadd għandha tkun integrata fl-inizjattivi tas-suq Uniku Diġitali. Għaldaqstant, il-Kummissjoni għandha żżid l-isforzi tagħha biex tikkonkludi n-negozjati mal-istituzzjonijiet l-oħrajn dwar l-Att Ewropew dwar l-Aċċessibilità. Għandhom jissaħħu wkoll drittijiet tal-passiġġieri, b’attenzjoni speċjali għall-persuni b’diżabilità u b’mobilità mnaqqsa.

| 3.2.7. | Il-KESE jħeġġeġ ukoll lill-Kummissjoni biex tappoġġja l-attivitajiet fl-istituzzjonijiet edukattivi fil-livelli kollha li jgħinu lill-istudenti biex jiddistingwu bejn l-aħbarijiet foloz u l-fatti bbażata fuq ix-xjenza. |
| --- | --- |

3.2.7.

Il-KESE jħeġġeġ ukoll lill-Kummissjoni biex tappoġġja l-attivitajiet fl-istituzzjonijiet edukattivi fil-livelli kollha li jgħinu lill-istudenti biex jiddistingwu bejn l-aħbarijiet foloz u l-fatti bbażata fuq ix-xjenza.

3.3.   
  Il-migrazzjoni

| 3.3.1. | Il-KESE jenfasizza l-ħtieġa li jiġu assistiti u integrati r-refuġjati u l-applikanti għal asil. Jappoġġja riforma effiċjenti tas-Sistema Ewropea Komuni tal-Asil li tirrispetta d-drittijiet tal-bniedem u l-istabbiliment ta’ sistema ġenwinament komuni għall-Istati Membri kollha. Jirrakkomanda wkoll li jsir progress fir-rigward tar-risistemazzjoni u l-viżi umanitarji għar-refuġjati sabiex jiġu indirizzati l-ħtiġijiet reali. Jistieden lill-Kummissjoni timmonitorja l-implimentazzjoni tal-ftehim dwar id-distribuzzjoni tar-refuġjati fost l-Istati Membri. |
| --- | --- |

3.3.1.

Il-KESE jenfasizza l-ħtieġa li jiġu assistiti u integrati r-refuġjati u l-applikanti għal asil. Jappoġġja riforma effiċjenti tas-Sistema Ewropea Komuni tal-Asil li tirrispetta d-drittijiet tal-bniedem u l-istabbiliment ta’ sistema ġenwinament komuni għall-Istati Membri kollha. Jirrakkomanda wkoll li jsir progress fir-rigward tar-risistemazzjoni u l-viżi umanitarji għar-refuġjati sabiex jiġu indirizzati l-ħtiġijiet reali. Jistieden lill-Kummissjoni timmonitorja l-implimentazzjoni tal-ftehim dwar id-distribuzzjoni tar-refuġjati fost l-Istati Membri.

| 3.3.2. | Barra minn hekk, jitlob reviżjoni ta’ ftehimiet ta’ sħubija ma’ partijiet terzi ta’ tranżitu u ta’ oriġini ta’ flussi migratorji biex jiġu rispettati d-drittijiet tal-bniedem u l-liġi internazzjonali, u biex jiġu żviluppati strumenti finanzjarji li jindirizzaw il-kawżi ewlenin tal-migrazzjoni. |
| --- | --- |

3.3.2.

Barra minn hekk, jitlob reviżjoni ta’ ftehimiet ta’ sħubija ma’ partijiet terzi ta’ tranżitu u ta’ oriġini ta’ flussi migratorji biex jiġu rispettati d-drittijiet tal-bniedem u l-liġi internazzjonali, u biex jiġu żviluppati strumenti finanzjarji li jindirizzaw il-kawżi ewlenin tal-migrazzjoni.

| 3.3.3. | Filwaqt li japprezza l-ħidma tal-Kummissjoni fuq il-mezzi legali tal-migrazzjoni permezz tal-evalwazzjoni ta’ direttivi eżistenti, il-KESE jitlob governanza fit-tul tal-migrazzjoni tal-ħaddiema, l-ippjanar għal mezzi tal-mobilità legali aġġornati, u l-iskambju ta’ informazzjoni dwar opportunitajiet tas-suq tax-xogħol. Filwaqt li jqis l-istruttura demografika tal-Ewropa, il-KESE jenfasizza l-ħtieġa li l-isfida tal-integrazzjoni tar-refuġjati u l-migranti fis-suq tax-xogħol tissarraf f’opportunità. L-investiment fit-taħriġ u sistemi adegwati ta’ appoġġ ser ikunu fattur prinċipali biex jiffaċilitaw l-integrazzjoni fis-suq tax-xogħol biex il-migranti jiġu megħjuna jilħqu l-potenzjal tagħhom, u b’hekk jużaw il-ħiliet, l-ispirtu intraprenditorjali u d-dinamiżmu tagħhom, u filwaqt li jiġi rikonoxxut il-valur tad-diversità u tal-kulturi differenti fis-soċjetà tagħna b’mod ġenerali. |
| --- | --- |

3.3.3.

Filwaqt li japprezza l-ħidma tal-Kummissjoni fuq il-mezzi legali tal-migrazzjoni permezz tal-evalwazzjoni ta’ direttivi eżistenti, il-KESE jitlob governanza fit-tul tal-migrazzjoni tal-ħaddiema, l-ippjanar għal mezzi tal-mobilità legali aġġornati, u l-iskambju ta’ informazzjoni dwar opportunitajiet tas-suq tax-xogħol. Filwaqt li jqis l-istruttura demografika tal-Ewropa, il-KESE jenfasizza l-ħtieġa li l-isfida tal-integrazzjoni tar-refuġjati u l-migranti fis-suq tax-xogħol tissarraf f’opportunità. L-investiment fit-taħriġ u sistemi adegwati ta’ appoġġ ser ikunu fattur prinċipali biex jiffaċilitaw l-integrazzjoni fis-suq tax-xogħol biex il-migranti jiġu megħjuna jilħqu l-potenzjal tagħhom, u b’hekk jużaw il-ħiliet, l-ispirtu intraprenditorjali u d-dinamiżmu tagħhom, u filwaqt li jiġi rikonoxxut il-valur tad-diversità u tal-kulturi differenti fis-soċjetà tagħna b’mod ġenerali.

| 3.3.4. | Il-KESE jikkunsidra li l-2018 – bħala s-Sena Ewropea tal-Wirt Kulturali – tippreżenta opportunità unika biex jiġu mobilizzati l-atturi kollha biex jiġu miġġielda l-populiżmu u n-nazzjonaliżmu u biex tiġi promossa narrattiva pożittiva għall-futur tal-Ewropa. F’dan il-kuntest, tista’ tiġi msaħħa wkoll is-sensibilizzazzjoni dwar il-ħtieġa għal fehim interkulturali fir-rigward tar-refuġjati u l-migranti. |
| --- | --- |

3.3.4.

Il-KESE jikkunsidra li l-2018 – bħala s-Sena Ewropea tal-Wirt Kulturali – tippreżenta opportunità unika biex jiġu mobilizzati l-atturi kollha biex jiġu miġġielda l-populiżmu u n-nazzjonaliżmu u biex tiġi promossa narrattiva pożittiva għall-futur tal-Ewropa. F’dan il-kuntest, tista’ tiġi msaħħa wkoll is-sensibilizzazzjoni dwar il-ħtieġa għal fehim interkulturali fir-rigward tar-refuġjati u l-migranti.

3.4.   
  Is-sigurtà interna u l-politika esterna

| 3.4.1. | Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tkompli timplimenta miżuri, inkluż il-kontroll effettiv ta’ fruntieri esterni, biex tipproteġi lill-Ewropej kontra theddid ta’ sigurtà bħat-terroriżmu, il-kriminalità organizzata u ċ-ċiberkriminalità. |
| --- | --- |

3.4.1.

Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tkompli timplimenta miżuri, inkluż il-kontroll effettiv ta’ fruntieri esterni, biex tipproteġi lill-Ewropej kontra theddid ta’ sigurtà bħat-terroriżmu, il-kriminalità organizzata u ċ-ċiberkriminalità.

| 3.4.2. | Barra minn hekk, jikkunsidra li huwa meħtieġ li tissaħħaħ il-kooperazzjoni dwar id-difiża. Għaldaqstant, il-KESE jappoġġja l-ħolqien ta’ Unjoni Ewropea tad-Difiża u jilqa’ l-Pjan ta’ Azzjoni Ewropew għad-Difiża. |
| --- | --- |

3.4.2.

Barra minn hekk, jikkunsidra li huwa meħtieġ li tissaħħaħ il-kooperazzjoni dwar id-difiża. Għaldaqstant, il-KESE jappoġġja l-ħolqien ta’ Unjoni Ewropea tad-Difiża u jilqa’ l-Pjan ta’ Azzjoni Ewropew għad-Difiża.

| 3.4.3. | Filwaqt li jqis l-isfidi miġjuba min-nuqqas ta’ previdibilità tal-politika tal-Istati Uniti u r-riskju ta’ żieda fil-protezzjoniżmu u l-unilateraliżmu, il-KESE jinkoraġġixxi lill-UE tkompli taħdem f’konformità mal-Istrateġija Globali tagħha, filwaqt li tappoġġja l-multilateraliżmu fil-qafas tan-Nazzjonijiet Uniti u taħdem b’mod attiv favur il-prevenzjoni tal-kunflitti u s-soluzzjoni ta’ kriżijiet internazzjonali. Il-KESE jenfasizza wkoll il-ħtieġa għal koordinazzjoni aktar mill-qrib tal-objettivi, il-politiki u r-riżorsi fost l-Istati Membri sabiex l-UE tkun attur aktar effettiv fix-xena dinjija. |
| --- | --- |

3.4.3.

Filwaqt li jqis l-isfidi miġjuba min-nuqqas ta’ previdibilità tal-politika tal-Istati Uniti u r-riskju ta’ żieda fil-protezzjoniżmu u l-unilateraliżmu, il-KESE jinkoraġġixxi lill-UE tkompli taħdem f’konformità mal-Istrateġija Globali tagħha, filwaqt li tappoġġja l-multilateraliżmu fil-qafas tan-Nazzjonijiet Uniti u taħdem b’mod attiv favur il-prevenzjoni tal-kunflitti u s-soluzzjoni ta’ kriżijiet internazzjonali. Il-KESE jenfasizza wkoll il-ħtieġa għal koordinazzjoni aktar mill-qrib tal-objettivi, il-politiki u r-riżorsi fost l-Istati Membri sabiex l-UE tkun attur aktar effettiv fix-xena dinjija.

| 3.4.4. | L-implimentazzjoni tal-Aġenda 2030 għandha tifforma l-bażi ta’ kooperazzjoni għall-iżvilupp tal-UE. Biex turi sens ta’ tmexxija, l-UE għandha tippreżenta reviżjoni volontarja tal-attivitajiet interni u esterni tagħha dwar l-SDGs fil-Forum Politiku ta’ Livell Għoli tan-NU. |
| --- | --- |

3.4.4.

L-implimentazzjoni tal-Aġenda 2030 għandha tifforma l-bażi ta’ kooperazzjoni għall-iżvilupp tal-UE. Biex turi sens ta’ tmexxija, l-UE għandha tippreżenta reviżjoni volontarja tal-attivitajiet interni u esterni tagħha dwar l-SDGs fil-Forum Politiku ta’ Livell Għoli tan-NU.

| 3.4.5. | Il-KESE jappoġġja l-istabbiliment ta’ pjattaforma għal djalogu mal-imsieħba soċjali fil-kuntest tal-Politika Ewropea tal-Viċinat sabiex is-suq tax-xogħol jiġi valutat aħjar, u jistieden lill-Istati Membri tal-UE jiżviluppaw approċċ Ewropew komuni għall-koordinazzjoni ta’ sistemi ta’ sigurtà soċjali bejn l-UE u pajjiżi tal-viċinat tan-Nofsinhar. Il-politika tal-viċinat trid tiċċara r-rabta bejn l-instabbiltà u l-faqar, u l-inugwaljanza u n-nuqqas ta’ opportunitajiet, li jistgħu jżidu l-vulnerabbiltà għar-radikalizzazzjoni u jfixklu l-proċess tad-demokratizzazzjoni. |
| --- | --- |

3.4.5.

Il-KESE jappoġġja l-istabbiliment ta’ pjattaforma għal djalogu mal-imsieħba soċjali fil-kuntest tal-Politika Ewropea tal-Viċinat sabiex is-suq tax-xogħol jiġi valutat aħjar, u jistieden lill-Istati Membri tal-UE jiżviluppaw approċċ Ewropew komuni għall-koordinazzjoni ta’ sistemi ta’ sigurtà soċjali bejn l-UE u pajjiżi tal-viċinat tan-Nofsinhar. Il-politika tal-viċinat trid tiċċara r-rabta bejn l-instabbiltà u l-faqar, u l-inugwaljanza u n-nuqqas ta’ opportunitajiet, li jistgħu jżidu l-vulnerabbiltà għar-radikalizzazzjoni u jfixklu l-proċess tad-demokratizzazzjoni.

| 3.4.6. | Il-KESE jenfasizza s-sinifikat tar-relazzjonijiet ekonomiċi esterni u d-diplomazija internazzjonali għas-salvagwardja u ż-żieda fl-istabbiltà u s-sigurtà, Jinkoraġġixxi wkoll lill-UE tagħmel użu sħiħ mir-rwol li l-kultura jista’ jkollha fir-relazzjonijiet internazzjonali. |
| --- | --- |

3.4.6.

Il-KESE jenfasizza s-sinifikat tar-relazzjonijiet ekonomiċi esterni u d-diplomazija internazzjonali għas-salvagwardja u ż-żieda fl-istabbiltà u s-sigurtà, Jinkoraġġixxi wkoll lill-UE tagħmel użu sħiħ mir-rwol li l-kultura jista’ jkollha fir-relazzjonijiet internazzjonali.

4.   L-iffaċilitar tat-tranżizzjoni lejn ekonomija ċirkolari u b’livell baxx ta’ emissjonijiet ta’ karbonju

| 4.1. | Il-Pjan ta’ Azzjoni dwar l-Ekonomija Ċirkolari għandu jitwettaq b’mod integrat u konsistenti, u jagħmel użu mill-opportunitajiet għar-rikonċiljazzjoni tal-aspetti ekonomiċi, soċjali u ambjentali. Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tinkoraġġixxi l-attivitajiet immexxija mis-suq permezz tal-promozzjoni tal-innovazzjoni, l-iffaċilitar ta’ inizjattivi minn ta’ quddiem, inkluż f’żoni remoti u urbani, u l-espansjoni tagħhom, u l-provvista ta’ qafas regolatorju abilitanti. Jindika wkoll ir-rabtiet bejn l-ekonomija ċirkolari u “mudelli ekonomiċi ġodda” oħrajn. |
| --- | --- |

4.1.

Il-Pjan ta’ Azzjoni dwar l-Ekonomija Ċirkolari għandu jitwettaq b’mod integrat u konsistenti, u jagħmel użu mill-opportunitajiet għar-rikonċiljazzjoni tal-aspetti ekonomiċi, soċjali u ambjentali. Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tinkoraġġixxi l-attivitajiet immexxija mis-suq permezz tal-promozzjoni tal-innovazzjoni, l-iffaċilitar ta’ inizjattivi minn ta’ quddiem, inkluż f’żoni remoti u urbani, u l-espansjoni tagħhom, u l-provvista ta’ qafas regolatorju abilitanti. Jindika wkoll ir-rabtiet bejn l-ekonomija ċirkolari u “mudelli ekonomiċi ġodda” oħrajn.

| 4.2. | Għandha tingħata wkoll attenzjoni lill-implimentazzjoni ta’ politika u leġislazzjoni ambjentali “tradizzjonali”, li jkopru l-ġestjoni tal-iskart u l-protezzjoni tal-arja, l-ilma, il-ħamrija u l-bijodiversità. Il-KESE jħeġġeġ lill-Kummissjoni tkompli din il-ħidma bħala parti mill-proċess tar-Reviżjoni Ambjentali Ewropea. |
| --- | --- |

4.2.

Għandha tingħata wkoll attenzjoni lill-implimentazzjoni ta’ politika u leġislazzjoni ambjentali “tradizzjonali”, li jkopru l-ġestjoni tal-iskart u l-protezzjoni tal-arja, l-ilma, il-ħamrija u l-bijodiversità. Il-KESE jħeġġeġ lill-Kummissjoni tkompli din il-ħidma bħala parti mill-proċess tar-Reviżjoni Ambjentali Ewropea.

| 4.3. | Il-miri klimatiċi għall-2030 għandhom jiġu implimentati b’mod kemm jista’ jkun kosteffiċjenti. Għaldaqstant, il-KESE jistieden lill-Kummissjoni twettaq valutazzjoni komprensiva tal-istrumenti attwali ta’ politika ta’ livell baxx ta’ emissjonijiet ta’ karbonju, u tiżgura li l-għodod huma xierqa u jintużaw bl-aktar mod effiċjenti. |
| --- | --- |

4.3.

Il-miri klimatiċi għall-2030 għandhom jiġu implimentati b’mod kemm jista’ jkun kosteffiċjenti. Għaldaqstant, il-KESE jistieden lill-Kummissjoni twettaq valutazzjoni komprensiva tal-istrumenti attwali ta’ politika ta’ livell baxx ta’ emissjonijiet ta’ karbonju, u tiżgura li l-għodod huma xierqa u jintużaw bl-aktar mod effiċjenti.

| 4.4. | Il-Kummissjoni għandha tikkunsidra wkoll kwistjonijiet klimatiċi mil-lat tal-ġustizzja tal-klima, jiġifieri mill-perspettiva ta’ kwistjonijiet bħall-ugwaljanza, id-drittijiet tal-bniedem u l-faqar. |
| --- | --- |

4.4.

Il-Kummissjoni għandha tikkunsidra wkoll kwistjonijiet klimatiċi mil-lat tal-ġustizzja tal-klima, jiġifieri mill-perspettiva ta’ kwistjonijiet bħall-ugwaljanza, id-drittijiet tal-bniedem u l-faqar.

| 4.5. | Id-diplomazija dwar il-klima tibqa’ missjoni importanti għall-UE fil-ġlieda kontra t-tibdil fil-klima. Huwa meħtieġ li l-akbar emittenti jimpenjaw ruħhom għal miri li huma tal-inqas ambizzjużi daqs dawk tal-UE. Il-KESE jinkoraġġixxi wkoll lill-Kummissjoni biex tistinka biex tikseb ipprezzar globali għall-emissjonijiet tal-karbonju sabiex jinħolqu kundizzjonijiet ekwi fir-rigward tal-kompetituri barra mill-UE. |
| --- | --- |

4.5.

Id-diplomazija dwar il-klima tibqa’ missjoni importanti għall-UE fil-ġlieda kontra t-tibdil fil-klima. Huwa meħtieġ li l-akbar emittenti jimpenjaw ruħhom għal miri li huma tal-inqas ambizzjużi daqs dawk tal-UE. Il-KESE jinkoraġġixxi wkoll lill-Kummissjoni biex tistinka biex tikseb ipprezzar globali għall-emissjonijiet tal-karbonju sabiex jinħolqu kundizzjonijiet ekwi fir-rigward tal-kompetituri barra mill-UE.

| 4.6. | Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tħejji strateġija dwar iż-żieda tal-“handprint” tal-klima u ambjentali tagħha, jiġifieri l-impatt globali pożittiv tagħha. Dan jeħtieġ ambjent li jwassal għall-innovazzjoni u l-investiment u kundizzjonijiet kummerċjali favorevoli għall-esportazzjoni ta’ soluzzjonijiet klimatiċi u prodotti b’livell baxx ta’ emissjonijiet ta’ karbonju. Dan huwa l-mod kif l-UE tista’ tagħmel kontribut effiċjenti għat-tibdil fil-klima u l-isfidi ambjentali u jista’ jkollha impatt ħafna akbar milli sempliċement topera fi ħdan il-fruntieri tagħha stess. |
| --- | --- |

4.6.

Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tħejji strateġija dwar iż-żieda tal-“handprint” tal-klima u ambjentali tagħha, jiġifieri l-impatt globali pożittiv tagħha. Dan jeħtieġ ambjent li jwassal għall-innovazzjoni u l-investiment u kundizzjonijiet kummerċjali favorevoli għall-esportazzjoni ta’ soluzzjonijiet klimatiċi u prodotti b’livell baxx ta’ emissjonijiet ta’ karbonju. Dan huwa l-mod kif l-UE tista’ tagħmel kontribut effiċjenti għat-tibdil fil-klima u l-isfidi ambjentali u jista’ jkollha impatt ħafna akbar milli sempliċement topera fi ħdan il-fruntieri tagħha stess.

5.   Ir-responsabilizzazzjoni, l-involviment u l-konsultazzjoni tas-Soċjetà Ċivili

| 5.1. | Il-KESE jenfasizza r-rwol kruċjali tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili fit-tfassil, l-implimentazzjoni u l-monitoraġġ tal-politiki fl-istadji kollha u fil-livelli kollha, inkluż il-livell lokali. Dan jirrikjedi bidla fil-kultura u rikonoxximent tal-valur tas-soċjetà ċivili fil-livelli tal-UE u tal-Istati Membri, li diġà huwa minqux fl-Artikolu 11 tat-TUE, li jipprevedi l-promozzjoni u l-iffaċilitar mill-istituzzjonijiet tal-UE tad-djalogu ċivili orizzontali u vertikali, biex iwettqu konsultazzjonijiet wiesgħa u jistabbilixxu l-pedamenti għall-inizjattivi taċ-ċittadini Ewropej. Dawn huma proċessi komplementari li jseħħu mingħajr preġudizzju għall-konsultazzjoni tal-KESE u d-djalogu soċjali. |
| --- | --- |

5.1.

Il-KESE jenfasizza r-rwol kruċjali tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili fit-tfassil, l-implimentazzjoni u l-monitoraġġ tal-politiki fl-istadji kollha u fil-livelli kollha, inkluż il-livell lokali. Dan jirrikjedi bidla fil-kultura u rikonoxximent tal-valur tas-soċjetà ċivili fil-livelli tal-UE u tal-Istati Membri, li diġà huwa minqux fl-Artikolu 11 tat-TUE, li jipprevedi l-promozzjoni u l-iffaċilitar mill-istituzzjonijiet tal-UE tad-djalogu ċivili orizzontali u vertikali, biex iwettqu konsultazzjonijiet wiesgħa u jistabbilixxu l-pedamenti għall-inizjattivi taċ-ċittadini Ewropej. Dawn huma proċessi komplementari li jseħħu mingħajr preġudizzju għall-konsultazzjoni tal-KESE u d-djalogu soċjali.

| 5.2. | Il-KESE jsegwi mill-qrib u huwa involut b’mod attiv fi djalogi strutturati jew fora konsultattivi (eż. il-Pjattaforma tal-Partijiet Interessati tal-Ekonomija Ċirkolari, il-Forum Ewropew dwar il-Migrazzjoni) li jiġbru flimkien u jinvolvu organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u atturi oħrajn mill-istituzzjonijiet tal-UE u l-Istati Membri, u jitlob appoġġ għall-inizjattivi tiegħu għall-ħolqien ta’ Pjattaforma għal Bidla (ugwaljanza bejn il-ġeneri fis-settur tat-trasport) u Forum Istituzzjonali dwar il-parteċipazzjoni taċ-ċittadini (fil-qafas tal-inizjattiva taċ-ċittadini). Meta tikkostitwixxi dawn il-pjattaformi, eżempju r-REFIT, il-Kummissjoni għandha tqis ir-rappreżentanza tal-KESE, f’konformità mal-mandat li t-trattati jikkonferixxu lill-Kumitat. B’hekk tiżgura li dan jirrifletti l-kompożizzjoni tal-Kumitat fil-forma tat-tliet gruppi tagħha. |
| --- | --- |

5.2.

Il-KESE jsegwi mill-qrib u huwa involut b’mod attiv fi djalogi strutturati jew fora konsultattivi (eż. il-Pjattaforma tal-Partijiet Interessati tal-Ekonomija Ċirkolari, il-Forum Ewropew dwar il-Migrazzjoni) li jiġbru flimkien u jinvolvu organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u atturi oħrajn mill-istituzzjonijiet tal-UE u l-Istati Membri, u jitlob appoġġ għall-inizjattivi tiegħu għall-ħolqien ta’ Pjattaforma għal Bidla (ugwaljanza bejn il-ġeneri fis-settur tat-trasport) u Forum Istituzzjonali dwar il-parteċipazzjoni taċ-ċittadini (fil-qafas tal-inizjattiva taċ-ċittadini). Meta tikkostitwixxi dawn il-pjattaformi, eżempju r-REFIT, il-Kummissjoni għandha tqis ir-rappreżentanza tal-KESE, f’konformità mal-mandat li t-trattati jikkonferixxu lill-Kumitat. B’hekk tiżgura li dan jirrifletti l-kompożizzjoni tal-Kumitat fil-forma tat-tliet gruppi tagħha.

| 5.3. | Bħala proċess komplementarju għall-inizjattivi msemmija hawn fuq, reċentement il-Kummissjoni stabbiliet portal tal-Internet iddedikat imsemmi “Nikkontribwixxu għat-tfassil tal-liġijiet” biex tiġbor l-opinjonijiet tal-pubbliku ġenerali, u għaldaqstant tinkludi kemm organizzazzjonijiet kif ukoll individwi. Il-KESE jirrakkomanda li l-Kummissjoni tagħmel distinzjoni bejn kontributi minn organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u dawk minn individwi. Għaldaqstant, il-Kummissjoni għandha twettaq immappjar tal-partijiet interessati f’kooperazzjoni mal-KESE biex tidentifika gruppi destinatarji rappreżentattivi u ġeografikament ibbilanċjati, bl-użu tar-Reġistru ta’ Trasparenza. Minbarra dan, il-Kummissjoni għandha tiżgura li t-tweġibiet ikollhom ponderazzjoni kwantitattiva u kwalitattiva. Barra minn hekk, il-Kummissjoni għandha taħdem kontinwament fuq it-titjib tat-trasparenza, l-aċċessibbiltà, il-feedback u l-obbligu ta’ rendikont għall-parteċipanti. |
| --- | --- |

5.3.

Bħala proċess komplementarju għall-inizjattivi msemmija hawn fuq, reċentement il-Kummissjoni stabbiliet portal tal-Internet iddedikat imsemmi “Nikkontribwixxu għat-tfassil tal-liġijiet” biex tiġbor l-opinjonijiet tal-pubbliku ġenerali, u għaldaqstant tinkludi kemm organizzazzjonijiet kif ukoll individwi. Il-KESE jirrakkomanda li l-Kummissjoni tagħmel distinzjoni bejn kontributi minn organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u dawk minn individwi. Għaldaqstant, il-Kummissjoni għandha twettaq immappjar tal-partijiet interessati f’kooperazzjoni mal-KESE biex tidentifika gruppi destinatarji rappreżentattivi u ġeografikament ibbilanċjati, bl-użu tar-Reġistru ta’ Trasparenza. Minbarra dan, il-Kummissjoni għandha tiżgura li t-tweġibiet ikollhom ponderazzjoni kwantitattiva u kwalitattiva. Barra minn hekk, il-Kummissjoni għandha taħdem kontinwament fuq it-titjib tat-trasparenza, l-aċċessibbiltà, il-feedback u l-obbligu ta’ rendikont għall-parteċipanti.

| 5.4. | Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tiżviluppa approċċ aktar strateġiku għal dawn il-prattiki, filwaqt li tpoġġihom fuq bażi istituzzjonali u rappreżentattiva aktar strutturata billi tieħu vantaġġ mir-riżorsi tal-korpi konsultattivi rappreżentattivi li diġà jeżistu fil-livelli Ewropew, nazzjonali u reġjonali. Għaldaqstant, il-Kummissjoni għandha taħdem mill-qrib mal-KESE u titlob opinjoni esploratorja dwar kif id-djalogu ċivili jista’ jiġi organizzat b’mod effettiv u fuq bażi permanenti, li twassal għal komunikazzjoni speċifika mill-Kummissjoni. |
| --- | --- |

5.4.

Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tiżviluppa approċċ aktar strateġiku għal dawn il-prattiki, filwaqt li tpoġġihom fuq bażi istituzzjonali u rappreżentattiva aktar strutturata billi tieħu vantaġġ mir-riżorsi tal-korpi konsultattivi rappreżentattivi li diġà jeżistu fil-livelli Ewropew, nazzjonali u reġjonali. Għaldaqstant, il-Kummissjoni għandha taħdem mill-qrib mal-KESE u titlob opinjoni esploratorja dwar kif id-djalogu ċivili jista’ jiġi organizzat b’mod effettiv u fuq bażi permanenti, li twassal għal komunikazzjoni speċifika mill-Kummissjoni.

| 5.5. | Il-KESE jenfasizza li jeħtieġ li tittejjeb l-effettività tal-Inizjattiva taċ-Ċittadini Ewropej, f’konformità mat-tħabbira tar-reviżjoni tar-regolament tal-ECI li saret mill-Ewwel Viċi President tal-KE Timmermans, u biex jiġu esplorati modi ġodda, bħall-użu ta’ għodod diġitali, biex b’mod partikolari jiżdied l-involviment taż-żgħażagħ u ta’ persuni minn gruppi vulnerabbli. |
| --- | --- |

5.5.

Il-KESE jenfasizza li jeħtieġ li tittejjeb l-effettività tal-Inizjattiva taċ-Ċittadini Ewropej, f’konformità mat-tħabbira tar-reviżjoni tar-regolament tal-ECI li saret mill-Ewwel Viċi President tal-KE Timmermans, u biex jiġu esplorati modi ġodda, bħall-użu ta’ għodod diġitali, biex b’mod partikolari jiżdied l-involviment taż-żgħażagħ u ta’ persuni minn gruppi vulnerabbli.

| 5.6. | Fl-aħħar nett, il-KESE jirrikonoxxi li l-Kummissjoni qieset ħafna elementi tal-kontribut tal-KESE għall-programm ta’ ħidma għall-2017. Madankollu, hemm ukoll kwistjonijiet li ma ġewx inklużi u għalhekk dawn ġew imtennija f’dan id-dokument. Fir-rigward tal-implimentazzjoni tal-programm ta’ ħidma tal-Kummissjoni għall-2018, il-KESE huwa lest li jippreżenta l-opinjonijiet tiegħu u jipparteċipa f’ħidma fuq inizjattivi speċifiċi matul is-sena li ġejja. |
| --- | --- |

5.6.

Fl-aħħar nett, il-KESE jirrikonoxxi li l-Kummissjoni qieset ħafna elementi tal-kontribut tal-KESE għall-programm ta’ ħidma għall-2017. Madankollu, hemm ukoll kwistjonijiet li ma ġewx inklużi u għalhekk dawn ġew imtennija f’dan id-dokument. Fir-rigward tal-implimentazzjoni tal-programm ta’ ħidma tal-Kummissjoni għall-2018, il-KESE huwa lest li jippreżenta l-opinjonijiet tiegħu u jipparteċipa f’ħidma fuq inizjattivi speċifiċi matul is-sena li ġejja.

Brussell, il-5 ta’ Lulju 2017.

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Georges DASSIS

---

(1)  Opinjoni tal-25 ta’ Jannar 2017 dwar il-Komunikazzjoni mill-Kummissjoni “Tnedija ta’ konsultazzjoni dwar il-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali” (ĠU C 125, 21.4.2017, p. 10).

1

“Tnedija ta’ konsultazzjoni dwar il-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali”

---

| 13.10.2017 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 345/11 |
| --- | --- | --- | --- |

13.10.2017

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 345/11

---

Riżoluzzjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Il-White Paper tal-Kummissjoni dwar il-Ġejjieni tal-Ewropa u lil hinn”

(2017/C 345/02)

Matul is-sessjoni plenarja tiegħu tal-5 u s-6 ta’ Lulju 2017 (laqgħa tal-5 ta’ Lulju), il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew adotta r-riżoluzzjoni li ġejja b’226 vot favur, 16 voti kontra u 15-il astensjoni.

Lejn sens ta’ għan komuni

Il-fehma tal-KESE dwar il-ġejjieni tal-Ewropa

   (1)

| 1. | Is-soċjetà u ċ-ċittadini Ewropej jitolbu UE kredibbli, leġittima u reżiljenti. Għal aktar minn għaxar snin, l-UE ġiet sfidata minn skossi politiċi, ekonomiċi u soċjali, u dan rawwem attitudni ta’ qtigħ il-qalb u inċertezza fost iċ-ċittadini. L-UE teħtieġ strateġiji globali biex tippromwovi l-benesseri taċ-ċittadini tagħha, investimenti robusti u sostenibbli, il-kreattività u l-intraprenditorija, u strateġiji biex tindirizza d-distakk dejjem jikber bejn is-sinjuri u l-foqra, il-faqar u l-inugwaljanza tal-ġid. L-irkupru ekonomiku attwali bl-ebda mod m’għandu jkun ta’ skuża sabiex wieħed jibqa’ passiv. Għall-kuntrarju, il-KESE jħeġġeġ li tinstab triq ’il quddiem ponderata u koeżiva sabiex tissaħħaħ il-fiduċja, kif ukoll sabiex tiffoka fuq riżultati tanġibbli għaċ-ċittadini u fuq il-potenzjal enormi tal-Ewropa. |
| --- | --- |

1.

Is-soċjetà u ċ-ċittadini Ewropej jitolbu UE kredibbli, leġittima u reżiljenti. Għal aktar minn għaxar snin, l-UE ġiet sfidata minn skossi politiċi, ekonomiċi u soċjali, u dan rawwem attitudni ta’ qtigħ il-qalb u inċertezza fost iċ-ċittadini. L-UE teħtieġ strateġiji globali biex tippromwovi l-benesseri taċ-ċittadini tagħha, investimenti robusti u sostenibbli, il-kreattività u l-intraprenditorija, u strateġiji biex tindirizza d-distakk dejjem jikber bejn is-sinjuri u l-foqra, il-faqar u l-inugwaljanza tal-ġid. L-irkupru ekonomiku attwali bl-ebda mod m’għandu jkun ta’ skuża sabiex wieħed jibqa’ passiv. Għall-kuntrarju, il-KESE jħeġġeġ li tinstab triq ’il quddiem ponderata u koeżiva sabiex tissaħħaħ il-fiduċja, kif ukoll sabiex tiffoka fuq riżultati tanġibbli għaċ-ċittadini u fuq il-potenzjal enormi tal-Ewropa.

| 2. | L-aspettattivi foloz għandhom jiġu evitati. Fuq kollox, l-għan għandu jkun UE li kapaċi tagħti riżultati fil-provvediment ta’ opportunitajiet kompletament indaqs għal kulħadd. Il-fatturi ekonomiċi, soċjali u ambjentali huma interrelatati. Huwa essenzjali li l-kontinent ikun jista’ jaġġusta l-proċess ta’ trasformazzjoni profond tiegħu u l-kompetizzjoni ħarxa madwar id-dinja, u li l-globalizzazzjoni tiġi ffurmata b’mod effettiv skont il-valuri tal-UE. |
| --- | --- |

2.

L-aspettattivi foloz għandhom jiġu evitati. Fuq kollox, l-għan għandu jkun UE li kapaċi tagħti riżultati fil-provvediment ta’ opportunitajiet kompletament indaqs għal kulħadd. Il-fatturi ekonomiċi, soċjali u ambjentali huma interrelatati. Huwa essenzjali li l-kontinent ikun jista’ jaġġusta l-proċess ta’ trasformazzjoni profond tiegħu u l-kompetizzjoni ħarxa madwar id-dinja, u li l-globalizzazzjoni tiġi ffurmata b’mod effettiv skont il-valuri tal-UE.

| 3. | Il-logħba ta’ “tort ta’ Brussell”, li lagħbu u għadhom jilgħabu wisq nies, trid tieqaf. Huwa indispensabbli li jkun hemm impenn komuni min-naħa tal-Istituzzjonijiet Ewropej u minn firxa wiesgħa ta’ partijiet interessati fosthom l-imsieħba soċjali u l-organizzazzjoni tas-soċjetà ċivili, kemm fuq livell nazzjonali kif ukoll tal-UE. Il-KESE jenfasizza li l-leġittimità tad-deċiżjonijiet tal-UE fl-aħħar mill-aħħar tiddependi fuq il-kwalità tal-proċess demokratiku. |
| --- | --- |

3.

Il-logħba ta’ “tort ta’ Brussell”, li lagħbu u għadhom jilgħabu wisq nies, trid tieqaf. Huwa indispensabbli li jkun hemm impenn komuni min-naħa tal-Istituzzjonijiet Ewropej u minn firxa wiesgħa ta’ partijiet interessati fosthom l-imsieħba soċjali u l-organizzazzjoni tas-soċjetà ċivili, kemm fuq livell nazzjonali kif ukoll tal-UE. Il-KESE jenfasizza li l-leġittimità tad-deċiżjonijiet tal-UE fl-aħħar mill-aħħar tiddependi fuq il-kwalità tal-proċess demokratiku.

| 4. | It-triq ’il quddiem tista’ tiġi segwita b’suċċess biss jekk tiġi ispirata mill-istess sens ta’ għan komuni li kien turija tal-konvinzjoni tal-missirijiet fundaturi, u aktar tard ġie rifless f’pass kbir ’il quddiem. L-UE għandha timmobilizza l-għodod leġislattivi, il-gwida, il-finanzjament u l-kooperazzjoni għad-dispożizzjoni tagħha sabiex l-UE tkun tista’ tavvanza fid-dimensjonijiet mixtieqa kollha. It-Trattat ta’ Lisbona jwitti t-triq. |
| --- | --- |

4.

It-triq ’il quddiem tista’ tiġi segwita b’suċċess biss jekk tiġi ispirata mill-istess sens ta’ għan komuni li kien turija tal-konvinzjoni tal-missirijiet fundaturi, u aktar tard ġie rifless f’pass kbir ’il quddiem. L-UE għandha timmobilizza l-għodod leġislattivi, il-gwida, il-finanzjament u l-kooperazzjoni għad-dispożizzjoni tagħha sabiex l-UE tkun tista’ tavvanza fid-dimensjonijiet mixtieqa kollha. It-Trattat ta’ Lisbona jwitti t-triq.

Ix-xenarji tal-White Paper

| 5. | Il-KESE ma jemminx li għażla bejn xenarji (2) huwa metodu ta’ suċċess għall-promozzjoni ta’ sens ta’ għan komuni jew sabiex tiġi definita t-triq għall-ġejjieni. L-ewwel nett, l-Ewropa mhijiex qiegħda tibda mill-bidu. Għalhekk, il-Kummissjoni għandha tibbaża l-proposti tagħha fuq analiżi profonda tal-istorja tal-UE – il-kisbiet u n-nuqqasijiet tagħha – bħala sors siewi għall-ġejjieni. L-impenji tal-Istati Membri fid-Dikjarazzjoni ta’ Ruma huma punt ta’ tluq pożittiv u tajjeb (3). Il-ħames xenarji huma indirizzati lill-Istati Membri, b’enfasi fuq it-tibdil istituzzjonali, u b’hekk m’għandhomx rilevanza diretta għaċ-ċittadini Ewropej. Dawn jidhru wkoll artifiċjali. |
| --- | --- |

5.

Il-KESE ma jemminx li għażla bejn xenarji (2) huwa metodu ta’ suċċess għall-promozzjoni ta’ sens ta’ għan komuni jew sabiex tiġi definita t-triq għall-ġejjieni. L-ewwel nett, l-Ewropa mhijiex qiegħda tibda mill-bidu. Għalhekk, il-Kummissjoni għandha tibbaża l-proposti tagħha fuq analiżi profonda tal-istorja tal-UE – il-kisbiet u n-nuqqasijiet tagħha – bħala sors siewi għall-ġejjieni. L-impenji tal-Istati Membri fid-Dikjarazzjoni ta’ Ruma huma punt ta’ tluq pożittiv u tajjeb (3). Il-ħames xenarji huma indirizzati lill-Istati Membri, b’enfasi fuq it-tibdil istituzzjonali, u b’hekk m’għandhomx rilevanza diretta għaċ-ċittadini Ewropej. Dawn jidhru wkoll artifiċjali.

| 6. | Għall-KESE, l-ewwel xenarju, jew kif jarah hu, konfużjoni sħiħa, mhuwiex għażla. Ix-xenarju 5 jattira numru ta’ nies, iżda attwalment mhuwiex realistiku. Ix-xenarju 2, b’fokus esklużiv fuq is-suq komuni, huwa limitat wisq. Ix-xenarju 4 jeħtieġ ftehim bejn is-27 Stat Membru, li jista’ jwassal għal paraliżi tal-UE u jippromwovi xejriet ċentrifugali, u b’hekk jpoġġi f’periklu l-miri u l-valuri tal-Unjoni. Skont ix-xenarju 3, il-mekkaniżmi għall-integrazzjoni differenzjata, bħal kooperazzjoni msaħħa, jistgħu jkunu strument utli biex jingħelbu l-ostakli f’oqsma partikolari u biex tiġi promossa dinamika pożittiva fil-proċess ta’ integrazzjoni tal-UE. Madankollu, dawn huma strumenti għall-kisba ta’ objettivi ta’ politika aktar milli għan fih innifsu. Filwaqt li għandhom jiġu rrakkomandati bħala mod biex jingħelbu l-paraliżi jew l-ostakli għal leġislazzjoni mixtieqa tal-UE, il-KESE jenfasizza wkoll il-ħtieġa li tiġi promossa l-konverġenza fi ħdan l-Unjoni u li jiġu miġġielda l-frammentazzjoni u d-diviżjoni. Għaldaqstant, ftehim bejn dawk minn ta’ quddiem nett jew il-pajjiżi katalizzaturi għandu dejjem ikun miftuħ għal dawk li huma lesti filwaqt li għandu jkun prevalenti sens ta’ għan komuni. |
| --- | --- |

6.

Għall-KESE, l-ewwel xenarju, jew kif jarah hu, konfużjoni sħiħa, mhuwiex għażla. Ix-xenarju 5 jattira numru ta’ nies, iżda attwalment mhuwiex realistiku. Ix-xenarju 2, b’fokus esklużiv fuq is-suq komuni, huwa limitat wisq. Ix-xenarju 4 jeħtieġ ftehim bejn is-27 Stat Membru, li jista’ jwassal għal paraliżi tal-UE u jippromwovi xejriet ċentrifugali, u b’hekk jpoġġi f’periklu l-miri u l-valuri tal-Unjoni. Skont ix-xenarju 3, il-mekkaniżmi għall-integrazzjoni differenzjata, bħal kooperazzjoni msaħħa, jistgħu jkunu strument utli biex jingħelbu l-ostakli f’oqsma partikolari u biex tiġi promossa dinamika pożittiva fil-proċess ta’ integrazzjoni tal-UE. Madankollu, dawn huma strumenti għall-kisba ta’ objettivi ta’ politika aktar milli għan fih innifsu. Filwaqt li għandhom jiġu rrakkomandati bħala mod biex jingħelbu l-paraliżi jew l-ostakli għal leġislazzjoni mixtieqa tal-UE, il-KESE jenfasizza wkoll il-ħtieġa li tiġi promossa l-konverġenza fi ħdan l-Unjoni u li jiġu miġġielda l-frammentazzjoni u d-diviżjoni. Għaldaqstant, ftehim bejn dawk minn ta’ quddiem nett jew il-pajjiżi katalizzaturi għandu dejjem ikun miftuħ għal dawk li huma lesti filwaqt li għandu jkun prevalenti sens ta’ għan komuni.

Il-fehma tal-KESE dwar il-ġejjieni

A.   
  Metodu

| 7. | It-temi strateġiċi għandhom jitpoġġew f’perspettiva komuni sabiex tiġi evitata Europe à la carte imminenti jew tendenzi ċentrifugali. Il-KESE jirrakkomanda żvilupp li permezz tiegħu jiġu stabbiliti kundizzjonijiet għall-kondiviżjoni tal-poter politiku bejn kulħadd b’mod aħjar. Dan kollu jiddependi primarjament fuq ir-rieda politika u bħala tali din għandha tkun kwistjoni ewlenija f’dibattitu ġenwin dwar il-futur. |
| --- | --- |

7.

It-temi strateġiċi għandhom jitpoġġew f’perspettiva komuni sabiex tiġi evitata Europe à la carte imminenti jew tendenzi ċentrifugali. Il-KESE jirrakkomanda żvilupp li permezz tiegħu jiġu stabbiliti kundizzjonijiet għall-kondiviżjoni tal-poter politiku bejn kulħadd b’mod aħjar. Dan kollu jiddependi primarjament fuq ir-rieda politika u bħala tali din għandha tkun kwistjoni ewlenija f’dibattitu ġenwin dwar il-futur.

| 8. | Id-distinzjoni tradizzjonali bejn il-livell nazzjonali u l-livell tal-UE għandha titneħħa. L-isfidi komuni u r-realtajiet minsuġa madwar il-kontinent jenfasizzaw il-ħtieġa għal missjoni komuni. Flimkien maċ-ċittadinanza nazzjonali dawn jirrikjedu wkoll rikonoxximent ta’ ċittadinanza Ewropea. It-tfassil ta’ politiki għandu jinkludi u jinvolvi l-livelli kollha tas-soċjetà. L-objettivi għandhom jiġu kondiviżi u l-impatt tad-deċiżjonijiet u l-politiki għandu jiġi evalwat ukoll b’mod sistematiku fuq livell nazzjonali, reġjonali u lokali sabiex jinkiseb l-appoġġ taċ-ċittadini. |
| --- | --- |

8.

Id-distinzjoni tradizzjonali bejn il-livell nazzjonali u l-livell tal-UE għandha titneħħa. L-isfidi komuni u r-realtajiet minsuġa madwar il-kontinent jenfasizzaw il-ħtieġa għal missjoni komuni. Flimkien maċ-ċittadinanza nazzjonali dawn jirrikjedu wkoll rikonoxximent ta’ ċittadinanza Ewropea. It-tfassil ta’ politiki għandu jinkludi u jinvolvi l-livelli kollha tas-soċjetà. L-objettivi għandhom jiġu kondiviżi u l-impatt tad-deċiżjonijiet u l-politiki għandu jiġi evalwat ukoll b’mod sistematiku fuq livell nazzjonali, reġjonali u lokali sabiex jinkiseb l-appoġġ taċ-ċittadini.

| 9. | Il-Parlament Ewropew (PE) għandu jkollu rwol ewlieni fit-tiswir tad-direzzjoni futura tal-Ewropa. Barra minn hekk, hemm bżonn fundamentali li jiġi promoss l-involviment tal-parlamenti nazzjonali, kif ukoll l-interazzjoni tagħhom mal-PE. |
| --- | --- |

9.

Il-Parlament Ewropew (PE) għandu jkollu rwol ewlieni fit-tiswir tad-direzzjoni futura tal-Ewropa. Barra minn hekk, hemm bżonn fundamentali li jiġi promoss l-involviment tal-parlamenti nazzjonali, kif ukoll l-interazzjoni tagħhom mal-PE.

| 10. | L-objettivi ċentrali għandhom ikunu akkumpanjati minn ftehim bejn l-Istati Membri dwar:






  — | il-miri, l-istrumenti komuni u l-iskadenzi; l-iktar ħaġa meħtieġa hija narrattiva komuni, li tibni fuq il-konsistenza, it-trasparenza, il-viżibilità u, fuq kollox, il-komunikazzjoni kondiviża; |
| --- | --- | --- |

10.

L-objettivi ċentrali għandhom ikunu akkumpanjati minn ftehim bejn l-Istati Membri dwar:

—

il-miri, l-istrumenti komuni u l-iskadenzi; l-iktar ħaġa meħtieġa hija narrattiva komuni, li tibni fuq il-konsistenza, it-trasparenza, il-viżibilità u, fuq kollox, il-komunikazzjoni kondiviża;

| — | riforma mixtieqa tal-Kunsill, li tiżgura l-effettività u t-trasparenza, u kif ukoll Kummissjoni indipendenti fi kwistjonijiet ta’ kompetenzi esklużivi u kompetenzi kondiviżi, b’enfasi qawwija fuq il-metodu tal-Komunità; |
| --- | --- |

—

riforma mixtieqa tal-Kunsill, li tiżgura l-effettività u t-trasparenza, u kif ukoll Kummissjoni indipendenti fi kwistjonijiet ta’ kompetenzi esklużivi u kompetenzi kondiviżi, b’enfasi qawwija fuq il-metodu tal-Komunità;

| — | il-ħtieġa għal arranġamenti konsultattivi effiċjenti mal-partijiet interessati kollha, kif ukoll implimentazzjoni tajba u rispett għall-istat tad-dritt. |
| --- | --- |

—

il-ħtieġa għal arranġamenti konsultattivi effiċjenti mal-partijiet interessati kollha, kif ukoll implimentazzjoni tajba u rispett għall-istat tad-dritt.

B.   
  Politiki

| 11. | Irrispettivament minn liema opzjoni tiġi magħżula għall-ġejjieni tal-Ewropa, il-KESE jrid Unjoni Ewropea koeżiva u koerenti. Bosta politiki attwali huma parti mill-approfondiment tal-integrazzjoni, proċess fit-tul li l-KESE jappoġġja bis-sħiħ. Kważi dwarhom kollha, pjuttost reċentement, il-KESE għamel kummenti dettaljati u proposti għall-ġejjieni. |
| --- | --- |

11.

Irrispettivament minn liema opzjoni tiġi magħżula għall-ġejjieni tal-Ewropa, il-KESE jrid Unjoni Ewropea koeżiva u koerenti. Bosta politiki attwali huma parti mill-approfondiment tal-integrazzjoni, proċess fit-tul li l-KESE jappoġġja bis-sħiħ. Kważi dwarhom kollha, pjuttost reċentement, il-KESE għamel kummenti dettaljati u proposti għall-ġejjieni.

| 12. | Is-suq uniku fid-dimensjonijiet ekonomiċi u soċjali kollha tiegħu, kif ukoll fil-qafas ta’ mudell ta’ żvilupp sostenibbli huwa l-pedament indispensabbli tal-integrazzjoni Ewropea. Dan għandu jiżgura kondizzjonijiet ekwivalenti ta’ kompetizzjoni ġenwini. Bl-istess mod, l-UEM ġiet meqjusa bħala pass deċiżiv ’il quddiem. Madankollu, minkejja progress impressjonanti, l-arkitettura tagħha għadha fraġli. L-UEM hija fil-qalba tal-iżviluppi futuri fl-UE; għalhekk l-approfondiment tagħha huwa kruċjali. Il-KESE jiffavorixxi perkors gradwali lejn unjoni politika b’firxa ta’ miżuri u dispożizzjonijiet makroekonomiċi u mikroekonomiċi kif ukoll dimensjoni soċjali b’saħħitha. L-ikkompletar tal-UEM jitlob governanza ekonomika ġenwina, inkluż l-immaniġġjar tal-UE tas-settur finanzjarju, riformi organizzati tajjeb fl-Istati Membri kkonċernati, u approċċi kondiviżi għall-politiki tas-suq tax-xogħol. Governanza mtejba għandha ssaħħaħ il-bażi għal aktar konverġenza kif ukoll solidarjetà madwar iż-żona tal-euro. Is-servizzi pubbliċi kompetenti ferm fl-UE jistgħu jkunu ta’ għajnuna. Iż-żona tal-euro għandha tibda kooperazzjoni aktar mill-qrib f’oqsma oħra. |
| --- | --- |

12.

Is-suq uniku fid-dimensjonijiet ekonomiċi u soċjali kollha tiegħu, kif ukoll fil-qafas ta’ mudell ta’ żvilupp sostenibbli huwa l-pedament indispensabbli tal-integrazzjoni Ewropea. Dan għandu jiżgura kondizzjonijiet ekwivalenti ta’ kompetizzjoni ġenwini. Bl-istess mod, l-UEM ġiet meqjusa bħala pass deċiżiv ’il quddiem. Madankollu, minkejja progress impressjonanti, l-arkitettura tagħha għadha fraġli. L-UEM hija fil-qalba tal-iżviluppi futuri fl-UE; għalhekk l-approfondiment tagħha huwa kruċjali. Il-KESE jiffavorixxi perkors gradwali lejn unjoni politika b’firxa ta’ miżuri u dispożizzjonijiet makroekonomiċi u mikroekonomiċi kif ukoll dimensjoni soċjali b’saħħitha. L-ikkompletar tal-UEM jitlob governanza ekonomika ġenwina, inkluż l-immaniġġjar tal-UE tas-settur finanzjarju, riformi organizzati tajjeb fl-Istati Membri kkonċernati, u approċċi kondiviżi għall-politiki tas-suq tax-xogħol. Governanza mtejba għandha ssaħħaħ il-bażi għal aktar konverġenza kif ukoll solidarjetà madwar iż-żona tal-euro. Is-servizzi pubbliċi kompetenti ferm fl-UE jistgħu jkunu ta’ għajnuna. Iż-żona tal-euro għandha tibda kooperazzjoni aktar mill-qrib f’oqsma oħra.

| 13. | Il-KESE jisħaq ukoll dwar il-ħtieġa għal governanza aktar koeżiva, integrazzjoni aktar profonda u impenn sħiħ tal-Istati Membri fl-oqsma li ġejjin:






  — | politika industrijali Ewropea kkoordinata bbażata fuq il-kompetizzjoni ġusta – anke fl-iskoraġġiment tal-evażjoni tat-taxxa – għandha tiżgura approċċi kondiviżi minflok nazzjonali fit-titjib tal-kundizzjonijiet madwar l-Ewropa għat-trawwim tal-kompetizzjoni f’ekonomija tas-suq soċjali bil-parteċipazzjoni impenjata tal-partijiet interessati kollha fi djalogi kunsenswali u biex jiġi ffaċilitat l-investiment (programmi) u jiġu appoġġjati l-SMEs; |
| --- | --- | --- |

13.

Il-KESE jisħaq ukoll dwar il-ħtieġa għal governanza aktar koeżiva, integrazzjoni aktar profonda u impenn sħiħ tal-Istati Membri fl-oqsma li ġejjin:

—

politika industrijali Ewropea kkoordinata bbażata fuq il-kompetizzjoni ġusta – anke fl-iskoraġġiment tal-evażjoni tat-taxxa – għandha tiżgura approċċi kondiviżi minflok nazzjonali fit-titjib tal-kundizzjonijiet madwar l-Ewropa għat-trawwim tal-kompetizzjoni f’ekonomija tas-suq soċjali bil-parteċipazzjoni impenjata tal-partijiet interessati kollha fi djalogi kunsenswali u biex jiġi ffaċilitat l-investiment (programmi) u jiġu appoġġjati l-SMEs;

| — | il-promozzjoni ta’ konverġenza soċjali ’l fuq – f’konformità mal-konverġenza ekonomika – f’termini ta’ impjieg u eżiti soċjali, permezz tal-implimentazzjoni tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali, filwaqt li jiġu rispettati l-kompetenzi nazzjonali; |
| --- | --- |

—

il-promozzjoni ta’ konverġenza soċjali ’l fuq – f’konformità mal-konverġenza ekonomika – f’termini ta’ impjieg u eżiti soċjali, permezz tal-implimentazzjoni tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali, filwaqt li jiġu rispettati l-kompetenzi nazzjonali;

| — | Unjoni tal-Enerġija b’governanza tajba, li hija indispensabbli għal suq komuni adatt u għas-sigurtà tal-enerġija; |
| --- | --- |

—

Unjoni tal-Enerġija b’governanza tajba, li hija indispensabbli għal suq komuni adatt u għas-sigurtà tal-enerġija;

| — | strateġija Ewropea li tħares ’il quddiem u qafas leġislattiv biex jiġi miġġieled it-tibdil fil-klima abbażi tal-Ftehim ta’ Pariġi u bħala kontribut għall-ftehimiet internazzjonali dwar il-klima, u l-promozzjoni tal-Aġenda 2030 għal Żvilupp Sostenibbli fil-politiki tal-UE; |
| --- | --- |

—

strateġija Ewropea li tħares ’il quddiem u qafas leġislattiv biex jiġi miġġieled it-tibdil fil-klima abbażi tal-Ftehim ta’ Pariġi u bħala kontribut għall-ftehimiet internazzjonali dwar il-klima, u l-promozzjoni tal-Aġenda 2030 għal Żvilupp Sostenibbli fil-politiki tal-UE;

| — | Suq Uniku Diġitali bħala element importanti tal-kompetittività futura u l-promozzjoni tal-ħolqien ta’ impjiegi ta’ kwalità, filwaqt li jiġu antiċipati l-effetti tat-trasformazzjoni diġitali fuq l-impjiegi u s-suq tax-xogħol; |
| --- | --- |

—

Suq Uniku Diġitali bħala element importanti tal-kompetittività futura u l-promozzjoni tal-ħolqien ta’ impjiegi ta’ kwalità, filwaqt li jiġu antiċipati l-effetti tat-trasformazzjoni diġitali fuq l-impjiegi u s-suq tax-xogħol;

| — | strateġija mtejba u madwar l-Ewropa kollha għat-teknoloġija, ir-riċerka u l-innovazzjoni; |
| --- | --- |

—

strateġija mtejba u madwar l-Ewropa kollha għat-teknoloġija, ir-riċerka u l-innovazzjoni;

| — | politika kummerċjali (multilaterali) li, f’negozjati trasparenti, għandha tiżgura swieq miftuħa u sostenibbiltà soċjali u ambjentali, filwaqt li tenfasizza wkoll l-ugwaljanza fir-relazzjonijiet kummerċjali sabiex tħares l-interessi Ewropej f’dinja li qed taffaċċja dejjem aktar tendenzi protezzjonisti. |
| --- | --- |

—

politika kummerċjali (multilaterali) li, f’negozjati trasparenti, għandha tiżgura swieq miftuħa u sostenibbiltà soċjali u ambjentali, filwaqt li tenfasizza wkoll l-ugwaljanza fir-relazzjonijiet kummerċjali sabiex tħares l-interessi Ewropej f’dinja li qed taffaċċja dejjem aktar tendenzi protezzjonisti.

| — | politika tal-UE għall-konsumaturi bħala politika ta’ ċittadinanza. |
| --- | --- |

—

politika tal-UE għall-konsumaturi bħala politika ta’ ċittadinanza.

| 14. | Fil-fehma tal-KESE, il-kwistjonijiet soċjali u l-edukazzjoni għandhom bl-istess mod jiġu indirizzati b’mod aktar sistematiku fil-livell tal-UE biex jinstabu soluzzjonijiet konvinċenti. Is-sigurtà soċjali u l-edukazzjoni huma soġġetti l-aktar għall-principju tas-sussidjarjetà, u għalhekk jaqgħu taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tal-leġislazzjoni nazzjonali u tal-proċessi għat-teħid ta’ deċiżjonijiet, li spiss jinkludu l-parteċipazzjoni attiva tal-imsieħba soċjali. Il-kompetenzi kondiviżi bejn l-UE u l-Istati Membri jridu jiġu applikati b’mod aħjar fl-affarijiet soċjali. Minħabba tensjonijiet akbar fis-suq tax-xogħol minħabba r-revoluzzjoni diġitali, id-dgħufijiet strutturali fis-swieq tax-xogħol u l-globalizzazzjoni, il-KESE jitlob involviment Ewropew viżibbli bil-għan li titħeġġeġ aktar konverġenza b’rabta ma’ ċerti kundizzjonijiet soċjali u tax-xogħol, filwaqt li tgħin fil-promozzjoni tal-ħolqien ta’ impjiegi ta’ kwalità, mobilità ġusta u impenn pożittiv miċ-ċittadini. Hemm bżonn ta’ enfasi partikolari fuq iż-żgħażagħ u l-qgħad fost iż-żgħażagħ. Ir-rwol tal-imsieħba soċjali, is-soċjetà ċivili inġenerali u d-djalogu soċjali huma ta’ importanza fundamentali. |
| --- | --- |

14.

Fil-fehma tal-KESE, il-kwistjonijiet soċjali u l-edukazzjoni għandhom bl-istess mod jiġu indirizzati b’mod aktar sistematiku fil-livell tal-UE biex jinstabu soluzzjonijiet konvinċenti. Is-sigurtà soċjali u l-edukazzjoni huma soġġetti l-aktar għall-principju tas-sussidjarjetà, u għalhekk jaqgħu taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tal-leġislazzjoni nazzjonali u tal-proċessi għat-teħid ta’ deċiżjonijiet, li spiss jinkludu l-parteċipazzjoni attiva tal-imsieħba soċjali. Il-kompetenzi kondiviżi bejn l-UE u l-Istati Membri jridu jiġu applikati b’mod aħjar fl-affarijiet soċjali. Minħabba tensjonijiet akbar fis-suq tax-xogħol minħabba r-revoluzzjoni diġitali, id-dgħufijiet strutturali fis-swieq tax-xogħol u l-globalizzazzjoni, il-KESE jitlob involviment Ewropew viżibbli bil-għan li titħeġġeġ aktar konverġenza b’rabta ma’ ċerti kundizzjonijiet soċjali u tax-xogħol, filwaqt li tgħin fil-promozzjoni tal-ħolqien ta’ impjiegi ta’ kwalità, mobilità ġusta u impenn pożittiv miċ-ċittadini. Hemm bżonn ta’ enfasi partikolari fuq iż-żgħażagħ u l-qgħad fost iż-żgħażagħ. Ir-rwol tal-imsieħba soċjali, is-soċjetà ċivili inġenerali u d-djalogu soċjali huma ta’ importanza fundamentali.

| 15. | Hija meħtieġa aktar konverġenza ekonomika u soċjali fl-UE. Minkejja dan, iridu jitqiesu d-diskrepanzi bejn l-ekonomiji, il-kultura u t-tradizzjonijiet nazzjonali tas-sistemi soċjali. Il-KESE jenfasizza li l-UE m’għandhiex tibqa’ tħares iżda għandha terfa’ responsabbiltà definita tajjeb. Qabel ma tkun tista’ tiġi definita direzzjoni komuni ’l quddiem, l-ewwel huma meħtieġa diskussjonijiet xierqa bejn l-imsieħba soċjali (u partijiet interessati oħrajn). Barra minn hekk, il-KESE jiġbed l-attenzjoni għall-importanza li d-direttivi soċjali tal-UE jiġu implimentati b’mod effettiv mill-Istati Membri. |
| --- | --- |

15.

Hija meħtieġa aktar konverġenza ekonomika u soċjali fl-UE. Minkejja dan, iridu jitqiesu d-diskrepanzi bejn l-ekonomiji, il-kultura u t-tradizzjonijiet nazzjonali tas-sistemi soċjali. Il-KESE jenfasizza li l-UE m’għandhiex tibqa’ tħares iżda għandha terfa’ responsabbiltà definita tajjeb. Qabel ma tkun tista’ tiġi definita direzzjoni komuni ’l quddiem, l-ewwel huma meħtieġa diskussjonijiet xierqa bejn l-imsieħba soċjali (u partijiet interessati oħrajn). Barra minn hekk, il-KESE jiġbed l-attenzjoni għall-importanza li d-direttivi soċjali tal-UE jiġu implimentati b’mod effettiv mill-Istati Membri.

| 16. | L-edukazzjoni wkoll hija soġġetta għas-sussidjarjetà. Madankollu, wieħed ma jistax jinnega l-fatt li l-ġejjieni soċjali u ekonomiku tal-Ewropa u l-involviment taċ-ċittadini huma marbutin mill-qrib ma’ sistemi ta’ edukazzjoni u taħriġ aġġornati fil-livelli kollha. Il-futur tal-ġenerazzjoni żagħżugħa jiddependi bil-kbir fuq l-edukazzjoni. Il-ħiliet huma kruċjali kemm għaż-żgħażagħ kif ukoll għall-ġenerazzjonijiet aktar kbar fl-età. Għalhekk, l-UE għandha tieħu sehem attiv fil-proċess ta’ modernizzazzjoni li għaddej bħalissa. L-edukazzjoni għandha wkoll rwol importanti fil-komunikazzjoni tal-Ewropa: il-KESE jenfasizza l-bżonn ta’ informazzjoni u edukazzjoni adegwata dwar l-UE – inklużi dwar il-valuri u ċ-ċittadinanza tal-Ewropa – fl-iskejjel primarji u sekondarji. |
| --- | --- |

16.

L-edukazzjoni wkoll hija soġġetta għas-sussidjarjetà. Madankollu, wieħed ma jistax jinnega l-fatt li l-ġejjieni soċjali u ekonomiku tal-Ewropa u l-involviment taċ-ċittadini huma marbutin mill-qrib ma’ sistemi ta’ edukazzjoni u taħriġ aġġornati fil-livelli kollha. Il-futur tal-ġenerazzjoni żagħżugħa jiddependi bil-kbir fuq l-edukazzjoni. Il-ħiliet huma kruċjali kemm għaż-żgħażagħ kif ukoll għall-ġenerazzjonijiet aktar kbar fl-età. Għalhekk, l-UE għandha tieħu sehem attiv fil-proċess ta’ modernizzazzjoni li għaddej bħalissa. L-edukazzjoni għandha wkoll rwol importanti fil-komunikazzjoni tal-Ewropa: il-KESE jenfasizza l-bżonn ta’ informazzjoni u edukazzjoni adegwata dwar l-UE – inklużi dwar il-valuri u ċ-ċittadinanza tal-Ewropa – fl-iskejjel primarji u sekondarji.

| 17. | Il-moviment liberu ta’ persuni fiż-żona Schengen irid jiġi stabbilit mill-ġdid. Fid-definizzjoni, dan ifisser li l-fruntieri komuni jridu jiġu kkontrollati b’mod aktar effettiv. B’mod parallel, trid tiġi indirizzata ż-żieda inaċċettabbli fit-terroriżmu internazzjonali, inklużi l-qtil kif ukoll iċ-ċiberkriminalità, li hija kawża serja ta’ inċertezza pubblika. Aktar minn qatt qabel, hija meħtieġa kooperazzjoni bejn il-forzi tal-pulizija u l-awtoritajiet ġudizzjarji. |
| --- | --- |

17.

Il-moviment liberu ta’ persuni fiż-żona Schengen irid jiġi stabbilit mill-ġdid. Fid-definizzjoni, dan ifisser li l-fruntieri komuni jridu jiġu kkontrollati b’mod aktar effettiv. B’mod parallel, trid tiġi indirizzata ż-żieda inaċċettabbli fit-terroriżmu internazzjonali, inklużi l-qtil kif ukoll iċ-ċiberkriminalità, li hija kawża serja ta’ inċertezza pubblika. Aktar minn qatt qabel, hija meħtieġa kooperazzjoni bejn il-forzi tal-pulizija u l-awtoritajiet ġudizzjarji.

| 18. | Dawn l-oqsma huma direttament relatati mal-politika barranija u mal-problema kbira ta’ stati li qed ifallu u gwerer ċivili fil-viċinat tal-Ewropa, kif ukoll mal-flussi migratorji li jirriżultaw minn dan, li attwalment qed jieħdu prevalenza fuq il-kwistjonijiet Ewropej l-oħra kollha. Il-KESE huwa ferm favur politika konġunta dwar il-migrazzjoni li toffri protezzjoni lir-refuġjati skont il-liġi internazzjonali, Sistema Komuni tal-Asil, azzjoni sabiex jiġu miġġielda l-migrazzjoni illegali u t-traffikar tal-bnedmin, u l-promozzjoni ta’ rotot legali lejn l-UE. Fl-istess kuntest, l-UE għandha tistabbilixxi sħubijiet xierqa mal-pajjiżi ġirien, u b’mod partikolari għandha tniedi mill-ġdid politika Ewro-Mediterranja reali. |
| --- | --- |

18.

Dawn l-oqsma huma direttament relatati mal-politika barranija u mal-problema kbira ta’ stati li qed ifallu u gwerer ċivili fil-viċinat tal-Ewropa, kif ukoll mal-flussi migratorji li jirriżultaw minn dan, li attwalment qed jieħdu prevalenza fuq il-kwistjonijiet Ewropej l-oħra kollha. Il-KESE huwa ferm favur politika konġunta dwar il-migrazzjoni li toffri protezzjoni lir-refuġjati skont il-liġi internazzjonali, Sistema Komuni tal-Asil, azzjoni sabiex jiġu miġġielda l-migrazzjoni illegali u t-traffikar tal-bnedmin, u l-promozzjoni ta’ rotot legali lejn l-UE. Fl-istess kuntest, l-UE għandha tistabbilixxi sħubijiet xierqa mal-pajjiżi ġirien, u b’mod partikolari għandha tniedi mill-ġdid politika Ewro-Mediterranja reali.

| 19. | L-Ewropa qed taffaċċja l-isfida li tieħu ħsieb l-affarijiet tagħha stess daqs qatt qabel mill-1945. Ir-relazzjonijiet fi ħdan in-NATO u mal-Istati Uniti, u l-ġestjoni Ewropea komuni u effettiva tal-problemi li jinqalgħu fil-viċinat tal-Unjoni Ewropea, kollha jeħtieġu b’urġenza l-approfondiment tal-Politika Estera u ta’ Sigurtà Komuni tal-UE, li sigurtà interna u esterna ta’ suċċess bilfors tkun tiddependi fuqhom. |
| --- | --- |

19.

L-Ewropa qed taffaċċja l-isfida li tieħu ħsieb l-affarijiet tagħha stess daqs qatt qabel mill-1945. Ir-relazzjonijiet fi ħdan in-NATO u mal-Istati Uniti, u l-ġestjoni Ewropea komuni u effettiva tal-problemi li jinqalgħu fil-viċinat tal-Unjoni Ewropea, kollha jeħtieġu b’urġenza l-approfondiment tal-Politika Estera u ta’ Sigurtà Komuni tal-UE, li sigurtà interna u esterna ta’ suċċess bilfors tkun tiddependi fuqhom.

Brussell, il-5 ta’ Lulju 2017.

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Georges DASSIS

---

(1)  B’din ir-riżoluzzjoni, li l-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew adotta waqt is-sessjoni plenarja tiegħu tal-5 ta’ Lulju 2017, il-KESE qed isegwi t-talba tal-4 ta’ April 2017 mill-President tal-Kummissjoni Ewropea Jean Claude Juncker, li talab lill-KESE biex jistabbilixxi l-ideat u l-prijoritajiet tas-soċjetà ċivili organizzata tal-Ewropa għall-iżvilupp ġejjieni tal-Unjoni Ewropea, abbażi tal-White Paper dwar il-Ġejjieni tal-UE.

1

White Paper dwar il-Ġejjieni tal-UE

(2)  Ara l-White Paper dwar il-Ġejjieni tal-Ewropa, Marzu 2017.

2

(3)  Dikjarazzjoni mill-mexxejja tas-27 Stat Membru u mill-Kunsill Ewropew, il-Parlament Ewropew u l-Kummissjoni Ewropea fil-25 ta’ Marzu 2017:

3

http://www.consilium.europa.eu/mt/press/press-releases/2017/03/25-rome-declaration/

---

OPINJONIJIET

Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Il-527 sessjoni plenarja tal-KESE tal-5 u s-6 ta' Lulju 2017

| 13.10.2017 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 345/15 |
| --- | --- | --- | --- |

13.10.2017

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 345/15

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Intejbu l-effikaċja tal-politiki tal-UE għall-SMEs”

(opinjoni fuq inizjattiva proprja)

(2017/C 345/03)

| Relatur: | Milena ANGELOVA |
| --- | --- |

Relatur:

Milena ANGELOVA

| Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja | 21.1.2016 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 29(2) tar-Regoli ta’ Proċedura |
| Sezzjoni kompetenti | Suq Uniku, Produzzjoni u Konsum |
| Adottata fis-sezzjoni | 7.6.2017 |
| Adottata fil-plenarja | 6.7.2017 |
| Sessjoni plenarja Nru | 527 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 157/1/4 |

Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja

21.1.2016

Bażi legali

Artikolu 29(2) tar-Regoli ta’ Proċedura

Sezzjoni kompetenti

Suq Uniku, Produzzjoni u Konsum

Adottata fis-sezzjoni

7.6.2017

Adottata fil-plenarja

6.7.2017

Sessjoni plenarja Nru

527

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

157/1/4

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-KESE jfaħħar il-fatt li ġie ddikjarat li l-SMEs huma fil-qalba tal-politiki ekonomiċi fl-UE. Japrezza li, tul l-aħħar għaxar snin, ġew adottati ħafna leġislazzjonijiet u ġew allokati ħafna fondi biex jappoġġjawhom. Madankollu, il-KESE huwa tal-istess opinjoni, li sikwit tiġi espressa mill-komunità tal-SMEs, li għad hemm ineffiċjenzi sinifikanti kemm fit-tfassil kif ukoll fl-implimentazzjoni tal-politiki tal-SMEs, li jfixklu b’mod sostanzjali l-effett tal-miżuri ta’ appoġġ. |
| --- | --- |

1.1.

Il-KESE jfaħħar il-fatt li ġie ddikjarat li l-SMEs huma fil-qalba tal-politiki ekonomiċi fl-UE. Japrezza li, tul l-aħħar għaxar snin, ġew adottati ħafna leġislazzjonijiet u ġew allokati ħafna fondi biex jappoġġjawhom. Madankollu, il-KESE huwa tal-istess opinjoni, li sikwit tiġi espressa mill-komunità tal-SMEs, li għad hemm ineffiċjenzi sinifikanti kemm fit-tfassil kif ukoll fl-implimentazzjoni tal-politiki tal-SMEs, li jfixklu b’mod sostanzjali l-effett tal-miżuri ta’ appoġġ.

| 1.2. | L-istudji reċenti tal-KESE (1) żvelaw li l-politiki tal-SMEs tal-UE u l-mekkaniżmi ta’ appoġġ attwali jikkunsidraw l-għadd kbir ta’ SMEs fl-Ewropa bħala grupp omoġenu u sfortunatament ma jagħmlux distinzjoni bejn il-ħtiġijiet differenti tad-diversi sottogruppi ta’ intrapriżi li huma inklużi fid-definizzjoni ta’ SME. L-eżempji ta’ mekkaniżmi ta’ appoġġ imfassla apposta huma pjuttost rari. L-użu ta’ approċċ “wieħed tajjeb għal kulħadd” biex jiġu żviluppati l-politiki tal-SMEs tal-UE huwa problema kruċjali li jfixkel il-politiki milli jiksbu bis-sħiħ l-effett mixtieq tagħhom fuq l-SMEs (2). Għalhekk, huwa rrakomandat bis-sħiħ li jkun hemm kummerċjalizzazzjoni aħjar tal-politiki tal-SMEs, flimkien ma’ immirar aktar preċiż tal-ħtiġijiet speċifiċi tal-SMEs, apparti l-konsultazzjoni pubblika ppjanata dwar ir-rilevanza tad-definizzjoni tal-SMEs. |
| --- | --- |

1.2.

L-istudji reċenti tal-KESE (1) żvelaw li l-politiki tal-SMEs tal-UE u l-mekkaniżmi ta’ appoġġ attwali jikkunsidraw l-għadd kbir ta’ SMEs fl-Ewropa bħala grupp omoġenu u sfortunatament ma jagħmlux distinzjoni bejn il-ħtiġijiet differenti tad-diversi sottogruppi ta’ intrapriżi li huma inklużi fid-definizzjoni ta’ SME. L-eżempji ta’ mekkaniżmi ta’ appoġġ imfassla apposta huma pjuttost rari. L-użu ta’ approċċ “wieħed tajjeb għal kulħadd” biex jiġu żviluppati l-politiki tal-SMEs tal-UE huwa problema kruċjali li jfixkel il-politiki milli jiksbu bis-sħiħ l-effett mixtieq tagħhom fuq l-SMEs (2). Għalhekk, huwa rrakomandat bis-sħiħ li jkun hemm kummerċjalizzazzjoni aħjar tal-politiki tal-SMEs, flimkien ma’ immirar aktar preċiż tal-ħtiġijiet speċifiċi tal-SMEs, apparti l-konsultazzjoni pubblika ppjanata dwar ir-rilevanza tad-definizzjoni tal-SMEs.

| 1.3. | Il-KESE jwissi li approċċ burokratiku u l-kumplessità tar-regoli amministrattivi għadhom prevalenti fil-politiki tal-SMEs tal-UE u l-mekkaniżmi ta’ appoġġ attwali, minkejja sforzi kontinwi fil-livell tal-UE biex jiġi minimizzat il-piż amministrattiv. L-SMEs tal-UE sikwit iħossu li l-uffiċjali responsabbli m’għandhomx idea kif in-negozju tagħhom jaħdem fir-realtà. Il-maġġoranza tal-mekkaniżmi ta’ appoġġ tal-UE ma jidhrux adatti biex jissodisfaw il-ħtiġijiet urġenti tal-SMEs għal soluzzjonijiet rapidi, ċari u effettivi. |
| --- | --- |

1.3.

Il-KESE jwissi li approċċ burokratiku u l-kumplessità tar-regoli amministrattivi għadhom prevalenti fil-politiki tal-SMEs tal-UE u l-mekkaniżmi ta’ appoġġ attwali, minkejja sforzi kontinwi fil-livell tal-UE biex jiġi minimizzat il-piż amministrattiv. L-SMEs tal-UE sikwit iħossu li l-uffiċjali responsabbli m’għandhomx idea kif in-negozju tagħhom jaħdem fir-realtà. Il-maġġoranza tal-mekkaniżmi ta’ appoġġ tal-UE ma jidhrux adatti biex jissodisfaw il-ħtiġijiet urġenti tal-SMEs għal soluzzjonijiet rapidi, ċari u effettivi.

| 1.4. | Il-KESE jinsab imħasseb dwar il-fatt li l-maġġoranza tal-SMEs – l-iktar kumpaniji żgħar u mikro – mhumiex konxji mill-eżistenza ta’ dawn l-għodod u netwerks ta’ appoġġ, minħabba nuqqas ta’ komunikazzjoni. Dan jista’ jiġi indirizzat permezz ta’ sforzi ikbar għas-sensibilizzazzjoni, aktar appoġġ sabiex l-SMEs ikollhom il-kapaċità jaċċessaw l-informazzjoni t-tajba, impenn iktar qawwi tal-korpi uffiċjali ma’ intermedjarji lokali ewlenin fil-livell reġjonali u nazzjonali li jispeċjalizzaw fil-ħidma mal-SMEs (l-impjegaturi u l-assoċjazzjonijiet tal-SMEs, il-kmamar tal-kummerċ), u l-għoti ta’ appoġġ li jkun aktar faċli għall-utent u mfassal apposta għall-ħtiġijiet tan-negozji. Ħafna mill-għodod disponibbli huma kumplessi, mhux ċari u burokratiċi wisq f’termini ta’ disinn u kontenut biex jissodisfaw il-ħtiġijiet tal-SMEs. Biex tinstab soluzzjoni għal dan, il-KESE jħeġġeġ lill-Kummissjoni Ewropea (KE) u l-Istati Membri (SM) biex jagħmlu l-aħjar użu tas-Semestru Ewropew, li japplikaw b’mod sistematiku u kullimkien il-prinċipju tas-sħubija (3) u li jagħmlu obbligatorju l-involviment ta’ organizzazzjonijiet rappreżentattivi tal-SMEs fil-livell Ewropew, nazzjonali u reġjonali fit-tfassil, l-implimentazzjoni u l-monitoraġġ tal-politiki u l-miżuri ta’ appoġġ għall-SMEs. Ir-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiż għandhom jiffukaw b’mod konsistenti fuq politiki ta’ appoġġ għall-SMEs, sabiex jiġu żgurati tfassil rilevanti, implimentazzjoni effettiva u miżuri kwalitattivi u kwantitattivi tar-riżultati. |
| --- | --- |

1.4.

Il-KESE jinsab imħasseb dwar il-fatt li l-maġġoranza tal-SMEs – l-iktar kumpaniji żgħar u mikro – mhumiex konxji mill-eżistenza ta’ dawn l-għodod u netwerks ta’ appoġġ, minħabba nuqqas ta’ komunikazzjoni. Dan jista’ jiġi indirizzat permezz ta’ sforzi ikbar għas-sensibilizzazzjoni, aktar appoġġ sabiex l-SMEs ikollhom il-kapaċità jaċċessaw l-informazzjoni t-tajba, impenn iktar qawwi tal-korpi uffiċjali ma’ intermedjarji lokali ewlenin fil-livell reġjonali u nazzjonali li jispeċjalizzaw fil-ħidma mal-SMEs (l-impjegaturi u l-assoċjazzjonijiet tal-SMEs, il-kmamar tal-kummerċ), u l-għoti ta’ appoġġ li jkun aktar faċli għall-utent u mfassal apposta għall-ħtiġijiet tan-negozji. Ħafna mill-għodod disponibbli huma kumplessi, mhux ċari u burokratiċi wisq f’termini ta’ disinn u kontenut biex jissodisfaw il-ħtiġijiet tal-SMEs. Biex tinstab soluzzjoni għal dan, il-KESE jħeġġeġ lill-Kummissjoni Ewropea (KE) u l-Istati Membri (SM) biex jagħmlu l-aħjar użu tas-Semestru Ewropew, li japplikaw b’mod sistematiku u kullimkien il-prinċipju tas-sħubija (3) u li jagħmlu obbligatorju l-involviment ta’ organizzazzjonijiet rappreżentattivi tal-SMEs fil-livell Ewropew, nazzjonali u reġjonali fit-tfassil, l-implimentazzjoni u l-monitoraġġ tal-politiki u l-miżuri ta’ appoġġ għall-SMEs. Ir-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiż għandhom jiffukaw b’mod konsistenti fuq politiki ta’ appoġġ għall-SMEs, sabiex jiġu żgurati tfassil rilevanti, implimentazzjoni effettiva u miżuri kwalitattivi u kwantitattivi tar-riżultati.

| 1.5. | Il-KESE jiddispjaċih li l-monitoraġġ tal-progress tal-politiki tal-SMEs tal-UE għadu frammentat. Filwaqt li l-attivitajiet tan-negozji tal-SMEs huma reġistrati b’mod komprensiv, l-impatt tal-miżuri ta’ appoġġ tal-UE fuq dawn l-attivitajiet u kemm dawn il-bidliet fl-iżvilupp tal-SMEs jistgħu jiġu attribwiti għal dawn il-miżuri mhumiex reġistrati. L-informazzjoni disponibbli fil-biċċa l-kbira tagħha hija kwantitattiva u ma tagħtix ħarsa kwalitattiva; għaldaqstant, ma tipprovdix bażi għal valutazzjoni adatta tal-effikaċja u l-effiċjenza tal-politiki u l-għodod ta’ appoġġ (4). |
| --- | --- |

1.5.

Il-KESE jiddispjaċih li l-monitoraġġ tal-progress tal-politiki tal-SMEs tal-UE għadu frammentat. Filwaqt li l-attivitajiet tan-negozji tal-SMEs huma reġistrati b’mod komprensiv, l-impatt tal-miżuri ta’ appoġġ tal-UE fuq dawn l-attivitajiet u kemm dawn il-bidliet fl-iżvilupp tal-SMEs jistgħu jiġu attribwiti għal dawn il-miżuri mhumiex reġistrati. L-informazzjoni disponibbli fil-biċċa l-kbira tagħha hija kwantitattiva u ma tagħtix ħarsa kwalitattiva; għaldaqstant, ma tipprovdix bażi għal valutazzjoni adatta tal-effikaċja u l-effiċjenza tal-politiki u l-għodod ta’ appoġġ (4).

| 1.6. | B’konformità mal-opinjonijiet preċedenti tiegħu, il-KESE jesprimi t-tħassib tiegħu li l-implimentazzjoni tas-Small Business Act għall-Ewropa (SBA) għadha ’l bogħod milli tkun kompluta (5). Il-kisbiet fl-oqsma differenti mhumiex ugwali, u l-agħar riżultati huma fil-qasam tal-intraprenditorija, is-suq uniku u l-aċċess għall-finanzjament. Il-ħiliet u l-innovazzjoni u l-akkwist statali u pubbliku fil-fatt marru għall-agħar mill-2008 ’l hawn (6). Jidher ċar li l-Istati Membri għandhom jiġu mħeġġa jieħdu miżuri rilevanti u jadottaw is-SBA fit-tfassil u l-implimentazzjoni ta’ politiki u leġislazzjoni li għandhom impatt fuq l-SMEs. |
| --- | --- |

1.6.

B’konformità mal-opinjonijiet preċedenti tiegħu, il-KESE jesprimi t-tħassib tiegħu li l-implimentazzjoni tas-Small Business Act għall-Ewropa (SBA) għadha ’l bogħod milli tkun kompluta (5). Il-kisbiet fl-oqsma differenti mhumiex ugwali, u l-agħar riżultati huma fil-qasam tal-intraprenditorija, is-suq uniku u l-aċċess għall-finanzjament. Il-ħiliet u l-innovazzjoni u l-akkwist statali u pubbliku fil-fatt marru għall-agħar mill-2008 ’l hawn (6). Jidher ċar li l-Istati Membri għandhom jiġu mħeġġa jieħdu miżuri rilevanti u jadottaw is-SBA fit-tfassil u l-implimentazzjoni ta’ politiki u leġislazzjoni li għandhom impatt fuq l-SMEs.

| 1.7. | Rakkomandazzjonijiet speċifiċi |
| --- | --- |

1.7.

| 1.7.1. | Il-politiki tal-SMEs tal-UE għandhom jirrikonoxxu l-eteroġeneità u d-diversità tal-SMEs Ewropej. Għandhom jesploraw il-ħtiġijiet speċifiċi tal-mikrointrapriżi, in-negozji tal-familja u “tradizzjonali”, l-intrapriżi soċjali, il-professjonijiet liberi, il-persuni li jaħdmu għal rashom u s-sottogruppi speċifiċi l-oħra kollha li għandhom forom legali u mudelli operattivi pjuttost differenti sabiex ikun jista’ jiġi provdut portafoll adegwat ta’ miżuri ta’ politka għall-promozzjoni tat-tkabbir tagħhom. |
| --- | --- |

1.7.1.

Il-politiki tal-SMEs tal-UE għandhom jirrikonoxxu l-eteroġeneità u d-diversità tal-SMEs Ewropej. Għandhom jesploraw il-ħtiġijiet speċifiċi tal-mikrointrapriżi, in-negozji tal-familja u “tradizzjonali”, l-intrapriżi soċjali, il-professjonijiet liberi, il-persuni li jaħdmu għal rashom u s-sottogruppi speċifiċi l-oħra kollha li għandhom forom legali u mudelli operattivi pjuttost differenti sabiex ikun jista’ jiġi provdut portafoll adegwat ta’ miżuri ta’ politka għall-promozzjoni tat-tkabbir tagħhom.

| 1.7.2. | Il-KESE jipproponi li l-KE tivvaluta jekk id-definizzjoni attwali ta’ SMEs tikkorrispondix mal-eteroġeneità tagħhom, mad-dinamika settorjali tagħhom, il-karatteristiċi speċifiċi u d-diversità tagħhom matul l-aħħar deċennju (7). Il-KESE jitlob għal politika orizzontali għall-SMES li tkun viżibbli, koordinata u konsistenti, ibbażata fuq pjan ta’ azzjoni pluriennali. |
| --- | --- |

1.7.2.

Il-KESE jipproponi li l-KE tivvaluta jekk id-definizzjoni attwali ta’ SMEs tikkorrispondix mal-eteroġeneità tagħhom, mad-dinamika settorjali tagħhom, il-karatteristiċi speċifiċi u d-diversità tagħhom matul l-aħħar deċennju (7). Il-KESE jitlob għal politika orizzontali għall-SMES li tkun viżibbli, koordinata u konsistenti, ibbażata fuq pjan ta’ azzjoni pluriennali.

| 1.7.3. | L-għodod ta’ appoġġ tal-SMEs tal-UE għandhom jiġu tradotti fil-lingwa tan-negozju sabiex ikunu adatti għall-għan tagħhom li jippromovu t-tkabbir u l-impjieg. Sabiex tiġi indirizzata l-kumplessità żejda tal-mekkaniżmi ta’ appoġġ li ġiet identifikata, huwa importanti li jintalbu l-għajnuna u l-pariri tal-organizzazzjonijiet tal-SMEs li huma l-iktar li jafu x’inhuma l-ħtiġijiet tal-SMEs, biex il-politiki tal-SMEs tal-UE jkunu bil-lingwa tan-negozju. F’dan ir-rigward, l-SMEs attwalment jgħoddu fuq l-imsieħba soċjali nazzjonali bħala fattur pożittiv sinifikanti biex iwasslu l-opinjonijiet tagħhom dwar kif jistgħu jtejbu l-politiki ta’ promozzjoni tal-SMEs u biex dawn jiġu msejħa jkunu involuti b’mod iktar attiv fil-PNR. Ir-rwol tagħhom, flimkien ma’ dak tal-assoċjazzjonijiet tal-SMEs, il-kmamar tal-kummerċ u tal-industrija u organizzazzjonijiet intermedjarji oħrajn tal-SMEs, għandhom għalhekk jissaħħu. |
| --- | --- |

1.7.3.

L-għodod ta’ appoġġ tal-SMEs tal-UE għandhom jiġu tradotti fil-lingwa tan-negozju sabiex ikunu adatti għall-għan tagħhom li jippromovu t-tkabbir u l-impjieg. Sabiex tiġi indirizzata l-kumplessità żejda tal-mekkaniżmi ta’ appoġġ li ġiet identifikata, huwa importanti li jintalbu l-għajnuna u l-pariri tal-organizzazzjonijiet tal-SMEs li huma l-iktar li jafu x’inhuma l-ħtiġijiet tal-SMEs, biex il-politiki tal-SMEs tal-UE jkunu bil-lingwa tan-negozju. F’dan ir-rigward, l-SMEs attwalment jgħoddu fuq l-imsieħba soċjali nazzjonali bħala fattur pożittiv sinifikanti biex iwasslu l-opinjonijiet tagħhom dwar kif jistgħu jtejbu l-politiki ta’ promozzjoni tal-SMEs u biex dawn jiġu msejħa jkunu involuti b’mod iktar attiv fil-PNR. Ir-rwol tagħhom, flimkien ma’ dak tal-assoċjazzjonijiet tal-SMEs, il-kmamar tal-kummerċ u tal-industrija u organizzazzjonijiet intermedjarji oħrajn tal-SMEs, għandhom għalhekk jissaħħu.

| 1.7.4. | Il-politiki tal-SMEs tal-UE għandhom jiddedikaw iktar sforzi biex jinformaw lill-SMEs – u speċjalment lill-aktar sottogruppi vulnerabbli fosthom, bħall-mono u mikrointrapriżi, il-kumpaniji tradizzjonali b’potenzjal baxx ta’ innovazzjoni, kumpaniji minn reġjuni mbiegħda, eċċ. (8) – dwar l-appoġġ disponibbli. In-netwerks ta’appoġġ ewlenin għandhom jinżammu u jsiru aktar popolari u għandhom isiru aktar faċli għall-utenti u komprensivi għall-SMEs. Għandu jiġi kkunsidrat bir-reqqa mill-KE l-potenzjal biex tkun żgurata l-koordinazzjoni ta’ netwerks ta’ appoġġ eżistenti f’sistema komuni ta’ one-stop-shop li tirrispetta s-sitwazzjoni f’kull Stat Membru. |
| --- | --- |

1.7.4.

Il-politiki tal-SMEs tal-UE għandhom jiddedikaw iktar sforzi biex jinformaw lill-SMEs – u speċjalment lill-aktar sottogruppi vulnerabbli fosthom, bħall-mono u mikrointrapriżi, il-kumpaniji tradizzjonali b’potenzjal baxx ta’ innovazzjoni, kumpaniji minn reġjuni mbiegħda, eċċ. (8) – dwar l-appoġġ disponibbli. In-netwerks ta’appoġġ ewlenin għandhom jinżammu u jsiru aktar popolari u għandhom isiru aktar faċli għall-utenti u komprensivi għall-SMEs. Għandu jiġi kkunsidrat bir-reqqa mill-KE l-potenzjal biex tkun żgurata l-koordinazzjoni ta’ netwerks ta’ appoġġ eżistenti f’sistema komuni ta’ one-stop-shop li tirrispetta s-sitwazzjoni f’kull Stat Membru.

| 1.7.5. | Huwa kruċjali li tiġi stabbilita sħubija b’saħħtiha magħmula minn diversi partijiet interessati bl-imsieħba soċjali u l-partijiet interessati pubbliċi u privati impenjati fl-indirizzar tal-problemi tal-SMEs, speċjalment fil-livell nazzjonali u reġjonali. It-tisħiħ tal-interazzjoni mal-organizzazzjonijiet tal-SMEs, li huma l-aktar intunati mill-qrib għall-ħtiġijiet tal-SMEs, b’mod speċjali fil-livell nazzjonali u reġjonali, huwa vitali biex tingħeleb il-qabża fil-komunikazzjoni li teżisti bejn l-SMEs u l-mekkaniżmi ta’ appoġġ tal-UE. Dan għandu l-potenzjal ukoll li jipprovdi mezz ġdid u effettiv biex jintlaħqu l-SMEs billi jintużaw il-fergħat lokali tal-organizzazzjonijiet tal-impjegaturi, il-kmamar tal-kummerċ u l-ekonomija, l-assoċjazzjonijiet tal-SMEs u organizzazzjonijiet professjonali/settorjali bħala intermedjarji ewlenin fil-popolarizzazzjoni u l-provvista tal-għodod ta’ appoġġ eżistenti. |
| --- | --- |

1.7.5.

Huwa kruċjali li tiġi stabbilita sħubija b’saħħtiha magħmula minn diversi partijiet interessati bl-imsieħba soċjali u l-partijiet interessati pubbliċi u privati impenjati fl-indirizzar tal-problemi tal-SMEs, speċjalment fil-livell nazzjonali u reġjonali. It-tisħiħ tal-interazzjoni mal-organizzazzjonijiet tal-SMEs, li huma l-aktar intunati mill-qrib għall-ħtiġijiet tal-SMEs, b’mod speċjali fil-livell nazzjonali u reġjonali, huwa vitali biex tingħeleb il-qabża fil-komunikazzjoni li teżisti bejn l-SMEs u l-mekkaniżmi ta’ appoġġ tal-UE. Dan għandu l-potenzjal ukoll li jipprovdi mezz ġdid u effettiv biex jintlaħqu l-SMEs billi jintużaw il-fergħat lokali tal-organizzazzjonijiet tal-impjegaturi, il-kmamar tal-kummerċ u l-ekonomija, l-assoċjazzjonijiet tal-SMEs u organizzazzjonijiet professjonali/settorjali bħala intermedjarji ewlenin fil-popolarizzazzjoni u l-provvista tal-għodod ta’ appoġġ eżistenti.

| 1.7.6. | L-aħjar riżultati għall-SMEs jiġu meta l-awtoritajiet lokali jikkooperaw mal-organizzazzjonijiet tal-SMEs fit-tfassil u l-implimentazzjoni tal-politika. It-tendenza li hawn bħalissa għall-medjazzjoni organizzata prinċipalment madwar il-banek mhijiex l-aħjar għażla. Il-banek għandhom ikunu intermedjarji finanzjarji, iżda fl-aspetti l-oħra kollha (it-tfassil, l-informazzjoni, il-promozzjoni tal-politika, eċċ.), l-organizzazzjonijiet rappreżentattivi tal-SMEs huma aktar xierqa. Għalhekk, il-KESE jistieden lill-KE ssawwar miżuri li jappoġġjaw lill-organizzazzjonijiet tal-SMEs fl-implimentazzjoni tal-politiki tal-SMEs u fit-tixrid ta’ informazzjoni rilevanti lill-SMEs, inkluż billi jingħatalhom appoġġ finanzjarju. |
| --- | --- |

1.7.6.

L-aħjar riżultati għall-SMEs jiġu meta l-awtoritajiet lokali jikkooperaw mal-organizzazzjonijiet tal-SMEs fit-tfassil u l-implimentazzjoni tal-politika. It-tendenza li hawn bħalissa għall-medjazzjoni organizzata prinċipalment madwar il-banek mhijiex l-aħjar għażla. Il-banek għandhom ikunu intermedjarji finanzjarji, iżda fl-aspetti l-oħra kollha (it-tfassil, l-informazzjoni, il-promozzjoni tal-politika, eċċ.), l-organizzazzjonijiet rappreżentattivi tal-SMEs huma aktar xierqa. Għalhekk, il-KESE jistieden lill-KE ssawwar miżuri li jappoġġjaw lill-organizzazzjonijiet tal-SMEs fl-implimentazzjoni tal-politiki tal-SMEs u fit-tixrid ta’ informazzjoni rilevanti lill-SMEs, inkluż billi jingħatalhom appoġġ finanzjarju.

| 1.7.7. | Il-KESE jitlob li s-Small Business Act, u ż-żewġ prinċipji li jistabbilixxi — “Aħseb l-ewwel fiż-żgħir” u “Darba biss” — isiru legalment vinkolanti. Madankollu, l-applikazzjoni tal-prinċipju “Darba biss” jenħtieġ li ma taffettwax il-verifikazzjoni mill-pajjiżi ospitanti tar-rekwiżiti legali u professjonali meħtieġa għat-twettiq tan-negozju. Il-prinċipju ta’ sħubija jenħtieġ li jiġi estiż għall-proċeduri leġislattivi kollha li direttament jew indirettament jaffettwaw l-SMEs. F’termini prattiċi, huma ferm rakkomandati laqgħat annwali ta’ pjattaformi tal-SMEs fil-livell tal-UE u tal-Istati Membri. |
| --- | --- |

1.7.7.

Il-KESE jitlob li s-Small Business Act, u ż-żewġ prinċipji li jistabbilixxi — “Aħseb l-ewwel fiż-żgħir” u “Darba biss” — isiru legalment vinkolanti. Madankollu, l-applikazzjoni tal-prinċipju “Darba biss” jenħtieġ li ma taffettwax il-verifikazzjoni mill-pajjiżi ospitanti tar-rekwiżiti legali u professjonali meħtieġa għat-twettiq tan-negozju. Il-prinċipju ta’ sħubija jenħtieġ li jiġi estiż għall-proċeduri leġislattivi kollha li direttament jew indirettament jaffettwaw l-SMEs. F’termini prattiċi, huma ferm rakkomandati laqgħat annwali ta’ pjattaformi tal-SMEs fil-livell tal-UE u tal-Istati Membri.

2.   L-SMEs – l-enfasi ewlenija tal-politiki ekonomiċi fl-UE

| 2.1. | Hemm bżonn ta’ politiki ta’ appoġġ tal-UE għall-SMEs (9) peress li, b’kuntrast ma’ SMEs f’partijiet oħra tad-dinja, l-SMEs Ewropej iridu jikkonformaw mar-regolamenti kemm fil-livell nazzjonali kif ukoll fil-livell Ewropew – li spiss ikunu deċiżi mingħajr konsultazzjoni reali mal-organizzazzjonijiet rappreżentattivi tagħhom, b’kontradizzjoni mal-approċċ “l-ewwel aħseb fiż-żgħir”. Dan iżid sostanzjalment l-isforzi u l-ispejjeż meħtieġa biex isir negozju, minkejja r-riżorsi umani u tekniċi limitati tal-SMEs. |
| --- | --- |

2.1.

Hemm bżonn ta’ politiki ta’ appoġġ tal-UE għall-SMEs (9) peress li, b’kuntrast ma’ SMEs f’partijiet oħra tad-dinja, l-SMEs Ewropej iridu jikkonformaw mar-regolamenti kemm fil-livell nazzjonali kif ukoll fil-livell Ewropew – li spiss ikunu deċiżi mingħajr konsultazzjoni reali mal-organizzazzjonijiet rappreżentattivi tagħhom, b’kontradizzjoni mal-approċċ “l-ewwel aħseb fiż-żgħir”. Dan iżid sostanzjalment l-isforzi u l-ispejjeż meħtieġa biex isir negozju, minkejja r-riżorsi umani u tekniċi limitati tal-SMEs.

| 2.2. | Fl-2008, il-KE nediet il-prinċipji ta’ “Aħseb l-Ewwel fiż-Żgħir” u “Darba biss” bħala pass deċiżiv lejn il-promozzjoni tal-kompetittività u t-titjib tal-klima tan-negozju għal 23 miljun SME fl-Ewropa (10). Il-KESE laqa’ bis-sħiħ dan it-tentattiv (11), iżda jwissi li jekk l-SBA ma jkunx legalment vinkolanti u l-livelli kollha ta’ governanza – l-UE, l-Istati Membri u r-reġjuni – ma jkunux obbligati li japplikawh, l-SBA ser jibqa’ sempliċement dikjarazzjoni politika. |
| --- | --- |

2.2.

Fl-2008, il-KE nediet il-prinċipji ta’ “Aħseb l-Ewwel fiż-Żgħir” u “Darba biss” bħala pass deċiżiv lejn il-promozzjoni tal-kompetittività u t-titjib tal-klima tan-negozju għal 23 miljun SME fl-Ewropa (10). Il-KESE laqa’ bis-sħiħ dan it-tentattiv (11), iżda jwissi li jekk l-SBA ma jkunx legalment vinkolanti u l-livelli kollha ta’ governanza – l-UE, l-Istati Membri u r-reġjuni – ma jkunux obbligati li japplikawh, l-SBA ser jibqa’ sempliċement dikjarazzjoni politika.

| 2.3. | L-implimentazzjoni tal-SBA ġiet evalwata u aġġornata fl-2011 (12), iżda l-konklużjonijiet dwar l-impatt reali tiegħu kienu pjuttost mingħajr ħeġġa u jitolbu aktar sforzi (13). Il-KESE kemm ’il darba ressaq proposti għat-titjib tal-effikaċja tal-politiki għall-SMEs (14). Illum il-ġurnata, l-SMEs huma affettwati mill-politiki kollha tal-UE u għalhekk għandhom bżonn li titfassal u tiġi implimentata b’mod effettiv u effiċjenti politika verament orizzontali, viżibbli, koordinata u konsistenti (15). |
| --- | --- |

2.3.

L-implimentazzjoni tal-SBA ġiet evalwata u aġġornata fl-2011 (12), iżda l-konklużjonijiet dwar l-impatt reali tiegħu kienu pjuttost mingħajr ħeġġa u jitolbu aktar sforzi (13). Il-KESE kemm ’il darba ressaq proposti għat-titjib tal-effikaċja tal-politiki għall-SMEs (14). Illum il-ġurnata, l-SMEs huma affettwati mill-politiki kollha tal-UE u għalhekk għandhom bżonn li titfassal u tiġi implimentata b’mod effettiv u effiċjenti politika verament orizzontali, viżibbli, koordinata u konsistenti (15).

| 2.4. | Il-politiki tal-SMEs ma jikkunsidrawx il-bżonnijiet differenti tad-diversi kategoriji ta’ SMEs. Sabiex tiżdied l-effikaċja fit-tfassil u l-implimentazzjoni tagħhom, hemm bżonn ta’ sforz ta’ komunikazzjoni sostanzjali sabiex isir distinzjoni bejn dawk li lejhom ikunu indirizzati b’mod aktar preċiż u biex jindirizzaw u jfasslu soluzzjonijiet disponibbli għall-ħtiġijiet speċifiċi tagħhom. Il-kriterji tas-segmentazzjoni jistgħu jkunu bbażati mhux biss fuq id-daqs (eż. b’mod ġenerali, iktar ma tkun żgħira l-intrapriża, iktar ser ikun diffiċli biex tikseb aċċess għal finanzi u iktar hemm bżonn pariri, taħriġ u mentoring), iżda wkoll fuq il-post (bliet kbar vs bliet żgħar u żoni rurali remoti), fuq il-fażi taċ-ċiklu tal-ħajja (start-up, scale-up), fuq is-settur (industrija, kummerċ, agrikoltura, turiżmu, eċċ.), eċċ. |
| --- | --- |

2.4.

Il-politiki tal-SMEs ma jikkunsidrawx il-bżonnijiet differenti tad-diversi kategoriji ta’ SMEs. Sabiex tiżdied l-effikaċja fit-tfassil u l-implimentazzjoni tagħhom, hemm bżonn ta’ sforz ta’ komunikazzjoni sostanzjali sabiex isir distinzjoni bejn dawk li lejhom ikunu indirizzati b’mod aktar preċiż u biex jindirizzaw u jfasslu soluzzjonijiet disponibbli għall-ħtiġijiet speċifiċi tagħhom. Il-kriterji tas-segmentazzjoni jistgħu jkunu bbażati mhux biss fuq id-daqs (eż. b’mod ġenerali, iktar ma tkun żgħira l-intrapriża, iktar ser ikun diffiċli biex tikseb aċċess għal finanzi u iktar hemm bżonn pariri, taħriġ u mentoring), iżda wkoll fuq il-post (bliet kbar vs bliet żgħar u żoni rurali remoti), fuq il-fażi taċ-ċiklu tal-ħajja (start-up, scale-up), fuq is-settur (industrija, kummerċ, agrikoltura, turiżmu, eċċ.), eċċ.

| 2.5. | Diġà twettqet ħidma preparatorja sostanzjali għal SBA riveduta. Il-programm REFIT ħa l-kariga li jagħmel it-titjib li tant hu meħtieġ għall-qafas leġislattiv tal-UE u li jnaqqas l-ostakli amministrattivi. Matul is-snin, l-ammont ta’ leġislazzjoni tal-UE fis-seħħ żdied għal 19 875 dokument (16). Minn dawn, 1 527 jinkludu dispożizzjonijiet relatati mal-SMEs, li l-aktar jinsabu f’dawn l-oqsma: għajnuna mill-istat (343), kompetizzjoni (293), suq intern (217), riċerka u żvilupp teknoloġiku (133) u baġit (117). |
| --- | --- |

2.5.

Diġà twettqet ħidma preparatorja sostanzjali għal SBA riveduta. Il-programm REFIT ħa l-kariga li jagħmel it-titjib li tant hu meħtieġ għall-qafas leġislattiv tal-UE u li jnaqqas l-ostakli amministrattivi. Matul is-snin, l-ammont ta’ leġislazzjoni tal-UE fis-seħħ żdied għal 19 875 dokument (16). Minn dawn, 1 527 jinkludu dispożizzjonijiet relatati mal-SMEs, li l-aktar jinsabu f’dawn l-oqsma: għajnuna mill-istat (343), kompetizzjoni (293), suq intern (217), riċerka u żvilupp teknoloġiku (133) u baġit (117).

| 2.6. | Mill-istudji reċenti tal-KESE jidher li minkejja d-diversi inizjattivi li tnedew, hemm bżonn ta’ reviżjoni qawwija tal-politiki tal-SMEs tal-UE sabiex jiġu diversifikati l-miżuri ta’ appoġġ, jiġu semplifikati r-regoli applikabbli u jiġu ottimizzati l-komunikazzjoni u l-kollaborazzjoni mal-SMEs u l-organizzazzjonijiet tal-SMEs bil-għan li jkunu jistgħu jiġu indirizzati b’mod effettiv il-varjetà tal-SMEs u d-diversi ħtiġijiet tagħhom. Ir-rwol tar-reġjuni u t-territorji fl-implimentazzjoni tal-politiki u l-leġislazzjoni tal-UE, b’mod partikolari dawk li jaffettwaw lill-SMEs, qed jikber b’mod konsiderevoli (17). |
| --- | --- |

2.6.

Mill-istudji reċenti tal-KESE jidher li minkejja d-diversi inizjattivi li tnedew, hemm bżonn ta’ reviżjoni qawwija tal-politiki tal-SMEs tal-UE sabiex jiġu diversifikati l-miżuri ta’ appoġġ, jiġu semplifikati r-regoli applikabbli u jiġu ottimizzati l-komunikazzjoni u l-kollaborazzjoni mal-SMEs u l-organizzazzjonijiet tal-SMEs bil-għan li jkunu jistgħu jiġu indirizzati b’mod effettiv il-varjetà tal-SMEs u d-diversi ħtiġijiet tagħhom. Ir-rwol tar-reġjuni u t-territorji fl-implimentazzjoni tal-politiki u l-leġislazzjoni tal-UE, b’mod partikolari dawk li jaffettwaw lill-SMEs, qed jikber b’mod konsiderevoli (17).

3.   Politiki ta’ appoġġ għall-SMEs — sfidi u opportunitajiet

| 3.1. | L-SMEs qed jiġu ffaċċjati bi sfidi dejjem aktar serji ta’ diversi tipi:






  — | kompetizzjoni dejjem b’saħħitha u swieq li qed jiġu globalizzati; |
| --- | --- | --- |

3.1.

L-SMEs qed jiġu ffaċċjati bi sfidi dejjem aktar serji ta’ diversi tipi:

—

kompetizzjoni dejjem b’saħħitha u swieq li qed jiġu globalizzati;

| — | mudelli ta’ negozju ġodda b’riżultat tal-iżvilupp ta’ teknoloġiji ġodda bħad-diġitalizzazzjoni mifruxa (Industry 4.0) u l-kunċett ta’ ekonomija ċirkolari u l-ekonomija kollaborattiva; |
| --- | --- |

—

mudelli ta’ negozju ġodda b’riżultat tal-iżvilupp ta’ teknoloġiji ġodda bħad-diġitalizzazzjoni mifruxa (Industry 4.0) u l-kunċett ta’ ekonomija ċirkolari u l-ekonomija kollaborattiva;

| — | in-nuqqas ta’ manodopera kkwalifikata u b’ħiliet speċjalizzati b’riżultat tal-kriżi demografika fl-Ewropa, it-tixjiħ tal-popolazzjoni u l-migrazzjoni. |
| --- | --- |

—

in-nuqqas ta’ manodopera kkwalifikata u b’ħiliet speċjalizzati b’riżultat tal-kriżi demografika fl-Ewropa, it-tixjiħ tal-popolazzjoni u l-migrazzjoni.

| 3.2. | L-SMEs huma grupp pjuttost eteroġenu u divers. Jistgħu jiġu divrenzjati abbażi tad-daqs, l-istadju taċ-ċiklu tal-ħajja, il-post, it-tip ta’ sjieda, is-settur tal-attività tagħhom, eċċ. u l-ħtiġijiet tagħhom għal appoġġ huma pjuttost varjati skont f’liema sottogrupp SME partikolari tinsab fih. Grupp speċjali li jirrikjedi trattament speċjali huwa magħmul mill-“monointraprendituri” (kważi 50 % tal-SMEs), li kważi huma esklużi mill-kamp ta’ applikazzjoni ta’ miżuri ta’ appoġġ. Sabiex dan il-grupp l-aktar vulnerabbli tal-SMEs jiġi megħjun biex jaħdem u jirnexxi, il-kwistjoni tal-impjieg indipendenti fittizju għandha tiġi indirizzata b’mod xieraq ukoll. |
| --- | --- |

3.2.

L-SMEs huma grupp pjuttost eteroġenu u divers. Jistgħu jiġu divrenzjati abbażi tad-daqs, l-istadju taċ-ċiklu tal-ħajja, il-post, it-tip ta’ sjieda, is-settur tal-attività tagħhom, eċċ. u l-ħtiġijiet tagħhom għal appoġġ huma pjuttost varjati skont f’liema sottogrupp SME partikolari tinsab fih. Grupp speċjali li jirrikjedi trattament speċjali huwa magħmul mill-“monointraprendituri” (kważi 50 % tal-SMEs), li kważi huma esklużi mill-kamp ta’ applikazzjoni ta’ miżuri ta’ appoġġ. Sabiex dan il-grupp l-aktar vulnerabbli tal-SMEs jiġi megħjun biex jaħdem u jirnexxi, il-kwistjoni tal-impjieg indipendenti fittizju għandha tiġi indirizzata b’mod xieraq ukoll.

| 3.3. | Fuq dan l-isfond, l-ifformular ta’ politiki ta’ promozzjoni bbażati biss fuq id-daqs tal-kumpaniji appoġġjati jista’ jkun antikwat u mmirat b’mod wiesa’ wisq, u jonqos milli jikkunsidra l-ħtiġijiet differenti ta’ gruppi differenti ta’ SMEs. Fl-opinjonijiet tiegħu, il-KESE kontinwament enfasizza l-bżonn ta’ politiki ta’ promozzjoni tal-SMEs fl-Ewropa (18) li jkunu mmirati aħjar u definiti b’mod aktar preċiż, kif ukoll il-bżonn li d-definizzjoni tal-SMEs tiġi aġġornata sabiex tirrifletti aħjar il-varjetà ta’ SMEs u d-differenzi bejn l-Istati Membri (19). Il-KESE jistieden lill-KE biex tniedi konsultazzjoni dwar id-definizzjoni ta’ SME. Dan għandu jinkludi valutazzjoni ta’ kif hija applikata d-definizzjoni fl-implimentazzjoni ta’ miżuri ta’ politika tal-SMEs għal intrapriżi mikro, żgħar u ta’ daqs medju. |
| --- | --- |

3.3.

Fuq dan l-isfond, l-ifformular ta’ politiki ta’ promozzjoni bbażati biss fuq id-daqs tal-kumpaniji appoġġjati jista’ jkun antikwat u mmirat b’mod wiesa’ wisq, u jonqos milli jikkunsidra l-ħtiġijiet differenti ta’ gruppi differenti ta’ SMEs. Fl-opinjonijiet tiegħu, il-KESE kontinwament enfasizza l-bżonn ta’ politiki ta’ promozzjoni tal-SMEs fl-Ewropa (18) li jkunu mmirati aħjar u definiti b’mod aktar preċiż, kif ukoll il-bżonn li d-definizzjoni tal-SMEs tiġi aġġornata sabiex tirrifletti aħjar il-varjetà ta’ SMEs u d-differenzi bejn l-Istati Membri (19). Il-KESE jistieden lill-KE biex tniedi konsultazzjoni dwar id-definizzjoni ta’ SME. Dan għandu jinkludi valutazzjoni ta’ kif hija applikata d-definizzjoni fl-implimentazzjoni ta’ miżuri ta’ politika tal-SMEs għal intrapriżi mikro, żgħar u ta’ daqs medju.

3.4.   
  L-adegwatezza tal-istrumenti ta’ appoġġ għall-ħtiġijiet tal-SMEs

| 3.4.1. | L-istrumenti ta’ appoġġ tal-SMEs iridu jiġu evalwati mil-lat tal-effett attwali li għandhom fuq it-titjib tas-sitwazzjoni għall-SMEs u jekk jissodisfawx b’mod partikolari l-prinċipji stabbiliti fl-SBA. Il-KESE jqis li hemm bżonn valutazzjoni kwalitattiva u fil-fond tal-effettività u l-effikaċja tal-investiment tal-fondi tal-UE, u hemm bżonn ukoll ta’ sforzi akbar mill-Istati Membri biex jimplimentaw il-prinċipji “aħseb l-ewwel fiż-żgħir” u “darba biss” fil-livell nazzjonali u reġjonali li għandu jkun obbligatorju fil-livell kollha (20). |
| --- | --- |

3.4.1.

L-istrumenti ta’ appoġġ tal-SMEs iridu jiġu evalwati mil-lat tal-effett attwali li għandhom fuq it-titjib tas-sitwazzjoni għall-SMEs u jekk jissodisfawx b’mod partikolari l-prinċipji stabbiliti fl-SBA. Il-KESE jqis li hemm bżonn valutazzjoni kwalitattiva u fil-fond tal-effettività u l-effikaċja tal-investiment tal-fondi tal-UE, u hemm bżonn ukoll ta’ sforzi akbar mill-Istati Membri biex jimplimentaw il-prinċipji “aħseb l-ewwel fiż-żgħir” u “darba biss” fil-livell nazzjonali u reġjonali li għandu jkun obbligatorju fil-livell kollha (20).

| 3.4.2. | Il-prinċipji “aħseb l-ewwel fiż-żgħir” u tal-SBA mhumiex espliċitament preżenti fil-pjan Juncker. Sa ċertu punt jinsabu fil-programmi Orizzont 2020 u COSME, iżda jenħtieġ li jiġu implimentati aħjar fil-prattika. Il-KESE jistieden lil dawk li jfasslu l-politika fl-UE biex iqisu l-prinċipji tal-SBA fit-testi leġislattivi kollha tal-UE li jista’ jkollhom impatt dirett jew indirett fuq l-SMEs. |
| --- | --- |

3.4.2.

Il-prinċipji “aħseb l-ewwel fiż-żgħir” u tal-SBA mhumiex espliċitament preżenti fil-pjan Juncker. Sa ċertu punt jinsabu fil-programmi Orizzont 2020 u COSME, iżda jenħtieġ li jiġu implimentati aħjar fil-prattika. Il-KESE jistieden lil dawk li jfasslu l-politika fl-UE biex iqisu l-prinċipji tal-SBA fit-testi leġislattivi kollha tal-UE li jista’ jkollhom impatt dirett jew indirett fuq l-SMEs.

| 3.4.3. | L-ispiża tal-kreditu u l-ispiża tal-bini u tal-kiri naqsu dawn l-aħħar snin minħabba l-kriżi. Dan, flimkien ma xi strumenti ġodda mmirati, joħloq opportunitajiet tajba għan-negozji ġodda, iżda l-fażi fejn il-kumpaniji jespandu għadha mhux apoġġjata biżżejjed. F’dan ir-rigward, il-KESE jilqa’ l-inizjattiva l-ġdida tal-KE biex tindirizza din il-problema (21). |
| --- | --- |

3.4.3.

L-ispiża tal-kreditu u l-ispiża tal-bini u tal-kiri naqsu dawn l-aħħar snin minħabba l-kriżi. Dan, flimkien ma xi strumenti ġodda mmirati, joħloq opportunitajiet tajba għan-negozji ġodda, iżda l-fażi fejn il-kumpaniji jespandu għadha mhux apoġġjata biżżejjed. F’dan ir-rigward, il-KESE jilqa’ l-inizjattiva l-ġdida tal-KE biex tindirizza din il-problema (21).

| 3.4.4. | Is-self bankarju jibqa’ s-sors prinċipali ta’ finanzjament għall-SMEs, imma l-aċċess għall-finanzjament bankarju għadu mhux faċli għal ħafna SMEs minħabba bilanċi dgħajfa tal-banek, nuqqas ta’ trażmissjoni tal-politika monetarja tal-BĊE f’xi pajjiżi u l-ostakli relattivament kbar minħabba rekwiżiti ta’ garanziji. Il-finanzjament ibbażat fuq is-suq, permezz ta’ fondi privati ta’ ekwità, kapital ta’ riskju, il-ħruġ ta’ bonds u strumenti ta’ ekwità fis-swieq speċjalizzati u l-finanzjament kollettiv, huwa dejjem aktar importanti iżda l-biċċa l-kbira tal-SMEs għandhom mhux preparati biex jużaw dawn l-opportunitajiet (22). Għandhom bżonn gwida dwar iż-żmien, informazzjoni dettaljata u appoġġ sabiex ikunu jistgħu jesplorawhom. Skont l-istħarriġ tal-KESE, sehem estremanment kbir tal-SMEs ma jafux dwar l-opportunitajiet ta’appoġġ permezz tal-iskemi tal-Fondi SIE jew bil-possibbiltà li jakkwistaw finanzjament permezz ta’ fond ta’ investiment appoġġjat mill-fondi tal-UE. |
| --- | --- |

3.4.4.

Is-self bankarju jibqa’ s-sors prinċipali ta’ finanzjament għall-SMEs, imma l-aċċess għall-finanzjament bankarju għadu mhux faċli għal ħafna SMEs minħabba bilanċi dgħajfa tal-banek, nuqqas ta’ trażmissjoni tal-politika monetarja tal-BĊE f’xi pajjiżi u l-ostakli relattivament kbar minħabba rekwiżiti ta’ garanziji. Il-finanzjament ibbażat fuq is-suq, permezz ta’ fondi privati ta’ ekwità, kapital ta’ riskju, il-ħruġ ta’ bonds u strumenti ta’ ekwità fis-swieq speċjalizzati u l-finanzjament kollettiv, huwa dejjem aktar importanti iżda l-biċċa l-kbira tal-SMEs għandhom mhux preparati biex jużaw dawn l-opportunitajiet (22). Għandhom bżonn gwida dwar iż-żmien, informazzjoni dettaljata u appoġġ sabiex ikunu jistgħu jesplorawhom. Skont l-istħarriġ tal-KESE, sehem estremanment kbir tal-SMEs ma jafux dwar l-opportunitajiet ta’appoġġ permezz tal-iskemi tal-Fondi SIE jew bil-possibbiltà li jakkwistaw finanzjament permezz ta’ fond ta’ investiment appoġġjat mill-fondi tal-UE.

| 3.4.5. | Stħarriġ (spot survey) juri li l-enfasi u l-prijoritajiet tal-istrumenti ta’ appoġġ mhux dejjem jirriflettu l-ħtiġijiet ta’ prijorità tal-SMEs (23), waħda mir-raġunijiet għal dan hija n-nuqqas li jiġi rikonoxxut il-fatt li għadhom jeżistu differenzi sinifikanti bejn l-Istati Membri. Pereżempju, l-aċċess għas-swieq ġodda huwa indikat bħala l-aktar sfida serja għall-SMEs primarjament minn kumpaniji fin-Nofsinhar tal-Ewropa, filwaqt li l-ikbar appoġġ għat-titjib tal-aċċess għas-swieq, inklużi s-swieq internazzjonali, jingħata lil kumpaniji fit-Tramuntana tal-Ewropa. Din hija evidenza ċara li l-ħtiġijiet tal-SMEs huma differenti b’mod konsiderevoli fil-livell nazzjonali, u dan iqajjem il-mistoqsija ta’ jekk l-istrumenti pan-Ewropj għandhomx jitfasslu f’aktar dettall. Din il-fehma hija appoġġjata għalkollox fir-Rapport Annwali dwar l-SMEs Ewropej 2014/2015 (24), li skontu l-grupp ta’ pajjiżi bl-iktar punti baxxi huma prinċiplament min-Nofsinhar tal-Ewropa. Dawn il-pajjiżi jirrapportaw rati ta’ suċċess estremament baxxi għall-proġetti, inkluż fil-komponent tal-SMEs tal-Orizzont 2020 (25). |
| --- | --- |

3.4.5.

Stħarriġ (spot survey) juri li l-enfasi u l-prijoritajiet tal-istrumenti ta’ appoġġ mhux dejjem jirriflettu l-ħtiġijiet ta’ prijorità tal-SMEs (23), waħda mir-raġunijiet għal dan hija n-nuqqas li jiġi rikonoxxut il-fatt li għadhom jeżistu differenzi sinifikanti bejn l-Istati Membri. Pereżempju, l-aċċess għas-swieq ġodda huwa indikat bħala l-aktar sfida serja għall-SMEs primarjament minn kumpaniji fin-Nofsinhar tal-Ewropa, filwaqt li l-ikbar appoġġ għat-titjib tal-aċċess għas-swieq, inklużi s-swieq internazzjonali, jingħata lil kumpaniji fit-Tramuntana tal-Ewropa. Din hija evidenza ċara li l-ħtiġijiet tal-SMEs huma differenti b’mod konsiderevoli fil-livell nazzjonali, u dan iqajjem il-mistoqsija ta’ jekk l-istrumenti pan-Ewropj għandhomx jitfasslu f’aktar dettall. Din il-fehma hija appoġġjata għalkollox fir-Rapport Annwali dwar l-SMEs Ewropej 2014/2015 (24), li skontu l-grupp ta’ pajjiżi bl-iktar punti baxxi huma prinċiplament min-Nofsinhar tal-Ewropa. Dawn il-pajjiżi jirrapportaw rati ta’ suċċess estremament baxxi għall-proġetti, inkluż fil-komponent tal-SMEs tal-Orizzont 2020 (25).

| 3.4.6. | L-istennijiet kbar li hemm fir-rigward tar-rwol ta’ “rappreżentant tal-SMEs” sfortunatament ma kienux iġġustifikati s’issa. Ftit huma r-rappreżentati tal-SMEs li jafu min iwettaq l-istess funzjoni fil-pajjiżi taghom. Il-biċċa l-kbira tal-SMEs jistqarru li “r-rappreżentant tal-SMEs” iwettaq funzjonijiet purament ta’ protokoll u ċerimonjali aktar milli jaqdi rwol li huwa marbut ma’ miżuri ġenwini għall-promozzjoni tal-SMEs. Filwaqt li l-għan ewlieni ta’ dan in-netwerk huwa li jipprovdi interfaċċja bejn il-Kummissjoni Ewropea u l-korpi nazzjonali u jippromovi b’mod effettiv l-interessi tal-SMEs fi ħdan il-korpi nazzjonali u fil-leġislazzjoni nazzjonali, l-SMEs jistennew li jirċievu pariri ġenwini u informazzjoni dwar il-politiki tal-UE f’kooperazzjoni mal-organizzazzjonijiet tal-SMEs. |
| --- | --- |

3.4.6.

L-istennijiet kbar li hemm fir-rigward tar-rwol ta’ “rappreżentant tal-SMEs” sfortunatament ma kienux iġġustifikati s’issa. Ftit huma r-rappreżentati tal-SMEs li jafu min iwettaq l-istess funzjoni fil-pajjiżi taghom. Il-biċċa l-kbira tal-SMEs jistqarru li “r-rappreżentant tal-SMEs” iwettaq funzjonijiet purament ta’ protokoll u ċerimonjali aktar milli jaqdi rwol li huwa marbut ma’ miżuri ġenwini għall-promozzjoni tal-SMEs. Filwaqt li l-għan ewlieni ta’ dan in-netwerk huwa li jipprovdi interfaċċja bejn il-Kummissjoni Ewropea u l-korpi nazzjonali u jippromovi b’mod effettiv l-interessi tal-SMEs fi ħdan il-korpi nazzjonali u fil-leġislazzjoni nazzjonali, l-SMEs jistennew li jirċievu pariri ġenwini u informazzjoni dwar il-politiki tal-UE f’kooperazzjoni mal-organizzazzjonijiet tal-SMEs.

| 3.4.7. | Il-promozzjoni tal-intraprenditorija hija relatata mal-ħolqien ta’ kundizzjonijiet adatti biex: jiżdied is-sehem tan-negozji ġodda (start-ups) u ta’ kumpaniji ġodda li jibqgħu jeżistu u jkollhom suċċess; tingħata għajnuna lill-kumpaniji ġodda biex itejbu l-kompetittività tagħhom u jikbru b’rata aktar mgħaġġla u b’mod aktar effettiv u jittejbu l-proċeduri ta’ insolvenza kif ukoll l-iżvilupp u t-tisħiħ ta’ trasferimenti tan-negozju (26). Filwaqt li diġà kien hemm kisbiet kbar fir-rigward tas-semplifikazzjoni tat-teknoloġija u tal-proċedura tar-reġistrazzjoni fl-UE, għad hemm aktar xi jsir sabiex jinkisbu t-tieni u t-tielet għan. Il-prinċipju tat-“tieni opportunità” huwa stmat li għandu l-agħar prestazzjoni fl-Istati Membri kollha, u anke l-KE ma tagħtix kuntratti lill-intraprendituri li jkunu fallew. |
| --- | --- |

3.4.7.

Il-promozzjoni tal-intraprenditorija hija relatata mal-ħolqien ta’ kundizzjonijiet adatti biex: jiżdied is-sehem tan-negozji ġodda (start-ups) u ta’ kumpaniji ġodda li jibqgħu jeżistu u jkollhom suċċess; tingħata għajnuna lill-kumpaniji ġodda biex itejbu l-kompetittività tagħhom u jikbru b’rata aktar mgħaġġla u b’mod aktar effettiv u jittejbu l-proċeduri ta’ insolvenza kif ukoll l-iżvilupp u t-tisħiħ ta’ trasferimenti tan-negozju (26). Filwaqt li diġà kien hemm kisbiet kbar fir-rigward tas-semplifikazzjoni tat-teknoloġija u tal-proċedura tar-reġistrazzjoni fl-UE, għad hemm aktar xi jsir sabiex jinkisbu t-tieni u t-tielet għan. Il-prinċipju tat-“tieni opportunità” huwa stmat li għandu l-agħar prestazzjoni fl-Istati Membri kollha, u anke l-KE ma tagħtix kuntratti lill-intraprendituri li jkunu fallew.

| 3.4.8. | Barra minn hekk, il-proċeduri għal-likwidazzjoni (kemm f’każijiet ta’ insolvenza kif ukoll ta’ stralċ volontarju) kif ukoll għar-ristrutturar u s-suċċessjoni huma diffiċli minn perspettiva purament proċedurali f’ħafna pajjiżi. Il-KESE jenfasizza l-ħtieġa li tiġi semplifikata u armonizzata l-liġi ta’ insolvenza (27). |
| --- | --- |

3.4.8.

Barra minn hekk, il-proċeduri għal-likwidazzjoni (kemm f’każijiet ta’ insolvenza kif ukoll ta’ stralċ volontarju) kif ukoll għar-ristrutturar u s-suċċessjoni huma diffiċli minn perspettiva purament proċedurali f’ħafna pajjiżi. Il-KESE jenfasizza l-ħtieġa li tiġi semplifikata u armonizzata l-liġi ta’ insolvenza (27).

| 3.4.9. | Is-seduta pubblika u l-istudji reċenti tal-KESE pprovdew ukoll għarfien importanti dwar l-isfidi ewlenin esperjenzati fl-oqsma ta’ politika prijoritarji ewlenin għall-SMEs tal-UE: |
| --- | --- |

3.4.9.

Is-seduta pubblika u l-istudji reċenti tal-KESE pprovdew ukoll għarfien importanti dwar l-isfidi ewlenin esperjenzati fl-oqsma ta’ politika prijoritarji ewlenin għall-SMEs tal-UE:

3.4.9.1.   It-tnaqqis/is-semplfikazzjoni tal-piż:

| — | l-għadd ta’ inizjattii ta’ eżenzjoni/semplifikazzjoni relatati mal-SMEs fil-qafas tal-porgramm REFIT huwa limitat; |
| --- | --- |

—

l-għadd ta’ inizjattii ta’ eżenzjoni/semplifikazzjoni relatati mal-SMEs fil-qafas tal-porgramm REFIT huwa limitat;

| — | id-definizzjoni skaduta tal-SMEs għadha ma ġietx indirizzata; |
| --- | --- |

—

id-definizzjoni skaduta tal-SMEs għadha ma ġietx indirizzata;

| — | it-test tal-SME huwa applikat parzjalment u b’mod inugwali mill-Istati Membri peress li għadu mhux obbligatorju; |
| --- | --- |

—

it-test tal-SME huwa applikat parzjalment u b’mod inugwali mill-Istati Membri peress li għadu mhux obbligatorju;

| — | il-konsultazzjoni pubblika dwar il-valutazzjoni tal-impatt u l-pjani direzzjonali huma mfixkla minn lingwaġġ istituzzjonali burakratiku u l-fatt li mhumiex aċċessibbli bil-lingwi kollha tal-UE; |
| --- | --- |

—

il-konsultazzjoni pubblika dwar il-valutazzjoni tal-impatt u l-pjani direzzjonali huma mfixkla minn lingwaġġ istituzzjonali burakratiku u l-fatt li mhumiex aċċessibbli bil-lingwi kollha tal-UE;

| — | l-SMEs kollha jindikaw il-korruzzjoni u l-amministrazzjoni statali ineffiċjenti bħala problemi serji li għandhom impatt negattiv ħafna fuq in-negozju tagħhom; |
| --- | --- |

—

l-SMEs kollha jindikaw il-korruzzjoni u l-amministrazzjoni statali ineffiċjenti bħala problemi serji li għandhom impatt negattiv ħafna fuq in-negozju tagħhom;

| — | il-ħlas tard mill-amministrazzjonijiet pubbliċi u klijenti kbar jibqgħu xejra debilitanti f’xi Stati Membri, minkejja l-introduzzjoni ta’ rekwiżiti aktar stretti fir-reviżjoni tad-Direttiva dwar Ħlasijiet Tard (28). |
| --- | --- |

—

il-ħlas tard mill-amministrazzjonijiet pubbliċi u klijenti kbar jibqgħu xejra debilitanti f’xi Stati Membri, minkejja l-introduzzjoni ta’ rekwiżiti aktar stretti fir-reviżjoni tad-Direttiva dwar Ħlasijiet Tard (28).

3.4.9.2.   Il-promozzjoni tal-intraprenditorija:

| — | l-intraprenditorija għadha mhux inkorporata b’mod konsistenti fil-maġġoranza tas-sistemi edukattivi nazzjonali tal-Istati Membri; |
| --- | --- |

—

l-intraprenditorija għadha mhux inkorporata b’mod konsistenti fil-maġġoranza tas-sistemi edukattivi nazzjonali tal-Istati Membri;

| — | it-taħriġ tal-għalliema fl-intraprenditorija huwa sporadiku u l-aktar assoċjat ma’ proġetti individwali – jeżistu ftit inizjattivi trans-Ewropej f’dan il-qasam (29); |
| --- | --- |

—

it-taħriġ tal-għalliema fl-intraprenditorija huwa sporadiku u l-aktar assoċjat ma’ proġetti individwali – jeżistu ftit inizjattivi trans-Ewropej f’dan il-qasam (29);

| — | il-programmi taż-żgħażagħ iffokati fuq l-intraprenditorija, għalkemm ta’ suċċess, huma mhedda li jitbiegħdu mill-għanijiet inizjali tagħhom li jippromovu l-intraprenditorija; |
| --- | --- |

—

il-programmi taż-żgħażagħ iffokati fuq l-intraprenditorija, għalkemm ta’ suċċess, huma mhedda li jitbiegħdu mill-għanijiet inizjali tagħhom li jippromovu l-intraprenditorija;

| — | il-kampanji promozzjonali bħall-Ġimgħa Ewropea tal-SMEs ftit li xejn għandhom impatt biex il-parteċipanti jitħeġġu jikkunsidraw li jsiru intraprendituri; |
| --- | --- |

—

il-kampanji promozzjonali bħall-Ġimgħa Ewropea tal-SMEs ftit li xejn għandhom impatt biex il-parteċipanti jitħeġġu jikkunsidraw li jsiru intraprendituri;

| — | l-ispejjeż ta’ negozju ġdid għadhom tliet darbiet ogħla mill-benchmark iddikjarat; |
| --- | --- |

—

l-ispejjeż ta’ negozju ġdid għadhom tliet darbiet ogħla mill-benchmark iddikjarat;

3.4.9.3.   It-titjib tal-aċċess għas-swieq u l-internalizzazzjoni:

| — | is-suq uniku għadu mhux komplut, li jfixkel l-aċċess tal-SMEs għas-swieq, inkluż fir-rigward tal-għoti ta’ servizzi transkonfinali; |
| --- | --- |

—

is-suq uniku għadu mhux komplut, li jfixkel l-aċċess tal-SMEs għas-swieq, inkluż fir-rigward tal-għoti ta’ servizzi transkonfinali;

| — | proċedrui amminsitrattivi kkumplikati u spejjeż għoljin tal-kunsinji tal-esportazzjonijiet/importazzjonijiet; |
| --- | --- |

—

proċedrui amminsitrattivi kkumplikati u spejjeż għoljin tal-kunsinji tal-esportazzjonijiet/importazzjonijiet;

| — | skemi ta’ appoġġ għall-internazzjonalizzazzjoni tal-SMEs huma nieqsa min approċċ imfassal apposta; |
| --- | --- |

—

skemi ta’ appoġġ għall-internazzjonalizzazzjoni tal-SMEs huma nieqsa min approċċ imfassal apposta;

| — | l-istandards u d-drittijiet tal-proprjetà intellettwali għadhom mhux attraenti għall-SMEs prinċipalment minħabba li l-benefiċċji tagħhom mhumiex ikkomunikati tajjeb lilhom, l-ispejjeż huma għaljin u r-regoli huma kkumplikati wisq. |
| --- | --- |

—

l-istandards u d-drittijiet tal-proprjetà intellettwali għadhom mhux attraenti għall-SMEs prinċipalment minħabba li l-benefiċċji tagħhom mhumiex ikkomunikati tajjeb lilhom, l-ispejjeż huma għaljin u r-regoli huma kkumplikati wisq.

3.4.9.4.   Il-faċilitazzjoni tal-aċċess għall-finanzi:

| — | il-mudell ta’ finanzjament tipiku huwa s-self mill-bank, segwit – fil-bogħod – minn għotjiet u appoġġjat bi strumeti fianzjarji; |
| --- | --- |

—

il-mudell ta’ finanzjament tipiku huwa s-self mill-bank, segwit – fil-bogħod – minn għotjiet u appoġġjat bi strumeti fianzjarji;

| — | l-għotjiet mhumiex xprunati mis-suq u mhux adattati għal sottogruppi speċifiċi ta’ SMEs u l-orjentazzjoni tal-politika tagħhom rari tikkorrispondi għall-ħtiġijiet tal-SMEs; |
| --- | --- |

—

l-għotjiet mhumiex xprunati mis-suq u mhux adattati għal sottogruppi speċifiċi ta’ SMEs u l-orjentazzjoni tal-politika tagħhom rari tikkorrispondi għall-ħtiġijiet tal-SMEs;

| — | l-istrumenti finanzjarji huma adattati aħjar għall-bżonnijiet immedjati tal-SMEs għal kapital operatorju. Sfortunatament, proporzjon żgħir ħafna ta’ SMEs huma infurmati tajjeb dwarhom; approċċ imfassal apposta għall-applikazzjoni tagħhom għadu rari; il-forniment tagħhom huwa dipendenti ħafna fuq kollaborazzjoni effettiva bejn istituzzjonijiet ta’ finanzjament, l-intermedjarji u l-benefiċjarji finali, u hemm nuqqas ta’ data u analiżi dwar l-effetti reali tagħhom; komplementaritajiet u sinerġiji akbar bejn l-istrumenti u l-parteċipanti eżistenti fuq livell reġjonali, nazzjonali u sovranazzjonali, inkluża l-promozzjoni ta’ strumenti finanzjarji aktar effiċjenti – eż. kontrogaranziji; |
| --- | --- |

—

l-istrumenti finanzjarji huma adattati aħjar għall-bżonnijiet immedjati tal-SMEs għal kapital operatorju. Sfortunatament, proporzjon żgħir ħafna ta’ SMEs huma infurmati tajjeb dwarhom; approċċ imfassal apposta għall-applikazzjoni tagħhom għadu rari; il-forniment tagħhom huwa dipendenti ħafna fuq kollaborazzjoni effettiva bejn istituzzjonijiet ta’ finanzjament, l-intermedjarji u l-benefiċjarji finali, u hemm nuqqas ta’ data u analiżi dwar l-effetti reali tagħhom; komplementaritajiet u sinerġiji akbar bejn l-istrumenti u l-parteċipanti eżistenti fuq livell reġjonali, nazzjonali u sovranazzjonali, inkluża l-promozzjoni ta’ strumenti finanzjarji aktar effiċjenti – eż. kontrogaranziji;

| — | minkejja l-progress sostanzjali li sar biex jiġu pprovduti mezzi ta’ finanzjament innovattivi mhux ta’ self bħal ekwità privata, kapital ta’ riskju, eċċ., dawn jibqgħu relattivament sottożviluppati fil-maġġoranza tal-Istati Membri (30); |
| --- | --- |

—

minkejja l-progress sostanzjali li sar biex jiġu pprovduti mezzi ta’ finanzjament innovattivi mhux ta’ self bħal ekwità privata, kapital ta’ riskju, eċċ., dawn jibqgħu relattivament sottożviluppati fil-maġġoranza tal-Istati Membri (30);

| — | proporzjon sinifikanti tal-SMEs jibżgħu japplikaw għal strumenti finanzjarji ta’ programmi Ewropej, għaliex “biex jinkiseb il-finanzjament jidher li huwa kkumplikat wisq”. |
| --- | --- |

—

proporzjon sinifikanti tal-SMEs jibżgħu japplikaw għal strumenti finanzjarji ta’ programmi Ewropej, għaliex “biex jinkiseb il-finanzjament jidher li huwa kkumplikat wisq”.

3.4.9.5.   L-appoġġ tal-kompetittività u l-innovazzjoni:

| — | għalkemm l-Orizzont 2020 jalloka finanzjament speċjali għall-SMEs, ma jistax isolvi l-problemi kollha tal-SMEs b’aċċess għal finanzjament ta’ riskju għall-innovazzjoni u sfortunatament ftit li xejn hemm proġetti mill-Istati Membri l-ġodda; |
| --- | --- |

—

għalkemm l-Orizzont 2020 jalloka finanzjament speċjali għall-SMEs, ma jistax isolvi l-problemi kollha tal-SMEs b’aċċess għal finanzjament ta’ riskju għall-innovazzjoni u sfortunatament ftit li xejn hemm proġetti mill-Istati Membri l-ġodda;

| — | għad m’hemmx biżżejjed interess mill-SMEs fil-programm minħabba regoli ta’ applikazzjoni u ta’ eliġibbiltà iebsin u inġusti; |
| --- | --- |

—

għad m’hemmx biżżejjed interess mill-SMEs fil-programm minħabba regoli ta’ applikazzjoni u ta’ eliġibbiltà iebsin u inġusti;

| — | ir-regoli eżistenti jistgħu jiskoraġġixxu lill-SMEs milli jipparteċipaw f’konsorzji vijabbli għall-implimentazzjoni ta’ proġetti ta’ innovazzjoni; |
| --- | --- |

—

ir-regoli eżistenti jistgħu jiskoraġġixxu lill-SMEs milli jipparteċipaw f’konsorzji vijabbli għall-implimentazzjoni ta’ proġetti ta’ innovazzjoni;

| — | l-ispiża tal-SMEs biex japplikaw għal għodod volontarji żviluppati mill-KE (31) għadha relattivament għolja u għaldaqstant għadd limitat biss ta’ kumpaniji jistgħu jużawhom. |
| --- | --- |

—

l-ispiża tal-SMEs biex japplikaw għal għodod volontarji żviluppati mill-KE (31) għadha relattivament għolja u għaldaqstant għadd limitat biss ta’ kumpaniji jistgħu jużawhom.

3.4.9.6.   Il-provista ta’ netwerks ta’ appoġġ ewlenin:

| — | l-informazzjoni provduta għadha mhux tal-kwalità mistennija; |
| --- | --- |

—

l-informazzjoni provduta għadha mhux tal-kwalità mistennija;

| — | l-istruttura, il-kontenut u d-disinn mhumiex faċli ħafna għall-utent; |
| --- | --- |

—

l-istruttura, il-kontenut u d-disinn mhumiex faċli ħafna għall-utent;

| — | l-approċċ għall-provvista tal-informazzjoni sikwit huwa burokratiku; |
| --- | --- |

—

l-approċċ għall-provvista tal-informazzjoni sikwit huwa burokratiku;

| — | l-ostakli lingwistiċi huma komuni peress li l-informazzjoni hija provduta l-aktar bl-Ingliż biss. |
| --- | --- |

—

l-ostakli lingwistiċi huma komuni peress li l-informazzjoni hija provduta l-aktar bl-Ingliż biss.

3.5.   
  Il-konsistenza tal-politika

| 3.5.1. | Biex ikunu konsistenti, il-politiki ta’ promozzjoni tal-SMEs għandhom jikkunsidraw id-diversità tal-SMEs billi jiġbru mikrodata u analiżi fil-livell mikroekonomiku. Dan huwa l-unika mod kif jittejjeb il-fehim tal-ħtiġijiet differenti tal-SMEs b’konformità mal-karatteristiċi partikolari tagħhom. |
| --- | --- |

3.5.1.

Biex ikunu konsistenti, il-politiki ta’ promozzjoni tal-SMEs għandhom jikkunsidraw id-diversità tal-SMEs billi jiġbru mikrodata u analiżi fil-livell mikroekonomiku. Dan huwa l-unika mod kif jittejjeb il-fehim tal-ħtiġijiet differenti tal-SMEs b’konformità mal-karatteristiċi partikolari tagħhom.

| 3.5.2. | Bħalissa, is-swieq bankarji u tal-kapital Ewropej għadhom frammentati. Il-proġett tal-Unjoni tas-Swieq Kapitali, li tnieda biex jindirizza din il-kwistjoni, jista’ jitwettaq biss jekk ikun konsistenti ma’ politiki oħra intiżi biex jappoġġjaw lill-SMEs. L-għarfien u l-fehim limitat tal-biċċa l-kbira tal-SMEs fir-rigward tal-istrumenti finanzjarji differenti jillimita l-iżvilupp tal-Unjoni tas-Swieq Kapitali. Għal dan il-għan, l-appoġġ għall-SMEs għandu jinkludi l-istabbiliment ta’ approċċ sostenibbli u fit-tul għall-finanzjament u l-bini ta’ fehim tal-istrumenti differenti, il-possibbiltajiet għall-komplementarjetà u l-vantaġġi u r-riskji assoċjati mal-istrumenti differenti. |
| --- | --- |

3.5.2.

Bħalissa, is-swieq bankarji u tal-kapital Ewropej għadhom frammentati. Il-proġett tal-Unjoni tas-Swieq Kapitali, li tnieda biex jindirizza din il-kwistjoni, jista’ jitwettaq biss jekk ikun konsistenti ma’ politiki oħra intiżi biex jappoġġjaw lill-SMEs. L-għarfien u l-fehim limitat tal-biċċa l-kbira tal-SMEs fir-rigward tal-istrumenti finanzjarji differenti jillimita l-iżvilupp tal-Unjoni tas-Swieq Kapitali. Għal dan il-għan, l-appoġġ għall-SMEs għandu jinkludi l-istabbiliment ta’ approċċ sostenibbli u fit-tul għall-finanzjament u l-bini ta’ fehim tal-istrumenti differenti, il-possibbiltajiet għall-komplementarjetà u l-vantaġġi u r-riskji assoċjati mal-istrumenti differenti.

| 3.5.3. | Ħafna drabi, ir-relazzjonijiet bejn is-sid, il-maniġment u l-impjegati fl-SMEs huma eqreb milli f’kumpaniji kbar u d-djalogu soċjali huwa għalhekk sitwazzjoni fejn jirbaħ kulħadd, billi jiġu stabbiliti s-sisien għal forza tax-xogħol impenjata u involuta b’impjiegi ta’ kwalità għolja. Sabiex il-partijiet interessati kollha jibbenefikaw minn sitwazzjoni bħal din u biex tissaħaħ l-akkumulazzjoni ta’ kapital soċjali fi ħdan l-SMEs, għandu jingħata appoġġ sistematiku lill-SMEs biex isiru konxji dwar l-importanza tad-djalogu soċjali, is-saħħa u s-sikurezza, il-kundizzjonijiet tax-xogħol, forom innovattivi tal-organizzazzjoni tax-xogħol, it-tagħlim ibbażat fuq ix-xogħol, u l-iżvilupp tal-ħiliet. F’dan l-isforz, ir-rwol tal-imsieħba soċjali u tal-NGOs huwa indispensabbli. |
| --- | --- |

3.5.3.

Ħafna drabi, ir-relazzjonijiet bejn is-sid, il-maniġment u l-impjegati fl-SMEs huma eqreb milli f’kumpaniji kbar u d-djalogu soċjali huwa għalhekk sitwazzjoni fejn jirbaħ kulħadd, billi jiġu stabbiliti s-sisien għal forza tax-xogħol impenjata u involuta b’impjiegi ta’ kwalità għolja. Sabiex il-partijiet interessati kollha jibbenefikaw minn sitwazzjoni bħal din u biex tissaħaħ l-akkumulazzjoni ta’ kapital soċjali fi ħdan l-SMEs, għandu jingħata appoġġ sistematiku lill-SMEs biex isiru konxji dwar l-importanza tad-djalogu soċjali, is-saħħa u s-sikurezza, il-kundizzjonijiet tax-xogħol, forom innovattivi tal-organizzazzjoni tax-xogħol, it-tagħlim ibbażat fuq ix-xogħol, u l-iżvilupp tal-ħiliet. F’dan l-isforz, ir-rwol tal-imsieħba soċjali u tal-NGOs huwa indispensabbli.

3.6.   
  Rakkomandazzjonijiet speċifiċi rigward l-oqsma ta’ prijorità tal-politiki tal-SMEs tal-UE:

3.6.1.   It-tnaqqis/is-semplfikazzjoni tal-piż:

| — | tiġi evitata r-regolamentazzjoni żejda (gold-plating) billi tiġi provduta traduzzjoni iktar ċara tal-leġisżlazzjoni tal-UE, billi jiddaħħlu fis-seħħ sistemi biex isolvu tilwim u interpretazzjoni żbaljata ta’ dawn it-testi, u billi jitħejja abbozz ta’ “noti li faċli jinqraw mill-SMEs” u vademecum li jiġbor fil-qosor u jispjega l-informazzjoni rilevanti għall-SMEs; |
| --- | --- |

—

tiġi evitata r-regolamentazzjoni żejda (gold-plating) billi tiġi provduta traduzzjoni iktar ċara tal-leġisżlazzjoni tal-UE, billi jiddaħħlu fis-seħħ sistemi biex isolvu tilwim u interpretazzjoni żbaljata ta’ dawn it-testi, u billi jitħejja abbozz ta’ “noti li faċli jinqraw mill-SMEs” u vademecum li jiġbor fil-qosor u jispjega l-informazzjoni rilevanti għall-SMEs;

| — | it-test tal-SMEs għandu jsir obbligatorju għall-proposti leġislattivi l-ġodda u għandha tiġi garantita l-implimentazzjoni effettiva tiegħu mill-Istati Membri kollha, u sistematikament madwar is-servizzi tal-KE (32); |
| --- | --- |

—

it-test tal-SMEs għandu jsir obbligatorju għall-proposti leġislattivi l-ġodda u għandha tiġi garantita l-implimentazzjoni effettiva tiegħu mill-Istati Membri kollha, u sistematikament madwar is-servizzi tal-KE (32);

| — | tiġi żgurata inklużjoni aktar effettiva b’mod strutturat tal-SMEs u l-organizzazzjonijiet tagħhom fil-valutazzjonijiet tal-impatt ta’ leġislazzjonijiet ġodda permezz tas-semplifikazzjoni tal-format u l-kontenut tagħhom kif ukoll id-disponibbiltà tal-informazzjoni bil-lingwi kollha tal-UE, u jiġi valutat l-impatt fuq il-gruppi differenti ta’ SMEs; |
| --- | --- |

—

tiġi żgurata inklużjoni aktar effettiva b’mod strutturat tal-SMEs u l-organizzazzjonijiet tagħhom fil-valutazzjonijiet tal-impatt ta’ leġislazzjonijiet ġodda permezz tas-semplifikazzjoni tal-format u l-kontenut tagħhom kif ukoll id-disponibbiltà tal-informazzjoni bil-lingwi kollha tal-UE, u jiġi valutat l-impatt fuq il-gruppi differenti ta’ SMEs;

| — | jitwettaq kontroll tal-idoneità komplut tal-leġislazzjoni tal-UE dwar il-politiki tal-UE fuq bażi regolari; |
| --- | --- |

—

jitwettaq kontroll tal-idoneità komplut tal-leġislazzjoni tal-UE dwar il-politiki tal-UE fuq bażi regolari;

| — | l-organizzazzjonijiet nazzjonali u reġjonali tal-SMEs jiġu inklużi b’mod aktar effettiv (b’mod obbligatorju) bħala msieħba fid-dibattitu interistituzzjonali dwar leġislazzjoni ġdida li tikkonċerna lill-SMEs; |
| --- | --- |

—

l-organizzazzjonijiet nazzjonali u reġjonali tal-SMEs jiġu inklużi b’mod aktar effettiv (b’mod obbligatorju) bħala msieħba fid-dibattitu interistituzzjonali dwar leġislazzjoni ġdida li tikkonċerna lill-SMEs;

| — | jiġi żgurat il-monitoraġġ effettiv tar-riżultati fil-qafas tal-programm REFIT f’termini ta’ tnaqqis tal-piż għall-SMEs. |
| --- | --- |

—

jiġi żgurat il-monitoraġġ effettiv tar-riżultati fil-qafas tal-programm REFIT f’termini ta’ tnaqqis tal-piż għall-SMEs.

3.6.2.   Il-promozzjoni tal-intraprenditorija:

| — | jiġu appoġġjati l-azzjonijiet tal-organizzazzjonijiet tal-SMEs fil-livell tal-UE, nazzjonali u reġjonali biex jipprovdu informazzjoni, taħriġ u gwida/mentoraġġ tal-intrapriżi; |
| --- | --- |

—

jiġu appoġġjati l-azzjonijiet tal-organizzazzjonijiet tal-SMEs fil-livell tal-UE, nazzjonali u reġjonali biex jipprovdu informazzjoni, taħriġ u gwida/mentoraġġ tal-intrapriżi;

| — | jiġu arrikkiti l-għodod eżistenti għall-appoġġ tat-tisħiħ ta’ mentalità intraprenditorjali fost iż-żgħażagħ u jiġi żgurat li l-programmi ta’ appoġġ jibqgħu ffokati fuq l-iżvilupp ta’ ħiliet intraprenditorjali ewlenin; |
| --- | --- |

—

jiġu arrikkiti l-għodod eżistenti għall-appoġġ tat-tisħiħ ta’ mentalità intraprenditorjali fost iż-żgħażagħ u jiġi żgurat li l-programmi ta’ appoġġ jibqgħu ffokati fuq l-iżvilupp ta’ ħiliet intraprenditorjali ewlenin;

| — | tiġi introdotta l-intraprenditorija bħala parti mill-kurrikulu fil-livelli kollha tal-edukazzjoni (33); |
| --- | --- |

—

tiġi introdotta l-intraprenditorija bħala parti mill-kurrikulu fil-livelli kollha tal-edukazzjoni (33);

| — | isiru sforzi addizzjonali biex ikomplu jiġu ssimplifikati u jitnaqqsu l-ispejjeż tal-proċeduri ta’ negozju ġdid, jitħaffef l-aċċess għal finanzjament u jitħeġġu aktar nies biex jiżviluppaw l-isforzi intraprenditorjali tagħhom; |
| --- | --- |

—

isiru sforzi addizzjonali biex ikomplu jiġu ssimplifikati u jitnaqqsu l-ispejjeż tal-proċeduri ta’ negozju ġdid, jitħaffef l-aċċess għal finanzjament u jitħeġġu aktar nies biex jiżviluppaw l-isforzi intraprenditorjali tagħhom;

| — | jiġu provduti proċeduri ta’ likwidazzjoni u ta’ trasferiment ta’ negozju faċli u sempliċi kif ukoll possibbiltajiet sekondarji, |
| --- | --- |

—

jiġu provduti proċeduri ta’ likwidazzjoni u ta’ trasferiment ta’ negozju faċli u sempliċi kif ukoll possibbiltajiet sekondarji,

3.6.3.   It-titjib tal-aċċess għas-swieq u l-internalizzazzjoni:

| — | l-ottimizaazzjoni tal-funzjonament tas-suq uniku sabiex jiġu evitati r-regolamentazzjoni żejda, in-nonapplikazzjoni u prattiki ta’ xi Stati Membri oħra li jwasslu għal distorsjoni tal-kompetittività mingħajr ma jiġu limitati d-drittijiet tal-ħaddiema u tal-konsumaturi; |
| --- | --- |

—

l-ottimizaazzjoni tal-funzjonament tas-suq uniku sabiex jiġu evitati r-regolamentazzjoni żejda, in-nonapplikazzjoni u prattiki ta’ xi Stati Membri oħra li jwasslu għal distorsjoni tal-kompetittività mingħajr ma jiġu limitati d-drittijiet tal-ħaddiema u tal-konsumaturi;

| — | tiżdied il-viżibbiltà tan-netwerks ta’ appoġġ għall-internalizzazzjonijiet eżistenti permezz ta’ kollaborazzjoni aħjar mal-organizzazzjonijiet tal-SMEs fil-livell nazzjonali u reġjonali; |
| --- | --- |

—

tiżdied il-viżibbiltà tan-netwerks ta’ appoġġ għall-internalizzazzjonijiet eżistenti permezz ta’ kollaborazzjoni aħjar mal-organizzazzjonijiet tal-SMEs fil-livell nazzjonali u reġjonali;

| — | jiġu pprovduti għodod li jgħinu lill-SMEs jieħdu sehem f’wirjiet, konvenzjonijiet u fieri barra mill-pajjiż; |
| --- | --- |

—

jiġu pprovduti għodod li jgħinu lill-SMEs jieħdu sehem f’wirjiet, konvenzjonijiet u fieri barra mill-pajjiż;

| — | it-tħeġġiġ tal-ħolqien ta’ raggruppamenti settorjali reġjonali u nazzjonali tal-SMEs b’ċertifikat ta’ kwalità garantita; |
| --- | --- |

—

it-tħeġġiġ tal-ħolqien ta’ raggruppamenti settorjali reġjonali u nazzjonali tal-SMEs b’ċertifikat ta’ kwalità garantita;

| — | jitnaqqsu aktar l-ispejjeż tal-istandards u tad-drittijiet ta’ proprjetà intellettwali għall-SMEs u ssir il-promozzjoni tal-benefiċċji tagħhom għall-kompetittività. |
| --- | --- |

—

jitnaqqsu aktar l-ispejjeż tal-istandards u tad-drittijiet ta’ proprjetà intellettwali għall-SMEs u ssir il-promozzjoni tal-benefiċċji tagħhom għall-kompetittività.

3.6.4.   Il-faċilitazzjoni tal-aċċess għall-finanzi:

| — | jitnaqqsu l-formalitajiet, il-monitoraġġ u l-kontroll għall-minimu assolutament meħtieġ — l-implimentazzjoni obbligatorja tal-prinċipju “darba biss”, l-użu ta’ formoli elettroniċi, is-semplifikazzjoni tal-applikazzjoni ta’ “de minimis”; |
| --- | --- |

—

jitnaqqsu l-formalitajiet, il-monitoraġġ u l-kontroll għall-minimu assolutament meħtieġ — l-implimentazzjoni obbligatorja tal-prinċipju “darba biss”, l-użu ta’ formoli elettroniċi, is-semplifikazzjoni tal-applikazzjoni ta’ “de minimis”;

| — | jitfasslu programmi bbażati fuq l-għotjiet għall-SMEs abbażi ta’ valutazzjoni bir-reqqa tal-ħtiġijiet, tiġi evitata l-prattika detrimentali li jiġu implimentati proġetti bil-għan li jinkiseb finanzjament li ma jitħallasx lura, mingħajr strateġija għall-iżvilupp ta’ negozju; |
| --- | --- |

—

jitfasslu programmi bbażati fuq l-għotjiet għall-SMEs abbażi ta’ valutazzjoni bir-reqqa tal-ħtiġijiet, tiġi evitata l-prattika detrimentali li jiġu implimentati proġetti bil-għan li jinkiseb finanzjament li ma jitħallasx lura, mingħajr strateġija għall-iżvilupp ta’ negozju;

| — | tissaħħaħ il-kollaborazzjoni bejn il-FEI, l-intermedjarji finanzjarji u l-organizzazzjonijiet tal-SMEs sabiex jitfasslu strumenti finanzjarji effettivi ħafna li jissodisfaw il-ħtiġijiet tal-SMEs għall-kapital operatorju, self u garanziji u jipprovdu valutazzjoni tal-effetti li jinħolqu permezz ta’ indikaturi kwantitattivi; |
| --- | --- |

—

tissaħħaħ il-kollaborazzjoni bejn il-FEI, l-intermedjarji finanzjarji u l-organizzazzjonijiet tal-SMEs sabiex jitfasslu strumenti finanzjarji effettivi ħafna li jissodisfaw il-ħtiġijiet tal-SMEs għall-kapital operatorju, self u garanziji u jipprovdu valutazzjoni tal-effetti li jinħolqu permezz ta’ indikaturi kwantitattivi;

| — | jiġi stabbilit portafoll diversifikat sħiħ ta’ miżuri ta’ appoġġ imfassla apposta u innovattivi biex b’mod effettiv jilħqu l-grupp eteroġenu ta’ SMEs (34); |
| --- | --- |

—

jiġi stabbilit portafoll diversifikat sħiħ ta’ miżuri ta’ appoġġ imfassla apposta u innovattivi biex b’mod effettiv jilħqu l-grupp eteroġenu ta’ SMEs (34);

| — | jiġi pprovdut appoġġ għal SMEs li huma mħejjija għal ħruġ ta’ bonds u strumenti ta’ ekwità fuq partijiet tas-suq speċjalizzati; |
| --- | --- |

—

jiġi pprovdut appoġġ għal SMEs li huma mħejjija għal ħruġ ta’ bonds u strumenti ta’ ekwità fuq partijiet tas-suq speċjalizzati;

| — | jiġu allokati biżżejjed riżorsi għall-Faċilità ta’ Garanzija ta’ Self tal-COSME biex tilħaq l-għanijiet tagħha, filwaqt li jitqies l-impatt finanzjarju tal-Brexit; |
| --- | --- |

—

jiġu allokati biżżejjed riżorsi għall-Faċilità ta’ Garanzija ta’ Self tal-COSME biex tilħaq l-għanijiet tagħha, filwaqt li jitqies l-impatt finanzjarju tal-Brexit;

| — | jiġu analizzati modi kif jissaħħu mezzi finanzjarji innovattivi li ma jinvolvux self bħall-ekwità privata, il-kapital ta’ riskju, l-investituri informali u l-finanzjament kollettiv u l-użu effettiv tal-appoġġ tal-istituzzjonijiet garanti. |
| --- | --- |

—

jiġu analizzati modi kif jissaħħu mezzi finanzjarji innovattivi li ma jinvolvux self bħall-ekwità privata, il-kapital ta’ riskju, l-investituri informali u l-finanzjament kollettiv u l-użu effettiv tal-appoġġ tal-istituzzjonijiet garanti.

3.6.5.   L-appoġġ tal-kompetittività u l-innovazzjoni:

| — | jiġu pprovduti għodod li jtejbu l-aċċess tal-SMEs għall-kapital ta’ riskju għall-introduzzjoni ta’ innovazzjonijiet; |
| --- | --- |

—

jiġu pprovduti għodod li jtejbu l-aċċess tal-SMEs għall-kapital ta’ riskju għall-introduzzjoni ta’ innovazzjonijiet;

| — | tiġi appoġġjata l-kooperazzjoni bejn l-SMEs u l-istituzzjonijiet ta’ riċerka u edukattivi u jiġi ffaċilitat l-iskambju ta’ informazzjoni bejniethom; |
| --- | --- |

—

tiġi appoġġjata l-kooperazzjoni bejn l-SMEs u l-istituzzjonijiet ta’ riċerka u edukattivi u jiġi ffaċilitat l-iskambju ta’ informazzjoni bejniethom;

| — | jinħolqu l-kundizzjonijiet favorevoli għall-bini ta’ konsorzji vijabbli fejn l-SMEs u l-ideat innovattivi tagħhom xprunati mis-suq jaqdu rwol ċentrali; |
| --- | --- |

—

jinħolqu l-kundizzjonijiet favorevoli għall-bini ta’ konsorzji vijabbli fejn l-SMEs u l-ideat innovattivi tagħhom xprunati mis-suq jaqdu rwol ċentrali;

| — | tiġi appoġġjata l-kompetittività tal-SMEs permezz ta’ gwida/mentoraġġ bil-għan li: jiġu pprovduti l-bini ta’ kapaċità u l-assistenza teknika; tinxtered l-aħjar prattika; tiġi appoġġjata l-kooperazzjoni bejn l-organizzazzjonijiet tal-SMEs. |
| --- | --- |

—

tiġi appoġġjata l-kompetittività tal-SMEs permezz ta’ gwida/mentoraġġ bil-għan li: jiġu pprovduti l-bini ta’ kapaċità u l-assistenza teknika; tinxtered l-aħjar prattika; tiġi appoġġjata l-kooperazzjoni bejn l-organizzazzjonijiet tal-SMEs.

3.6.6.   Il-provista ta’ netwerks ta’ appoġġ ewlenin:

| — | l-organizzazzjonijiet tal-SMEs fil-livell tal-UE, nazzjonali u reġjonali jiġu promossi bħala l-aktar “ċentri tal-gravità” importanti billi jiġu stabbiliti strateġiji biex dawn ikunu jistgħu jibnu l-kapaċità tagħhom u billi jiġi implimentat il-prinċipju ta’ governanza f’diversi livelli u fatturi fil-livell tal-UE, nazzjonali u reġjonali u jiġu applikati fil-proċess leġislattiv; |
| --- | --- |

—

l-organizzazzjonijiet tal-SMEs fil-livell tal-UE, nazzjonali u reġjonali jiġu promossi bħala l-aktar “ċentri tal-gravità” importanti billi jiġu stabbiliti strateġiji biex dawn ikunu jistgħu jibnu l-kapaċità tagħhom u billi jiġi implimentat il-prinċipju ta’ governanza f’diversi livelli u fatturi fil-livell tal-UE, nazzjonali u reġjonali u jiġu applikati fil-proċess leġislattiv;

| — | tiġi kkunsidrata l-possibbiltà li jinħoloq portal uniku għall-inizjattivi kollha ta’ appoġġ għall-SMEs b’disinn ċar u faċli għall-utent – b’kontenut-e rikk, ridirezzjonamenti limitati, lingwaġġ li jinftiehem. |
| --- | --- |

—

tiġi kkunsidrata l-possibbiltà li jinħoloq portal uniku għall-inizjattivi kollha ta’ appoġġ għall-SMEs b’disinn ċar u faċli għall-utent – b’kontenut-e rikk, ridirezzjonamenti limitati, lingwaġġ li jinftiehem.

3.6.7.   L-iżvilupp ta’ ħiliet tax-xogħol adatti:

| — | l-adattament tas-sistemi ta’ taħriġ vokazzjonali għar-rekwiżiti tas-swieq tax-xogħol; il-ħolqien ta’ sistemi għall-monitoraġġ u l-previżjoni tal-ħtiġijiet tas-swieq tax-xogħol; |
| --- | --- |

—

l-adattament tas-sistemi ta’ taħriġ vokazzjonali għar-rekwiżiti tas-swieq tax-xogħol; il-ħolqien ta’ sistemi għall-monitoraġġ u l-previżjoni tal-ħtiġijiet tas-swieq tax-xogħol;

| — | jissaħħaħ l-appoġġ għall-Istati Membri biex jiġi ffaċilitat l-involviment tal-SMEs fi skemi ta’ apprendistat; |
| --- | --- |

—

jissaħħaħ l-appoġġ għall-Istati Membri biex jiġi ffaċilitat l-involviment tal-SMEs fi skemi ta’ apprendistat;

| — | l-appoġġ ta’ programmi ta’ taħriġ fuq perjodu qasir; titħeġġeġ il-koperazzjoni bejn l-assoċjazzjonijiet tal-impjegaturi u l-istituzzjonijiet edukattivi. |
| --- | --- |

—

l-appoġġ ta’ programmi ta’ taħriġ fuq perjodu qasir; titħeġġeġ il-koperazzjoni bejn l-assoċjazzjonijiet tal-impjegaturi u l-istituzzjonijiet edukattivi.

Brussell, is-6 ta’ Lulju 2017.

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Georges DASSIS

---

(1)  Studju tal-KESE: “Assessment of the effectiveness of the EU’s SMEs policies 2007-2015” (Jannar 2017); studju tal-KESE: “Access to finance for SMEs and midcaps in the period 2014-2020: opportunities and challenges” (Mejju 2015), minn hawn ’il quddiem imsejjaħ “studji tal-KESE” (mhux disponibbli bil-Malti).

1

(2)  Il-Faċilità ta’ Garanzija ta’ Self u l-istrumenti finanzjarji kollha tal-COSME huma eżempji tajba ta’ mekkaniżmi ta’ appoġġ imfassla apposta.

2

(3)  Skont ir-Regolament (UE) Nru 1303/2013 (Artikolu 5), żviluppat aktar fir-Regolament (UE) Nru 240/2014.

3

(4)  http://ec.europa.eu/regional_policy/sources/docgener/evaluation/pdf/expost2013/wp2_final_en.pdf, p. 31.

4

(5)  ĠU C 229, 31.7.2012, p. 49, ĠU C 181, 21.6.2012, p. 125.

5

(6)  Skeda Informattiva tal-SBA għall-2016. Profil SBA. Il-prestazzjoni mkejla mill-indikaturi tal-SBA.

6

(7)  Pereżempju fl-Istati Uniti, l-Amministrazzjoni tan-Negozji ż-Żgħar tistabbilixxi l-kriterji tagħha biex ikunu bbażati mhux biss fuq l-istruttura tas-sjieda, id-dħul u n-numru ta’ impjegati imma wkoll fuq l-attività ekonomika tal-intrapriża. Dan jiffaċilita l-applikazzjoni ta’ politiki industrijali rilevanti.

7

(8)  Id-dimensjonijiet differenti tal-SMEs huma ddefiniti tajjeb ħafna f’http://ec.europa.eu/regional_policy/sources/docgener/evaluation/pdf/expost2013/wp2_final_en.pdf, p. 20.

8

(9)  Il-Karta Ewropea għall-Intrapriżi ż-Żgħar (2000).

9

(10)  COM(2008) 394 final.

10

(11)  ĠU C 27, 3.2.2009, p. 7, ĠU C 224, 30.8.2008, p. 32, ĠU C 182, 4.8.2009, p. 30.

11

(12)  COM(2011) 78 final.

12

(13)  ĠU C 376, 22.12.2011, p. 51.

13

(14)  ĠU C 229, 31.7.2012, p. 49, ĠU C 181, 21.6.2012, p. 125.

14

(15)  http://www.eesc.europa.eu/resources/docs/final-joint-declaration---horizontal-sme-policy.pdf

15

(16)  Ftehimiet, direttivi, regolamenti u deċiżjonijiet.

16

(17)  Skont il-Kumitat Ewropew tar-Reġjuni, aktar minn 85 % tal-leġislazzjoni tal-UE tiġi applikat fil-livell territorjali.

17

(18)  ECO/372; rapport ta’ informazzjoni li ma ġiex ippubblikat fil-ĠU (ĠU C 13, 15.1.2016, p. 8), (ĠU C 383, 17.11.2015, p. 64).

18

(19)  Id-definizzjoni komuni tal-SMEs hija stabbilita fir-Rakkomandazzjoni tal-UE 2003/361. Definizzjoni oħra tal-SMEs tingħata fid-Direttiva 2014/65/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-15 ta’ Mejju 2014 u fid-Direttiva 2013/34/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-26 ta’ Ġunju 2013 (ĠU C 383, 17.11.2015, p. 64).

19

(20)  ĠU C 303, 19.8.2016, p. 94.

20

(21)  http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=COM:2016:733:FIN

21

(22)  ĠU C 388, 31.12.1994, p. 14.

22

(23)  L-istħarriġ sar mill-membri tal-KESE, UEAPME, CEEP u BICA minn April sa Mejju 2016. Ir-riżultati ġew analizzati, u l-Istati Membri nqasmu f’żewġ gruppi abbażi tal-klassifikazzjoni użata f’“Indsutry 4.0. The new industrial revolution. How Europe will succeed”, Roland Berger Strategy Consultants, Marzu 2014. Il-pajjiżi tal-Grupp 1 huma l-Awstrija, il-Belġju, l-Iżvezja, u l-Ġermanja – b’livell għoli ta’ tlestija għall-Industry 4.0 u msejħa pajjiżi “potenzjalisti” u “pijunieri”. Il-pajjiżi li ġew klassifikati fil-Grupp 2 huma l-Bulgarija, ir-Rumanija, l-Ungerija, Spanja u Ċipru – imsejħa pajjiżi “li jżommu lura” u “tradizzjonalisti”. Din id-diviżjoni tippermetti li r-riżultati tal-ispot survey jitqabblu mar-riċerka preċedenti tal-KESE (ara ECO/372).

23

(24)  http://ec.europa.eu/DocsRoom/documents/16341/attachments/2/translations/en/renditions/pdf

24

(25)  Hemm korrelazzjoni bejn il-konklużjonijiet tar-rapport u l-għadd ta’ proġetti approvati fil-qafas tal-istrument Orizzont 2020 sal-aħħar tal-2015.

25

L-Awstrija (25), il-Belġju (12), il-Ġermanja (88), Franza (67), l-Iżvezja (46) u r-Renju Unit (139). Dawn il-pajjiżi esperjenzaw titjib fl-impjieg u l-valur miżjud tal-SMEs fi tmiem l-2014 li kien l-istess għal-livell tal-2008;

Il-Bulgarija (1), ir-Repubblika Ċeka (6), il-Kroazja (1), Ċipru (2), id-Danimarka, il-Greċja (11), l-Ungerija, l-Italja, il-Latvja, il-Litwanja (5), il-Polonja, il-Portugall, ir-Rumanija, is-Slovenja u Spanja għadhom ma laħqux il-livell tal-2008.

(26)  Lichtenstein, G. A., T. S. Lyons, “Incubating New Enterprises: A Guide to Successful Practice” (The Aspen Institute, Rural Economic Policy Programme, USA, 1996).

26

(27)  ĠU C 209, 30.6.2017, p. 21.

27

(28)  Direttiva 2011/7/UE.

28

(29)  https://ec.europa.eu/growth/smes/promoting-entrepreneurship/support/education/projects-studies_en

29

(30)  ĠU C 388, 31.12.1994, p. 14.

30

(31)  Eż. l-Iskema tal-UE ta’ Mmaniġġjar u Awditjar Ekoloġiċi, l-Ekotikketta tal-UE, il-Verifika tat-Teknoloġiji Ambjentali tal-UE, jew l-Impronta Ambjentali tal-Prodotti.

31

(32)  It-test tal-SMEs diġà huwa inkluż fil-valutazzjoni tal-impatt tal-KE – https://ec.europa.eu/growth/smes/business-friendly-environment/small-business-act/sme-test_en.

32

(33)  ĠU C 332, 8.10.2015, p. 20.

33

(34)  ĠU C 351, 15.11.2012, p. 45; ĠU C 34, 2.2.2017, p. 66; ĠU C 303, 19.8.2016, p. 94.

34

---

| 13.10.2017 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 345/25 |
| --- | --- | --- | --- |

13.10.2017

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 345/25

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “L-industrija tal-prodotti ffalsifikati u l-piraterija”

(opinjoni fuq inizjattiva proprja)

(2017/C 345/04)

| Relatur: | Antonello PEZZINI |
| --- | --- |
| Korelatur: | Hannes LEO |

Relatur:

Antonello PEZZINI

Korelatur:

Hannes LEO

| Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja | 26.1.2017 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 29(2) tar-Regoli ta’ Proċedura |
| | Opinjoni fuq inizjattiva proprja |
| Sezzjoni kompetenti | Kummissjoni Konsultattiva dwar il-Bidliet Industrijali (CCMI) |
| Adottata fis-CCMI | 22.6.2017 |
| Adottata fil-plenarja | 5.7.2017 |
| Sessjoni tal-plenarja Nru | 527 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 119/0/0 |

Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja

26.1.2017

Bażi legali

Artikolu 29(2) tar-Regoli ta’ Proċedura

Opinjoni fuq inizjattiva proprja

Sezzjoni kompetenti

Kummissjoni Konsultattiva dwar il-Bidliet Industrijali (CCMI)

Adottata fis-CCMI

22.6.2017

Adottata fil-plenarja

5.7.2017

Sessjoni tal-plenarja Nru

527

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

119/0/0

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | L-ekonomija Ewropea qed tkun ibbażata dejjem aktar fuq il-kreattività u l-innovazzjoni. L-industriji intensivi tad-drittijiet tal-proprjetà intellettwali (IPR) fl-Ewropa jammontaw għal 39 % tal-PDG tal-UE u 26 % tal-impjiegi tagħha (1). Il-KESE jqis li n-negozji jridu jgawdu minn sensiela ta’ kundizzjonijiet li jiffaċilitaw l-innovazzjoni, l-investiment u l-impjiegi. |
| --- | --- |

1.1.

L-ekonomija Ewropea qed tkun ibbażata dejjem aktar fuq il-kreattività u l-innovazzjoni. L-industriji intensivi tad-drittijiet tal-proprjetà intellettwali (IPR) fl-Ewropa jammontaw għal 39 % tal-PDG tal-UE u 26 % tal-impjiegi tagħha (1). Il-KESE jqis li n-negozji jridu jgawdu minn sensiela ta’ kundizzjonijiet li jiffaċilitaw l-innovazzjoni, l-investiment u l-impjiegi.

| 1.2. | Skont l-istimi min-NU (2) u l-OECD, il-prodotti ffalsifikati jirrappreżentaw 5-7 % (UN) jew sa 2,5 % (OECD) tal-kummerċ dinji. Il-parti l-kbira ta’ prodotti ffalsifikati fl-Ewropa huma prodotti barra mill-UE, iżda l-produzzjoni qed tiżdied fl-Istati Membri. L-Internet b’mod konsiderevoli ssemplifika u żied bi kbir l-ambitu għal bejgħ ta’ prodotti ffalsifikati onlajn, filwaqt li r-riskju li jitħarrku għadu baxx ħafna. |
| --- | --- |

1.2.

Skont l-istimi min-NU (2) u l-OECD, il-prodotti ffalsifikati jirrappreżentaw 5-7 % (UN) jew sa 2,5 % (OECD) tal-kummerċ dinji. Il-parti l-kbira ta’ prodotti ffalsifikati fl-Ewropa huma prodotti barra mill-UE, iżda l-produzzjoni qed tiżdied fl-Istati Membri. L-Internet b’mod konsiderevoli ssemplifika u żied bi kbir l-ambitu għal bejgħ ta’ prodotti ffalsifikati onlajn, filwaqt li r-riskju li jitħarrku għadu baxx ħafna.

| 1.3. | L-industrija tal-prodotti ffalsifikati, peress li tieħu vantaġġ kemm tad-differenzi fl-effettività fil-kontrolli doganali fil-punti tad-dħul ewlenin tas-suq uniku, kif ukoll tan-natura frammentata u varjabbli tal-implimentazzjoni nazzjonali tar-regoli u l-istandards tal-UE fil-livell, tiffavorixxi d-dħul fl-UE ta’ prodotti li joħolqu riskju għas-saħħa tal-konsumaturi, is-sigurtà u s-sikurezza pubblika u l-kompetittività tan-negozji. |
| --- | --- |

1.3.

L-industrija tal-prodotti ffalsifikati, peress li tieħu vantaġġ kemm tad-differenzi fl-effettività fil-kontrolli doganali fil-punti tad-dħul ewlenin tas-suq uniku, kif ukoll tan-natura frammentata u varjabbli tal-implimentazzjoni nazzjonali tar-regoli u l-istandards tal-UE fil-livell, tiffavorixxi d-dħul fl-UE ta’ prodotti li joħolqu riskju għas-saħħa tal-konsumaturi, is-sigurtà u s-sikurezza pubblika u l-kompetittività tan-negozji.

| 1.4. | Konsegwentement, Unjoni Doganali li tiffunzjona b’mod sħiħ u li tkun interoprattiva għandha tiżgura l-operat effiċjenti tas-sistema l-ġdida introdotta mill-kodiċi doganali, waqt li tipproteġi n-negozji kontra l-kompetizzjoni inġusta, speċjalment mill-industrija globali tal-prodotti ffalsifikati u l-piraterija – mhux biss fl-interess tan-negozji iżda minħabba li għandha konsegwenzi diretti fuq is-saħħa globali, is-sigurtà u s-sikurezza, kif ukoll it-tkabbir ekonomiku. |
| --- | --- |

1.4.

Konsegwentement, Unjoni Doganali li tiffunzjona b’mod sħiħ u li tkun interoprattiva għandha tiżgura l-operat effiċjenti tas-sistema l-ġdida introdotta mill-kodiċi doganali, waqt li tipproteġi n-negozji kontra l-kompetizzjoni inġusta, speċjalment mill-industrija globali tal-prodotti ffalsifikati u l-piraterija – mhux biss fl-interess tan-negozji iżda minħabba li għandha konsegwenzi diretti fuq is-saħħa globali, is-sigurtà u s-sikurezza, kif ukoll it-tkabbir ekonomiku.

| 1.5. | Fil-fehma tal-KESE, peress li għandu jkun hemm distinzzjoni bejn żewġ tipi ta’ falsifikazzjoni – “falsifikazzjoni” bħala ksur tal-IPR, jiġifieri kompetizzjoni inġusta pura b’ebda theddida għas-sikurezza u s-saħħa pubblika, u “reati ta’ falsifikazzjoni” bħala att kriminali, kif definit mill-Konvenzjoni Medicrime (3) – il-ġlieda kontra l-falsifikazzjoni u l-piraterija għandha tkun prijorità ewlenija tal-UE mhux biss bl-għan li jiġi żgurat it-tkabbir b’saħħtu tal-kummerċ ħieles globali mingħajr protezzjoniżmu, iżda wkoll fid-dawl tal-professjonalizzazzjoni tal-kriminalità organizzata fil-kummerċ tal-prodotti ffalsifikati u kkupjati u r-riskji għall-konsumaturi. Dan jista’ jinvolvi proċeduri kriminali xierqa biex jiskoraġġixxu dan it-tip ta’ attivitajiet ta’ “reati ta’ falsifikazzjoni”. |
| --- | --- |

1.5.

Fil-fehma tal-KESE, peress li għandu jkun hemm distinzzjoni bejn żewġ tipi ta’ falsifikazzjoni – “falsifikazzjoni” bħala ksur tal-IPR, jiġifieri kompetizzjoni inġusta pura b’ebda theddida għas-sikurezza u s-saħħa pubblika, u “reati ta’ falsifikazzjoni” bħala att kriminali, kif definit mill-Konvenzjoni Medicrime (3) – il-ġlieda kontra l-falsifikazzjoni u l-piraterija għandha tkun prijorità ewlenija tal-UE mhux biss bl-għan li jiġi żgurat it-tkabbir b’saħħtu tal-kummerċ ħieles globali mingħajr protezzjoniżmu, iżda wkoll fid-dawl tal-professjonalizzazzjoni tal-kriminalità organizzata fil-kummerċ tal-prodotti ffalsifikati u kkupjati u r-riskji għall-konsumaturi. Dan jista’ jinvolvi proċeduri kriminali xierqa biex jiskoraġġixxu dan it-tip ta’ attivitajiet ta’ “reati ta’ falsifikazzjoni”.

| 1.6. | Sabiex jitnaqqas l-impatt negattiv tal-volum dejjem jikber ta’ prodotti ffalsifikati u l-piraterija fis-suq, għandhom jittieħdu miżuri fil-livell settorjali, nazzjonali, Ewropew u multilaterali biex jiġu miġġielda:






  — | in-nuqqas li jinbnew il-produzzjoni u l-investimenti, |
| --- | --- | --- |

1.6.

Sabiex jitnaqqas l-impatt negattiv tal-volum dejjem jikber ta’ prodotti ffalsifikati u l-piraterija fis-suq, għandhom jittieħdu miżuri fil-livell settorjali, nazzjonali, Ewropew u multilaterali biex jiġu miġġielda:

—

in-nuqqas li jinbnew il-produzzjoni u l-investimenti,

| — | ħsara għall-immaġni u l-kwalità, inkużi n-nonkonformità teknika, iċ-ċertifikati foloz ta’ konformità u marki foloz ta’ konformità, u l-użu ħażin ta’ tali ċertifikati u marki; |
| --- | --- |

—

ħsara għall-immaġni u l-kwalità, inkużi n-nonkonformità teknika, iċ-ċertifikati foloz ta’ konformità u marki foloz ta’ konformità, u l-użu ħażin ta’ tali ċertifikati u marki;

| — | ir-riskji għas-saħħa, is-sikurezza u l-ambjent; |
| --- | --- |

—

ir-riskji għas-saħħa, is-sikurezza u l-ambjent;

| — | in-nuqqas ta’ kwalunkwe tip ta’ ċertifikazzjoni, standards u kontrolli tal-kwalità għal prodotti ffalsifikati; |
| --- | --- |

—

in-nuqqas ta’ kwalunkwe tip ta’ ċertifikazzjoni, standards u kontrolli tal-kwalità għal prodotti ffalsifikati;

| — | it-telf tal-impjiegi u n-nuqqas li jinħolqu negozji ġodda; |
| --- | --- |

—

it-telf tal-impjiegi u n-nuqqas li jinħolqu negozji ġodda;

| — | id-dħul finanzjarju fiskali u parafiskali mitluf; |
| --- | --- |

—

id-dħul finanzjarju fiskali u parafiskali mitluf;

| — | il-problemi li dejjem jikbru fil-qasam tas-sigurtà u l-indirizzar tal-kriminalità organizzata, inkluż il-finanzjament tat-terroriżmu. |
| --- | --- |

—

il-problemi li dejjem jikbru fil-qasam tas-sigurtà u l-indirizzar tal-kriminalità organizzata, inkluż il-finanzjament tat-terroriżmu.

| 1.7. | Il-KESE huwa konvint li huwa meħtieġ sforz konġunt mill-atturi pubbliċi u privati kollha biex jidentifikaw u jimplimentaw strateġija konġunta ta’ miżuri koordinati mmirati lejn il-prevenzjoni, id-detezzjoni u l-ġlieda kontra dan il-fenomenu, appoġġjat minn qafas leġislattiv u tekniku komuni adatt. |
| --- | --- |

1.7.

Il-KESE huwa konvint li huwa meħtieġ sforz konġunt mill-atturi pubbliċi u privati kollha biex jidentifikaw u jimplimentaw strateġija konġunta ta’ miżuri koordinati mmirati lejn il-prevenzjoni, id-detezzjoni u l-ġlieda kontra dan il-fenomenu, appoġġjat minn qafas leġislattiv u tekniku komuni adatt.

| 1.8. | Madankollu, il-KESE jqis li l-inizjattiva hija primarjament kwistjoni f’idejn is-settur privat tal-UE li jinkludi l-industriji u l-fornituri ta’ servizzi li huma l-aktar ikkonċernati – kif ukoll il-katina ta’ valur kollha, bl-involviment tad-detenturi tad-drittijiet u l-SMEs, filwaqt li l-Kummissjoni Ewropea għandha taġġorna l-qafas regolatorju għall-IPRs, bl-għan li timmodernizza r-regoli eżistenti u tadatta l-opzjonijiet tal-liġi kriminali attwalment disponibbli fl-UE u l-Istati Membri tagħha. Flimkien dawn għandhom jibnu impetu konġunt b’saħħtu, mis-sors tul il-katina tal-provvista kollha, filwaqt li jiġu identifikati l-mekkaniżmi għall-koperazzjoni internazzjonali u l-monitoraġġ ta’ fornituri/klijenti, sabiex jitnaqqas ir-riskju ta’ falsifikazzjoni fil-katina tal-provvista. |
| --- | --- |

1.8.

Madankollu, il-KESE jqis li l-inizjattiva hija primarjament kwistjoni f’idejn is-settur privat tal-UE li jinkludi l-industriji u l-fornituri ta’ servizzi li huma l-aktar ikkonċernati – kif ukoll il-katina ta’ valur kollha, bl-involviment tad-detenturi tad-drittijiet u l-SMEs, filwaqt li l-Kummissjoni Ewropea għandha taġġorna l-qafas regolatorju għall-IPRs, bl-għan li timmodernizza r-regoli eżistenti u tadatta l-opzjonijiet tal-liġi kriminali attwalment disponibbli fl-UE u l-Istati Membri tagħha. Flimkien dawn għandhom jibnu impetu konġunt b’saħħtu, mis-sors tul il-katina tal-provvista kollha, filwaqt li jiġu identifikati l-mekkaniżmi għall-koperazzjoni internazzjonali u l-monitoraġġ ta’ fornituri/klijenti, sabiex jitnaqqas ir-riskju ta’ falsifikazzjoni fil-katina tal-provvista.

| 1.9. | Azzjoni konġunta aktar b’saħħitha mis-settur privat hija kruċjali, fil-fehma tal-KESE, biex jiġu żgurati sħubijiet effettivi mal-fornituri tas-siti tal-Internet, il-produtturi tal-kontenut, is-sidien tal-marka kummerċjali, l-operaturi ta’ pagamenti elettroniċi, dawk li jirreklamaw/in-netwerks tar-reklamar u r-reġistri tad-domains tal-Internet, u memorandums volontarji ta’ azzjoni konġunta, li huma kapaċi jiġġeneraw aġġustamenti rapidi għal bidliet mhux mistennija tas-suq. |
| --- | --- |

1.9.

Azzjoni konġunta aktar b’saħħitha mis-settur privat hija kruċjali, fil-fehma tal-KESE, biex jiġu żgurati sħubijiet effettivi mal-fornituri tas-siti tal-Internet, il-produtturi tal-kontenut, is-sidien tal-marka kummerċjali, l-operaturi ta’ pagamenti elettroniċi, dawk li jirreklamaw/in-netwerks tar-reklamar u r-reġistri tad-domains tal-Internet, u memorandums volontarji ta’ azzjoni konġunta, li huma kapaċi jiġġeneraw aġġustamenti rapidi għal bidliet mhux mistennija tas-suq.

| 1.10. | Il-promozzjoni qawwija mis-settur privat għandha tiġi appoġġjata b’miżuri pubbliċi bħal:






  — | l-iżvilupp ta’ tekniki paraġudizzjarji ġodda li jnaqqsu l-kummerċ dejjem jikber tal-prodotti ffalsifikati, li jkun jippermetti kollaborazzjoni pubblika/privata biex jiġi ottimizzat l-intervent doganali permezz ta’ immarkar u traċċabbiltà, |
| --- | --- | --- |

1.10.

Il-promozzjoni qawwija mis-settur privat għandha tiġi appoġġjata b’miżuri pubbliċi bħal:

—

l-iżvilupp ta’ tekniki paraġudizzjarji ġodda li jnaqqsu l-kummerċ dejjem jikber tal-prodotti ffalsifikati, li jkun jippermetti kollaborazzjoni pubblika/privata biex jiġi ottimizzat l-intervent doganali permezz ta’ immarkar u traċċabbiltà,

| — | sistemi ta’ individwazzjoni interoperattivi li jikkomunikaw ma’ sistemi ta’ ġestjoni tar-riskji awtomatiċi bbażati fuq teknoloġiji adatti li jippermettu lis-sidien tal-kummerċ elettroniku u lid-detenturi tad-drittijiet biex jidentifikaw u jevitaw il-ksur |
| --- | --- |

—

sistemi ta’ individwazzjoni interoperattivi li jikkomunikaw ma’ sistemi ta’ ġestjoni tar-riskji awtomatiċi bbażati fuq teknoloġiji adatti li jippermettu lis-sidien tal-kummerċ elettroniku u lid-detenturi tad-drittijiet biex jidentifikaw u jevitaw il-ksur

| — | l-introduzzjoni ta’ pjan strateġiku ġdid 2018-2021 b’qafas imġedded u kkoordinat aħjar għal azzjoni, li jiddependi fuq riżorsi finanzjarji xierqa, bi trasparenza akbar u b’kapaċità li tħares ’il quddiem, tekniki ta’ intelligence aktar mirquma, “Lista ta’ Pajjiżi Notorji fl-UE”, l-implimentazzjoni ta’ uffiċċji msaħħa tal-IPR fuq il-post, inklużi sforzi għall-ġlieda kontra l-falsifikazzjoni, u strumenti ta’ sorveljanza tas-suq aktar avvanzati (bażi tad-data interattiva) b’servizz doganali komuni effettiv, f’konformità mal-proposta għal Direttiva dwar il-qafas ġuridiku tal-Unjoni għal ksur doganali u sanzjonijiet (4); |
| --- | --- |

—

l-introduzzjoni ta’ pjan strateġiku ġdid 2018-2021 b’qafas imġedded u kkoordinat aħjar għal azzjoni, li jiddependi fuq riżorsi finanzjarji xierqa, bi trasparenza akbar u b’kapaċità li tħares ’il quddiem, tekniki ta’ intelligence aktar mirquma, “Lista ta’ Pajjiżi Notorji fl-UE”, l-implimentazzjoni ta’ uffiċċji msaħħa tal-IPR fuq il-post, inklużi sforzi għall-ġlieda kontra l-falsifikazzjoni, u strumenti ta’ sorveljanza tas-suq aktar avvanzati (bażi tad-data interattiva) b’servizz doganali komuni effettiv, f’konformità mal-proposta għal Direttiva dwar il-qafas ġuridiku tal-Unjoni għal ksur doganali u sanzjonijiet (4);

| — | inizjattivi biex jipprovdu statistika aħjar u analiżi dwar l-iskala u l-impatt tal-falsifikazzjoni. |
| --- | --- |

—

inizjattivi biex jipprovdu statistika aħjar u analiżi dwar l-iskala u l-impatt tal-falsifikazzjoni.

| 1.11. | Il-KESE jqis li kampanja kontra l-falsifikazzjoni Ewropea għandha tiġi ffinanzjata, inkluż Jum Ewropew għall-Ġlieda Kontra l-Falsifikazzjoni u linja telefonika “hotline” speċjali, b’enfasi fuq:






  — | it-telf serju li d-dħul fis-suq ta’ prodotti ffalsifikati u kkupjati u x-xiri tagħhom iġib għal setturi sħaħ tal-ekonomija, għas-saħħa, l-ambjent, l-innovazzjoni u l-kreattività Ewropea, u għall-impjiegi, id-dħul pubbliku u t-tkabbir ekonomiku inġenerali. |
| --- | --- | --- |

1.11.

Il-KESE jqis li kampanja kontra l-falsifikazzjoni Ewropea għandha tiġi ffinanzjata, inkluż Jum Ewropew għall-Ġlieda Kontra l-Falsifikazzjoni u linja telefonika “hotline” speċjali, b’enfasi fuq:

—

it-telf serju li d-dħul fis-suq ta’ prodotti ffalsifikati u kkupjati u x-xiri tagħhom iġib għal setturi sħaħ tal-ekonomija, għas-saħħa, l-ambjent, l-innovazzjoni u l-kreattività Ewropea, u għall-impjiegi, id-dħul pubbliku u t-tkabbir ekonomiku inġenerali.

| — | il-ħtieġa għal sforzi sostanzjali biex tittejjeb il-bażi tad-data dwar prodotti ffalsifikati u fil-valutazzjoni tat-telf relatat fil-produzzjoni u l-impjiegi sabiex jitfasslu politiki adattati. Bħalissa, il-bażi tal-istatistika u l-istimi ekonometriċi jeħtieġ li jkunu aktar preċiżi, affidabbli u paragunabbli. |
| --- | --- |

—

il-ħtieġa għal sforzi sostanzjali biex tittejjeb il-bażi tad-data dwar prodotti ffalsifikati u fil-valutazzjoni tat-telf relatat fil-produzzjoni u l-impjiegi sabiex jitfasslu politiki adattati. Bħalissa, il-bażi tal-istatistika u l-istimi ekonometriċi jeħtieġ li jkunu aktar preċiżi, affidabbli u paragunabbli.

| 1.12. | Il-KESE jqis essenzjali l-koordinazzjoni aktar mill-qrib tad-diversi servizzi tal-Kummissjoni Ewropea mal-aġenziji Ewropej li huma involuti f’din il-kwistjoni mal-kontropartijiet tagħhom fi Stati Membri. Dan jista’ jinkiseb bl-għoti ta’ riżorsi suffiċjenti għal koperazzjoni madwar l-Ewropa u l-isforzi biex tiġi stabbilita kultura reali ta’ koperazzjoni. It-twaqqif ta’ task force ċentrali għall-iffalsifikar għal perjodu adegwat ta’ żmien għandu jgħin biex jinkiseb b’mod effettiv dan l-objettiv. |
| --- | --- |

1.12.

Il-KESE jqis essenzjali l-koordinazzjoni aktar mill-qrib tad-diversi servizzi tal-Kummissjoni Ewropea mal-aġenziji Ewropej li huma involuti f’din il-kwistjoni mal-kontropartijiet tagħhom fi Stati Membri. Dan jista’ jinkiseb bl-għoti ta’ riżorsi suffiċjenti għal koperazzjoni madwar l-Ewropa u l-isforzi biex tiġi stabbilita kultura reali ta’ koperazzjoni. It-twaqqif ta’ task force ċentrali għall-iffalsifikar għal perjodu adegwat ta’ żmien għandu jgħin biex jinkiseb b’mod effettiv dan l-objettiv.

| 1.13. | Il-KESE jħeġġeġ lill-Kunsill u l-PE, bħala kwistjoni ta’ urġenza, biex jinsistu mal-Kummissjoni Ewropea sabiex:






  — | tieħu azzjoni malajr fir-rigward tal-miżuri teknoloġiċi u strutturali u l-Pjan ta’ azzjoni l-ġdid 2018-2021 kontra l-prodotti ffalsifikati u l-piraterija |
| --- | --- | --- |

1.13.

Il-KESE jħeġġeġ lill-Kunsill u l-PE, bħala kwistjoni ta’ urġenza, biex jinsistu mal-Kummissjoni Ewropea sabiex:

—

tieħu azzjoni malajr fir-rigward tal-miżuri teknoloġiċi u strutturali u l-Pjan ta’ azzjoni l-ġdid 2018-2021 kontra l-prodotti ffalsifikati u l-piraterija

| — | appoġġ għal azzjoni konġunta aktar b’saħħitha mis-settur privat, b’regoli u strutturi li jiżguraw li l-kummerċ internazzjonali ħieles jiżviluppa fuq bażi ġusta u proattiva. |
| --- | --- |

—

appoġġ għal azzjoni konġunta aktar b’saħħitha mis-settur privat, b’regoli u strutturi li jiżguraw li l-kummerċ internazzjonali ħieles jiżviluppa fuq bażi ġusta u proattiva.

2.   Introduzzjoni: natura u karatteristiċi kwalitattivi u kwantitattivi tal-fenomenu

| 2.1. | Biex jiġi definit is-suġġett tal-Opinjoni preżenti, issir referenza għall-kunċetti ta’ falsifikazzjoni stabbiliti fir-Regolament (UE) Nru 608/2013. Il-“piraterija elettronika u diġitali”, il-kummerċ u t-tixrid ta’ softwer tal-IT jew fajls illegali, bi ksur tal-liġijiet ta’ proprjetà intellettwali rilevanti, ma jaqgħux fl-ambitu ta’ din l-Opinjoni, peress li dawn huma marbuta mill-qrib mal-Aġenda Diġitali, li dwarhom il-KESE stabbilixxa Grupp ta’ Studju Permanenti dedikat. |
| --- | --- |

2.1.

Biex jiġi definit is-suġġett tal-Opinjoni preżenti, issir referenza għall-kunċetti ta’ falsifikazzjoni stabbiliti fir-Regolament (UE) Nru 608/2013. Il-“piraterija elettronika u diġitali”, il-kummerċ u t-tixrid ta’ softwer tal-IT jew fajls illegali, bi ksur tal-liġijiet ta’ proprjetà intellettwali rilevanti, ma jaqgħux fl-ambitu ta’ din l-Opinjoni, peress li dawn huma marbuta mill-qrib mal-Aġenda Diġitali, li dwarhom il-KESE stabbilixxa Grupp ta’ Studju Permanenti dedikat.

| 2.2. | Il-kwantifikazzjoni tal-fenomenu tal-iffalsifikar hija kompitu kumpless, peress li, bħal f’kull qasam ta’ attività illegali, id-data disponibbli hija wisq ibbażata fuq stimi u approssimazzjonijiet, minħabba li l-mezzi ta’ falsifikazzjoni huma fil-parti l-kbira kkontrollati minn organizzazzjonijiet kriminali, li jkunu identifikaw b’mod għaqli l-potenzjal enormi ta’ dan it-tip ta’ attività illegali, bir-riskji minimi li jinqabdu. |
| --- | --- |

2.2.

Il-kwantifikazzjoni tal-fenomenu tal-iffalsifikar hija kompitu kumpless, peress li, bħal f’kull qasam ta’ attività illegali, id-data disponibbli hija wisq ibbażata fuq stimi u approssimazzjonijiet, minħabba li l-mezzi ta’ falsifikazzjoni huma fil-parti l-kbira kkontrollati minn organizzazzjonijiet kriminali, li jkunu identifikaw b’mod għaqli l-potenzjal enormi ta’ dan it-tip ta’ attività illegali, bir-riskji minimi li jinqabdu.

| 2.3. | Fi snin reċenti, it-tipi ta’ prodotti li kienu l-mira tal-falsifikazzjoni mmultiplikaw sal-punt li ma hemm l-ebda prodott li ma jistax jiġi imitat u mibjugħ: kollox huwa kkuppjat, minn aċċessorji tal-ħwejjeġ, għal parts tal-bdil u għodod mekkaniċi, materjali u tagħmir għall-kostruzzjoni, ġojjelli, żraben, oġġetti ta’ disinn, ġugarelli, kosmetiċi, u mediċina, u l-prodotti foloz issa jidhru li jikkostitwixxu settur parallel fid-dritt tagħhom stess, kompetitur reali li n-negozji jridu jħabbtu wiċċhom miegħu u li minnu jridu jiddefendu s-sehem tas-suq tagħhom. |
| --- | --- |

2.3.

Fi snin reċenti, it-tipi ta’ prodotti li kienu l-mira tal-falsifikazzjoni mmultiplikaw sal-punt li ma hemm l-ebda prodott li ma jistax jiġi imitat u mibjugħ: kollox huwa kkuppjat, minn aċċessorji tal-ħwejjeġ, għal parts tal-bdil u għodod mekkaniċi, materjali u tagħmir għall-kostruzzjoni, ġojjelli, żraben, oġġetti ta’ disinn, ġugarelli, kosmetiċi, u mediċina, u l-prodotti foloz issa jidhru li jikkostitwixxu settur parallel fid-dritt tagħhom stess, kompetitur reali li n-negozji jridu jħabbtu wiċċhom miegħu u li minnu jridu jiddefendu s-sehem tas-suq tagħhom.

| 2.4. | Il-faċilitazzjoni tax-xiri spiss tfisser li l-konsumaturi jagħżlu l-prodotti ffalsifikati, b’riperkussjonijiet serji fuq in-negozji, partikolarment l-SMEs; regolati ħażin u diffiċli li tikkontrolhom, il-kummerċ elettroniku u l-irkanti onlajn jirrappreżentaw mod effettiv u sikur biex tiġi stabbilita bażi ta’ klijenti wiesgħa u kummerċ ta’ prodotti ffalsifikati bi prezzijiet baxxi. |
| --- | --- |

2.4.

Il-faċilitazzjoni tax-xiri spiss tfisser li l-konsumaturi jagħżlu l-prodotti ffalsifikati, b’riperkussjonijiet serji fuq in-negozji, partikolarment l-SMEs; regolati ħażin u diffiċli li tikkontrolhom, il-kummerċ elettroniku u l-irkanti onlajn jirrappreżentaw mod effettiv u sikur biex tiġi stabbilita bażi ta’ klijenti wiesgħa u kummerċ ta’ prodotti ffalsifikati bi prezzijiet baxxi.

| 2.5. | Il-falsifikazzjoni saret waħda mill-faċilitaturi u finanzjaturi ewlenin tal-kriminalità organizzata. L-involviment tal-organizzazzjonijiet kriminali rriżulta f’żieda drastika fil-livell ta’ professjonaliżmu fl-industrija ta’ prodotti ffalsifikati: il-kriminali organizzati żviluppaw in-netwerks meħtieġa biex jippermettulhom jottimizzaw ir-riżultati tagħhom fuq skala globali. |
| --- | --- |

2.5.

Il-falsifikazzjoni saret waħda mill-faċilitaturi u finanzjaturi ewlenin tal-kriminalità organizzata. L-involviment tal-organizzazzjonijiet kriminali rriżulta f’żieda drastika fil-livell ta’ professjonaliżmu fl-industrija ta’ prodotti ffalsifikati: il-kriminali organizzati żviluppaw in-netwerks meħtieġa biex jippermettulhom jottimizzaw ir-riżultati tagħhom fuq skala globali.

| 2.6. | Il-produzzjoni tal-oġġetti ffalsifikati hija ġeneralment ikkunsidrata fenomenu estern: l-istatistika doganali turi b’mod ċar li l-maġġoranza tal-pajjiżi li minnhom oriġinaw il-prodotti ffalsifikati mhumiex membri tal-UE. Iċ-Ċina, minkejja li għamlet l-ikbar impenn fil-ġlieda kontra l-falsifikazzjoni, tibqa’ waħda mill-atturi ewlenin tal-industrija. |
| --- | --- |

2.6.

Il-produzzjoni tal-oġġetti ffalsifikati hija ġeneralment ikkunsidrata fenomenu estern: l-istatistika doganali turi b’mod ċar li l-maġġoranza tal-pajjiżi li minnhom oriġinaw il-prodotti ffalsifikati mhumiex membri tal-UE. Iċ-Ċina, minkejja li għamlet l-ikbar impenn fil-ġlieda kontra l-falsifikazzjoni, tibqa’ waħda mill-atturi ewlenin tal-industrija.

| 2.7. | L-iżvilupp tal-Internet ħoloq mezzi ta’ distribuzzjoni ġodda għal prodotti ffalsifikati li jinvolvu livell baxx ta’ riskju għal min qiegħed ibigħ minħabba diffikultajiet fil-prosekuzzjoni ta’ intermedjarji fil-katina ta’ valur. Hemm bżonn ta’ kooperazzjoni akbar tul il-katina ta’ valur kollha sabiex tindirizza b’mod effettiv il-kummerċ ta’ oġġetti ffalsifikati onlajn. |
| --- | --- |

2.7.

L-iżvilupp tal-Internet ħoloq mezzi ta’ distribuzzjoni ġodda għal prodotti ffalsifikati li jinvolvu livell baxx ta’ riskju għal min qiegħed ibigħ minħabba diffikultajiet fil-prosekuzzjoni ta’ intermedjarji fil-katina ta’ valur. Hemm bżonn ta’ kooperazzjoni akbar tul il-katina ta’ valur kollha sabiex tindirizza b’mod effettiv il-kummerċ ta’ oġġetti ffalsifikati onlajn.

| 2.8. | L-industriji intensivi fl-IPR fl-Ewropa jammontaw għal 39 % tal-PDG tal-UE u 26 % tal-impjiegi tagħha (5). Skont studji reċenti (6), l-oġġetti ffalsifikati jirrappreżentaw bejn 5 u 7 % tal-kummerċ dinji, li jammonta għal madwar EUR 600 biljun fis-sena, filwaqt li l-OECD (7) poġġiet il-valur tal-importazzjonijiet ta’ oġġetti foloz għal 2,5 % tal-kummerċ internazzjonali fl-2013, ekwivalenti għal EUR 338 biljun, u tistma li sa 5 %, jew EUR 85 biljun, ta’ oġġetti importati fl-UE huma ffalsifikati jew ikkupjati, minbarra dawk prodotti u mibjugħa fi Stat Membru wieħed, u dawk mixtrija fuq l-Internet u permezz ta’ attività ekonomika indiretta. |
| --- | --- |

2.8.

L-industriji intensivi fl-IPR fl-Ewropa jammontaw għal 39 % tal-PDG tal-UE u 26 % tal-impjiegi tagħha (5). Skont studji reċenti (6), l-oġġetti ffalsifikati jirrappreżentaw bejn 5 u 7 % tal-kummerċ dinji, li jammonta għal madwar EUR 600 biljun fis-sena, filwaqt li l-OECD (7) poġġiet il-valur tal-importazzjonijiet ta’ oġġetti foloz għal 2,5 % tal-kummerċ internazzjonali fl-2013, ekwivalenti għal EUR 338 biljun, u tistma li sa 5 %, jew EUR 85 biljun, ta’ oġġetti importati fl-UE huma ffalsifikati jew ikkupjati, minbarra dawk prodotti u mibjugħa fi Stat Membru wieħed, u dawk mixtrija fuq l-Internet u permezz ta’ attività ekonomika indiretta.

| 2.9. | Skont statistika internazzjonali oħra mill-2017 (8), il-kummerċ globali tal-oġġetti ffalsifikati u l-piraterija huwa stmat li jiġġenera bejn USD 923 biljun u USD 1,13 triljun fis-sena. |
| --- | --- |

2.9.

Skont statistika internazzjonali oħra mill-2017 (8), il-kummerċ globali tal-oġġetti ffalsifikati u l-piraterija huwa stmat li jiġġenera bejn USD 923 biljun u USD 1,13 triljun fis-sena.

| 2.10. | Il-produzzjoni ta’ oġġetti ffalsifikati, fosthom fuq skala kbira, qed tiżdied fl-Istati Membri billi min jiffalsifika jipprova jaħrab il-kontrolli doganali fil-fruntieri esterni tal-UE. |
| --- | --- |

2.10.

Il-produzzjoni ta’ oġġetti ffalsifikati, fosthom fuq skala kbira, qed tiżdied fl-Istati Membri billi min jiffalsifika jipprova jaħrab il-kontrolli doganali fil-fruntieri esterni tal-UE.

| 2.11. | It-tqegħid fis-suq ta’ prodotti ffalsifikati u kkupjati jikkawża ħsara enormi għall-ekonomija, u jiffaċilita l-iżvilupp ta’ “ekonomija sotterranja”, li ċċaħħad mid-dħul (9) meħtieġ għal servizzi pubbliċi essenzjali u tqiegħed piż fiskali ikbar fuq il-kontribwenti, b’telf ta’ impjiegi regolari. |
| --- | --- |

2.11.

It-tqegħid fis-suq ta’ prodotti ffalsifikati u kkupjati jikkawża ħsara enormi għall-ekonomija, u jiffaċilita l-iżvilupp ta’ “ekonomija sotterranja”, li ċċaħħad mid-dħul (9) meħtieġ għal servizzi pubbliċi essenzjali u tqiegħed piż fiskali ikbar fuq il-kontribwenti, b’telf ta’ impjiegi regolari.

| 2.12. | Fl-UE, il-falsifikazzjoni hija responsabbli għal madwar 800 000 impjieg mitluf kull sena u madwar EUR 14,3 biljun f’telf ta’ dħul mit-taxxa fis-sena, inklużi l-VAT u d-dazji tas-sisa (10). |
| --- | --- |

2.12.

Fl-UE, il-falsifikazzjoni hija responsabbli għal madwar 800 000 impjieg mitluf kull sena u madwar EUR 14,3 biljun f’telf ta’ dħul mit-taxxa fis-sena, inklużi l-VAT u d-dazji tas-sisa (10).

| 2.13. | Il-PE adotta sensiela ta’ riżoluzzjonijiet dwar is-suġġett, partikolarment ir-Riżoluzzjoni tiegħu tad-9 ta’ Ġunju 2015 (11), li fiha huwa rrakkomanda li jiġi segwit approċċ li jgħaqqad flimkien l-atturi kollha fil-ġlieda kontra l-falsifikazzjoni, b’hekk titqajjem kuxjenza fost il-konsumaturi u jiġu pprovduti b’aktar informazzjoni, jiġu żviluppati mudelli kummerċjali ġodda, jittejbu l-mekkaniżmi ta’ difiża għall-SMEs, tiġi promossa konverġenza ta’ interessi bejn l-Istati Membri u l-pajjiżi terzi u jsir aktar użu tad-data miġbura mill-Uffiċċju tal-Proprjetà Intellettwali tal-Unjoni Ewropea (EUIPO). |
| --- | --- |

2.13.

Il-PE adotta sensiela ta’ riżoluzzjonijiet dwar is-suġġett, partikolarment ir-Riżoluzzjoni tiegħu tad-9 ta’ Ġunju 2015 (11), li fiha huwa rrakkomanda li jiġi segwit approċċ li jgħaqqad flimkien l-atturi kollha fil-ġlieda kontra l-falsifikazzjoni, b’hekk titqajjem kuxjenza fost il-konsumaturi u jiġu pprovduti b’aktar informazzjoni, jiġu żviluppati mudelli kummerċjali ġodda, jittejbu l-mekkaniżmi ta’ difiża għall-SMEs, tiġi promossa konverġenza ta’ interessi bejn l-Istati Membri u l-pajjiżi terzi u jsir aktar użu tad-data miġbura mill-Uffiċċju tal-Proprjetà Intellettwali tal-Unjoni Ewropea (EUIPO).

| 2.14. | Fid-19 ta’ Marzu 2013, il-Kunsill adotta Riżoluzzjoni dwar il-Pjan ta’ Azzjoni Doganali tal-UE għall-ġlieda kontra l-ksur tad-drittijiet tal-proprjetà intellettwali (mill-2013 sal-2017), li tistabbilixxi objettivi ċari, talloka riżorsi xierqa u tiddefinixxi r-riżultat u l-indikaturi ta’ prestazzjoni skont il-pjan direzzjonali definit b’mod ċar dwar:






  — | l-implimentazzjoni u l-monitoraġġ ta’ leġislazzjoni ġdida biex jiġu infurzati d-drittijiet ta’ proprjetà intellettwali; |
| --- | --- | --- |

2.14.

Fid-19 ta’ Marzu 2013, il-Kunsill adotta Riżoluzzjoni dwar il-Pjan ta’ Azzjoni Doganali tal-UE għall-ġlieda kontra l-ksur tad-drittijiet tal-proprjetà intellettwali (mill-2013 sal-2017), li tistabbilixxi objettivi ċari, talloka riżorsi xierqa u tiddefinixxi r-riżultat u l-indikaturi ta’ prestazzjoni skont il-pjan direzzjonali definit b’mod ċar dwar:

—

l-implimentazzjoni u l-monitoraġġ ta’ leġislazzjoni ġdida biex jiġu infurzati d-drittijiet ta’ proprjetà intellettwali;

| — | il-miżuri għall-ġlieda kontra l-ksur tad-drittijiet ta’ proprjetà intellettwali fil-kummerċ ta’ oġġetti u servizzi; |
| --- | --- |

—

il-miżuri għall-ġlieda kontra l-ksur tad-drittijiet ta’ proprjetà intellettwali fil-kummerċ ta’ oġġetti u servizzi;

| — | kooperazzjoni mal-pajjiżi ewlenin ta’ oriġini, ta’ transitu u ta’ destinazzjoni sabiex jiġi miġġieled il-kummerċ illegali tul il-katina tal-provvista internazzjonali kollha; |
| --- | --- |

—

kooperazzjoni mal-pajjiżi ewlenin ta’ oriġini, ta’ transitu u ta’ destinazzjoni sabiex jiġi miġġieled il-kummerċ illegali tul il-katina tal-provvista internazzjonali kollha;

| — | aktar kooperazzjoni mal-EUIPO u l-awtoritajiet tal-infurzar tal-liġi. |
| --- | --- |

—

aktar kooperazzjoni mal-EUIPO u l-awtoritajiet tal-infurzar tal-liġi.

| 2.15. | Fit-18 ta’ Mejju 2017, il-konklużjonijiet tal-Kunsill li jistabbilixxu l-prijoritajiet tal-UE għall-ġlieda kontra l-kriminalità internazzjonali organizzata u serja bejn l-2018 u l-2021 jenfasizzaw li “s-swieq kriminali huma dejjem aktar kumplessi u dinamiċi[...]. [...] Għalhekk jenħtieġ li tingħata attenzjoni speċjali għall-kummerċ online ta’ oġġetti u servizzi illeċiti, inkluż oġġetti ffalsifikati [...]”. |
| --- | --- |

2.15.

Fit-18 ta’ Mejju 2017, il-konklużjonijiet tal-Kunsill li jistabbilixxu l-prijoritajiet tal-UE għall-ġlieda kontra l-kriminalità internazzjonali organizzata u serja bejn l-2018 u l-2021 jenfasizzaw li “s-swieq kriminali huma dejjem aktar kumplessi u dinamiċi[...]. [...] Għalhekk jenħtieġ li tingħata attenzjoni speċjali għall-kummerċ online ta’ oġġetti u servizzi illeċiti, inkluż oġġetti ffalsifikati [...]”.

3.   Ħarsa ġenerali internazzjonali

| 3.1. | L-istatistiċi doganali juru b’mod ċar li l-maġġoranza tal-pajjiżi li minnhom il-prodotti ffalsifikati joriġinaw mhumiex membri tal-UE, peress li l-atturi ewlenin fl-industrija tal-falsifikazzjoni jinkludu mhux biss liċ-Ċina u lil Hong Kong, iżda wkoll pajjiżi oħrajn Asjatiċi speċjalizzati f’setturi speċifiċi: l-Indja fil-farmaċewtiċi, l-Eġittu fil-prodotti tal-ikel u t-Turkija fil-fwejjaħ, il-kosmetiċi u ż-żraben, flimkien mal-Malasja, il-Belarus, l-Emirati Għarab Magħquda, l-Indonesja, it-Tajlandja u l-Filippini. |
| --- | --- |

3.1.

L-istatistiċi doganali juru b’mod ċar li l-maġġoranza tal-pajjiżi li minnhom il-prodotti ffalsifikati joriġinaw mhumiex membri tal-UE, peress li l-atturi ewlenin fl-industrija tal-falsifikazzjoni jinkludu mhux biss liċ-Ċina u lil Hong Kong, iżda wkoll pajjiżi oħrajn Asjatiċi speċjalizzati f’setturi speċifiċi: l-Indja fil-farmaċewtiċi, l-Eġittu fil-prodotti tal-ikel u t-Turkija fil-fwejjaħ, il-kosmetiċi u ż-żraben, flimkien mal-Malasja, il-Belarus, l-Emirati Għarab Magħquda, l-Indonesja, it-Tajlandja u l-Filippini.

| 3.2. | Fl-2014, l-istatistika doganali tal-UE wriet li aktar minn 66 % ta’ prodotti ffalsifikati tat-tessuti u tal-ħwejjeġ ġew minn barra l-UE. |
| --- | --- |

3.2.

Fl-2014, l-istatistika doganali tal-UE wriet li aktar minn 66 % ta’ prodotti ffalsifikati tat-tessuti u tal-ħwejjeġ ġew minn barra l-UE.

| 3.3. | Il-punti ta’ tranżitu għat-trasport ta’ oġġetti mill-Asja lejn l-Ewropa jaqdu rwol partikolarment importanti, peress li jaġixxu bħala żoni ċentrali għat-trasport ta’ oġġetti fil-kontejners f’netwerk ta’ 3 000 żona ħielsa li jinsabu f’135 pajjiż differenti. Dawn iż-żoni huma użati bħala post biex jiġi skambjat, dokumentat u tingħata tikketta mill-ġdid il-kontenut tal-kontenituri. |
| --- | --- |

3.3.

Il-punti ta’ tranżitu għat-trasport ta’ oġġetti mill-Asja lejn l-Ewropa jaqdu rwol partikolarment importanti, peress li jaġixxu bħala żoni ċentrali għat-trasport ta’ oġġetti fil-kontejners f’netwerk ta’ 3 000 żona ħielsa li jinsabu f’135 pajjiż differenti. Dawn iż-żoni huma użati bħala post biex jiġi skambjat, dokumentat u tingħata tikketta mill-ġdid il-kontenut tal-kontenituri.

| 3.4. | Fattur ieħor li għandu jitqies huwa ż-żieda konsiderevoli fil-produzzjoni domestika ta’ oġġetti ffalsifikati u kkupjati fl-UE, attività li, skont l-Europol, qed issir aktar u aktar profittabbli għall-kriminali organizzati u li ġġorr ir-riskji ferm aktar baxxi u hija marbuta ma’ tipi oħra ta’ kriminalità, bħall-frodi, il-falsifikazzjoni tad-dokumenti, l-evażjoni tat-taxxa u t-traffikar tal-bnedmin. |
| --- | --- |

3.4.

Fattur ieħor li għandu jitqies huwa ż-żieda konsiderevoli fil-produzzjoni domestika ta’ oġġetti ffalsifikati u kkupjati fl-UE, attività li, skont l-Europol, qed issir aktar u aktar profittabbli għall-kriminali organizzati u li ġġorr ir-riskji ferm aktar baxxi u hija marbuta ma’ tipi oħra ta’ kriminalità, bħall-frodi, il-falsifikazzjoni tad-dokumenti, l-evażjoni tat-taxxa u t-traffikar tal-bnedmin.

| 3.5. | Bir-rilokazzjoni tal-faċilitajiet tal-produzzjoni ta’ oġġetti ffalsifikati u kkupjati fi ħdan l-UE, l-ispejjeż riżultanti aktar baxxi tat-trasport u r-riskji mnaqqsa tal-interċettar, kif ukoll l-iżvilupp ta’ netwerks tal-kriminalità organizzata tajjeb b’riżorsi adegwati, jidher li qed jitfaċċa mudell ġdid: l-espansjoni mistennija taż-żona ħielsa Tanger Med fil-Marokk, 15-il km biss ’il bogħod mill-UE, tista’ toffri lin-netwerks kriminali aktar opportunitajiet biex jitqiegħdu kwantitajiet akbar ta’ oġġetti ffalsifikati fis-suq Ewropew. |
| --- | --- |

3.5.

Bir-rilokazzjoni tal-faċilitajiet tal-produzzjoni ta’ oġġetti ffalsifikati u kkupjati fi ħdan l-UE, l-ispejjeż riżultanti aktar baxxi tat-trasport u r-riskji mnaqqsa tal-interċettar, kif ukoll l-iżvilupp ta’ netwerks tal-kriminalità organizzata tajjeb b’riżorsi adegwati, jidher li qed jitfaċċa mudell ġdid: l-espansjoni mistennija taż-żona ħielsa Tanger Med fil-Marokk, 15-il km biss ’il bogħod mill-UE, tista’ toffri lin-netwerks kriminali aktar opportunitajiet biex jitqiegħdu kwantitajiet akbar ta’ oġġetti ffalsifikati fis-suq Ewropew.

| 3.6. | Il-pajjiżi li n-negozji tagħhom huma l-iktar affettwati mill-falsifikazzjoni tal-attivitajiet bejn l-2011 u l-2013 huma l-Istati Uniti b’20 %, l-Italja bi 15 %, Franza u l-Isvizzera bi 12 %,, il-Ġappun u l-Ġermanja bi 8 %, ir-Renju Unit u l-Lussemburgu. Telf indirett u spejjeż addizzjonali mġarrba għal soluzzjonijiet ta’ disinn/innovazzjoni ġodda minħabba attivitajiet ta’ falsifikazzjoni m’għandhomx jiġu sottovalutati. |
| --- | --- |

3.6.

Il-pajjiżi li n-negozji tagħhom huma l-iktar affettwati mill-falsifikazzjoni tal-attivitajiet bejn l-2011 u l-2013 huma l-Istati Uniti b’20 %, l-Italja bi 15 %, Franza u l-Isvizzera bi 12 %,, il-Ġappun u l-Ġermanja bi 8 %, ir-Renju Unit u l-Lussemburgu. Telf indirett u spejjeż addizzjonali mġarrba għal soluzzjonijiet ta’ disinn/innovazzjoni ġodda minħabba attivitajiet ta’ falsifikazzjoni m’għandhomx jiġu sottovalutati.

4.   Il-ġlieda kontra l-falsifikazzjoni u l-piraterija fis-suq uniku

| 4.1. | Il-KESE jappella bil-qawwa lill-Istati Membri biex jintroduċu miżuri mmirati lejn:






  — | it-tisħiħ tal-miżuri u leġislazzjoni nazzjonali kontra l-falsifikazzjoni, il-promozzjoni tal-armonizzazzjoni tal-leġislazzjoni fil-livell tal-UE, l-iżvilupp ta’ oqfsa effiċjenti għall-ispezzjoni amministrattiva ta’ prodotti ffalsifikati, u l-adattament tal-opzjonijiet tal-liġi kriminali disponibbli fl-Istati Membri; |
| --- | --- | --- |

4.1.

Il-KESE jappella bil-qawwa lill-Istati Membri biex jintroduċu miżuri mmirati lejn:

—

it-tisħiħ tal-miżuri u leġislazzjoni nazzjonali kontra l-falsifikazzjoni, il-promozzjoni tal-armonizzazzjoni tal-leġislazzjoni fil-livell tal-UE, l-iżvilupp ta’ oqfsa effiċjenti għall-ispezzjoni amministrattiva ta’ prodotti ffalsifikati, u l-adattament tal-opzjonijiet tal-liġi kriminali disponibbli fl-Istati Membri;

| — | L-iżgurar ta’ livelli għolja ta’ implimentazzjoni tal-leġislazzjoni Ewropea fil-livell nazzjonali permezz tal-iskambju tal-aħjar prattiki; |
| --- | --- |

—

L-iżgurar ta’ livelli għolja ta’ implimentazzjoni tal-leġislazzjoni Ewropea fil-livell nazzjonali permezz tal-iskambju tal-aħjar prattiki;

| — | li l-awtoritajiet kompetenti jkunu inkarigati bil-ġbir tad-data statistika komparabbli, inkluż dwar ir-rabtiet bejn prodotti ffalsifikati u mewt jew aċċidenti, eż. permezz ta’ gruppi ta’ prodotti; |
| --- | --- |

—

li l-awtoritajiet kompetenti jkunu inkarigati bil-ġbir tad-data statistika komparabbli, inkluż dwar ir-rabtiet bejn prodotti ffalsifikati u mewt jew aċċidenti, eż. permezz ta’ gruppi ta’ prodotti;

| — | it-tfassil ta’ politiki biex jiġu ssorveljati, ikkontrollati u evitati b’mod aktar effettiv ir-riskji maħluqa minn prodotti ffalsifikati għas-saħħa pubblika; |
| --- | --- |

—

it-tfassil ta’ politiki biex jiġu ssorveljati, ikkontrollati u evitati b’mod aktar effettiv ir-riskji maħluqa minn prodotti ffalsifikati għas-saħħa pubblika;

| — | l-għoti tas-setgħa lill-konsumaturi, permezz tat-teknoloġija tal-ismartphones, sabiex jagħmlu l-ġudizzju tagħhom stess dwar l-awtentiċità tal-prodotti tagħhom u jkunu jistgħu jivverifikaw u jiċċekkjaw il-karatteristiċi kif ukoll il-valur u s-sikurezza ta’ dak li jixtru; |
| --- | --- |

—

l-għoti tas-setgħa lill-konsumaturi, permezz tat-teknoloġija tal-ismartphones, sabiex jagħmlu l-ġudizzju tagħhom stess dwar l-awtentiċità tal-prodotti tagħhom u jkunu jistgħu jivverifikaw u jiċċekkjaw il-karatteristiċi kif ukoll il-valur u s-sikurezza ta’ dak li jixtru;

| — | it-titjib tal-komunikazzjoni mal-konsumaturi, jiġu avżati dwar ir-riskji ta’ prodotti ffalsifikati u jintwerew kif jistgħu jużaw metodi ġodda biex faċilment jagħrfu l-prodotti foloz: għandha tikber is-sensibilizzazzjoni tal-konsumaturi, u għandhom jiġu żviluppati l-kampanji dwar l-informazzjoni u l-edukazzjoni nazzjonali; |
| --- | --- |

—

it-titjib tal-komunikazzjoni mal-konsumaturi, jiġu avżati dwar ir-riskji ta’ prodotti ffalsifikati u jintwerew kif jistgħu jużaw metodi ġodda biex faċilment jagħrfu l-prodotti foloz: għandha tikber is-sensibilizzazzjoni tal-konsumaturi, u għandhom jiġu żviluppati l-kampanji dwar l-informazzjoni u l-edukazzjoni nazzjonali;

| — | l-involviment ta’ atturi lokali, gruppi intersettorjali u assoċjazzjonijiet tal-konsumaturi b’mod iktar attiv fil-ġlieda kontra l-falsifikazzjoni f’livell nazzjonali, b’mod partikolari permezz ta’ kampanji ta’ informazzjoni; |
| --- | --- |

—

l-involviment ta’ atturi lokali, gruppi intersettorjali u assoċjazzjonijiet tal-konsumaturi b’mod iktar attiv fil-ġlieda kontra l-falsifikazzjoni f’livell nazzjonali, b’mod partikolari permezz ta’ kampanji ta’ informazzjoni;

| — | l-uffiċjali tad-dwana jingħataw mezzi u riżorsi suffiċjenti u taħriġ xieraq fil-metodi u l-politiki biex jiġu individwati prodotti ffalsifikati; |
| --- | --- |

—

l-uffiċjali tad-dwana jingħataw mezzi u riżorsi suffiċjenti u taħriġ xieraq fil-metodi u l-politiki biex jiġu individwati prodotti ffalsifikati;

| — | il-faċilitazzjoni tar-reġistrazzjoni ta’ marki kummerċjali, mudelli u drittijiet oħra ta’ proprjetà intellettwali għall-SMEs filwaqt li jinżamm livell għoli ta’ standards tekniċi u tal-IRP. |
| --- | --- |

—

il-faċilitazzjoni tar-reġistrazzjoni ta’ marki kummerċjali, mudelli u drittijiet oħra ta’ proprjetà intellettwali għall-SMEs filwaqt li jinżamm livell għoli ta’ standards tekniċi u tal-IRP.

| 4.2. | Il-KESE jappella għal qafas ġdid tal-UE 2018-2021, inkluż Pjan ta’ Azzjoni kompletament iffinanzjat u kkoordinat bil-ħsieb li jissaħħu l-leġislazzjoni u l-inizjattivi dwar il-ġlieda kontra l-falsifikazzjoni fil-livell tal-UE, permezz ta’ miżuri bħal:






  — | l-aċċellerazzjoni tal-ħolqien ta’ sistema doganali Ewropea unika, permezz ta’ proċeduri kondiviżi, strumenti u databases unifikati li jista’ jiġu kkonsultati minnufih; |
| --- | --- | --- |

4.2.

Il-KESE jappella għal qafas ġdid tal-UE 2018-2021, inkluż Pjan ta’ Azzjoni kompletament iffinanzjat u kkoordinat bil-ħsieb li jissaħħu l-leġislazzjoni u l-inizjattivi dwar il-ġlieda kontra l-falsifikazzjoni fil-livell tal-UE, permezz ta’ miżuri bħal:

—

l-aċċellerazzjoni tal-ħolqien ta’ sistema doganali Ewropea unika, permezz ta’ proċeduri kondiviżi, strumenti u databases unifikati li jista’ jiġu kkonsultati minnufih;

| — | l-adozzjoni ta’ kriterji komuni għall-ġbir tal-istatistika, filwaqt li ssir enfasi fuq l-inizjattivi settorjali peress li m’hemmx soluzzjoni “waħda tajba għal kulħadd”; |
| --- | --- |

—

l-adozzjoni ta’ kriterji komuni għall-ġbir tal-istatistika, filwaqt li ssir enfasi fuq l-inizjattivi settorjali peress li m’hemmx soluzzjoni “waħda tajba għal kulħadd”;

| — | il-promozzjoni ta’ applikazzjonijiet ta’ traċċar u ta’ monitoraġġ innovattivi; |
| --- | --- |

—

il-promozzjoni ta’ applikazzjonijiet ta’ traċċar u ta’ monitoraġġ innovattivi;

| — | implimentazzjoni ta’ koordinazzjoni Ewropea aktar b’saħħitha, sabiex l-istandards fil-ġlieda kontra l-falsifikazzjoni jinġiebu fl-istess livell fl-Istati Membri kollha; |
| --- | --- |

—

implimentazzjoni ta’ koordinazzjoni Ewropea aktar b’saħħitha, sabiex l-istandards fil-ġlieda kontra l-falsifikazzjoni jinġiebu fl-istess livell fl-Istati Membri kollha;

| — | żieda fl-attività tal-intelligence u ftehimiet ta’ infurzar tal-liġi bilaterali tul il-katina tal-provvista kollha, inkluż bl-għajnuna ta’ uffiċċju UE-IPR estiż fuq il-post; |
| --- | --- |

—

żieda fl-attività tal-intelligence u ftehimiet ta’ infurzar tal-liġi bilaterali tul il-katina tal-provvista kollha, inkluż bl-għajnuna ta’ uffiċċju UE-IPR estiż fuq il-post;

| — | it-teħid ta’ passi immedjati biex jiġi promoss qafas tal-UE ssemplifikat għall-appoġġ u l-għajnuna lill-SMEs Ewropej; |
| --- | --- |

—

it-teħid ta’ passi immedjati biex jiġi promoss qafas tal-UE ssemplifikat għall-appoġġ u l-għajnuna lill-SMEs Ewropej;

| — | jiġu inklużi klawżoli fi ftehimiet ta’ kummerċ ħieles ġodda għall-ġlieda kontra l-falsifikazzjoni; |
| --- | --- |

—

jiġu inklużi klawżoli fi ftehimiet ta’ kummerċ ħieles ġodda għall-ġlieda kontra l-falsifikazzjoni;

| — | l-implimentazzjoni u l-koordinazzjoni ta’ miżuri preventivi fil-livell internazzjonali biex jiġu ssorveljati t-3 000 żona– ħielsa u l-katina tal-provvista kollha; |
| --- | --- |

—

l-implimentazzjoni u l-koordinazzjoni ta’ miżuri preventivi fil-livell internazzjonali biex jiġu ssorveljati t-3 000 żona– ħielsa u l-katina tal-provvista kollha;

| — | l-awtoritajiet kompetenti tal-UE jkunu inkarigati bil-ġbir tad-data statistika komparabbli b’mod sħiħ dwar ir-rabtiet bejn prodotti ffalsifikati u mewt jew aċċidenti; |
| --- | --- |

—

l-awtoritajiet kompetenti tal-UE jkunu inkarigati bil-ġbir tad-data statistika komparabbli b’mod sħiħ dwar ir-rabtiet bejn prodotti ffalsifikati u mewt jew aċċidenti;

| — | l-istabbiliment ta’ miżuri tal-UE biex jiġu ssorveljati, ikkontrollati u evitati b’mod aktar effettiv ir-riskji maħluqa minn prodotti ffalsifikati għas-saħħa pubblika; |
| --- | --- |

—

l-istabbiliment ta’ miżuri tal-UE biex jiġu ssorveljati, ikkontrollati u evitati b’mod aktar effettiv ir-riskji maħluqa minn prodotti ffalsifikati għas-saħħa pubblika;

| — | it-titjib tal-komunikazzjoni tal-UE mal-konsumaturi u li dawn jiġu mwissija u mgħallma kif jiġu identifikati dawn il-prodotti (mudell tal-JRC); |
| --- | --- |

—

it-titjib tal-komunikazzjoni tal-UE mal-konsumaturi u li dawn jiġu mwissija u mgħallma kif jiġu identifikati dawn il-prodotti (mudell tal-JRC);

| — | it-tħeġġiġ tal-komunità tan-negozji biex tiġbor l-informazzjoni b’mod aktar effettiv dwar problemi marbuta mal-falsifikazzjoni u biex iżżid il-miżuri mfassla għall-ġlieda kontra l-falsifikazzjoni, bħal “hotlines” telefoniċi speċjali għall-klijenti u sistemi ta’ ġestjoni ta’ data mtejba; |
| --- | --- |

—

it-tħeġġiġ tal-komunità tan-negozji biex tiġbor l-informazzjoni b’mod aktar effettiv dwar problemi marbuta mal-falsifikazzjoni u biex iżżid il-miżuri mfassla għall-ġlieda kontra l-falsifikazzjoni, bħal “hotlines” telefoniċi speċjali għall-klijenti u sistemi ta’ ġestjoni ta’ data mtejba;

| — | it-teħid ta’ azzjoni kkoordinata dwar il-kummerċ elettroniku (metodi ta’ pagament u r-reklamar) u l-adozzjoni ta’ regoli speċifiċi komuni biex jiġi ssorveljat il-bejgħ ta’ mediċini u prodotti sensittivi oħra onlajn li jinvolvi l-operaturi, gruppi interprofessjonali u assoċjazzjonijiet tal-konsumaturi; |
| --- | --- |

—

it-teħid ta’ azzjoni kkoordinata dwar il-kummerċ elettroniku (metodi ta’ pagament u r-reklamar) u l-adozzjoni ta’ regoli speċifiċi komuni biex jiġi ssorveljat il-bejgħ ta’ mediċini u prodotti sensittivi oħra onlajn li jinvolvi l-operaturi, gruppi interprofessjonali u assoċjazzjonijiet tal-konsumaturi;

| — | l-iżvlupp tal-approċċ għall-ġlieda kontra l-kriminalità kontra l-organizzazzjonijiet kriminali u l-impatt tagħhom fuq is-sikurezza, is-saħħa pubblika u s-sigurtà, waqt li jittieħdu l-prinċipji legali stabbiliti konnessi mal-Konvenzjoni Medicrime u jiġu estiżi għall-prodotti ffalsifikati industrijali assoċjati mas-sikurezza u r-riskji tas-saħħa pubblika; |
| --- | --- |

—

l-iżvlupp tal-approċċ għall-ġlieda kontra l-kriminalità kontra l-organizzazzjonijiet kriminali u l-impatt tagħhom fuq is-sikurezza, is-saħħa pubblika u s-sigurtà, waqt li jittieħdu l-prinċipji legali stabbiliti konnessi mal-Konvenzjoni Medicrime u jiġu estiżi għall-prodotti ffalsifikati industrijali assoċjati mas-sikurezza u r-riskji tas-saħħa pubblika;

| — | flimkien mal-EMA, l-Europol, l-EFSA u l-ENISA, jitfasslu regoli speċifiċi għall-monitoraġġ tal-bejgħ ta’ mediċini, prodotti tal-ikel u prodotti sensittivi oħra fuq l-Internet; |
| --- | --- |

—

flimkien mal-EMA, l-Europol, l-EFSA u l-ENISA, jitfasslu regoli speċifiċi għall-monitoraġġ tal-bejgħ ta’ mediċini, prodotti tal-ikel u prodotti sensittivi oħra fuq l-Internet;

| — | jiġi vvalutat ir-rwol li jista’ jkollhom l-intermedjarji fil-protezzjoni tal-IPRs, inkluż fir-rigward ta’ oġġetti ffalsifikati, u jiġi kkunsidrat li jiġi emendat il-qafas legali tal-UE speċifiku għall-infurzar (12); |
| --- | --- |

—

jiġi vvalutat ir-rwol li jista’ jkollhom l-intermedjarji fil-protezzjoni tal-IPRs, inkluż fir-rigward ta’ oġġetti ffalsifikati, u jiġi kkunsidrat li jiġi emendat il-qafas legali tal-UE speċifiku għall-infurzar (12);

| — | l-iżvilupp u l-appoġġ qawwi għall-kampanja Ewropea tal-ġlieda kontra l-falsifikazzjoni ġewwa u barra s-suq intern b’mod parallel mal-proċeduri nazzjonali; |
| --- | --- |

—

l-iżvilupp u l-appoġġ qawwi għall-kampanja Ewropea tal-ġlieda kontra l-falsifikazzjoni ġewwa u barra s-suq intern b’mod parallel mal-proċeduri nazzjonali;

| — | il-promozzjoni ta’ inizjattiva teknoloġika konġunta (JTI) dwar il-falsifikazzjoni, taħt Orizzont 2020; |
| --- | --- |

—

il-promozzjoni ta’ inizjattiva teknoloġika konġunta (JTI) dwar il-falsifikazzjoni, taħt Orizzont 2020;

| — | l-allokazzjoni ta’ finanzjament adegwat għall-miżuri adottati fi ħdan dan il-Pjan ta’ Azzjoni Ġdid 2018-21. |
| --- | --- |

—

l-allokazzjoni ta’ finanzjament adegwat għall-miżuri adottati fi ħdan dan il-Pjan ta’ Azzjoni Ġdid 2018-21.

5.   Tiġi żgurata governanza ottima

| 5.1. | Huwa essenzjali, fil-fehma tal-KESE, li tkun żgurata koordinazzjoni aktar mill-qrib bejn id-diversi servizzi tal-Kummissjoni u l-aġenziji Ewropej involuti f’din il-kwistjoni. Dan jista’ jintlaħaq billi titwaqqaf task force li tirrapporta direttament lill-President tal-Kummissjoni, li tkun kapaċi tinteraġixxi mal-partijiet tas-settur privat rilevanti, il-korpi internazzjonali u l-awtoritajiet kompetenti tal-Istati Membri. |
| --- | --- |

5.1.

Huwa essenzjali, fil-fehma tal-KESE, li tkun żgurata koordinazzjoni aktar mill-qrib bejn id-diversi servizzi tal-Kummissjoni u l-aġenziji Ewropej involuti f’din il-kwistjoni. Dan jista’ jintlaħaq billi titwaqqaf task force li tirrapporta direttament lill-President tal-Kummissjoni, li tkun kapaċi tinteraġixxi mal-partijiet tas-settur privat rilevanti, il-korpi internazzjonali u l-awtoritajiet kompetenti tal-Istati Membri.

| 5.2. | Din it-task force għall-falsifikazzjoni għandha tippreżenta rapport annwali komprensiv dwar il-progress li jkun sar f’oqsma regolatorji, teknoloġiċi u strutturali, speċjalment fil-livell internazzjonali. |
| --- | --- |

5.2.

Din it-task force għall-falsifikazzjoni għandha tippreżenta rapport annwali komprensiv dwar il-progress li jkun sar f’oqsma regolatorji, teknoloġiċi u strutturali, speċjalment fil-livell internazzjonali.

| 5.3. | Il-Kummissjoni Ewropea u l-aġenziji Ewropej, speċjalment l-EUIPO, l-Europol u l-OLAF, kif ukoll NGOs involuti fil-ġlieda kontra l-falsifikazzjoni, jeħtieġ li jintensifikaw il-koordinazzjoni internazzjonali, billi jorganizzaw konferenzi internazzjonali annwali. |
| --- | --- |

5.3.

Il-Kummissjoni Ewropea u l-aġenziji Ewropej, speċjalment l-EUIPO, l-Europol u l-OLAF, kif ukoll NGOs involuti fil-ġlieda kontra l-falsifikazzjoni, jeħtieġ li jintensifikaw il-koordinazzjoni internazzjonali, billi jorganizzaw konferenzi internazzjonali annwali.

Brussell, il-5 ta’ Lulju 2017.

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Georges DASSIS

---

(1)  Rapport Konġunt EPO-OHIM dwar l-industriji intensivi tal-IPR fl-UE, Settembru 2013.

1

(2)  http://www.springer.com/978-1-4614-5567-7 – Uffiċċju tan-Nazzjonijiet Uniti kontra d-Droga u l-Kriminalità (UNODC).

2

(3)  http://www.coe.int/en/web/conventions/full-list/-/conventions/treaty/211.

3

(4)  http://eur-lex.europa.eu/legal-content/IT/TXT/?uri=uriserv:OJ.C_.2016.487.01.0057.01.ITA&toc=OJ:C:2016:487:TOC.

4

(5)  Rapport Konġunt EPO-OHIM dwar l-industriji intensivi tal-IPR fl-UE, Settembru 2013.

5

(6)  UNODC, The Globalization of Crime. A Transnational Crime Threat Assessment.

6

The Globalization of Crime. A Transnational Crime Threat Assessment.

(7)  OECD/EUIPO (2016), Trade in Counterfeit and Pirated Goods: Mapping the Economic Impact.

7

Trade in Counterfeit and Pirated Goods: Mapping the Economic Impact.

(8)  Global Financial Integrity, Transnational Crime and the Developing World, Marzu 2017 (statistika kkonfermata minn WAITO – April 2017).

8

Transnational Crime and the Developing World

(9)  Fl-2013, stima ta’ bejn EUR 90 u 120 biljun f’telf ta’ dħul mit-taxxa – Frontier Economics – 2016.

9

Frontier Economics – 2016

(10)  L-istudji settorjali dwar id-disa’ setturi affettwati mill-falsifikazzjoni: il-kosmetiċi u l-kura personali; ħwejjeġ, żraben u aċċessorji; prodotti tal-isports, ġugarelli u logħob; ġojjelli u arloġġi; basktijiet; mużika rrekordjata; inbid u alkoħol; farmaċewtiċi.

10

(11)  Europarl P8_TA(2015)0219–9.6.2015 — http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?type=TA&reference=P8-TA-2015-0219&language=MT&ring=A8-2015-0161.

11

(12)  Ara COM(2016) 288 final.

12

---

| 13.10.2017 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 345/32 |
| --- | --- | --- | --- |

13.10.2017

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 345/32

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “It-tibdil industrijali fl-industrija taz-zokkor tal-pitravi tal-UE”

(Opinjoni fuq inizjattiva proprja)

(2017/C 345/05)

| Relatur: | José Manuel ROCHE RAMO |
| --- | --- |
| Korelatur: | Estelle BRENTNALL |

Relatur:

José Manuel ROCHE RAMO

Korelatur:

Estelle BRENTNALL

| Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja | 26.1.2017 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 29(2) tar-Regoli ta’ Proċedura |
| | Opinjoni fuq inizjattiva proprja |
| Sezzjoni kompetenti | Kummissjoni Konsultattiva dwar il-Bidliet Industrijali (CCMI) |
| Adottata fis-CCMI | 22.6.2017 |
| Adottata fil-plenarja | 5.7.2017 |
| Sessjoni plenarja Nru | 527 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 111/1/2 |

Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja

26.1.2017

Bażi legali

Artikolu 29(2) tar-Regoli ta’ Proċedura

Opinjoni fuq inizjattiva proprja

Sezzjoni kompetenti

Kummissjoni Konsultattiva dwar il-Bidliet Industrijali (CCMI)

Adottata fis-CCMI

22.6.2017

Adottata fil-plenarja

5.7.2017

Sessjoni plenarja Nru

527

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

111/1/2

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | L-industrija taz-zokkor tal-pitravi tal-UE qed tħejji għal waħda mill-akbar bidliet fl-istorja tagħha: it-tmiem tal-kwoti ta’ produzzjoni fl-1 ta’ Ottubru 2017. It-tmiem tal-kwoti jippreżenta opportunitajiet għall-manifatturi taz-zokkor tal-pitravi tal-UE, b’mod partikolari l-possibbiltà li jiġi prodott aktar zokkor għall-użu fl-ikel u ssir esportazzjoni mingħajr limiti. Biex tibbenefika minn dawn l-opportunitajiet, l-industrija taz-zokkor tal-pitravi tal-UE ħadmet ħafna biex iżżid il-kompetittività tagħha. Madankollu, it-tmiem tal-kwoti ta’ produzzjoni joħloq ukoll riskji addizzjonali u inċertezzi u jista’ jqiegħed is-settur taħt pressjoni. Il-kompetizzjoni se tintensifika, u b’hekk titfa’ pressjoni fuq il-prezzijiet kemm għall-kultivaturi u kif ukoll għall-proċessuri, filwaqt li l-isoglukożju huwa mistenni jieħu sehem akbar mis-suq. Il-manifatturi u l-bdiewa taz-zokkor tal-pitravi tal-UE anqas kompetittivi jistgħu jsibuha diffiċli biex jissopravivu f’ambjent tas-suq eħrex u aktar volatili. Dan jista’ jkollu konsegwenzi serji għall-ħaddiema, għall-impriżi, għall-bdiewa u għall-komunitajiet rurali. Huwa essenzjali li dawk li jfasslu l-politika jibqgħu viġilanti fir-rigward tal-futur tas-settur. |
| --- | --- |

1.1.

L-industrija taz-zokkor tal-pitravi tal-UE qed tħejji għal waħda mill-akbar bidliet fl-istorja tagħha: it-tmiem tal-kwoti ta’ produzzjoni fl-1 ta’ Ottubru 2017. It-tmiem tal-kwoti jippreżenta opportunitajiet għall-manifatturi taz-zokkor tal-pitravi tal-UE, b’mod partikolari l-possibbiltà li jiġi prodott aktar zokkor għall-użu fl-ikel u ssir esportazzjoni mingħajr limiti. Biex tibbenefika minn dawn l-opportunitajiet, l-industrija taz-zokkor tal-pitravi tal-UE ħadmet ħafna biex iżżid il-kompetittività tagħha. Madankollu, it-tmiem tal-kwoti ta’ produzzjoni joħloq ukoll riskji addizzjonali u inċertezzi u jista’ jqiegħed is-settur taħt pressjoni. Il-kompetizzjoni se tintensifika, u b’hekk titfa’ pressjoni fuq il-prezzijiet kemm għall-kultivaturi u kif ukoll għall-proċessuri, filwaqt li l-isoglukożju huwa mistenni jieħu sehem akbar mis-suq. Il-manifatturi u l-bdiewa taz-zokkor tal-pitravi tal-UE anqas kompetittivi jistgħu jsibuha diffiċli biex jissopravivu f’ambjent tas-suq eħrex u aktar volatili. Dan jista’ jkollu konsegwenzi serji għall-ħaddiema, għall-impriżi, għall-bdiewa u għall-komunitajiet rurali. Huwa essenzjali li dawk li jfasslu l-politika jibqgħu viġilanti fir-rigward tal-futur tas-settur.

| 1.2. | L-għajnuna għall-ħżin privat taz-zokkor se tkun l-uniku strument speċifiku li jibqa’ bħala għażla biex jappoġġja l-industrija taz-zokkor tal-pitravi tal-UE wara t-tmiem tal-kwoti ta’ produzzjoni. Madankollu, fil-każ ta’ kriżi tas-suq fis-settur taz-zokkor tal-pitravi tal-UE, mhuwiex ċar taħt liema ċirkostanzi din l-għajnuna tista’ tiġi introdotta. Il-kundizzjonijiet għall-attivazzjoni tal-għajnuna għall-ħżin privat iridu jkunu ddefiniti aħjar sabiex is-sistema tkun adegwata għall-fini tagħha. Il-Kummissjoni Ewropea tista’ tikkunsidra li tiddefinixxi livell limitu oġġettiv għall-prezz li jkun jiskatta l-proċess tat-teħid ta’ deċiżjonijiet għall-attivazzjoni tal-għajnuna għall-ħżin privat. Dan jagħmel il-proċess anqas suġġettiv, u jippromwovi l-introduzzjoni rapida u uniformi ta’ tali għajnuna fi żminijiet ta’ kriżi. Id-dispożizzjonijiet ġenerali ta’ kriżi, bħall-Artikolu 222 tar-Regolament Waħdieni dwar l-OKS, għandhom jiġu esplorati wkoll bħala għażla. Dan il-kumitat jilqa’ l-istabbiliment tal-Osservatorju tas-Suq taz-Zokkor; sakemm il-kompożizzjoni tiegħu tkun ibbilanċjata u jitlaqqa’ fil-ħin jekk jinħolqu d-diffikultajiet fis-suq. |
| --- | --- |

1.2.

L-għajnuna għall-ħżin privat taz-zokkor se tkun l-uniku strument speċifiku li jibqa’ bħala għażla biex jappoġġja l-industrija taz-zokkor tal-pitravi tal-UE wara t-tmiem tal-kwoti ta’ produzzjoni. Madankollu, fil-każ ta’ kriżi tas-suq fis-settur taz-zokkor tal-pitravi tal-UE, mhuwiex ċar taħt liema ċirkostanzi din l-għajnuna tista’ tiġi introdotta. Il-kundizzjonijiet għall-attivazzjoni tal-għajnuna għall-ħżin privat iridu jkunu ddefiniti aħjar sabiex is-sistema tkun adegwata għall-fini tagħha. Il-Kummissjoni Ewropea tista’ tikkunsidra li tiddefinixxi livell limitu oġġettiv għall-prezz li jkun jiskatta l-proċess tat-teħid ta’ deċiżjonijiet għall-attivazzjoni tal-għajnuna għall-ħżin privat. Dan jagħmel il-proċess anqas suġġettiv, u jippromwovi l-introduzzjoni rapida u uniformi ta’ tali għajnuna fi żminijiet ta’ kriżi. Id-dispożizzjonijiet ġenerali ta’ kriżi, bħall-Artikolu 222 tar-Regolament Waħdieni dwar l-OKS, għandhom jiġu esplorati wkoll bħala għażla. Dan il-kumitat jilqa’ l-istabbiliment tal-Osservatorju tas-Suq taz-Zokkor; sakemm il-kompożizzjoni tiegħu tkun ibbilanċjata u jitlaqqa’ fil-ħin jekk jinħolqu d-diffikultajiet fis-suq.

| 1.3. | Il-PAK għandha tinkludi għodda tas-suq li tappoġġja l-produzzjoni kontinwa taz-zokkor fl-Istati Membri tal-UE. L-industrija taz-zokkor tal-pitravi tal-UE tikkontribwixxi b’mod deċiżiv għall-ħolqien tax-xogħol u għall-attività ekonomika, kif ukoll għall-kompetittività tal-industrija tal-ikel u x-xorb. Bħalissa l-PAK tippermetti lill-Istati Membri jagħtu appoġġ akkoppjat lil dawk is-setturi jew ir-reġjuni fejn tipi speċifiċi ta’ biedja jew setturi agrikoli speċifiċi li huma partikolarment importanti għal raġunijiet ekonomiċi, soċjali jew ambjentali jgħaddu minn ċerti diffikultajiet. Dan huwa l-każ għall-kultivazzjoni tal-pitravi taz-zokkor f’reġjuni vulnerabbli. Il-pagamenti diretti akkoppjati għandhom ikunu ffokati fuq it-tnaqqis tar-riskju ta’ tnaqqis fil-produzzjoni tal-pitravi taz-zokkor u/jew l-abbandun tagħha f’dawn ir-reġjuni sabiex tiġi evitata d-deżertifikazzjoni rurali u tiġi preservata l-bijodiversità. Fil-kuntest ta’ żieda fil-volatilità, l-appoġġ dirett għall-bdiewa għandu jiġi ssupplimentat b’aċċess aħjar għall-għodod tal-ġestjoni tar-riskju. L-interdipendenza tal-proċessuri u tal-bdiewa hija r-raġuni għall-qafas kuntrattwali speċifiku li jirregola r-relazzjoni bejn il-kultivaturi u l-proċessuri fis-settur. |
| --- | --- |

1.3.

Il-PAK għandha tinkludi għodda tas-suq li tappoġġja l-produzzjoni kontinwa taz-zokkor fl-Istati Membri tal-UE. L-industrija taz-zokkor tal-pitravi tal-UE tikkontribwixxi b’mod deċiżiv għall-ħolqien tax-xogħol u għall-attività ekonomika, kif ukoll għall-kompetittività tal-industrija tal-ikel u x-xorb. Bħalissa l-PAK tippermetti lill-Istati Membri jagħtu appoġġ akkoppjat lil dawk is-setturi jew ir-reġjuni fejn tipi speċifiċi ta’ biedja jew setturi agrikoli speċifiċi li huma partikolarment importanti għal raġunijiet ekonomiċi, soċjali jew ambjentali jgħaddu minn ċerti diffikultajiet. Dan huwa l-każ għall-kultivazzjoni tal-pitravi taz-zokkor f’reġjuni vulnerabbli. Il-pagamenti diretti akkoppjati għandhom ikunu ffokati fuq it-tnaqqis tar-riskju ta’ tnaqqis fil-produzzjoni tal-pitravi taz-zokkor u/jew l-abbandun tagħha f’dawn ir-reġjuni sabiex tiġi evitata d-deżertifikazzjoni rurali u tiġi preservata l-bijodiversità. Fil-kuntest ta’ żieda fil-volatilità, l-appoġġ dirett għall-bdiewa għandu jiġi ssupplimentat b’aċċess aħjar għall-għodod tal-ġestjoni tar-riskju. L-interdipendenza tal-proċessuri u tal-bdiewa hija r-raġuni għall-qafas kuntrattwali speċifiku li jirregola r-relazzjoni bejn il-kultivaturi u l-proċessuri fis-settur.

| 1.4. | Fil-każ ta’ żviluppi mhux favorevoli fis-suq taz-zokkor tal-UE mill-1 ta’ Ottubru 2017, jista’ jkun hemm xi sensji. Il-Kummissjoni Ewropea għandha tesplora l-adegwatezza tad-diversi Fondi Strutturali u ta’ Investiment (SIE) sabiex tappoġġja l-impjiegi reġjonali jew lokali, b’mod partikolari għall-ħaddiema u l-bdiewa milquta minn għeluq possibbli tal-utilitajiet. Jista’ jkun meħtieġ li jsiru eċċezzjonijiet rigward il-kriterji għall-introduzzjoni ta’ xi wħud minn dawn il-fondi. |
| --- | --- |

1.4.

Fil-każ ta’ żviluppi mhux favorevoli fis-suq taz-zokkor tal-UE mill-1 ta’ Ottubru 2017, jista’ jkun hemm xi sensji. Il-Kummissjoni Ewropea għandha tesplora l-adegwatezza tad-diversi Fondi Strutturali u ta’ Investiment (SIE) sabiex tappoġġja l-impjiegi reġjonali jew lokali, b’mod partikolari għall-ħaddiema u l-bdiewa milquta minn għeluq possibbli tal-utilitajiet. Jista’ jkun meħtieġ li jsiru eċċezzjonijiet rigward il-kriterji għall-introduzzjoni ta’ xi wħud minn dawn il-fondi.

| 1.5. | Mill-1 ta’ Ottubru 2017, il-manifatturi taz-zokkor tal-pitravi tal-UE se jkunu obbligati li jinnotifikaw kemm il-prezz tal-bejgħ tal-prodott prinċipali tagħhom kif ukoll il-prezz tax-xiri tal-input primarju tagħhom. Dan il-grad ta’ trasparenza tas-suq mhuwiex qed jaqbel mat-trasparenza aktar ’l isfel fil-katina ta’ provvista u mill-produtturi tal-isoglukożju. Il-Kummissjoni Ewropea għandha tqis ir-rakkomandazzjonijiet tat-Task Force tas-Swieq Agrikoli biex testendi t-trasparenza tas-suq downstream sal-utenti taz-zokkor, biex tingħata stampa aħjar ta’ kif il-valur miżjud huwa maqsum tul il-katina ta’ provvista. It-trasparenza tas-suq – kemm għall-produtturi taz-zokkor u tal-isoglukożju jew għall-utenti taz-zokkor – m’għandhiex taffettwa l-pożizzjonijiet kompetittivi ta’ dawk l-impriżi affettwati. |
| --- | --- |

1.5.

Mill-1 ta’ Ottubru 2017, il-manifatturi taz-zokkor tal-pitravi tal-UE se jkunu obbligati li jinnotifikaw kemm il-prezz tal-bejgħ tal-prodott prinċipali tagħhom kif ukoll il-prezz tax-xiri tal-input primarju tagħhom. Dan il-grad ta’ trasparenza tas-suq mhuwiex qed jaqbel mat-trasparenza aktar ’l isfel fil-katina ta’ provvista u mill-produtturi tal-isoglukożju. Il-Kummissjoni Ewropea għandha tqis ir-rakkomandazzjonijiet tat-Task Force tas-Swieq Agrikoli biex testendi t-trasparenza tas-suq downstream sal-utenti taz-zokkor, biex tingħata stampa aħjar ta’ kif il-valur miżjud huwa maqsum tul il-katina ta’ provvista. It-trasparenza tas-suq – kemm għall-produtturi taz-zokkor u tal-isoglukożju jew għall-utenti taz-zokkor – m’għandhiex taffettwa l-pożizzjonijiet kompetittivi ta’ dawk l-impriżi affettwati.

| 1.6. | Iż-żieda fl-esportazzjonijiet taz-zokkor se tkun kruċjali għall-industrija taz-zokkor tal-UE wara t-tmiem tal-kwoti. Il-Kummissjoni Ewropea għandha tippromwovi l-esportazzjonijiet taz-zokkor tal-UE u tisfida l-impożizzjoni arbitrarja ta’ strumenti għad-difiża tan-negozju minn importaturi ta’ pajjiż terz. Il-Kummissjoni Ewropea għandha teżerċita kawtela fis-segwitu tagħha tal-liberalizzazzjoni tal-kummerċ fil-kuntest tan-negozjati tal-UE dwar il-kummerċ ħieles. Hija għandha tisfida l-politiki ta’ appoġġ li jgħawwġu l-kummerċ tal-produtturi u l-esportaturi taz-zokkor dinjija ewlenin b’mod aktar assertiv, kemm fid-WTO u kemm waqt negozjati kummerċjali bilaterali. |
| --- | --- |

1.6.

Iż-żieda fl-esportazzjonijiet taz-zokkor se tkun kruċjali għall-industrija taz-zokkor tal-UE wara t-tmiem tal-kwoti. Il-Kummissjoni Ewropea għandha tippromwovi l-esportazzjonijiet taz-zokkor tal-UE u tisfida l-impożizzjoni arbitrarja ta’ strumenti għad-difiża tan-negozju minn importaturi ta’ pajjiż terz. Il-Kummissjoni Ewropea għandha teżerċita kawtela fis-segwitu tagħha tal-liberalizzazzjoni tal-kummerċ fil-kuntest tan-negozjati tal-UE dwar il-kummerċ ħieles. Hija għandha tisfida l-politiki ta’ appoġġ li jgħawwġu l-kummerċ tal-produtturi u l-esportaturi taz-zokkor dinjija ewlenin b’mod aktar assertiv, kemm fid-WTO u kemm waqt negozjati kummerċjali bilaterali.

| 1.7. | It-trawwim ta’ żbokki alternattivi għall-produtturi tal-pitravi taz-zokkor – bħal bijoetanol, għalf tal-annimali, il-bijoplastik, u sustanzi kimiċi li għandhom bażi bijoloġika – se jkun essenzjali għall-kompetittività futura tas-settur. Il-Kummissjoni Ewropea għandha żżomm il-limitu massimu ta’ 7 fil-mija fuq il-bijokarburanti li jistgħu jingħaddu lejn il-mira ta’ 10 fil-mija għal enerġija rinnovabbli fit-trasport. L-Anness IX tad-Direttiva dwar l-Enerġija Rinnovabbli (2009/28/KE), li tikklassifika l-għasel iswed bħala materja prima avvanzata għall-produzzjoni tal-bijokarburanti, m’għandux jinbidel. Il-Kummissjoni Ewropea u l-Bank Ewropew tal-Investiment għandhom jaħdmu biex jistimolaw u jsaħħu l-innovazzjoni fil-qasam ta’ koprodotti oħrajn b’bażi bijoloġika. Dan jista’ jieħu l-forma ta’ Fond ta’ Innovazzjoni tal-UE u programm ta’ self b’imgħax baxx. |
| --- | --- |

1.7.

It-trawwim ta’ żbokki alternattivi għall-produtturi tal-pitravi taz-zokkor – bħal bijoetanol, għalf tal-annimali, il-bijoplastik, u sustanzi kimiċi li għandhom bażi bijoloġika – se jkun essenzjali għall-kompetittività futura tas-settur. Il-Kummissjoni Ewropea għandha żżomm il-limitu massimu ta’ 7 fil-mija fuq il-bijokarburanti li jistgħu jingħaddu lejn il-mira ta’ 10 fil-mija għal enerġija rinnovabbli fit-trasport. L-Anness IX tad-Direttiva dwar l-Enerġija Rinnovabbli (2009/28/KE), li tikklassifika l-għasel iswed bħala materja prima avvanzata għall-produzzjoni tal-bijokarburanti, m’għandux jinbidel. Il-Kummissjoni Ewropea u l-Bank Ewropew tal-Investiment għandhom jaħdmu biex jistimolaw u jsaħħu l-innovazzjoni fil-qasam ta’ koprodotti oħrajn b’bażi bijoloġika. Dan jista’ jieħu l-forma ta’ Fond ta’ Innovazzjoni tal-UE u programm ta’ self b’imgħax baxx.

2.   L-importanza tal-produzzjoni taz-zokkor tal-pitravi għal żoni rurali u l-ambjent

| 2.1. | L-Unjoni Ewropea hija l-produttur ewlieni fid-dinja taz-zokkor tal-pitravi. Bħala medja, 17,2 miljun tunnellata ġew prodotti kull sena bejn l-2011/12 u l-2015/16. Il-kumpaniji li jipproduċu z-zokkor jixtru madwar 107 miljun tunnellata ta’ pitravi taz-zokkor kull sena mingħand il-137 000 kultivatur Ewropew. Il-pitrava taz-zokkor hija ttrasformata l-aktar f’zokkor, imma kwantità konsiderevoli minnha tiġi pproċessata fi prodotti oħra, bħall-għalf tal-annimali, l-etanol rinnovabbli u l-prodotti b’bażi bijoloġika. Prodotti bħal dawn jista’ jkollhom rwol importanti bħala riżerva f’każ ta’ provvista żejda. |
| --- | --- |

2.1.

L-Unjoni Ewropea hija l-produttur ewlieni fid-dinja taz-zokkor tal-pitravi. Bħala medja, 17,2 miljun tunnellata ġew prodotti kull sena bejn l-2011/12 u l-2015/16. Il-kumpaniji li jipproduċu z-zokkor jixtru madwar 107 miljun tunnellata ta’ pitravi taz-zokkor kull sena mingħand il-137 000 kultivatur Ewropew. Il-pitrava taz-zokkor hija ttrasformata l-aktar f’zokkor, imma kwantità konsiderevoli minnha tiġi pproċessata fi prodotti oħra, bħall-għalf tal-annimali, l-etanol rinnovabbli u l-prodotti b’bażi bijoloġika. Prodotti bħal dawn jista’ jkollhom rwol importanti bħala riżerva f’każ ta’ provvista żejda.

| 2.2. | Il-fabbriki taz-zokkor tal-pitravi fil-biċċa l-kbira tagħhom jinsabu f’żoni rurali kkaratterizzati minn livelli baxxi ta’ attività industrijali. Huma spiss is-sinsla ekonomika tar-reġjuni fejn ikunu jinsabu, bi ftit alternattivi industrijali eżistenti. Is-settur taz-zokkor tal-UE jipprovdi kważi 28 000 impjieg dirett, li huma prinċipalment ikkonċentrati fir-reġjuni l-aktar kompetittivi li jipproduċu l-pitrava taz-zokkor. Dawn l-impjiegi għandhom tendenza li jkunu relattivament b’ħiliet għolja, u l-ħaddiema fl-industrija taz-zokkor igawdu rimunerazzjoni ogħla mill-biċċa l-kbira tas-setturi agrikoli l-oħra. Minbarra l-impjiegi diretti, l-attività ekonomika ġġenerata mill-industrija tipprovdi 150 000 impjieg indirett ieħor, pereżempju fit-trasport, fil-loġistika u fil-kostruzzjoni. |
| --- | --- |

2.2.

Il-fabbriki taz-zokkor tal-pitravi fil-biċċa l-kbira tagħhom jinsabu f’żoni rurali kkaratterizzati minn livelli baxxi ta’ attività industrijali. Huma spiss is-sinsla ekonomika tar-reġjuni fejn ikunu jinsabu, bi ftit alternattivi industrijali eżistenti. Is-settur taz-zokkor tal-UE jipprovdi kważi 28 000 impjieg dirett, li huma prinċipalment ikkonċentrati fir-reġjuni l-aktar kompetittivi li jipproduċu l-pitrava taz-zokkor. Dawn l-impjiegi għandhom tendenza li jkunu relattivament b’ħiliet għolja, u l-ħaddiema fl-industrija taz-zokkor igawdu rimunerazzjoni ogħla mill-biċċa l-kbira tas-setturi agrikoli l-oħra. Minbarra l-impjiegi diretti, l-attività ekonomika ġġenerata mill-industrija tipprovdi 150 000 impjieg indirett ieħor, pereżempju fit-trasport, fil-loġistika u fil-kostruzzjoni.

| 2.3. | Huwa biss f’ċirkostanzi eċċezzjonali ħafna li jkun possibbli li terġa’ tinbeda l-produzzjoni taz-zokkor meta faċilità tal-produzzjoni taz-zokkor tkun ingħalqet. Dan għaliex il-kostruzzjoni ta’ fabbrika taz-zokkor tinvolvi spejjeż kapitali għoljin, tipikament ta’ bosta mijiet ta’ miljuni ta’ euro. F’ħafna mill-każijiet, l-għeluq ta’ faċilità waħda tfisser it-telf permanenti ta’ attività industrijali essenzjali, li tirriżulta fit-telf ta’ mijiet ta’ impjiegi diretti u indiretti. It-tfittxija għal impjieg industrijali alternattiv jista’ jwassal għal migrazzjoni rurali u d-depopolazzjoni. |
| --- | --- |

2.3.

Huwa biss f’ċirkostanzi eċċezzjonali ħafna li jkun possibbli li terġa’ tinbeda l-produzzjoni taz-zokkor meta faċilità tal-produzzjoni taz-zokkor tkun ingħalqet. Dan għaliex il-kostruzzjoni ta’ fabbrika taz-zokkor tinvolvi spejjeż kapitali għoljin, tipikament ta’ bosta mijiet ta’ miljuni ta’ euro. F’ħafna mill-każijiet, l-għeluq ta’ faċilità waħda tfisser it-telf permanenti ta’ attività industrijali essenzjali, li tirriżulta fit-telf ta’ mijiet ta’ impjiegi diretti u indiretti. It-tfittxija għal impjieg industrijali alternattiv jista’ jwassal għal migrazzjoni rurali u d-depopolazzjoni.

| 2.4. | Is-sitwazzjoni hija simili għall-kultivaturi. Il-pitrava taz-zokkor trid tiġi kkultivata fi prossimità ġeografika għall-fabbriki li jipproċessawha. Dan minħabba l-ispiża relattivament għolja tat-trasport tal-pitravi – sitta sa seba’ tunnellati ta’ pitravi huma meħtieġa biex jipproduċu tunnellata waħda ta’ zokkor. Meta fabbrika taz-zokkor tal-pitravi ma tibqax fin-negozju, il-bdiewa jiġu deprivati minn suq disponibbli għall-pitrava taz-zokkor tagħhom. Sakemm ma jkunx hemm fabbrika oħra f’distanza ekonomikament vijabbli, huma jiġu sfurzati jaqilbu għal għelejjel oħra. Dan ikollu impatt negattiv sostanzjali fuq il-profitti finanzjarji tal-bdiewa kkonċernati, li ħafna minnhom ikunu għamlu investimenti sostanzjali f’tagħmir speċifiku bħall-ħsad tal-pitravi, li mhux applikabbli għal għelejjel oħra. Barra minn hekk, il-konverżjoni f’salt għal għelejjel oħra minn numru kbir ta’ bdiewa tista’ tqiegħed pressjoni konsiderevoli fuq is-swieq agrikoli lokali. |
| --- | --- |

2.4.

Is-sitwazzjoni hija simili għall-kultivaturi. Il-pitrava taz-zokkor trid tiġi kkultivata fi prossimità ġeografika għall-fabbriki li jipproċessawha. Dan minħabba l-ispiża relattivament għolja tat-trasport tal-pitravi – sitta sa seba’ tunnellati ta’ pitravi huma meħtieġa biex jipproduċu tunnellata waħda ta’ zokkor. Meta fabbrika taz-zokkor tal-pitravi ma tibqax fin-negozju, il-bdiewa jiġu deprivati minn suq disponibbli għall-pitrava taz-zokkor tagħhom. Sakemm ma jkunx hemm fabbrika oħra f’distanza ekonomikament vijabbli, huma jiġu sfurzati jaqilbu għal għelejjel oħra. Dan ikollu impatt negattiv sostanzjali fuq il-profitti finanzjarji tal-bdiewa kkonċernati, li ħafna minnhom ikunu għamlu investimenti sostanzjali f’tagħmir speċifiku bħall-ħsad tal-pitravi, li mhux applikabbli għal għelejjel oħra. Barra minn hekk, il-konverżjoni f’salt għal għelejjel oħra minn numru kbir ta’ bdiewa tista’ tqiegħed pressjoni konsiderevoli fuq is-swieq agrikoli lokali.

| 2.5. | Il-produzzjoni taz-zokkor tal-pitravi hija ambjentalment sostenibbli. Il-pitrava taz-zokkor dejjem titkabbar f’rotazzjoni ma’ uċuħ tar-raba’ oħra. In-newba tal-uċuħ tar-raba’ tgħin biex tikkonserva l-fertilità tal-ħamrija u tnaqqas il-livelli tal-patoġeni u tal-pesti fil-ħamrija u għalhekk tnaqqas ir-rekwiżit għal prodotti għall-protezzjoni tal-pjanti. L-iżvilupp u d-disseminazzjoni tal-prattiki tajba hija mifruxa fost ir-reġjuni tal-UE li jkabbru l-pitravi. L-użu tal-ħuxlief (mulch) u t-tnaqqis fil-ħdim tar-raba’ huma inkoraġġiti fis-settur biex tiġi promossa l-fertilità tal-ħamrija u titnaqqas l-erożjoni. Fil-fabbriki, l-użu tal-enerġija huwa minimizzat billi jintużaw sistemi ta’ sħana u enerġija kkombinati (CHP) u permezz tal-irkupru tas-sħana u l-konservazzjoni tal-ilma. |
| --- | --- |

2.5.

Il-produzzjoni taz-zokkor tal-pitravi hija ambjentalment sostenibbli. Il-pitrava taz-zokkor dejjem titkabbar f’rotazzjoni ma’ uċuħ tar-raba’ oħra. In-newba tal-uċuħ tar-raba’ tgħin biex tikkonserva l-fertilità tal-ħamrija u tnaqqas il-livelli tal-patoġeni u tal-pesti fil-ħamrija u għalhekk tnaqqas ir-rekwiżit għal prodotti għall-protezzjoni tal-pjanti. L-iżvilupp u d-disseminazzjoni tal-prattiki tajba hija mifruxa fost ir-reġjuni tal-UE li jkabbru l-pitravi. L-użu tal-ħuxlief (mulch) u t-tnaqqis fil-ħdim tar-raba’ huma inkoraġġiti fis-settur biex tiġi promossa l-fertilità tal-ħamrija u titnaqqas l-erożjoni. Fil-fabbriki, l-użu tal-enerġija huwa minimizzat billi jintużaw sistemi ta’ sħana u enerġija kkombinati (CHP) u permezz tal-irkupru tas-sħana u l-konservazzjoni tal-ilma.

3.   Il-pożizzjoni kompetittiva tal-industrija taz-zokkor tal-pitravi tal-UE

| 3.1. | Is-settur taz-zokkor tal-UE investa ħafna fit-titjib tekniku u fit-tnaqqis fl-infiq, kif ukoll fil-kapital uman, fir-riċerka, fl-edukazzjoni u fit-taħriġ. Matul dawn l-aħħar 26 sena, il-medja tal-UE tal-ispiża tal-produzzjoni għaz-zokkor tal-kwota żdiedet b’biss 0,4 % fis-sena, meta mqabbel mar-rata ta’ inflazzjoni ta’ 2,2 % fis-sena. Dan jissarraf fi tnaqqis kontinwu tal-ispejjeż b’mod relatttiv għall-inflazzjoni fuq żewġ deċennji (1). Dawn il-kisbiet ikkontribwew għaż-żieda tal-kompetittività tal-użu taz-zokkor tal-UE fl-industrija tal-ikel u x-xorb. |
| --- | --- |

3.1.

Is-settur taz-zokkor tal-UE investa ħafna fit-titjib tekniku u fit-tnaqqis fl-infiq, kif ukoll fil-kapital uman, fir-riċerka, fl-edukazzjoni u fit-taħriġ. Matul dawn l-aħħar 26 sena, il-medja tal-UE tal-ispiża tal-produzzjoni għaz-zokkor tal-kwota żdiedet b’biss 0,4 % fis-sena, meta mqabbel mar-rata ta’ inflazzjoni ta’ 2,2 % fis-sena. Dan jissarraf fi tnaqqis kontinwu tal-ispejjeż b’mod relatttiv għall-inflazzjoni fuq żewġ deċennji (1). Dawn il-kisbiet ikkontribwew għaż-żieda tal-kompetittività tal-użu taz-zokkor tal-UE fl-industrija tal-ikel u x-xorb.

| 3.1.1. | Il-produzzjoni ta’ pitravi ħelwin żdiedet b’mod sostanzjali matul dawn l-aħħar snin minħabba kombinazzjoni ta’ titjib tekniku u fil-varjetà taż-żerriegħa, xprunata minn kooperazzjoni bejn l-industrija, dawk li jkabbru, ir-riċerka u l-iżvilupp u l-kummerċ taż-żerriegħa. Ir-rendimenti medji taz-zokkor tal-pitravi (tunnellati ta’ zokkor/ettaru) żdiedu bi 2,4 % fis-sena għal dawn l-aħħar 26 sena, u din ix-xejra hija projettata li tkompli fil-perjodu ta’ wara l-2017. Ir-rendimenti taz-zokkor tal-UE għal kull ettaru issa huma ogħla minn dawk fl-Awstralja jew fir-reġjun taċ-Ċentru-Nofsinhar tal-Brażil, li jingħaddu fost l-aktar reġjuni kompetittivi fid-dinja. Erbgħa fost l-ikbar għaxar kumpaniji fid-dinja li jipproduċu z-zokkor huma bbażati fl-UE (2). |
| --- | --- |

3.1.1.

Il-produzzjoni ta’ pitravi ħelwin żdiedet b’mod sostanzjali matul dawn l-aħħar snin minħabba kombinazzjoni ta’ titjib tekniku u fil-varjetà taż-żerriegħa, xprunata minn kooperazzjoni bejn l-industrija, dawk li jkabbru, ir-riċerka u l-iżvilupp u l-kummerċ taż-żerriegħa. Ir-rendimenti medji taz-zokkor tal-pitravi (tunnellati ta’ zokkor/ettaru) żdiedu bi 2,4 % fis-sena għal dawn l-aħħar 26 sena, u din ix-xejra hija projettata li tkompli fil-perjodu ta’ wara l-2017. Ir-rendimenti taz-zokkor tal-UE għal kull ettaru issa huma ogħla minn dawk fl-Awstralja jew fir-reġjun taċ-Ċentru-Nofsinhar tal-Brażil, li jingħaddu fost l-aktar reġjuni kompetittivi fid-dinja. Erbgħa fost l-ikbar għaxar kumpaniji fid-dinja li jipproduċu z-zokkor huma bbażati fl-UE (2).

| 3.2. | Dawn il-gwadanji kompetittivi huma parzjalment minħabba r-ristrutturar sostanzjali tas-settur li seħħ bejn l-2006 u l-2009. Wara r-riforma fl-2006, l-industrija taz-zokkor tal-pitravi tal-UE għalqet kważi nofs il-fabbriki tagħha bit-telf ta’ 4,5 miljun tunnellata ta’ kapaċità ta’ produzzjoni, ’il fuq minn 24 000 impjieg dirett u 165 000 fornitur ta’ azjendi agrikoli (3). Din it-trasformazzjoni għamlet is-settur taz-zokkor tal-pitravi tal-UE aktar ekonomikament sostenibbli, minkejja li bi spiża soċjali għolja. Sa mis-sena tas-suq 2008/2009, l-impjiegi baqgħu relattivament stabbli, bħal ma baqa’ n-numru ta’ fabbriki. |
| --- | --- |

3.2.

Dawn il-gwadanji kompetittivi huma parzjalment minħabba r-ristrutturar sostanzjali tas-settur li seħħ bejn l-2006 u l-2009. Wara r-riforma fl-2006, l-industrija taz-zokkor tal-pitravi tal-UE għalqet kważi nofs il-fabbriki tagħha bit-telf ta’ 4,5 miljun tunnellata ta’ kapaċità ta’ produzzjoni, ’il fuq minn 24 000 impjieg dirett u 165 000 fornitur ta’ azjendi agrikoli (3). Din it-trasformazzjoni għamlet is-settur taz-zokkor tal-pitravi tal-UE aktar ekonomikament sostenibbli, minkejja li bi spiża soċjali għolja. Sa mis-sena tas-suq 2008/2009, l-impjiegi baqgħu relattivament stabbli, bħal ma baqa’ n-numru ta’ fabbriki.

| 3.3. | Ir-relazzjonijiet b’saħħithom bejn il-proċessuri taz-zokkor u l-impjegati ġew sostnuti mid-djalogu soċjali fit-tul fuq livell Ewropew u nazzjonali. Id-Djalogu Soċjali tas-Settur taz-Zokkor tal-UE ilu jeżisti sa mill-1968, u kien fattur ewlieni biex tkun żgurata tranżizzjoni soċjalment adegwata fi żminijiet diffiċli, bħal dawk li segwew ir-riforma fil-politika dwar iz-zokkor tal-UE tal-2006. Billi jikkontribwixxi għal sens ta’ sjieda konġunta, id-Djalogu Soċjali jikkontribwixxi għall-kompetittività tal-industrija. |
| --- | --- |

3.3.

Ir-relazzjonijiet b’saħħithom bejn il-proċessuri taz-zokkor u l-impjegati ġew sostnuti mid-djalogu soċjali fit-tul fuq livell Ewropew u nazzjonali. Id-Djalogu Soċjali tas-Settur taz-Zokkor tal-UE ilu jeżisti sa mill-1968, u kien fattur ewlieni biex tkun żgurata tranżizzjoni soċjalment adegwata fi żminijiet diffiċli, bħal dawk li segwew ir-riforma fil-politika dwar iz-zokkor tal-UE tal-2006. Billi jikkontribwixxi għal sens ta’ sjieda konġunta, id-Djalogu Soċjali jikkontribwixxi għall-kompetittività tal-industrija.

| 3.4. | Aktar gwadanji fil-kompetittività se jiġu segwiti mill-2017, b’mod partikolari hekk kif il-manifatturi jistgħu jfittxu li jnaqqsu l-ispejjeż fissi billi joperaw fabbriki b’kapaċità sħiħa. Dan jista’ jimplika kampanji itwal ta’ pproċessar tal-pitravi u għalhekk riskji ogħla kemm għall-proċessuri kif ukoll għall-kultivaturi, minħabba inċertezzi relatati mal-ħsad u l-ħżin tal-pitravi fiż-żmien tax-xitwa. |
| --- | --- |

3.4.

Aktar gwadanji fil-kompetittività se jiġu segwiti mill-2017, b’mod partikolari hekk kif il-manifatturi jistgħu jfittxu li jnaqqsu l-ispejjeż fissi billi joperaw fabbriki b’kapaċità sħiħa. Dan jista’ jimplika kampanji itwal ta’ pproċessar tal-pitravi u għalhekk riskji ogħla kemm għall-proċessuri kif ukoll għall-kultivaturi, minħabba inċertezzi relatati mal-ħsad u l-ħżin tal-pitravi fiż-żmien tax-xitwa.

| 3.5. | Biex tiġi evitata l-ħela, il-proċessuri taz-zokkor tal-UE jużaw il-pitravi taz-zokkor kollha biex jipproduċu firxa ta’ prodotti minbarra z-zokkor, pereżempju: il-ġebel u l-ħamrija mill-pitravi mnaddfa jinbiegħu lill-industrija tal-kostruzzjoni; il-materjal fibruż mill-pitravi (“il-polpa tal-pitravi”) u l-melassa jiġu estratti u pproċessati għall-użu fl-għalf tal-annimali; u l-melassa u ġulepp ieħor li ġejjin mill-produzzjoni taz-zokkor, jistgħu jintużaw biex jipproduċu etanol rinnovabbli. Dejjem aktar, il-produtturi taz-zokkor qegħdin ukoll jiddiversifikaw fil-produzzjoni ta’ ingredjenti għall-prodotti b’bażi bijoloġika għal industriji bħall-plastiks, it-tessuti, il-farmaċewtika u s-sustanzi kimiċi. |
| --- | --- |

3.5.

Biex tiġi evitata l-ħela, il-proċessuri taz-zokkor tal-UE jużaw il-pitravi taz-zokkor kollha biex jipproduċu firxa ta’ prodotti minbarra z-zokkor, pereżempju: il-ġebel u l-ħamrija mill-pitravi mnaddfa jinbiegħu lill-industrija tal-kostruzzjoni; il-materjal fibruż mill-pitravi (“il-polpa tal-pitravi”) u l-melassa jiġu estratti u pproċessati għall-użu fl-għalf tal-annimali; u l-melassa u ġulepp ieħor li ġejjin mill-produzzjoni taz-zokkor, jistgħu jintużaw biex jipproduċu etanol rinnovabbli. Dejjem aktar, il-produtturi taz-zokkor qegħdin ukoll jiddiversifikaw fil-produzzjoni ta’ ingredjenti għall-prodotti b’bażi bijoloġika għal industriji bħall-plastiks, it-tessuti, il-farmaċewtika u s-sustanzi kimiċi.

4.   Ir-relazzjonijiet fil-katina tal-provvista taz-zokkor

| 4.1. | Il-proċessuri taz-zokkor tal-pitravi u l-bdiewa tal-pitravi taz-zokkor huma dipendenti b’mod reċiproku. Il-bdiewa huma dipendenti fuq kumpaniji li jipproduċu z-zokkor biex jipprovdu l-kapital fiss u l-għarfien espert biex jagħmlu estrazzjoni taz-zokkor mill-pitravi tagħhom, u l-proċessuri huma dipendenti fuq il-bdiewa kuntrattati tagħhom biex ifornu l-għelejjel. Biex jiġu mminimizzati l-ispejjeż tat-trasport tal-pitravi, il-bdiewa jeħtieġu wkoll li jkunu jinsabu fi prossimità ġeografika għall-fabbrika taz-zokkor li jfornu. Barra minn hekk, ħafna mill-akbar kumpaniji li jipproduċu z-zokkor huma kooperattivi li jippermettu lill-bdiewa fornituri jkollhom sehem dirett fl-industrija. |
| --- | --- |

4.1.

Il-proċessuri taz-zokkor tal-pitravi u l-bdiewa tal-pitravi taz-zokkor huma dipendenti b’mod reċiproku. Il-bdiewa huma dipendenti fuq kumpaniji li jipproduċu z-zokkor biex jipprovdu l-kapital fiss u l-għarfien espert biex jagħmlu estrazzjoni taz-zokkor mill-pitravi tagħhom, u l-proċessuri huma dipendenti fuq il-bdiewa kuntrattati tagħhom biex ifornu l-għelejjel. Biex jiġu mminimizzati l-ispejjeż tat-trasport tal-pitravi, il-bdiewa jeħtieġu wkoll li jkunu jinsabu fi prossimità ġeografika għall-fabbrika taz-zokkor li jfornu. Barra minn hekk, ħafna mill-akbar kumpaniji li jipproduċu z-zokkor huma kooperattivi li jippermettu lill-bdiewa fornituri jkollhom sehem dirett fl-industrija.

| 4.1.1. | L-interdipendenza tal-proċessuri u l-bdiewa tirrikjedi qafas kuntrattwali speċifiku biex jibbilanċja d-drittijiet u l-obbligi bejn iż-żewġ sħab. Ir-relazzjonijiet kuntrattwali bejn il-bdiewa tal-pitravi taz-zokkor u l-proċessuri taz-zokkor wara l-2017 huma stabbiliti fl-Artikolu 125 u fl-Anness X tar-Regolament Waħdieni dwar l-OKS. Dawn ir-regoli reċentement ġew issupplimentati minn Regolament Delegat, li jippermetti klawżoli ta’ qsim tal-valur biex ikomplu jiġu inklużi fil-kuntratti tal-pitravi fuq bażi volontarja (4). Il-maġġoranza tal-industriji taz-zokkor reċentement qablu dwar kuntratti tal-pitravi għall-2017/18 u lil hinn li jinkludu xi forma ta’ rabta bejn il-prezzijiet tal-pitravi taz-zokkor u l-prezzijiet tas-suq taz-zokkor. |
| --- | --- |

4.1.1.

L-interdipendenza tal-proċessuri u l-bdiewa tirrikjedi qafas kuntrattwali speċifiku biex jibbilanċja d-drittijiet u l-obbligi bejn iż-żewġ sħab. Ir-relazzjonijiet kuntrattwali bejn il-bdiewa tal-pitravi taz-zokkor u l-proċessuri taz-zokkor wara l-2017 huma stabbiliti fl-Artikolu 125 u fl-Anness X tar-Regolament Waħdieni dwar l-OKS. Dawn ir-regoli reċentement ġew issupplimentati minn Regolament Delegat, li jippermetti klawżoli ta’ qsim tal-valur biex ikomplu jiġu inklużi fil-kuntratti tal-pitravi fuq bażi volontarja (4). Il-maġġoranza tal-industriji taz-zokkor reċentement qablu dwar kuntratti tal-pitravi għall-2017/18 u lil hinn li jinkludu xi forma ta’ rabta bejn il-prezzijiet tal-pitravi taz-zokkor u l-prezzijiet tas-suq taz-zokkor.

| 4.1.2. | Il-manifatturi taz-zokkor tal-pitravi ilhom obbligati li jirrapportaw kull xahar dwar il-prezzijiet, il-produzzjoni u l-istokkijiet, u dan l-obbligu se jibqa’ fil-perjodu ta’ wara l-kwoti. Mill-1 ta’ Ottubru 2017, il-prezzijiet tal-pitravi taz-zokkor għandhom jiġu nnotifikati wkoll lill-Kummissjoni Ewropea u ppubblikati fuq bażi annwali. Dan il-grad ta’ trasparenza tas-suq li jikkaratterizza s-settur tal-ipproċessar taz-zokkor mhuwiex qed jaqbel mat-trasparenza aktar ’l isfel fil-katina ta’ provvista u mill-produtturi tal-isoglukożju. L-evidenza tissuġġerixxi li t-trażmissjoni tal-prezzijiet tul il-katina ta’ provvista taz-zokkor hija baxxa (5), u jista’ jkun hemm mertu li tiġi esplorata l-fattibbiltà ta’ trasparenza akbar għall-utenti taz-zokkor tal-pitravi tal-UE. |
| --- | --- |

4.1.2.

Il-manifatturi taz-zokkor tal-pitravi ilhom obbligati li jirrapportaw kull xahar dwar il-prezzijiet, il-produzzjoni u l-istokkijiet, u dan l-obbligu se jibqa’ fil-perjodu ta’ wara l-kwoti. Mill-1 ta’ Ottubru 2017, il-prezzijiet tal-pitravi taz-zokkor għandhom jiġu nnotifikati wkoll lill-Kummissjoni Ewropea u ppubblikati fuq bażi annwali. Dan il-grad ta’ trasparenza tas-suq li jikkaratterizza s-settur tal-ipproċessar taz-zokkor mhuwiex qed jaqbel mat-trasparenza aktar ’l isfel fil-katina ta’ provvista u mill-produtturi tal-isoglukożju. L-evidenza tissuġġerixxi li t-trażmissjoni tal-prezzijiet tul il-katina ta’ provvista taz-zokkor hija baxxa (5), u jista’ jkun hemm mertu li tiġi esplorata l-fattibbiltà ta’ trasparenza akbar għall-utenti taz-zokkor tal-pitravi tal-UE.

| 4.2. | Ir-raffinaturi taz-zokkor tal-kannamieli huma attivi wkoll fis-suq taz-zokkor tal-UE. Ir-raffinaturi taz-zokkor tal-kannamieli ma jittrasformawx il-pitrava taz-zokkor, iżda huma dipendenti fuq l-importazzjonijiet taz-zokkor tal-kannamieli mhux raffinat għar-raffinar. L-UE tippermetti importazzjonijiet bla dazju bla limiti ta’ zokkor mill-pajjiżi l-anqas żviluppati taħt l-Iskema “Kollox ħlief Armi” (EBA) u mill-pajjiżi Afrikani, tal-Karibew u tal-Paċifiku li kkonkludew Ftehim ta’ Sħubija Ekonomika (FSE) mal-UE. Ir-raffinaturi taz-zokkor tal-pitravi mhux raffinat tal-UE jibbenefikaw minn konċessjonijiet għall-aċċess tas-suq bla dazju taħt ftehimiet bilaterali mal-Amerika Ċentrali, il-Kolombja, il-Perù, l-Ekwador u l-Afrika t’Isfel li bħalissa jammontaw għal 420 000 tunnellata fis-sena. Id-disponibbiltà annwali ta’ zokkor mhux raffinat għar-raffinar taħt il-kwota CXL b’dazju mnaqqas, li hija maqsuma bejn il-Brażil, l-Awstralja, Kuba u l-pajjiżi terzi kollha (“Erga Omnes”) – tammonta għal aktar minn 700 000 tunnellata u hija mistennija li tilħaq kważi 800 000 f’2017/18. Fin-negozjati dwar il-kummerċ ħieles li tlestew reċentement u li għadhom għaddejjin l-UE qed toffri aċċess addizzjonali għall-pajjiżi terzi għas-suq taz-zokkor tal-UE. |
| --- | --- |

4.2.

Ir-raffinaturi taz-zokkor tal-kannamieli huma attivi wkoll fis-suq taz-zokkor tal-UE. Ir-raffinaturi taz-zokkor tal-kannamieli ma jittrasformawx il-pitrava taz-zokkor, iżda huma dipendenti fuq l-importazzjonijiet taz-zokkor tal-kannamieli mhux raffinat għar-raffinar. L-UE tippermetti importazzjonijiet bla dazju bla limiti ta’ zokkor mill-pajjiżi l-anqas żviluppati taħt l-Iskema “Kollox ħlief Armi” (EBA) u mill-pajjiżi Afrikani, tal-Karibew u tal-Paċifiku li kkonkludew Ftehim ta’ Sħubija Ekonomika (FSE) mal-UE. Ir-raffinaturi taz-zokkor tal-pitravi mhux raffinat tal-UE jibbenefikaw minn konċessjonijiet għall-aċċess tas-suq bla dazju taħt ftehimiet bilaterali mal-Amerika Ċentrali, il-Kolombja, il-Perù, l-Ekwador u l-Afrika t’Isfel li bħalissa jammontaw għal 420 000 tunnellata fis-sena. Id-disponibbiltà annwali ta’ zokkor mhux raffinat għar-raffinar taħt il-kwota CXL b’dazju mnaqqas, li hija maqsuma bejn il-Brażil, l-Awstralja, Kuba u l-pajjiżi terzi kollha (“Erga Omnes”) – tammonta għal aktar minn 700 000 tunnellata u hija mistennija li tilħaq kważi 800 000 f’2017/18. Fin-negozjati dwar il-kummerċ ħieles li tlestew reċentement u li għadhom għaddejjin l-UE qed toffri aċċess addizzjonali għall-pajjiżi terzi għas-suq taz-zokkor tal-UE.

5.   It-tmiem tal-kwoti ta’ produzzjoni

| 5.1. | Sa mill-1968, il-produzzjoni taz-zokkor u tal-isoglukożju tal-UE għall-użu fl-ikel kienet limitata mill-kwoti ta’ produzzjoni. Il-kwoti ta’ produzzjoni se jieqfu jeżistu fl-1 ta’ Ottubru 2017, jiġifieri fil-bidu tas-sena tas-suq taz-zokkor tal-UE 2017/2018. Minn dakinhar ’il quddiem, il-produtturi taz-zokkor u tal-isoglukożju tal-UE se jkunu liberi li jipproduċu zokkor u isoglukożju għall-użu fl-ikel mingħajr limiti. Il-limitu massimu eżistenti tal-esportazzjoni wkoll mhux se jibqa’ jeżisti (6). Bħala konsegwenza, l-operaturi fis-settur taz-zokkor tal-UE se jkunu liberi li jesportaw iz-zokkor mingħajr limiti mill-1 ta’ Ottubru 2017. |
| --- | --- |

5.1.

Sa mill-1968, il-produzzjoni taz-zokkor u tal-isoglukożju tal-UE għall-użu fl-ikel kienet limitata mill-kwoti ta’ produzzjoni. Il-kwoti ta’ produzzjoni se jieqfu jeżistu fl-1 ta’ Ottubru 2017, jiġifieri fil-bidu tas-sena tas-suq taz-zokkor tal-UE 2017/2018. Minn dakinhar ’il quddiem, il-produtturi taz-zokkor u tal-isoglukożju tal-UE se jkunu liberi li jipproduċu zokkor u isoglukożju għall-użu fl-ikel mingħajr limiti. Il-limitu massimu eżistenti tal-esportazzjoni wkoll mhux se jibqa’ jeżisti (6). Bħala konsegwenza, l-operaturi fis-settur taz-zokkor tal-UE se jkunu liberi li jesportaw iz-zokkor mingħajr limiti mill-1 ta’ Ottubru 2017.

| 5.2. | Il-produzzjoni taz-zokkor hija mistennija tiżdied fl-2017/18. Din iż-żieda fil-produzzjoni hija mistennija tkun strutturali. Barra minn hekk, l-isoglukożju huwa mistenni li jokkupa sehem akbar tas-suq tas-sustanzi li jagħtu l-ħlewwa tal-UE; il-manifatturi tal-isoglukożju għandhom l-għan li jipproduċu bejn 2 u 3-il miljun tunnellata “matul iż-żmien”, li ħafna minnhom jistgħu jintużaw għall-produzzjoni ta’ xorb mhux alkoħoliku (soft drinks) (7). Bħala paragun, il-konsum taz-zokkor tal-UE qed jonqos xi ftit. |
| --- | --- |

5.2.

Il-produzzjoni taz-zokkor hija mistennija tiżdied fl-2017/18. Din iż-żieda fil-produzzjoni hija mistennija tkun strutturali. Barra minn hekk, l-isoglukożju huwa mistenni li jokkupa sehem akbar tas-suq tas-sustanzi li jagħtu l-ħlewwa tal-UE; il-manifatturi tal-isoglukożju għandhom l-għan li jipproduċu bejn 2 u 3-il miljun tunnellata “matul iż-żmien”, li ħafna minnhom jistgħu jintużaw għall-produzzjoni ta’ xorb mhux alkoħoliku (soft drinks) (7). Bħala paragun, il-konsum taz-zokkor tal-UE qed jonqos xi ftit.

| 5.3. | Iż-żieda fil-produzzjoni taz-zokkor domestiku u sehem akbar tas-suq għall-isoglukożju jistgħu jkollhom piż fuq il-prezzijiet taz-zokkor abjad tal-UE fil-perjodu ta’ wara l-kwoti. Il-Prospetti fuq Terminu Medju tal-Kummissjoni Ewropea għas-Swieq Agrikoli 2016-2026 jissuġġerixxu li l-prezzijiet taz-zokkor abjad tal-UE se jkunu taħt il-livell limitu ta’ referenza ta’ EUR 404/tunnellata għall-biċċa l-kbira tal-perjodu ta’ wara l-kwoti, jiġifieri taħt l-ispejjeż medji tal-produzzjoni taz-zokkor u tal-kultivazzjoni tal-pitravi taz-zokkor. |
| --- | --- |

5.3.

Iż-żieda fil-produzzjoni taz-zokkor domestiku u sehem akbar tas-suq għall-isoglukożju jistgħu jkollhom piż fuq il-prezzijiet taz-zokkor abjad tal-UE fil-perjodu ta’ wara l-kwoti. Il-Prospetti fuq Terminu Medju tal-Kummissjoni Ewropea għas-Swieq Agrikoli 2016-2026 jissuġġerixxu li l-prezzijiet taz-zokkor abjad tal-UE se jkunu taħt il-livell limitu ta’ referenza ta’ EUR 404/tunnellata għall-biċċa l-kbira tal-perjodu ta’ wara l-kwoti, jiġifieri taħt l-ispejjeż medji tal-produzzjoni taz-zokkor u tal-kultivazzjoni tal-pitravi taz-zokkor.

| 5.3.1. | Fl-2015, il-prezzijiet taz-zokkor abjad tal-UE laħqu l-aktar livell baxx tagħhom sa minn meta bdiet is-sistema ta’ rapportar tal-prezzijiet fl-2006 (8). Din is-sitwazzjoni kellha effett sever fuq ir-riżultati finanzjarji rrapportati tal-produtturi taz-zokkor tal-UE, li ħafna minnhom ma setgħux jagħmlu profitt fis-sena fiskali 2015/16. Il-produtturi taz-zokkor fl-Italja kienu taħt pressjoni partikolari, bi produttur wieħed jagħżel li ma jipproduċix għas-sena tas-suq 2015/16. L-uniku produttur taz-zokkor tal-Greċja wkoll jinsab f’diffikultà serja. |
| --- | --- |

5.3.1.

Fl-2015, il-prezzijiet taz-zokkor abjad tal-UE laħqu l-aktar livell baxx tagħhom sa minn meta bdiet is-sistema ta’ rapportar tal-prezzijiet fl-2006 (8). Din is-sitwazzjoni kellha effett sever fuq ir-riżultati finanzjarji rrapportati tal-produtturi taz-zokkor tal-UE, li ħafna minnhom ma setgħux jagħmlu profitt fis-sena fiskali 2015/16. Il-produtturi taz-zokkor fl-Italja kienu taħt pressjoni partikolari, bi produttur wieħed jagħżel li ma jipproduċix għas-sena tas-suq 2015/16. L-uniku produttur taz-zokkor tal-Greċja wkoll jinsab f’diffikultà serja.

| 5.4. | Mill-1 ta’ Ottubru 2017, il-produtturi taz-zokkor tal-UE se jkunu liberi li jesportaw mingħajr limiti. Din tista’ tkun opportunità biex jiżdied id-dħul biex jikkumpensa għal prezzijiet taz-zokkor aktar baxxi fl-UE. Il-konsum dinji taz-zokkor huwa projettat li jikber b’rata ta’ 1,5-2 % kull sena (madwar 2-3 miljun tunnellata fis-sena), għalhekk għandu jkun hemm biżżejjed domanda għal żieda fl-esportazzjonijiet taz-zokkor tal-UE. |
| --- | --- |

5.4.

Mill-1 ta’ Ottubru 2017, il-produtturi taz-zokkor tal-UE se jkunu liberi li jesportaw mingħajr limiti. Din tista’ tkun opportunità biex jiżdied id-dħul biex jikkumpensa għal prezzijiet taz-zokkor aktar baxxi fl-UE. Il-konsum dinji taz-zokkor huwa projettat li jikber b’rata ta’ 1,5-2 % kull sena (madwar 2-3 miljun tunnellata fis-sena), għalhekk għandu jkun hemm biżżejjed domanda għal żieda fl-esportazzjonijiet taz-zokkor tal-UE.

| 5.4.1. | Madankollu, żieda f’esportazzjonijiet taz-zokkor tal-UE tiddependi fuq aċċess suffiċjenti għas-swieq ta’ pajjiżi terzi. Il-Kummissjoni Ewropea għandha taħdem biex tiftaħ is-swieq taz-zokkor tal-importaturi taz-zokkor nett fin-negozjati tal-kummerċ ħieles tagħha, kemm permezz tat-tnaqqis jew l-eliminazzjoni ta’ dazji doganali u l-ftuħ ta’ kwoti tariffarji. Hija għandha tkompli telimina d-dazji fuq l-esportazzjonijiet ta’ prodotti li fihom ħafna zokkor fl-UE, u jappoġġjaw regoli tal-oriġini għal tali prodotti sabiex jassiguraw li l-produtturi taz-zokkor fl-UE jibbenefikaw minn żieda fl-esportazzjonijiet. |
| --- | --- |

5.4.1.

Madankollu, żieda f’esportazzjonijiet taz-zokkor tal-UE tiddependi fuq aċċess suffiċjenti għas-swieq ta’ pajjiżi terzi. Il-Kummissjoni Ewropea għandha taħdem biex tiftaħ is-swieq taz-zokkor tal-importaturi taz-zokkor nett fin-negozjati tal-kummerċ ħieles tagħha, kemm permezz tat-tnaqqis jew l-eliminazzjoni ta’ dazji doganali u l-ftuħ ta’ kwoti tariffarji. Hija għandha tkompli telimina d-dazji fuq l-esportazzjonijiet ta’ prodotti li fihom ħafna zokkor fl-UE, u jappoġġjaw regoli tal-oriġini għal tali prodotti sabiex jassiguraw li l-produtturi taz-zokkor fl-UE jibbenefikaw minn żieda fl-esportazzjonijiet.

| 5.4.2. | L-esportazzjonijiet taz-zokkor tal-UE xi kultant jiffaċċjaw l-isfida mill-impożizzjoni ta’ strumenti għad-difiża tan-negozju minn pajjiżi terzi. Il-Kummissjoni Ewropea għandha tagħmel dak kollu possibbli biex tiġġieled dawn il-miżuri meta s-settur ma jibqax irregolat mill-1 ta’ Ottubru 2017 u s-settur irid joffri l-appoġġ meħtieġ għal kwalunkwe proċedimenti miftiehma. |
| --- | --- |

5.4.2.

L-esportazzjonijiet taz-zokkor tal-UE xi kultant jiffaċċjaw l-isfida mill-impożizzjoni ta’ strumenti għad-difiża tan-negozju minn pajjiżi terzi. Il-Kummissjoni Ewropea għandha tagħmel dak kollu possibbli biex tiġġieled dawn il-miżuri meta s-settur ma jibqax irregolat mill-1 ta’ Ottubru 2017 u s-settur irid joffri l-appoġġ meħtieġ għal kwalunkwe proċedimenti miftiehma.

| 5.5. | Fin-negozjati dwar il-kummerċ ħieles li tlestew reċentement u li għadhom għaddejjin, l-UE qed toffri aċċess għall-pajjiżi terzi għas-suq taz-zokkor tal-UE. Il-ftuħ tas-suq qed jesponi l-prezzijiet taz-zokkor abjad tal-UE għal pressjoni ’l isfel u għal żieda fil-volatilità. Is-suq dinji attwali huwa suq ta’ dumping residwu soġġett għal volatilità għolja li spiss jinnegozja taħt il-medja tal-ispejjeż tal-produzzjoni ta’ anke l-aktar industriji globali effiċjenti. Dan huwa fil-parti l-kbira minħabba l-miżuri ta’ appoġġ li jfixklu l-kummerċ ta’ xi wħud mill-produtturi u mill-esportaturi ewlenin taz-zokkor, bħall-Brażil u t-Tajlandja. Ir-riżultat huwa li l-industrija taz-zokkor tal-pitravi tal-UE mhijiex qed tikkompeti b’kondizzjonijiet ekwivalenti ta’ kompetizzjoni mal-produtturi taz-zokkor f’pajjiżi terzi. Il-Kummissjoni trid tittratta z-zokkor bħala sensittiv fin-negozjati tagħha dwar il-kummerċ ħieles billi żżomm id-dazji tal-UE fuq iz-zokkor. In-negozjati li għaddejjin mal-Mercosur jippreżentaw riskju gravi għas-settur, minħabba li l-Brażil huwa l-produttur u l-esportatur dominanti fid-dinja. Il-Kummissjoni trid tkun ippreparata biex tisfida lill-partijiet ewlenin li jissussidjaw iz-zokkor fil-korp għas-soluzzjoni tat-tilwim fid-WTO u matul in-negozjati kummerċjali. |
| --- | --- |

5.5.

Fin-negozjati dwar il-kummerċ ħieles li tlestew reċentement u li għadhom għaddejjin, l-UE qed toffri aċċess għall-pajjiżi terzi għas-suq taz-zokkor tal-UE. Il-ftuħ tas-suq qed jesponi l-prezzijiet taz-zokkor abjad tal-UE għal pressjoni ’l isfel u għal żieda fil-volatilità. Is-suq dinji attwali huwa suq ta’ dumping residwu soġġett għal volatilità għolja li spiss jinnegozja taħt il-medja tal-ispejjeż tal-produzzjoni ta’ anke l-aktar industriji globali effiċjenti. Dan huwa fil-parti l-kbira minħabba l-miżuri ta’ appoġġ li jfixklu l-kummerċ ta’ xi wħud mill-produtturi u mill-esportaturi ewlenin taz-zokkor, bħall-Brażil u t-Tajlandja. Ir-riżultat huwa li l-industrija taz-zokkor tal-pitravi tal-UE mhijiex qed tikkompeti b’kondizzjonijiet ekwivalenti ta’ kompetizzjoni mal-produtturi taz-zokkor f’pajjiżi terzi. Il-Kummissjoni trid tittratta z-zokkor bħala sensittiv fin-negozjati tagħha dwar il-kummerċ ħieles billi żżomm id-dazji tal-UE fuq iz-zokkor. In-negozjati li għaddejjin mal-Mercosur jippreżentaw riskju gravi għas-settur, minħabba li l-Brażil huwa l-produttur u l-esportatur dominanti fid-dinja. Il-Kummissjoni trid tkun ippreparata biex tisfida lill-partijiet ewlenin li jissussidjaw iz-zokkor fil-korp għas-soluzzjoni tat-tilwim fid-WTO u matul in-negozjati kummerċjali.

Brussell, il-5 ta’ Lulju 2017.

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Georges DASSIS

---

(1)  Iċ-ċifri meħuda mill-istħarriġ annwali tal-Ispejjeż tal-Manifattura tas-CEFS, li jsir fuq bażi annwali biex tiġi kkalkulata l-ispiża medja tal-produzzjoni għaz-zokkor tal-pitravi tal-kwota tal-UE.

1

(2)  F.O. Licht’s International Sugar and Sweetener Report. 18 ta’ Mejju 2017 Vol. 149, Nru 14. Dawn l-erba’ kumpaniji li jipproduċu z-zokkor huma: Südzucker, Tereos, ABSugar, u Nordzucker.

2

(3)  Statistika tas-CEFS.

3

(4)  Regolament Delegat tal-Kummissjoni (UE) 2016/1166 tas-17 ta’ Mejju 2016 li jemenda l-Anness X tar-Regolament (UE) Nru 1308/2013 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar it-termini tax-xiri tal-pitravi fis-settur taz-zokkor mill-1 ta’ Ottubru 2017.

4

(5)  Areté, Ottubru 2012. Studju dwar it-trażmissjoni tal-prezzijiet fis-settur taz-zokkor. Rapport finali. Kummissjoni Ewropea, DĠ Agrikoltura u Żvilupp Rurali. Offerta Nru AGRI-2011-EVAL-03.

5

(6)  Cf. DS266. Bħalissa l-UE tista’ tesporta madwar 1,35 miljun tunnellata ta’ zokkor f’kull sena tas-suq, jiġifieri 10 % tal-kwota tal-produzzjoni taz-zokkor.

6

(7)  Din hija ċ-ċifra mogħtija minn assoċjazzjoni tal-industrija tal-lamtu StarchEurope.

7

(8)  Fi Frar u f’Ġunju tal-2015 il-prezzijiet kienu fl-aktar livell baxx b’EUR 414/tunnellata.

8

---

| 13.10.2017 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 345/37 |
| --- | --- | --- | --- |

13.10.2017

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 345/37

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Mid-Dikjarazzjoni ta’ Cork 2.0 għal azzjonijiet konkreti”

(Opinjoni fuq inizjattiva proprja)

(2017/C 345/06)

| Relatur: | Sofia BJÖRNSSON |
| --- | --- |

Relatur:

Sofia BJÖRNSSON

| Deċiżjoni tal-Assemblea | 26.1.2017 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 29(2) tar-Regoli ta’ Proċedura |
| | Opinjoni fuq inizjattiva proprja |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni Speċjalizzata għall-Agrikoltura, l-Iżvilupp Rurali u l-Ambjent |
| Adottata fis-sezzjoni | 15.6.2017 |
| Adottata fil-plenarja | 6.7.2017 |
| Sessjoni plenarja Nru | 526 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 123/0/0 |

Deċiżjoni tal-Assemblea

26.1.2017

Bażi legali

Artikolu 29(2) tar-Regoli ta’ Proċedura

Opinjoni fuq inizjattiva proprja

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni Speċjalizzata għall-Agrikoltura, l-Iżvilupp Rurali u l-Ambjent

Adottata fis-sezzjoni

15.6.2017

Adottata fil-plenarja

6.7.2017

Sessjoni plenarja Nru

526

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

123/0/0

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) jilqa’ b’sodisfazzjon id-Dikjarazzjoni ta’ Cork 2.0, kif ukoll il-konferenza li f’Settembru 2016 wasslet għad-dikjarazzjoni. Fid-dikjarazzjoni hija mill-ġdid appoġġjata, b’mod enfatiku, politika rurali fil-livell tal-UE. |
| --- | --- |

1.1.

Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) jilqa’ b’sodisfazzjon id-Dikjarazzjoni ta’ Cork 2.0, kif ukoll il-konferenza li f’Settembru 2016 wasslet għad-dikjarazzjoni. Fid-dikjarazzjoni hija mill-ġdid appoġġjata, b’mod enfatiku, politika rurali fil-livell tal-UE.

| 1.2. | Iż-żoni rurali fl-UE mhumiex uniformi u fost l-Istati Membri u fi ħdanhom jippreżentaw kundizzjonijiet differenti. Il-KESE huwa tal-fehma li dawn id-differenzi jimplikaw li waqt l-użu tal-fondi tal-UE li huma disponibbli jkun hemm iffukar u jiġi segwit approċċ strateġiku. Il-prijoritajiet tal-Istati Membri rispettivi u r-reġjuni tagħhom u — ħafna aktar importanti — l-inizjattivi tal-popolazzjoni rurali nnifisha jridu jkunu l-punt tat-tluq għal dan il-għan. Il-verifika obbligatorja tal-impatt fuq iż-żoni rurali tad-deċiżjonijiet u l-istrateġiji tista’ tkun ukoll mod li bih jingħataw l-attenzjoni meħtieġa u jitqiesu ċ-ċirkustanzi speċifiċi taż-żoni rurali. |
| --- | --- |

1.2.

Iż-żoni rurali fl-UE mhumiex uniformi u fost l-Istati Membri u fi ħdanhom jippreżentaw kundizzjonijiet differenti. Il-KESE huwa tal-fehma li dawn id-differenzi jimplikaw li waqt l-użu tal-fondi tal-UE li huma disponibbli jkun hemm iffukar u jiġi segwit approċċ strateġiku. Il-prijoritajiet tal-Istati Membri rispettivi u r-reġjuni tagħhom u — ħafna aktar importanti — l-inizjattivi tal-popolazzjoni rurali nnifisha jridu jkunu l-punt tat-tluq għal dan il-għan. Il-verifika obbligatorja tal-impatt fuq iż-żoni rurali tad-deċiżjonijiet u l-istrateġiji tista’ tkun ukoll mod li bih jingħataw l-attenzjoni meħtieġa u jitqiesu ċ-ċirkustanzi speċifiċi taż-żoni rurali.

| 1.3. | L-iżvilupp rurali huwa kwistjoni orizzontali li fil-verità tolqot l-oqsma politiċi kollha. Tinħtieġ politika aktar koerenti għaż-żoni rurali u l-iżvilupp reġjonali, kif jinħtieġ ukoll baġit b’saħħtu għall-Fondi SIE (Fondi Strutturali u ta’ Investiment Ewropej). Il-KESE jinnota li, fost il-Fondi SIE, il-Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali (FAEŻR) huwa l-aktar wieħed importanti għall-iżvilupp rurali, u jenfasizza li l-Fondi SIE l-oħrajn, bħalma huma l-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali (FEŻR) u l-Fond Soċjali Ewropew (FSE) għandhom iżidu s-sehem tagħhom f’dan ir-rigward. |
| --- | --- |

1.3.

L-iżvilupp rurali huwa kwistjoni orizzontali li fil-verità tolqot l-oqsma politiċi kollha. Tinħtieġ politika aktar koerenti għaż-żoni rurali u l-iżvilupp reġjonali, kif jinħtieġ ukoll baġit b’saħħtu għall-Fondi SIE (Fondi Strutturali u ta’ Investiment Ewropej). Il-KESE jinnota li, fost il-Fondi SIE, il-Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali (FAEŻR) huwa l-aktar wieħed importanti għall-iżvilupp rurali, u jenfasizza li l-Fondi SIE l-oħrajn, bħalma huma l-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali (FEŻR) u l-Fond Soċjali Ewropew (FSE) għandhom iżidu s-sehem tagħhom f’dan ir-rigward.

| 1.4. | u hemm marġni sostanzjali li din il-politika tiġi ssemplifikata. Il-KESE jixtieq jiġbed l-attenzjoni għall-fatt li s-semplifikazzjoni tal-qafas regolatorju għall-Fondi SIE hija neċessità, kemm fil-livell tal-UE kif ukoll fl-implimentazzjoni nazzjonali u reġjonali tal-politika. Is-sistema attwali tant hija kumplessa li xi applikanti potenzjali jevitaw li jfittxu appoġġ. |
| --- | --- |

1.4.

u hemm marġni sostanzjali li din il-politika tiġi ssemplifikata. Il-KESE jixtieq jiġbed l-attenzjoni għall-fatt li s-semplifikazzjoni tal-qafas regolatorju għall-Fondi SIE hija neċessità, kemm fil-livell tal-UE kif ukoll fl-implimentazzjoni nazzjonali u reġjonali tal-politika. Is-sistema attwali tant hija kumplessa li xi applikanti potenzjali jevitaw li jfittxu appoġġ.

| 1.5. | F’ħafna nħawi tal-UE, b’mod partikolari fiż-żoni rurali, għad hemm in-nuqqas ta’ soluzzjonijiet stabbli fil-qasam tal-komunikazzjoni bl-Internet. Il-KESE jenfasizza li dan huwa inaċċettabbli. Iż-żoni rurali għandhom bżonn il-broadband, pereżempju għal konnessjonijiet telefoniċi operazzjonali, għas-sigurtà tagħhom u anke għall-istandard tal-għajxien tagħhom. L-aċċess għall-broadband jista’ jkun wieħed mill-fatturi li jiddeterminaw kemm iż-żgħażagħ jixtiequ jibqgħu fil-kampanja jew jitilqu ’l hemm. L-aċċess għall-broadband għan-negozji u l-intraprendituri huwa ħtieġa. |
| --- | --- |

1.5.

F’ħafna nħawi tal-UE, b’mod partikolari fiż-żoni rurali, għad hemm in-nuqqas ta’ soluzzjonijiet stabbli fil-qasam tal-komunikazzjoni bl-Internet. Il-KESE jenfasizza li dan huwa inaċċettabbli. Iż-żoni rurali għandhom bżonn il-broadband, pereżempju għal konnessjonijiet telefoniċi operazzjonali, għas-sigurtà tagħhom u anke għall-istandard tal-għajxien tagħhom. L-aċċess għall-broadband jista’ jkun wieħed mill-fatturi li jiddeterminaw kemm iż-żgħażagħ jixtiequ jibqgħu fil-kampanja jew jitilqu ’l hemm. L-aċċess għall-broadband għan-negozji u l-intraprendituri huwa ħtieġa.

| 1.6. | Is-settur tal-agrikoltura jaqdi rwol importanti ħafna fiż-żoni rurali minħabba r-rabta b’saħħitha tiegħu mal-art. Il-produzzjoni agrikola hija kemm element vitali fiż-żoni rurali sabiex tiġi ssodisfata d-domanda tas-soċjetà għal prodotti tal-ikel sostenibbli kif ukoll xprun għall-iżvilupp rurali. Għalhekk huwa naturali, fil-fehma tal-KESE, li l-biċċa l-kbira tar-riżorsi disponibbli taħt il-FAEŻR tkun prevista għal attivitajiet agrikoli. Kundizzjonijiet tajbin għall-bdiewa żgħażagħ huwa prerekwiżit għal produzzjoni agrikola sostenibbli fuq medda twila ta’ żmien. |
| --- | --- |

1.6.

Is-settur tal-agrikoltura jaqdi rwol importanti ħafna fiż-żoni rurali minħabba r-rabta b’saħħitha tiegħu mal-art. Il-produzzjoni agrikola hija kemm element vitali fiż-żoni rurali sabiex tiġi ssodisfata d-domanda tas-soċjetà għal prodotti tal-ikel sostenibbli kif ukoll xprun għall-iżvilupp rurali. Għalhekk huwa naturali, fil-fehma tal-KESE, li l-biċċa l-kbira tar-riżorsi disponibbli taħt il-FAEŻR tkun prevista għal attivitajiet agrikoli. Kundizzjonijiet tajbin għall-bdiewa żgħażagħ huwa prerekwiżit għal produzzjoni agrikola sostenibbli fuq medda twila ta’ żmien.

| 1.7. | Il-KESE jixtieq jenfasizza li biex ikun hemm żvilupp sostenibbli tinħtieġ klima tajba għall-innovazzjoni. |
| --- | --- |

1.7.

Il-KESE jixtieq jenfasizza li biex ikun hemm żvilupp sostenibbli tinħtieġ klima tajba għall-innovazzjoni.

| 1.8. | Il-KESE jinnota li s-17-il mira ta’ sostenibbiltà tan-Nazzjonijiet Uniti u l-Ftehim ta’ Pariġi dwar il-Klima (COP 21) huma objettivi dominanti marbutin mal-politiki kollha tal-UE, l-aħħar u mhux l-anqas il-politika għall-iżvilupp taż-żoni rurali. Jeħtieġ li l-awtoritajiet reġjonali u lokali attivi fiż-żoni rurali jkunu involuti b’mod attiv fl-implimentazzjoni ta’ dawn l-impenji internazzjonali. |
| --- | --- |

1.8.

Il-KESE jinnota li s-17-il mira ta’ sostenibbiltà tan-Nazzjonijiet Uniti u l-Ftehim ta’ Pariġi dwar il-Klima (COP 21) huma objettivi dominanti marbutin mal-politiki kollha tal-UE, l-aħħar u mhux l-anqas il-politika għall-iżvilupp taż-żoni rurali. Jeħtieġ li l-awtoritajiet reġjonali u lokali attivi fiż-żoni rurali jkunu involuti b’mod attiv fl-implimentazzjoni ta’ dawn l-impenji internazzjonali.

2.   Kummenti ġenerali

Cork 2.0

| 2.1. | Fl-1996, il-Kummissjoni organizzat konferenza fil-belt Irlandiża ta’ Cork. Il-konferenza wasslet għad-Dikjarazzjoni ta’ Cork, li stabbilixxiet il-bażi għat-tieni pilastru tal-politika agrikola komuni (PAK) u tal-programmi għall-iżvilupp rurali. Fil-ħarifa 2016 il-Kummissjoni organizzat konferenza ta’ segwitu f’Cork, li ġiet konkluża bl-adozzjoni tad-Dikjarazzjoni ta’ Cork 2.0. |
| --- | --- |

2.1.

Fl-1996, il-Kummissjoni organizzat konferenza fil-belt Irlandiża ta’ Cork. Il-konferenza wasslet għad-Dikjarazzjoni ta’ Cork, li stabbilixxiet il-bażi għat-tieni pilastru tal-politika agrikola komuni (PAK) u tal-programmi għall-iżvilupp rurali. Fil-ħarifa 2016 il-Kummissjoni organizzat konferenza ta’ segwitu f’Cork, li ġiet konkluża bl-adozzjoni tad-Dikjarazzjoni ta’ Cork 2.0.

| 2.2. | Id-Dikjarazzjoni ġiet adottata bi qbil wiesa’ waqt konferenza li ġiet organizzata mid-Direttorat Ġenerali għall-Agrikoltura u l-Iżvilupp Rurali u li attendew għaliha madwar 340 parteċipant mill-biċċa l-kbira tal-Istati Membri tal-UE, u dawn irrappreżentaw lis-soċjetà ċivili kif ukoll lill-awtoritajiet fil-livell nazzjonali, reġjonali u tal-UE, fosthom anke lill-KESE. Fis-sessjoni finali tal-konferenza saret il-preżentazzjoni tad-dikjarazzjoni bit-titolu “Ħajja Aħjar fiż-Żoni Rurali” li ġiet approvata b’mod impliċitu mill-parteċipanti. Il-punt tat-tluq tad-dikjarazzjoni huwa l-politika għall-agrikoltura u l-iżvilupp rurali fl-UE. |
| --- | --- |

2.2.

Id-Dikjarazzjoni ġiet adottata bi qbil wiesa’ waqt konferenza li ġiet organizzata mid-Direttorat Ġenerali għall-Agrikoltura u l-Iżvilupp Rurali u li attendew għaliha madwar 340 parteċipant mill-biċċa l-kbira tal-Istati Membri tal-UE, u dawn irrappreżentaw lis-soċjetà ċivili kif ukoll lill-awtoritajiet fil-livell nazzjonali, reġjonali u tal-UE, fosthom anke lill-KESE. Fis-sessjoni finali tal-konferenza saret il-preżentazzjoni tad-dikjarazzjoni bit-titolu “Ħajja Aħjar fiż-Żoni Rurali” li ġiet approvata b’mod impliċitu mill-parteċipanti. Il-punt tat-tluq tad-dikjarazzjoni huwa l-politika għall-agrikoltura u l-iżvilupp rurali fl-UE.

| 2.3. | Il-punt tat-tluq tad-dikjarazzjoni huwa l-politika għall-agrikoltura u l-iżvilupp rurali, iżda sa ċertu punt tieħu approċċ usa’ u jsir riferiment għall-Għanijiet tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Iżvilupp Sostenibbli (Aġenda 2030) (1) u għall-Ftehim ta’ Pariġi dwar il-Klima (COP 21) (2). |
| --- | --- |

2.3.

Il-punt tat-tluq tad-dikjarazzjoni huwa l-politika għall-agrikoltura u l-iżvilupp rurali, iżda sa ċertu punt tieħu approċċ usa’ u jsir riferiment għall-Għanijiet tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Iżvilupp Sostenibbli (Aġenda 2030) (1) u għall-Ftehim ta’ Pariġi dwar il-Klima (COP 21) (2).

| 2.4. | It-test l-ewwel jistabbilixxi r-raġunijiet għad-dikjarazzjoni, li mbagħad jiġu segwiti minn għaxar punti bħala linji gwida għall-politika:






  — | Punt 1: Promozzjoni tal-prosperità rurali |
| --- | --- | --- |

2.4.

It-test l-ewwel jistabbilixxi r-raġunijiet għad-dikjarazzjoni, li mbagħad jiġu segwiti minn għaxar punti bħala linji gwida għall-politika:

—

Punt 1: Promozzjoni tal-prosperità rurali

| — | Punt 2: Tisħiħ tal-ktajjen tal-valur rurali |
| --- | --- |

—

Punt 2: Tisħiħ tal-ktajjen tal-valur rurali

| — | Punt 3: Investiment fil-vijabbiltà u d-dinamika rurali |
| --- | --- |

—

Punt 3: Investiment fil-vijabbiltà u d-dinamika rurali

| — | Punt 4: Preservazzjoni tal-ambjent rurali |
| --- | --- |

—

Punt 4: Preservazzjoni tal-ambjent rurali

| — | Punt 5: Ġestjoni tar-riżorsi naturali |
| --- | --- |

—

Punt 5: Ġestjoni tar-riżorsi naturali

| — | Punt 6: Tħeġġiġ ta’ azzjoni klimatika |
| --- | --- |

—

Punt 6: Tħeġġiġ ta’ azzjoni klimatika

| — | Punt 7: Tisħiħ tal-għarfien u l-innovazzjoni |
| --- | --- |

—

Punt 7: Tisħiħ tal-għarfien u l-innovazzjoni

| — | Punt 8: Titjib fil-mekkaniżmi ta’ kontroll rurali |
| --- | --- |

—

Punt 8: Titjib fil-mekkaniżmi ta’ kontroll rurali

| — | Punt 9: Progress fit-twettiq u fis-semplifikazzjoni tal-politika |
| --- | --- |

—

Punt 9: Progress fit-twettiq u fis-semplifikazzjoni tal-politika

| — | Punt 10: Titjib tal-prestazzjoni u tal-akkontabilità |
| --- | --- |

—

Punt 10: Titjib tal-prestazzjoni u tal-akkontabilità

| 2.5. | Id-dikjarazzjoni hija bbażata fuq approċċ komprensiv għall-iżvilupp rurali; l-ambitu u l-kontenut jiffurmaw is-saħħa tad-dikjarazzjoni għaliex qed jiġu ttrattati l-aspetti kollha meħtieġa għal ambjent rurali vijabbli u sostenibbli fl-UE. Madankollu, fil-fehma tal-KESE, il-portata fl-istess waqt tirrappreżenta wkoll dgħufija għaliex toħloq kumplessità li ma tħalli l-ebda lok għal iffukar fil-livell tal-UE. Fid-dawl tal-isfidi kbar għaż-żoni rurali, il-KESE jenfasizza li l-fondi disponibbli jridu jiġu allokati b’mod immirat sabiex b’dan il-mod jiġu żgurati riżultati konkreti. L-iffukar irid ikun ibbażat kemm fuq il-prijoritajiet tal-Istati Membri jew tar-reġjuni rispettivi u — l-iżjed ħaġa importanti — fuq l-inizjattivi tal-popolazzjoni fiż-żoni rurali. |
| --- | --- |

2.5.

Id-dikjarazzjoni hija bbażata fuq approċċ komprensiv għall-iżvilupp rurali; l-ambitu u l-kontenut jiffurmaw is-saħħa tad-dikjarazzjoni għaliex qed jiġu ttrattati l-aspetti kollha meħtieġa għal ambjent rurali vijabbli u sostenibbli fl-UE. Madankollu, fil-fehma tal-KESE, il-portata fl-istess waqt tirrappreżenta wkoll dgħufija għaliex toħloq kumplessità li ma tħalli l-ebda lok għal iffukar fil-livell tal-UE. Fid-dawl tal-isfidi kbar għaż-żoni rurali, il-KESE jenfasizza li l-fondi disponibbli jridu jiġu allokati b’mod immirat sabiex b’dan il-mod jiġu żgurati riżultati konkreti. L-iffukar irid ikun ibbażat kemm fuq il-prijoritajiet tal-Istati Membri jew tar-reġjuni rispettivi u — l-iżjed ħaġa importanti — fuq l-inizjattivi tal-popolazzjoni fiż-żoni rurali.

| 2.6. | Il-kontenut tad-Dikjarazzjoni ta’ Cork 2.0 huwa simili ħafna għall-kontenut tad-dikjarazzjoni tal-1996, għajr li issa huma inkorporati wkoll l-azzjoni klimatika u d-diġitalizzazzjoni. |
| --- | --- |

2.6.

Il-kontenut tad-Dikjarazzjoni ta’ Cork 2.0 huwa simili ħafna għall-kontenut tad-dikjarazzjoni tal-1996, għajr li issa huma inkorporati wkoll l-azzjoni klimatika u d-diġitalizzazzjoni.

| 2.7. | Il-KESE jara lilu nnifsu bħala parti integrali mill-implimentazzjoni tad-dikjarazzjoni u jitlob lill-Kummissjoni biex tkompli tħejji rapporti ta’ progress dwar il-progress li sar fl-implimentazzjoni tagħhom. |
| --- | --- |

2.7.

Il-KESE jara lilu nnifsu bħala parti integrali mill-implimentazzjoni tad-dikjarazzjoni u jitlob lill-Kummissjoni biex tkompli tħejji rapporti ta’ progress dwar il-progress li sar fl-implimentazzjoni tagħhom.

Il-fondi tal-UE għall-politika fil-qasam tal-iżvilupp rurali

| 2.8. | Fl-Istati kollha tal-UE jeżistu programmi, fil-livell nazzjonali jew reġjonali, għall-iżvilupp rurali, li huma ffinanzjati parzjalment mill-FAEŻR u parzjalment mir-riżorsi nazzjonali (pubbliċi u privati). Il-programmi jistabbilixxu miżuri bil-għan li jikkontribwixxu għall-iżvilupp sostenibbli fit-tliet dimensjonijiet tiegħu — ekonomika, soċjali u ambjentali. Dawn jitfasslu mill-Istat Membru jew mir-reġjun rilevanti u jiġu approvati mill-Kummissjoni. |
| --- | --- |

2.8.

Fl-Istati kollha tal-UE jeżistu programmi, fil-livell nazzjonali jew reġjonali, għall-iżvilupp rurali, li huma ffinanzjati parzjalment mill-FAEŻR u parzjalment mir-riżorsi nazzjonali (pubbliċi u privati). Il-programmi jistabbilixxu miżuri bil-għan li jikkontribwixxu għall-iżvilupp sostenibbli fit-tliet dimensjonijiet tiegħu — ekonomika, soċjali u ambjentali. Dawn jitfasslu mill-Istat Membru jew mir-reġjun rilevanti u jiġu approvati mill-Kummissjoni.

| 2.9. | Il-FAEŻR huwa wieħed mill-hekk imsejħa Fondi SIE (Fondi Strutturali u ta’ Investiment Ewropej), flimkien mal-Fond ta’ Koeżjoni, il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali (FEŻR), il-Fond Soċjali Ewropew (FSE) u l-Fond Ewropew għall-Affarijiet Marittimi u s-Sajd (FEMS). Qafas regolatorju komuni (3) jirregola l-implimentazzjoni teknika tal-Fondi SIE. Barra minn hekk, kull pajjiż innegozja ftehimiet ta’ sħubija konġunta għal dawn il-fondi, bi prijoritajiet għall-implimentazzjoni tal-politika. Dan jagħmel parti mill-implimentazzjoni tal-miri tal-Istrateġija Ewropa 2020 tal-UE. Għalhekk, teżisti rabta mill-qrib bejn il-fondi u strateġija għall-koordinazzjoni tagħhom. |
| --- | --- |

2.9.

Il-FAEŻR huwa wieħed mill-hekk imsejħa Fondi SIE (Fondi Strutturali u ta’ Investiment Ewropej), flimkien mal-Fond ta’ Koeżjoni, il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali (FEŻR), il-Fond Soċjali Ewropew (FSE) u l-Fond Ewropew għall-Affarijiet Marittimi u s-Sajd (FEMS). Qafas regolatorju komuni (3) jirregola l-implimentazzjoni teknika tal-Fondi SIE. Barra minn hekk, kull pajjiż innegozja ftehimiet ta’ sħubija konġunta għal dawn il-fondi, bi prijoritajiet għall-implimentazzjoni tal-politika. Dan jagħmel parti mill-implimentazzjoni tal-miri tal-Istrateġija Ewropa 2020 tal-UE. Għalhekk, teżisti rabta mill-qrib bejn il-fondi u strateġija għall-koordinazzjoni tagħhom.

| 2.10. | Fil-qafas tal-FAEŻR jeżistu netwerks għaż-żoni rurali li, parzjalment, jaħdmu fil-livell tal-UE bħala parti min-Netwerk Ewropew għall-Iżvilupp Rurali, u parzjalment fil-livell nazzjonali u reġjonali. Dawn in-netwerks huma pjattaformi għal kuntatti u l-iskambju tal-esperjenzi u jtejbu l-prerekwiżiti sabiex il-programmi għaż-żoni rurali jiġu implimentati kif suppost u jissodisfaw il-miri tagħhom. |
| --- | --- |

2.10.

Fil-qafas tal-FAEŻR jeżistu netwerks għaż-żoni rurali li, parzjalment, jaħdmu fil-livell tal-UE bħala parti min-Netwerk Ewropew għall-Iżvilupp Rurali, u parzjalment fil-livell nazzjonali u reġjonali. Dawn in-netwerks huma pjattaformi għal kuntatti u l-iskambju tal-esperjenzi u jtejbu l-prerekwiżiti sabiex il-programmi għaż-żoni rurali jiġu implimentati kif suppost u jissodisfaw il-miri tagħhom.

| 2.11. | Il-Kumitat tar-Reġjuni kkummissjona studju li jistħarreġ il-portata tal-użu tal-Fondi SIE għall-iżvilupp taż-żoni rurali (4). Mhuwiex sorprendenti li l-biċċa l-kbira tal-fondi għal dawn il-finijiet ittieħdu u għadhom qed jittieħdu mill-FAEŻR. Għall-kuntrarju, is-sehem ta’ fondi oħrajn huwa komparattivament baxx jew baxx ħafna. Il-KESE jappella sabiex dan il-proporzjon jiżdied peress li l-iżvilupp rurali huwa kwistjoni orizzontali ta’ importanza sostanzjali għall-għaqda fi ħdan l-Unjoni. |
| --- | --- |

2.11.

Il-Kumitat tar-Reġjuni kkummissjona studju li jistħarreġ il-portata tal-użu tal-Fondi SIE għall-iżvilupp taż-żoni rurali (4). Mhuwiex sorprendenti li l-biċċa l-kbira tal-fondi għal dawn il-finijiet ittieħdu u għadhom qed jittieħdu mill-FAEŻR. Għall-kuntrarju, is-sehem ta’ fondi oħrajn huwa komparattivament baxx jew baxx ħafna. Il-KESE jappella sabiex dan il-proporzjon jiżdied peress li l-iżvilupp rurali huwa kwistjoni orizzontali ta’ importanza sostanzjali għall-għaqda fi ħdan l-Unjoni.

| 2.12. | Il-Fondi SIE kienu u se jibqgħu l-aktar mezz importanti tal-UE għall-implimentazzjoni tal-intenzjonijiet ifformulati fid-Dikjarazzjoni ta’ Cork. Il-perjodu ta’ finanzjament li jmiss tal-UE ser jibda fl-2021, u l-formulazzjoni tal-politika għal dan il-perjodu se tiddetermina kemm jistgħu jiġu implimentati kif imiss fil-prattika l-intenzjonijiet ta’ Cork 2.0. Barra minn hekk, il-KESE jinnota li, sabiex tiġi rispettata d-dikjarazzjoni u jintlaħqu l-għanijiet tal-politika, jinħtieġ baġit b’saħħtu għall-Fondi SIE. |
| --- | --- |

2.12.

Il-Fondi SIE kienu u se jibqgħu l-aktar mezz importanti tal-UE għall-implimentazzjoni tal-intenzjonijiet ifformulati fid-Dikjarazzjoni ta’ Cork. Il-perjodu ta’ finanzjament li jmiss tal-UE ser jibda fl-2021, u l-formulazzjoni tal-politika għal dan il-perjodu se tiddetermina kemm jistgħu jiġu implimentati kif imiss fil-prattika l-intenzjonijiet ta’ Cork 2.0. Barra minn hekk, il-KESE jinnota li, sabiex tiġi rispettata d-dikjarazzjoni u jintlaħqu l-għanijiet tal-politika, jinħtieġ baġit b’saħħtu għall-Fondi SIE.

3.   Azzjoni addizzjonali

Verifika tal-impatt fuq iż-żoni rurali

| 3.1. | Fil-punt 1 tad-Dikjarazzjoni jintalab mekkaniżmu għall-verifika tal-impatt fuq iż-żoni rurali li jiżgura li l-potenzjal taż-żoni rurali jiġi rifless fil-politiki u l-istrateġiji tal-UE. Il-politika agrikola u l-politika għall-iżvilupp taż-żoni rurali għandhom ikunu bbażati fuq l-identità u d-dinamika taż-żoni rurali bl-għajnuna ta’ kunċetti multisettorjali u għandhom jikkunsidraw ukoll is-sostenibbiltà, l-inklużjoni soċjali u l-iżvilupp lokali. |
| --- | --- |

3.1.

Fil-punt 1 tad-Dikjarazzjoni jintalab mekkaniżmu għall-verifika tal-impatt fuq iż-żoni rurali li jiżgura li l-potenzjal taż-żoni rurali jiġi rifless fil-politiki u l-istrateġiji tal-UE. Il-politika agrikola u l-politika għall-iżvilupp taż-żoni rurali għandhom ikunu bbażati fuq l-identità u d-dinamika taż-żoni rurali bl-għajnuna ta’ kunċetti multisettorjali u għandhom jikkunsidraw ukoll is-sostenibbiltà, l-inklużjoni soċjali u l-iżvilupp lokali.

| 3.2. | Verifika tal-impatt fuq iż-żoni rurali tkun tfisser li jiġu kkunsidrati ċ-ċirkustanzi speċifiċi taż-żoni rurali u tingħatalhom attenzjoni b’mod oġġettiv u sistematiku. Din kapaċi tkun għodda għall-identifikazzjoni tal-impatt tad-deċiżjonijiet politiċi fuq iż-żoni rurali, biex b’hekk jiġu evitati konsegwenzi negattivi. |
| --- | --- |

3.2.

Verifika tal-impatt fuq iż-żoni rurali tkun tfisser li jiġu kkunsidrati ċ-ċirkustanzi speċifiċi taż-żoni rurali u tingħatalhom attenzjoni b’mod oġġettiv u sistematiku. Din kapaċi tkun għodda għall-identifikazzjoni tal-impatt tad-deċiżjonijiet politiċi fuq iż-żoni rurali, biex b’hekk jiġu evitati konsegwenzi negattivi.

| 3.3. | Il-verifika tal-impatt fuq iż-żoni rurali hija pprattikata pereżempju fil-Finlandja, fil-Gran Brittanja u l-Kanada. Din tista’ tkun obbligatorja jew fakultattiva. Fl-Irlanda ta’ Fuq, tali verifika ilha rekwiżit legali sa mill-2016. Is-sistemi nazzjonali individwali huma simili. |
| --- | --- |

3.3.

Il-verifika tal-impatt fuq iż-żoni rurali hija pprattikata pereżempju fil-Finlandja, fil-Gran Brittanja u l-Kanada. Din tista’ tkun obbligatorja jew fakultattiva. Fl-Irlanda ta’ Fuq, tali verifika ilha rekwiżit legali sa mill-2016. Is-sistemi nazzjonali individwali huma simili.

| 3.4. | Sabiex il-verifika tkun effettiva, trid tkun obbligatorja, u jeħtieġ li tipprovdi bażi tajba għal dawk li jfasslu l-politika. Ma tkunx tagħmel sens verifika tal-impatt fuq iż-żoni rurali li tkun limitata għal investigazzjonijiet u konstatazzjonijiet, iżda li ma tinfluwenzax it-teħid tad-deċiżjonijiet. |
| --- | --- |

3.4.

Sabiex il-verifika tkun effettiva, trid tkun obbligatorja, u jeħtieġ li tipprovdi bażi tajba għal dawk li jfasslu l-politika. Ma tkunx tagħmel sens verifika tal-impatt fuq iż-żoni rurali li tkun limitata għal investigazzjonijiet u konstatazzjonijiet, iżda li ma tinfluwenzax it-teħid tad-deċiżjonijiet.

| 3.5. | Barra minn hekk, wieħed irid ikun konxju tal-fatt li fi ħdan l-UE u fi ħdan l-Istati Membri ma teżistix kampanja waħda biss, iżda ħafna żoni rurali differenti li kollha għandhom oppurtunitajiet u ċirkustanzi differenti. Dan irid jiġi rifless ukoll fil-verifika tal-impatt fuq iż-żoni rurali u fil-politika, kemm fil-livell tal-UE kif ukoll dak tal-Istati Membri, jekk wieħed irid li l-iżvilupp rurali jkun ta’ suċċess. Il-popolazzjoni rurali wkoll għandha rwol x’taqdi fil-ħolqien ta’ identità lokali u trid taħdem biex tiżviluppaha, u taqdi rwol ukoll f’li tiddiskuti u tiddeċiedi sa liema punt għandu jiġi ppreservat il-karattru rurali. |
| --- | --- |

3.5.

Barra minn hekk, wieħed irid ikun konxju tal-fatt li fi ħdan l-UE u fi ħdan l-Istati Membri ma teżistix kampanja waħda biss, iżda ħafna żoni rurali differenti li kollha għandhom oppurtunitajiet u ċirkustanzi differenti. Dan irid jiġi rifless ukoll fil-verifika tal-impatt fuq iż-żoni rurali u fil-politika, kemm fil-livell tal-UE kif ukoll dak tal-Istati Membri, jekk wieħed irid li l-iżvilupp rurali jkun ta’ suċċess. Il-popolazzjoni rurali wkoll għandha rwol x’taqdi fil-ħolqien ta’ identità lokali u trid taħdem biex tiżviluppaha, u taqdi rwol ukoll f’li tiddiskuti u tiddeċiedi sa liema punt għandu jiġi ppreservat il-karattru rurali.

LEADER u l-iżvilupp lokali mmexxi mill-komunità

| 3.6. | Fil-punt 8 tad-Dikjarazzjoni jissemma li rridu nibnu fuq is-suċċess u l-approċċ minn isfel għal fuq ta’ LEADER. Jeżistu bosta dokumenti li fihom il-KESE esprima l-opinjonijiet tiegħu rigward il-politika ta’ koeżjoni tal-UE, dwar is-sħubijiet eżistenti fil-qafas tagħha, dwar il-metodu LEADER u dwar il-metodu ġdid ta’ żvilupp lokali mmexxi mill-komunità (CLLD). |
| --- | --- |

3.6.

Fil-punt 8 tad-Dikjarazzjoni jissemma li rridu nibnu fuq is-suċċess u l-approċċ minn isfel għal fuq ta’ LEADER. Jeżistu bosta dokumenti li fihom il-KESE esprima l-opinjonijiet tiegħu rigward il-politika ta’ koeżjoni tal-UE, dwar is-sħubijiet eżistenti fil-qafas tagħha, dwar il-metodu LEADER u dwar il-metodu ġdid ta’ żvilupp lokali mmexxi mill-komunità (CLLD).

| 3.7. | Il-KESE approva l-analiżi diġà stabbilita fl-2004 fit-tielet rapport tal-Kummissjoni dwar il-koeżjoni ekonomika u soċjali, jiġifieri li l-objettiv politiku kien li jinkiseb żvilupp aktar ibbilanċjat, u dan permezz tat-tnaqqis tad-disparitajiet eżistenti, il-prevenzjoni tal-iżbilanċi territorjali kif ukoll il-koordinament tal-politika reġjonali u l-politiki settorjali (5). |
| --- | --- |

3.7.

Il-KESE approva l-analiżi diġà stabbilita fl-2004 fit-tielet rapport tal-Kummissjoni dwar il-koeżjoni ekonomika u soċjali, jiġifieri li l-objettiv politiku kien li jinkiseb żvilupp aktar ibbilanċjat, u dan permezz tat-tnaqqis tad-disparitajiet eżistenti, il-prevenzjoni tal-iżbilanċi territorjali kif ukoll il-koordinament tal-politika reġjonali u l-politiki settorjali (5).

| 3.8. | Madankollu, il-Kumitat jinnota li dan l-objettiv ma ntlaħaqx u li tinħtieġ politika iżjed koeżiva għaż-żoni rurali u l-iżvilupp reġjonali. |
| --- | --- |

3.8.

Madankollu, il-Kumitat jinnota li dan l-objettiv ma ntlaħaqx u li tinħtieġ politika iżjed koeżiva għaż-żoni rurali u l-iżvilupp reġjonali.

| 3.9. | Il-KESE laqa’ b’sodisfazzjon ukoll il-prinċipju tas-sħubija bħala mod effettiv għall-promozzjoni tal-programmi tal-Fondi SIE. Il-prinċipju tas-sħubija jinvolvi kemm il-parteċipazzjoni tal-operaturi ekonomiċi u soċjali tradizzjonali, kif ukoll tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili, l-imsieħba tas-settur ambjentali, l-organizzazzjonijiet mhux governattivi kif ukoll l-istituzzjonijiet għall-promozzjoni tal-ugwaljanza fost l-irġiel u n-nisa. |
| --- | --- |

3.9.

Il-KESE laqa’ b’sodisfazzjon ukoll il-prinċipju tas-sħubija bħala mod effettiv għall-promozzjoni tal-programmi tal-Fondi SIE. Il-prinċipju tas-sħubija jinvolvi kemm il-parteċipazzjoni tal-operaturi ekonomiċi u soċjali tradizzjonali, kif ukoll tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili, l-imsieħba tas-settur ambjentali, l-organizzazzjonijiet mhux governattivi kif ukoll l-istituzzjonijiet għall-promozzjoni tal-ugwaljanza fost l-irġiel u n-nisa.

| 3.10. | Il-metodu LEADER huwa għodda rikonoxxuta għall-iżvilupp, li biha s-settur pubbliku u s-soċjetà ċivili jinvolvu ruħhom fi sħubija lokali. Fl-2011, il-KESE kien diġà nnota li l-metodu għandu jiġi applikat ukoll għall-finanzjament mill-Fondi SIE kollha. Kien ukoll fattur pożittiv fit-titjib tar-rabtiet urbani-rurali (6). Dan il-metodu jista’ jintuża wkoll fiż-żoni urbani, iżda l-KESE jixtieq jenfasizza li dan m’għandux issir askapitu tal-iżvilupp rurali. |
| --- | --- |

3.10.

Il-metodu LEADER huwa għodda rikonoxxuta għall-iżvilupp, li biha s-settur pubbliku u s-soċjetà ċivili jinvolvu ruħhom fi sħubija lokali. Fl-2011, il-KESE kien diġà nnota li l-metodu għandu jiġi applikat ukoll għall-finanzjament mill-Fondi SIE kollha. Kien ukoll fattur pożittiv fit-titjib tar-rabtiet urbani-rurali (6). Dan il-metodu jista’ jintuża wkoll fiż-żoni urbani, iżda l-KESE jixtieq jenfasizza li dan m’għandux issir askapitu tal-iżvilupp rurali.

| 3.11. | Matul il-perjodu tal-ipprogrammar 2014-2020, l-iżvilupp lokali mmexxi mill-komunità (CLLD, Community-Led Local Development) fi ħdan il-metodu LEADER ħareġ bħala għodda ġdida li tista’ tibbenefika mill-finanzjament konġunt tal-erba’ Fondi SIE. L-iżvilupp lokali jista’ jiġi implimentat bl-aktar mod effettiv minn dawk li jgħixu u jaħdmu fil-post u li għandhom għarfien dwar l-inħawi. |
| --- | --- |

3.11.

Matul il-perjodu tal-ipprogrammar 2014-2020, l-iżvilupp lokali mmexxi mill-komunità (CLLD, Community-Led Local Development) fi ħdan il-metodu LEADER ħareġ bħala għodda ġdida li tista’ tibbenefika mill-finanzjament konġunt tal-erba’ Fondi SIE. L-iżvilupp lokali jista’ jiġi implimentat bl-aktar mod effettiv minn dawk li jgħixu u jaħdmu fil-post u li għandhom għarfien dwar l-inħawi.

| 3.12. | Mill-anqas 5 % tal-fondi mill-FAEŻR iridu jintużaw fil-kuntest tas-CLLD. Minħabba l-mod kif huwa strutturat, b’tali mod li l-erba’ settijiet ta’ regoli kollha jridu jiġu segwiti għal kull wieħed mill-fondi, bilkemm huwa possibbli użu razzjonali u sempliċi. B’ħarsa lejn il-perjodu ta’ pprogrammar li jmiss, il-Kummissjoni għandha tippreżenta proposti għal semplifikazzjonijiet sostanzjali, sabiex l-iżvilupp lokali mmexxi mill-komunità jkun jista’ jilħaq il-potenzjal sħiħ tiegħu bħala għodda kemm għaż-żoni rurali kif ukoll għal dawk urbani, flimkien ma’ proporzjon minimu ta’ finanzjament għall-metodu. |
| --- | --- |

3.12.

Mill-anqas 5 % tal-fondi mill-FAEŻR iridu jintużaw fil-kuntest tas-CLLD. Minħabba l-mod kif huwa strutturat, b’tali mod li l-erba’ settijiet ta’ regoli kollha jridu jiġu segwiti għal kull wieħed mill-fondi, bilkemm huwa possibbli użu razzjonali u sempliċi. B’ħarsa lejn il-perjodu ta’ pprogrammar li jmiss, il-Kummissjoni għandha tippreżenta proposti għal semplifikazzjonijiet sostanzjali, sabiex l-iżvilupp lokali mmexxi mill-komunità jkun jista’ jilħaq il-potenzjal sħiħ tiegħu bħala għodda kemm għaż-żoni rurali kif ukoll għal dawk urbani, flimkien ma’ proporzjon minimu ta’ finanzjament għall-metodu.

Servizzi u xogħol

| 3.13. | Is-servizzi u x-xogħol huma fatturi li jiddeterminaw kemm in-nies ikollhom ix-xewqa jew inkella jkunu f’pożizzjoni li jibqgħu jgħixu fiż-żoni rurali jew li jmorru joqogħdu hemmhekk. B’mod ġenerali, fl-UE teżisti x-xejra tad-depopolazzjoni rurali, li twassal għat-triq tan-niżla u li tnaqqas il-possibbiltà li jintlaħqu l-għanijiet tal-UE u tan-Nazzjonijiet Uniti fir-rigward tal-iżvilupp sostenibbli. L-iżviluppi demografiċi jistgħu jkunu ta’ sfida għall-quddiem u kemm iż-żgħażagħ kif ukoll il-persuni mdaħħlin fl-età fiż-żoni rurali jeħtieġ li jkollhom il-kundizzjonijiet meħtieġa għal kwalità tajba tal-għajxien. |
| --- | --- |

3.13.

Is-servizzi u x-xogħol huma fatturi li jiddeterminaw kemm in-nies ikollhom ix-xewqa jew inkella jkunu f’pożizzjoni li jibqgħu jgħixu fiż-żoni rurali jew li jmorru joqogħdu hemmhekk. B’mod ġenerali, fl-UE teżisti x-xejra tad-depopolazzjoni rurali, li twassal għat-triq tan-niżla u li tnaqqas il-possibbiltà li jintlaħqu l-għanijiet tal-UE u tan-Nazzjonijiet Uniti fir-rigward tal-iżvilupp sostenibbli. L-iżviluppi demografiċi jistgħu jkunu ta’ sfida għall-quddiem u kemm iż-żgħażagħ kif ukoll il-persuni mdaħħlin fl-età fiż-żoni rurali jeħtieġ li jkollhom il-kundizzjonijiet meħtieġa għal kwalità tajba tal-għajxien.

| 3.14. | Jista’ jagħti l-każ li bejn iż-żoni urbani u rurali jkunu jeżistu differenzi fir-rigward tad-disponibbiltà ta’ servizzi pubbliċi u kummerċjali fundamentali fl-oqsma tal-edukazzjoni, is-saħħa u l-kura, il-posta, il-ħwienet tal-ikel, it-trasport pubbliku eċċ. Dan jista’ jkun il-kriterju determinanti meta n-nies jiġu biex jiddeċiedu fejn jixtiequ jew jistgħu jgħixu. Pereżempju, f’dak li jirrigwarda l-familji bit-tfal, id-disponibbiltà taċ-ċentri tat-tfal tista’ tkun kruċjali għall-portata li fiha l-ġenituri jeżerċitaw l-impjieg tagħhom. F’ċerti nħawi tal-UE, id-disponibbiltà tas-servizzi hija ġeneralment anqas tajba fil-kampanja milli fil-bliet. Il-proċess tal-ippjanar tal-ispazju għandu jqis din il-problema sabiex jiġi żgurat li l-kwalità tal-għajxien tal-persuni fiż-żoni rurali ma tkunx fqira. |
| --- | --- |

3.14.

Jista’ jagħti l-każ li bejn iż-żoni urbani u rurali jkunu jeżistu differenzi fir-rigward tad-disponibbiltà ta’ servizzi pubbliċi u kummerċjali fundamentali fl-oqsma tal-edukazzjoni, is-saħħa u l-kura, il-posta, il-ħwienet tal-ikel, it-trasport pubbliku eċċ. Dan jista’ jkun il-kriterju determinanti meta n-nies jiġu biex jiddeċiedu fejn jixtiequ jew jistgħu jgħixu. Pereżempju, f’dak li jirrigwarda l-familji bit-tfal, id-disponibbiltà taċ-ċentri tat-tfal tista’ tkun kruċjali għall-portata li fiha l-ġenituri jeżerċitaw l-impjieg tagħhom. F’ċerti nħawi tal-UE, id-disponibbiltà tas-servizzi hija ġeneralment anqas tajba fil-kampanja milli fil-bliet. Il-proċess tal-ippjanar tal-ispazju għandu jqis din il-problema sabiex jiġi żgurat li l-kwalità tal-għajxien tal-persuni fiż-żoni rurali ma tkunx fqira.

| 3.15. | F’għadd ta’ pajjiżi tal-UE, il-qgħad fil-kampanja huwa ogħla milli fil-bliet. Madankollu, f’dan ir-rigward jeżistu differenzi kbar li huma riflessi fl-istatistika tal-Eurostat (7). Fl-istess waqt, xi intrapriżi jilmentaw dwar id-diffikultajiet li jsibu fir-reklutaġġ ta’ ħaddiema kwalifikati fiż-żoni rurali. Għaldaqstant, jidher biċ-ċar li hemm żbilanċ bejn id-domanda u l-provvista fiż-żewġ direzzjonijiet. Jidher li hemm tendenza li ż-żgħażagħ li jfittxu taħriġ professjonali jfittxu bliet li joffru universitajiet u edukazzjoni ogħla u qatt ma jerġgħu jmorru lura. |
| --- | --- |

3.15.

F’għadd ta’ pajjiżi tal-UE, il-qgħad fil-kampanja huwa ogħla milli fil-bliet. Madankollu, f’dan ir-rigward jeżistu differenzi kbar li huma riflessi fl-istatistika tal-Eurostat (7). Fl-istess waqt, xi intrapriżi jilmentaw dwar id-diffikultajiet li jsibu fir-reklutaġġ ta’ ħaddiema kwalifikati fiż-żoni rurali. Għaldaqstant, jidher biċ-ċar li hemm żbilanċ bejn id-domanda u l-provvista fiż-żewġ direzzjonijiet. Jidher li hemm tendenza li ż-żgħażagħ li jfittxu taħriġ professjonali jfittxu bliet li joffru universitajiet u edukazzjoni ogħla u qatt ma jerġgħu jmorru lura.

| 3.16. | Il-ħidma biex jiġu akkomodati l-immigranti — u speċjalment il-familji tagħhom — hija u ser tkompli tkun ta’ sfida li jiffaċċjaw ir-residenti taż-żoni rurali fis-snin li ġejjin. Li nħabirku favur u nkomplu nrawmu r-rispett reċiproku għandu jitħeġġeġ. Iż-żoni rurali jistgħu joffru kundizzjonijiet tajbin ta’ għajxien għall-familji immigranti. Fil-pajjiżi b’livell għoli ta’ immigrazzjoni — eż. tar-refuġjati — u migrazzjoni għall-finijiet ta’ xogħol tista’ tkun sfida biex jinstab impjieg, iżda l-migrazzjoni tista’ wkoll toħloq opportunitajiet ta’ reklutaġġ. |
| --- | --- |

3.16.

Il-ħidma biex jiġu akkomodati l-immigranti — u speċjalment il-familji tagħhom — hija u ser tkompli tkun ta’ sfida li jiffaċċjaw ir-residenti taż-żoni rurali fis-snin li ġejjin. Li nħabirku favur u nkomplu nrawmu r-rispett reċiproku għandu jitħeġġeġ. Iż-żoni rurali jistgħu joffru kundizzjonijiet tajbin ta’ għajxien għall-familji immigranti. Fil-pajjiżi b’livell għoli ta’ immigrazzjoni — eż. tar-refuġjati — u migrazzjoni għall-finijiet ta’ xogħol tista’ tkun sfida biex jinstab impjieg, iżda l-migrazzjoni tista’ wkoll toħloq opportunitajiet ta’ reklutaġġ.

| 3.17. | Fid-Dikjarazzjoni, il-kwistjonijiet relatati mal-impjieg u t-taħriġ huma ttrattati partikolarment fil-punti 3 u 7. Il-kwistjoni tas-servizzi aktar hija indirizzata indirettament. Il-KESE huwa tal-fehma li l-inizjattivi tal-Unjoni huma kemm ta’ importanza diretta kif ukoll indiretta għall-iżvilupp, l-aħħar u mhux l-anqas għall-ħolqien tax-xogħol permezz ta’ inċentivi għall-impriżi. B’mod aktar sinifikanti, l-aċċess għas-servizzi huwa ġurisdizzjoni tal-Istati individwali, filwaqt li pereżempju l-Fondi SIE jistgħu joħolqu effett ta’ xprun. |
| --- | --- |

3.17.

Fid-Dikjarazzjoni, il-kwistjonijiet relatati mal-impjieg u t-taħriġ huma ttrattati partikolarment fil-punti 3 u 7. Il-kwistjoni tas-servizzi aktar hija indirizzata indirettament. Il-KESE huwa tal-fehma li l-inizjattivi tal-Unjoni huma kemm ta’ importanza diretta kif ukoll indiretta għall-iżvilupp, l-aħħar u mhux l-anqas għall-ħolqien tax-xogħol permezz ta’ inċentivi għall-impriżi. B’mod aktar sinifikanti, l-aċċess għas-servizzi huwa ġurisdizzjoni tal-Istati individwali, filwaqt li pereżempju l-Fondi SIE jistgħu joħolqu effett ta’ xprun.

L-agrikoltura u l-iżvilupp rurali

| 3.18. | Madwar 85 % taż-żona tal-art tal-UE tikkonsisti minn żoni tal-agrikoltura u l-forestrija, filwaqt li jeżistu differenzi kbar bejn il-pajjiżi u r-reġjuni. L-ambjent magħmul mill-bniedem jipprovdi l-kundizzjonijiet għall-produzzjoni tal-ikel u l-għalf, l-enerġija u l-fibri, iżda huwa wkoll sors għall-preservazzjoni u l-produzzjoni tal-beni pubbliċi bħal eż. flora u fawna rikki. Il-pajsaġġ joħloq distinzjoni bejn iż-żoni rurali u l-ibliet, u huwa aspett uniku tal-iżvilupp rurali fl-UE; minħabba r-rabta qawwija tagħha mal-ħamrija, l-agrikoltura għandha importanza speċjali ħafna għaż-żoni rurali. Fil-punti 4 u 5 tad-Dikjarazzjoni huma enfasizzati kwistjonijiet li jikkonċernaw il-preservazzjoni tal-ambjent rurali u l-ġestjoni tar-riżorsi naturali. Il-kundizzjonijiet għall-użu sostenibbli u l-ġestjoni għandhom importanza fundamentali għall-“valuri intrinsiċi” tal-pajsaġġ, il-kwalità tal-ilma u l-bijodiversità. |
| --- | --- |

3.18.

Madwar 85 % taż-żona tal-art tal-UE tikkonsisti minn żoni tal-agrikoltura u l-forestrija, filwaqt li jeżistu differenzi kbar bejn il-pajjiżi u r-reġjuni. L-ambjent magħmul mill-bniedem jipprovdi l-kundizzjonijiet għall-produzzjoni tal-ikel u l-għalf, l-enerġija u l-fibri, iżda huwa wkoll sors għall-preservazzjoni u l-produzzjoni tal-beni pubbliċi bħal eż. flora u fawna rikki. Il-pajsaġġ joħloq distinzjoni bejn iż-żoni rurali u l-ibliet, u huwa aspett uniku tal-iżvilupp rurali fl-UE; minħabba r-rabta qawwija tagħha mal-ħamrija, l-agrikoltura għandha importanza speċjali ħafna għaż-żoni rurali. Fil-punti 4 u 5 tad-Dikjarazzjoni huma enfasizzati kwistjonijiet li jikkonċernaw il-preservazzjoni tal-ambjent rurali u l-ġestjoni tar-riżorsi naturali. Il-kundizzjonijiet għall-użu sostenibbli u l-ġestjoni għandhom importanza fundamentali għall-“valuri intrinsiċi” tal-pajsaġġ, il-kwalità tal-ilma u l-bijodiversità.

| 3.19. | Filwaqt li huwa minnu li d-Dikjarazzjoni tindirizza l-produzzjoni agrikola, dan isir primarjament indirettament. It-test tad-dikjarazzjoni jista’ jiġi interpretat b’tali mod li, sa ċertu grad, il-produzzjoni agrikola (tal-prodotti alimentari) għandha tiġi kkunsidrata bħala aspett naturali. Kif imsemmi hawn fuq, il-preservazzjoni u l-ġestjoni tal-ambjent u tar-riżorsi naturali huma indirizzati b’mod aktar espliċitu. Il-KESE jixtieq jiġbed l-attenzjoni għall-fatt li l-produzzjoni agrikola hija kemm element vitali fiż-żoni rurali sabiex tiġi ssodisfata d-domanda tas-soċjetà għal prodotti tal-ikel sostenibbli kif ukoll xprun għall-iżvilupp rurali. L-impjegati tal-agrikoltura u tal-forestrija jirrappreżentaw parti sostanzjali tal-popolazzjoni rurali, dawn joħolqu l-impjiegi u jipprovdu domanda għas-servizzi. Aspett importanti f’dan ir-rigward huwa li dawk li jibdew il-karriera tagħhom fl-agrikoltura, partikolarment iż-żgħażagħ fosthom, għandu jkollhom l-opportunità li jingħataw il-kontroll fuq ir-razzett u jespandu l-attività tagħhom. Is-sehem tal-bdiewa żgħażagħ huwa baxx u l-bdil ġenerazzjonali jrid jiġi ffaċilitat. |
| --- | --- |

3.19.

Filwaqt li huwa minnu li d-Dikjarazzjoni tindirizza l-produzzjoni agrikola, dan isir primarjament indirettament. It-test tad-dikjarazzjoni jista’ jiġi interpretat b’tali mod li, sa ċertu grad, il-produzzjoni agrikola (tal-prodotti alimentari) għandha tiġi kkunsidrata bħala aspett naturali. Kif imsemmi hawn fuq, il-preservazzjoni u l-ġestjoni tal-ambjent u tar-riżorsi naturali huma indirizzati b’mod aktar espliċitu. Il-KESE jixtieq jiġbed l-attenzjoni għall-fatt li l-produzzjoni agrikola hija kemm element vitali fiż-żoni rurali sabiex tiġi ssodisfata d-domanda tas-soċjetà għal prodotti tal-ikel sostenibbli kif ukoll xprun għall-iżvilupp rurali. L-impjegati tal-agrikoltura u tal-forestrija jirrappreżentaw parti sostanzjali tal-popolazzjoni rurali, dawn joħolqu l-impjiegi u jipprovdu domanda għas-servizzi. Aspett importanti f’dan ir-rigward huwa li dawk li jibdew il-karriera tagħhom fl-agrikoltura, partikolarment iż-żgħażagħ fosthom, għandu jkollhom l-opportunità li jingħataw il-kontroll fuq ir-razzett u jespandu l-attività tagħhom. Is-sehem tal-bdiewa żgħażagħ huwa baxx u l-bdil ġenerazzjonali jrid jiġi ffaċilitat.

| 3.20. | Għal produzzjoni agrikola sostenibbli jrid jintlaħaq bilanċ bejn it-tliet dimensjonijiet tal-iżvilupp sostenibbli — l-ekonomija, l-affarijiet soċjali u l-ambjent. L-aspetti ekonomiċi jistgħu jkunu kruċjali għall-ġestjoni. Bħala eżempju jistgħu jissemmew l-għelieqi u l-mergħat miżgħuda bi speċijiet differenti li qed ikomplu jintilfu għax it-trobbija tal-annimali li jirgħu ma tantx għadha trendi li, min-naħa l-oħra, għandu effett negattiv fuq id-diversità bijoloġika. Dan juri li jekk l-azjendi agrikoli ma jkunux ekonomikament sostenibbli dan ikollu impatt fuq l-ambjent tal-madwar, u huwa importanti li l-bdiewa jingħataw kumpens għas-servizzi ambjentali tagħhom. |
| --- | --- |

3.20.

Għal produzzjoni agrikola sostenibbli jrid jintlaħaq bilanċ bejn it-tliet dimensjonijiet tal-iżvilupp sostenibbli — l-ekonomija, l-affarijiet soċjali u l-ambjent. L-aspetti ekonomiċi jistgħu jkunu kruċjali għall-ġestjoni. Bħala eżempju jistgħu jissemmew l-għelieqi u l-mergħat miżgħuda bi speċijiet differenti li qed ikomplu jintilfu għax it-trobbija tal-annimali li jirgħu ma tantx għadha trendi li, min-naħa l-oħra, għandu effett negattiv fuq id-diversità bijoloġika. Dan juri li jekk l-azjendi agrikoli ma jkunux ekonomikament sostenibbli dan ikollu impatt fuq l-ambjent tal-madwar, u huwa importanti li l-bdiewa jingħataw kumpens għas-servizzi ambjentali tagħhom.

| 3.21. | Fil-fehma tal-KESE, is-settur agrikolu huwa qasam tal-iżvilupp rurali li għalih huwa u għandu jkun responsabbli l-FAEŻR. Il-parti l-kbira tar-riżorsi disponibbli taħt il-FAEŻR hija bir-raġun prevista għal attivitajiet agrikoli, pereżempju fil-forma ta’ kumpens ambjentali, żvilupp tal-ħiliet, appoġġ liż-żoni bi żvantaġġi naturali u għajnuna għall-investiment. F’oqsma oħrajn tal-FAEŻR, pereżempju fir-rigward tal-enerġija, il-broadband u l-appoġġ għall-innovazzjoni, insibu effetti pożittivi fuq iż-żoni rurali f’sens usa’. Fl-istess waqt, l-agrikoltura hija wkoll attività intraprenditorjali normalissima, b’tali mod li l-grupp fil-mira m’għandux jiġi eskluż minn sforzi li jirċievu finanzjament minn Fondi SIE oħrajn. |
| --- | --- |

3.21.

Fil-fehma tal-KESE, is-settur agrikolu huwa qasam tal-iżvilupp rurali li għalih huwa u għandu jkun responsabbli l-FAEŻR. Il-parti l-kbira tar-riżorsi disponibbli taħt il-FAEŻR hija bir-raġun prevista għal attivitajiet agrikoli, pereżempju fil-forma ta’ kumpens ambjentali, żvilupp tal-ħiliet, appoġġ liż-żoni bi żvantaġġi naturali u għajnuna għall-investiment. F’oqsma oħrajn tal-FAEŻR, pereżempju fir-rigward tal-enerġija, il-broadband u l-appoġġ għall-innovazzjoni, insibu effetti pożittivi fuq iż-żoni rurali f’sens usa’. Fl-istess waqt, l-agrikoltura hija wkoll attività intraprenditorjali normalissima, b’tali mod li l-grupp fil-mira m’għandux jiġi eskluż minn sforzi li jirċievu finanzjament minn Fondi SIE oħrajn.

| 3.22. | Il-bdiewa u l-forestiera tal-lum il-ġurnata jistgħu jitqiesu kemm bħala disinjaturi tal-pajsaġġ kif ukoll bħala preservaturi tal-pajsaġġ maħluq minn ġenerazzjonijiet preċedenti. Għal ħafna bnedmin, il-pajsaġġ rurali kkultivat huwa fattur importanti għal kwalità aħjar tal-ħajja, b’importanza li bilkemm tista’ tiġi ssottovalutata għall-ħin liberu, l-irkupru fl-arja friska u t-turiżmu. Hemm diversi modi kif il-valur tal-pajsaġġ u tal-ħamriji jista’ joffri possibbiltajiet intraprenditorjali u sorsi tal-għajxien. |
| --- | --- |

3.22.

Il-bdiewa u l-forestiera tal-lum il-ġurnata jistgħu jitqiesu kemm bħala disinjaturi tal-pajsaġġ kif ukoll bħala preservaturi tal-pajsaġġ maħluq minn ġenerazzjonijiet preċedenti. Għal ħafna bnedmin, il-pajsaġġ rurali kkultivat huwa fattur importanti għal kwalità aħjar tal-ħajja, b’importanza li bilkemm tista’ tiġi ssottovalutata għall-ħin liberu, l-irkupru fl-arja friska u t-turiżmu. Hemm diversi modi kif il-valur tal-pajsaġġ u tal-ħamriji jista’ joffri possibbiltajiet intraprenditorjali u sorsi tal-għajxien.

| 3.23. | Żvilupp territorjali aktar ibbilanċjat għandu jħaddan ukoll bidla għal sistemi alimentari sostenibbli (8). L-iżvilupp ta’ strateġija olistika għas-sistemi alimentari huwa ta’ importanza fundamentali sabiex jingħelbu l-isfidi ekonomiċi, ekoloġiċi u soċjali relatati mal-produzzjoni u l-konsum tal-ikel u sabiex tinkiseb implimentazzjoni tajba tal-inizjattivi fuq għadd ta’ livelli kif ukoll f’diversi setturi. L-inizjattivi ta’ dan it-tip jinkludu, pereżempju, il-promozzjoni ta’ ktajjen tal-provvista qosra bil-għan li jiġi promoss l-iżvilupp rurali billi l-konsumaturi jiġu pprovduti bi prodotti tal-ikel tajbin għas-saħħa u friski (9). Dan jibbenefika wkoll lill-ekonomija lokali kif ukoll lill-produzzjoni agrikola. |
| --- | --- |

3.23.

Żvilupp territorjali aktar ibbilanċjat għandu jħaddan ukoll bidla għal sistemi alimentari sostenibbli (8). L-iżvilupp ta’ strateġija olistika għas-sistemi alimentari huwa ta’ importanza fundamentali sabiex jingħelbu l-isfidi ekonomiċi, ekoloġiċi u soċjali relatati mal-produzzjoni u l-konsum tal-ikel u sabiex tinkiseb implimentazzjoni tajba tal-inizjattivi fuq għadd ta’ livelli kif ukoll f’diversi setturi. L-inizjattivi ta’ dan it-tip jinkludu, pereżempju, il-promozzjoni ta’ ktajjen tal-provvista qosra bil-għan li jiġi promoss l-iżvilupp rurali billi l-konsumaturi jiġu pprovduti bi prodotti tal-ikel tajbin għas-saħħa u friski (9). Dan jibbenefika wkoll lill-ekonomija lokali kif ukoll lill-produzzjoni agrikola.

L-innovazzjoni

| 3.24. | Bl-ebda mod ma tista’ tiġi enfasizzata biżżejjed l-importanza tal-innovazzjoni għall-iżvilupp rurali, li twassal għall-implimentazzjoni u l-ġenerazzjoni ta’ ideat ġodda. Soluzzjonijiet innovattivi joħolqu l-kundizzjonijet għal soċjetà sostenibbli, fir-rigward li ż-żoni rurali jistgħu, pereżempju, jikkontribwixxu lejn ekonomija ekoloġika aktar ċirkolari kif ukoll lejn soluzzjonijiet intelliġenti mil-lat tal-klima u lejn produzzjoni ogħla li tirrikjedi anqas sforzi. It-trasferiment tal-għarfien u l-aċċess għalih huwa fattur ewlieni fl-implimentazzjoni ta’ ideat innovattivi. |
| --- | --- |

3.24.

Bl-ebda mod ma tista’ tiġi enfasizzata biżżejjed l-importanza tal-innovazzjoni għall-iżvilupp rurali, li twassal għall-implimentazzjoni u l-ġenerazzjoni ta’ ideat ġodda. Soluzzjonijiet innovattivi joħolqu l-kundizzjonijet għal soċjetà sostenibbli, fir-rigward li ż-żoni rurali jistgħu, pereżempju, jikkontribwixxu lejn ekonomija ekoloġika aktar ċirkolari kif ukoll lejn soluzzjonijiet intelliġenti mil-lat tal-klima u lejn produzzjoni ogħla li tirrikjedi anqas sforzi. It-trasferiment tal-għarfien u l-aċċess għalih huwa fattur ewlieni fl-implimentazzjoni ta’ ideat innovattivi.

| 3.25. | Tekniki ġodda u proċeduri tal-produzzjoni innovattivi ġodda jipprovdu bażi soda għal aktar sostenibbiltà fil-produzzjoni agrikola, u jwasslu għat-tisħiħ tal-benessri tal-annimali, kif ukoll il-potenzjal li jkun hemm produzzjoni ogħla bl-użu ta’ anqas riżorsi, eż. anqas fertilizzanti u anqas prodotti għall-protezzjoni tal-pjanti. F’ħafna mill-każijiet, dawn it-tekniki ġodda u l-utilizzazzjoni tal-innovazzjonijiet jirrikjedu investimenti sostanzjali li jistgħu jinvolvu riskju għall-azjendi agrikoli individwali. Ħafna drabi operatur agrikolu ma jistax iġorr dan ir-riskju waħdu. Sabiex jingħata appoġġ lil dawk it-tekniki u proċeduri li għalihom teżisti domanda fis-soċjetà, għandu jiġi promoss l-investiment, pereżempju permezz tal-programm għall-iżvilupp taż-żoni rurali. Jista’ jkun hemm kunflitt inerenti bejn l-iżvilupp tekniku tat-teknoloġija agrikola u l-postijiet tax-xogħol disponibbli, minħabba l-fatt li l-mekkanizzazzjoni li qiegħda tkompli tiżdied kif ukoll l-iżvilupp strutturali f’ħafna każijiet qegħdin iwasslu għal tnaqqis fl-impjieg, għalkemm din it-tendenza tista’ tiġġenera impjieg ekonomikament iżjed stabbli. |
| --- | --- |

3.25.

Tekniki ġodda u proċeduri tal-produzzjoni innovattivi ġodda jipprovdu bażi soda għal aktar sostenibbiltà fil-produzzjoni agrikola, u jwasslu għat-tisħiħ tal-benessri tal-annimali, kif ukoll il-potenzjal li jkun hemm produzzjoni ogħla bl-użu ta’ anqas riżorsi, eż. anqas fertilizzanti u anqas prodotti għall-protezzjoni tal-pjanti. F’ħafna mill-każijiet, dawn it-tekniki ġodda u l-utilizzazzjoni tal-innovazzjonijiet jirrikjedu investimenti sostanzjali li jistgħu jinvolvu riskju għall-azjendi agrikoli individwali. Ħafna drabi operatur agrikolu ma jistax iġorr dan ir-riskju waħdu. Sabiex jingħata appoġġ lil dawk it-tekniki u proċeduri li għalihom teżisti domanda fis-soċjetà, għandu jiġi promoss l-investiment, pereżempju permezz tal-programm għall-iżvilupp taż-żoni rurali. Jista’ jkun hemm kunflitt inerenti bejn l-iżvilupp tekniku tat-teknoloġija agrikola u l-postijiet tax-xogħol disponibbli, minħabba l-fatt li l-mekkanizzazzjoni li qiegħda tkompli tiżdied kif ukoll l-iżvilupp strutturali f’ħafna każijiet qegħdin iwasslu għal tnaqqis fl-impjieg, għalkemm din it-tendenza tista’ tiġġenera impjieg ekonomikament iżjed stabbli.

| 3.26. | Strateġiji għall-innovazzjoni u l-implimentazzjoni tagħha jridu jiġu ggwidati mill-bżonnijiet u mhux mill-fondi disponibbli. Fil-punt 7 tad-Dikjarazzjoni jiġi enfasizzat il-bżonn li tingħata spinta lill-għarfien u lill-innovazzjoni teknika u soċjali, u l-bżonn ta’ kooperazzjoni bejn il-partijiet ikkonċernati meta tintuża u tiġi mgħoddija l-informazzjoni. Hawnhekk jistgħu jkunu ta’ għajnuna l-inizjattivi Komunitarji bħalma hija s-Sħubija Ewropea għall-Innovazzjoni (EIP) jew EIP-Agri, li toffri approċċ qrib il-bażi, billi jiġu ssalvagwardjati l-komunikazzjoni f’netwerks u l-iskambju fost il-partijiet ikkonċernati fil-livelli differenti u li tirrigwarda wkoll, b’mod speċjali, l-intraprenditorija prattika. Sabiex tiġi promossa iżjed l-innovazzjoni fiż-żoni rurali, ikun utli li jiġu appoġġjati l-“intermedjarji tal-innovazzjoni”. |
| --- | --- |

3.26.

Strateġiji għall-innovazzjoni u l-implimentazzjoni tagħha jridu jiġu ggwidati mill-bżonnijiet u mhux mill-fondi disponibbli. Fil-punt 7 tad-Dikjarazzjoni jiġi enfasizzat il-bżonn li tingħata spinta lill-għarfien u lill-innovazzjoni teknika u soċjali, u l-bżonn ta’ kooperazzjoni bejn il-partijiet ikkonċernati meta tintuża u tiġi mgħoddija l-informazzjoni. Hawnhekk jistgħu jkunu ta’ għajnuna l-inizjattivi Komunitarji bħalma hija s-Sħubija Ewropea għall-Innovazzjoni (EIP) jew EIP-Agri, li toffri approċċ qrib il-bażi, billi jiġu ssalvagwardjati l-komunikazzjoni f’netwerks u l-iskambju fost il-partijiet ikkonċernati fil-livelli differenti u li tirrigwarda wkoll, b’mod speċjali, l-intraprenditorija prattika. Sabiex tiġi promossa iżjed l-innovazzjoni fiż-żoni rurali, ikun utli li jiġu appoġġjati l-“intermedjarji tal-innovazzjoni”.

Id-diġitalizzazzjoni

| 3.27. | Fis-soċjetà tal-lum, l-aċċess għall-broadband b’veloċità għolja huwa parti indispensabbli tal-infrastruttura u huwa prerekwiżit għal soċjetà li tiffunzjona, kemm fil-bliet kif ukoll fiż-żoni rurali, u jaffettwa kemm id-disponibbiltà tal-forza tax-xogħol kif ukoll l-aċċess għall-impjieg. It-tendenza hija li aktar ma jmur aktar l-affarijiet qed isiru onlajn. Iżda f’ħafna nħawi tal-Ewropa, b’mod partikolari fiż-żoni rurali, għad hemm in-nuqqas ta’ soluzzjonijiet affidabbli. Il-KESE jenfasizza li dan huwa inaċċettabbli. In-nies li jgħixu fiż-żoni rurali għandhom bżonn il-broadband għas-sigurtà tagħhom, pereżempju konnessjonijiet telefoniċi operazzjonali, u għall-istandard tal-għajxien tagħhom, pereżempju televixin operazzjonali. L-aċċess għall-broadband jista’ jkun wieħed mill-fatturi li jiddeterminaw kemm iż-żgħażagħ jixtiequ jibqgħu fil-kampanja jew jitilqu ’l hemm. Il-broadband huwa kruċjali għall-intrapriżi, peress li fil-biċċa l-kbira tal-każijiet ma jistgħux jaħdmu mingħajr konnessjoni tal-broadband operazzjonali. Bħala eżempji, nistgħu nsemmu soluzzjonijiet ta’ ħlas f’soċjetà dejjem iżjed mingħajr flus kontanti, il-kontabilità, il-kummerċ elettroniku u l-komunikazzjoni mal-klijenti. L-azjendi agrikoli huma eżempju fejn it-teknoloġiji tal-informazzjoni u tal-komunikazzjoni (ICT) qed isiru dejjem aktar importanti mil-lat tal-provvista ta’ soluzzjonijiet teknoloġiċi ġodda. |
| --- | --- |

3.27.

Fis-soċjetà tal-lum, l-aċċess għall-broadband b’veloċità għolja huwa parti indispensabbli tal-infrastruttura u huwa prerekwiżit għal soċjetà li tiffunzjona, kemm fil-bliet kif ukoll fiż-żoni rurali, u jaffettwa kemm id-disponibbiltà tal-forza tax-xogħol kif ukoll l-aċċess għall-impjieg. It-tendenza hija li aktar ma jmur aktar l-affarijiet qed isiru onlajn. Iżda f’ħafna nħawi tal-Ewropa, b’mod partikolari fiż-żoni rurali, għad hemm in-nuqqas ta’ soluzzjonijiet affidabbli. Il-KESE jenfasizza li dan huwa inaċċettabbli. In-nies li jgħixu fiż-żoni rurali għandhom bżonn il-broadband għas-sigurtà tagħhom, pereżempju konnessjonijiet telefoniċi operazzjonali, u għall-istandard tal-għajxien tagħhom, pereżempju televixin operazzjonali. L-aċċess għall-broadband jista’ jkun wieħed mill-fatturi li jiddeterminaw kemm iż-żgħażagħ jixtiequ jibqgħu fil-kampanja jew jitilqu ’l hemm. Il-broadband huwa kruċjali għall-intrapriżi, peress li fil-biċċa l-kbira tal-każijiet ma jistgħux jaħdmu mingħajr konnessjoni tal-broadband operazzjonali. Bħala eżempji, nistgħu nsemmu soluzzjonijiet ta’ ħlas f’soċjetà dejjem iżjed mingħajr flus kontanti, il-kontabilità, il-kummerċ elettroniku u l-komunikazzjoni mal-klijenti. L-azjendi agrikoli huma eżempju fejn it-teknoloġiji tal-informazzjoni u tal-komunikazzjoni (ICT) qed isiru dejjem aktar importanti mil-lat tal-provvista ta’ soluzzjonijiet teknoloġiċi ġodda.

| 3.28. | Il-ħtieġa u l-opportunitajiet tad-diġitalizzazzjoni huma enfasizzati fid-Dikjarazzjoni. Il-KESE jemmen li fejn il-forzi tas-suq mhumiex suffiċjenti biex imexxu l-espansjoni tal-broadband — li fiż-żoni rurali ħafna drabi jkun il-każ — għandu jkun hemm lok għal appoġġ. Il-KESE huwa tal-fehma li l-FEŻR għandu jkun is-sors primarju għall-appoġġ lill-infrastruttura, filwaqt li għandu jkun possibbli li l-FAEŻR jintuża għal proġetti iżjed kumplessi u speċifiċi. Il-Bank Ewropew tal-Investiment u l-Fond Ewropew għall-Investimenti Strateġiċi jistgħu jipprovdu appoġġ hawnhekk, pereżempju permezz tal-użu ta’ strumenti finanzjarji innovattivi. |
| --- | --- |

3.28.

Il-ħtieġa u l-opportunitajiet tad-diġitalizzazzjoni huma enfasizzati fid-Dikjarazzjoni. Il-KESE jemmen li fejn il-forzi tas-suq mhumiex suffiċjenti biex imexxu l-espansjoni tal-broadband — li fiż-żoni rurali ħafna drabi jkun il-każ — għandu jkun hemm lok għal appoġġ. Il-KESE huwa tal-fehma li l-FEŻR għandu jkun is-sors primarju għall-appoġġ lill-infrastruttura, filwaqt li għandu jkun possibbli li l-FAEŻR jintuża għal proġetti iżjed kumplessi u speċifiċi. Il-Bank Ewropew tal-Investiment u l-Fond Ewropew għall-Investimenti Strateġiċi jistgħu jipprovdu appoġġ hawnhekk, pereżempju permezz tal-użu ta’ strumenti finanzjarji innovattivi.

Ir-rwol taż-żoni rurali f’relazzjoni mal-ekonomija ċirkolari u t-tibdil fil-klima

| 3.29. | L-importanza taż-żoni rurali fl-ekonomija ċirkolari hija konsiderevoli. L-ekonomija ċirkolari tuissemma fil-punt 6 tad-dikjarazzjoni, li jittratta t-tħeġġiġ ta’ azzjoni klimatika. Iżda l-ekonomija ċirkolari għandha aspetti pożittivi oħra, li huma wkoll enfasizzati fl-Opinjoni tal-KESE dwar “L-ekonomija ċirkolari (10)”. Jinħtieġ ċiklu sostenibbli bejn il-belt u l-kampanja, fil-fatt mhux biss fir-rigward tar-riżorsi iżda wkoll sabiex tissaħħaħ l-agrikoltura u jitnaqqas il-bżonn ta’ riżorsi importati. Għaldaqstant, iż-żoni rurali għandhom potenzjal kbir li jikkontribwixxu għal soċjetà aktar ċirkolari billi, minn naħa, jieħdu ħsieb li prodotti tal-iskart jintużaw bħala riżorsi, pereżempju bħala fertilizzanti jew tejjieba tal-ħamrija, u, min-naħa l-oħra, billi jipproduċu enerġija rinnovabbli u bijomaterjali. |
| --- | --- |

3.29.

L-importanza taż-żoni rurali fl-ekonomija ċirkolari hija konsiderevoli. L-ekonomija ċirkolari tuissemma fil-punt 6 tad-dikjarazzjoni, li jittratta t-tħeġġiġ ta’ azzjoni klimatika. Iżda l-ekonomija ċirkolari għandha aspetti pożittivi oħra, li huma wkoll enfasizzati fl-Opinjoni tal-KESE dwar “L-ekonomija ċirkolari (10)”. Jinħtieġ ċiklu sostenibbli bejn il-belt u l-kampanja, fil-fatt mhux biss fir-rigward tar-riżorsi iżda wkoll sabiex tissaħħaħ l-agrikoltura u jitnaqqas il-bżonn ta’ riżorsi importati. Għaldaqstant, iż-żoni rurali għandhom potenzjal kbir li jikkontribwixxu għal soċjetà aktar ċirkolari billi, minn naħa, jieħdu ħsieb li prodotti tal-iskart jintużaw bħala riżorsi, pereżempju bħala fertilizzanti jew tejjieba tal-ħamrija, u, min-naħa l-oħra, billi jipproduċu enerġija rinnovabbli u bijomaterjali.

| 3.30. | Wieħed mill-elementi fit-tnaqqis tal-emissjonijiet rilevanti għall-klima huwa t-tnaqqis fl-użu tal-karburanti fossili u l-isfruttar tal-enerġija rinnovabbli. Iż-żoni rurali għandhom potenzjal kbir li jikkontribwixxu għal dan, mhux l-anqas permezz tal-ġenerazzjoni tal-enerġija solari, eolika u mill-ilma u l-bijoenerġija. Madankollu, il-produzzjoni tal-enerġija rinnovabbli jista’ jkollha impatt sinifikanti fuq in-nies lokali u fuq l-ambjent, u għalhekk huwa importanti li jitqiesu l-elementi kollha tal-iżvilupp sostenibbli. |
| --- | --- |

3.30.

Wieħed mill-elementi fit-tnaqqis tal-emissjonijiet rilevanti għall-klima huwa t-tnaqqis fl-użu tal-karburanti fossili u l-isfruttar tal-enerġija rinnovabbli. Iż-żoni rurali għandhom potenzjal kbir li jikkontribwixxu għal dan, mhux l-anqas permezz tal-ġenerazzjoni tal-enerġija solari, eolika u mill-ilma u l-bijoenerġija. Madankollu, il-produzzjoni tal-enerġija rinnovabbli jista’ jkollha impatt sinifikanti fuq in-nies lokali u fuq l-ambjent, u għalhekk huwa importanti li jitqiesu l-elementi kollha tal-iżvilupp sostenibbli.

| 3.31. | Fir-rigward tat-tibdil fil-klima, irridu nnaqqsu l-effetti tiegħu filwaqt li nadattaw għalihom. Grazzi għal meded kbar ta’ art agrikola u foresti estensivi, iż-żoni rurali għandhom potenzjal kbir li jaġixxu bħala bir tal-karbonju u għaldaqstant jgħinu biex inaqqsu l-emissjonijiet rilevanti għall-klima, fl-istess waqt li l-produzzjoni nfisha tikkawża l-emissjonijiet. Għat-tnaqqis ta’ dawn l-emissjonijiet għandu jsir użu mill-aqwa teknoloġija disponibbli. Hemm bżonn li l-ħiliet jiġu żviluppati fil-livelli kollha — mill-bdiewa sa dawk li jfasslu l-politiki — filwaqt li għandhom jiġu kkunsidrati l-ħin kollu l-opportunitajiet tal-investiment. |
| --- | --- |

3.31.

Fir-rigward tat-tibdil fil-klima, irridu nnaqqsu l-effetti tiegħu filwaqt li nadattaw għalihom. Grazzi għal meded kbar ta’ art agrikola u foresti estensivi, iż-żoni rurali għandhom potenzjal kbir li jaġixxu bħala bir tal-karbonju u għaldaqstant jgħinu biex inaqqsu l-emissjonijiet rilevanti għall-klima, fl-istess waqt li l-produzzjoni nfisha tikkawża l-emissjonijiet. Għat-tnaqqis ta’ dawn l-emissjonijiet għandu jsir użu mill-aqwa teknoloġija disponibbli. Hemm bżonn li l-ħiliet jiġu żviluppati fil-livelli kollha — mill-bdiewa sa dawk li jfasslu l-politiki — filwaqt li għandhom jiġu kkunsidrati l-ħin kollu l-opportunitajiet tal-investiment.

| 3.32. | Bħala konklużjoni, nistgħu ngħidu li ż-żoni rurali għandhom potenzjal sinifikanti li jikkontribwixxu għal soċjetà sostenibbli, u għaldaqstant għall-Għanijiet tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Iżvilupp Sostenibbli (Aġenda 2030) u għall-Ftehim ta’ Pariġi dwar it-Tibdil fil-Klima (COP 21), kif joħroġ biċ-ċar mid-Dikjarazzjoni ta’ Cork 2.0. Madankollu, l-isfidi huma konsiderevoli u hemm bżonn li jkun hemm investiment, kemm tanġibbli kif ukoll intanġibblili, sabiex dawn jiġu indirizzati. |
| --- | --- |

3.32.

Bħala konklużjoni, nistgħu ngħidu li ż-żoni rurali għandhom potenzjal sinifikanti li jikkontribwixxu għal soċjetà sostenibbli, u għaldaqstant għall-Għanijiet tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Iżvilupp Sostenibbli (Aġenda 2030) u għall-Ftehim ta’ Pariġi dwar it-Tibdil fil-Klima (COP 21), kif joħroġ biċ-ċar mid-Dikjarazzjoni ta’ Cork 2.0. Madankollu, l-isfidi huma konsiderevoli u hemm bżonn li jkun hemm investiment, kemm tanġibbli kif ukoll intanġibblili, sabiex dawn jiġu indirizzati.

Is-semplifikazzjoni

| 3.33. | Id-diskussjonijiet dwar l-appoġġ mill-fondi tal-UE ta’ spiss jenfasizzaw ikl-kumplessità ta’ dan, kemm għall-benefiċjarji kif ukoll għall-awtoritajiet. Il-kumplessità tiġi indirizzata fil-punt 9 tad-Dikjarazzjoni. Il-KESE jixtieq jiġbed l-attenzjoni għall-fatt li s-semplifikazzjoni hija neċessità, kemm fil-livell tal-UE kif ukoll fl-implimentazzjoni nazzjonali u reġjonali tal-politika. Is-sistema attwali tant hija kumplessa li wħud jevitaw li jitolbu l-appoġġ, u minħabba f’hekk il-kumplessità qed tikkomprometti l-implimentazzjoni tal-politika, u li jintlaħqu l-għanijiet tagħha. Fil-prinċipju, ċerti tipi ta’ applikazzjonijiet ma jistgħux jimtlew kif suppost mingħajr l-għajnuna ta’ konsulent. Għandu jkun hemm enfasi fuq iċ-ċertezza legali għall-operaturi individwali. |
| --- | --- |

3.33.

Id-diskussjonijiet dwar l-appoġġ mill-fondi tal-UE ta’ spiss jenfasizzaw ikl-kumplessità ta’ dan, kemm għall-benefiċjarji kif ukoll għall-awtoritajiet. Il-kumplessità tiġi indirizzata fil-punt 9 tad-Dikjarazzjoni. Il-KESE jixtieq jiġbed l-attenzjoni għall-fatt li s-semplifikazzjoni hija neċessità, kemm fil-livell tal-UE kif ukoll fl-implimentazzjoni nazzjonali u reġjonali tal-politika. Is-sistema attwali tant hija kumplessa li wħud jevitaw li jitolbu l-appoġġ, u minħabba f’hekk il-kumplessità qed tikkomprometti l-implimentazzjoni tal-politika, u li jintlaħqu l-għanijiet tagħha. Fil-prinċipju, ċerti tipi ta’ applikazzjonijiet ma jistgħux jimtlew kif suppost mingħajr l-għajnuna ta’ konsulent. Għandu jkun hemm enfasi fuq iċ-ċertezza legali għall-operaturi individwali.

| 3.34. | Għall-perjodu attwali, 2014-2020, ir-regoli amministrattivi għall-Fondi SIE nġabru flimkien f’regolament uniku (11). Fil-prinċipju din kienet mossa pożittiva, għaliex koordinazzjoni iżjed effettiva twassal għal żieda fl-effiċjenza, b’mod partikolari fir-rigward tal-eżerċizzju tal-awtorità pubblika, filwaqt li l-gwadann għall-benefiċjarji individwali x’aktarx ikun iżgħar, mhux l-anqas għax dawn mhux soltu japplikaw għal appoġġ minn għadd ta’ fondi differenti. F’dawk il-pajjiżi fejn l-iżvilupp lokali jingħata appoġġ permezz ta’ fondi differenti, il-gwadann li jġib miegħu l-iżvilupp lokali mmexxi mill-komunità kapaċi jkun akbar. L-impatt tar-Regolament dwar Dispożizzjonijiet Komuni huwa suġġett li jista’ jitlob li jiġi investigat iżjed fil-fond. |
| --- | --- |

3.34.

Għall-perjodu attwali, 2014-2020, ir-regoli amministrattivi għall-Fondi SIE nġabru flimkien f’regolament uniku (11). Fil-prinċipju din kienet mossa pożittiva, għaliex koordinazzjoni iżjed effettiva twassal għal żieda fl-effiċjenza, b’mod partikolari fir-rigward tal-eżerċizzju tal-awtorità pubblika, filwaqt li l-gwadann għall-benefiċjarji individwali x’aktarx ikun iżgħar, mhux l-anqas għax dawn mhux soltu japplikaw għal appoġġ minn għadd ta’ fondi differenti. F’dawk il-pajjiżi fejn l-iżvilupp lokali jingħata appoġġ permezz ta’ fondi differenti, il-gwadann li jġib miegħu l-iżvilupp lokali mmexxi mill-komunità kapaċi jkun akbar. L-impatt tar-Regolament dwar Dispożizzjonijiet Komuni huwa suġġett li jista’ jitlob li jiġi investigat iżjed fil-fond.

| 3.35. | Il-politika attwali relatata mal-iżvilupp taż-żoni rurali qiegħda ssir fil-qafas tal-FAEŻR permezz ta’ programmi għall-iżvilupp taż-żoni rurali bl-għajnuna ta’ prijoritajiet u oqsma prinċipali. Minħabba f’hekk inħolqot sistema li fiha l-baġit tal-programm sar frammentati ħafna, peress li l-klassifikazzjoni f’miżuri, oqsma prinċipali u prijoritajiet tinvolvi partiti baġitarji differenti. Dan wassal għal deterjorament fiċ-ċarezza tal-programmi filwaqt li nħolqu spejjeż amministrattivi ogħla għall-awtoritajiet li, min-naħa l-oħra, jolqot ħażin ir-riżorsi għall-implimentazzjoni tal-programmi u jnaqqas il-possibbiltà li jinkisbu l-miri tal-programmi kkonċernati. |
| --- | --- |

3.35.

Il-politika attwali relatata mal-iżvilupp taż-żoni rurali qiegħda ssir fil-qafas tal-FAEŻR permezz ta’ programmi għall-iżvilupp taż-żoni rurali bl-għajnuna ta’ prijoritajiet u oqsma prinċipali. Minħabba f’hekk inħolqot sistema li fiha l-baġit tal-programm sar frammentati ħafna, peress li l-klassifikazzjoni f’miżuri, oqsma prinċipali u prijoritajiet tinvolvi partiti baġitarji differenti. Dan wassal għal deterjorament fiċ-ċarezza tal-programmi filwaqt li nħolqu spejjeż amministrattivi ogħla għall-awtoritajiet li, min-naħa l-oħra, jolqot ħażin ir-riżorsi għall-implimentazzjoni tal-programmi u jnaqqas il-possibbiltà li jinkisbu l-miri tal-programmi kkonċernati.

| 3.36. | Fil-punt 10 tad-Dikjarazzjoni jiġi indirizzat argument favur it-titjib tal-prestazzjoni u l-akkontabilità. Dan huwa wkoll prinċipju gwida għall-ħidma baġitarja tal-Kummissjoni, li fis-sena 2015 nediet l-inizjattiva “Baġit tal-UE ffukat fuq ir-riżultati”. Iċ-ċittadini u l-kontribwenti jridu jkunu jafu dwar ir-riżultati tal-approċċi politiċi u kemm irnexxielhom jinkisbu l-miri tal-politika. |
| --- | --- |

3.36.

Fil-punt 10 tad-Dikjarazzjoni jiġi indirizzat argument favur it-titjib tal-prestazzjoni u l-akkontabilità. Dan huwa wkoll prinċipju gwida għall-ħidma baġitarja tal-Kummissjoni, li fis-sena 2015 nediet l-inizjattiva “Baġit tal-UE ffukat fuq ir-riżultati”. Iċ-ċittadini u l-kontribwenti jridu jkunu jafu dwar ir-riżultati tal-approċċi politiċi u kemm irnexxielhom jinkisbu l-miri tal-politika.

Brussell, is-6 ta’ Lulju 2017.

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Georges DASSIS

---

(1)  Ara l-Opinjoni dwar “Il-passi li jmiss għal ġejjieni sostenibbli Ewropew” (ara l-paġna 15 ta’ dan il-Ġurnal Uffiċjali).

1

(2)  Ara l-Opinjoni dwar “It-triq minn Pariġi” (ĠU C 75, 10.3.2017, p. 103).

2

(3)  Ir-Regolament (UE) Nru 1303/2013 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-17 ta’ Diċembru 2013.

3

(4)  Ara: http://cor.europa.eu/en/documentation/studies/Documents/Evolution-Budget-Dedicated-Rural-Development-Policy.pdf

4

(5)  Ara l-Opinjoni dwar “Il-koeżjoni territorjali” (ĠU C 228, 22.9.2009, p. 123).

5

(6)  Ara l-Opinjoni dwar “LEADER bħala għodda għall-iżvilupp lokali” (ĠU C 376, 22.12.2011, p. 15).

6

(7)  http://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php/Unemployment_statistics_at_regional_level

7

(8)  Ara l-Opinjoni dwar “Sistemi tal-ikel aktar sostenibbli” (ĠU C 303, 19.8.2016, p. 64).

8

(9)  Dan huwa s-suġġett ta’ Opinjoni fuq inizjattiva proprja tal-KESE dwar “Il-kontribut tas-soċjetà ċivili għall-iżvilupp ta’ politika komprensiva dwar l-ikel fl-UE”, li ser tiġi adottata f’Diċembru 2017.

9

(10)  Ara l-Opinjoni dwar ‘Il-Pakkett tal-Ekonomija Ċirkolari’ (ĠU C 264, 20.7.2016, p. 98).

10

(11)  Ir-Regolament (UE) Nru 1303/2013 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-17 ta’ Diċembru 2013: https://ec.europa.eu/digital-single-market/en/news/eu-regulation-common-provision-regulation-cpr

11

---

| 13.10.2017 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 345/45 |
| --- | --- | --- | --- |

13.10.2017

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 345/45

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar l-“Applikazzjoni tar-regoli tal-għajnuna mill-Istat sabiex jiġi kkumpensat il-forniment ta’ servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali

(Deċiżjoni 2012/21/UE u Qafas Komunitarju)”

(Opinjoni fuq inizjattiva proprja)

(2017/C 345/07)

| Relatur: | Milena ANGELOVA |
| --- | --- |

Relatur:

Milena ANGELOVA

| Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja | 22.9.2016 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 29(2) tar-Regoli ta’ Proċedura |
| | Opinjoni fuq inizjattiva proprja |
| Sezzjoni kompetenti | It-Trasport, l-Enerġija, l-Infrastruttura u s-Soċjetà tal-Informazzjoni |
| Adottata fis-sezzjoni | 14.6.2017 |
| Adottata fil-plenarja | 6.7.2017 |
| Sessjoni plenarja Nru | 527 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 116/0/0 |

Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja

22.9.2016

Bażi legali

Artikolu 29(2) tar-Regoli ta’ Proċedura

Opinjoni fuq inizjattiva proprja

Sezzjoni kompetenti

It-Trasport, l-Enerġija, l-Infrastruttura u s-Soċjetà tal-Informazzjoni

Adottata fis-sezzjoni

14.6.2017

Adottata fil-plenarja

6.7.2017

Sessjoni plenarja Nru

527

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

116/0/0

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) japprezza l-implimentazzjoni tal-pakkett tas-servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali (SGEIs), li ġġib iċ-ċertezza tad-dritt għall-fornituri tas-servizz pubbliku. Il-pakkett jilħaq bilanċ ġust bejn il-ħtieġa li jitrawwem u jiġi sostnut l-SGEI u l-objettiv li jiġu evitati distorsjonijiet potenzjali tal-kompetizzjoni. Madankollu, il-partijiet ikkonċernati fil-livell reġjonali u lokali, b’mod partikolari l-fornituri ta’ SGEI bi sjieda pubblika (kif muri mill-istudju tal-KESE Review of Member States’ reports on the implementation of the European Commission Decision on the provision of State aid to the provision of services of general economic interest (Reviżjoni tar-rapporti tal-Istati Membri dwar l-implimentazzjoni tad-Deċiżjoni tal-Kummissjoni Ewropea dwar il-provvediment tal-għajnuna mill-Istat għall-forniment ta’ servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali)), qed jesprimu t-tħassib tagħhom dwar kwistjonijiet ewlenin fir-regoli attwali li joħolqu ostakoli bla bżonn jew nuqqas ta’ ċertezza tad-dritt u għalhekk il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tieħu l-miżuri meħtieġa biex ittejjeb ir-regoli attwali u l-applikazzjon — teżamina l-ħtieġa li jiġi aġġornat u emendat il-pakkett. |
| --- | --- |

1.1.

Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) japprezza l-implimentazzjoni tal-pakkett tas-servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali (SGEIs), li ġġib iċ-ċertezza tad-dritt għall-fornituri tas-servizz pubbliku. Il-pakkett jilħaq bilanċ ġust bejn il-ħtieġa li jitrawwem u jiġi sostnut l-SGEI u l-objettiv li jiġu evitati distorsjonijiet potenzjali tal-kompetizzjoni. Madankollu, il-partijiet ikkonċernati fil-livell reġjonali u lokali, b’mod partikolari l-fornituri ta’ SGEI bi sjieda pubblika (kif muri mill-istudju tal-KESE Review of Member States’ reports on the implementation of the European Commission Decision on the provision of State aid to the provision of services of general economic interest (Reviżjoni tar-rapporti tal-Istati Membri dwar l-implimentazzjoni tad-Deċiżjoni tal-Kummissjoni Ewropea dwar il-provvediment tal-għajnuna mill-Istat għall-forniment ta’ servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali)), qed jesprimu t-tħassib tagħhom dwar kwistjonijiet ewlenin fir-regoli attwali li joħolqu ostakoli bla bżonn jew nuqqas ta’ ċertezza tad-dritt u għalhekk il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tieħu l-miżuri meħtieġa biex ittejjeb ir-regoli attwali u l-applikazzjon — teżamina l-ħtieġa li jiġi aġġornat u emendat il-pakkett.

| 1.2. | Waqt ir-reviżjoni tal-ewwel żewġ gruppi ta’ rapporti tal-Istati Membri dwar l-implimentazzjoni tal-pakkett tal-SGEI, il-KESE jinnota bi tħassib li dawn ma jittrattawx il-kwistjoni essenzjali tar-rekwiżiti ta’ kompatibbiltà, kwistjoni trattata fil-fond mill-Qafas. |
| --- | --- |

1.2.

Waqt ir-reviżjoni tal-ewwel żewġ gruppi ta’ rapporti tal-Istati Membri dwar l-implimentazzjoni tal-pakkett tal-SGEI, il-KESE jinnota bi tħassib li dawn ma jittrattawx il-kwistjoni essenzjali tar-rekwiżiti ta’ kompatibbiltà, kwistjoni trattata fil-fond mill-Qafas.

| 1.3. | Il-KESE jinnota li, f’ħafna mill-każijiet, in-nuqqas ta’ ċertezza jew l-ispejjeż sostanzjali involuti fis-sodisfazzjon tar-rekwiżiti joħolqu ostakoli li mingħajr raġuni jipprevjenu lill-awtoritajiet milli jimplimentaw bis-sħiħ il-politika tal-SGEI. Dan it-tfixkil jaffettwa b’mod akut lill-awtoritajiet reġjonali u lokali, għaliex id-djalogu bejn l-Istati Membri u l-Kummissjoni dwar każijiet ta’ għajnuna mill-Istat jitwettaq mill-gvern ċentrali, filwaqt li livelli amministrattivi oħra ma jgawdux aċċess dirett għal dan il-proċess. |
| --- | --- |

1.3.

Il-KESE jinnota li, f’ħafna mill-każijiet, in-nuqqas ta’ ċertezza jew l-ispejjeż sostanzjali involuti fis-sodisfazzjon tar-rekwiżiti joħolqu ostakoli li mingħajr raġuni jipprevjenu lill-awtoritajiet milli jimplimentaw bis-sħiħ il-politika tal-SGEI. Dan it-tfixkil jaffettwa b’mod akut lill-awtoritajiet reġjonali u lokali, għaliex id-djalogu bejn l-Istati Membri u l-Kummissjoni dwar każijiet ta’ għajnuna mill-Istat jitwettaq mill-gvern ċentrali, filwaqt li livelli amministrattivi oħra ma jgawdux aċċess dirett għal dan il-proċess.

| 1.4. | Il-fatt li jiġu rrappurtati biss ftit SGEI fil-livell reġjonali jew lokali (skont l-istudju msemmi hawn fuq) juri li n-nuqqas ta’ mezzi diretti mal-Kummissjoni jfixkel il-finanzjament xieraq tas-servizzi pubbliċi, li jżomm lill-awtoritajiet xierqa aktar lura milli jagħmlu użu sħiħ mid-Deċiżjoni u li jneħħu d-dubji rigward l-implimentazzjoni tagħha. |
| --- | --- |

1.4.

Il-fatt li jiġu rrappurtati biss ftit SGEI fil-livell reġjonali jew lokali (skont l-istudju msemmi hawn fuq) juri li n-nuqqas ta’ mezzi diretti mal-Kummissjoni jfixkel il-finanzjament xieraq tas-servizzi pubbliċi, li jżomm lill-awtoritajiet xierqa aktar lura milli jagħmlu użu sħiħ mid-Deċiżjoni u li jneħħu d-dubji rigward l-implimentazzjoni tagħha.

| 1.5. | Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni Ewropea teżamina l-possibbiltajiet li ttejjeb id-Deċiżjoni u testendi l-kamp ta’ applikazzjoni tagħha, sabiex tindirizza dawn l-elementi li ġejjin: |
| --- | --- |

1.5.

Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni Ewropea teżamina l-possibbiltajiet li ttejjeb id-Deċiżjoni u testendi l-kamp ta’ applikazzjoni tagħha, sabiex tindirizza dawn l-elementi li ġejjin:

| 1.5.1. | Il-KESE jissuġġerixxi li l-Kummissjoni tneħħi l-livell limitu tal-eżenzjoni u tinkludil-SGEI kollha fid-Deċiżjoni, irrispettivament mill-ammont ta’ kumpens annwali. L-istudju bir-reqqa tal-implimentazzjoni attwali tagħha juri li din se tnaqqas l-ispejjeż u l-kumplessitajiet amministrattivi li nkella jħabbtu wiċċhom magħhom l-awtoritajiet, b’mod partikolari fil-livell lokali, mingħajr ma tfixkel il-kompetizzjoni bl-ebda mod. |
| --- | --- |

1.5.1.

Il-KESE jissuġġerixxi li l-Kummissjoni tneħħi l-livell limitu tal-eżenzjoni u tinkludil-SGEI kollha fid-Deċiżjoni, irrispettivament mill-ammont ta’ kumpens annwali. L-istudju bir-reqqa tal-implimentazzjoni attwali tagħha juri li din se tnaqqas l-ispejjeż u l-kumplessitajiet amministrattivi li nkella jħabbtu wiċċhom magħhom l-awtoritajiet, b’mod partikolari fil-livell lokali, mingħajr ma tfixkel il-kompetizzjoni bl-ebda mod.

| 1.5.2. | Fid-dawl tas-suq tax-xogħol u ta’ spariġġi fil-ħiliet dejjem ta’ sfida, il-KESE jistieden lill-Kummissjoni teżamina l-possibbiltà li twessa’ l-kamp ta’ applikazzjoni tad-Deċiżjoni, billi tikkunsidra s-servizzi eliġibbli provduti sabiex ittejjeb l-għarfien u l-kwalifiki tan-nies u b’hekk tgħinhom itejbu l-prospetti tax-xogħol tagħhom. |
| --- | --- |

1.5.2.

Fid-dawl tas-suq tax-xogħol u ta’ spariġġi fil-ħiliet dejjem ta’ sfida, il-KESE jistieden lill-Kummissjoni teżamina l-possibbiltà li twessa’ l-kamp ta’ applikazzjoni tad-Deċiżjoni, billi tikkunsidra s-servizzi eliġibbli provduti sabiex ittejjeb l-għarfien u l-kwalifiki tan-nies u b’hekk tgħinhom itejbu l-prospetti tax-xogħol tagħhom.

| 1.5.3. | Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni teżamina bir-reqqa u forsi temenda t-testi partikolari tad-Deċiżjoni, prinċipalment relatati ma’: il-limitu taż-żmien għaż-żamma tar-rekords tal-informazzjoni kollha meħtieġa biex tiġi ddeterminata l-kompatibbiltà tal-kumpens mogħti; li jiġi ċċarat li l-limitu taż-żmien għall-inkarigi m’għandu jkollu l-ebda effett materjali fuq it-tiġdid jew l-estensjoni tagħhom jew fuq l-eliġibbiltà tal-fornituri ta’ servizz li jkollhom il-mandat; l-istabbiliment ta’ metodu disponibbli faċilment għall-kalkolu ta’ profitt raġonevoli; l-għoti ta’ aktar kjarifika meta jiġi indirizzat ir-rekwiżit tal-kondiviżjoni tat-titjib fl-effiċjenza produttiva bejn l-impriża; li jiġi żgurat approċċ aktar flessibbli għal eċċessi żgħar li ma jaqbżux l-10 % tal-kumpens medju annwali li jeżentahom mill-aġġornament tal-parametri. |
| --- | --- |

1.5.3.

Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni teżamina bir-reqqa u forsi temenda t-testi partikolari tad-Deċiżjoni, prinċipalment relatati ma’: il-limitu taż-żmien għaż-żamma tar-rekords tal-informazzjoni kollha meħtieġa biex tiġi ddeterminata l-kompatibbiltà tal-kumpens mogħti; li jiġi ċċarat li l-limitu taż-żmien għall-inkarigi m’għandu jkollu l-ebda effett materjali fuq it-tiġdid jew l-estensjoni tagħhom jew fuq l-eliġibbiltà tal-fornituri ta’ servizz li jkollhom il-mandat; l-istabbiliment ta’ metodu disponibbli faċilment għall-kalkolu ta’ profitt raġonevoli; l-għoti ta’ aktar kjarifika meta jiġi indirizzat ir-rekwiżit tal-kondiviżjoni tat-titjib fl-effiċjenza produttiva bejn l-impriża; li jiġi żgurat approċċ aktar flessibbli għal eċċessi żgħar li ma jaqbżux l-10 % tal-kumpens medju annwali li jeżentahom mill-aġġornament tal-parametri.

| 1.6. | Il-KESE jsib li hija meħtieġa aktar kjarifika tal-kundizzjonijiet ta’ kompatibbiltà skont il-Qafas, relatati ma’:






  — | l-ispeċifikazzjoni ulterjuri tal-modi alternattivi kif jintlaħaq ir-rekwiżit biex tiġi żgurata l-kompatibbiltà skont l-Artikolu 106(2) tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea (TFUE) li diġà huma użati b’mod wiesa’ fil-prattika tiegħu; |
| --- | --- | --- |

1.6.

Il-KESE jsib li hija meħtieġa aktar kjarifika tal-kundizzjonijiet ta’ kompatibbiltà skont il-Qafas, relatati ma’:

—

l-ispeċifikazzjoni ulterjuri tal-modi alternattivi kif jintlaħaq ir-rekwiżit biex tiġi żgurata l-kompatibbiltà skont l-Artikolu 106(2) tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea (TFUE) li diġà huma użati b’mod wiesa’ fil-prattika tiegħu;

| — | l-evitar ta’ rekwiżiti obbligatorji li jistgħu jirkbu fuq il-proċeduri nazzjonali tat-tfassil tal-liġijiet, u joħolqu problemi mhux iġġustifikati; |
| --- | --- |

—

l-evitar ta’ rekwiżiti obbligatorji li jistgħu jirkbu fuq il-proċeduri nazzjonali tat-tfassil tal-liġijiet, u joħolqu problemi mhux iġġustifikati;

| — | it-teħid b’kont xieraq tar-rekwiżiti legali ġodda fir-rigward tal-akkwist u l-konċessjonijiet; |
| --- | --- |

—

it-teħid b’kont xieraq tar-rekwiżiti legali ġodda fir-rigward tal-akkwist u l-konċessjonijiet;

| — | l-akkoppjar ta’ metodoloġija ex ante mal-użu sħiħ tal-kalkolu tal-ispiża netta ex post, sakemm l-awtorità ma tippreferix li tistabbilixxi l-kumpens bħala somma sħiħa fiż-żmien tal-inkarigu; |
| --- | --- |

—

l-akkoppjar ta’ metodoloġija ex ante mal-użu sħiħ tal-kalkolu tal-ispiża netta ex post, sakemm l-awtorità ma tippreferix li tistabbilixxi l-kumpens bħala somma sħiħa fiż-żmien tal-inkarigu;

| — | l-approvazzjoni taż-żewġ approċċi għall-kalkolu tal-kumpens — Spejjeż Aggregati Netti u Spiża Evitata Netta u tingħata aktar gwida dwarhom fil-Qafas għaliex bħalissa bilkemm fih indikazzjoni ta’ kif se jiġu stabbiliti l-kontrofattwali rilevanti; |
| --- | --- |

—

l-approvazzjoni taż-żewġ approċċi għall-kalkolu tal-kumpens — Spejjeż Aggregati Netti u Spiża Evitata Netta u tingħata aktar gwida dwarhom fil-Qafas għaliex bħalissa bilkemm fih indikazzjoni ta’ kif se jiġu stabbiliti l-kontrofattwali rilevanti;

| — | li ssir distinzjoni bejn drittijiet speċjali jew esklużivi li jinvolvu vantaġġ li l-profitt tiegħu għandu jittieħed inkunsiderazzjoni fil-finanzjament tal-obbligi tas-servizz pubbliku u kopertura universali li tinvolvi żvantaġġ għall-fornitur maħtur; |
| --- | --- |

—

li ssir distinzjoni bejn drittijiet speċjali jew esklużivi li jinvolvu vantaġġ li l-profitt tiegħu għandu jittieħed inkunsiderazzjoni fil-finanzjament tal-obbligi tas-servizz pubbliku u kopertura universali li tinvolvi żvantaġġ għall-fornitur maħtur;

| — | li tingħata aktar kjarifika dwar l-istandards tal-profitabbiltà u li jiġi permess l-użu ta’ standards differenti aktar milli jiġi impost wieħed partikolari fuq l-Istati Membri; |
| --- | --- |

—

li tingħata aktar kjarifika dwar l-istandards tal-profitabbiltà u li jiġi permess l-użu ta’ standards differenti aktar milli jiġi impost wieħed partikolari fuq l-Istati Membri;

| — | li jiġu ċċarati aktar il-modi alternattivi tal-kalkolu ta’ dawn l-inċentivi, li l-użu tagħhom m’għandux ikun vinkolanti, minħabba l-kumplessità involuta. |
| --- | --- |

—

li jiġu ċċarati aktar il-modi alternattivi tal-kalkolu ta’ dawn l-inċentivi, li l-użu tagħhom m’għandux ikun vinkolanti, minħabba l-kumplessità involuta.

| 1.7. | Il-KESE jinnota li l-Parlament Ewropew u l-Kunsill ma promulgawx regolamenti li jistabbilixxu l-prinċipji u l-kundizzjonijiet li jirregolaw is-servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali, b’mod partikolari fil-qasam ekonomiku u finanzjarju. Għaldaqstant, jitlob lill-Kummissjoni, lill-Parlament u lill-Kunsill jeżaminaw modi kif jiġi sodisfatt dan il-mandat tal-Artikolu 14 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, mingħajr preġudizzju għall-kompetenza tal-Istati Membri u r-regoli tat-Trattat li ssir referenza għalih f’dak l-Artikolu. |
| --- | --- |

1.7.

Il-KESE jinnota li l-Parlament Ewropew u l-Kunsill ma promulgawx regolamenti li jistabbilixxu l-prinċipji u l-kundizzjonijiet li jirregolaw is-servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali, b’mod partikolari fil-qasam ekonomiku u finanzjarju. Għaldaqstant, jitlob lill-Kummissjoni, lill-Parlament u lill-Kunsill jeżaminaw modi kif jiġi sodisfatt dan il-mandat tal-Artikolu 14 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, mingħajr preġudizzju għall-kompetenza tal-Istati Membri u r-regoli tat-Trattat li ssir referenza għalih f’dak l-Artikolu.

2.   Is-suġġett tal-opinjoni fuq inizjattiva proprja

| 2.1. | Fil-pjan ta’ azzjoni tiegħu għall-2017, il-KESE enfasizza l-importanza ta’ servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali bħala element essenzjali tal-mudell ekonomiku u soċjali Ewropew tagħna, minqux bħala tali fl-Artikolu 14 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea. |
| --- | --- |

2.1.

Fil-pjan ta’ azzjoni tiegħu għall-2017, il-KESE enfasizza l-importanza ta’ servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali bħala element essenzjali tal-mudell ekonomiku u soċjali Ewropew tagħna, minqux bħala tali fl-Artikolu 14 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea.

| 2.2. | L-Artikolu 14 jistieden lill-Unjoni u lill-Istati Membri biex fi ħdan is-setgħat rispettivi tagħhom “jieħdu ħsieb li dawk is-servizzi joperaw fuq il-bażi ta’ prinċipji u kondizzjonijiet, b’mod partikolari ekonomiċi u finanzjarji, li jippermettulhom iwettqu l-missjonijiet tagħhom”. Barra minn hekk, jipprevedi li “Il-Parlament Ewropew u l-Kunsill, li jaġixxu permezz ta’ regolamenti skont il-proċedura leġislattiva ordinarja, għandhom jistabbilixxu dawn il-prinċipji u jistabbilixxu dawn il-kondizzjonijiet mingħajr preġudizzju għall-kompetenza tal-Istati Membri skont it-Trattati, li jipprovdu, jikkummissjonaw u jiffinanzjaw dawn is-servizzi”. Dan il-mandat għadu ma ssarrafx f’inizjattivi leġislattivi speċifiċi sa issa. B’kuntrast, il-Kummissjoni Ewropea żviluppat sett ta’ regoli wiesa’ dwar l-għajnuna mill-Istat applikabbli għall-SGEIs bħala segwitu għall-każistika tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea. |
| --- | --- |

2.2.

L-Artikolu 14 jistieden lill-Unjoni u lill-Istati Membri biex fi ħdan is-setgħat rispettivi tagħhom “jieħdu ħsieb li dawk is-servizzi joperaw fuq il-bażi ta’ prinċipji u kondizzjonijiet, b’mod partikolari ekonomiċi u finanzjarji, li jippermettulhom iwettqu l-missjonijiet tagħhom”. Barra minn hekk, jipprevedi li “Il-Parlament Ewropew u l-Kunsill, li jaġixxu permezz ta’ regolamenti skont il-proċedura leġislattiva ordinarja, għandhom jistabbilixxu dawn il-prinċipji u jistabbilixxu dawn il-kondizzjonijiet mingħajr preġudizzju għall-kompetenza tal-Istati Membri skont it-Trattati, li jipprovdu, jikkummissjonaw u jiffinanzjaw dawn is-servizzi”. Dan il-mandat għadu ma ssarrafx f’inizjattivi leġislattivi speċifiċi sa issa. B’kuntrast, il-Kummissjoni Ewropea żviluppat sett ta’ regoli wiesa’ dwar l-għajnuna mill-Istat applikabbli għall-SGEIs bħala segwitu għall-każistika tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea.

| 2.3. | Il-kundizzjonijiet tal-kompatibbiltà mar-regoli tat-Trattat dwar l-għajnuna mill-Istat u mal-Artikolu 106(2) tat-TFUE kienu kontenzjużi, anke minn meta l-Qorti tal-Ewwel Istanza ddeċidiet fl-1997 (1) li l-kumpens mogħti lil kumpaniji li jimplimentaw missjoni ta’ servizz pubbliku għandu jitqies bħala għajnuna mill-Istat. Sa dak iż-żmien il-kunsens kien li l-kumpens għall-ispejjeż żejda li jirriżultaw mill-obbligi aktar esiġenti assoċjati mal-SGEIs ma kien jagħti l-ebda vantaġġ. Il-Qorti tal-Ġustizzja qalbet din il-pożizzjoni fl-2001 (2), meta qieset li l-kumpens jista’ jitqies bħala għajnuna mill-Istat biss jekk jaqbeż l-ispejjeż addizzjonali mġarrba mill-fornitur maħtur. Finalment, id-deċiżjoni Altmark fl-2003 (3) stabbiliet il-kriterji li kwalunkwe skema ta’ kumpens għandha tissodisfa biex taqa’ barra l-kamp ta’ applikazzjoni tar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat. |
| --- | --- |

2.3.

Il-kundizzjonijiet tal-kompatibbiltà mar-regoli tat-Trattat dwar l-għajnuna mill-Istat u mal-Artikolu 106(2) tat-TFUE kienu kontenzjużi, anke minn meta l-Qorti tal-Ewwel Istanza ddeċidiet fl-1997 (1) li l-kumpens mogħti lil kumpaniji li jimplimentaw missjoni ta’ servizz pubbliku għandu jitqies bħala għajnuna mill-Istat. Sa dak iż-żmien il-kunsens kien li l-kumpens għall-ispejjeż żejda li jirriżultaw mill-obbligi aktar esiġenti assoċjati mal-SGEIs ma kien jagħti l-ebda vantaġġ. Il-Qorti tal-Ġustizzja qalbet din il-pożizzjoni fl-2001 (2), meta qieset li l-kumpens jista’ jitqies bħala għajnuna mill-Istat biss jekk jaqbeż l-ispejjeż addizzjonali mġarrba mill-fornitur maħtur. Finalment, id-deċiżjoni Altmark fl-2003 (3) stabbiliet il-kriterji li kwalunkwe skema ta’ kumpens għandha tissodisfa biex taqa’ barra l-kamp ta’ applikazzjoni tar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat.

| 2.4. | Il-Kummissjoni Ewropea tiddetermina l-kompatibbiltà tal-SGEIs mar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat, u ssegwi mill-qrib it-tliet kriterji introduttorji ta’ Altmark. Dan jirrikjedi:






  — | id-definizzjoni ċara tal-obbligi ta’ servizz pubbliku u inkarigu speċifiku lill-fornitur maħtur permezz ta’ att pubbliku; |
| --- | --- | --- |

2.4.

Il-Kummissjoni Ewropea tiddetermina l-kompatibbiltà tal-SGEIs mar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat, u ssegwi mill-qrib it-tliet kriterji introduttorji ta’ Altmark. Dan jirrikjedi:

—

id-definizzjoni ċara tal-obbligi ta’ servizz pubbliku u inkarigu speċifiku lill-fornitur maħtur permezz ta’ att pubbliku;

| — | l-istabbiliment ex ante tal-parametri għall-kalkolu tal-kumpens b’mod oġġettiv u trasparenti; |
| --- | --- |

—

l-istabbiliment ex ante tal-parametri għall-kalkolu tal-kumpens b’mod oġġettiv u trasparenti;

| — | li l-kumpens ma jaqbiżx l-ispejjeż imġarrba fl-implimentazzjoni tas-servizz pubbliku, meta jitqies id-dħul korrispondenti u profitt raġonevoli; |
| --- | --- |

—

li l-kumpens ma jaqbiżx l-ispejjeż imġarrba fl-implimentazzjoni tas-servizz pubbliku, meta jitqies id-dħul korrispondenti u profitt raġonevoli;

| — | l-għażla tal-fornitur maħtur jew:






  — | permezz ta’ proċedura ta’ akkwist pubbliku; |
| --- | --- | --- |

—

l-għażla tal-fornitur maħtur jew:

—

permezz ta’ proċedura ta’ akkwist pubbliku;

| — | jew id-determinazzjoni tal-livell ta’ kumpens fuq il-bażi tal-ispejjeż li intrapriża medja, immexxija tajjeb u mgħammra b’mod adegwat, iġġarrab biex tagħti s-servizz, meta mqabbel mad-dħul korrispondenti, flimkien ma’ profitt raġonevoli. |
| --- | --- |

—

jew id-determinazzjoni tal-livell ta’ kumpens fuq il-bażi tal-ispejjeż li intrapriża medja, immexxija tajjeb u mgħammra b’mod adegwat, iġġarrab biex tagħti s-servizz, meta mqabbel mad-dħul korrispondenti, flimkien ma’ profitt raġonevoli.

| 2.5. | Fl-2005 il-Kummissjoni adottat il-“pakkett Monti-Kroes”, aġġornat fl-2011 (il-“pakkett Almunia”), b’regoli ewlenin għall-finanzjament tal-SGEI: il-pakkett jinkludi Komunikazzjoni mill-Kummissjoni (4) (minn hawn ’il quddiem il-“Qafas”) li tistabbilixxi l-kundizzjonijiet tal-kompatibbiltà għall-SGEI u Deċiżjoni tal-Kummissjoni (5) li teżenta min-notifika l-iskemi li għandhom anqas probabbiltà li jfixklu l-kompetizzjoni minħabba l-finanzjament limitat tagħhom (l-Artikolu 2(1)(1) tad-Deċiżjoni jistabbilixxi l-limitu annwali għal EUR 15-il miljun) jew li għandhom fil-mira tagħhom attivitajiet li jissodisfaw il-ħtiġijiet soċjali (jiġifieri l-isptarijiet; is-saħħa u l-kura fit-tul; l-indukrar tat-tfal; l-aċċess u l-integrazzjoni mill-ġdid fis-suq tax-xogħol; l-akkomodazzjoni soċjali; il-kura u l-inklużjoni soċjali ta’ gruppi vulnerabbli; u r-rabtiet marittimi mal-gżejjer, l-ajruporti u l-portijiet b’volum baxx ta’ passiġġieri). Il-Kummissjoni ddikjarat l-intenzjoni tagħha li twettaq reviżjoni ta’ dan is-sett ta’ regoli ħames snin wara d-dħul fis-seħħ tagħhom. |
| --- | --- |

2.5.

Fl-2005 il-Kummissjoni adottat il-“pakkett Monti-Kroes”, aġġornat fl-2011 (il-“pakkett Almunia”), b’regoli ewlenin għall-finanzjament tal-SGEI: il-pakkett jinkludi Komunikazzjoni mill-Kummissjoni (4) (minn hawn ’il quddiem il-“Qafas”) li tistabbilixxi l-kundizzjonijiet tal-kompatibbiltà għall-SGEI u Deċiżjoni tal-Kummissjoni (5) li teżenta min-notifika l-iskemi li għandhom anqas probabbiltà li jfixklu l-kompetizzjoni minħabba l-finanzjament limitat tagħhom (l-Artikolu 2(1)(1) tad-Deċiżjoni jistabbilixxi l-limitu annwali għal EUR 15-il miljun) jew li għandhom fil-mira tagħhom attivitajiet li jissodisfaw il-ħtiġijiet soċjali (jiġifieri l-isptarijiet; is-saħħa u l-kura fit-tul; l-indukrar tat-tfal; l-aċċess u l-integrazzjoni mill-ġdid fis-suq tax-xogħol; l-akkomodazzjoni soċjali; il-kura u l-inklużjoni soċjali ta’ gruppi vulnerabbli; u r-rabtiet marittimi mal-gżejjer, l-ajruporti u l-portijiet b’volum baxx ta’ passiġġieri). Il-Kummissjoni ddikjarat l-intenzjoni tagħha li twettaq reviżjoni ta’ dan is-sett ta’ regoli ħames snin wara d-dħul fis-seħħ tagħhom.

| 2.6. | Bħala parti mill-Programm tiegħu għall-Ewropa, l-objettiv tal-KESE b’din l-opinjoni fuq inizjattiva proprja huwa li jikkontribwixxi għar-reviżjoni li jmiss mill-Kummissjoni billi jagħti ħarsa dettaljata lejn l-esperjenza fl-implimentazzjoni tal-pakkett tal-SGEIs. Għal dan il-għan, il-KESE kkummissjona studju dwar l-applikazzjoni tar-regoli dwar l-SGEI fir-rigward tal-kumpens pubbliku (“Review of Member States' reports on the implementation of the European Commission Decision on the provision of State aid to the provision of services of general economic interest (Reviżjoni tar-rapporti tal-Istati Membri dwar l-implimentazzjoni tad-Deċiżjoni tal-Kummissjoni Ewropea dwar il-provvediment tal-għajnuna mill-Istat għall-forniment ta’ servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali)”). |
| --- | --- |

2.6.

Bħala parti mill-Programm tiegħu għall-Ewropa, l-objettiv tal-KESE b’din l-opinjoni fuq inizjattiva proprja huwa li jikkontribwixxi għar-reviżjoni li jmiss mill-Kummissjoni billi jagħti ħarsa dettaljata lejn l-esperjenza fl-implimentazzjoni tal-pakkett tal-SGEIs. Għal dan il-għan, il-KESE kkummissjona studju dwar l-applikazzjoni tar-regoli dwar l-SGEI fir-rigward tal-kumpens pubbliku (“Review of Member States' reports on the implementation of the European Commission Decision on the provision of State aid to the provision of services of general economic interest (Reviżjoni tar-rapporti tal-Istati Membri dwar l-implimentazzjoni tad-Deċiżjoni tal-Kummissjoni Ewropea dwar il-provvediment tal-għajnuna mill-Istat għall-forniment ta’ servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali)”).

| 2.7. | Il-kumpens għall-SGEIs rari jaffettwa l-kompetizzjoni, sakemm ikopri l-ispejjeż żejda mġarrba mill-fornituri maħtura fit-twettiq tal-missjoni ta’ servizz pubbliku. Għalhekk, l-impożizzjoni fuqhom tal-piż assoċjat man-notifika tal-għajnuna mill-Istat tidher pass żelanti żżejjed iġġustifikat biss f’każijiet fejn parteċipanti oħra jistgħu jsofru ħsara li ma tistax tiġi miċħuda. B’kuntrast, kondotta li timmina b’mod sever il-kundizzjonijiet tas-suq bħal bejgħ b’dumping minn pajjiżi terzi jew prezzijiet iffissati f’livelli aktar baxxi milli ġġustifikat huma akkumpanjati b’mod inugwali mill-azzjoni Komunitarja. Għalhekk, l-estensjoni tal-kamp ta’ applikazzjoni tad-Deċiżjoni biex teżenta l-SGEIs min-notifika, flimkien ma’ ċertezza tad-dritt imsaħħa u aktar flessibbiltà fl-implimentazzjoni tar-regoli, jidhru essenzjali biex jiżguraw li d-dispożizzjonijiet tat-Trattat li jrawmu dawn is-servizzi essenzjali jintlaħqu b’mod xieraq. |
| --- | --- |

2.7.

Il-kumpens għall-SGEIs rari jaffettwa l-kompetizzjoni, sakemm ikopri l-ispejjeż żejda mġarrba mill-fornituri maħtura fit-twettiq tal-missjoni ta’ servizz pubbliku. Għalhekk, l-impożizzjoni fuqhom tal-piż assoċjat man-notifika tal-għajnuna mill-Istat tidher pass żelanti żżejjed iġġustifikat biss f’każijiet fejn parteċipanti oħra jistgħu jsofru ħsara li ma tistax tiġi miċħuda. B’kuntrast, kondotta li timmina b’mod sever il-kundizzjonijiet tas-suq bħal bejgħ b’dumping minn pajjiżi terzi jew prezzijiet iffissati f’livelli aktar baxxi milli ġġustifikat huma akkumpanjati b’mod inugwali mill-azzjoni Komunitarja. Għalhekk, l-estensjoni tal-kamp ta’ applikazzjoni tad-Deċiżjoni biex teżenta l-SGEIs min-notifika, flimkien ma’ ċertezza tad-dritt imsaħħa u aktar flessibbiltà fl-implimentazzjoni tar-regoli, jidhru essenzjali biex jiżguraw li d-dispożizzjonijiet tat-Trattat li jrawmu dawn is-servizzi essenzjali jintlaħqu b’mod xieraq.

3.   Titjib tad-Deċiżjoni u estensjoni tal-kamp ta’ applikazzjoni tagħha

| 3.1. | Il-KESE jemmen li d-Deċiżjoni tilħaq bilanċ ġust bejn il-ħtieġa li jitrawmu u jiġu sostnuti l-SGEIs u l-objettiv li jiġu evitati distorsjonijiet potenzjali tal-kompetizzjoni. L-eżenzjoni min-notifika tnaqqas l-ispejjeż u l-kumplessitajiet amministrattivi li l-awtoritajiet inkella jkollhom jiffaċċjaw, b’mod partikolari fil-livell lokali. Billi l-SGEIs li mhumiex eliġibbli skont id-Deċiżjoni jiffaċċjaw regoli aktar stretti, huma biss każijiet li jqajmu tħassib partikolari għall-kompetizzjoni li għandhom jaqgħu barra mill-kamp ta’ applikazzjoni tagħha, skont l-għan li r-riżorsi fil-livell tal-UE jkunu kkonċentrati fuq l-iskrutinju tal-għajnuna mill-Istat. L-esperjenza wriet li l-Kummissjoni tapprova l-maġġoranza kbira tal-iskemi tal-SGEIs li teżamina. Huma biss tliet każijiet ta’ SGEI li wasslu għal proċedura ta’ investigazzjoni fil-fond skont l-Artikolu 108(2) tat-TFUE sa minn meta ġew ippromulgati d-Deċiżjoni u l-Qafas tal-2012. Żewġ każijiet kienu jinvolvu s-servizzi postali (Għajnuna mill-Istat SA.35608 dwar Hellenic Post (ELTA), u Għajnuna mill-Istat SA.37977 dwar l-Uffiċċju Postali Spanjol) u l-każ l-ieħor skema ta’ sptar (Għajnuna mill-Istat SA.19864 dwar il-finanzjament tal-isptarijiet IRIS fir-Reġjun ta’ Brussell) wara deċiżjoni tal-Qorti li tannulla deċiżjoni ta’ approvazzjoni mill-Kummissjoni għaliex il-kumplessità kienet tfisser li kienet meħtieġa investigazzjoni formali. Fil-każijiet kollha eżaminati mill-Kummissjoni, it-talbiet mill-kompetituri għandhom rwol ewlieni, biex b’hekk jiżguraw dixxiplina sħiħa mingħajr ma jirrikjedu n-notifika sistematika tal-iskemi tal-SGEI. Barra minn hekk, il-każistika u l-prattika tal-Kummissjoni jipprovdu biżżejjed gwida lill-partijiet ikkonċernati biex ikejlu jekk jistgħux b’mod sikur japplikaw id-Deċiżjoni mingħajr il-ħtieġa li jinnotifikaw l-iskemi tal-SGEIs biex jiżguraw iċ-ċertezza sħiħa. Il-KESE għalhekk jissuġġerixxi li l-Kummissjoni tneħħi l-livell limitu tal-eżenzjoni u tinkludi l-SGEI kollha fid-Deċiżjoni irrispettivament mill-ammont ta’ kumpens annwali, billi timxi fuq l-eżempju tal-iskemi ta’ kumpens għat-trasport tal-passiġġieri (6). |
| --- | --- |

3.1.

Il-KESE jemmen li d-Deċiżjoni tilħaq bilanċ ġust bejn il-ħtieġa li jitrawmu u jiġu sostnuti l-SGEIs u l-objettiv li jiġu evitati distorsjonijiet potenzjali tal-kompetizzjoni. L-eżenzjoni min-notifika tnaqqas l-ispejjeż u l-kumplessitajiet amministrattivi li l-awtoritajiet inkella jkollhom jiffaċċjaw, b’mod partikolari fil-livell lokali. Billi l-SGEIs li mhumiex eliġibbli skont id-Deċiżjoni jiffaċċjaw regoli aktar stretti, huma biss każijiet li jqajmu tħassib partikolari għall-kompetizzjoni li għandhom jaqgħu barra mill-kamp ta’ applikazzjoni tagħha, skont l-għan li r-riżorsi fil-livell tal-UE jkunu kkonċentrati fuq l-iskrutinju tal-għajnuna mill-Istat. L-esperjenza wriet li l-Kummissjoni tapprova l-maġġoranza kbira tal-iskemi tal-SGEIs li teżamina. Huma biss tliet każijiet ta’ SGEI li wasslu għal proċedura ta’ investigazzjoni fil-fond skont l-Artikolu 108(2) tat-TFUE sa minn meta ġew ippromulgati d-Deċiżjoni u l-Qafas tal-2012. Żewġ każijiet kienu jinvolvu s-servizzi postali (Għajnuna mill-Istat SA.35608 dwar Hellenic Post (ELTA), u Għajnuna mill-Istat SA.37977 dwar l-Uffiċċju Postali Spanjol) u l-każ l-ieħor skema ta’ sptar (Għajnuna mill-Istat SA.19864 dwar il-finanzjament tal-isptarijiet IRIS fir-Reġjun ta’ Brussell) wara deċiżjoni tal-Qorti li tannulla deċiżjoni ta’ approvazzjoni mill-Kummissjoni għaliex il-kumplessità kienet tfisser li kienet meħtieġa investigazzjoni formali. Fil-każijiet kollha eżaminati mill-Kummissjoni, it-talbiet mill-kompetituri għandhom rwol ewlieni, biex b’hekk jiżguraw dixxiplina sħiħa mingħajr ma jirrikjedu n-notifika sistematika tal-iskemi tal-SGEI. Barra minn hekk, il-każistika u l-prattika tal-Kummissjoni jipprovdu biżżejjed gwida lill-partijiet ikkonċernati biex ikejlu jekk jistgħux b’mod sikur japplikaw id-Deċiżjoni mingħajr il-ħtieġa li jinnotifikaw l-iskemi tal-SGEIs biex jiżguraw iċ-ċertezza sħiħa. Il-KESE għalhekk jissuġġerixxi li l-Kummissjoni tneħħi l-livell limitu tal-eżenzjoni u tinkludi l-SGEI kollha fid-Deċiżjoni irrispettivament mill-ammont ta’ kumpens annwali, billi timxi fuq l-eżempju tal-iskemi ta’ kumpens għat-trasport tal-passiġġieri (6).

| 3.2. | L-istabbiliment ta’ livell limitu skont il-volum tal-għajnuna involuta li b’hekk jiskatta n-notifika jista’ jkollu rilevanza għall-iskrutinju fil-livell tal-UE, b’mod partikolari f’każijiet fejn l-għoti tal-għajnuna jinvolvi modalitajiet mhux trasparenti, bħal tnaqqis jew eżonerazzjonijiet fiskali, self aġevolat jew garanziji pubbliċi. Barra minn hekk, id-Deċiżjoni tipprovdi li attivitajiet speċifiċi jistgħu jirrikjedu skrutinju minħabba tħassib dwar il-kompetizzjoni, u b’hekk tista’ timponi notifika obbligatorja sabiex tindirizza dawn il-każijiet. Fi kwalunkwe każ, iż-żamma tal-livell limitu attwali stabbilit fl-Artikolu 2(1)(a) tad-Deċiżjoni f’dawn il-livelli estremament baxxi, timponi piż mhux dovut fuq l-awtoritajiet, mingħajr l-ebda vantaġġ viżibbli għall-infurzar tal-kompetizzjoni. Għalhekk, il-KESE jitlob lill-Kummissjoni tillimita r-rekwiżit ta’ notifika għal forom ta’ għajnuna jew attivitajiet partikolari fejn id-distorsjonijiet potenzjali jistgħu jiġġustifikaw ħarsa aktar mill-qrib biex jiġu żgurati kundizzjonijiet ekwivalenti ta’ kompetizzjoni. |
| --- | --- |

3.2.

L-istabbiliment ta’ livell limitu skont il-volum tal-għajnuna involuta li b’hekk jiskatta n-notifika jista’ jkollu rilevanza għall-iskrutinju fil-livell tal-UE, b’mod partikolari f’każijiet fejn l-għoti tal-għajnuna jinvolvi modalitajiet mhux trasparenti, bħal tnaqqis jew eżonerazzjonijiet fiskali, self aġevolat jew garanziji pubbliċi. Barra minn hekk, id-Deċiżjoni tipprovdi li attivitajiet speċifiċi jistgħu jirrikjedu skrutinju minħabba tħassib dwar il-kompetizzjoni, u b’hekk tista’ timponi notifika obbligatorja sabiex tindirizza dawn il-każijiet. Fi kwalunkwe każ, iż-żamma tal-livell limitu attwali stabbilit fl-Artikolu 2(1)(a) tad-Deċiżjoni f’dawn il-livelli estremament baxxi, timponi piż mhux dovut fuq l-awtoritajiet, mingħajr l-ebda vantaġġ viżibbli għall-infurzar tal-kompetizzjoni. Għalhekk, il-KESE jitlob lill-Kummissjoni tillimita r-rekwiżit ta’ notifika għal forom ta’ għajnuna jew attivitajiet partikolari fejn id-distorsjonijiet potenzjali jistgħu jiġġustifikaw ħarsa aktar mill-qrib biex jiġu żgurati kundizzjonijiet ekwivalenti ta’ kompetizzjoni.

| 3.3. | Il-KESE jistieden lill-KE teżamina l-possibbiltà li twessa’ l-kamp ta’ applikazzjoni tad-Deċiżjoni sabiex tagħmel servizzi eliġibbli relatati mat-titjib fl-għarfien u fil-kwalifiki tan-nies u b’hekk jitjiebu l-opportunitajiet tax-xogħol tagħhom. Barra minn hekk, hemm il-ħtieġa li tingħata kjarifika f’oqsma ta’ ambigwità li jinvolvu l-involviment privat, fejn tkun milqugħa aktar gwida. |
| --- | --- |

3.3.

Il-KESE jistieden lill-KE teżamina l-possibbiltà li twessa’ l-kamp ta’ applikazzjoni tad-Deċiżjoni sabiex tagħmel servizzi eliġibbli relatati mat-titjib fl-għarfien u fil-kwalifiki tan-nies u b’hekk jitjiebu l-opportunitajiet tax-xogħol tagħhom. Barra minn hekk, hemm il-ħtieġa li tingħata kjarifika f’oqsma ta’ ambigwità li jinvolvu l-involviment privat, fejn tkun milqugħa aktar gwida.

| 3.4. | Id-Deċiżjoni għandha tiżgura kompatibbiltà sħiħa mal-liġi Komunitarja ta’ livell ogħla u tevita piż żejjed għall-awtoritajiet reġjonali u lokali. B’mod partikolari, l-Artikolu 8 jeħtieġ li l-Istati Membri jżommu disponibbli, matul il-perjodu ta’ inkarigu u għal mill-anqas għaxar snin mit-tmiem ta’ dak il-perjodu, l-informazzjoni kollha neċessarja biex tiġi determinata l-kompatibbiltà tal-kumpens mogħti. Din ir-regola tmur kontra l-Artikolu 17 tar-Regolament tal-Kunsill (UE) 2015/1589, li jipprovdi li meta jiskadi l-perjodu ta’ 10 snin, kwalunkwe għajnuna mogħtija ma tistax tiġi rkuprata u għalhekk il-Kummissjoni żżomm lura milli tressaqha għat-test ta’ kompatibbiltà kif turi l-prattika tas-soltu tagħha. Il-preservazzjoni tal-informazzjoni għal aktar minn 10 snin li m’għandha l-ebda għan għall-kontroll tal-għajnuna mill-Istat tirrappreżenta piż żejjed għall-awtoritajiet u tikser il-prinċipji tal-proporzjonalità u tal-amministrazzjoni xierqa minquxa fit-Trattat. |
| --- | --- |

3.4.

Id-Deċiżjoni għandha tiżgura kompatibbiltà sħiħa mal-liġi Komunitarja ta’ livell ogħla u tevita piż żejjed għall-awtoritajiet reġjonali u lokali. B’mod partikolari, l-Artikolu 8 jeħtieġ li l-Istati Membri jżommu disponibbli, matul il-perjodu ta’ inkarigu u għal mill-anqas għaxar snin mit-tmiem ta’ dak il-perjodu, l-informazzjoni kollha neċessarja biex tiġi determinata l-kompatibbiltà tal-kumpens mogħti. Din ir-regola tmur kontra l-Artikolu 17 tar-Regolament tal-Kunsill (UE) 2015/1589, li jipprovdi li meta jiskadi l-perjodu ta’ 10 snin, kwalunkwe għajnuna mogħtija ma tistax tiġi rkuprata u għalhekk il-Kummissjoni żżomm lura milli tressaqha għat-test ta’ kompatibbiltà kif turi l-prattika tas-soltu tagħha. Il-preservazzjoni tal-informazzjoni għal aktar minn 10 snin li m’għandha l-ebda għan għall-kontroll tal-għajnuna mill-Istat tirrappreżenta piż żejjed għall-awtoritajiet u tikser il-prinċipji tal-proporzjonalità u tal-amministrazzjoni xierqa minquxa fit-Trattat.

| 3.5. | L-Artikolu 2(2) tad-Deċiżjoni japplika għal inkarigi mogħtija għal massimu ta’ 10 snin, ħlief għal dawk l-SGEIs li jeħtieġu investiment sinifikanti li jiġġustifika perjodu itwal. Filwaqt li l-prattika tal-Kummissjoni skont il-Qafas tinterpreta din ir-regola b’mod ġenerali li tipprevjeni l-inkarigi li jaqbżu dak il-limitu ta’ żmien, it-test tad-Deċiżjoni jista’ jimplika li l-impriżi li jħaddmu servizz pubbliku għal perjodu itwal jistgħu jaqgħu barra l-kamp ta’ applikazzjoni tagħha. Il-KESE għalhekk jitlob li l-Kummissjoni tiċċara li l-limitu ta’ żmien tal-inkarigi m’għandu jkollu l-ebda effett materjali fuq it-tiġdid jew l-estensjoni tagħhom jew fuq l-eliġibbiltà tal-fornituri ta’ servizz li jkollhom il-mandat. Din il-kwistjoni hija partikolarment sensittiva fil-każ ta’ fornituri bi sjieda pubblika fdati mill-awtoritajiet tagħhom, għaliex l-għan waħdieni tagħhom huwa li jipprovdu s-servizz pubbliku inkwistjoni. |
| --- | --- |

3.5.

L-Artikolu 2(2) tad-Deċiżjoni japplika għal inkarigi mogħtija għal massimu ta’ 10 snin, ħlief għal dawk l-SGEIs li jeħtieġu investiment sinifikanti li jiġġustifika perjodu itwal. Filwaqt li l-prattika tal-Kummissjoni skont il-Qafas tinterpreta din ir-regola b’mod ġenerali li tipprevjeni l-inkarigi li jaqbżu dak il-limitu ta’ żmien, it-test tad-Deċiżjoni jista’ jimplika li l-impriżi li jħaddmu servizz pubbliku għal perjodu itwal jistgħu jaqgħu barra l-kamp ta’ applikazzjoni tagħha. Il-KESE għalhekk jitlob li l-Kummissjoni tiċċara li l-limitu ta’ żmien tal-inkarigi m’għandu jkollu l-ebda effett materjali fuq it-tiġdid jew l-estensjoni tagħhom jew fuq l-eliġibbiltà tal-fornituri ta’ servizz li jkollhom il-mandat. Din il-kwistjoni hija partikolarment sensittiva fil-każ ta’ fornituri bi sjieda pubblika fdati mill-awtoritajiet tagħhom, għaliex l-għan waħdieni tagħhom huwa li jipprovdu s-servizz pubbliku inkwistjoni.

| 3.6. | L-Artikoli 5(5), (7) u (8), li jikkonċernaw profitt raġonevoli, għandhom jistabbilixxu metodu disponibbli faċilment għall-kalkolu tiegħu. L-approċċ attwali, b’mod simili għal dak fil-Qafas, jinkludi metodi bħar-Rata ta’ Redditu Interna li huma wisq kumplessi għall-SGEI lokali u għalhekk jiskoraġġixxu l-użu tagħhom għall-kalkolu tal-kumpens. L-istabbiliment ta’ valuri referenzjarji għall-profitabbiltà jinvolvi servizzi ta’ konsulenza li jiswew il-flus u li ma jintlaħqux mill-biċċa l-kbira tal-SGEIs. Il-KESE jitlob lill-Kummissjoni tiċċara din il-kwistjoni, għaliex il-prattika tal-Kummissjoni tapprova l-paragun dirett mal-profitabbiltà ta’ setturi relatati fuq il-bażi ta’ sorsi tad-data uffiċjali jew privati disponibbli li huma rikonoxxuti b’mod wiesa’ bħala kompletament rappreżentattivi. |
| --- | --- |

3.6.

L-Artikoli 5(5), (7) u (8), li jikkonċernaw profitt raġonevoli, għandhom jistabbilixxu metodu disponibbli faċilment għall-kalkolu tiegħu. L-approċċ attwali, b’mod simili għal dak fil-Qafas, jinkludi metodi bħar-Rata ta’ Redditu Interna li huma wisq kumplessi għall-SGEI lokali u għalhekk jiskoraġġixxu l-użu tagħhom għall-kalkolu tal-kumpens. L-istabbiliment ta’ valuri referenzjarji għall-profitabbiltà jinvolvi servizzi ta’ konsulenza li jiswew il-flus u li ma jintlaħqux mill-biċċa l-kbira tal-SGEIs. Il-KESE jitlob lill-Kummissjoni tiċċara din il-kwistjoni, għaliex il-prattika tal-Kummissjoni tapprova l-paragun dirett mal-profitabbiltà ta’ setturi relatati fuq il-bażi ta’ sorsi tad-data uffiċjali jew privati disponibbli li huma rikonoxxuti b’mod wiesa’ bħala kompletament rappreżentattivi.

| 3.7. | L-inċentivi għall-effiċjenza, filwaqt li huma nieqsa minn kwalunkwe definizzjoni, huma meqjusa fl-Artikolu 5(6) u għalhekk jeħtieġu aktar kjarifika, b’mod partikolari meta jindirizzaw ir-rekwiżit tal-kondiviżjoni tat-titjib fl-effiċjenza produttiva bejn l-impriża, l-Istat Membru u/jew l-utenti. Il-KESE jitlob lill-Kummissjoni tneħħi kwalunkwe dubju dwar kif għandu jiġi interpretat dan ir-rekwiżit. |
| --- | --- |

3.7.

L-inċentivi għall-effiċjenza, filwaqt li huma nieqsa minn kwalunkwe definizzjoni, huma meqjusa fl-Artikolu 5(6) u għalhekk jeħtieġu aktar kjarifika, b’mod partikolari meta jindirizzaw ir-rekwiżit tal-kondiviżjoni tat-titjib fl-effiċjenza produttiva bejn l-impriża, l-Istat Membru u/jew l-utenti. Il-KESE jitlob lill-Kummissjoni tneħħi kwalunkwe dubju dwar kif għandu jiġi interpretat dan ir-rekwiżit.

| 3.8. | L-Artikolu 6(2) tad-Deċiżjoni jipprevedi li kwalunkwe kumpens żejjed għandu jiskatta aġġornament tal-parametri għall-futur. Il-kumpens li ma jaqbiżx l-10 % tal-ammont annwali medju jista’ madankollu jiġi ttrasferit għall-perjodu li jkun imiss. Il-konsistenza sħiħa targumenta li ma jsir l-ebda aġġornament tal-parametri fil-każ tal-aħħar, biex tiġi evitata rivalutazzjoni li tkun tinvolvi inċertezza legali għal fornituri maħtura f’każijiet li ma jaffettwawx il-kompetizzjoni. Il-KESE jirrakkomanda li l-Kummissjoni tiżgura approċċ aktar flessibbli għal eċċessi żgħar li ma jaqbżux l-10 % tal-kumpens medju annwali li jeżentahom mill-aġġornament tal-parametri. |
| --- | --- |

3.8.

L-Artikolu 6(2) tad-Deċiżjoni jipprevedi li kwalunkwe kumpens żejjed għandu jiskatta aġġornament tal-parametri għall-futur. Il-kumpens li ma jaqbiżx l-10 % tal-ammont annwali medju jista’ madankollu jiġi ttrasferit għall-perjodu li jkun imiss. Il-konsistenza sħiħa targumenta li ma jsir l-ebda aġġornament tal-parametri fil-każ tal-aħħar, biex tiġi evitata rivalutazzjoni li tkun tinvolvi inċertezza legali għal fornituri maħtura f’każijiet li ma jaffettwawx il-kompetizzjoni. Il-KESE jirrakkomanda li l-Kummissjoni tiżgura approċċ aktar flessibbli għal eċċessi żgħar li ma jaqbżux l-10 % tal-kumpens medju annwali li jeżentahom mill-aġġornament tal-parametri.

| 3.9. | Kwalunkwe trattament diskriminatorju tal-awtoritajiet lokali u reġjonali, u għalhekk tas-servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali pprovduti f’dawn il-livelli, għandu jiġi evitat. Bħalissa, l-awtoritajiet lokali u reġjonali jridu jippreżentaw it-talbiet, it-tweġibiet u d-dubji tagħhom permezz tal-mezz uffiċjali tal-Istat Membru tagħhom, għaliex dan tal-aħħar biss jista’ jidħol fi djalogu formali dwar id-dispożizzjonijiet tal-għajnuna mill-Istat mal-Kummissjoni. Għalhekk, l-informazzjoni maħruġa mill-awtoritajiet lokali u reġjonali għall-attenzjoni tal-Kummissjoni għandha tiġi kkunsidrata mill-Istat Membru rispettiv. Għalhekk, il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tistabbilixxi djalogu aktar strutturat mal-awtoritajiet lokali u reġjonali dwar il-proċeduri u l-kwistjonijiet tal-għajnuna mill-Istat. Ir-regoli u r-rekwiżiti dwar l-għajnuna mill-Istat għandhom jiġu adattati wkoll għall-ħtiġijiet speċjali u l-mezzi disponibbli għall-awtoritajiet reġjonali u lokali, biex b’hekk jiżguraw trattament ġust u ugwali fil-prattika. |
| --- | --- |

3.9.

Kwalunkwe trattament diskriminatorju tal-awtoritajiet lokali u reġjonali, u għalhekk tas-servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali pprovduti f’dawn il-livelli, għandu jiġi evitat. Bħalissa, l-awtoritajiet lokali u reġjonali jridu jippreżentaw it-talbiet, it-tweġibiet u d-dubji tagħhom permezz tal-mezz uffiċjali tal-Istat Membru tagħhom, għaliex dan tal-aħħar biss jista’ jidħol fi djalogu formali dwar id-dispożizzjonijiet tal-għajnuna mill-Istat mal-Kummissjoni. Għalhekk, l-informazzjoni maħruġa mill-awtoritajiet lokali u reġjonali għall-attenzjoni tal-Kummissjoni għandha tiġi kkunsidrata mill-Istat Membru rispettiv. Għalhekk, il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tistabbilixxi djalogu aktar strutturat mal-awtoritajiet lokali u reġjonali dwar il-proċeduri u l-kwistjonijiet tal-għajnuna mill-Istat. Ir-regoli u r-rekwiżiti dwar l-għajnuna mill-Istat għandhom jiġu adattati wkoll għall-ħtiġijiet speċjali u l-mezzi disponibbli għall-awtoritajiet reġjonali u lokali, biex b’hekk jiżguraw trattament ġust u ugwali fil-prattika.

4.   Jiġu ċċarati l-kundizzjonijiet tal-kompatibbiltà skont il-Qafas

| 4.1. | Il-Qafas jistabbilixxi fid-dettall ir-rekwiżiti differenti biex tiġi żgurata l-kompatibbiltà skont l-Artikolu 106(2) tat-TFUE u l-każistika li tinterpretah. Filwaqt li jipprovdi spjegazzjoni tajba tal-kriterji applikati mill-Kummissjoni, spiss jadotta pożizzjoni kawta żżejjed li toħloq problemi bla bżonn u tipproduċi grad ta’ inċertezza. Il-prattika tal-Kummissjoni turi li f’ħafna oqsma dawn id-diffikultajiet ġew megħluba bl-applikazzjoni ta’ interpretazzjoni prammatika tal-Qafas. Ir-referenzi speċifiċi li jsiru għal dawn is-soluzzjonijiet iżidu ċ-ċertezza tad-dritt u jirrinfurzaw b’mod effettiv trattament indaqs filwaqt li jippreservaw il-prinċipju li kull każ għandu jiġi eżaminat fuq il-merti tiegħu. Il-KESE għalhekk jirrakkomanda li l-Kummissjoni tispeċifika aktar il-modi alternattivi kif jista’ jintlaħaq ir-rekwiżit li diġà huma użati b’mod wiesa’ fil-prattika tagħha. Din il-kjarifika tneħħi ħafna mid-dubji li bħalissa jiffaċċjaw l-awtoritajiet u l-fornituri. |
| --- | --- |

4.1.

Il-Qafas jistabbilixxi fid-dettall ir-rekwiżiti differenti biex tiġi żgurata l-kompatibbiltà skont l-Artikolu 106(2) tat-TFUE u l-każistika li tinterpretah. Filwaqt li jipprovdi spjegazzjoni tajba tal-kriterji applikati mill-Kummissjoni, spiss jadotta pożizzjoni kawta żżejjed li toħloq problemi bla bżonn u tipproduċi grad ta’ inċertezza. Il-prattika tal-Kummissjoni turi li f’ħafna oqsma dawn id-diffikultajiet ġew megħluba bl-applikazzjoni ta’ interpretazzjoni prammatika tal-Qafas. Ir-referenzi speċifiċi li jsiru għal dawn is-soluzzjonijiet iżidu ċ-ċertezza tad-dritt u jirrinfurzaw b’mod effettiv trattament indaqs filwaqt li jippreservaw il-prinċipju li kull każ għandu jiġi eżaminat fuq il-merti tiegħu. Il-KESE għalhekk jirrakkomanda li l-Kummissjoni tispeċifika aktar il-modi alternattivi kif jista’ jintlaħaq ir-rekwiżit li diġà huma użati b’mod wiesa’ fil-prattika tagħha. Din il-kjarifika tneħħi ħafna mid-dubji li bħalissa jiffaċċjaw l-awtoritajiet u l-fornituri.

| 4.2. | Skont it-Trattat, l-għoti u d-definizzjoni ta’ mandat tas-servizz pubbliku jaqgħu taħt il-kompetenza fundamentali tal-Istati Membri. Għalhekk ir-referenzi fil-punt 13 tal-Qafas għall-kundizzjonijiet li l-SGIs/is-servizzi pubbliċi għandhom jissodisfaw jistgħu jservu biss bħala gwida siewja. Madankollu, l-inklużjoni ta’ dawn ir-referenzi tista’ tqajjem tħassib leġittimu dwar limitazzjoni potenzjali tas-setgħat tal-Istati Membri. Għaliex, huwa f’idejn l-Istati Membri biex jiddeċiedu, fl-interess pubbliku, dwar l-istandards ta’ “kwalità, sikurezza, affordabilità, trattament indaqs, promozzjoni ta’ aċċess universali u ta’ drittijiet tal-utent” li kull servizz essenzjali għandu jissodisfa, irrispettivament mill-kopertura tiegħu mis-suq jew minn mandat. L-Istati Membri għandhom ukoll is-setgħa li jiddeċiedu kif xieraq jekk l-iżgurar ta’ dawk l-istandards jeħtieġx SGEI/servizz pubbliku. Il-kundizzjonijiet tas-suq, filwaqt li huma rilevanti ħafna, ma jistgħux iħassru jew irażżnu l-kapaċità tal-awtoritajiet li jiddefendu l-interess pubbliku. Il-KESE għalhekk jissuġġerixxi li l-Kummissjoni tillimita l-azzjoni tagħha hawnhekk għal referenza għall-Komunikazzjoni ta’ gwida tagħha li tillimita l-kamp ta’ applikazzjoni tal-valutazzjoni tagħha għall-kontroll tal-eżistenza potenzjali ta’ żball evidenti, kwistjoni li finalment taqa’ taħt ir-responsabbiltà tal-Qorti tal-Ġustizzja. |
| --- | --- |

4.2.

Skont it-Trattat, l-għoti u d-definizzjoni ta’ mandat tas-servizz pubbliku jaqgħu taħt il-kompetenza fundamentali tal-Istati Membri. Għalhekk ir-referenzi fil-punt 13 tal-Qafas għall-kundizzjonijiet li l-SGIs/is-servizzi pubbliċi għandhom jissodisfaw jistgħu jservu biss bħala gwida siewja. Madankollu, l-inklużjoni ta’ dawn ir-referenzi tista’ tqajjem tħassib leġittimu dwar limitazzjoni potenzjali tas-setgħat tal-Istati Membri. Għaliex, huwa f’idejn l-Istati Membri biex jiddeċiedu, fl-interess pubbliku, dwar l-istandards ta’ “kwalità, sikurezza, affordabilità, trattament indaqs, promozzjoni ta’ aċċess universali u ta’ drittijiet tal-utent” li kull servizz essenzjali għandu jissodisfa, irrispettivament mill-kopertura tiegħu mis-suq jew minn mandat. L-Istati Membri għandhom ukoll is-setgħa li jiddeċiedu kif xieraq jekk l-iżgurar ta’ dawk l-istandards jeħtieġx SGEI/servizz pubbliku. Il-kundizzjonijiet tas-suq, filwaqt li huma rilevanti ħafna, ma jistgħux iħassru jew irażżnu l-kapaċità tal-awtoritajiet li jiddefendu l-interess pubbliku. Il-KESE għalhekk jissuġġerixxi li l-Kummissjoni tillimita l-azzjoni tagħha hawnhekk għal referenza għall-Komunikazzjoni ta’ gwida tagħha li tillimita l-kamp ta’ applikazzjoni tal-valutazzjoni tagħha għall-kontroll tal-eżistenza potenzjali ta’ żball evidenti, kwistjoni li finalment taqa’ taħt ir-responsabbiltà tal-Qorti tal-Ġustizzja.

| 4.3. | Il-punt 14 tal-Qafas mingħajr raġuni jqiegħed kundizzjonijiet fuq is-setgħat tal-Istati Membri biex jagħtu mandat billi jirrikjedi li dawn tal-aħħar iwettqu konsultazzjonijiet pubbliċi biex iqisu l-interessi tal-utenti u tal-fornituri, u b’hekk jaffettwa l-kompetenzi nazzjonali li jaqgħu barra mill-kompetenza tal-Kummissjoni. Filwaqt li l-awtoritajiet dejjem jagħtu attenzjoni xierqa lill-interessi tal-partijiet ikkonċernati, li jiġu mġiegħla jiġġustifikaw il-ħtieġa għal mandat u li jwettqu l-konsultazzjonijiet pubbliċi, jew jintroduċu strumenti alternattivi, ftit li xejn jaqbel mad-dispożizzjonijiet u l-prinċipji tat-Trattat. Il-prattika tal-Kummissjoni turi li tagħti attenzjoni limitata għal din ir-regola, b’mod speċjali jekk l-Istati Membri jiffaċċjaw ostakoli fl-infurzar tagħha. Il-KESE għalhekk jipproponi li l-Kummissjoni tabbozza mill-ġdid dan il-punt sabiex tevita rekwiżiti obbligatorji li jistgħu jaffettwaw il-proċeduri nazzjonali tat-tfassil tal-liġijiet, u joħolqu problemi mhux iġġustifikati. |
| --- | --- |

4.3.

Il-punt 14 tal-Qafas mingħajr raġuni jqiegħed kundizzjonijiet fuq is-setgħat tal-Istati Membri biex jagħtu mandat billi jirrikjedi li dawn tal-aħħar iwettqu konsultazzjonijiet pubbliċi biex iqisu l-interessi tal-utenti u tal-fornituri, u b’hekk jaffettwa l-kompetenzi nazzjonali li jaqgħu barra mill-kompetenza tal-Kummissjoni. Filwaqt li l-awtoritajiet dejjem jagħtu attenzjoni xierqa lill-interessi tal-partijiet ikkonċernati, li jiġu mġiegħla jiġġustifikaw il-ħtieġa għal mandat u li jwettqu l-konsultazzjonijiet pubbliċi, jew jintroduċu strumenti alternattivi, ftit li xejn jaqbel mad-dispożizzjonijiet u l-prinċipji tat-Trattat. Il-prattika tal-Kummissjoni turi li tagħti attenzjoni limitata għal din ir-regola, b’mod speċjali jekk l-Istati Membri jiffaċċjaw ostakoli fl-infurzar tagħha. Il-KESE għalhekk jipproponi li l-Kummissjoni tabbozza mill-ġdid dan il-punt sabiex tevita rekwiżiti obbligatorji li jistgħu jaffettwaw il-proċeduri nazzjonali tat-tfassil tal-liġijiet, u joħolqu problemi mhux iġġustifikati.

| 4.4. | Ir-rekwiżit skont il-punt 19 tal-Qafas li l-inkarigi jikkonformaw mar-regoli tal-akkwist pubbliku tal-Unjoni jonqos milli jqis li l-liġi sekondarja f’dan il-qasam esperjenzat reviżjoni profonda wara l-pakkett dwar l-akkwist tal-2014. Id-Direttiva dwar l-Akkwist Pubbliku tapplika biss, skont l-Artikolu 1(2) tagħha, għal akkwiżizzjonijiet minn awtoritajiet kontraenti u ma tistax timponi reġim vinkolanti fuq l-SGEIs għaliex jirreferu għal kompiti mwettqa minn impriża f’isem l-awtorità. Għalhekk, kwalunkwe rekwiżit skont il-liġi dwar l-akkwist ikun qed imur kontra d-Direttiva li tirregolah. Il-pakkett dwar l-akkwist tal-2014 jirregola wkoll il-konċessjonijiet għall-ewwel darba. Imma jkun qed jiġi żgwidat bil-kbir jekk xi ħadd jiddeduċi li l-SGEIs jistgħu jaqgħu taħt dan ir-reġim: il-konċessjonijiet jimplikaw li l-impriżi jassumu r-riskju kollu meta l-għotja tkun ingħatat, f’kuntrast qawwi mal-SGEIs, fejn l-awtoritajiet ikopru l-ispejjeż żejda involuti fit-tħaddim tas-servizz, biex b’hekk jiġi mminimizzat ir-riskju. Huwa biss fejn l-awtorità tagħżel li tapplika t-trattament konċessjonali għal SGEI li dan ir-reġim japplika, imma f’dawn il-każijiet ma jkunx hemm element ta’ għajnuna, għaliex il-fornitur maħtur iġorr ir-riskju kollu. Għalhekk, la r-regoli tal-akkwist u lanqas ir-regoli konċessjonali ma japplikaw għall-SGEIs. Legalment, il-Qafas jista’ jistieden biss lill-Istati Membri jimplimentaw, fejn applikabbli, il-prinċipji tat-trasparenza u t-trattament indaqs fl-għażla tal-fornituri, b’mod partikolari dawk privati, mingħajr l-ebda obbligu vinkolanti marbut ma’ din it-talba. Il-KESE għalhekk jitlob lill-Kummissjoni tirrevedi l-Punt 19 tal-Qafas biex tqis kif xieraq ir-rekwiżiti legali ġodda fir-rigward tal-akkwist u l-konċessjonijiet. |
| --- | --- |

4.4.

Ir-rekwiżit skont il-punt 19 tal-Qafas li l-inkarigi jikkonformaw mar-regoli tal-akkwist pubbliku tal-Unjoni jonqos milli jqis li l-liġi sekondarja f’dan il-qasam esperjenzat reviżjoni profonda wara l-pakkett dwar l-akkwist tal-2014. Id-Direttiva dwar l-Akkwist Pubbliku tapplika biss, skont l-Artikolu 1(2) tagħha, għal akkwiżizzjonijiet minn awtoritajiet kontraenti u ma tistax timponi reġim vinkolanti fuq l-SGEIs għaliex jirreferu għal kompiti mwettqa minn impriża f’isem l-awtorità. Għalhekk, kwalunkwe rekwiżit skont il-liġi dwar l-akkwist ikun qed imur kontra d-Direttiva li tirregolah. Il-pakkett dwar l-akkwist tal-2014 jirregola wkoll il-konċessjonijiet għall-ewwel darba. Imma jkun qed jiġi żgwidat bil-kbir jekk xi ħadd jiddeduċi li l-SGEIs jistgħu jaqgħu taħt dan ir-reġim: il-konċessjonijiet jimplikaw li l-impriżi jassumu r-riskju kollu meta l-għotja tkun ingħatat, f’kuntrast qawwi mal-SGEIs, fejn l-awtoritajiet ikopru l-ispejjeż żejda involuti fit-tħaddim tas-servizz, biex b’hekk jiġi mminimizzat ir-riskju. Huwa biss fejn l-awtorità tagħżel li tapplika t-trattament konċessjonali għal SGEI li dan ir-reġim japplika, imma f’dawn il-każijiet ma jkunx hemm element ta’ għajnuna, għaliex il-fornitur maħtur iġorr ir-riskju kollu. Għalhekk, la r-regoli tal-akkwist u lanqas ir-regoli konċessjonali ma japplikaw għall-SGEIs. Legalment, il-Qafas jista’ jistieden biss lill-Istati Membri jimplimentaw, fejn applikabbli, il-prinċipji tat-trasparenza u t-trattament indaqs fl-għażla tal-fornituri, b’mod partikolari dawk privati, mingħajr l-ebda obbligu vinkolanti marbut ma’ din it-talba. Il-KESE għalhekk jitlob lill-Kummissjoni tirrevedi l-Punt 19 tal-Qafas biex tqis kif xieraq ir-rekwiżiti legali ġodda fir-rigward tal-akkwist u l-konċessjonijiet.

| 4.5. | Minkejja li l-Punt 22 tal-Qafas jipprovdi li l-kumpens jista’ jkun ibbażat fuq l-ispejjeż u d-dħul mistennija jew attwalment imġarrba, spiss ħafna l-prattika tal-Kummissjoni tirrikjedi l-istabbiliment ta’ ammonti kumpensatorji ex ante. Dan il-metodu tal-kalkolu, li jipprevjeni lill-awtoritajiet milli jikkumpensaw ex post skont il-kost nett effettiv, jidher li huwa interferenza żejda li tista’ twassal għal problemi li ma jissolvewx, għaliex jekk l-ammonti ex ante jonqsu milli jkopru l-ispiża netta, il-fornitur jiffaċċja nuqqas ta’ finanzjament sistematiku. Barra minn hekk, jekk l-awtorità tipprovdi appoġġ addizzjonali biex tagħlaq dan id-distakk, fil-prinċipju tkun qed tiffaċċja penali potenzjali għal ksur tal-kundizzjonijiet stabbiliti fid-deċiżjoni ta’ awtorizzazzjoni. Il-prattika tal-Kummissjoni b’mod ġenerali injorat din l-inkonsistenza ħlief f’każijiet fejn il-pretendent ikun qajjem il-kwistjoni. Filwaqt li jidher xieraq li tiġi stabbilita ex ante l-metodoloġija għall-kalkolu tal-kumpens, l-ammonti tentattivi li jsegwu m’għandu jkollhom l-ebda karattru vinkolanti. Huwa biss meta r-riżultati annwali jkunu disponibbli li l-kalkolu tal-ispiża netta u l-kumpens korrispondenti jkunu jistgħu jsiru. Il-KESE għalhekk jistieden lill-Kummissjoni tiżgura konsistenza u konformità sħaħ mat-tieni kriterju Altmark billi takkoppja l-metodoloġija ex ante mal-użu sħiħ tal-kalkolu ex post tal-ispiża netta, sakemm l-awtorità ma tippreferix tistabbilixxi l-kumpens fiż-żmien tal-inkarigu. |
| --- | --- |

4.5.

Minkejja li l-Punt 22 tal-Qafas jipprovdi li l-kumpens jista’ jkun ibbażat fuq l-ispejjeż u d-dħul mistennija jew attwalment imġarrba, spiss ħafna l-prattika tal-Kummissjoni tirrikjedi l-istabbiliment ta’ ammonti kumpensatorji ex ante. Dan il-metodu tal-kalkolu, li jipprevjeni lill-awtoritajiet milli jikkumpensaw ex post skont il-kost nett effettiv, jidher li huwa interferenza żejda li tista’ twassal għal problemi li ma jissolvewx, għaliex jekk l-ammonti ex ante jonqsu milli jkopru l-ispiża netta, il-fornitur jiffaċċja nuqqas ta’ finanzjament sistematiku. Barra minn hekk, jekk l-awtorità tipprovdi appoġġ addizzjonali biex tagħlaq dan id-distakk, fil-prinċipju tkun qed tiffaċċja penali potenzjali għal ksur tal-kundizzjonijiet stabbiliti fid-deċiżjoni ta’ awtorizzazzjoni. Il-prattika tal-Kummissjoni b’mod ġenerali injorat din l-inkonsistenza ħlief f’każijiet fejn il-pretendent ikun qajjem il-kwistjoni. Filwaqt li jidher xieraq li tiġi stabbilita ex ante l-metodoloġija għall-kalkolu tal-kumpens, l-ammonti tentattivi li jsegwu m’għandu jkollhom l-ebda karattru vinkolanti. Huwa biss meta r-riżultati annwali jkunu disponibbli li l-kalkolu tal-ispiża netta u l-kumpens korrispondenti jkunu jistgħu jsiru. Il-KESE għalhekk jistieden lill-Kummissjoni tiżgura konsistenza u konformità sħaħ mat-tieni kriterju Altmark billi takkoppja l-metodoloġija ex ante mal-użu sħiħ tal-kalkolu ex post tal-ispiża netta, sakemm l-awtorità ma tippreferix tistabbilixxi l-kumpens fiż-żmien tal-inkarigu.

| 4.6. | Il-metodu tal-Ispiża Evitata Netta għall-kalkolu tal-kumpens huwa bbażat fuq il-preżunzjoni li fin-nuqqas ta’ obbligu ta’ servizz pubbliku l-fornitur maħtur jista’ jnaqqas l-attivitajiet tiegħu u jimmira li jimmassimizza d-dħul. Il-metodu konvenzjonali tal-Ispiża Evitata Netta jkun ifisser li l-fornitur ma jkomplix l-attivitajiet kollha li jagħmlu telf. Id-differenza bejn dan ix-xenarju kontrofattwali u r-riżultati attwali tal-fornitur ta’ servizz tiddetermina l-ammont tal-kumpens. Il-Kummissjoni reċentement irrakkomandat l-approċċ tal-Ispiża tal-Profitabbiltà (PC), fejn il-kontrofattwali jkun it-twaqqif tal-attivitajiet li jipprevjenu lill-impriża milli timmassimizza r-riżultati tagħha. Il-kumpens għalhekk ikopri mhux biss l-ispejjeż addizzjonali tal-SGEI imma wkoll l-attivitajiet anqas effiċjenti, anke jekk profitabbli. Biex jitnaqqsu l-ħlasijiet kumpensatorji, il-Kummissjoni teħtieġ li l-vantaġġi tas-suq u mhux materjali li jgawdi l-fornitur jitnaqqsu mill-kumpens. Il-preferenza għall-approċċ tal-PC twassal għal diverġenzi de facto fl-implimentazzjoni ta’ prinċipju uniku, li għalhekk jikkomprometti ċ-ċertezza tad-dritt. Il-KESE jirrakkomanda li l-Kummissjoni tapprova ż-żewġ approċċi u tipprovdi aktar gwida dwarhom fil-Qafas, li bħalissa bilkemm fih indikazzjoni ta’ kif se jiġu stabbiliti l-kontrofattwali rilevanti. |
| --- | --- |

4.6.

Il-metodu tal-Ispiża Evitata Netta għall-kalkolu tal-kumpens huwa bbażat fuq il-preżunzjoni li fin-nuqqas ta’ obbligu ta’ servizz pubbliku l-fornitur maħtur jista’ jnaqqas l-attivitajiet tiegħu u jimmira li jimmassimizza d-dħul. Il-metodu konvenzjonali tal-Ispiża Evitata Netta jkun ifisser li l-fornitur ma jkomplix l-attivitajiet kollha li jagħmlu telf. Id-differenza bejn dan ix-xenarju kontrofattwali u r-riżultati attwali tal-fornitur ta’ servizz tiddetermina l-ammont tal-kumpens. Il-Kummissjoni reċentement irrakkomandat l-approċċ tal-Ispiża tal-Profitabbiltà (PC), fejn il-kontrofattwali jkun it-twaqqif tal-attivitajiet li jipprevjenu lill-impriża milli timmassimizza r-riżultati tagħha. Il-kumpens għalhekk ikopri mhux biss l-ispejjeż addizzjonali tal-SGEI imma wkoll l-attivitajiet anqas effiċjenti, anke jekk profitabbli. Biex jitnaqqsu l-ħlasijiet kumpensatorji, il-Kummissjoni teħtieġ li l-vantaġġi tas-suq u mhux materjali li jgawdi l-fornitur jitnaqqsu mill-kumpens. Il-preferenza għall-approċċ tal-PC twassal għal diverġenzi de facto fl-implimentazzjoni ta’ prinċipju uniku, li għalhekk jikkomprometti ċ-ċertezza tad-dritt. Il-KESE jirrakkomanda li l-Kummissjoni tapprova ż-żewġ approċċi u tipprovdi aktar gwida dwarhom fil-Qafas, li bħalissa bilkemm fih indikazzjoni ta’ kif se jiġu stabbiliti l-kontrofattwali rilevanti.

| 4.7. | Il-metodu tal-allokazzjoni tal-ispiża jidher l-aktar wieħed xieraq għall-biċċa l-kbira tal-SGEIs, għaliex il-kalkolu tiegħu huwa bbażat fuq id-differenza bejn l-ispejjeż biex jiġi ssodisfat l-obbligu ta’ servizz pubbliku u d-dħul korrispondenti. Minkejja dan, l-Istati Membri li jridu jużaw dan il-metodu jridu jiġġustifikaw ir-raġunijiet biex jitwarrab l-approċċ tal-Ispiża Evitata Netta li mill-bqija huwa meqjus obbligatorju. Billi l-Ispiża Evitata Netta tinvolvi analiżi kumplessa u għalja, u spiss ikunu meħtieġa servizzi ta’ konsulenza esterna, il-KESE jirrakkomanda li l-Kummissjoni tirrikonoxxi dan il-metodu bħala wieħed kompletament validu, fuq l-istess livell bħall-Ispiża Evitata Netta ħlief għal attivitajiet speċifiċi bħas-servizzi postali fejn din il-metodoloġija tibqa’ dik vinkolanti, skont it-Tielet Direttiva Postali. |
| --- | --- |

4.7.

Il-metodu tal-allokazzjoni tal-ispiża jidher l-aktar wieħed xieraq għall-biċċa l-kbira tal-SGEIs, għaliex il-kalkolu tiegħu huwa bbażat fuq id-differenza bejn l-ispejjeż biex jiġi ssodisfat l-obbligu ta’ servizz pubbliku u d-dħul korrispondenti. Minkejja dan, l-Istati Membri li jridu jużaw dan il-metodu jridu jiġġustifikaw ir-raġunijiet biex jitwarrab l-approċċ tal-Ispiża Evitata Netta li mill-bqija huwa meqjus obbligatorju. Billi l-Ispiża Evitata Netta tinvolvi analiżi kumplessa u għalja, u spiss ikunu meħtieġa servizzi ta’ konsulenza esterna, il-KESE jirrakkomanda li l-Kummissjoni tirrikonoxxi dan il-metodu bħala wieħed kompletament validu, fuq l-istess livell bħall-Ispiża Evitata Netta ħlief għal attivitajiet speċifiċi bħas-servizzi postali fejn din il-metodoloġija tibqa’ dik vinkolanti, skont it-Tielet Direttiva Postali.

| 4.8. | Il-Punt 32 tal-Qafas, dwar id-dħul, bir-raġun jinkludi l-profitti eċċessivi ġġenerati minn drittijiet speċjali jew esklużivi. Madankollu fil-prattika reċenti dan kien jinkludi profitti mill-provvista universali anke jekk ma jkunux ġejjin minn dawn id-drittijiet, biex b’hekk iwassal għal valutazzjonijiet qarrieqa. Għandu jiġi enfasizzat li l-kopertura universali timplika żvantaġġ għaliex il-fornitur maħtur huwa marbut li jservi territorju partikolari irrispettivament mill-ispejjeż imġarrba. Għalhekk, jekk il-fornitur iwettaq dan is-servizz fuq bażi profitabbli, il-prinċipji tat-Trattat jinkisru jekk dan l-eċċess kellu jiffinanzja fuq bażi obbligatorja obbligi ta’ servizz pubbliku oħrajn li jkunu qed jagħmlu telf. Il-KESE għalhekk jitlob lill-Kummissjoni tiċċara dan il-punt u tagħmel distinzjoni bejn drittijiet speċjali jew esklużivi li jinvolvu vantaġġ li l-profitt tiegħu għandu jittieħed inkunsiderazzjoni fil-finanzjament tal-obbligi ta’ servizz pubbliku u kopertura universali li tinvolvi żvantaġġ għall-fornitur maħtur. |
| --- | --- |

4.8.

Il-Punt 32 tal-Qafas, dwar id-dħul, bir-raġun jinkludi l-profitti eċċessivi ġġenerati minn drittijiet speċjali jew esklużivi. Madankollu fil-prattika reċenti dan kien jinkludi profitti mill-provvista universali anke jekk ma jkunux ġejjin minn dawn id-drittijiet, biex b’hekk iwassal għal valutazzjonijiet qarrieqa. Għandu jiġi enfasizzat li l-kopertura universali timplika żvantaġġ għaliex il-fornitur maħtur huwa marbut li jservi territorju partikolari irrispettivament mill-ispejjeż imġarrba. Għalhekk, jekk il-fornitur iwettaq dan is-servizz fuq bażi profitabbli, il-prinċipji tat-Trattat jinkisru jekk dan l-eċċess kellu jiffinanzja fuq bażi obbligatorja obbligi ta’ servizz pubbliku oħrajn li jkunu qed jagħmlu telf. Il-KESE għalhekk jitlob lill-Kummissjoni tiċċara dan il-punt u tagħmel distinzjoni bejn drittijiet speċjali jew esklużivi li jinvolvu vantaġġ li l-profitt tiegħu għandu jittieħed inkunsiderazzjoni fil-finanzjament tal-obbligi ta’ servizz pubbliku u kopertura universali li tinvolvi żvantaġġ għall-fornitur maħtur.

| 4.9. | Il-profitt raġonevoli kif previst fil-Qafas iqajjem xi kwistjonijiet li jeħtieġu aktar kjarifika. Filwaqt li l-Qafas jippromovi l-użu tar-Rati ta’ Redditu Interni, jirrikonoxxi d-diffikultà inerenti biex jiġi applikat dan il-metodu. Għalhekk, fil-prattika l-Kummissjoni tqabbel kumpaniji mill-istess settur jew minn settur relatat bl-użu ta’ kriterji ta’ profitabbiltà standard bħall-ROE jew l-ROS. Madankollu n-nuqqas ta’ ċertezza dwar il-kwistjoni spiss iwassal għal riżultati diverġenti. Il-KESE għalhekk jissuġġerixxi li l-Kummissjoni tirrikonoxxi l-kriterji kollha tal-profitabbiltà standard u stabbiliti sewwa aktar milli tagħmel xi wieħed minnhom obbligatorju. Il-KESE jitlob lill-Kummissjoni tipprovdi aktar kjarifika dwar l-istandards tal-profitabbiltà u li jiġi permess l-użu ta’ standards differenti aktar milli jiġi impost wieħed partikolari fuq l-Istati Membri. |
| --- | --- |

4.9.

Il-profitt raġonevoli kif previst fil-Qafas iqajjem xi kwistjonijiet li jeħtieġu aktar kjarifika. Filwaqt li l-Qafas jippromovi l-użu tar-Rati ta’ Redditu Interni, jirrikonoxxi d-diffikultà inerenti biex jiġi applikat dan il-metodu. Għalhekk, fil-prattika l-Kummissjoni tqabbel kumpaniji mill-istess settur jew minn settur relatat bl-użu ta’ kriterji ta’ profitabbiltà standard bħall-ROE jew l-ROS. Madankollu n-nuqqas ta’ ċertezza dwar il-kwistjoni spiss iwassal għal riżultati diverġenti. Il-KESE għalhekk jissuġġerixxi li l-Kummissjoni tirrikonoxxi l-kriterji kollha tal-profitabbiltà standard u stabbiliti sewwa aktar milli tagħmel xi wieħed minnhom obbligatorju. Il-KESE jitlob lill-Kummissjoni tipprovdi aktar kjarifika dwar l-istandards tal-profitabbiltà u li jiġi permess l-użu ta’ standards differenti aktar milli jiġi impost wieħed partikolari fuq l-Istati Membri.

| 4.10. | Ir-rekwiżit obbligatorju tal-effiċjenza skont il-punti 39 sa 46 tal-Qafas qed juri li huwa ostakolu kbir kemm għall-partijiet ikkonċernati kif ukoll għall-awtoritajiet. Billi l-Qafas ma jipprovdi l-ebda ħjiel dwar kif jiġu kkalkulati l-inċentivi għall-effiċjenza, il-prattika tal-Kummissjoni tippermetti valutazzjonijiet ferm diverġenti, biex b’hekk tikkomprometti l-prinċipji taċ-ċertezza tad-dritt u tat-trattament indaqs. Il-KESE għalhekk jitlob lill-Kummissjoni tiċċara aktar il-modi alternattivi tal-kalkolu ta’ dawn l-inċentivi, li l-użu tagħhom m’għandux ikun vinkolanti minħabba l-kumplessità involuta. |
| --- | --- |

4.10.

Ir-rekwiżit obbligatorju tal-effiċjenza skont il-punti 39 sa 46 tal-Qafas qed juri li huwa ostakolu kbir kemm għall-partijiet ikkonċernati kif ukoll għall-awtoritajiet. Billi l-Qafas ma jipprovdi l-ebda ħjiel dwar kif jiġu kkalkulati l-inċentivi għall-effiċjenza, il-prattika tal-Kummissjoni tippermetti valutazzjonijiet ferm diverġenti, biex b’hekk tikkomprometti l-prinċipji taċ-ċertezza tad-dritt u tat-trattament indaqs. Il-KESE għalhekk jitlob lill-Kummissjoni tiċċara aktar il-modi alternattivi tal-kalkolu ta’ dawn l-inċentivi, li l-użu tagħhom m’għandux ikun vinkolanti minħabba l-kumplessità involuta.

Brussell, is-6 ta’ Lulju 2017.

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Georges DASSIS

---

(1)  Kawża T-106/95.

1

(2)  Kawża C-53/00.

2

(3)  Kawża C-280/00.

3

(4)  ĠU C 8, 11.1.2012, p. 15.

4

(5)  ĠU L 7, 11.1.2012, p. 3

5

(6)  ĠU L 315, 3.12.2007, p. 1.

6

---

| 13.10.2017 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 345/52 |
| --- | --- | --- | --- |

13.10.2017

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 345/52

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “L-implikazzjonijiet tad-diġitalizzazzjoni u r-robotizzazzjoni tat-trasport għat-tfassil tal-politika tal-UE”

(Opinjoni fuq inizjattiva proprja)

(2017/C 345/08)

Relatur:TBL

Tellervo KYLÄ-HARAKKA-RUONALA

| Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja | 26.1.2017 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 29(2) tar-Regoli ta’ Proċedura |
| | Opinjoni fuq inizjattiva proprja |
| Sezzjoni responsabbli | It-Trasport, l-Enerġija, l-Infrastruttura u s-Soċjetà tal-Informazzjoni |
| Adottata fis-sezzjoni | 14.6.2017 |
| Adottata fis-sessjoni plenarja | 5.7.2017 |
| Sessjoni plenarja Nru | 527 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 157/0/2 |

Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja

26.1.2017

Bażi legali

Artikolu 29(2) tar-Regoli ta’ Proċedura

Opinjoni fuq inizjattiva proprja

Sezzjoni responsabbli

It-Trasport, l-Enerġija, l-Infrastruttura u s-Soċjetà tal-Informazzjoni

Adottata fis-sezzjoni

14.6.2017

Adottata fis-sessjoni plenarja

5.7.2017

Sessjoni plenarja Nru

527

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

157/0/2

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Id-diġitalizzazzjoni u r-robotizzazzjoni fil-qasam tal-mobbiltà tal-persuni u tat-trasport tal-oġġetti jipprovdu diversi benefiċċji lis-soċjetà bħal aċċessibbiltà u konvenjenza aħjar għall-passiġġieri, l-effiċjenza u l-produttività għal-loġistika, it-titjib fis-sigurtà tat-traffiku u tnaqqis fl-emissjonijiet. Fl-istess ħin, hemm tħassib dwar is-sikurezza, is-sigurtà, il-privatezza, ix-xogħol u l-ambjent. |
| --- | --- |

1.1.

Id-diġitalizzazzjoni u r-robotizzazzjoni fil-qasam tal-mobbiltà tal-persuni u tat-trasport tal-oġġetti jipprovdu diversi benefiċċji lis-soċjetà bħal aċċessibbiltà u konvenjenza aħjar għall-passiġġieri, l-effiċjenza u l-produttività għal-loġistika, it-titjib fis-sigurtà tat-traffiku u tnaqqis fl-emissjonijiet. Fl-istess ħin, hemm tħassib dwar is-sikurezza, is-sigurtà, il-privatezza, ix-xogħol u l-ambjent.

| 1.2. | Filwaqt li t-teknoloġija toffri ħafna opportunitajiet, il-progress m’għandux ikun immexxi biss mit-teknoloġija iżda għandu jkollu l-għan li joħloq valur miżjud għas-soċjetà. Id-dibattitu politiku — flimkien mal-involviment adegwat tas-soċjetà ċivili fil-proċessi tal-ippjanar tat-trasport, partikolarment f’żoni urbani kbar — huwa għalhekk meħtieġ. |
| --- | --- |

1.2.

Filwaqt li t-teknoloġija toffri ħafna opportunitajiet, il-progress m’għandux ikun immexxi biss mit-teknoloġija iżda għandu jkollu l-għan li joħloq valur miżjud għas-soċjetà. Id-dibattitu politiku — flimkien mal-involviment adegwat tas-soċjetà ċivili fil-proċessi tal-ippjanar tat-trasport, partikolarment f’żoni urbani kbar — huwa għalhekk meħtieġ.

| 1.3. | It-twettiq tat-trasport diġitali jeħtieġ soluzzjonijiet għall-konġestjoni eżistenti, kif ukoll investimenti integrati tul in-netwerk TEN-T fis-sistemi tat-trasport, tal-enerġija u tat-telekomunikazzjoni, inkluż fejn jidħol l-użu tal-5G. L-istrumenti ta’ finanzjament tal-UE bħall-Faċilità Nikkollegaw l-Ewropa, il-FEIS, l-Orizzont 2020 għandhom jappoġġjaw dawn l-impriżi. |
| --- | --- |

1.3.

It-twettiq tat-trasport diġitali jeħtieġ soluzzjonijiet għall-konġestjoni eżistenti, kif ukoll investimenti integrati tul in-netwerk TEN-T fis-sistemi tat-trasport, tal-enerġija u tat-telekomunikazzjoni, inkluż fejn jidħol l-użu tal-5G. L-istrumenti ta’ finanzjament tal-UE bħall-Faċilità Nikkollegaw l-Ewropa, il-FEIS, l-Orizzont 2020 għandhom jappoġġjaw dawn l-impriżi.

| 1.4. | Id-diġitalizzazzjoni u r-robotizzazzjoni tat-trasport jipprovdu opportunitajiet ġodda ta’ negozju kemm lill-industriji tal-manifattura kif ukoll lill-industriji tas-servizzi, inklużi l-SMEs, u jistgħu jkunu qasam ta’ vantaġġ kompetittiv għall-UE. Għal dan l-għan, il-KESE jappella għal ambjent tan-negozju abilitanti u inkoraġġanti, inkluża attitudni miftuħa lejn mudelli ta’ negozju ġodda u li tingħata spinta lill-iżvilupp ta’ pjattaformi diġitali Ewropej. |
| --- | --- |

1.4.

Id-diġitalizzazzjoni u r-robotizzazzjoni tat-trasport jipprovdu opportunitajiet ġodda ta’ negozju kemm lill-industriji tal-manifattura kif ukoll lill-industriji tas-servizzi, inklużi l-SMEs, u jistgħu jkunu qasam ta’ vantaġġ kompetittiv għall-UE. Għal dan l-għan, il-KESE jappella għal ambjent tan-negozju abilitanti u inkoraġġanti, inkluża attitudni miftuħa lejn mudelli ta’ negozju ġodda u li tingħata spinta lill-iżvilupp ta’ pjattaformi diġitali Ewropej.

| 1.5. | Id-diġitalizzazzjoni u r-robotizzazzjoni tat-trasport ser iġibu bidliet profondi fin-natura tax-xogħol u d-domanda għall-ħiliet. Il-KESE jenfasizza l-importanza li jiġu ttrattati dawn il-bidliet strutturali billi tittejjeb tranżizzjoni ġusta u bla xkiel u jiġi indirizzat in-nuqqas ta’ ħiliet, flimkien ma’ monitoraġġ xieraq tal-progress. Id-djalogu soċjali u li jiġu informati u kkonsultati l-ħaddiema għandhom rwol ewlieni fil-proċess ta’ tranżizzjoni. L-Istati Membri għandhom ukoll jadattaw is-sistemi edukattivi tagħhom biex jissodisfaw id-domanda ġdida għall-ħiliet. |
| --- | --- |

1.5.

Id-diġitalizzazzjoni u r-robotizzazzjoni tat-trasport ser iġibu bidliet profondi fin-natura tax-xogħol u d-domanda għall-ħiliet. Il-KESE jenfasizza l-importanza li jiġu ttrattati dawn il-bidliet strutturali billi tittejjeb tranżizzjoni ġusta u bla xkiel u jiġi indirizzat in-nuqqas ta’ ħiliet, flimkien ma’ monitoraġġ xieraq tal-progress. Id-djalogu soċjali u li jiġu informati u kkonsultati l-ħaddiema għandhom rwol ewlieni fil-proċess ta’ tranżizzjoni. L-Istati Membri għandhom ukoll jadattaw is-sistemi edukattivi tagħhom biex jissodisfaw id-domanda ġdida għall-ħiliet.

| 1.6. | Id-diġitalizzazzjoni u r-robotizzazzjoni tat-trasport jirrikjedu d-disponibbiltà, aċċessibbiltà u fluss liberu tad-data xierqa. Fl-istess ħin, għandha tiġi żgurata protezzjoni adegwata tad-data. Iż-żieda fil-kapaċitajiet taċ-ċibersigurtà u l-indirizzar tal-kwistjonijiet ta’ responsabbiltà huma meħtieġa wkoll biex jiġu indirizzati l-iżviluppi ġodda. |
| --- | --- |

1.6.

Id-diġitalizzazzjoni u r-robotizzazzjoni tat-trasport jirrikjedu d-disponibbiltà, aċċessibbiltà u fluss liberu tad-data xierqa. Fl-istess ħin, għandha tiġi żgurata protezzjoni adegwata tad-data. Iż-żieda fil-kapaċitajiet taċ-ċibersigurtà u l-indirizzar tal-kwistjonijiet ta’ responsabbiltà huma meħtieġa wkoll biex jiġu indirizzati l-iżviluppi ġodda.

| 1.7. | Il-KESE jenfasizza l-karattru intermodali tat-trasport diġitali, li jolqot il-qalba tal-istrateġija tat-trasport tal-UE. Dan jimplika wkoll rabtiet mill-qrib ma’ oqsma oħra ta’ politika bħal dawk relatati mas-suq uniku diġitali, l-enerġija, l-iżvilupp industrijali u l-innovazzjoni u l-ħiliet. Peress li l-għanijiet u r-rekwiżiti tal-mitigazzjoni tat-tibdil fil-klima jaġixxu bħala wieħed mill-muturi diġitali tat-trasport, hemm ukoll rabta mill-qrib mas-sostenibbiltà ambjentali. |
| --- | --- |

1.7.

Il-KESE jenfasizza l-karattru intermodali tat-trasport diġitali, li jolqot il-qalba tal-istrateġija tat-trasport tal-UE. Dan jimplika wkoll rabtiet mill-qrib ma’ oqsma oħra ta’ politika bħal dawk relatati mas-suq uniku diġitali, l-enerġija, l-iżvilupp industrijali u l-innovazzjoni u l-ħiliet. Peress li l-għanijiet u r-rekwiżiti tal-mitigazzjoni tat-tibdil fil-klima jaġixxu bħala wieħed mill-muturi diġitali tat-trasport, hemm ukoll rabta mill-qrib mas-sostenibbiltà ambjentali.

2.   Sfond u xejriet attwali

| 2.1. | Id-diġitalizzazzjoni qiegħda tespandi fl-oqsma kollha tal-ekonomija u tas-soċjetà — bit-trasport ikun qasam li spiss jintuża bħala eżempju. L-għan ta’ din l-opinjoni fuq inizjattiva proprja huwa li jitqiesu l-iżviluppi u l-implikazzjonijiet tad-diġitalizzazzjoni u r-robotizzazzjoni tat-trasport mil-lat tas-soċjetà inġenerali, inklużi n-negozji, tal-ħaddiema, tal-konsumaturi u taċ-ċittadini inġenerali, u li jiġu promossi l-opinjonijiet tal-KESE dwar kif dawn l-iżviluppi għandhom jitqiesu fit-tfassil tal-politika tal-UE, sabiex jinħatfu l-opportunitajiet u r-riskji jiġu ġestiti b’mod xieraq. |
| --- | --- |

2.1.

Id-diġitalizzazzjoni qiegħda tespandi fl-oqsma kollha tal-ekonomija u tas-soċjetà — bit-trasport ikun qasam li spiss jintuża bħala eżempju. L-għan ta’ din l-opinjoni fuq inizjattiva proprja huwa li jitqiesu l-iżviluppi u l-implikazzjonijiet tad-diġitalizzazzjoni u r-robotizzazzjoni tat-trasport mil-lat tas-soċjetà inġenerali, inklużi n-negozji, tal-ħaddiema, tal-konsumaturi u taċ-ċittadini inġenerali, u li jiġu promossi l-opinjonijiet tal-KESE dwar kif dawn l-iżviluppi għandhom jitqiesu fit-tfassil tal-politika tal-UE, sabiex jinħatfu l-opportunitajiet u r-riskji jiġu ġestiti b’mod xieraq.

| 2.2. | Diġà qed isir ħafna xogħol fis-swieq, kif ukoll fl-oqsma differenti ta’ politika fil-livelli nazzjonali u tal-UE. Il-KESE indirizza wkoll din it-tema fl-opinjonijiet tiegħu, pereżempju fir-rigward tal-futur tal-industrija tal-karozzi (1) u l-Istrateġija Ewropea dwar is-Sistemi tat-Trasport Intelliġenti u Kooperattivi, C-ITS (2) u kif ukoll l-Intelliġenza Artifiċjali (3). |
| --- | --- |

2.2.

Diġà qed isir ħafna xogħol fis-swieq, kif ukoll fl-oqsma differenti ta’ politika fil-livelli nazzjonali u tal-UE. Il-KESE indirizza wkoll din it-tema fl-opinjonijiet tiegħu, pereżempju fir-rigward tal-futur tal-industrija tal-karozzi (1) u l-Istrateġija Ewropea dwar is-Sistemi tat-Trasport Intelliġenti u Kooperattivi, C-ITS (2) u kif ukoll l-Intelliġenza Artifiċjali (3).

| 2.3. | Id-diġitalizzazzjoni tat-trasport tieħu diversi forom. Attwalment, il-vetturi, l-inġenji tal-ajru u l-vapuri diġà jużaw l-informazzjoni diġitali f’ħafna modi, fosthom it-teknoloġija u s-servizzi li jappoġġjaw is-sewqan tal-karozzi, il-kontroll tat-traffiku tal-ferroviji, u l-ġestjoni tal-avjazzjoni u tat-tbaħħir. Id-diġitalizzazzjoni ta’ informazzjoni dwar il-passiġġieri u l-oġġetti hija qasam ieħor tal-applikazzjoni ta’ kuljum. It-tielet, ir-robots jintużaw normalment fl-operazzjonijet tat-terminals fil-qasam tal-loġistika tal-merkanzija. |
| --- | --- |

2.3.

Id-diġitalizzazzjoni tat-trasport tieħu diversi forom. Attwalment, il-vetturi, l-inġenji tal-ajru u l-vapuri diġà jużaw l-informazzjoni diġitali f’ħafna modi, fosthom it-teknoloġija u s-servizzi li jappoġġjaw is-sewqan tal-karozzi, il-kontroll tat-traffiku tal-ferroviji, u l-ġestjoni tal-avjazzjoni u tat-tbaħħir. Id-diġitalizzazzjoni ta’ informazzjoni dwar il-passiġġieri u l-oġġetti hija qasam ieħor tal-applikazzjoni ta’ kuljum. It-tielet, ir-robots jintużaw normalment fl-operazzjonijet tat-terminals fil-qasam tal-loġistika tal-merkanzija.

| 2.4. | Aktar awtomatizzazzjoni u robotizzazzjoni joħolqu opportunitajiet ġodda għat-trasport tal-oġġetti u tal-persuni, kif ukoll għal diversi tipi ta’ monitoraġġ u sorveljanza. Ir-robots virtwali, jiġifieri r-robots tas-softwer, hawnhekk għandhom rwol ċentrali billi jippermettu l-użu akbar u l-konnessjoni ta’ sistemi differenti ta’ informazzjoni, li jippermettulhom jiffunzjonaw bħala unità interoperabbli waħda. |
| --- | --- |

2.4.

Aktar awtomatizzazzjoni u robotizzazzjoni joħolqu opportunitajiet ġodda għat-trasport tal-oġġetti u tal-persuni, kif ukoll għal diversi tipi ta’ monitoraġġ u sorveljanza. Ir-robots virtwali, jiġifieri r-robots tas-softwer, hawnhekk għandhom rwol ċentrali billi jippermettu l-użu akbar u l-konnessjoni ta’ sistemi differenti ta’ informazzjoni, li jippermettulhom jiffunzjonaw bħala unità interoperabbli waħda.

| 2.5. | L-awtomatizzazzjoni tat-trasport tinvolvi l-iżvilupp ta’ mezzi tat-trasport fir-rigward tal-interazzjoni mal-bnedmin, kif ukoll mal-infrastruttura u sistemi esterni oħra. Vetturi, vapuri u sistemi tal-ispazju tal-ajru mingħajr sewwieq u mingħajr ekwipaġġ li huma kompletament awtonomi, jiġifieri li jiffunzjonaw indipendentement, huma l-aħħar pass f’dan l-iżvilupp. |
| --- | --- |

2.5.

L-awtomatizzazzjoni tat-trasport tinvolvi l-iżvilupp ta’ mezzi tat-trasport fir-rigward tal-interazzjoni mal-bnedmin, kif ukoll mal-infrastruttura u sistemi esterni oħra. Vetturi, vapuri u sistemi tal-ispazju tal-ajru mingħajr sewwieq u mingħajr ekwipaġġ li huma kompletament awtonomi, jiġifieri li jiffunzjonaw indipendentement, huma l-aħħar pass f’dan l-iżvilupp.

| 2.6. | Attwalment, qed jiġu żviluppati karozzi mingħajr sewwieq minn diversi manifatturi tal-karozzi u qed jiġu ttestjati fil-prattika. Il-metros mingħajr sewwieq diġà ġew introdotti f’ħafna bliet, filwaqt li l-karozzi tal-linja u gruppi ta’ trakkijiet mingħajr sewwieq qed jiġu ttestjati. L-użu ta’ sistemi ta’ inġenji tal-ajru mingħajr ekwipaġġ jew drones qed jiżdied b’mod rapidu u anki vapuri kkontrollati mill-bogħod u awtonomi qed jiġu żviluppati. Minbarra l-vetturi, l-inġenji tal-ajru u l-vapuri, qed jiġu esplorati tipi ġodda ta’ soluzzjonijiet infrastrutturali u sistemi ta’ kontroll tat-traffiku. |
| --- | --- |

2.6.

Attwalment, qed jiġu żviluppati karozzi mingħajr sewwieq minn diversi manifatturi tal-karozzi u qed jiġu ttestjati fil-prattika. Il-metros mingħajr sewwieq diġà ġew introdotti f’ħafna bliet, filwaqt li l-karozzi tal-linja u gruppi ta’ trakkijiet mingħajr sewwieq qed jiġu ttestjati. L-użu ta’ sistemi ta’ inġenji tal-ajru mingħajr ekwipaġġ jew drones qed jiżdied b’mod rapidu u anki vapuri kkontrollati mill-bogħod u awtonomi qed jiġu żviluppati. Minbarra l-vetturi, l-inġenji tal-ajru u l-vapuri, qed jiġu esplorati tipi ġodda ta’ soluzzjonijiet infrastrutturali u sistemi ta’ kontroll tat-traffiku.

| 2.7. | Għalkemm qed jittieħdu passi lejn trasport awtonomu u mingħajr ekwipaġġ, l-istrutturi bażiċi għadhom jibbażaw fuq il-persuni bħala l-atturi ewlenin. L-aktar implikazzjonijiet notevoli għandhom jitqiesu meta trasport kompletament awtonomu u mingħajr ekwipaġġ isir realtà. It-tbassir dwar meta dan se jseħħ ivarja b’mod sinifikanti. Madankollu, huwa importanti li ssir tħejjija għall-futur u li jittieħdu d-deċiżjonijiet meħtieġa fi żmien xieraq. |
| --- | --- |

2.7.

Għalkemm qed jittieħdu passi lejn trasport awtonomu u mingħajr ekwipaġġ, l-istrutturi bażiċi għadhom jibbażaw fuq il-persuni bħala l-atturi ewlenin. L-aktar implikazzjonijiet notevoli għandhom jitqiesu meta trasport kompletament awtonomu u mingħajr ekwipaġġ isir realtà. It-tbassir dwar meta dan se jseħħ ivarja b’mod sinifikanti. Madankollu, huwa importanti li ssir tħejjija għall-futur u li jittieħdu d-deċiżjonijiet meħtieġa fi żmien xieraq.

| 2.8. | Id-diġitalizzazzjoni tippermetti wkoll lill-passiġġieri u lil utenti oħra tat-trasport li jibbenefikaw minn kunċett ġdid ta’ Mobilità bħala Servizz (MaaS) permezz ta’ pjattaformi diġitali. |
| --- | --- |

2.8.

Id-diġitalizzazzjoni tippermetti wkoll lill-passiġġieri u lil utenti oħra tat-trasport li jibbenefikaw minn kunċett ġdid ta’ Mobilità bħala Servizz (MaaS) permezz ta’ pjattaformi diġitali.

| 2.9. | L-iżvilupp li għaddej bħalissa ta’ MaaS, ifittex li jwieġeb aħjar għad-domanda tas-suq billi jiġu kkombinati s-sistemi ta’ riservazzjoni, ta’ xiri u ta’ ħlas tal-ktajjen ta’ trasport u l-għoti ta’ informazzjoni f’ħin reali dwar l-iskedi ta’ żmien, it-temp u l-kundizzjonijiet tat-traffiku, kif ukoll il-kapaċità ta’ trasport u soluzzjonijiet disponibbli. Għalhekk, l-MaaS hija l-interfaċċa diġitizzata tat-trasport. Fl-istess ħin, hija għandha l-għan li tottimizza l-użu tal-kapaċità tat-trasport. |
| --- | --- |

2.9.

L-iżvilupp li għaddej bħalissa ta’ MaaS, ifittex li jwieġeb aħjar għad-domanda tas-suq billi jiġu kkombinati s-sistemi ta’ riservazzjoni, ta’ xiri u ta’ ħlas tal-ktajjen ta’ trasport u l-għoti ta’ informazzjoni f’ħin reali dwar l-iskedi ta’ żmien, it-temp u l-kundizzjonijiet tat-traffiku, kif ukoll il-kapaċità ta’ trasport u soluzzjonijiet disponibbli. Għalhekk, l-MaaS hija l-interfaċċa diġitizzata tat-trasport. Fl-istess ħin, hija għandha l-għan li tottimizza l-użu tal-kapaċità tat-trasport.

| 2.10. | L-iżvilupp rapidu tat-teknoloġija bħal big data, il-cloud computing, in-netwerks mobbli 5G, is-sensers, ir-robotika u l-intelliġenza artifiċjali — speċjalment bil-kapaċitajiet ta’ tagħlim tagħhom bħal tagħlim bil-magni u tagħlim profond — huwa l-instigatur prinċipali wara l-iżviluppi fit-trasport diġitali u awtomatizzat. |
| --- | --- |

2.10.

L-iżvilupp rapidu tat-teknoloġija bħal big data, il-cloud computing, in-netwerks mobbli 5G, is-sensers, ir-robotika u l-intelliġenza artifiċjali — speċjalment bil-kapaċitajiet ta’ tagħlim tagħhom bħal tagħlim bil-magni u tagħlim profond — huwa l-instigatur prinċipali wara l-iżviluppi fit-trasport diġitali u awtomatizzat.

| 2.11. | Madankollu, huwa ovvju li wieħed ma jistax jimxi b’suċċess jekk il-progress ikun immexxi biss mit-teknoloġija. Idealment, l-iżvilupp għandu jkun ibbażat fuq id-domanda tas-soċjetà. Min-naħa l-oħra, spiss ikun diffiċli għaċ-ċittadini li jaraw l-opportunitajiet li jipprovdu l-iżviluppi ġodda. |
| --- | --- |

2.11.

Madankollu, huwa ovvju li wieħed ma jistax jimxi b’suċċess jekk il-progress ikun immexxi biss mit-teknoloġija. Idealment, l-iżvilupp għandu jkun ibbażat fuq id-domanda tas-soċjetà. Min-naħa l-oħra, spiss ikun diffiċli għaċ-ċittadini li jaraw l-opportunitajiet li jipprovdu l-iżviluppi ġodda.

3.   Implikazzjonijiet għas-sistema tat-trasport

| 3.1. | L-iżvilupp diġitali joħloq kundizzjonijiet għall-intermodalità u b’hekk jikkontribwixxi għall-approċċ tas-sistema fit-trasport. Dan ifisser ukoll li b’żieda mal-infrastruttura tradizzjonali, is-sistema tat-trasport għandha diversi elementi ġodda. |
| --- | --- |

3.1.

L-iżvilupp diġitali joħloq kundizzjonijiet għall-intermodalità u b’hekk jikkontribwixxi għall-approċċ tas-sistema fit-trasport. Dan ifisser ukoll li b’żieda mal-infrastruttura tradizzjonali, is-sistema tat-trasport għandha diversi elementi ġodda.

| 3.2. | Madankollu, il-bażi tas-sistema tibqa’: it-toroq, il-ferroviji, il-portijiet u l-ajruporti. Minbarra dawn l-elementi bażiċi, hija meħtieġa infrastruttura diġitali avvanzata li tkopri s-sistemi ta’ mmappjar u ta’ lokalizzazzjoni, tipi differenti ta’ sensers għall-ġenerazzjoni tad-data, ħardwer u softwer għall-ipproċessar tad-data, u konnessjonijiet mobbli u broadband għat-tqassim tad-data. Is-sistemi ta’ ġestjoni u ta’ kontroll tat-traffiku awtomatizzati huma inklużi wkoll fl-infrastruttura diġitali. |
| --- | --- |

3.2.

Madankollu, il-bażi tas-sistema tibqa’: it-toroq, il-ferroviji, il-portijiet u l-ajruporti. Minbarra dawn l-elementi bażiċi, hija meħtieġa infrastruttura diġitali avvanzata li tkopri s-sistemi ta’ mmappjar u ta’ lokalizzazzjoni, tipi differenti ta’ sensers għall-ġenerazzjoni tad-data, ħardwer u softwer għall-ipproċessar tad-data, u konnessjonijiet mobbli u broadband għat-tqassim tad-data. Is-sistemi ta’ ġestjoni u ta’ kontroll tat-traffiku awtomatizzati huma inklużi wkoll fl-infrastruttura diġitali.

| 3.3. | Peress li kemm l-infrastruttura diġitali kif ukoll dik diġitizzata jirrikjedu l-elettriku, u minħabba l-interazzjoni bejn il-grilji elettriċi intelliġenti u l-vetturi elettriċi, l-infrastruttura tal-elettriku hija wkoll element ewlieni tas-sistema tat-trasport. Finalment, servizzi u infrastruttura ġodda huma meħtieġa biex ikun permess l-aċċess għall-informazzjoni dwar it-traffiku u kif ukoll il-prenotazzjonijiet u l-pagamenti tas-servizzi ta’ mobilità. Is-sistema, minn infrastruttura fiżika għal servizzi fiżiċi tat-trasport, hija għalhekk marbuta permezz ta’ tipi differenti ta’ elementi diġitali. |
| --- | --- |

3.3.

Peress li kemm l-infrastruttura diġitali kif ukoll dik diġitizzata jirrikjedu l-elettriku, u minħabba l-interazzjoni bejn il-grilji elettriċi intelliġenti u l-vetturi elettriċi, l-infrastruttura tal-elettriku hija wkoll element ewlieni tas-sistema tat-trasport. Finalment, servizzi u infrastruttura ġodda huma meħtieġa biex ikun permess l-aċċess għall-informazzjoni dwar it-traffiku u kif ukoll il-prenotazzjonijiet u l-pagamenti tas-servizzi ta’ mobilità. Is-sistema, minn infrastruttura fiżika għal servizzi fiżiċi tat-trasport, hija għalhekk marbuta permezz ta’ tipi differenti ta’ elementi diġitali.

| 3.4. | Minkejja żviluppi rapidi, għad hemm diversi ostakli li jfixklu l-progress lejn sistemi diġitali tat-trasport li għalhekk iridu jingħelbu. Dawn jinkludu, pereżempju, nuqqasijiet fid-disponibbiltà u l-aċċessibbiltà tad-data, in-nuqqas ta’ konnessjonijiet tal-Internet veloċi, u limitazzjonijiet tekniċi li għandhom x’jaqsmu mas-sensers u l-lokalizzazzjoni f’ħin reali. |
| --- | --- |

3.4.

Minkejja żviluppi rapidi, għad hemm diversi ostakli li jfixklu l-progress lejn sistemi diġitali tat-trasport li għalhekk iridu jingħelbu. Dawn jinkludu, pereżempju, nuqqasijiet fid-disponibbiltà u l-aċċessibbiltà tad-data, in-nuqqas ta’ konnessjonijiet tal-Internet veloċi, u limitazzjonijiet tekniċi li għandhom x’jaqsmu mas-sensers u l-lokalizzazzjoni f’ħin reali.

| 3.5. | Il-KESE jappella għall-investiment fit-teknoloġija u l-infrastruttura li fuqhom jista’ jinbena t-trasport diġitali, b’mod partikolari l-ġestjoni tat-traffiku u s-sistemi ta’ kontroll: SESAR (Riċerka dwar il-Ġestjoni tat-Traffiku bl-Ajru tal-Ajru Uniku Ewropew) u ERTMS (Sistema Ewropea tal-Ġestjoni tat-Traffiku Ferrovjarju) huma proġetti li jinsabu diġà fi stadju matur iżda li m’għandhomx biżżejjed riżorsi finanzjarji. Il-VTMIS (Sistema għall-Monitoraġġ u l-Informazzjoni dwar it-Traffiku tal-Bastimenti) u s-C-ITS għad iridu jiġu żviluppati. Barra minn hekk, il-konnessjonijiet tal-5G iridu jsiru disponibbli tul in-netwerk ewlieni tat-TEN-T. L-istrumenti ta’ finanzjament tal-UE bħall-Faċilità Nikkollegaw l-Ewropa, il-Fond Ewropew għall-Investimenti Strateġiċi u l-Orizzont 2020 għandhom jagħtu prijorità lil dawn l-impriżi. |
| --- | --- |

3.5.

Il-KESE jappella għall-investiment fit-teknoloġija u l-infrastruttura li fuqhom jista’ jinbena t-trasport diġitali, b’mod partikolari l-ġestjoni tat-traffiku u s-sistemi ta’ kontroll: SESAR (Riċerka dwar il-Ġestjoni tat-Traffiku bl-Ajru tal-Ajru Uniku Ewropew) u ERTMS (Sistema Ewropea tal-Ġestjoni tat-Traffiku Ferrovjarju) huma proġetti li jinsabu diġà fi stadju matur iżda li m’għandhomx biżżejjed riżorsi finanzjarji. Il-VTMIS (Sistema għall-Monitoraġġ u l-Informazzjoni dwar it-Traffiku tal-Bastimenti) u s-C-ITS għad iridu jiġu żviluppati. Barra minn hekk, il-konnessjonijiet tal-5G iridu jsiru disponibbli tul in-netwerk ewlieni tat-TEN-T. L-istrumenti ta’ finanzjament tal-UE bħall-Faċilità Nikkollegaw l-Ewropa, il-Fond Ewropew għall-Investimenti Strateġiċi u l-Orizzont 2020 għandhom jagħtu prijorità lil dawn l-impriżi.

| 3.6. | L-interoperabbiltà tas-sistemi diġitali hija meħtieġa wkoll sabiex tkun permessa l-konnettività transkonfinali kemm lokalment kif ukoll internazzjonalment. L-UE għandha tagħmel ħilitha biex tkun il-prekursur u dik li tistabbilixxi l-istandards f’dan il-qasam. |
| --- | --- |

3.6.

L-interoperabbiltà tas-sistemi diġitali hija meħtieġa wkoll sabiex tkun permessa l-konnettività transkonfinali kemm lokalment kif ukoll internazzjonalment. L-UE għandha tagħmel ħilitha biex tkun il-prekursur u dik li tistabbilixxi l-istandards f’dan il-qasam.

| 3.7. | Il-KESE jenfasizza li d-diġitalizzazzjoni ma teliminax il-ħtieġa ta’ investimenti f’infrastruttura bażika tat-trasport, għalkemm tottimizza l-użu tal-kapaċità eżistenti. Barra minn hekk, matul il-perjodu ta’ tranżizzjoni, il-vetturi u l-bastimenti parzjalment awtomatizzati u kompletament awtonomi jimxu flimkien, u dan għandu jitqies fl-infrastruttura tat-toroq u marittima. Fl-avjazzjoni tfaċċaw ukoll sfidi ġodda minħabba l-użu ta’ drones. |
| --- | --- |

3.7.

Il-KESE jenfasizza li d-diġitalizzazzjoni ma teliminax il-ħtieġa ta’ investimenti f’infrastruttura bażika tat-trasport, għalkemm tottimizza l-użu tal-kapaċità eżistenti. Barra minn hekk, matul il-perjodu ta’ tranżizzjoni, il-vetturi u l-bastimenti parzjalment awtomatizzati u kompletament awtonomi jimxu flimkien, u dan għandu jitqies fl-infrastruttura tat-toroq u marittima. Fl-avjazzjoni tfaċċaw ukoll sfidi ġodda minħabba l-użu ta’ drones.

| 3.8. | Il-KESE jħeġġeġ l-iżvilupp ta’ sistemi u regoli komuni tal-ġestjoni tat-traffiku għad-drones fil-livell tal-UE u internazzjonalment fl-ICAO. Barra minn hekk, l-iżvilupp tar-regoli huwa meħtieġ fl-OMI sabiex ikun possibbli l-iżvilupp u l-introduzzjoni tat-tbaħħir ikkontrollat mill-bogħod u awtonomu, inkluż fil-portijiet. |
| --- | --- |

3.8.

Il-KESE jħeġġeġ l-iżvilupp ta’ sistemi u regoli komuni tal-ġestjoni tat-traffiku għad-drones fil-livell tal-UE u internazzjonalment fl-ICAO. Barra minn hekk, l-iżvilupp tar-regoli huwa meħtieġ fl-OMI sabiex ikun possibbli l-iżvilupp u l-introduzzjoni tat-tbaħħir ikkontrollat mill-bogħod u awtonomu, inkluż fil-portijiet.

4.   Implikazzjonijiet għan-negozju u l-innovazzjoni

| 4.1. | Id-diġitalizzazzjoni u r-robotizzazzjoni jwasslu għal aktar effiċjenza, produttività u sigurtà għat-trasport u l-loġistika tal-merkanzija. Opportunitajiet ġodda ta’ negozju jitfaċċaw ukoll għall-industriji tal-manifattura u tas-servizzi fir-rigward tal-awtomatizzazzjoni u r-robotika, is-servizzi għall-mobbiltà taċ-ċittadini, is-soluzzjonijiet għal loġistika aktar effiċjenti, jew id-diġitalizzazzjoni tas-sistema kollha tat-trasport. Dan jgħodd kemm għall-kumpaniji l-kbar kif ukoll għall-intrapriżi żgħar u ta’ daqs medju, inklużi n-negozji ġodda. |
| --- | --- |

4.1.

Id-diġitalizzazzjoni u r-robotizzazzjoni jwasslu għal aktar effiċjenza, produttività u sigurtà għat-trasport u l-loġistika tal-merkanzija. Opportunitajiet ġodda ta’ negozju jitfaċċaw ukoll għall-industriji tal-manifattura u tas-servizzi fir-rigward tal-awtomatizzazzjoni u r-robotika, is-servizzi għall-mobbiltà taċ-ċittadini, is-soluzzjonijiet għal loġistika aktar effiċjenti, jew id-diġitalizzazzjoni tas-sistema kollha tat-trasport. Dan jgħodd kemm għall-kumpaniji l-kbar kif ukoll għall-intrapriżi żgħar u ta’ daqs medju, inklużi n-negozji ġodda.

| 4.2. | Meta wieħed iqis li l-kumpaniji tal-UE huma minn ta’ quddiem nett f’bosta oqsma relatati mat-trasport diġitali, dan jista’ jkun tassew qasam fejn jista’ jiġi żviluppat vantaġġ kompetittiv. Peress li hemm ħafna għaddej barra l-UE fir-rigward tal-iżvilupp ta’ trasport diġitali u awtonomu, l-UE għandha wkoll issaħħaħ l-isforzi tagħha fl-oqsma tal-innovazzjoni, l-infrastruttura, u l-ikkompletar tas-suq uniku, inkluż l-adattament tal-qafas legali ġdid f’kundizzjonijiet ta’ tħaddim. |
| --- | --- |

4.2.

Meta wieħed iqis li l-kumpaniji tal-UE huma minn ta’ quddiem nett f’bosta oqsma relatati mat-trasport diġitali, dan jista’ jkun tassew qasam fejn jista’ jiġi żviluppat vantaġġ kompetittiv. Peress li hemm ħafna għaddej barra l-UE fir-rigward tal-iżvilupp ta’ trasport diġitali u awtonomu, l-UE għandha wkoll issaħħaħ l-isforzi tagħha fl-oqsma tal-innovazzjoni, l-infrastruttura, u l-ikkompletar tas-suq uniku, inkluż l-adattament tal-qafas legali ġdid f’kundizzjonijiet ta’ tħaddim.

| 4.3. | Hemm ukoll il-ħtieġa għal attitudni miftuħa lejn l-iżvilupp u l-introduzzjoni ta’ tipi ġodda ta’ mudelli ta’ negozju, abbażi ta’ pjattaformi diġitali. Sabiex jissaħħaħ il-ħolqien ta’ pjattaformi Ewropej jeħtieġ li jkun żgurat li l-kundizzjonijiet abilitanti u li jagħtu appoġġ ikunu fis-seħħ u li l-qafas regolatorju jipprovdi lin-negozji b’kundizzjonijiet ekwi. |
| --- | --- |

4.3.

Hemm ukoll il-ħtieġa għal attitudni miftuħa lejn l-iżvilupp u l-introduzzjoni ta’ tipi ġodda ta’ mudelli ta’ negozju, abbażi ta’ pjattaformi diġitali. Sabiex jissaħħaħ il-ħolqien ta’ pjattaformi Ewropej jeħtieġ li jkun żgurat li l-kundizzjonijiet abilitanti u li jagħtu appoġġ ikunu fis-seħħ u li l-qafas regolatorju jipprovdi lin-negozji b’kundizzjonijiet ekwi.

| 4.4. | Id-diġitalizzazzjoni u r-robotizzazzjoni tat-trasport huma bbażati primarjament fuq il-ġestjoni tad-data bħal fi kwalunkwe settur ieħor. Mil-lat kummerċjali, id-data tista’ titqies bħala fattur ta’ produzzjoni jew materja prima li għandha tiġi pproċessata u rfinata sabiex jinħoloq valur miżjud. Għal dan il-għan, il-fluss liberu tad-data huwa essenzjali. Għalhekk, il-KESE jitlob li jinstabu soluzzjonijiet effettivi li jeliminaw il-problemi assoċjati mal-aċċessibbiltà, l-interoperabbiltà u t-trasferiment tad-data, filwaqt li tiġi żgurata protezzjoni xierqa tad-data u l-privatezza. |
| --- | --- |

4.4.

Id-diġitalizzazzjoni u r-robotizzazzjoni tat-trasport huma bbażati primarjament fuq il-ġestjoni tad-data bħal fi kwalunkwe settur ieħor. Mil-lat kummerċjali, id-data tista’ titqies bħala fattur ta’ produzzjoni jew materja prima li għandha tiġi pproċessata u rfinata sabiex jinħoloq valur miżjud. Għal dan il-għan, il-fluss liberu tad-data huwa essenzjali. Għalhekk, il-KESE jitlob li jinstabu soluzzjonijiet effettivi li jeliminaw il-problemi assoċjati mal-aċċessibbiltà, l-interoperabbiltà u t-trasferiment tad-data, filwaqt li tiġi żgurata protezzjoni xierqa tad-data u l-privatezza.

| 4.5. | Il-KESE jqis importanti li jingħata u jiġi ffaċilitat l-aċċess għal data tal-massa relatata mat-trasport u mal-infrastruttura, iġġenerata mis-settur pubbliku, lill-utenti kollha. Barra minn hekk, huma meħtieġa kjarifiki u regoli għall-ġestjoni ta’ data mhux personali, b’mod partikolari data ġġenerata minn sensers u apparati intelliġenti. Fil-valutazzjoni tal-kwistjonijiet tal-aċċessibbiltà u l-użu mill-ġdid tad-data, huwa utli li wieħed jinnota li b’mod ġenerali, mhijiex id-data nfisha li ġġib vantaġġ kompetittiv iżda huma l-għodod, ir-riżorsi tal-innovazzjoni u l-pożizzjoni fis-suq li jirfinawha. |
| --- | --- |

4.5.

Il-KESE jqis importanti li jingħata u jiġi ffaċilitat l-aċċess għal data tal-massa relatata mat-trasport u mal-infrastruttura, iġġenerata mis-settur pubbliku, lill-utenti kollha. Barra minn hekk, huma meħtieġa kjarifiki u regoli għall-ġestjoni ta’ data mhux personali, b’mod partikolari data ġġenerata minn sensers u apparati intelliġenti. Fil-valutazzjoni tal-kwistjonijiet tal-aċċessibbiltà u l-użu mill-ġdid tad-data, huwa utli li wieħed jinnota li b’mod ġenerali, mhijiex id-data nfisha li ġġib vantaġġ kompetittiv iżda huma l-għodod, ir-riżorsi tal-innovazzjoni u l-pożizzjoni fis-suq li jirfinawha.

| 4.6. | Sabiex wieħed jiżviluppa u jikseb esperjenza fit-trasport diġitali u awtonomu, l-esperimentazzjoni u l-ittestjar b’teknoloġiji u kunċetti ġodda jridu jiġu ffaċilitati. Dan jirrikjedi ekosistemi tal-innovazzjoni u tan-negozju li jiffunzjonaw, bankijiet tat-test xierqa u qafas regolatorju ta’ abilitazzjoni. Il-KESE jistieden lill-awtoritajiet jadottaw approċċ li jistimula l-innovazzjoni minflok jistabbilixxi regoli u rekwiżiti dettaljati li jxekklu l-iżvilupp. |
| --- | --- |

4.6.

Sabiex wieħed jiżviluppa u jikseb esperjenza fit-trasport diġitali u awtonomu, l-esperimentazzjoni u l-ittestjar b’teknoloġiji u kunċetti ġodda jridu jiġu ffaċilitati. Dan jirrikjedi ekosistemi tal-innovazzjoni u tan-negozju li jiffunzjonaw, bankijiet tat-test xierqa u qafas regolatorju ta’ abilitazzjoni. Il-KESE jistieden lill-awtoritajiet jadottaw approċċ li jistimula l-innovazzjoni minflok jistabbilixxi regoli u rekwiżiti dettaljati li jxekklu l-iżvilupp.

5.   Implikazzjonijiet għall-impjiegi, ix-xogħol u l-ħiliet

| 5.1. | L-implikazzjonijiet tad-diġitalizzazzjoni u r-robotizzazzjoni tat-trasport għax-xogħol bla dubju huma l-istess kif inhuma f’oqsma oħra. Kunċetti u proċessi ġodda jistgħu jirriżultaw f’telf ta’ impjiegi, filwaqt li impjiegi ġodda jistgħu jinħolqu permezz ta’ prodotti u servizzi ġodda. |
| --- | --- |

5.1.

L-implikazzjonijiet tad-diġitalizzazzjoni u r-robotizzazzjoni tat-trasport għax-xogħol bla dubju huma l-istess kif inhuma f’oqsma oħra. Kunċetti u proċessi ġodda jistgħu jirriżultaw f’telf ta’ impjiegi, filwaqt li impjiegi ġodda jistgħu jinħolqu permezz ta’ prodotti u servizzi ġodda.

| 5.2. | L-aktar bidliet sinifikanti jistgħu jsiru fis-settur tat-trasport u tal-loġistika nnifsu iżda l-implikazzjonijiet għall-impjiegi jistgħu jiġu nnutati wkoll fis-setturi tal-manifattura relatati, kif ukoll fil-katini tal-provvista u r-raggruppamenti reġjonali. |
| --- | --- |

5.2.

L-aktar bidliet sinifikanti jistgħu jsiru fis-settur tat-trasport u tal-loġistika nnifsu iżda l-implikazzjonijiet għall-impjiegi jistgħu jiġu nnutati wkoll fis-setturi tal-manifattura relatati, kif ukoll fil-katini tal-provvista u r-raggruppamenti reġjonali.

| 5.3. | Bl-użu ta’ trasport mingħajr ekwipaġġ, id-domanda għall-persunal tat-trasport se tonqos. L-istess jgħodd għall-implikazzjonijiet tal-użu dejjem jiżdied tar-robotika għal xogħol fiżiku fl-operazzjonijiet tat-terminals. Uħud mill-impjiegi jistgħu jiġu sostitwiti b’kompiti ta’ kontroll u ta’ monitoraġġ iżda maż-żmien dawn il-kompiti jistgħu jonqsu wkoll. Fl-istess ħin, jistgħu jinħolqu impjiegi ġodda f’setturi oħrajn, b’mod partikolari fis-setturi relatati mat-teknoloġiji tal-informazzjoni u tal-komunikazzjoni, is-servizzi diġitali, l-elettronika u r-robotika. Barra minn hekk, filwaqt li jonqos ix-xogħol fiżiku u l-kompiti ta’ rutina, jikber ir-rwol ta’ soluzzjoni tal-problemi u l-kompiti kreattivi. |
| --- | --- |

5.3.

Bl-użu ta’ trasport mingħajr ekwipaġġ, id-domanda għall-persunal tat-trasport se tonqos. L-istess jgħodd għall-implikazzjonijiet tal-użu dejjem jiżdied tar-robotika għal xogħol fiżiku fl-operazzjonijiet tat-terminals. Uħud mill-impjiegi jistgħu jiġu sostitwiti b’kompiti ta’ kontroll u ta’ monitoraġġ iżda maż-żmien dawn il-kompiti jistgħu jonqsu wkoll. Fl-istess ħin, jistgħu jinħolqu impjiegi ġodda f’setturi oħrajn, b’mod partikolari fis-setturi relatati mat-teknoloġiji tal-informazzjoni u tal-komunikazzjoni, is-servizzi diġitali, l-elettronika u r-robotika. Barra minn hekk, filwaqt li jonqos ix-xogħol fiżiku u l-kompiti ta’ rutina, jikber ir-rwol ta’ soluzzjoni tal-problemi u l-kompiti kreattivi.

| 5.4. | Il-bidla fil-kompiti timplika wkoll bidla konsiderevoli fid-domanda tas-suq għall-ħiliet. Hemm domanda dejjem tiżdied għal ċiberprofessjonisti b’ħiliet għolja bħall-iżviluppaturi tas-softwer. Min-naħa l-oħra, hemm ħtieġa dejjem tikber għall-ħiliet prattiċi assoċjati mal-użu tar-robotika u t-teħid ta’ azzjoni fis-sistemi ta’ kooperazzjoni bejn il-bnedmin u r-robots. Barra minn hekk, se tikber l-importanza tal-professjonisti b’kompetenzi b’bażi wiesgħa. |
| --- | --- |

5.4.

Il-bidla fil-kompiti timplika wkoll bidla konsiderevoli fid-domanda tas-suq għall-ħiliet. Hemm domanda dejjem tiżdied għal ċiberprofessjonisti b’ħiliet għolja bħall-iżviluppaturi tas-softwer. Min-naħa l-oħra, hemm ħtieġa dejjem tikber għall-ħiliet prattiċi assoċjati mal-użu tar-robotika u t-teħid ta’ azzjoni fis-sistemi ta’ kooperazzjoni bejn il-bnedmin u r-robots. Barra minn hekk, se tikber l-importanza tal-professjonisti b’kompetenzi b’bażi wiesgħa.

| 5.5. | Il-KESE jenfasizza l-importanza li dawn il-bidliet strutturali jiġu indirizzati b’mod xieraq, billi jitħejjew strateġiji dwar kif għandha tiġi żgurata tranżizzjoni ġusta u bla xkiel, jitnaqqsu l-impatti soċjali negattivi u jiġu indirizzati d-diskrepanzi fil-ħiliet, ikkombinati mal-monitoraġġ xieraq tal-progress. Id-djalogu soċjali u li jiġu informati u kkonsultati l-ħaddiema fil-livelli kollha għandhom rwol ewlieni fil-proċess ta’ tranżizzjoni. |
| --- | --- |

5.5.

Il-KESE jenfasizza l-importanza li dawn il-bidliet strutturali jiġu indirizzati b’mod xieraq, billi jitħejjew strateġiji dwar kif għandha tiġi żgurata tranżizzjoni ġusta u bla xkiel, jitnaqqsu l-impatti soċjali negattivi u jiġu indirizzati d-diskrepanzi fil-ħiliet, ikkombinati mal-monitoraġġ xieraq tal-progress. Id-djalogu soċjali u li jiġu informati u kkonsultati l-ħaddiema fil-livelli kollha għandhom rwol ewlieni fil-proċess ta’ tranżizzjoni.

| 5.6. | Jeżistu kemm ħtiġijiet immedjati kif ukoll fit-tul għat-taħriġ u l-edukazzjoni. L-Istati Membri għandhom rwol deċiżiv biex iwieġbu għad-domanda għal ħiliet ġodda billi jadattaw is-sistemi edukattivi tagħhom, u l-prattiki tajbin għandhom jinxterdu fuq livell Ewropew. Hija meħtieġa enfasi qawwija fuq ix-xjenza, it-teknoloġija, l-inġinerija u l-matematika, filwaqt li jitqies li d-domanda għall-ħolqien ta’ soluzzjonijiet ġodda tirrikjedi kompetenzi wiesgħa b’edukazzjoni fl-arti kif ukoll fix-xjenzi soċjali. |
| --- | --- |

5.6.

Jeżistu kemm ħtiġijiet immedjati kif ukoll fit-tul għat-taħriġ u l-edukazzjoni. L-Istati Membri għandhom rwol deċiżiv biex iwieġbu għad-domanda għal ħiliet ġodda billi jadattaw is-sistemi edukattivi tagħhom, u l-prattiki tajbin għandhom jinxterdu fuq livell Ewropew. Hija meħtieġa enfasi qawwija fuq ix-xjenza, it-teknoloġija, l-inġinerija u l-matematika, filwaqt li jitqies li d-domanda għall-ħolqien ta’ soluzzjonijiet ġodda tirrikjedi kompetenzi wiesgħa b’edukazzjoni fl-arti kif ukoll fix-xjenzi soċjali.

6.   Implikazzjonijiet għas-sikurezza, is-sigurtà u l-privatezza

| 6.1. | Jidher li ċ-ċittadini mhumiex ġeneralment konxji mit-tip ta’ opportunitajiet li d-diġitalizzazzjoni u r-robotizzazzjoni jipprovdu, pereżempju għall-aċċessibbiltà u l-konvenjenza ta’ mobilità, filwaqt li l-perċezzjoni ta’ sigurtà, sikurezza u privatezza tkun it-tħassib ewlieni. Huwa meħtieġ aktar tagħrif u komunikazzjoni dwar il-vantaġġi u l-iżvantaġġi, flimkien ma’ involviment adegwat tas-soċjetà ċivili fil-proċessi tal-ippjanar tat-trasport fil-livell lokali, speċjalment fiż-żoni urbani l-kbar. |
| --- | --- |

6.1.

Jidher li ċ-ċittadini mhumiex ġeneralment konxji mit-tip ta’ opportunitajiet li d-diġitalizzazzjoni u r-robotizzazzjoni jipprovdu, pereżempju għall-aċċessibbiltà u l-konvenjenza ta’ mobilità, filwaqt li l-perċezzjoni ta’ sigurtà, sikurezza u privatezza tkun it-tħassib ewlieni. Huwa meħtieġ aktar tagħrif u komunikazzjoni dwar il-vantaġġi u l-iżvantaġġi, flimkien ma’ involviment adegwat tas-soċjetà ċivili fil-proċessi tal-ippjanar tat-trasport fil-livell lokali, speċjalment fiż-żoni urbani l-kbar.

| 6.2. | Bla dubju, awtomatizzazzjoni avvanzata żżid is-sigurtà tat-trasport minħabba li l-iżbalji tal-bniedem jonqsu. Min-naħa l-oħra, riskji ta’ sigurtà ġodda jistgħu jitfaċċaw minħabba l-limitazzjonijiet fil-kapaċità tas-sensers li jagħrfu l-forom, ħsara potenzjali tal-apparati, interruzzjonijiet tal-Internet u tipi ġodda ta’ żbalji tal-bniedem bħal bugs tas-softwer. Madankollu, l-effett nett huwa vvalutat bħala wieħed evidentement pożittiv. |
| --- | --- |

6.2.

Bla dubju, awtomatizzazzjoni avvanzata żżid is-sigurtà tat-trasport minħabba li l-iżbalji tal-bniedem jonqsu. Min-naħa l-oħra, riskji ta’ sigurtà ġodda jistgħu jitfaċċaw minħabba l-limitazzjonijiet fil-kapaċità tas-sensers li jagħrfu l-forom, ħsara potenzjali tal-apparati, interruzzjonijiet tal-Internet u tipi ġodda ta’ żbalji tal-bniedem bħal bugs tas-softwer. Madankollu, l-effett nett huwa vvalutat bħala wieħed evidentement pożittiv.

| 6.3. | Minħabba li qed jitfaċċa tħassib dejjem jiżdied fir-rigward taċ-ċibersigurtà, din se tkun waħda mill-elementi ewlenin tas-sigurtà tat-trasport. Iċ-ċibersigurtà tinvolvi vetturi, inġenji tal-ajru u vapuri iżda wkoll l-infrastruttura li tappoġġjahom, timmaniġġjahom u tikkontrollahom. |
| --- | --- |

6.3.

Minħabba li qed jitfaċċa tħassib dejjem jiżdied fir-rigward taċ-ċibersigurtà, din se tkun waħda mill-elementi ewlenin tas-sigurtà tat-trasport. Iċ-ċibersigurtà tinvolvi vetturi, inġenji tal-ajru u vapuri iżda wkoll l-infrastruttura li tappoġġjahom, timmaniġġjahom u tikkontrollahom.

| 6.4. | L-introduzzjoni u l-użu ta’ trasport mingħajr ekwipaġġ u awtonomu jqajmu wkoll il-kwistjoni tar-regoli tat-traffiku, b’mod partikolari dawk relatati mal-aspetti etiċi. Minħabba li t-trasport huwa funzjoni transkonfinali, ir-regoli tat-traffiku għandhom jiġu armonizzati fis-suq intern, bl-għan li tinkiseb aktar armonizzazzjoni fil-livell internazzjonali. |
| --- | --- |

6.4.

L-introduzzjoni u l-użu ta’ trasport mingħajr ekwipaġġ u awtonomu jqajmu wkoll il-kwistjoni tar-regoli tat-traffiku, b’mod partikolari dawk relatati mal-aspetti etiċi. Minħabba li t-trasport huwa funzjoni transkonfinali, ir-regoli tat-traffiku għandhom jiġu armonizzati fis-suq intern, bl-għan li tinkiseb aktar armonizzazzjoni fil-livell internazzjonali.

| 6.5. | Bit-trasport kompletament awtonomu, iqumu wkoll mistoqsijiet ġodda dwar ir-responsabbiltajiet. Dan huwa rifless ukoll fl-iżvilupp tas-sistemi tal-assigurazzjoni. L-isfida ewlenija tista’ tkun l-istabbiliment fattwali ta’ responsabbiltà f’każ ta’ inċident, minħabba r-rwol tas-sistemi diġitali u l-involviment ta’ diversi atturi bħall-manifatturi u s-sidien ta’ vetturi, u l-maniġers tal-infrastruttura. Dan jista’ jirrikjedi aktar ħżin tad-data sabiex jiġu stabbiliti ċ-ċirkostanzi tal-inċident. Għalhekk, il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tinvestiga oqfsa possibbli tal-ġbir tad-data u r-rekwiżiti għal skopijiet ta’ responsabbiltà, filwaqt li żżomm f’moħħha l-ħtieġa għall-privatezza. |
| --- | --- |

6.5.

Bit-trasport kompletament awtonomu, iqumu wkoll mistoqsijiet ġodda dwar ir-responsabbiltajiet. Dan huwa rifless ukoll fl-iżvilupp tas-sistemi tal-assigurazzjoni. L-isfida ewlenija tista’ tkun l-istabbiliment fattwali ta’ responsabbiltà f’każ ta’ inċident, minħabba r-rwol tas-sistemi diġitali u l-involviment ta’ diversi atturi bħall-manifatturi u s-sidien ta’ vetturi, u l-maniġers tal-infrastruttura. Dan jista’ jirrikjedi aktar ħżin tad-data sabiex jiġu stabbiliti ċ-ċirkostanzi tal-inċident. Għalhekk, il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tinvestiga oqfsa possibbli tal-ġbir tad-data u r-rekwiżiti għal skopijiet ta’ responsabbiltà, filwaqt li żżomm f’moħħha l-ħtieġa għall-privatezza.

| 6.6. | Fir-rigward tal-privatezza u aktar ħtiġijiet tad-data, in-nies jinsabu mħassba dwar jekk humiex qed jiġu mmonitorjati kontinwament. L-użu ta’ rikonoxximent tal-forom iqajjem ukoll tħassib dwar il-privatezza. Fir-rigward tal-protezzjoni tad-data personali, ir-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data (GDPR) se jiġi applikat fl-2018 bl-għan li jiġi pprovdut sett wieħed ta’ regoli għall-UE kollha. Il-KESE ġibed l-attenzjoni lejn l-importanza tal-privatezza u l-protezzjoni tad-data fl-opinjonijiet preċedenti tiegħu u jenfasizza li d-data għandha tintuża biss għal skopijiet li għandhom x’jaqsmu mat-tħaddim tas-sistema u m’għandhomx jinżammu għal finijiet oħra. |
| --- | --- |

6.6.

Fir-rigward tal-privatezza u aktar ħtiġijiet tad-data, in-nies jinsabu mħassba dwar jekk humiex qed jiġu mmonitorjati kontinwament. L-użu ta’ rikonoxximent tal-forom iqajjem ukoll tħassib dwar il-privatezza. Fir-rigward tal-protezzjoni tad-data personali, ir-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data (GDPR) se jiġi applikat fl-2018 bl-għan li jiġi pprovdut sett wieħed ta’ regoli għall-UE kollha. Il-KESE ġibed l-attenzjoni lejn l-importanza tal-privatezza u l-protezzjoni tad-data fl-opinjonijiet preċedenti tiegħu u jenfasizza li d-data għandha tintuża biss għal skopijiet li għandhom x’jaqsmu mat-tħaddim tas-sistema u m’għandhomx jinżammu għal finijiet oħra.

7.   Implikazzjonijiet għall-klima u l-ambjent

| 7.1. | L-impatti relatati mal-klima u ambjentali tat-trasport jiddependu fuq ħafna fatturi. It-titjib tal-effiċjenza fl-enerġija tal-vetturi, l-inġenji tal-ajru u l-vapuri huwa wieħed mill-miżuri ewlenin biex jitnaqqsu l-emissjonijiet. L-effiċjenza fl-enerġija ġeneralment tmur id f’id mal-awtomatizzazzjoni tas-sistemi operattivi u ta’ kontroll. |
| --- | --- |

7.1.

L-impatti relatati mal-klima u ambjentali tat-trasport jiddependu fuq ħafna fatturi. It-titjib tal-effiċjenza fl-enerġija tal-vetturi, l-inġenji tal-ajru u l-vapuri huwa wieħed mill-miżuri ewlenin biex jitnaqqsu l-emissjonijiet. L-effiċjenza fl-enerġija ġeneralment tmur id f’id mal-awtomatizzazzjoni tas-sistemi operattivi u ta’ kontroll.

| 7.2. | Is-sostituzzjoni tal-karburanti fossili b’karburanti b’livell baxx ta’ karbonju, bl-elettriku jew bl-idroġenu hija mezz ewlieni ieħor għat-tnaqqis tal-emissjonijiet. Għalkemm huwa proċess separat, l-użu ta’ vetturi elettriċi u l-introduzzjoni ta’ grilji elettriċi intelliġenti huma marbuta mill-qrib mal-awtomatizzazzjoni tat-trasport. |
| --- | --- |

7.2.

Is-sostituzzjoni tal-karburanti fossili b’karburanti b’livell baxx ta’ karbonju, bl-elettriku jew bl-idroġenu hija mezz ewlieni ieħor għat-tnaqqis tal-emissjonijiet. Għalkemm huwa proċess separat, l-użu ta’ vetturi elettriċi u l-introduzzjoni ta’ grilji elettriċi intelliġenti huma marbuta mill-qrib mal-awtomatizzazzjoni tat-trasport.

| 7.3. | Il-miżuri li jżidu l-fluss tat-traffiku għandhom ukoll rwol sinifikanti x’jaqdu fit-tnaqqis tal-emissjonijiet. Id-diġitalizzazzjoni u l-awtomatizzazzjoni jippermettu trasport bla xkiel u ktajjen tat-trasport multimodali effiċjenti. Dan ifisser aktar effiċjenza tat-trasport, aktar effiċjenza fl-enerġija, inqas konsum tal-fjuwil u inqas emissjonijiet. Għal dan l-għan, l-infrastruttura ta’ kwalità għolja u l-qsim tal-fruntieri bla xkiel huma wkoll ta’ importanza kbira. Barra minn hekk, l-użu tal-art u l-ippjanar urban għandhom effett fuq il-ħtieġa u l-fluss tat-traffiku. |
| --- | --- |

7.3.

Il-miżuri li jżidu l-fluss tat-traffiku għandhom ukoll rwol sinifikanti x’jaqdu fit-tnaqqis tal-emissjonijiet. Id-diġitalizzazzjoni u l-awtomatizzazzjoni jippermettu trasport bla xkiel u ktajjen tat-trasport multimodali effiċjenti. Dan ifisser aktar effiċjenza tat-trasport, aktar effiċjenza fl-enerġija, inqas konsum tal-fjuwil u inqas emissjonijiet. Għal dan l-għan, l-infrastruttura ta’ kwalità għolja u l-qsim tal-fruntieri bla xkiel huma wkoll ta’ importanza kbira. Barra minn hekk, l-użu tal-art u l-ippjanar urban għandhom effett fuq il-ħtieġa u l-fluss tat-traffiku.

| 7.4. | L-impatti ambjentali mhumiex relatati biss mat-trasport innifsu iżda wkoll maċ-ċiklu tal-ħajja tal-vetturi, tal-inġenji tal-ajru u tal-vapuri mill-manifattura sa tmiem il-ħajja. Ir-rilokalizzazzjoni tal-manifattura u l-użu tal-approċċ tal-ekonomija ċirkolari huma fenomeni li jikkontribwixxu għat-tnaqqis tal-impatti taċ-ċiklu tal-ħajja. |
| --- | --- |

7.4.

L-impatti ambjentali mhumiex relatati biss mat-trasport innifsu iżda wkoll maċ-ċiklu tal-ħajja tal-vetturi, tal-inġenji tal-ajru u tal-vapuri mill-manifattura sa tmiem il-ħajja. Ir-rilokalizzazzjoni tal-manifattura u l-użu tal-approċċ tal-ekonomija ċirkolari huma fenomeni li jikkontribwixxu għat-tnaqqis tal-impatti taċ-ċiklu tal-ħajja.

| 7.5. | It-trasport awtonomu jista’ jwassal għal użu akbar ta’ karozzi privati minħabba ż-żieda fil-konvenjenza għall-passiġġieri. Min-naħa l-oħra, il-car-sharing — flimkien mal-użu tat-trasport pubbliku — huwa mistenni li jnaqqas l-ammont ta’ karozzi privati. Il-preferenzi tal-konsumaturi għalhekk jaqdu rwol importanti fil-futur tal-politika ta’ mobilità. Dawn jistgħu jiġu influwenzati billi jiġu pprovduti l-faċilitajiet disponibbli immedjatament għall-ippjanar tal-vjaġġi, li jħeġġu lin-nies biex jagħmlu għażliet ekoloġiċi. Inċentivi ta’ pprezzar xieraq jista’ jkollhom ukoll rwol biex jinfluwenzaw l-imġiba tal-konsumatur. |
| --- | --- |

7.5.

It-trasport awtonomu jista’ jwassal għal użu akbar ta’ karozzi privati minħabba ż-żieda fil-konvenjenza għall-passiġġieri. Min-naħa l-oħra, il-car-sharing — flimkien mal-użu tat-trasport pubbliku — huwa mistenni li jnaqqas l-ammont ta’ karozzi privati. Il-preferenzi tal-konsumaturi għalhekk jaqdu rwol importanti fil-futur tal-politika ta’ mobilità. Dawn jistgħu jiġu influwenzati billi jiġu pprovduti l-faċilitajiet disponibbli immedjatament għall-ippjanar tal-vjaġġi, li jħeġġu lin-nies biex jagħmlu għażliet ekoloġiċi. Inċentivi ta’ pprezzar xieraq jista’ jkollhom ukoll rwol biex jinfluwenzaw l-imġiba tal-konsumatur.

Brussell, il-5 ta’ Lulju 2017.

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Georges DASSIS

---

(1)  Rapport ta’ Informazzjoni mill-Kummissjoni Konsultattiva dwar il-Bidliet Industrijali (CCMI) tal-KESE dwar “L-industrija tal-karozzi”, CCMI/148, adottat mis-CCMI fit-30 ta’ Jannar 2017.

1

(2)  Opinjoni tal-KESE dwar “Sistemi ta’ Trasport Intelliġenti u Kooperattivi”, TEN/621 (għadha mhux ippubblikata fil-ĠU).

2

(3)  Opinjoni tal-KESE dwar “L-intelliġenza artifiċjali”, INT/806 (għadha mhux ippubblikata fil-ĠU).

3

---

| 13.10.2017 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 345/58 |
| --- | --- | --- | --- |

13.10.2017

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 345/58

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Id-dimensjoni esterna tal-ekonomija soċjali”

(opinjoni fuq inizjattiva proprja)

(2017/C 345/09)

| Relatur: | Miguel Ángel CABRA DE LUNA |
| --- | --- |

Relatur:

Miguel Ángel CABRA DE LUNA

| Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja | 22.9.2016 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 29(2) tar-Regoli ta’ Proċedura |
| | Opinjoni fuq inizjattiva proprja |
| | |
| Sezzjoni kompetenti | REX |
| Adottata fis-sezzjoni | 8.6.2017 |
| Adottata fil-plenarja | 5.7.2017 |
| Sessjoni plenarja Nru | 527 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 129/1/4 |

Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja

22.9.2016

Bażi legali

Artikolu 29(2) tar-Regoli ta’ Proċedura

Opinjoni fuq inizjattiva proprja

Sezzjoni kompetenti

REX

Adottata fis-sezzjoni

8.6.2017

Adottata fil-plenarja

5.7.2017

Sessjoni plenarja Nru

527

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

129/1/4

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | L-ekonomija soċjali hija attur rilevanti li jikkontribwixxi għall-ksib tal-objettivi tal-politiki Ewropej kollha li għandhom dimensjoni esterna: il-politika esterna u ta’ sigurtà, dik kummerċjali, tal-viċinat, dwar it-tibdil fil-klima, tal-kooperazzjoni għall-iżvilupp u l-iżvilupp sostenibbli. Madankollu, in-nuqqas ta’ ambjent regolatorju adegwat, kemm fil-livell Ewropew kif ukoll dak nazzjonali, jimpedixxi lil dan is-settur milli jiżviluppa l-potenzjal sħiħ tiegħu u jimmassimizza l-impatt tiegħu. |
| --- | --- |

1.1.

L-ekonomija soċjali hija attur rilevanti li jikkontribwixxi għall-ksib tal-objettivi tal-politiki Ewropej kollha li għandhom dimensjoni esterna: il-politika esterna u ta’ sigurtà, dik kummerċjali, tal-viċinat, dwar it-tibdil fil-klima, tal-kooperazzjoni għall-iżvilupp u l-iżvilupp sostenibbli. Madankollu, in-nuqqas ta’ ambjent regolatorju adegwat, kemm fil-livell Ewropew kif ukoll dak nazzjonali, jimpedixxi lil dan is-settur milli jiżviluppa l-potenzjal sħiħ tiegħu u jimmassimizza l-impatt tiegħu.

| 1.2. | L-Istrument ta’ Sħubija (1) għall-kooperazzjoni ma’ pajjiżi terzi, immirat lejn il-pajjiżi żviluppati u dawk li qed jiżviluppaw, jista’ jipprovdi opportunità għall-ekonomija soċjali tal-Unjoni Ewropew (UE) fil-proċess ta’ internazzjonalizzazzjoni tiegħu, filwaqt li jrawwem il-kompetittività, l-innovazzjoni u r-riċerka. |
| --- | --- |

1.2.

L-Istrument ta’ Sħubija (1) għall-kooperazzjoni ma’ pajjiżi terzi, immirat lejn il-pajjiżi żviluppati u dawk li qed jiżviluppaw, jista’ jipprovdi opportunità għall-ekonomija soċjali tal-Unjoni Ewropew (UE) fil-proċess ta’ internazzjonalizzazzjoni tiegħu, filwaqt li jrawwem il-kompetittività, l-innovazzjoni u r-riċerka.

| 1.3. | L-Unjoni Ewropea (UE) għandha rwol importanti fil-ġlieda biex jinqered il-faqar u jiġi promoss l-iżvilupp ekonomiku u soċjali madwar id-dinja, li huwa rifless fl-Aġenda tal-UE għal wara l-2015 u fl-aċċettazzjoni tal-Aġenda 2030 għall-iżvilupp sostenibbli tan-Nazzjonijiet Uniti. |
| --- | --- |

1.3.

L-Unjoni Ewropea (UE) għandha rwol importanti fil-ġlieda biex jinqered il-faqar u jiġi promoss l-iżvilupp ekonomiku u soċjali madwar id-dinja, li huwa rifless fl-Aġenda tal-UE għal wara l-2015 u fl-aċċettazzjoni tal-Aġenda 2030 għall-iżvilupp sostenibbli tan-Nazzjonijiet Uniti.

| 1.4. | Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) jilqa’ b’sodisfazzjon l-importanza li l-Kunsill jagħti fl-Aġenda għal wara l-2015 lill-“ekonomija soċjali għall-ħolqien tal-impjiegi u l-iżvilupp sostenibbli”, li tiftaħ perspettivi ġodda għall-promozzjoni tal-ekonomija soċjali fid-dimensjoni esterna tagħha (punt 43 tal-Aġenda għal wara l-2015), iżda jilmenta li l-Kummissjoni ma inkludietx l-ekonomija soċjali fil-proposta tagħha dwar kunsens ġdid fir-rigward tal-iżvilupp. |
| --- | --- |

1.4.

Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) jilqa’ b’sodisfazzjon l-importanza li l-Kunsill jagħti fl-Aġenda għal wara l-2015 lill-“ekonomija soċjali għall-ħolqien tal-impjiegi u l-iżvilupp sostenibbli”, li tiftaħ perspettivi ġodda għall-promozzjoni tal-ekonomija soċjali fid-dimensjoni esterna tagħha (punt 43 tal-Aġenda għal wara l-2015), iżda jilmenta li l-Kummissjoni ma inkludietx l-ekonomija soċjali fil-proposta tagħha dwar kunsens ġdid fir-rigward tal-iżvilupp.

| 1.5. | Is-suċċessi fin-negozju li jistgħu jiġu osservati f’diversi pajjiżi barra mill-UE juru li l-ekonomija soċjali, fid-diversi forom intraprenditorjali tagħha, hija preżenti b’mod prominenti fil-ħajja ta’ kuljum u fl-attività produttiva ta’ partijiet kbar tal-Afrika, l-Amerika u l-Asja, u hija strumentali fit-titjib tal-kundizzjonijiet tal-għajxien u tax-xogħol ta’ miljuni ta’ persuni. |
| --- | --- |

1.5.

Is-suċċessi fin-negozju li jistgħu jiġu osservati f’diversi pajjiżi barra mill-UE juru li l-ekonomija soċjali, fid-diversi forom intraprenditorjali tagħha, hija preżenti b’mod prominenti fil-ħajja ta’ kuljum u fl-attività produttiva ta’ partijiet kbar tal-Afrika, l-Amerika u l-Asja, u hija strumentali fit-titjib tal-kundizzjonijiet tal-għajxien u tax-xogħol ta’ miljuni ta’ persuni.

| 1.6. | Fost id-diversi forom intraprenditorjali tal-ekonomija soċjali preżenti f’dawn ir-reġjuni tispikka t-tmexxija, fost l-oħrajn, tal-kooperattivi u l-assoċjazzjonijiet mutwi, li huma ferm numerużi u attivi fil-produzzjoni agrikola, il-finanzi u l-mikrofinanzi, il-provvista ta’ ilma nadif, l-akkomodazzjoni, l-integrazzjoni ta’ persuni b’diżabilità fis-suq tax-xogħol, it-tnaqqis tax-xogħol informali permezz ta’ inizjattivi ta’ intraprenditorija kollettiva tal-ekonomija soċjali, l-integrazzjoni taż-żgħażagħ fis-suq tax-xogħol u l-emanċipazzjoni tan-nisa, li għandha rwol li kull ma jmur huwa aktar sinifikanti fl-attività produttiva tal-kooperattivi u l-assoċjazzjonijiet mutwi. |
| --- | --- |

1.6.

Fost id-diversi forom intraprenditorjali tal-ekonomija soċjali preżenti f’dawn ir-reġjuni tispikka t-tmexxija, fost l-oħrajn, tal-kooperattivi u l-assoċjazzjonijiet mutwi, li huma ferm numerużi u attivi fil-produzzjoni agrikola, il-finanzi u l-mikrofinanzi, il-provvista ta’ ilma nadif, l-akkomodazzjoni, l-integrazzjoni ta’ persuni b’diżabilità fis-suq tax-xogħol, it-tnaqqis tax-xogħol informali permezz ta’ inizjattivi ta’ intraprenditorija kollettiva tal-ekonomija soċjali, l-integrazzjoni taż-żgħażagħ fis-suq tax-xogħol u l-emanċipazzjoni tan-nisa, li għandha rwol li kull ma jmur huwa aktar sinifikanti fl-attività produttiva tal-kooperattivi u l-assoċjazzjonijiet mutwi.

| 1.7. | Flimkien mal-kooperattivi, il-kumpaniji ta’ assistenza reċiproka u intrapriżi simili oħrajn tal-ekonomija soċjali b’bażi assoċjattiva, tispikka l-funzjoni importanti tal-organizzazzjonijiet mingħajr skop ta’ qligħ, assoċjazzjonijiet u fondazzjonijiet magħrufa bħala NGOs (organizzazzjonijiet mhux governattivi), li lkoll huma parti integrali tal-ekonomija soċjali fil-qasam tat-tielet settur ta’ azzjoni soċjali, li jamministraw is-servizzi tal-assistenza soċjali, is-saħħa, l-edukazzjoni u oħrajn, kif ukoll jippromovu inizjattivi ta’ intraprenditorija tal-ekonomija soċjali fost il-popolazzjoni lokali. |
| --- | --- |

1.7.

Flimkien mal-kooperattivi, il-kumpaniji ta’ assistenza reċiproka u intrapriżi simili oħrajn tal-ekonomija soċjali b’bażi assoċjattiva, tispikka l-funzjoni importanti tal-organizzazzjonijiet mingħajr skop ta’ qligħ, assoċjazzjonijiet u fondazzjonijiet magħrufa bħala NGOs (organizzazzjonijiet mhux governattivi), li lkoll huma parti integrali tal-ekonomija soċjali fil-qasam tat-tielet settur ta’ azzjoni soċjali, li jamministraw is-servizzi tal-assistenza soċjali, is-saħħa, l-edukazzjoni u oħrajn, kif ukoll jippromovu inizjattivi ta’ intraprenditorija tal-ekonomija soċjali fost il-popolazzjoni lokali.

| 1.8. | Il-Kummissjoni rrikonoxxiet ir-rwol importanti li jista’ jkollhom l-intrapriżi tal-ekonomija soċjali fl-iżvilupp tal-ekonomija ċirkolari, li għaliha jistgħu jkunu ta’ “kontribut essenzjali” (2). Fl-Ewropa, hemm ħafna eżempji ta’ prattika tajba f’dan il-qasam, li fih l-intrapriżi tal-ekonomija soċjali jista’ jkollhom rwol importanti fl-investimenti ppjanati fil-Pjan ta’ Investiment Estern Ewropew (PIEE) dwar l-enerġiji rinnovabbli fl-Afrika. L-intrapriżi tal-ekonomija soċjali jikkontribwixxu b’mod prominenti għal tkabbir ekonomiku sostenibbli, filwaqt li jnaqqsu l-impatti ambjentali negattivi tiegħu. |
| --- | --- |

1.8.

Il-Kummissjoni rrikonoxxiet ir-rwol importanti li jista’ jkollhom l-intrapriżi tal-ekonomija soċjali fl-iżvilupp tal-ekonomija ċirkolari, li għaliha jistgħu jkunu ta’ “kontribut essenzjali” (2). Fl-Ewropa, hemm ħafna eżempji ta’ prattika tajba f’dan il-qasam, li fih l-intrapriżi tal-ekonomija soċjali jista’ jkollhom rwol importanti fl-investimenti ppjanati fil-Pjan ta’ Investiment Estern Ewropew (PIEE) dwar l-enerġiji rinnovabbli fl-Afrika. L-intrapriżi tal-ekonomija soċjali jikkontribwixxu b’mod prominenti għal tkabbir ekonomiku sostenibbli, filwaqt li jnaqqsu l-impatti ambjentali negattivi tiegħu.

| 1.9. | L-istrumenti finanzjarji tradizzjonali ma jaħdmux għall-intrapriżi tal-ekonomija soċjali, mingħajr preġudizzju għall-ħidma tal-banek etiċi, li jeħtieġu strumenti adattati b’mod speċifiku. Għaldaqstant, il-KESE jiddispjaċih li, minkejja r-rwol indiskutibbli fil-proċess biex jinkisbu l-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli (SDGs) u l-preżenza soċjoekonomika tagħhom, l-intrapriżi tal-ekonomija soċjali mhumiex ikkunsidrati b’mod sistematiku bħala atturi speċifikament rikonoxxuti fil-programmi tal-promozzjoni tal-internazzjonalizzazzjoni u l-promozzjoni tal-intraprenditorija barra mill-UE, wisq anqas fil-kooperazjoni għall-iżvilupp tal-UE. Lanqas il-PIEE u l-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Sostenibbli (EFDS) ma jikkunsidraw ebda linja ta’ finanzjament speċifika għall-IES. |
| --- | --- |

1.9.

L-istrumenti finanzjarji tradizzjonali ma jaħdmux għall-intrapriżi tal-ekonomija soċjali, mingħajr preġudizzju għall-ħidma tal-banek etiċi, li jeħtieġu strumenti adattati b’mod speċifiku. Għaldaqstant, il-KESE jiddispjaċih li, minkejja r-rwol indiskutibbli fil-proċess biex jinkisbu l-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli (SDGs) u l-preżenza soċjoekonomika tagħhom, l-intrapriżi tal-ekonomija soċjali mhumiex ikkunsidrati b’mod sistematiku bħala atturi speċifikament rikonoxxuti fil-programmi tal-promozzjoni tal-internazzjonalizzazzjoni u l-promozzjoni tal-intraprenditorija barra mill-UE, wisq anqas fil-kooperazjoni għall-iżvilupp tal-UE. Lanqas il-PIEE u l-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Sostenibbli (EFDS) ma jikkunsidraw ebda linja ta’ finanzjament speċifika għall-IES.

| 1.10. | Pereżempju, it-tiġdid tal-Ftehim tas-Sħubija ta’ Cotonou se jaffettwa aktar minn 100 pajjiż fl-Afrika, il-Karibew u l-Paċifiku (AKP), b’popolazzjoni totali ta’ 1 500 miljun ruħ. It-tiġdid tal-Ftehim tas-Sħubija ta’ Cotonou huwa mistenni fl-2020 u n-negozjati għandhom jibdew sa mhux aktar tard minn Awwissu 2018. Huwa sorprendenti li fl-imsemmija Komunikazzjoni, li hija bbażata fuq l-Aġenda 2030 tan-Nazzjonijiet Uniti u l-Istrateġija Globali tal-UE dwar il-politika estera u tas-sigurtà, l-ekonomija soċjali ma tissemmiex fost l-atturi mhux statali parteċipanti fis-sħubija, u tibqa’ koperta taħt il-kategorija ġenerika ta’ “is-soċjetà ċivili, l-aġenti tal-isferi ekonomiċi u soċjali u s-settur privat” (punt 4.3.3 tal-Komunikazzjoni). |
| --- | --- |

1.10.

Pereżempju, it-tiġdid tal-Ftehim tas-Sħubija ta’ Cotonou se jaffettwa aktar minn 100 pajjiż fl-Afrika, il-Karibew u l-Paċifiku (AKP), b’popolazzjoni totali ta’ 1 500 miljun ruħ. It-tiġdid tal-Ftehim tas-Sħubija ta’ Cotonou huwa mistenni fl-2020 u n-negozjati għandhom jibdew sa mhux aktar tard minn Awwissu 2018. Huwa sorprendenti li fl-imsemmija Komunikazzjoni, li hija bbażata fuq l-Aġenda 2030 tan-Nazzjonijiet Uniti u l-Istrateġija Globali tal-UE dwar il-politika estera u tas-sigurtà, l-ekonomija soċjali ma tissemmiex fost l-atturi mhux statali parteċipanti fis-sħubija, u tibqa’ koperta taħt il-kategorija ġenerika ta’ “is-soċjetà ċivili, l-aġenti tal-isferi ekonomiċi u soċjali u s-settur privat” (punt 4.3.3 tal-Komunikazzjoni).

Fid-dawl ta’ dan:

| 1.11. | Il-politika kummerċjali hija waħda mill-pilastri tal-azzjoni esterna tal-UE. Is-soċjetà ċivili organizzata tipparteċipa fil-ftehimiet differenti tal-UE ma’ pajjiżi u reġjuni oħra tad-dinja (kummerċjali, tal-assoċjazzjoni, ta’ sħubija ekonomika) permezz ta’ kumitati konsultattivi konġunti u gruppi konsultattivi esterni li jistabbilixxu dawn il-ftehimiet. Il-KESE jirrakkomanda li l-ekonomija soċjali, li diġà hija inkluża f’diversi ftehimiet, tiġi ġeneralizzata u tkun komponent fiss fihom kollha. |
| --- | --- |

1.11.

Il-politika kummerċjali hija waħda mill-pilastri tal-azzjoni esterna tal-UE. Is-soċjetà ċivili organizzata tipparteċipa fil-ftehimiet differenti tal-UE ma’ pajjiżi u reġjuni oħra tad-dinja (kummerċjali, tal-assoċjazzjoni, ta’ sħubija ekonomika) permezz ta’ kumitati konsultattivi konġunti u gruppi konsultattivi esterni li jistabbilixxu dawn il-ftehimiet. Il-KESE jirrakkomanda li l-ekonomija soċjali, li diġà hija inkluża f’diversi ftehimiet, tiġi ġeneralizzata u tkun komponent fiss fihom kollha.

| 1.12. | Kemm l-EFDS kif ukoll il-BEI għandhom jaħdmu flimkien biex tiġi stabbilita ekosistema finanzjarja speċifika tal-IES, kif titlob l-Opinjoni tal-KESE (3). Barra minn hekk, il-programmi ta’ assistenza teknika u tal-kooperazzjoni għall-iżvilupp tal-PIEE għandhom jikkunsidraw il-promozzjoni ta’ pjattaformi diġitali kooperattivi. L-ekonomija diġitali tiftaħ oqsma ġodda ta’ azzjoni u żvilupp għall-IES. B’hekk, l-ekonomija kollaborattiva tippermetti li jinħolqu pjattaformi mhux għall-profitt (platform cooperativism) u tiżviluppa attivitajiet ta’ interess kbir għad-dimensjoni esterna tal-ekonomija soċjali bħall-produzzjoni kollaborattiva, il-finanzi kollaborattivi (crowfunding jew peer-to-peer lending), il-governanza kollaborattiva jew it-tagħlim kollaborattiv (learning). F’dan l-aħħar każ, it-tagħlim permezz ta’ pjattaformi kooperattivi jista’ jkun importanti għat-taħriġ fuq il-post ta’ intraprendituri tal-ekonomija soċjali fil-pajjiżi ġirien u tan-Nofsinhar, bit-tisħiħ tal-kapital uman kruċjali f’dawk il-pajjiżi. |
| --- | --- |

1.12.

Kemm l-EFDS kif ukoll il-BEI għandhom jaħdmu flimkien biex tiġi stabbilita ekosistema finanzjarja speċifika tal-IES, kif titlob l-Opinjoni tal-KESE (3). Barra minn hekk, il-programmi ta’ assistenza teknika u tal-kooperazzjoni għall-iżvilupp tal-PIEE għandhom jikkunsidraw il-promozzjoni ta’ pjattaformi diġitali kooperattivi. L-ekonomija diġitali tiftaħ oqsma ġodda ta’ azzjoni u żvilupp għall-IES. B’hekk, l-ekonomija kollaborattiva tippermetti li jinħolqu pjattaformi mhux għall-profitt (platform cooperativism) u tiżviluppa attivitajiet ta’ interess kbir għad-dimensjoni esterna tal-ekonomija soċjali bħall-produzzjoni kollaborattiva, il-finanzi kollaborattivi (crowfunding jew peer-to-peer lending), il-governanza kollaborattiva jew it-tagħlim kollaborattiv (learning). F’dan l-aħħar każ, it-tagħlim permezz ta’ pjattaformi kooperattivi jista’ jkun importanti għat-taħriġ fuq il-post ta’ intraprendituri tal-ekonomija soċjali fil-pajjiżi ġirien u tan-Nofsinhar, bit-tisħiħ tal-kapital uman kruċjali f’dawk il-pajjiżi.

| 1.13. | Il-KESE jappoġġja r-rakkomandazzjoni tal-Grupp Konsultattiv Ewropew għall-Intrapriżi Soċjali sabiex jissaħħaħ ir-rwol tal-intrapriżi tal-ekonomija soċjali fil-politika esterna tal-UE. B’rabta ma’ dan, il-Kummissjoni u s-Servizz Ewropew għall-Azzjoni Esterna (SEAE) għandhom jikkoordinaw il-politiki u l-inizjattivi tagħhom biex:






  — | jallokaw finanzjament dirett u indirett għall-intrapriżi tal-ekonomija soċjali f’pajjiżi terzi, flimkien mal-gvernijiet involuti u l-organizzazzjonijiet li jappoġġjaw l-ekonomija soċjali; |
| --- | --- | --- |

1.13.

Il-KESE jappoġġja r-rakkomandazzjoni tal-Grupp Konsultattiv Ewropew għall-Intrapriżi Soċjali sabiex jissaħħaħ ir-rwol tal-intrapriżi tal-ekonomija soċjali fil-politika esterna tal-UE. B’rabta ma’ dan, il-Kummissjoni u s-Servizz Ewropew għall-Azzjoni Esterna (SEAE) għandhom jikkoordinaw il-politiki u l-inizjattivi tagħhom biex:

—

jallokaw finanzjament dirett u indirett għall-intrapriżi tal-ekonomija soċjali f’pajjiżi terzi, flimkien mal-gvernijiet involuti u l-organizzazzjonijiet li jappoġġjaw l-ekonomija soċjali;

| — | jistabbilixxu kollaborazzjonijiet konkreti ma’ msieħba globali oħrajn u fondi ta’ innovazzjoni u investiment biex tingħata spinta lill-impatt tal-programmi rispettivi. |
| --- | --- |

—

jistabbilixxu kollaborazzjonijiet konkreti ma’ msieħba globali oħrajn u fondi ta’ innovazzjoni u investiment biex tingħata spinta lill-impatt tal-programmi rispettivi.

| 1.14. | Il-Kummissjoni u l-ekonomija soċjali għandhom jiffaċilitaw l-involviment tal-G20 u l-G7 fil-promozzjoni ta’ politiki speċifiċi ta’ appoġġ għall-ekonomija soċjali (kif muri permezz tal-Qafas Intraprenditorjali Inklużiv tal-G20), li jirriflettu d-differenzi fil-valuri, il-prinċipji u r-raġunijiet għall-eżistenza ta’ dawn l-organizzazzjonijiet (Rakkomandazzjoni Nru 12 tal-Grupp Konsultattiv Ewropew għall-Intrapriżi Soċjali). |
| --- | --- |

1.14.

Il-Kummissjoni u l-ekonomija soċjali għandhom jiffaċilitaw l-involviment tal-G20 u l-G7 fil-promozzjoni ta’ politiki speċifiċi ta’ appoġġ għall-ekonomija soċjali (kif muri permezz tal-Qafas Intraprenditorjali Inklużiv tal-G20), li jirriflettu d-differenzi fil-valuri, il-prinċipji u r-raġunijiet għall-eżistenza ta’ dawn l-organizzazzjonijiet (Rakkomandazzjoni Nru 12 tal-Grupp Konsultattiv Ewropew għall-Intrapriżi Soċjali).

| 1.15. | Permezz tad-diplomazija ekonomika għandhom jiġu promossi r-rwol tal-ekonomija soċjali fil-fora internazzjonali (UNTFSSE, ILGSSE, G20,G7, ILO, eċċ.) u l-kooperazzjoni ma’ organizzazzjonijiet finanzjarji internazzjonali. |
| --- | --- |

1.15.

Permezz tad-diplomazija ekonomika għandhom jiġu promossi r-rwol tal-ekonomija soċjali fil-fora internazzjonali (UNTFSSE, ILGSSE, G20,G7, ILO, eċċ.) u l-kooperazzjoni ma’ organizzazzjonijiet finanzjarji internazzjonali.

| 1.16. | L-UE għandha tiżgura li, fin-negozjati ta’ ftehimiet kummerċjali, l-intrapriżi tal-ekonomija soċjali ma jiġux diskriminati meta mqabbla ma’ intrapriżi oħra, billi jiġu eliminati l-ostakli mhux tariffarji li, de facto, jistabbilixxu tali diskriminazzjoni. |
| --- | --- |

1.16.

L-UE għandha tiżgura li, fin-negozjati ta’ ftehimiet kummerċjali, l-intrapriżi tal-ekonomija soċjali ma jiġux diskriminati meta mqabbla ma’ intrapriżi oħra, billi jiġu eliminati l-ostakli mhux tariffarji li, de facto, jistabbilixxu tali diskriminazzjoni.

| 1.17. | Kemm l-Istrument Ewropew ta’ Viċinat kif ukoll strumenti finanzjarji oħra għandhom jikkontribwixxu b’mod sistematiku għall-promozzjoni tal-ekonomija soċjali, kemm fil-qafas tan-negozjati ta’ adeżjoni ta’ pajjiżi kandidati fl-UE, kif ukoll ma’ pajjiżi ġirien oħra, benefiċjarji ta’ ftehimiet preferenzjali. |
| --- | --- |

1.17.

Kemm l-Istrument Ewropew ta’ Viċinat kif ukoll strumenti finanzjarji oħra għandhom jikkontribwixxu b’mod sistematiku għall-promozzjoni tal-ekonomija soċjali, kemm fil-qafas tan-negozjati ta’ adeżjoni ta’ pajjiżi kandidati fl-UE, kif ukoll ma’ pajjiżi ġirien oħra, benefiċjarji ta’ ftehimiet preferenzjali.

| 1.18. | Il-Kummissjoni għandha ssaħħaħ ir-rwol ta’ tmexxija tagħha fil-kooperazzjoni internazzjonali u fit-tisħiħ u r-rikonoxximent tal-intrapriżi tal-ekonomija soċjali bħala attur ewlieni fis-settur privat biex jintlaħqu l-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli u bħala parti mill-aġenda tal-politika esterna tal-UE. Għalhekk għandhom jiġu kkoordinati l-attivitajiet tad-dipartimenti differenti tal-Kummissjoni u tas-SEAE u jiġu stabbiliti programmi ta’ azzjoni konġunta ta’ kooperazzjoni għall-iżvilupp ma’ istituzzjonijiet finanzjarji internazzjonali oħrajn bħall-Bank Dinji, l-Organizzazzjoni għall-Kooperazzjoni u l-Iżvilupp Ekonomiċi (OECD), il-Bank Afrikan tal-Iżvilupp, il-Bank Asjatiku tal-Iżvilupp u entitajiet pubbliċi u privati oħrajn li qed ifittxu investimenti multilaterali inklużi dawk lokali, u joħolqu inċentivi biex dawn il-modi ta’ finanzjament jaħdmu. L-intrapriżi tal-ekonomija soċjali għandhom jiffurmaw parti mid-“diplomazija ekonomika” tal-UE b’mod urġenti, effettiv u ġenerali. Il-Kummissjoni għandha ssaħħaħ ir-rabtiet ta’ kooperazzjoni fil-qasam tal-ekonomija soċjali ma’ organizzazzjonijiet internazzjonali (NU, ILO, OECD, eċċ.). |
| --- | --- |

1.18.

Il-Kummissjoni għandha ssaħħaħ ir-rwol ta’ tmexxija tagħha fil-kooperazzjoni internazzjonali u fit-tisħiħ u r-rikonoxximent tal-intrapriżi tal-ekonomija soċjali bħala attur ewlieni fis-settur privat biex jintlaħqu l-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli u bħala parti mill-aġenda tal-politika esterna tal-UE. Għalhekk għandhom jiġu kkoordinati l-attivitajiet tad-dipartimenti differenti tal-Kummissjoni u tas-SEAE u jiġu stabbiliti programmi ta’ azzjoni konġunta ta’ kooperazzjoni għall-iżvilupp ma’ istituzzjonijiet finanzjarji internazzjonali oħrajn bħall-Bank Dinji, l-Organizzazzjoni għall-Kooperazzjoni u l-Iżvilupp Ekonomiċi (OECD), il-Bank Afrikan tal-Iżvilupp, il-Bank Asjatiku tal-Iżvilupp u entitajiet pubbliċi u privati oħrajn li qed ifittxu investimenti multilaterali inklużi dawk lokali, u joħolqu inċentivi biex dawn il-modi ta’ finanzjament jaħdmu. L-intrapriżi tal-ekonomija soċjali għandhom jiffurmaw parti mid-“diplomazija ekonomika” tal-UE b’mod urġenti, effettiv u ġenerali. Il-Kummissjoni għandha ssaħħaħ ir-rabtiet ta’ kooperazzjoni fil-qasam tal-ekonomija soċjali ma’ organizzazzjonijiet internazzjonali (NU, ILO, OECD, eċċ.).

| 1.19. | Il-Kummissjoni għandha tinkludi speċifikament is-settur tal-ekonomija soċjali bħala attur intraprenditorjali tal-UE fl-inizjattivi ta’ aċċess għal swieq terzi u fil-programmi kollha ta’ kooperazzjoni għall-iżvilupp u fl-implimentazzjoni tal-Aġenda ta’ wara l-2015, filwaqt li tistabbilixxi indikaturi u objettivi speċifiċi għall-kooperattivi u intrapriżi simili oħra tal-ekonomija soċjali. B’mod konkret, huwa importanti li l-Kummissjoni u r-Rappreżentant Għoli tal-Unjoni għall-Affarijiet Barranin jinkludu b’mod espliċitu l-ekonomija soċjali bħala wieħed mill-atturi mhux statali fil-Ftehim tas-Sħubija ta’ Cotonou li jmiss u jistabbilixxu linji ta’ finanzjament speċifiċi fil-PIEE u l-EFDS għall-intrapriżi tal-ekonomija soċjali. |
| --- | --- |

1.19.

Il-Kummissjoni għandha tinkludi speċifikament is-settur tal-ekonomija soċjali bħala attur intraprenditorjali tal-UE fl-inizjattivi ta’ aċċess għal swieq terzi u fil-programmi kollha ta’ kooperazzjoni għall-iżvilupp u fl-implimentazzjoni tal-Aġenda ta’ wara l-2015, filwaqt li tistabbilixxi indikaturi u objettivi speċifiċi għall-kooperattivi u intrapriżi simili oħra tal-ekonomija soċjali. B’mod konkret, huwa importanti li l-Kummissjoni u r-Rappreżentant Għoli tal-Unjoni għall-Affarijiet Barranin jinkludu b’mod espliċitu l-ekonomija soċjali bħala wieħed mill-atturi mhux statali fil-Ftehim tas-Sħubija ta’ Cotonou li jmiss u jistabbilixxu linji ta’ finanzjament speċifiċi fil-PIEE u l-EFDS għall-intrapriżi tal-ekonomija soċjali.

| 1.20. | Sabiex jikkontribwixxi għall-monitoraġġ u r-reviżjoni tal-SDGs, l-eżerċizzju għandu jinkludi rapport regolari dwar il-politiki ta’ assoċjazzjoni bejn l-Istati Membri u awtoritajiet pubbliċi oħrajn u l-ekonomija soċjali, inklużi l-kooperattivi li huma kruċjali għall-implimentazzjoni tal-SDGs. Bl-istess mod, l-Istati għandhom jitħeġġu jipproduċu data u statistika. |
| --- | --- |

1.20.

Sabiex jikkontribwixxi għall-monitoraġġ u r-reviżjoni tal-SDGs, l-eżerċizzju għandu jinkludi rapport regolari dwar il-politiki ta’ assoċjazzjoni bejn l-Istati Membri u awtoritajiet pubbliċi oħrajn u l-ekonomija soċjali, inklużi l-kooperattivi li huma kruċjali għall-implimentazzjoni tal-SDGs. Bl-istess mod, l-Istati għandhom jitħeġġu jipproduċu data u statistika.

| 1.21. | Il-Kummissjoni għandha tiffaċilita l-inklużjoni tal-ekonomija soċjali fid-djalogu strutturat li ser jippromovi s-settur privat Ewropew u Afrikan, fi ħdan il-qafas ta’ pjattaforma ta’ intrapriżi sostenibbli għall-Afrika. |
| --- | --- |

1.21.

Il-Kummissjoni għandha tiffaċilita l-inklużjoni tal-ekonomija soċjali fid-djalogu strutturat li ser jippromovi s-settur privat Ewropew u Afrikan, fi ħdan il-qafas ta’ pjattaforma ta’ intrapriżi sostenibbli għall-Afrika.

| 1.22. | Il-Kummissjoni għandha tħeġġeġ appoġġ preferenzjali għall-intrapriżi tal-ekonomija soċjali relatati mal-ekonomija ċirkolari, b’suċċessi notevoli fl-Ewropa, u li jistgħu jkunu atturi importanti fil-qasam tat-tkabbir sostenibbli f’pajjiżi barra mill-Ewropa, filwaqt li jnħolqu ħafna impjiegi għaż-żgħażagħ u n-nisa fiż-żoni lokali. |
| --- | --- |

1.22.

Il-Kummissjoni għandha tħeġġeġ appoġġ preferenzjali għall-intrapriżi tal-ekonomija soċjali relatati mal-ekonomija ċirkolari, b’suċċessi notevoli fl-Ewropa, u li jistgħu jkunu atturi importanti fil-qasam tat-tkabbir sostenibbli f’pajjiżi barra mill-Ewropa, filwaqt li jnħolqu ħafna impjiegi għaż-żgħażagħ u n-nisa fiż-żoni lokali.

| 1.23. | Il-Kummissjoni u l-Istati Membri għandhom jippromovu l-parteċipazzjoni, il-konsultazzjoni u l-koordinazzjoni tal-azzjoni intraprenditorjali esterna tagħhom u ta’ kooperazzjoni għall-iżvilupp ma’ korpi rappreżentattivi tal-ekonomija soċjali, Ewropej u nazzjonali, kif ukoll tal-pajjiżi msieħba, u ma’ dawk l-organizzazzjonijiet internazzjonali tal-ekonomija soċjali li jinkludu pajjiżi Tramuntana-Nofsinhar u Nofsinhar-Nofsinhar. Il-KESE jtenni t-talba tiegħu (4) li joħloq Forum Ewropew tas-Soċjetà Ċivili dwar l-Iżvilupp Sostenibbli biex jippromovi u jissorvelja l-applikazzjoni tal-Aġenda 2030, bl-atturi prinċipali jkunu l-Kunsill, il-Kummissjoni, il-Parlament, l-entitajiet rappreżentanti tal-ekonomija soċjali Ewropea u l-bqija tas-soċjetà ċivili. |
| --- | --- |

1.23.

Il-Kummissjoni u l-Istati Membri għandhom jippromovu l-parteċipazzjoni, il-konsultazzjoni u l-koordinazzjoni tal-azzjoni intraprenditorjali esterna tagħhom u ta’ kooperazzjoni għall-iżvilupp ma’ korpi rappreżentattivi tal-ekonomija soċjali, Ewropej u nazzjonali, kif ukoll tal-pajjiżi msieħba, u ma’ dawk l-organizzazzjonijiet internazzjonali tal-ekonomija soċjali li jinkludu pajjiżi Tramuntana-Nofsinhar u Nofsinhar-Nofsinhar. Il-KESE jtenni t-talba tiegħu (4) li joħloq Forum Ewropew tas-Soċjetà Ċivili dwar l-Iżvilupp Sostenibbli biex jippromovi u jissorvelja l-applikazzjoni tal-Aġenda 2030, bl-atturi prinċipali jkunu l-Kunsill, il-Kummissjoni, il-Parlament, l-entitajiet rappreżentanti tal-ekonomija soċjali Ewropea u l-bqija tas-soċjetà ċivili.

| 1.24. | Il-programmi ta’ assistenza teknika u ta’ żvilupp tal-Kummissjoni għandhom jikkunsidraw il-parteċipazzjoni tan-netwerks u tal-organizzazzjonijiet rappreżentattivi tal-ekonomija soċjali bħala intermedjarji u atturi strateġiċi għall-implimentazzjoni tal-programmi ta’ investiment u kooperazzjoni fil-pajjiżi ġirien u fl-iżvilupp u l-appoġġ lill-gvernijiet sabiex jippromovu ambjent istituzzjonali favorevoli għall-intrapriżi tal-ekonomija soċjali. In-Nofsinhar tal-Mediterran u l-Balkani huma prijorità assoluta. |
| --- | --- |

1.24.

Il-programmi ta’ assistenza teknika u ta’ żvilupp tal-Kummissjoni għandhom jikkunsidraw il-parteċipazzjoni tan-netwerks u tal-organizzazzjonijiet rappreżentattivi tal-ekonomija soċjali bħala intermedjarji u atturi strateġiċi għall-implimentazzjoni tal-programmi ta’ investiment u kooperazzjoni fil-pajjiżi ġirien u fl-iżvilupp u l-appoġġ lill-gvernijiet sabiex jippromovu ambjent istituzzjonali favorevoli għall-intrapriżi tal-ekonomija soċjali. In-Nofsinhar tal-Mediterran u l-Balkani huma prijorità assoluta.

| 1.25. | Fil-pajjiżi terzi, il-Kummissjoni u l-SEAE għandhom jippromovu proċess ta’ identifikazzjoni tal-kategoriji differenti tal-intrapriżi tal-ekonomija soċjali, kif ukoll joħolqu qafas legali adegwat li jippermetti li jiġu viżwalizzati l-intrapriżi tal-ekonomija soċjali kollha. Peress li dan huwa proċess kumpless għal medda ta’ żmien medju/twil, għandu jkun hemm enfasi fuq il-kooperattivi u l-assoċjazzjonijiet mutwi, li huma atturi mifruxin madwar id-dinja, b’xenarji legali definiti, bi preżenza li tispikka fil-fergħat kollha tal-attività produttiva u b’sistema ta’ valuri u ta’ governanza mnebbħa mill-ekonomija soċjali kollha, li tippermetti li jiġu identifikati bħala s-sinsla tagħha stess. |
| --- | --- |

1.25.

Fil-pajjiżi terzi, il-Kummissjoni u l-SEAE għandhom jippromovu proċess ta’ identifikazzjoni tal-kategoriji differenti tal-intrapriżi tal-ekonomija soċjali, kif ukoll joħolqu qafas legali adegwat li jippermetti li jiġu viżwalizzati l-intrapriżi tal-ekonomija soċjali kollha. Peress li dan huwa proċess kumpless għal medda ta’ żmien medju/twil, għandu jkun hemm enfasi fuq il-kooperattivi u l-assoċjazzjonijiet mutwi, li huma atturi mifruxin madwar id-dinja, b’xenarji legali definiti, bi preżenza li tispikka fil-fergħat kollha tal-attività produttiva u b’sistema ta’ valuri u ta’ governanza mnebbħa mill-ekonomija soċjali kollha, li tippermetti li jiġu identifikati bħala s-sinsla tagħha stess.

| 1.26. | Għall-finijiet ta’ din l-Opinjoni, il-KESE jħeġġeġ lill-Kummissjoni Ewropea timplimenta malajr l-impenn tagħha li ssaħħaħ is-sensibilizzazzjoni bejn is-servizzi fir-rigward tal-ekonomija soċjali permezz ta’ preżentazzjonijiet interni mmirati lejn id-Direttorati Ġenerali rilevanti u d-delegazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea f’pajjiżi terzi. |
| --- | --- |

1.26.

Għall-finijiet ta’ din l-Opinjoni, il-KESE jħeġġeġ lill-Kummissjoni Ewropea timplimenta malajr l-impenn tagħha li ssaħħaħ is-sensibilizzazzjoni bejn is-servizzi fir-rigward tal-ekonomija soċjali permezz ta’ preżentazzjonijiet interni mmirati lejn id-Direttorati Ġenerali rilevanti u d-delegazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea f’pajjiżi terzi.

2.   Introduzzjoni

| 2.1. | L-Istrateġija Globali dwar il-Politika Esterna u ta’ Sigurtà tal-UE tikkunsidra l-ewwel żewġ prijoritajiet tagħha s-sigurtà tal-UE u l-investiment fir-reżiljenza tal-Istati u l-kumpaniji li jinsabu fil-Lvant tal-Ewropa u n-Nofsinhar, lejn l-Afrika Ċentrali. Fl-implimentazzjoni ta’ dawn il-prijoritajiet u tal-Politika Ewropea tal-Viċinat (PEV), l-ekonomija soċjali tista’ twettaq funzjonijiet rilevanti fil-promozzjoni ta’ proċessi ta’ żvilupp inklużiv u ta’ tkabbir sostenibbli. |
| --- | --- |

2.1.

L-Istrateġija Globali dwar il-Politika Esterna u ta’ Sigurtà tal-UE tikkunsidra l-ewwel żewġ prijoritajiet tagħha s-sigurtà tal-UE u l-investiment fir-reżiljenza tal-Istati u l-kumpaniji li jinsabu fil-Lvant tal-Ewropa u n-Nofsinhar, lejn l-Afrika Ċentrali. Fl-implimentazzjoni ta’ dawn il-prijoritajiet u tal-Politika Ewropea tal-Viċinat (PEV), l-ekonomija soċjali tista’ twettaq funzjonijiet rilevanti fil-promozzjoni ta’ proċessi ta’ żvilupp inklużiv u ta’ tkabbir sostenibbli.

| 2.2. | Il-PEV, ma’ pajjiżi tal-Lvant u n-Nofsinhar tal-Ewropa, u l-istrument finanzjarju tagħha, l-Istrument Ewropew ta’ Viċinat, huma fundamentali għall-promozzjoni tar-relazzjonijiet mas-16-il pajjiż li tapplika għalihom, 6 tal-Lvant u 10 tan-Nofsinhar fil-Mediterran, li tibda minn EUR 15 400 miljun allokati mill-UE għall-iżvilupp tagħha fil-perjodu 2014-2020. |
| --- | --- |

2.2.

Il-PEV, ma’ pajjiżi tal-Lvant u n-Nofsinhar tal-Ewropa, u l-istrument finanzjarju tagħha, l-Istrument Ewropew ta’ Viċinat, huma fundamentali għall-promozzjoni tar-relazzjonijiet mas-16-il pajjiż li tapplika għalihom, 6 tal-Lvant u 10 tan-Nofsinhar fil-Mediterran, li tibda minn EUR 15 400 miljun allokati mill-UE għall-iżvilupp tagħha fil-perjodu 2014-2020.

| 2.3. | Il-PIEE, permezz tal-EFDS, ser jippromovi investimenti ta’ bejn EUR 44 000 u EUR 88 000 miljun, fl-Afrika u fil-pajjiżi ġirien tal-UE bejn l-2016 u l-2020, bil-korpi tas-settur pubbliku u l-investituri tas-settur privat meqjusa bħala kontropartijiet eliġibbli għall-proġetti ta’ investiment. |
| --- | --- |

2.3.

Il-PIEE, permezz tal-EFDS, ser jippromovi investimenti ta’ bejn EUR 44 000 u EUR 88 000 miljun, fl-Afrika u fil-pajjiżi ġirien tal-UE bejn l-2016 u l-2020, bil-korpi tas-settur pubbliku u l-investituri tas-settur privat meqjusa bħala kontropartijiet eliġibbli għall-proġetti ta’ investiment.

| 2.4. | Il-kummerċ internazzjonali huwa wieħed mill-pilastri tal-Istrateġija Ewropea 2020 ġdida sabiex tinkiseb Unjoni aktar kompetittiva u ekoloġika. Il-Ftehimiet ta’ Kummerċ Ħieles u Investiment appoġġjati mill-UE jistgħu jikkontribwixxu għal dinamiżmu akbar tat-tkabbir ekonomiku fl-UE, jekk jiġi kkunsidrat li 90 % tat-tkabbir futur globali se jsir barra l-Ewropa. L-UE għandha tiżgura li, fin-negozjati tal-ftehimiet kummerċjali, l-intrapriżi tal-ekonomija soċjali ma jiġux diskriminati meta mqabbla ma’ intrapriżi oħra, billi jiġu eliminati l-ostakli mhux tariffarji li, de facto, jistabbilixxu tali diskriminazzjoni. L-ekonomija soċjali Ewropea trid tuża dawn il-ftehimiet sabiex tħeġġeġ lill-intrapriżi tagħha jsiru aktar internazzjonali, kemm fl-ambitu tal-pajjiżi ġirien tal-Lvant u tan-Nofsinhar tal-Ewropa kif ukoll fil-bqija tad-dinja. |
| --- | --- |

2.4.

Il-kummerċ internazzjonali huwa wieħed mill-pilastri tal-Istrateġija Ewropea 2020 ġdida sabiex tinkiseb Unjoni aktar kompetittiva u ekoloġika. Il-Ftehimiet ta’ Kummerċ Ħieles u Investiment appoġġjati mill-UE jistgħu jikkontribwixxu għal dinamiżmu akbar tat-tkabbir ekonomiku fl-UE, jekk jiġi kkunsidrat li 90 % tat-tkabbir futur globali se jsir barra l-Ewropa. L-UE għandha tiżgura li, fin-negozjati tal-ftehimiet kummerċjali, l-intrapriżi tal-ekonomija soċjali ma jiġux diskriminati meta mqabbla ma’ intrapriżi oħra, billi jiġu eliminati l-ostakli mhux tariffarji li, de facto, jistabbilixxu tali diskriminazzjoni. L-ekonomija soċjali Ewropea trid tuża dawn il-ftehimiet sabiex tħeġġeġ lill-intrapriżi tagħha jsiru aktar internazzjonali, kemm fl-ambitu tal-pajjiżi ġirien tal-Lvant u tan-Nofsinhar tal-Ewropa kif ukoll fil-bqija tad-dinja.

| 2.5. | L-UE għandha funzjoni importanti fil-ġlieda biex jinqered il-faqar u biex tippromovi l-iżvilupp ekonomiku u soċjali madwar id-dinja. L-għajnuna uffiċjali għall-iżvilupp offruta mill-UE u l-Istati Membri ammontat għal EUR 68 000 miljun fl-2015 (5) u taqbeż il-50 % tal-bqija tad-donaturi fid-dinja. |
| --- | --- |

2.5.

L-UE għandha funzjoni importanti fil-ġlieda biex jinqered il-faqar u biex tippromovi l-iżvilupp ekonomiku u soċjali madwar id-dinja. L-għajnuna uffiċjali għall-iżvilupp offruta mill-UE u l-Istati Membri ammontat għal EUR 68 000 miljun fl-2015 (5) u taqbeż il-50 % tal-bqija tad-donaturi fid-dinja.

| 2.6. | Il-Kunsill, fil-laqgħa tiegħu tas-26 ta’ Mejju 2015, approva l-pożizzjoni tal-UE fir-rigward tal-Aġenda għall-iżvilupp wara l-2015 (Sħubija Globali Ġdida għall-Qerda tal-Faqar u l-Iżvilupp Sostenibbli wara l-2015). L-imsemmija Aġenda għal wara l-2015 kienet appoġġjata mill-UE fl-Assemblea Ġenerali tan-NU f’Settembru tal-2015, li approvat l-Aġenda 2030 għall-Iżvilupp Sostenibbli. Fl-imsemmija Aġenda għal wara l-2015, il-Kunsill jenfasizza “l-importanza tal-intrapriżi mikro, żgħar u ta’ daqs medju u l-intrapriżi tal-ekonomija soċjali għall-ħolqien tal-impjiegi u l-iżvilupp sostenibbli” (punt 43). |
| --- | --- |

2.6.

Il-Kunsill, fil-laqgħa tiegħu tas-26 ta’ Mejju 2015, approva l-pożizzjoni tal-UE fir-rigward tal-Aġenda għall-iżvilupp wara l-2015 (Sħubija Globali Ġdida għall-Qerda tal-Faqar u l-Iżvilupp Sostenibbli wara l-2015). L-imsemmija Aġenda għal wara l-2015 kienet appoġġjata mill-UE fl-Assemblea Ġenerali tan-NU f’Settembru tal-2015, li approvat l-Aġenda 2030 għall-Iżvilupp Sostenibbli. Fl-imsemmija Aġenda għal wara l-2015, il-Kunsill jenfasizza “l-importanza tal-intrapriżi mikro, żgħar u ta’ daqs medju u l-intrapriżi tal-ekonomija soċjali għall-ħolqien tal-impjiegi u l-iżvilupp sostenibbli” (punt 43).

3.   L-intrapriżi u l-organizzazzjonijiet tal-ekonomija soċjali (IES)

| 3.1. | L-intrapriżi tal-ekonomija soċjali huma magħmla minn firxa kbira ta’ atturi li għandhom nukleu ta’ identità komuni, bi prinċipji u valuri ta’ mġiba li jikkaratterizzawhom bħala entitajiet ta’ natura ħielsa u volontarja, b’sistemi ta’ governanza demokratiċi u parteċipattivi, maħluqin mis-soċjetà ċivili bil-għan prinċipali li jissodisfaw u jsolvu bi kriterji solidali l-bżonnijiet tal-persuni u tal-gruppi soċjali li jintegraw fihom, qabel ma jerġgħu jħallsu lill-investituri ta’ kapital (6). Pereżempju ta’ min wieħed jinnota li l-Unesco rrikonoxxiet lill-kooperattivi Ġermaniżi bħala wirt intanġibbli tal-umanità. |
| --- | --- |

3.1.

L-intrapriżi tal-ekonomija soċjali huma magħmla minn firxa kbira ta’ atturi li għandhom nukleu ta’ identità komuni, bi prinċipji u valuri ta’ mġiba li jikkaratterizzawhom bħala entitajiet ta’ natura ħielsa u volontarja, b’sistemi ta’ governanza demokratiċi u parteċipattivi, maħluqin mis-soċjetà ċivili bil-għan prinċipali li jissodisfaw u jsolvu bi kriterji solidali l-bżonnijiet tal-persuni u tal-gruppi soċjali li jintegraw fihom, qabel ma jerġgħu jħallsu lill-investituri ta’ kapital (6). Pereżempju ta’ min wieħed jinnota li l-Unesco rrikonoxxiet lill-kooperattivi Ġermaniżi bħala wirt intanġibbli tal-umanità.

| 3.2. | L-atturi li jikkostitwixxu l-ekonomija soċjali huma identifikati u speċifikati sew mill-istituzzjonijiet tal-UE, kif ukoll mill-protagonisti tal-ekonomija soċjali proprji u mil-letteratura xjentifika. Partikolarment sinifikanti huma r-Rapport tal-Parlament Ewropew dwar l-Ekonomija Soċjali (2008/2250(INI)) tal-25 ta’ Jannar 2009, il-Manwal dwar il-kontijiet satellitari tal-intrapriżi fl-ekonomija soċjali: kooperattivi u mutwi, promoss mill-Kummissjoni Ewropea (2006); l-opinjonijiet tal-KESE (7) u r-Rapport tal-imsemmi Kumitat dwar L-Ekonomija Soċjali fl-Unjoni Ewropea
   (8). Dawn kollha huma simili peress li jidentifikaw lis-settur tal-ekonomija soċjali bħala kostitwit minn firxa ta’ intrapriżi u entitajiet “ibbażati fuq l-importanza prijoritarja tal-persuni fuq il-kapital u jinkludu forom ta’ organizzazzjoni bħal kooperattivi, intrapriżi mutwi, fondazzjonijiet u assoċjazzjonijiet, kif ukoll forom aktar ġodda ta’ intrapriżi soċjali” (Konklużjonijiet tal-Kunsill tal-Unjoni Ewropea tas-7 ta’ Diċembru 2015 dwar “Il-promozzjoni tal-ekonomija soċjali bħala mutur ewlieni ta’ żvilupp ekonomiku u soċjali fl-Ewropa”) (9). |
| --- | --- |

3.2.

L-atturi li jikkostitwixxu l-ekonomija soċjali huma identifikati u speċifikati sew mill-istituzzjonijiet tal-UE, kif ukoll mill-protagonisti tal-ekonomija soċjali proprji u mil-letteratura xjentifika. Partikolarment sinifikanti huma r-Rapport tal-Parlament Ewropew dwar l-Ekonomija Soċjali (2008/2250(INI)) tal-25 ta’ Jannar 2009, il-Manwal dwar il-kontijiet satellitari tal-intrapriżi fl-ekonomija soċjali: kooperattivi u mutwi, promoss mill-Kummissjoni Ewropea (2006); l-opinjonijiet tal-KESE (7) u r-Rapport tal-imsemmi Kumitat dwar L-Ekonomija Soċjali fl-Unjoni Ewropea
   (8). Dawn kollha huma simili peress li jidentifikaw lis-settur tal-ekonomija soċjali bħala kostitwit minn firxa ta’ intrapriżi u entitajiet “ibbażati fuq l-importanza prijoritarja tal-persuni fuq il-kapital u jinkludu forom ta’ organizzazzjoni bħal kooperattivi, intrapriżi mutwi, fondazzjonijiet u assoċjazzjonijiet, kif ukoll forom aktar ġodda ta’ intrapriżi soċjali” (Konklużjonijiet tal-Kunsill tal-Unjoni Ewropea tas-7 ta’ Diċembru 2015 dwar “Il-promozzjoni tal-ekonomija soċjali bħala mutur ewlieni ta’ żvilupp ekonomiku u soċjali fl-Ewropa”) (9).

4.   Ekonomija Soċjali, Politika Ewropa tal-Viċinat u l-Istrateġija Globali tal-UE għall-Politika Estera u ta’ Sigurtà

| 4.1. | L-ekonomija soċjali jista’ jkollha rwol rilevanti ħafna fl-azzjoni esterna tal-UE. L-istorja tal-ekonomija soċjali hija storja ta’ suċċessi, mhux biss fl-Ewropa, imma f’numru ta’ pajjiżi ġirien tan-Nofsinhar u f’ħafna reġjuni Afrikani. Dan kien evidenti fir-Rakkomandazzjoni 193 tal-ILO tal-20 ta’ Ġunju 2002 dwar il-promozzjoni tal-kooperattivi biex jitqiesu bħala wieħed mill-pilastri tal-iżvilupp ekonomiku u soċjali u li, permezz tal-valuri u s-sistemi ta’ governanza tagħhom, jippromovu l-aktar parteċipazzjoni sħiħa tal-popolazzjoni kollha f’dan l-iżvilupp, li jsaħħaħ l-istabbilità, il-fiduċja u l-koeżjoni soċjali. |
| --- | --- |

4.1.

L-ekonomija soċjali jista’ jkollha rwol rilevanti ħafna fl-azzjoni esterna tal-UE. L-istorja tal-ekonomija soċjali hija storja ta’ suċċessi, mhux biss fl-Ewropa, imma f’numru ta’ pajjiżi ġirien tan-Nofsinhar u f’ħafna reġjuni Afrikani. Dan kien evidenti fir-Rakkomandazzjoni 193 tal-ILO tal-20 ta’ Ġunju 2002 dwar il-promozzjoni tal-kooperattivi biex jitqiesu bħala wieħed mill-pilastri tal-iżvilupp ekonomiku u soċjali u li, permezz tal-valuri u s-sistemi ta’ governanza tagħhom, jippromovu l-aktar parteċipazzjoni sħiħa tal-popolazzjoni kollha f’dan l-iżvilupp, li jsaħħaħ l-istabbilità, il-fiduċja u l-koeżjoni soċjali.

| 4.2. | Il-Kummissjoni u l-Kunsill enfasizzaw f’diversi okkażjonijiet l-importanza tal-kooperattivi u tal-ekonomija soċjali fl-azzjoni esterna tal-UE. B’hekk, il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni tat-12 ta’ Settembru 2012 (“L-għeruq ta’ demokrazija u żvilupp sostenibbli: il-kooperazzjoni tal-Ewropa mas-Soċjetà Ċivili fir-relazzjonijiet esterni”) tissottolinja r-rwol tal-kooperattivi bħala partijiet interessati rilevanti tas-soċjetà ċivili”partikolarment attivi fil-promozzjoni tal-intraprenditorija u l-ħolqien tal-impjiegi permezz tal-mobilizzazzjoni ta’ komunitajiet lokali”. Min-naħa tiegħu, fl-Aġenda għal wara l-2015, il-Kunsill jagħti rwol sinifikanti lill-ekonomija soċjali fil-ħolqien tal-impjiegi u l-iżvilupp sostenibbli (punt 43 tal-Aġenda għal wara l-2015). |
| --- | --- |

4.2.

Il-Kummissjoni u l-Kunsill enfasizzaw f’diversi okkażjonijiet l-importanza tal-kooperattivi u tal-ekonomija soċjali fl-azzjoni esterna tal-UE. B’hekk, il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni tat-12 ta’ Settembru 2012 (“L-għeruq ta’ demokrazija u żvilupp sostenibbli: il-kooperazzjoni tal-Ewropa mas-Soċjetà Ċivili fir-relazzjonijiet esterni”) tissottolinja r-rwol tal-kooperattivi bħala partijiet interessati rilevanti tas-soċjetà ċivili”partikolarment attivi fil-promozzjoni tal-intraprenditorija u l-ħolqien tal-impjiegi permezz tal-mobilizzazzjoni ta’ komunitajiet lokali”. Min-naħa tiegħu, fl-Aġenda għal wara l-2015, il-Kunsill jagħti rwol sinifikanti lill-ekonomija soċjali fil-ħolqien tal-impjiegi u l-iżvilupp sostenibbli (punt 43 tal-Aġenda għal wara l-2015).

| 4.3. | L-Istrateġija Globali dwar il-Politika Esterna u ta’ Sigurtà tal-UE tikkunsidra l-ewwel żewġ prijoritajiet tagħha s-sigurtà tal-UE u l-investiment fir-reżiljenza tal-Istati u l-kumpaniji li jinsabu fil-Lvant tal-Ewropa u n-Nofsinhar, lejn l-Afrika Ċentrali. |
| --- | --- |

4.3.

L-Istrateġija Globali dwar il-Politika Esterna u ta’ Sigurtà tal-UE tikkunsidra l-ewwel żewġ prijoritajiet tagħha s-sigurtà tal-UE u l-investiment fir-reżiljenza tal-Istati u l-kumpaniji li jinsabu fil-Lvant tal-Ewropa u n-Nofsinhar, lejn l-Afrika Ċentrali.

| 4.4. | Il-PEV hija fundamentali biex tiżgura l-prijoritajiet stabbiliti fl-Istrateġija Globali għall-Politika Estera u ta’ Sigurtà tal-Unjoni Ewropea. Din l-Istrateġija tikkunsidra li waħda mill-prijoritajiet tal-azzjoni esterna hija li jsir investiment fir-reżiljenza tal-Istati u l-kumpaniji li qegħdin fil-Lvant tal-Ewropa u n-Nofsinhar, lejn l-Afrika Ċentrali, kemm għal pajjiżi li qegħdin ġewwa kif ukoll barra l-PEV. |
| --- | --- |

4.4.

Il-PEV hija fundamentali biex tiżgura l-prijoritajiet stabbiliti fl-Istrateġija Globali għall-Politika Estera u ta’ Sigurtà tal-Unjoni Ewropea. Din l-Istrateġija tikkunsidra li waħda mill-prijoritajiet tal-azzjoni esterna hija li jsir investiment fir-reżiljenza tal-Istati u l-kumpaniji li qegħdin fil-Lvant tal-Ewropa u n-Nofsinhar, lejn l-Afrika Ċentrali, kemm għal pajjiżi li qegħdin ġewwa kif ukoll barra l-PEV.

| 4.5. | Il-konsolidazzjoni ta’ Stati reżiljenti fl-ambjent Ewropew, prijorità tal-azzjoni esterna tal-UE, ma tistax tkun żgurata mingħajr soċjetajiet b’saħħithom, magħqudin u reżistenti. L-ekonomija soċjali, ibbażata fuq intrapriżi maħluqin minn persuni għall-persuni, tikkostitwixxi espressjoni vibranti tas-soċjetà ċivili. L-intrapriżi tal-ekonomija soċjali huma frott l-inizjattivi taċ-ċittadini ta’ intraprenditorija kollettiva li jintegraw l-għanijiet ekonomiċi u soċjali fi proġett komuni, li jittrasforma lill-persuni f’persuni responsabbli u protagonisti tad-destin tagħhom stess, u jippermettilhom itejbu l-kundizzjonijiet tal-għajxien tagħhom u jqawwu t-tamiet fil-futur. Din hija l-aħjar garanzija biex tikkonsolida l-Istati reżiljenti fil-Lvant tal-Ewropa u fin-Nofsinhar, f’pajjiżi oħra ġewwa u barra l-PEV, kif tindika l-Istrateġija Globali għall-Politika Estera u ta’ Sigurtà tal-Unjoni Ewropea. Hija wkoll l-aħjar garanzija biex jiġu żgurati s-sostenibbiltà u s-suċċess fit-tul tal-ewwel mill-ħames prijoritajiet kbar tal-azzjoni esterna tal-UE, is-sigurtà tad-dar komuni tagħna, Ewropa, u għaldaqstant biex jiġu evitati l-proċessi tar-radikalizzazzjoni. |
| --- | --- |

4.5.

Il-konsolidazzjoni ta’ Stati reżiljenti fl-ambjent Ewropew, prijorità tal-azzjoni esterna tal-UE, ma tistax tkun żgurata mingħajr soċjetajiet b’saħħithom, magħqudin u reżistenti. L-ekonomija soċjali, ibbażata fuq intrapriżi maħluqin minn persuni għall-persuni, tikkostitwixxi espressjoni vibranti tas-soċjetà ċivili. L-intrapriżi tal-ekonomija soċjali huma frott l-inizjattivi taċ-ċittadini ta’ intraprenditorija kollettiva li jintegraw l-għanijiet ekonomiċi u soċjali fi proġett komuni, li jittrasforma lill-persuni f’persuni responsabbli u protagonisti tad-destin tagħhom stess, u jippermettilhom itejbu l-kundizzjonijiet tal-għajxien tagħhom u jqawwu t-tamiet fil-futur. Din hija l-aħjar garanzija biex tikkonsolida l-Istati reżiljenti fil-Lvant tal-Ewropa u fin-Nofsinhar, f’pajjiżi oħra ġewwa u barra l-PEV, kif tindika l-Istrateġija Globali għall-Politika Estera u ta’ Sigurtà tal-Unjoni Ewropea. Hija wkoll l-aħjar garanzija biex jiġu żgurati s-sostenibbiltà u s-suċċess fit-tul tal-ewwel mill-ħames prijoritajiet kbar tal-azzjoni esterna tal-UE, is-sigurtà tad-dar komuni tagħna, Ewropa, u għaldaqstant biex jiġu evitati l-proċessi tar-radikalizzazzjoni.

| 4.6. | Finalment, id-dimensjoni esterna tal-ekonomija soċjali tista’ tkun ta’ utilità kbira biex tiġġenera impjiegi bi drittijiet f’pajjiżi b’perċentwali għoljin ta’ ekonomija sewda jew f’pajjiżi fi tranżizzjoni mill-mudell ekonomiku tagħhom. Dan jgħodd ukoll sabiex jiġi evitat li jingħalqu intrapriżi billi l-impjegati jkunu responsabbli huma stess, taħt forma legali u kooperattiva organizzattiva. |
| --- | --- |

4.6.

Finalment, id-dimensjoni esterna tal-ekonomija soċjali tista’ tkun ta’ utilità kbira biex tiġġenera impjiegi bi drittijiet f’pajjiżi b’perċentwali għoljin ta’ ekonomija sewda jew f’pajjiżi fi tranżizzjoni mill-mudell ekonomiku tagħhom. Dan jgħodd ukoll sabiex jiġi evitat li jingħalqu intrapriżi billi l-impjegati jkunu responsabbli huma stess, taħt forma legali u kooperattiva organizzattiva.

5.   L-ekonomija soċjali u l-politika kummerċjali u ta’ investimenti tal-UE

| 5.1. | Il-politika kummerċjali hija waħda mill-pilastri tal-azzjoni esterna tal-UE. Is-soċjetà ċivili organizzata tipparteċipa fil-ftehimiet differenti tal-UE ma’ pajjiżi u reġjuni oħra tad-dinja (kummerċjali, tal-assoċjazzjoni, ta’ sħubija ekonomika) permezz ta’ kumitati konsultattivi konġunti u gruppi konsultattivi esterni li jistabbilixxu dawn il-ftehimiet. Il-KESE jirrakkomanda li l-preżenza tal-ekonomija soċjali, li diġà tipparteċipa f’għadd ta’ ftehimiet, tiġi ġeneralizzata u ssir element fiss f’kollha kemm huma u jipproponi li dan iservi biex jittieħed vantaġġ mill-esperjenza tal-ekonomija soċjali, fi ħdan il-kapitoli dwar l-iżvilupp sostenibbli ta’ dawn il-ftehimiet, sabiex jinħolqu intrapriżi bil-valuri u l-karatteristiċi proprji tal-ekonomija soċjali. U li l-organizzazzjonijiet tal-ekonomija soċjali jiġu inklużi regolarment fil-kompożizzjoni tal-Gruppi Konsultattivi Domestiċi tas-soċjetà ċivili previsti minn dawn il-kapitoli u fil-missjonijiet kummerċjali promossi mill-Kummissjoni f’pajjiżi terzi. |
| --- | --- |

5.1.

Il-politika kummerċjali hija waħda mill-pilastri tal-azzjoni esterna tal-UE. Is-soċjetà ċivili organizzata tipparteċipa fil-ftehimiet differenti tal-UE ma’ pajjiżi u reġjuni oħra tad-dinja (kummerċjali, tal-assoċjazzjoni, ta’ sħubija ekonomika) permezz ta’ kumitati konsultattivi konġunti u gruppi konsultattivi esterni li jistabbilixxu dawn il-ftehimiet. Il-KESE jirrakkomanda li l-preżenza tal-ekonomija soċjali, li diġà tipparteċipa f’għadd ta’ ftehimiet, tiġi ġeneralizzata u ssir element fiss f’kollha kemm huma u jipproponi li dan iservi biex jittieħed vantaġġ mill-esperjenza tal-ekonomija soċjali, fi ħdan il-kapitoli dwar l-iżvilupp sostenibbli ta’ dawn il-ftehimiet, sabiex jinħolqu intrapriżi bil-valuri u l-karatteristiċi proprji tal-ekonomija soċjali. U li l-organizzazzjonijiet tal-ekonomija soċjali jiġu inklużi regolarment fil-kompożizzjoni tal-Gruppi Konsultattivi Domestiċi tas-soċjetà ċivili previsti minn dawn il-kapitoli u fil-missjonijiet kummerċjali promossi mill-Kummissjoni f’pajjiżi terzi.

| 5.2. | Il-preżenza tal-ekonomija soċjali fil-kumitati konsultattivi konġunti u l-gruppi konsultattivi domestiċi tista’ tikkontribwixxi biex issaħħaħ l-għarfien, l-għaqdiet u l-kooperazzjoni tal-ekonomija soċjali f’diversi reġjuni. Kif diġà jiġri, pereżempju, bejn l-ekonomija soċjali tal-UE u l-kontropartijiet korrispondenti fl-Amerika Latina u l-kosta tan-Nofsinhar tal-Mediterran. |
| --- | --- |

5.2.

Il-preżenza tal-ekonomija soċjali fil-kumitati konsultattivi konġunti u l-gruppi konsultattivi domestiċi tista’ tikkontribwixxi biex issaħħaħ l-għarfien, l-għaqdiet u l-kooperazzjoni tal-ekonomija soċjali f’diversi reġjuni. Kif diġà jiġri, pereżempju, bejn l-ekonomija soċjali tal-UE u l-kontropartijiet korrispondenti fl-Amerika Latina u l-kosta tan-Nofsinhar tal-Mediterran.

| 5.3. | Il-PEV, permezz tal-ENI tagħha, allokat EUR 15 400 miljun fil-perjodu 2014-2016 biex jintlaħqu l-għanijiet tagħha. L-PIEE (10) li jipprovdi qafas globali biex jiżdied l-investiment fl-Afrika u l-pajjiżi ġirien tal-UE, jista’ jkun strument adegwat għall-promozzjoni tal-ekonomija soċjali f’dawn iż-żoni ġeografiċi. |
| --- | --- |

5.3.

Il-PEV, permezz tal-ENI tagħha, allokat EUR 15 400 miljun fil-perjodu 2014-2016 biex jintlaħqu l-għanijiet tagħha. L-PIEE (10) li jipprovdi qafas globali biex jiżdied l-investiment fl-Afrika u l-pajjiżi ġirien tal-UE, jista’ jkun strument adegwat għall-promozzjoni tal-ekonomija soċjali f’dawn iż-żoni ġeografiċi.

| 5.4. | F’Novembru 2017, ser jiġi organizzat il-5 Summit Afrika-UE li ser jifformula mill-ġdid u jkompli jiżviluppa s-sħubija bejn l-Afrika u l-UE (11). Il-Kummissjoni għandha tiffaċilita l-inklużjoni tal-ekonomija soċjali fid-djalogu strutturat li ser jippromovi s-settur privat Ewropew u Afrikan, fi ħdan il-qafas ta’ pjattaforma ta’ intrapriżi sostenibbli għall-Afrika. |
| --- | --- |

5.4.

F’Novembru 2017, ser jiġi organizzat il-5 Summit Afrika-UE li ser jifformula mill-ġdid u jkompli jiżviluppa s-sħubija bejn l-Afrika u l-UE (11). Il-Kummissjoni għandha tiffaċilita l-inklużjoni tal-ekonomija soċjali fid-djalogu strutturat li ser jippromovi s-settur privat Ewropew u Afrikan, fi ħdan il-qafas ta’ pjattaforma ta’ intrapriżi sostenibbli għall-Afrika.

| 5.5. | Il-Kummissjoni rrikonoxxiet ir-rwol importanti li jista’ jkollhom l-intrapriżi tal-ekonomija soċjali fl-iżvilupp tal-ekonomija ċirkolari, li għaliha jistgħu ikunu ta’ “kontribut essenzjali” (12). Fl-Ewropa, hemm ħafna eżempji ta’ prattika tajba f’dan il-qasam, partikolarment fil-qasam tal-enerġija rinnovabbli. |
| --- | --- |

5.5.

Il-Kummissjoni rrikonoxxiet ir-rwol importanti li jista’ jkollhom l-intrapriżi tal-ekonomija soċjali fl-iżvilupp tal-ekonomija ċirkolari, li għaliha jistgħu ikunu ta’ “kontribut essenzjali” (12). Fl-Ewropa, hemm ħafna eżempji ta’ prattika tajba f’dan il-qasam, partikolarment fil-qasam tal-enerġija rinnovabbli.

| 5.6. | Permezz tal-karatteristiċi u l-valuri tagħhom, l-intrapriżi tal-ekonomija soċjali jista’ jkollhom rwol rilevanti fl-investimenti ppjanati fil-PIEE fil-qasam tal-enerġiji rinnovabbli fl-Afrika, abbażi tal-vantaġġi kompetittivi li jirriżultaw minn ġestjoni aħjar tar-riżorsi, il-materja prima u r-rabta mat-territorju, li jippermettu li jinħolqu impjiegi lokali ġodda, speċjalment fost iż-żgħażagħ u n-nisa. L-appoġġ preferenzjali għall-intrapriżi tal-ekonomija soċjali relatati mal-ekonomija ċirkolari se jiffaċilita tkabbir ekonomiku aktar sostenibbli, filwaqt li jnaqqas l-impatti ambjentali negattivi tiegħu permezz ta’ ġestjoni mtejba tar-riżorsi u t-tnaqqis tal-estrazzjoni u t-tniġġis. |
| --- | --- |

5.6.

Permezz tal-karatteristiċi u l-valuri tagħhom, l-intrapriżi tal-ekonomija soċjali jista’ jkollhom rwol rilevanti fl-investimenti ppjanati fil-PIEE fil-qasam tal-enerġiji rinnovabbli fl-Afrika, abbażi tal-vantaġġi kompetittivi li jirriżultaw minn ġestjoni aħjar tar-riżorsi, il-materja prima u r-rabta mat-territorju, li jippermettu li jinħolqu impjiegi lokali ġodda, speċjalment fost iż-żgħażagħ u n-nisa. L-appoġġ preferenzjali għall-intrapriżi tal-ekonomija soċjali relatati mal-ekonomija ċirkolari se jiffaċilita tkabbir ekonomiku aktar sostenibbli, filwaqt li jnaqqas l-impatti ambjentali negattivi tiegħu permezz ta’ ġestjoni mtejba tar-riżorsi u t-tnaqqis tal-estrazzjoni u t-tniġġis.

| 5.7. | L-Istrument ta’ Sħubija (13) għall-kooperazzjoni ma’ pajjiżi terzi, immirat lejn il-pajjiżi żviluppati u dawk li qed jiżviluppaw, jista’ jipprovdi opportunità għall-ekonomija soċjali tal-UE fil-proċess ta’ internazzjonalizzazzjoni tiegħu, filwaqt li jrawwem il-kompetittività, l-innovazzjoni u r-riċerka. |
| --- | --- |

5.7.

L-Istrument ta’ Sħubija (13) għall-kooperazzjoni ma’ pajjiżi terzi, immirat lejn il-pajjiżi żviluppati u dawk li qed jiżviluppaw, jista’ jipprovdi opportunità għall-ekonomija soċjali tal-UE fil-proċess ta’ internazzjonalizzazzjoni tiegħu, filwaqt li jrawwem il-kompetittività, l-innovazzjoni u r-riċerka.

| 5.8. | Kif ġie indikat diversi drabi, il-loġika tas-suq finanzjarju mhijiex intiża biex tappoġġja l-iżvilupp tal-IES. L-istrumenti finanzjarji tradizzjonali ma jaħdmux għall-IES, li jeħtieġu strumenti mfassla apposta. Għalhekk, il-potenzjal veru tal-intrapriżi tal-ekonomija soċjali jista’ jsir reali biss jekk l-aċċess għall-finanzjament jiġi integrat f’ekosistema finanzjarja adattata u totalment integrata (14). |
| --- | --- |

5.8.

Kif ġie indikat diversi drabi, il-loġika tas-suq finanzjarju mhijiex intiża biex tappoġġja l-iżvilupp tal-IES. L-istrumenti finanzjarji tradizzjonali ma jaħdmux għall-IES, li jeħtieġu strumenti mfassla apposta. Għalhekk, il-potenzjal veru tal-intrapriżi tal-ekonomija soċjali jista’ jsir reali biss jekk l-aċċess għall-finanzjament jiġi integrat f’ekosistema finanzjarja adattata u totalment integrata (14).

| 5.9. | Il-GECES esprima wkoll il-ħtieġa li l-Kummissjoni tassenja “finanzjament dirett u indirett dedikat għall-intrapriżi tal-ekonomija soċjali, inklużi l-intrapriżi soċjali, f’pajjiżi terzi, flimkien mal-gvernijiet u appoġġ u organizzazzjonijiet ta’ finanzjament soċjali” (Rakkomandazzjoni 13 tar-rapport tal-Grupp Konsultattiv Ewropew għall-Intrapriżi Soċjali “L-intrapriżi soċjali u l-ekonomija soċjali qed jiksbu progress”). |
| --- | --- |

5.9.

Il-GECES esprima wkoll il-ħtieġa li l-Kummissjoni tassenja “finanzjament dirett u indirett dedikat għall-intrapriżi tal-ekonomija soċjali, inklużi l-intrapriżi soċjali, f’pajjiżi terzi, flimkien mal-gvernijiet u appoġġ u organizzazzjonijiet ta’ finanzjament soċjali” (Rakkomandazzjoni 13 tar-rapport tal-Grupp Konsultattiv Ewropew għall-Intrapriżi Soċjali “L-intrapriżi soċjali u l-ekonomija soċjali qed jiksbu progress”).

| 5.10. | F’dan ir-rigward, kemm l-Istrument Ewropew ta’ Viċinat kif ukoll strumenti finanzjarji oħra għandhom jikkontribwixxu b’mod sistematiku għall-promozzjoni tal-ekonomija soċjali, kemm fil-qafas tan-negozjati ta’ adeżjoni ta’ pajjiżi kandidati, kif ukoll ma’ pajjiżi ġirien oħra, benefiċjarji ta’ ftehimiet preferenzjali. |
| --- | --- |

5.10.

F’dan ir-rigward, kemm l-Istrument Ewropew ta’ Viċinat kif ukoll strumenti finanzjarji oħra għandhom jikkontribwixxu b’mod sistematiku għall-promozzjoni tal-ekonomija soċjali, kemm fil-qafas tan-negozjati ta’ adeżjoni ta’ pajjiżi kandidati, kif ukoll ma’ pajjiżi ġirien oħra, benefiċjarji ta’ ftehimiet preferenzjali.

| 5.11. | Reċentement tnedew xi inizjattivi esterni mil-Kummissjoni, bħall-“Ftehim qafas ta’ sħubija bejn il-Kummissjoni Ewropea u l-Alleanza Kooperattiva Internazzjonali għall-promozzjoni tas-settur tal-kooperattivi madwar id-dinja”, li għandhom jiġu implimentati bejn l-2016 u l-2020, permezz ta’ programm mogħni bi tmien miljun euro. Madankollu, kemm il-PEV kif ukoll l-Istrateġija Globali għall-Politika Estera u ta’ Sigurtà jinjoraw lill-intrapriżi tal-ekonomija soċjali meta jiġu biex jinkluduhom b’mod espliċitu bħala atturi intraprenditorjali fil-politiki u l-programmi esterni tal-UE u ma jikkunsidraw l-ebda linja ta’ finanzjament speċifika għall-intrapriżi tal-ekonomija soċjali bejn il-fondi sostanzjali assenjati lill-PIEE u l-EFDS, wisq anqas jikkunsidrawhom fl-azzjonjiet għall-internazzjonalizzazzjoni tal-intrapriżi Ewropej. |
| --- | --- |

5.11.

Reċentement tnedew xi inizjattivi esterni mil-Kummissjoni, bħall-“Ftehim qafas ta’ sħubija bejn il-Kummissjoni Ewropea u l-Alleanza Kooperattiva Internazzjonali għall-promozzjoni tas-settur tal-kooperattivi madwar id-dinja”, li għandhom jiġu implimentati bejn l-2016 u l-2020, permezz ta’ programm mogħni bi tmien miljun euro. Madankollu, kemm il-PEV kif ukoll l-Istrateġija Globali għall-Politika Estera u ta’ Sigurtà jinjoraw lill-intrapriżi tal-ekonomija soċjali meta jiġu biex jinkluduhom b’mod espliċitu bħala atturi intraprenditorjali fil-politiki u l-programmi esterni tal-UE u ma jikkunsidraw l-ebda linja ta’ finanzjament speċifika għall-intrapriżi tal-ekonomija soċjali bejn il-fondi sostanzjali assenjati lill-PIEE u l-EFDS, wisq anqas jikkunsidrawhom fl-azzjonjiet għall-internazzjonalizzazzjoni tal-intrapriżi Ewropej.

| 5.12. | Il-Kummissjoni u l-ekonomija soċjali għandhom jiffaċilitaw l-involviment tal-G20 u l-G7 fil-promozzjoni ta’ politiki speċifiċi ta’ appoġġ għall-intrapriżi u għall-intrapriżi tal-ekonomija soċjali inklużivi (kif muri permezz tal-Qafas Intraprenditorjali Inklużiv tal-G-20), li jirriflettu aħjar id-differenzi fil-valuri, il-prinċipji u r-raġunijiet għall-eżistenza ta’ dawn l-organizzazzjonijiet, hekk kif irrakkomanda l-Grupp Konsultattiv Ewropew għall-Intrapriżi Soċjali (Rakkomandazzjoni Nru 12). |
| --- | --- |

5.12.

Il-Kummissjoni u l-ekonomija soċjali għandhom jiffaċilitaw l-involviment tal-G20 u l-G7 fil-promozzjoni ta’ politiki speċifiċi ta’ appoġġ għall-intrapriżi u għall-intrapriżi tal-ekonomija soċjali inklużivi (kif muri permezz tal-Qafas Intraprenditorjali Inklużiv tal-G-20), li jirriflettu aħjar id-differenzi fil-valuri, il-prinċipji u r-raġunijiet għall-eżistenza ta’ dawn l-organizzazzjonijiet, hekk kif irrakkomanda l-Grupp Konsultattiv Ewropew għall-Intrapriżi Soċjali (Rakkomandazzjoni Nru 12).

| 5.13. | Permezz tad-diplomazija ekonomika għandu jiġi promoss ir-rwol tal-ekonomija soċjali fil-fora internazzjonali (UNTFSSE, ILGSSE, G20, G7, ILO, eċċ.) u l-kooperazzjoni ma’ organizzazzjonijiet finanzjarji internazzjonali bħall-GSG (Global Social Impact Investment Steering Group) billi, pereżempju, jieħdu sehem f’avvenimenti dwar il-finanzjament organizzati mill-ILGSSE. |
| --- | --- |

5.13.

Permezz tad-diplomazija ekonomika għandu jiġi promoss ir-rwol tal-ekonomija soċjali fil-fora internazzjonali (UNTFSSE, ILGSSE, G20, G7, ILO, eċċ.) u l-kooperazzjoni ma’ organizzazzjonijiet finanzjarji internazzjonali bħall-GSG (Global Social Impact Investment Steering Group) billi, pereżempju, jieħdu sehem f’avvenimenti dwar il-finanzjament organizzati mill-ILGSSE.

6.   L-importanza tal-ekonomija soċjali sabiex jinkisbu l-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli

| 6.1. | L-Aġenda 2030 tan-NU tinkludi 17-il SDG ibbażati fuq tliet pilastri: ekonomiku, soċjali u ambjentali. L-ekonomija soċjali għandha rwol importanti biex dawn jinkisbu kollha. Il-firxa ta’ atturi li jikkostitwixxu l-ekonomija soċjali u n-natura trasversali tal-forom legali li huma inklużi jagħmluha diffiċli li tinkiseb data aggregata mill-attivitajiet tal-ekonomija soċjali, minkejja li d-data disponibbli minn kooperattivi, kumpaniji ta’ assistenza reċiproka u entitajiet oħrajn simili tafferma li l-ekonomija soċjali, u l-kooperattivi b’mod partikolari, huma fatturi ewlenin sabiex ikunu jistgħu jinkisbu l-SDGs tal-Aġenda 2030 |
| --- | --- |

6.1.

L-Aġenda 2030 tan-NU tinkludi 17-il SDG ibbażati fuq tliet pilastri: ekonomiku, soċjali u ambjentali. L-ekonomija soċjali għandha rwol importanti biex dawn jinkisbu kollha. Il-firxa ta’ atturi li jikkostitwixxu l-ekonomija soċjali u n-natura trasversali tal-forom legali li huma inklużi jagħmluha diffiċli li tinkiseb data aggregata mill-attivitajiet tal-ekonomija soċjali, minkejja li d-data disponibbli minn kooperattivi, kumpaniji ta’ assistenza reċiproka u entitajiet oħrajn simili tafferma li l-ekonomija soċjali, u l-kooperattivi b’mod partikolari, huma fatturi ewlenin sabiex ikunu jistgħu jinkisbu l-SDGs tal-Aġenda 2030

| 6.2. | F’dan ir-rigward, sabiex jikkontribwixxi għall-monitoraġġ u r-reviżjoni tal-SDGs, l-eżerċizzju għandu jinkludi rapport regolari dwar il-politiki ta’ assoċjazzjoni bejn l-Istati Membri u awtoritajiet pubbliċi oħrajn u l-ekonomija soċjali, inklużi l-kooperattivi li huma kruċjali għall-implimentazzjoni tal-SDGs. Bl-istess mod, l-Istati għandhom jitħeġġu jipproduċu data u statistika. |
| --- | --- |

6.2.

F’dan ir-rigward, sabiex jikkontribwixxi għall-monitoraġġ u r-reviżjoni tal-SDGs, l-eżerċizzju għandu jinkludi rapport regolari dwar il-politiki ta’ assoċjazzjoni bejn l-Istati Membri u awtoritajiet pubbliċi oħrajn u l-ekonomija soċjali, inklużi l-kooperattivi li huma kruċjali għall-implimentazzjoni tal-SDGs. Bl-istess mod, l-Istati għandhom jitħeġġu jipproduċu data u statistika.

| 6.3. | Bil-għan li jitnaqqas il-faqar u fid-dawl tal-iżvilupp sostenibbli, il-kooperattivi għandhom rwol ewlieni fir-reġjuni l-kbar tal-Afrika, l-Asja u l-Amerika. Prinċipalment il-kooperattivi ta’ tfaddil u self u l-kooperattivi agroalimentari tal-produzzjoni, il-provvista u l-kummerċjalizzazzjoni (rwol importanti għall-FAO). F’pajjiżi bħat-Tanzanija, l-Etjopja, il-Ghana, ir-Rwanda u Sri Lanka, il-kooperattivi ta’ tfaddil u self huma importanti ħafna biex jiffinanzjaw mezzi ta’ xogħol, kapital operatorju jew oġġetti tal-konsum durabbli għal persuni foqra. Anke l-kooperattivi tal-imsemmija pajjiżi jassumu rwol ta’ tmexxija fil-proċessi tal-emanċipazzjoni femminili (15). Fl-Afrika hemm 12 000 kooperattiva ta’ tfaddil u self bi 15-il miljun utent fi 23 pajjiż (16). |
| --- | --- |

6.3.

Bil-għan li jitnaqqas il-faqar u fid-dawl tal-iżvilupp sostenibbli, il-kooperattivi għandhom rwol ewlieni fir-reġjuni l-kbar tal-Afrika, l-Asja u l-Amerika. Prinċipalment il-kooperattivi ta’ tfaddil u self u l-kooperattivi agroalimentari tal-produzzjoni, il-provvista u l-kummerċjalizzazzjoni (rwol importanti għall-FAO). F’pajjiżi bħat-Tanzanija, l-Etjopja, il-Ghana, ir-Rwanda u Sri Lanka, il-kooperattivi ta’ tfaddil u self huma importanti ħafna biex jiffinanzjaw mezzi ta’ xogħol, kapital operatorju jew oġġetti tal-konsum durabbli għal persuni foqra. Anke l-kooperattivi tal-imsemmija pajjiżi jassumu rwol ta’ tmexxija fil-proċessi tal-emanċipazzjoni femminili (15). Fl-Afrika hemm 12 000 kooperattiva ta’ tfaddil u self bi 15-il miljun utent fi 23 pajjiż (16).

| 6.4. | Il-kooperattivi u l-mutwalitajiet huma rilevanti ħafna fil-qasam tas-saħħa madwar id-dinja, kemm fil-pajjiżi żviluppati u f’dawk emerġenti. Madwar id-dinja hemm aktar minn 100 miljun familja megħjuna mill-kooperattivi tas-saħħa (17). |
| --- | --- |

6.4.

Il-kooperattivi u l-mutwalitajiet huma rilevanti ħafna fil-qasam tas-saħħa madwar id-dinja, kemm fil-pajjiżi żviluppati u f’dawk emerġenti. Madwar id-dinja hemm aktar minn 100 miljun familja megħjuna mill-kooperattivi tas-saħħa (17).

| 6.5. | Settur li fih il-kooperattivi jikkontribwixxu b’mod determinanti għal wieħed mill-SDGs huwa dak tal-aċċess għall-ilma nadif u s-sanitazzjoni. Fil-Bolivja (Santa Cruz de la Sierra) tinsab l-akbar kooperattiva ta’ provvista tal-ilma tax-xorb fid-dinja, li tipprovdi ilma nadif ta’ livell għoli ħafna lill- 1,2 miljun persuna. Fil-Filippini, fl-Indja u f’diversi pajjiżi Afrikani, il-kooperattivi tal-provvista tal-ilma jipprovdu ilma nadif lil għexieren ta’ eluf ta’ djar. F’xi każijiet kienu l-membri ta’ kooperattivi li ħaffru l-bjar u ħolqu gruppi lokali għall-manutenzjoni tagħhom. Fl-Istati Uniti hemm madwar 3 300 kooperattiva li tipprovdi ilma għall-konsum tal-bniedem, protezzjoni kontra n-nirien, irrigazzjoni u servizzi tar-rimi tad-drenaġġ (18). |
| --- | --- |

6.5.

Settur li fih il-kooperattivi jikkontribwixxu b’mod determinanti għal wieħed mill-SDGs huwa dak tal-aċċess għall-ilma nadif u s-sanitazzjoni. Fil-Bolivja (Santa Cruz de la Sierra) tinsab l-akbar kooperattiva ta’ provvista tal-ilma tax-xorb fid-dinja, li tipprovdi ilma nadif ta’ livell għoli ħafna lill- 1,2 miljun persuna. Fil-Filippini, fl-Indja u f’diversi pajjiżi Afrikani, il-kooperattivi tal-provvista tal-ilma jipprovdu ilma nadif lil għexieren ta’ eluf ta’ djar. F’xi każijiet kienu l-membri ta’ kooperattivi li ħaffru l-bjar u ħolqu gruppi lokali għall-manutenzjoni tagħhom. Fl-Istati Uniti hemm madwar 3 300 kooperattiva li tipprovdi ilma għall-konsum tal-bniedem, protezzjoni kontra n-nirien, irrigazzjoni u servizzi tar-rimi tad-drenaġġ (18).

| 6.6. | Il-kooperattivi huma strument effettiv ħafna biex jiġu pprovduti akkomodazzjonijiet deċenti u jittejbu l-kundizzjonijiet insanitarji fid-distretti. Fl-Indja, il-Federazzjoni Nazzjonali ta’ Kooperattivi ta’ Akkomodazzjoni ppromoviet, flimkien ma’ familji foqra ta’ żoni urbani, 92 000 kooperattiva ta’ akkomodazzjoni b’6,5 miljun membru u 2,5 miljun akkomodazzjoni, il-maġġoranza l-kbira għal familji bi dħul baxx. Fil-Kenja, l-Unjoni Nazzjonali ta’ Kooperattivi ta’ Akkomodazzjoni ppromoviet programm biex jitjiebu l-kundizzjonijiet insanitarji fid-distretti, fejn il-ġirien ingħaqdu f’kooperattivi biex jaċċessaw akkomodazzjoni deċenti (19). |
| --- | --- |

6.6.

Il-kooperattivi huma strument effettiv ħafna biex jiġu pprovduti akkomodazzjonijiet deċenti u jittejbu l-kundizzjonijiet insanitarji fid-distretti. Fl-Indja, il-Federazzjoni Nazzjonali ta’ Kooperattivi ta’ Akkomodazzjoni ppromoviet, flimkien ma’ familji foqra ta’ żoni urbani, 92 000 kooperattiva ta’ akkomodazzjoni b’6,5 miljun membru u 2,5 miljun akkomodazzjoni, il-maġġoranza l-kbira għal familji bi dħul baxx. Fil-Kenja, l-Unjoni Nazzjonali ta’ Kooperattivi ta’ Akkomodazzjoni ppromoviet programm biex jitjiebu l-kundizzjonijiet insanitarji fid-distretti, fejn il-ġirien ingħaqdu f’kooperattivi biex jaċċessaw akkomodazzjoni deċenti (19).

| 6.7. | Il-kooperattivi jikkostitwixxu strument siewi għat-tnaqqis tal-perċentwali għoljin ta’ xogħol informali (50 % tax-xogħol kollu fid-dinja), dejjem assoċjat ma’ kundizzjonijiet mhux deċenti tal-għajxien u ta’ xogħol. L-inizjattivi tal-intraprenditorija kollettiva assoċjati mal-kooperattivi jipprovdu valur soċjali kbir, li jsaħħu d-dinjità u l-kundizzjonijiet tal-għajxien tal-persuni (xogħol deċenti), u jagħtu risposta lil mudell li jipproduċi prekarjat u inugwaljanza. L-IES jaqdu rwol importanti fl-emanċipazzjoni tal-gruppi l-aktar vulnerabbli, b’mod partikolari n-nisa, iż-żgħażagħ u l-persuni b’diżabilità, u jiġġeneraw ukoll dħul ekonomiku sostenibbli, kif ukoll proċessi ta’ innovazzjoni soċjali ta’ suċċess. |
| --- | --- |

6.7.

Il-kooperattivi jikkostitwixxu strument siewi għat-tnaqqis tal-perċentwali għoljin ta’ xogħol informali (50 % tax-xogħol kollu fid-dinja), dejjem assoċjat ma’ kundizzjonijiet mhux deċenti tal-għajxien u ta’ xogħol. L-inizjattivi tal-intraprenditorija kollettiva assoċjati mal-kooperattivi jipprovdu valur soċjali kbir, li jsaħħu d-dinjità u l-kundizzjonijiet tal-għajxien tal-persuni (xogħol deċenti), u jagħtu risposta lil mudell li jipproduċi prekarjat u inugwaljanza. L-IES jaqdu rwol importanti fl-emanċipazzjoni tal-gruppi l-aktar vulnerabbli, b’mod partikolari n-nisa, iż-żgħażagħ u l-persuni b’diżabilità, u jiġġeneraw ukoll dħul ekonomiku sostenibbli, kif ukoll proċessi ta’ innovazzjoni soċjali ta’ suċċess.

| 6.8. | Flimkien mal-kooperattivi u l-kumpaniji ta’ assistenza reċiproka, għandu jiġi enfasizzat ir-rwol tal-entitajiet mhux għal profitt, l-organizzazzjonijiet mhux governattivi (NGOs), li kollha kemm huma jiffurmaw parti integrali mill-ekonomija soċjali, fil-kuntest tat-tielet settur ta’ azzjoni soċjali. Dawn l-entitajiet jużaw riżorsi importanti, fost dawk tal-volontarjat, li jippermettilhom li jimmaniġġjaw is-servizzi soċjali, tas-saħħa, tal-edukazzjoni u oħrajn u, f’ħafna każijiet, jinkoraġġixxu inizjattivi ta’ intraprenditorija soċjali fost il-popolazzjoni lokali. |
| --- | --- |

6.8.

Flimkien mal-kooperattivi u l-kumpaniji ta’ assistenza reċiproka, għandu jiġi enfasizzat ir-rwol tal-entitajiet mhux għal profitt, l-organizzazzjonijiet mhux governattivi (NGOs), li kollha kemm huma jiffurmaw parti integrali mill-ekonomija soċjali, fil-kuntest tat-tielet settur ta’ azzjoni soċjali. Dawn l-entitajiet jużaw riżorsi importanti, fost dawk tal-volontarjat, li jippermettilhom li jimmaniġġjaw is-servizzi soċjali, tas-saħħa, tal-edukazzjoni u oħrajn u, f’ħafna każijiet, jinkoraġġixxu inizjattivi ta’ intraprenditorija soċjali fost il-popolazzjoni lokali.

| 6.9. | L-esperjenzi intraprenditorjali elenkati fil-punti ta’ qabel juru li l-mudell intraprenditorjali tal-ekonomija soċjali huwa mnebbaħ minn sistema ta’ valuri u ta’ governanza parteċipattiva li jagħmluh partikolarment adattat biex isolvi ħafna mill-isfidi soċjali fl-SDGs. Kif fakkar il-Parlament Ewropew, “[i]l-biċċa l-kbira tal-problemi soċjali għandhom jiġu ttrattati b’soluzzjonijiet lokali, biex jingħelbu sitwazzjonijiet u problemi prattiċi” (20). Jeħtieġ li jiġi enfasizzat ir-rwol tat-Task Force tan-Nazzjonijiet Uniti dwar l-Ekonomija Soċjali u ta’ Solidarjetà (UNTFSSE) fil-promozzjoni tal-ekonomija soċjali u ta’ solidarjetà globali, kif ukoll l-inizjattivi tal-Cooperatives Europe u l-Proġett ACI-EU dwar l-iżvilupp internazzjonali permezz tal-kooperattivi. |
| --- | --- |

6.9.

L-esperjenzi intraprenditorjali elenkati fil-punti ta’ qabel juru li l-mudell intraprenditorjali tal-ekonomija soċjali huwa mnebbaħ minn sistema ta’ valuri u ta’ governanza parteċipattiva li jagħmluh partikolarment adattat biex isolvi ħafna mill-isfidi soċjali fl-SDGs. Kif fakkar il-Parlament Ewropew, “[i]l-biċċa l-kbira tal-problemi soċjali għandhom jiġu ttrattati b’soluzzjonijiet lokali, biex jingħelbu sitwazzjonijiet u problemi prattiċi” (20). Jeħtieġ li jiġi enfasizzat ir-rwol tat-Task Force tan-Nazzjonijiet Uniti dwar l-Ekonomija Soċjali u ta’ Solidarjetà (UNTFSSE) fil-promozzjoni tal-ekonomija soċjali u ta’ solidarjetà globali, kif ukoll l-inizjattivi tal-Cooperatives Europe u l-Proġett ACI-EU dwar l-iżvilupp internazzjonali permezz tal-kooperattivi.

| 6.10. | Billi huma ankrati sew fil-komunitajiet lokali u billi l-prijorità fl-objettivi ewlenin tagħhom hija li jissodisfaw il-bżonnijiet tal-persuni, dawn l-intrapriżi ma jirrilokawx u b’hekk jiġġieldu b’mod effettiv kontra t-tnaqqis tal-popolazzjoni fiż-żoni rurali u jikkontribwixxu għall-iżvilupp tar-reġjuni u l-komunitajiet inqas għonja (21). F’dan il-livell jispikka x-xogħol tal-Forum Globali dwar l-Ekonomija Soċjali (GSEF), li se jkollu l-laqgħa li jmiss tiegħu fl-UE (Bilbao, 2018). |
| --- | --- |

6.10.

Billi huma ankrati sew fil-komunitajiet lokali u billi l-prijorità fl-objettivi ewlenin tagħhom hija li jissodisfaw il-bżonnijiet tal-persuni, dawn l-intrapriżi ma jirrilokawx u b’hekk jiġġieldu b’mod effettiv kontra t-tnaqqis tal-popolazzjoni fiż-żoni rurali u jikkontribwixxu għall-iżvilupp tar-reġjuni u l-komunitajiet inqas għonja (21). F’dan il-livell jispikka x-xogħol tal-Forum Globali dwar l-Ekonomija Soċjali (GSEF), li se jkollu l-laqgħa li jmiss tiegħu fl-UE (Bilbao, 2018).

| 6.11. | B’dan il-mod, il-mudell tan-negozju tal-ekonomija soċjali:






  — | jiġġenera l-ġid f’żoni rurali u żvantaġġati permezz tal-ħolqien u l-appoġġ ta’ inizjattivi intraprenditorjali ekonomikament vijabbli u sostenibbli fuq medda ta’ żmien medju u twil; |
| --- | --- | --- |

6.11.

B’dan il-mod, il-mudell tan-negozju tal-ekonomija soċjali:

—

jiġġenera l-ġid f’żoni rurali u żvantaġġati permezz tal-ħolqien u l-appoġġ ta’ inizjattivi intraprenditorjali ekonomikament vijabbli u sostenibbli fuq medda ta’ żmien medju u twil;

| — | jippromovi u jappoġġja l-ħiliet intraprenditorjali, ta’ taħriġ u ta’ ġestjoni tan-negozju ta’ gruppi soċjalment esklużi u l-popolazzjoni inġenerali, li joħolqu pjattaformi għad-djalogu fil-livell nazzjonali; |
| --- | --- |

—

jippromovi u jappoġġja l-ħiliet intraprenditorjali, ta’ taħriġ u ta’ ġestjoni tan-negozju ta’ gruppi soċjalment esklużi u l-popolazzjoni inġenerali, li joħolqu pjattaformi għad-djalogu fil-livell nazzjonali;

| — | joħloq strumenti ta’ finanzjament permezz ta’ kooperattivi ta’ kreditu jew mikrokrediti biex jiggarantixxi l-aċċess għall-finanzjament; |
| --- | --- |

—

joħloq strumenti ta’ finanzjament permezz ta’ kooperattivi ta’ kreditu jew mikrokrediti biex jiggarantixxi l-aċċess għall-finanzjament;

| — | jiggarantixxi xi kundizzjonijiet tal-għajxien għal komunitajiet vulnerabbli permezz tat-titjib tal-aċċess għall-ikel u għal servizzi soċjali bażiċi bħas-saħħa, l-edukazzjoni, l-akkomodazzjoni jew l-ilma nadif; |
| --- | --- |

—

jiggarantixxi xi kundizzjonijiet tal-għajxien għal komunitajiet vulnerabbli permezz tat-titjib tal-aċċess għall-ikel u għal servizzi soċjali bażiċi bħas-saħħa, l-edukazzjoni, l-akkomodazzjoni jew l-ilma nadif;

| — | jiffaċilita t-tnaqqis tax-xogħol informali permezz tal-promozzjoni ta’ inizjattivi ta’ intraprenditorija kollettiva li għalihom il-kooperattivi jikkostitwixxu strument eċċellenti u |
| --- | --- |

—

jiffaċilita t-tnaqqis tax-xogħol informali permezz tal-promozzjoni ta’ inizjattivi ta’ intraprenditorija kollettiva li għalihom il-kooperattivi jikkostitwixxu strument eċċellenti u

| — | jikkontribwixxi għal tkabbir ekonomiku sostenibbli, filwaqt li jnaqqas l-impatti ambjentali negattivi tiegħu. |
| --- | --- |

—

jikkontribwixxi għal tkabbir ekonomiku sostenibbli, filwaqt li jnaqqas l-impatti ambjentali negattivi tiegħu.

Brussell, il-5 ta’ Lulju 2017.

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Georges DASSIS

---

(1)  Ir-Regolament (UE) Nru 234/2014 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-11 ta’ Marzu 2014.

1

(2)  COM(2015) 614 final, 2.12.2015.

2

(3)  Opinjoni esploratorja tal-KESE “Il-bini ta’ ekosistema finanzjarja għall-intrapriżi soċjali” (ĠU C 13 tal-15.1.2016, p. 152).

3

(4)  Opinjoni fuq inizjattiva proprja tal-KESE dwar “L-Aġenda 2030 — Unjoni Ewropea impenjata għall-iżvilupp sostenibbli globalment” (ĠU C 34, 2.2.2017, p. 58), punt 1.4.

4

(5)  Opinjoni fuq inizjattiva proprja tal-KESE dwar “L-Aġenda 2030 — Unjoni Ewropea impenjata għall-iżvilupp sostenibbli globalment” (ĠU C 34, 2.2.2017, p. 58).

5

(6)  Prinċipji u valuri bbażati fuq il-Prinċipji kooperattivi stabbiliti mill-Alleanza Kooperattiva Internazzjonali (ICA) (Manchester, 1995).

6

(7)  Fosthom, l-Opinjoni fuq inizjattiva proprja tal-KESE dwar “Forom differenti ta’ intrapriża” (ĠU C 318, 23.12.2009, p. 22).

7

(8)  Rapport Monzón-Chaves tas-CIRIEC: 2012.

8

(9)  Reader 2011 “Social and Solidarity Economy: Our common road towards Decent Work” (Ekonomija soċjali u solidali: il-mixja komuni tagħna lejn xogħol deċenti).

9

(10)  Il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni tal-14.9.2016 (COM(2016) 581 final).

10

(11)  JOIN(2017) 17 final, 4.5.2017 (“Impetu ġdid għat-twaqqif tas-Sħubija bejn l-Afrika u l-UE).

11

(12)  COM(2015) 614 final, 2.12.2015.

12

(13)  Ir-Regolament (UE) Nru 234/2014 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-11 ta’ Marzu 2014.

13

(14)  Opinjoni esploratorja tal-KESE “Il-bini ta’ ekosistema finanzjarja għall-intrapriżi soċjali” (ĠU C 13 tal-15.1.2016, p. 152).

14

(15)  ICA-ILO.

15

(16)  B. Fonteneau u P. Develtere, African Responses to the Crisis through the Social Economy.

16

African Responses to the Crisis through the Social Economy

(17)  ICA-ILO.

17

(18)  Idem.

18

Idem.

(19)  Idem.

19

Idem.

(20)  Rapport tal-Parlament Ewropew dwar l-Ekonomija Soċjali (2008/2250(INI).

20

(21)  COM(2004) 18 final, punt 4.3 (The promotion of co-operative societies in Europe — mhux disponibbli bil-Malti).

21

---

III Atti preparatorji

IL-KUMITAT EKONOMIKU U SOĊJALI EWROPEW

Il-527 sessjoni plenarja tal-KESE tal-5 u s-6 ta' Lulju 2017

| 13.10.2017 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 345/67 |
| --- | --- | --- | --- |

13.10.2017

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 345/67

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Proposta għal deċiżjoni tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li temenda d-Direttiva 2010/40/UE fir-rigward tal-perjodu għall-adozzjoni ta’ atti delegati”

(COM(2017) 136 final — 2017/0060(COD))

(2017/C 345/10)

| Relatur: | Jorge PEGADO LIZ |
| --- | --- |

Relatur:

Jorge PEGADO LIZ

| Konsultazzjoni | Parlament Ewropew, 3.4.2017
  Kunsill, 31.3.2017 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 114 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea |
| | |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni Speċjalizzata għas-Suq Uniku, il-Produzzjoni u l-Konsum |
| Adottata fis-sezzjoni | 7.6.2017 |
| Adottata fil-plenarja | 5.7.2017 |
| Sessjoni plenarja Nru | 527 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 124/1/3 |

Konsultazzjoni

Parlament Ewropew, 3.4.2017

Kunsill, 31.3.2017

Bażi legali

Artikolu 114 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni Speċjalizzata għas-Suq Uniku, il-Produzzjoni u l-Konsum

Adottata fis-sezzjoni

7.6.2017

Adottata fil-plenarja

5.7.2017

Sessjoni plenarja Nru

527

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

124/1/3

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-KESE jieħu nota tal-proposta tal-Kummissjoni. |
| --- | --- |

1.1.

Il-KESE jieħu nota tal-proposta tal-Kummissjoni.

| 1.2. | Il-Kumitat jaqbel fil-prinċipju ma’ din il-proposta u jilqa’ bi pjaċir il-fatt li l-Kummissjoni kkunsidrat li l-estensjoni tad-delega għal perjodu speċifiku u li jista’ jiġġedded sakemm ma joġġezzjonawx il-Kunsill u l-Parlament, hija waħda adatta. Dan kif dejjem xtaq il-Kumitat. |
| --- | --- |

1.2.

Il-Kumitat jaqbel fil-prinċipju ma’ din il-proposta u jilqa’ bi pjaċir il-fatt li l-Kummissjoni kkunsidrat li l-estensjoni tad-delega għal perjodu speċifiku u li jista’ jiġġedded sakemm ma joġġezzjonawx il-Kunsill u l-Parlament, hija waħda adatta. Dan kif dejjem xtaq il-Kumitat.

2.   L-għan tal-proposta

| 2.1. | Id-Direttiva 2010/40/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-7 ta’ Lulju 2010 (1) dwar il-qafas għall-varar ta’ Sistemi ta’ Trasport Intelliġenti (ITS) fil-qasam tat-trasport bit-triq u għall-interkonnessjonijiet ma’ modi oħrajn ta’ trasport (2) tipprevedi l-adozzjoni, permezz ta’ atti delegati, ta’ speċifikazzjonijiet għal azzjonijiet li jridu jsiru f’erba’ oqsma ta’ prijorità. |
| --- | --- |

2.1.

Id-Direttiva 2010/40/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-7 ta’ Lulju 2010 (1) dwar il-qafas għall-varar ta’ Sistemi ta’ Trasport Intelliġenti (ITS) fil-qasam tat-trasport bit-triq u għall-interkonnessjonijiet ma’ modi oħrajn ta’ trasport (2) tipprevedi l-adozzjoni, permezz ta’ atti delegati, ta’ speċifikazzjonijiet għal azzjonijiet li jridu jsiru f’erba’ oqsma ta’ prijorità.

| 2.2. | Id-Direttiva tat lill-Kummissjoni s-setgħa li tadotta atti bħal dawn għal perjodu limitat, jiġifieri sas-27 ta’ Awwissu 2017. Mid-dħul fis-seħħ tad-Direttiva ġew adottati erba’ atti delegati; il-ħames att delegat jirrigwarda l-forniment ta’ servizzi ta’ informazzjoni dwar l-ivvjaġġar multimodali fl-Unjoni kollha. |
| --- | --- |

2.2.

Id-Direttiva tat lill-Kummissjoni s-setgħa li tadotta atti bħal dawn għal perjodu limitat, jiġifieri sas-27 ta’ Awwissu 2017. Mid-dħul fis-seħħ tad-Direttiva ġew adottati erba’ atti delegati; il-ħames att delegat jirrigwarda l-forniment ta’ servizzi ta’ informazzjoni dwar l-ivvjaġġar multimodali fl-Unjoni kollha.

| 2.3. | Fil-kuntest tal-istrateġija Ewropea dwar is-Sistemi ta’ Trasport Intelliġenti Kooperattivi (3) (C-ITS), il-Kummissjoni bħalissa qed taħdem mal-esperti tal-Istati Membri biex tistabbilixxi qafas legali u tekniku biex jiġi appoġġja l-iskjerament ta’ sistemi ta’ trasport intelliġenti (ITS) kooperattivi. Minbarra din il-ħidma, diversi azzjonijiet oħra previsti fl-erba’ oqsma ta’ prijorità (4) tad-Direttiva għad iridu jiġu indirizzati, bħal pereżempju, l-ispeċifikazzjonijiet u l-istandards għall-kontinwità u l-interoperabbiltà tas-servizzi ta’ ġestjoni tat-traffiku u tal-merkanzija (qasam ta’ prijorità II), l-ispeċifikazzjonijiet għal azzjonijiet oħrajn li għandhom x’jaqsmu ma’ sistemi ITS għas-sikurezza u s-sigurtà fit-toroq (qasam ta’ prijorità III), u d-definizzjoni tal-miżuri meħtieġa sabiex jiġu integrati l-applikazzjonijiet differenti tas-sistemi ITS fi pjattaforma miftuħa abbord fil-vetturi (qasam ta’ prijorità IV). |
| --- | --- |

2.3.

Fil-kuntest tal-istrateġija Ewropea dwar is-Sistemi ta’ Trasport Intelliġenti Kooperattivi (3) (C-ITS), il-Kummissjoni bħalissa qed taħdem mal-esperti tal-Istati Membri biex tistabbilixxi qafas legali u tekniku biex jiġi appoġġja l-iskjerament ta’ sistemi ta’ trasport intelliġenti (ITS) kooperattivi. Minbarra din il-ħidma, diversi azzjonijiet oħra previsti fl-erba’ oqsma ta’ prijorità (4) tad-Direttiva għad iridu jiġu indirizzati, bħal pereżempju, l-ispeċifikazzjonijiet u l-istandards għall-kontinwità u l-interoperabbiltà tas-servizzi ta’ ġestjoni tat-traffiku u tal-merkanzija (qasam ta’ prijorità II), l-ispeċifikazzjonijiet għal azzjonijiet oħrajn li għandhom x’jaqsmu ma’ sistemi ITS għas-sikurezza u s-sigurtà fit-toroq (qasam ta’ prijorità III), u d-definizzjoni tal-miżuri meħtieġa sabiex jiġu integrati l-applikazzjonijiet differenti tas-sistemi ITS fi pjattaforma miftuħa abbord fil-vetturi (qasam ta’ prijorità IV).

| 2.4. | Sabiex il-Kummissjoni tkun tista’ tadotta speċifikazzjonijiet ġodda permezz ta’ atti delegati, hija tqis essenzjali li d-delega tas-setgħa tiġi estiża. Barra minn hekk, l-ispeċifikazzjonijiet li diġà ġew adottati jistgħu jeħtieġu li jiġu aġġornati biex jirriflettu l-progress teknoloġiku jew it-tagħlimiet mill-implimentazzjoni tagħhom fl-Istati Membri. |
| --- | --- |

2.4.

Sabiex il-Kummissjoni tkun tista’ tadotta speċifikazzjonijiet ġodda permezz ta’ atti delegati, hija tqis essenzjali li d-delega tas-setgħa tiġi estiża. Barra minn hekk, l-ispeċifikazzjonijiet li diġà ġew adottati jistgħu jeħtieġu li jiġu aġġornati biex jirriflettu l-progress teknoloġiku jew it-tagħlimiet mill-implimentazzjoni tagħhom fl-Istati Membri.

| 2.5. | Il-Kummissjoni għalhekk qed tipproponi li d-delega tas-setgħa tiġi estiża b’ħames snin mis-27 ta’ Awwissu 2017 u b’mod taċitu minn hemm ’il quddiem għal perjodi oħrajn ta’ ħames snin, ħlief jekk il-Parlament Ewropew jew il-Kunsill joġġezzjonaw għal tali estensjoni. L-uniku għan tal-proposta eżaminata huwa għalhekk li d-delega lill-Kummissjoni biex tkun tista’ tadotta atti delegati tiġi estiża għal perjodu ieħor ta’ ħames snin estiż b’mod taċitu b’perjodi oħrajn ta’ ħames snin, sakemm il-Parlament Ewropew jew il-Kunsill ma joġġezzjonawx, mingħajr ma tbiddel l-għanijiet strateġiċi jew il-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva dwar l-ITS. |
| --- | --- |

2.5.

Il-Kummissjoni għalhekk qed tipproponi li d-delega tas-setgħa tiġi estiża b’ħames snin mis-27 ta’ Awwissu 2017 u b’mod taċitu minn hemm ’il quddiem għal perjodi oħrajn ta’ ħames snin, ħlief jekk il-Parlament Ewropew jew il-Kunsill joġġezzjonaw għal tali estensjoni. L-uniku għan tal-proposta eżaminata huwa għalhekk li d-delega lill-Kummissjoni biex tkun tista’ tadotta atti delegati tiġi estiża għal perjodu ieħor ta’ ħames snin estiż b’mod taċitu b’perjodi oħrajn ta’ ħames snin, sakemm il-Parlament Ewropew jew il-Kunsill ma joġġezzjonawx, mingħajr ma tbiddel l-għanijiet strateġiċi jew il-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva dwar l-ITS.

3.   Kuntest

| 3.1. | Din il-proposta tal-Kummissjoni tagħmel parti mill-kuntest usa’ tal-Proposta tagħha għal Regolament [COM(2016) 799 final] li jadatta għadd ta’ atti legali li jipprevedu l-użu tal-proċedura regolatorja bi skrutinju (PRAC) mal-Artikolu 290 u 291 tat-TFUE, u li dwarha l-KESE diġà esprima l-opinjoni tiegħu (5). Fil-fatt, malli jiskadu l-perjodi previsti għall-adozzjoni tal-atti delegati fid-diversi strumenti leġislattivi fis-seħħ, għandha tiġi evalwata l-ħtieġa ta’ estensjoni tal-iskadenzi inizjali. |
| --- | --- |

3.1.

Din il-proposta tal-Kummissjoni tagħmel parti mill-kuntest usa’ tal-Proposta tagħha għal Regolament [COM(2016) 799 final] li jadatta għadd ta’ atti legali li jipprevedu l-użu tal-proċedura regolatorja bi skrutinju (PRAC) mal-Artikolu 290 u 291 tat-TFUE, u li dwarha l-KESE diġà esprima l-opinjoni tiegħu (5). Fil-fatt, malli jiskadu l-perjodi previsti għall-adozzjoni tal-atti delegati fid-diversi strumenti leġislattivi fis-seħħ, għandha tiġi evalwata l-ħtieġa ta’ estensjoni tal-iskadenzi inizjali.

| 3.2. | Il-Kummissjoni tirrapporta dwar l-istudji li hija għamlet sabiex tenfasizza l-ħtieġa li tiġi estiża (minn Awwissu 2017) id-delega ta’ setgħa li tippermettilha tadotta atti delegati fir-rigward tal-ispeċifikazzjonijiet tal-ITS, fosthom:






  (a) | rapport dwar l-implimentazzjoni tad-Direttiva dwar l-ITS, f’Ottubru 2014 (6); |
| --- | --- | --- |

3.2.

Il-Kummissjoni tirrapporta dwar l-istudji li hija għamlet sabiex tenfasizza l-ħtieġa li tiġi estiża (minn Awwissu 2017) id-delega ta’ setgħa li tippermettilha tadotta atti delegati fir-rigward tal-ispeċifikazzjonijiet tal-ITS, fosthom:

(a)

rapport dwar l-implimentazzjoni tad-Direttiva dwar l-ITS, f’Ottubru 2014 (6);

| (b) | konsultazzjonijiet immirati li saru dan l-aħħar ma’ gruppi ta’ partijiet ikkonċernati, b’mod partikolari l-Kumitat Ewropew tas-Sistemi ITS u l-membri tal-Grupp Konsultattiv Ewropew dwar is-Sistemi ITS. |
| --- | --- |

(b)

konsultazzjonijiet immirati li saru dan l-aħħar ma’ gruppi ta’ partijiet ikkonċernati, b’mod partikolari l-Kumitat Ewropew tas-Sistemi ITS u l-membri tal-Grupp Konsultattiv Ewropew dwar is-Sistemi ITS.

4.   Kummenti ġenerali

| 4.1. | Il-KESE jiġbed l-attenzjoni dwar ir-rapporti ta’ informazzjoni u l-Opinjonijiet tiegħu dwar l-atti delegati (7) li ġew miġbura fil-qosor fl-Opinjoni reċenti tiegħu dwar il-PRAC (8), u jfakkar l-elementi essenzjali tal-pożizzjoni tiegħu. |
| --- | --- |

4.1.

Il-KESE jiġbed l-attenzjoni dwar ir-rapporti ta’ informazzjoni u l-Opinjonijiet tiegħu dwar l-atti delegati (7) li ġew miġbura fil-qosor fl-Opinjoni reċenti tiegħu dwar il-PRAC (8), u jfakkar l-elementi essenzjali tal-pożizzjoni tiegħu.

| 4.2. | Il-KESE jqis li d-delegi tas-setgħa għandhom ikunu delimitati fit-totalità tagħhom, jiġifieri:






  (a) | objettivi identifikati; |
| --- | --- | --- |

4.2.

Il-KESE jqis li d-delegi tas-setgħa għandhom ikunu delimitati fit-totalità tagħhom, jiġifieri:

(a)

objettivi identifikati;

| (b) | kontenut speċifiku; |
| --- | --- |

(b)

kontenut speċifiku;

| (c) | kamp ta’ applikazzjoni ċar; |
| --- | --- |

(c)

kamp ta’ applikazzjoni ċar;

| (d) | perjodu strett u fiss. |
| --- | --- |

(d)

perjodu strett u fiss.

| 4.3. | F’dak li jirrigwarda b’mod partikolari l-perjodu ta’ żmien, il-KESE dejjem esprima ruħu favur il-prinċipju ta’ perjodu ta’ żmien speċifiku, li possibbilment jista’ jiġġedded għal perjodu identiku, ħlief f’każijiet eċċezzjonali debitament iġġustifikati. |
| --- | --- |

4.3.

F’dak li jirrigwarda b’mod partikolari l-perjodu ta’ żmien, il-KESE dejjem esprima ruħu favur il-prinċipju ta’ perjodu ta’ żmien speċifiku, li possibbilment jista’ jiġġedded għal perjodu identiku, ħlief f’każijiet eċċezzjonali debitament iġġustifikati.

| 4.4. | Il-KESE jsib li f’din il-proposta, il-Kummissjoni stabbiliet b’mod preċiż perjodu supplementari ta’ ħames snin mis-27 ta’ Awwissu 2017, perjodu li mbagħad jista’ jiġi estiż b’mod taċitu għal perjodi identiċi, sakemm ma joġġezzjonawx il-Parlament Ewropew jew il-Kunsill. |
| --- | --- |

4.4.

Il-KESE jsib li f’din il-proposta, il-Kummissjoni stabbiliet b’mod preċiż perjodu supplementari ta’ ħames snin mis-27 ta’ Awwissu 2017, perjodu li mbagħad jista’ jiġi estiż b’mod taċitu għal perjodi identiċi, sakemm ma joġġezzjonawx il-Parlament Ewropew jew il-Kunsill.

| 4.5. | Il-KESE jqis li din il-Proposta tinkludi ċ-ċertezza legali u l-flessibbiltà li jippermettu li jitqiesu l-iżviluppi teknoloġiċi u jiġu adottati fil-ħin opportun speċifikazzjonijiet tekniċi, funzjonali u organizzattivi meħtieġa għall-funzjonament tajjeb tas-sistemi ITS fil-qasam tat-trasport bit-triq, u għalhekk jistħoqqilha l-kunsens tiegħu. |
| --- | --- |

4.5.

Il-KESE jqis li din il-Proposta tinkludi ċ-ċertezza legali u l-flessibbiltà li jippermettu li jitqiesu l-iżviluppi teknoloġiċi u jiġu adottati fil-ħin opportun speċifikazzjonijiet tekniċi, funzjonali u organizzattivi meħtieġa għall-funzjonament tajjeb tas-sistemi ITS fil-qasam tat-trasport bit-triq, u għalhekk jistħoqqilha l-kunsens tiegħu.

| 4.6. | Il-KESE jqis ukoll li l-estensjoni tad-delega tas-setgħa lill-Kummissjoni hija essenzjali għall-iskjerament integrat u koordinat tal-ITS interoperabbli fit-trasport bit-triq u l-interkonnessjonijiet tagħhom mal-modi l-oħrajn tat-trasport fl-Unjoni Ewropea, fuq kollox bħala segwitu għall-Komunikazzjoni COM(2016) 766 final (9). |
| --- | --- |

4.6.

Il-KESE jqis ukoll li l-estensjoni tad-delega tas-setgħa lill-Kummissjoni hija essenzjali għall-iskjerament integrat u koordinat tal-ITS interoperabbli fit-trasport bit-triq u l-interkonnessjonijiet tagħhom mal-modi l-oħrajn tat-trasport fl-Unjoni Ewropea, fuq kollox bħala segwitu għall-Komunikazzjoni COM(2016) 766 final (9).

| 4.7. | Madankollu jenħtieġ li l-Kummissjoni twettaq il-konsultazzjonijiet adatti matul il-ħidma tagħha ta’ tħejjija, inkluż fil-livell tal-esperti, u li dawk il-konsultazzjonijiet twettaqhom skont il-prinċipji stabbiliti fil-Ftehim Interistituzzjonali dwar it-Tfassil Aħjar tal-Liġijiet tat-13 ta’ April 2016. B’mod partikolari, biex tiġi żgurata parteċipazzjoni ugwali fit-tħejjija tal-atti delegati, il-Parlament Ewropew u l-Kunsill għandhom jirċievu d-dokumenti kollha fl-istess ħin li jirċevuhom l-esperti tal-Istati Membri, u l-esperti tagħhom għandu jkollhom aċċess sistematiku għal-laqgħat tal-gruppi tal-esperti tal-Kummissjoni li jkunu qed jittrattaw it-tħejjija tal-atti delegati. |
| --- | --- |

4.7.

Madankollu jenħtieġ li l-Kummissjoni twettaq il-konsultazzjonijiet adatti matul il-ħidma tagħha ta’ tħejjija, inkluż fil-livell tal-esperti, u li dawk il-konsultazzjonijiet twettaqhom skont il-prinċipji stabbiliti fil-Ftehim Interistituzzjonali dwar it-Tfassil Aħjar tal-Liġijiet tat-13 ta’ April 2016. B’mod partikolari, biex tiġi żgurata parteċipazzjoni ugwali fit-tħejjija tal-atti delegati, il-Parlament Ewropew u l-Kunsill għandhom jirċievu d-dokumenti kollha fl-istess ħin li jirċevuhom l-esperti tal-Istati Membri, u l-esperti tagħhom għandu jkollhom aċċess sistematiku għal-laqgħat tal-gruppi tal-esperti tal-Kummissjoni li jkunu qed jittrattaw it-tħejjija tal-atti delegati.

Brussell, il-5 ta’ Lulju 2017.

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Georges DASSIS

---

(1)  ĠU L 207, 6.8.2010, p. 1; ĠU C 277, 17.11.2009, p. 85.

1

(2)  ĠU L 207, 6.8.2010, p. 1.

2

(3)  Strateġija Ewropea dwar is-Sistemi tat-Trasport Intelliġenti u Kooperattivi: l-ewwel pass importanti lejn mobbiltà kooperattiva, konnessa u awtomatizzata (COM(2016) 766 final).

3

Strateġija Ewropea dwar is-Sistemi tat-Trasport Intelliġenti u Kooperattivi: l-ewwel pass importanti lejn mobbiltà kooperattiva, konnessa u awtomatizzata

(4)  Ara l-Anness I ta’ din id-Direttiva.

4

(5)  INT/813 (Għadha ma ġietx ippubblikata fil-Ġurnal Uffiċjali.)

5

(6)  http://ec.europa.eu/transport/themes/its/road/action_plan/its_reports_en.htm

6

(7)  ĠU C 13, 15.1.2016, p. 145; ĠU C 67, 6.3.2014, p. 104; INT/656 (rapport ta’ informazzjoni).

7

(8)  INT/813 (Għadha ma ġietx ippubblikata fil-Ġurnal Uffiċjali.)

8

(9)  Strateġija Ewropea dwar is-Sistemi tat-Trasport Intelliġenti u Kooperattivi: l-ewwel pass importanti lejn mobbiltà kooperattiva, konnessa u awtomatizzata, 30.11.2016. L-Opinjoni tal-KESE TEN/621, għadha ma ġietx ippubblikata fil-Ġurnal Uffiċjali.

9

Strateġija Ewropea dwar is-Sistemi tat-Trasport Intelliġenti u Kooperattivi: l-ewwel pass importanti lejn mobbiltà kooperattiva, konnessa u awtomatizzata

---

| 13.10.2017 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 345/70 |
| --- | --- | --- | --- |

13.10.2017

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 345/70

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill sabiex l-awtoritajiet tal-kompetizzjoni tal-Istati Membri jingħataw is-setgħa biex ikunu inforzaturi aktar effettivi, u biex jiġi żgurat il-funzjonament tajjeb tas-suq intern”

[COM(2017) 142 final — 2017/0063 (COD)]

(2017/C 345/11)

| Relatur: | Juan MENDOZA CASTRO |
| --- | --- |

Relatur:

Juan MENDOZA CASTRO

| Konsultazzjoni | Il-Parlament Ewropew, 26.4.2017
  Il-Kunsill, 27.3.2017 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 114 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea |
| | |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni Speċjalizzata għas-Suq Uniku, il-Produzzjoni u l-Konsum |
| Adottata fil-plenarja | 5.7.2017 |
| Sessjoni plenarja Nru | 527 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 130/0/2 |

Konsultazzjoni

Il-Parlament Ewropew, 26.4.2017

Il-Kunsill, 27.3.2017

Bażi legali

Artikolu 114 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni Speċjalizzata għas-Suq Uniku, il-Produzzjoni u l-Konsum

Adottata fil-plenarja

5.7.2017

Sessjoni plenarja Nru

527

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

130/0/2

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon il-proposta tal-Kummissjoni, li jqisha bħala miżura meħtieġa għall-implimentazzjoni effettiva tar-Regolament (KE) Nru 1/2003. |
| --- | --- |

1.1.

Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon il-proposta tal-Kummissjoni, li jqisha bħala miżura meħtieġa għall-implimentazzjoni effettiva tar-Regolament (KE) Nru 1/2003.

| 1.2. | Għalkemm għad hemm xi differenzi, permezz ta’ armonizzazzjoni volontarja kien hemm konverġenza sinifikanti bejn is-sistemi fid-diversi Stati Membri, abbażi tar-regoli tal-UE bħala referenza. |
| --- | --- |

1.2.

Għalkemm għad hemm xi differenzi, permezz ta’ armonizzazzjoni volontarja kien hemm konverġenza sinifikanti bejn is-sistemi fid-diversi Stati Membri, abbażi tar-regoli tal-UE bħala referenza.

| 1.3. | Is-sistema tal-allokazzjoni tal-każijiet fil-qafas tan-Netwerk Ewropew għall-Kompetizzjoni (NEK) għandha tevita d-duplikazzjoni potenzjali tal-azzjonijiet fi Stati Membri differenti. |
| --- | --- |

1.3.

Is-sistema tal-allokazzjoni tal-każijiet fil-qafas tan-Netwerk Ewropew għall-Kompetizzjoni (NEK) għandha tevita d-duplikazzjoni potenzjali tal-azzjonijiet fi Stati Membri differenti.

| 1.4. | Il-KESE jipproponi li, fil-futur, jiġi kkunsidrat li l-kontenut tal-liġi ċivili u amministrattiva jkun regolat permezz ta’ Regolament. |
| --- | --- |

1.4.

Il-KESE jipproponi li, fil-futur, jiġi kkunsidrat li l-kontenut tal-liġi ċivili u amministrattiva jkun regolat permezz ta’ Regolament.

| 1.5. | Il-politika tal-kompetizzjoni għandha tiżgura opportunitajiet indaqs. Il-KESE jenfasizza l-importanza li l-awtoritajiet nazzjonali tal-kompetizzjoni (NCAs) ikollhom il-mezzi u l-istrumenti legali meħtieġa biex jiġġieldu kontra l-kartelli sigrieti u jisħaq dwar il-ħsara serja li jikkawża l-abbuż tal-pożizzjoni dominanti. |
| --- | --- |

1.5.

Il-politika tal-kompetizzjoni għandha tiżgura opportunitajiet indaqs. Il-KESE jenfasizza l-importanza li l-awtoritajiet nazzjonali tal-kompetizzjoni (NCAs) ikollhom il-mezzi u l-istrumenti legali meħtieġa biex jiġġieldu kontra l-kartelli sigrieti u jisħaq dwar il-ħsara serja li jikkawża l-abbuż tal-pożizzjoni dominanti.

| 1.6. | Ir-rispett tad-drittijiet fundamentali ta’ dawk investigati għandu jkun kompatibbli b’mod sħiħ mal-implimentazzjoni tal-Artikoli 101 u 102 tat-TFUE |
| --- | --- |

1.6.

Ir-rispett tad-drittijiet fundamentali ta’ dawk investigati għandu jkun kompatibbli b’mod sħiħ mal-implimentazzjoni tal-Artikoli 101 u 102 tat-TFUE

| 1.7. | Il-KESE jesprimi t-tħassib tiegħu dwar in-nuqqasijiet serji, fil-qasam tal-indipendenza u r-riżorsi tal-NCAs, li bħalissa huma identifikati f’ħafna Stati Membri. Huwa essenzjali li l-NCAs ikunu ġenwinament indipendenti mill-awtoritajiet, u għalhekk il-persuni f’pożizzjonijiet maniġerjali għandhom ikunu esperti indipendenti b’esperjenza professjonali dokumentata. Il-persunal għandu jkun stabbli u jkun irċieva taħriġ vokazzjonali adegwat. |
| --- | --- |

1.7.

Il-KESE jesprimi t-tħassib tiegħu dwar in-nuqqasijiet serji, fil-qasam tal-indipendenza u r-riżorsi tal-NCAs, li bħalissa huma identifikati f’ħafna Stati Membri. Huwa essenzjali li l-NCAs ikunu ġenwinament indipendenti mill-awtoritajiet, u għalhekk il-persuni f’pożizzjonijiet maniġerjali għandhom ikunu esperti indipendenti b’esperjenza professjonali dokumentata. Il-persunal għandu jkun stabbli u jkun irċieva taħriġ vokazzjonali adegwat.

| 1.8. | F’bosta każijiet, huwa diffiċli – jew saħansitra impossibbli – li l-ħsara kkawżata mill-imġiba antikompetittiva jinstab rimedju għaliha, u għalhekk il-KESE jirrakkomanda li s-setgħat tal-NCAs jintużaw ukoll f’azzjonijiet preventivi. |
| --- | --- |

1.8.

F’bosta każijiet, huwa diffiċli – jew saħansitra impossibbli – li l-ħsara kkawżata mill-imġiba antikompetittiva jinstab rimedju għaliha, u għalhekk il-KESE jirrakkomanda li s-setgħat tal-NCAs jintużaw ukoll f’azzjonijiet preventivi.

| 1.9. | Il-Kumitat diġà stqarr li l-ammont tas-sanzjonijiet“għandu jkun deterrent u li (...) għandhom ikunu ikbar f’każ ta’ reċidiva” u jaqbel li l-kapaċità tal-awtoritajiet kompetenti li jimponu s-sanzjonijiet hija element ċentrali tal-politika tal-kompetizzjoni. |
| --- | --- |

1.9.

Il-Kumitat diġà stqarr li l-ammont tas-sanzjonijiet“għandu jkun deterrent u li (...) għandhom ikunu ikbar f’każ ta’ reċidiva” u jaqbel li l-kapaċità tal-awtoritajiet kompetenti li jimponu s-sanzjonijiet hija element ċentrali tal-politika tal-kompetizzjoni.

| 1.10. | L-esperjenza tal-Kummissjoni, li normalment tapplika miżuri ta’ klemenza, tista’ titqies bħala pożittiva u huwa importanti li l-NCAs japplikawhom b’mod uniformi sabiex ikun hemm liġi Ewropea ġenwina tal-kompetizzjoni. Madankollu, il-klemenza ma għandhiex timpedixxii lill-partijiet li jġarrbu xi dannu (inklużi l-konsumaturi) milli jiksbu kumpens għad-dannu subit, permezz ta’ azzjonijiet kollettivi. |
| --- | --- |

1.10.

L-esperjenza tal-Kummissjoni, li normalment tapplika miżuri ta’ klemenza, tista’ titqies bħala pożittiva u huwa importanti li l-NCAs japplikawhom b’mod uniformi sabiex ikun hemm liġi Ewropea ġenwina tal-kompetizzjoni. Madankollu, il-klemenza ma għandhiex timpedixxii lill-partijiet li jġarrbu xi dannu (inklużi l-konsumaturi) milli jiksbu kumpens għad-dannu subit, permezz ta’ azzjonijiet kollettivi.

| 1.11. | In-natura transnazzjonali tal-azzjonijiet tal-NCAs trendi indispensabbli l-assistenza reċiproka bejniethom. |
| --- | --- |

1.11.

In-natura transnazzjonali tal-azzjonijiet tal-NCAs trendi indispensabbli l-assistenza reċiproka bejniethom.

| 1.12. | Fit-traspożizzjoni tad-Direttiva, is-sospensjoni tal-perjodu ta’ limitazzjoni għandha tkun konformi mar-regoli ġenerali ta’ limitazzjoni tal-Istati Membri. |
| --- | --- |

1.12.

Fit-traspożizzjoni tad-Direttiva, is-sospensjoni tal-perjodu ta’ limitazzjoni għandha tkun konformi mar-regoli ġenerali ta’ limitazzjoni tal-Istati Membri.

| 1.13. | Huwa xieraq li l-NCAs ikollhom is-setgħa li jressqu proċedimenti ġudizzjarji fuq il-merti tagħhom stess, peress li n-nuqqas ta’ din is-setgħa huwa ostaklu għall-effettività tagħhom f’ċerti Stati Membri. |
| --- | --- |

1.13.

Huwa xieraq li l-NCAs ikollhom is-setgħa li jressqu proċedimenti ġudizzjarji fuq il-merti tagħhom stess, peress li n-nuqqas ta’ din is-setgħa huwa ostaklu għall-effettività tagħhom f’ċerti Stati Membri.

| 1.14. | Il-KESE jisħaq fuq l-importanza li jiġi żgurat li l-NCAs ikunu jistgħu jużaw kull tip ta’ evidenza irrispettivament mill-mezz intużat għall-ħżin tagħha. |
| --- | --- |

1.14.

Il-KESE jisħaq fuq l-importanza li jiġi żgurat li l-NCAs ikunu jistgħu jużaw kull tip ta’ evidenza irrispettivament mill-mezz intużat għall-ħżin tagħha.

| 1.15. | Il-kampanji ta’ informazzjoni huma meħtieġa peress li l-biċċa l-kbira tal-pubbliku ma jafux dwar ir-regoli tal-kompetizzjoni. |
| --- | --- |

1.15.

Il-kampanji ta’ informazzjoni huma meħtieġa peress li l-biċċa l-kbira tal-pubbliku ma jafux dwar ir-regoli tal-kompetizzjoni.

2.   Il-proposta tal-Kummissjoni

| 2.1. | L-Istati Membri tal-UE huma msieħba essenzjali tal-Kummissjoni Ewropea għall-infurzar tar-regoli tal-kompetizzjoni tal-UE. Mill-2004 ’l hawn, l-NCAs tal-Istati Membri bdew jingħataw is-setgħa mir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1/2003 sabiex japplikaw ir-regoli tal-kompetizzjoni tal-UE flimkien mal-Kummissjoni. Għal aktar minn għaxar snin, kemm il-Kummissjoni kif ukoll l-NCAs infurzaw ir-regoli tal-kompetizzjoni tal-UE bil-kooperazzjoni mill-qrib tan-NEK. In-NEK inħoloq fl-2004 speċifikament għal dan il-għan. |
| --- | --- |

2.1.

L-Istati Membri tal-UE huma msieħba essenzjali tal-Kummissjoni Ewropea għall-infurzar tar-regoli tal-kompetizzjoni tal-UE. Mill-2004 ’l hawn, l-NCAs tal-Istati Membri bdew jingħataw is-setgħa mir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1/2003 sabiex japplikaw ir-regoli tal-kompetizzjoni tal-UE flimkien mal-Kummissjoni. Għal aktar minn għaxar snin, kemm il-Kummissjoni kif ukoll l-NCAs infurzaw ir-regoli tal-kompetizzjoni tal-UE bil-kooperazzjoni mill-qrib tan-NEK. In-NEK inħoloq fl-2004 speċifikament għal dan il-għan.

| 2.2. | L-infurzar tar-regoli tal-kompetizzjoni tal-UE kemm mill-Kummissjoni kif ukoll mill-NCAs huwa element essenzjali għall-ħolqien ta’ suq intern miftuħ, kompetittiv u innovattiv u huwa kruċjali għall-ħolqien tal-impjiegi u t-tkabbir f’setturi importanti tal-ekonomija, b’mod partikolari s-setturi tal-enerġija, tat-telekomunikazzjoni, dak diġitali u tat-trasport. |
| --- | --- |

2.2.

L-infurzar tar-regoli tal-kompetizzjoni tal-UE kemm mill-Kummissjoni kif ukoll mill-NCAs huwa element essenzjali għall-ħolqien ta’ suq intern miftuħ, kompetittiv u innovattiv u huwa kruċjali għall-ħolqien tal-impjiegi u t-tkabbir f’setturi importanti tal-ekonomija, b’mod partikolari s-setturi tal-enerġija, tat-telekomunikazzjoni, dak diġitali u tat-trasport.

| 2.3. | Ir-regoli tal-kompetizzjoni tal-UE huma fost l-aspetti distintivi tas-suq intern: meta jkun hemm distorsjoni tal-kompetizzjoni, is-suq intern ma jkunx jista’ jilħaq il-potenzjal sħiħ tiegħu u ma jkunx jista’ joħloq il-kundizzjonijiet tajbin għal tkabbir ekonomiku sostnut. Aspett ewlieni ta’ suq intern aktar profond u aktar ġust huwa li jiġi żgurat li r-regoli tas-suq intern ikunu infurzati b’mod effettiv, sabiex ir-riżultati jaslu għand iċ-ċittadini. |
| --- | --- |

2.3.

Ir-regoli tal-kompetizzjoni tal-UE huma fost l-aspetti distintivi tas-suq intern: meta jkun hemm distorsjoni tal-kompetizzjoni, is-suq intern ma jkunx jista’ jilħaq il-potenzjal sħiħ tiegħu u ma jkunx jista’ joħloq il-kundizzjonijiet tajbin għal tkabbir ekonomiku sostnut. Aspett ewlieni ta’ suq intern aktar profond u aktar ġust huwa li jiġi żgurat li r-regoli tas-suq intern ikunu infurzati b’mod effettiv, sabiex ir-riżultati jaslu għand iċ-ċittadini.

| 2.4. | L-infurzar tar-regoli tal-kompetizzjoni tal-UE issa qiegħed iseħħ fuq skala li l-Kummissjoni qatt ma kienet tkun tista’ tikseb waħedha. Il-Kummissjoni ġeneralment tinvestiga prattiki jew ftehimiet antikompetittivi li jkollhom effett fuq il-kompetizzjoni fi tliet Stati Membri jew aktar, jew fejn ikun utli li tistabbilixxi preċedent fl-Ewropa kollha. Normalment, l-NCAs huma l-entitajiet ideali biex jaġixxu meta l-kompetizzjoni tintlaqat b’mod sostanzjali fit-territorju tagħhom, peress li dawn jafu kif jaħdmu s-swieq fl-Istat Membru tagħhom u dan it-tagħrif huwa ta’ valur kbir fir-rigward tal-infurzar tar-regoli tal-kompetizzjoni. |
| --- | --- |

2.4.

L-infurzar tar-regoli tal-kompetizzjoni tal-UE issa qiegħed iseħħ fuq skala li l-Kummissjoni qatt ma kienet tkun tista’ tikseb waħedha. Il-Kummissjoni ġeneralment tinvestiga prattiki jew ftehimiet antikompetittivi li jkollhom effett fuq il-kompetizzjoni fi tliet Stati Membri jew aktar, jew fejn ikun utli li tistabbilixxi preċedent fl-Ewropa kollha. Normalment, l-NCAs huma l-entitajiet ideali biex jaġixxu meta l-kompetizzjoni tintlaqat b’mod sostanzjali fit-territorju tagħhom, peress li dawn jafu kif jaħdmu s-swieq fl-Istat Membru tagħhom u dan it-tagħrif huwa ta’ valur kbir fir-rigward tal-infurzar tar-regoli tal-kompetizzjoni.

| 2.5. | Hemm potenzjal li għadu ma ġiex sfruttat għal infurzar aktar effettiv tar-regoli tal-kompetizzjoni tal-UE mill-NCAs. Ir-Regolament (KE) Nru 1/2003 ma indirizzax il-mezzi u l-istrumenti li bihom l-NCAs japplikaw ir-regoli tal-kompetizzjoni tal-UE, u ħafna minnhom ma għandhomx il-mezzi u l-istrumenti kollha meħtieġa sabiex jinfurzaw b’mod effettiv l-Artikoli 101 u 102 tat-TFUE. |
| --- | --- |

2.5.

Hemm potenzjal li għadu ma ġiex sfruttat għal infurzar aktar effettiv tar-regoli tal-kompetizzjoni tal-UE mill-NCAs. Ir-Regolament (KE) Nru 1/2003 ma indirizzax il-mezzi u l-istrumenti li bihom l-NCAs japplikaw ir-regoli tal-kompetizzjoni tal-UE, u ħafna minnhom ma għandhomx il-mezzi u l-istrumenti kollha meħtieġa sabiex jinfurzaw b’mod effettiv l-Artikoli 101 u 102 tat-TFUE.

| 2.6. | Id-dgħufijiet u l-limitazzjonijiet tal-istrumenti u l-garanziji tal-NCAs ifissru li l-impriżi involuti fi prattiki antikompetittivi jistgħu jiġu kkonfrontati b’riżultati ferm differenti, skont l-Istat Membru li fih huma preżenti: ir-regoli kollha taħt l-Artikoli 101 u 102 tat-TFUE jistgħu ma jiġux applikati għalkollox jew inkella ma jiġux applikati b’mod effettiv, pereżempju għax ma tistax tinkiseb evidenza ta’ mġiba antikompetittiva jew għax l-impriżi jistgħu jevitaw ir-responsabbiltà tagħhom fil-multi. L-infurzar mhux uniformi tar-regoli tal-kompetizzjoni tal-UE jfixkel il-kompetizzjoni fis-suq intern u jdgħajjef is-sistema deċentralizzata ta’ infurzar stabbilita bir-Regolament (KE) Nru 1/2003. |
| --- | --- |

2.6.

Id-dgħufijiet u l-limitazzjonijiet tal-istrumenti u l-garanziji tal-NCAs ifissru li l-impriżi involuti fi prattiki antikompetittivi jistgħu jiġu kkonfrontati b’riżultati ferm differenti, skont l-Istat Membru li fih huma preżenti: ir-regoli kollha taħt l-Artikoli 101 u 102 tat-TFUE jistgħu ma jiġux applikati għalkollox jew inkella ma jiġux applikati b’mod effettiv, pereżempju għax ma tistax tinkiseb evidenza ta’ mġiba antikompetittiva jew għax l-impriżi jistgħu jevitaw ir-responsabbiltà tagħhom fil-multi. L-infurzar mhux uniformi tar-regoli tal-kompetizzjoni tal-UE jfixkel il-kompetizzjoni fis-suq intern u jdgħajjef is-sistema deċentralizzata ta’ infurzar stabbilita bir-Regolament (KE) Nru 1/2003.

| 2.7. | Għaldaqstant, il-Kummissjoni temmen li tinħtieġ proposta leġislattiva b’għan strateġiku doppju:






  — | il-bażi legali tal-Artikolu 103 tat-TFUE, li tagħti s-setgħa lill-NCAs li jimplimentaw b’mod aktar effettiv il-prinċipji tal-kompetizzjoni tal-UE, billi jagħtihom il-garanziji neċessarji tal-indipendenza, ir-riżorsi u s-setgħat; |
| --- | --- | --- |

2.7.

Għaldaqstant, il-Kummissjoni temmen li tinħtieġ proposta leġislattiva b’għan strateġiku doppju:

—

il-bażi legali tal-Artikolu 103 tat-TFUE, li tagħti s-setgħa lill-NCAs li jimplimentaw b’mod aktar effettiv il-prinċipji tal-kompetizzjoni tal-UE, billi jagħtihom il-garanziji neċessarji tal-indipendenza, ir-riżorsi u s-setgħat;

| — | il-bażi legali tal-Artikolu 114 tat-TFUE, li għandha l-għan li ssaħħaħ is-suq intern billi jitneħħew l-ostakli nazzjonali li jimpedixxu lill-NCAs milli japplikaw ir-regoli b’mod effettiv, biex b’hekk jiġu evitati d-distorsjonijiet tal-kompetizzjoni u biex tinkiseb applikazzjoni aktar omoġenea tar-regoli, li jkun ta’ benefiċċju għall-konsumaturi u l-impriżi. |
| --- | --- |

—

il-bażi legali tal-Artikolu 114 tat-TFUE, li għandha l-għan li ssaħħaħ is-suq intern billi jitneħħew l-ostakli nazzjonali li jimpedixxu lill-NCAs milli japplikaw ir-regoli b’mod effettiv, biex b’hekk jiġu evitati d-distorsjonijiet tal-kompetizzjoni u biex tinkiseb applikazzjoni aktar omoġenea tar-regoli, li jkun ta’ benefiċċju għall-konsumaturi u l-impriżi.

| 2.8. | Barra minn hekk, il-fatt li l-NCAs ikollhom il-kapaċità jipprovdu b’mod effettiv assistenza reċiproka ser jiżgura kundizzjonijiet aktar ekwi u ser tiġi ssalvagwardjata l-kooperazzjoni mill-qrib fi ħdan in-NEK. |
| --- | --- |

2.8.

Barra minn hekk, il-fatt li l-NCAs ikollhom il-kapaċità jipprovdu b’mod effettiv assistenza reċiproka ser jiżgura kundizzjonijiet aktar ekwi u ser tiġi ssalvagwardjata l-kooperazzjoni mill-qrib fi ħdan in-NEK.

3.   Kummenti ġenerali

| 3.1. | Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon il-proposta tal-Kummissjoni, li jqisha bħala miżura meħtieġa għall-implimentazzjoni effettiva tar-Regolament (KE) Nru 1/2003. L-istabbiliment ta’ sistema Ewropea tal-kompetizzjoni jirrikjedi t-tneħħija tal-ostakli u l-lakuni għall-applikazzjoni sħiħa tal-Artikoli 101 u 102 tat-TFUE li jeżistu attwalment f’ċerti Stati Membri. |
| --- | --- |

3.1.

Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon il-proposta tal-Kummissjoni, li jqisha bħala miżura meħtieġa għall-implimentazzjoni effettiva tar-Regolament (KE) Nru 1/2003. L-istabbiliment ta’ sistema Ewropea tal-kompetizzjoni jirrikjedi t-tneħħija tal-ostakli u l-lakuni għall-applikazzjoni sħiħa tal-Artikoli 101 u 102 tat-TFUE li jeżistu attwalment f’ċerti Stati Membri.

| 3.2. | Id-deċentralizzazzjoni tal-applikazzjoni tar-regoli tal-kompetizzjoni abbażi tar-Regolament (KE) Nru 1/2003 ma wasslitx, kif mistenni, għall-frammentazzjoni fis-setgħat tal-infurzar tal-politika tal-kompetizzjoni. Għalkemm għad hemm xi differenzi, permezz ta’ armonizzazzjoni volontarja kien hemm konverġenza sinifikanti bejn is-sistemi fid-diversi Stati Membri, abbażi tar-regoli tal-UE bħala referenza (1). |
| --- | --- |

3.2.

Id-deċentralizzazzjoni tal-applikazzjoni tar-regoli tal-kompetizzjoni abbażi tar-Regolament (KE) Nru 1/2003 ma wasslitx, kif mistenni, għall-frammentazzjoni fis-setgħat tal-infurzar tal-politika tal-kompetizzjoni. Għalkemm għad hemm xi differenzi, permezz ta’ armonizzazzjoni volontarja kien hemm konverġenza sinifikanti bejn is-sistemi fid-diversi Stati Membri, abbażi tar-regoli tal-UE bħala referenza (1).

| 3.3. | Il-KESE jenfasizza li l-eżistenza ta’ kompetenzi paralleli – fil-livell tal-UE u dak tal-Istati Membri – tesiġi, f’ċerti każijiet, li jsir sforz ta’ adattament tal-liġijiet u l-istituzzjonijiet nazzjonali. Is-sistema tal-allokazzjoni tal-każijiet fil-qafas tan-NEK għandha, f’kull każ, tevita d-duplikazzjoni potenzjali tal-azzjonijiet fi Stati Membri differenti. |
| --- | --- |

3.3.

Il-KESE jenfasizza li l-eżistenza ta’ kompetenzi paralleli – fil-livell tal-UE u dak tal-Istati Membri – tesiġi, f’ċerti każijiet, li jsir sforz ta’ adattament tal-liġijiet u l-istituzzjonijiet nazzjonali. Is-sistema tal-allokazzjoni tal-każijiet fil-qafas tan-NEK għandha, f’kull każ, tevita d-duplikazzjoni potenzjali tal-azzjonijiet fi Stati Membri differenti.

| 3.4. | Il-Kummissjoni hija tal-fehma li Direttiva hija l-istrument adatt minħabba li tirrispetta “t-tradizzjonijiet legali u l-ispeċifiċitajiet istituzzjonali tal-Istati Membri”. Madankollu, sabiex ikun hemm applikazzjoni uniformi u konsistenti tar-regoli mill-NCAs, l-iżjed fir-rigward tal-katalgu tal-penali (Kapitolu V) u l-immunità mill-multi u t-tnaqqis tagħhom (Kapitolu VI), jeħtieġ li tingħeleb id-diversità enormi li teżisti fil-preżent. Għaldaqstant, il-KESE jirrakkomanda li, fil-futur, tiġi kkunsidrata l-possibbiltà li l-kontenut tal-liġi ċivili u amministrattiva jiġi rregolat permezz ta’ regolament, u b’hekk l-Istati Membri jżommu l-awtonomija sħiħa tagħhom fir-rigward tal-liġi kriminali. |
| --- | --- |

3.4.

Il-Kummissjoni hija tal-fehma li Direttiva hija l-istrument adatt minħabba li tirrispetta “t-tradizzjonijiet legali u l-ispeċifiċitajiet istituzzjonali tal-Istati Membri”. Madankollu, sabiex ikun hemm applikazzjoni uniformi u konsistenti tar-regoli mill-NCAs, l-iżjed fir-rigward tal-katalgu tal-penali (Kapitolu V) u l-immunità mill-multi u t-tnaqqis tagħhom (Kapitolu VI), jeħtieġ li tingħeleb id-diversità enormi li teżisti fil-preżent. Għaldaqstant, il-KESE jirrakkomanda li, fil-futur, tiġi kkunsidrata l-possibbiltà li l-kontenut tal-liġi ċivili u amministrattiva jiġi rregolat permezz ta’ regolament, u b’hekk l-Istati Membri jżommu l-awtonomija sħiħa tagħhom fir-rigward tal-liġi kriminali.

| 3.5. | Il-politika tal-kompetizzjoni għandha tiżgura opportunitajiet indaqs. Il-KESE jisħaq fuq l-importanza li jiġi żgurat li l-NCAs ikollhom il-mezzi u l-istrumenti legali meħtieġa biex jindirizzaw il-kartelli sigrieti (kif definit fl-Artikolu 2(9) tal-proposta), u jenfasizza wkoll il-ħsara serja li l-abbużi tal-pożizzjoni dominanti – ġeneralment kommessi minn impriżi kbar jew assoċjazzjonijiet tagħhom – jikkawżaw fil-konfront ta’ impriżi oħra (b’mod partikolari l-SMEs), il-konsumaturi u l-utenti. |
| --- | --- |

3.5.

Il-politika tal-kompetizzjoni għandha tiżgura opportunitajiet indaqs. Il-KESE jisħaq fuq l-importanza li jiġi żgurat li l-NCAs ikollhom il-mezzi u l-istrumenti legali meħtieġa biex jindirizzaw il-kartelli sigrieti (kif definit fl-Artikolu 2(9) tal-proposta), u jenfasizza wkoll il-ħsara serja li l-abbużi tal-pożizzjoni dominanti – ġeneralment kommessi minn impriżi kbar jew assoċjazzjonijiet tagħhom – jikkawżaw fil-konfront ta’ impriżi oħra (b’mod partikolari l-SMEs), il-konsumaturi u l-utenti.

| 3.6. | L-Istati Membri għandhom jikkunsidraw il-possibbiltà li jwettqu kampanji ta’ informazzjoni peress li l-biċċa l-kbira tal-popolazzjoni ma tafx biżżejjed dwar ir-regoli tal-kompetizzjoni. |
| --- | --- |

3.6.

L-Istati Membri għandhom jikkunsidraw il-possibbiltà li jwettqu kampanji ta’ informazzjoni peress li l-biċċa l-kbira tal-popolazzjoni ma tafx biżżejjed dwar ir-regoli tal-kompetizzjoni.

4.   Kummenti speċifiċi

4.1.   
  Drittijiet fundamentali

| 4.1.1. | Il-proposta tal-Kummissjoni tirreferi għall-prinċipji ġenerali tal-liġi tal-Unjoni u l-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (2), li jiggarantixxu r-rispett tad-drittijiet tad-difiża tal-impriżi, il-libertà li wieħed ikollu negozju, id-dritt għal proprjetà, id-dritt għal amministrazzjoni tajba u d-dritt għal rimedju effettiv (Artikoli 16, 17, 41 u 47 tal-Karta). |
| --- | --- |

4.1.1.

Il-proposta tal-Kummissjoni tirreferi għall-prinċipji ġenerali tal-liġi tal-Unjoni u l-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (2), li jiggarantixxu r-rispett tad-drittijiet tad-difiża tal-impriżi, il-libertà li wieħed ikollu negozju, id-dritt għal proprjetà, id-dritt għal amministrazzjoni tajba u d-dritt għal rimedju effettiv (Artikoli 16, 17, 41 u 47 tal-Karta).

| 4.1.2. | Il-KESE jfakkar li r-rikonoxximent tas-setgħat wiesgħa li għandu jkollhom l-NCAs biex iwettqu d-dmirijiet tagħhom jimplika l-istabbiliment ta’ salvagwardji u garanziji tad-drittijiet tal-persuni taħt investigazzjoni u jeħtieġ li jkun kompatibbli mal-applikazzjoni sħiħa tal-Artikoli 101 u 102 tat-TFUE. L-NCAs u, fejn meħtieġ, il-qrati nazzjonali tal-ġustizzja għandhom jiżguraw l-applikazzjoni ta’ dawn il-garanziji. Skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea (QtĠ-UE), il-preżunzjoni tal-innoċenza tikkostitwixxi prinċipju ġenerali tal-liġi tal-Unjoni (Artikolu 48(1) tal-Karta), li l-Istati Membri jridu jirrispettaw meta japplikaw il-liġi tal-kompetizzjoni (3). Min-naħa tagħha, il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem ikkonfermat l-applikazzjoni tal-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet tal-Bniedem (id-dritt għal proċess ġust) (4) u ħarġet deċiżjoni dwar il-leġittimità tal-Kummissjoni (5) u l-prinċipju “nom bis in idem” (6) fil-proċedimenti dwar il-kompetizzjoni. |
| --- | --- |

4.1.2.

Il-KESE jfakkar li r-rikonoxximent tas-setgħat wiesgħa li għandu jkollhom l-NCAs biex iwettqu d-dmirijiet tagħhom jimplika l-istabbiliment ta’ salvagwardji u garanziji tad-drittijiet tal-persuni taħt investigazzjoni u jeħtieġ li jkun kompatibbli mal-applikazzjoni sħiħa tal-Artikoli 101 u 102 tat-TFUE. L-NCAs u, fejn meħtieġ, il-qrati nazzjonali tal-ġustizzja għandhom jiżguraw l-applikazzjoni ta’ dawn il-garanziji. Skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea (QtĠ-UE), il-preżunzjoni tal-innoċenza tikkostitwixxi prinċipju ġenerali tal-liġi tal-Unjoni (Artikolu 48(1) tal-Karta), li l-Istati Membri jridu jirrispettaw meta japplikaw il-liġi tal-kompetizzjoni (3). Min-naħa tagħha, il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem ikkonfermat l-applikazzjoni tal-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet tal-Bniedem (id-dritt għal proċess ġust) (4) u ħarġet deċiżjoni dwar il-leġittimità tal-Kummissjoni (5) u l-prinċipju “nom bis in idem” (6) fil-proċedimenti dwar il-kompetizzjoni.

4.2.   
  Indipendenza u riżorsi

| 4.2.1. | Il-garanzija ta’ indipendenza tfisser l-eżerċitar tas-setgħat “b’mod imparzjali u fl-interessi tal-infurzar effettiv u uniformi” tad-dispożizzjonijiet (Artikolu 4(1)). |
| --- | --- |

4.2.1.

Il-garanzija ta’ indipendenza tfisser l-eżerċitar tas-setgħat “b’mod imparzjali u fl-interessi tal-infurzar effettiv u uniformi” tad-dispożizzjonijiet (Artikolu 4(1)).

| 4.2.2. | L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-persunal u l-membri tal-korp deċiżjonali tal-NCAs ikunu jistgħu jwettqu d-dmirijiet tagħhom: (Artikolu 4(2)):






  — | b’mod indipendenti minn influwenza politika u kwalunkwe influwenza esterna oħra; |
| --- | --- | --- |

4.2.2.

L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-persunal u l-membri tal-korp deċiżjonali tal-NCAs ikunu jistgħu jwettqu d-dmirijiet tagħhom: (Artikolu 4(2)):

—

b’mod indipendenti minn influwenza politika u kwalunkwe influwenza esterna oħra;

| — | mingħajr ma jfittxu jew jieħdu struzzjonijiet mingħand l-ebda entità governattiva jew entità pubblika jew privata oħra; |
| --- | --- |

—

mingħajr ma jfittxu jew jieħdu struzzjonijiet mingħand l-ebda entità governattiva jew entità pubblika jew privata oħra;

| — | billi joqogħdu lura minn kwalunkwe azzjoni li ma tkunx kompatibbli mat-twettiq tad-dmirijiet tagħhom; |
| --- | --- |

—

billi joqogħdu lura minn kwalunkwe azzjoni li ma tkunx kompatibbli mat-twettiq tad-dmirijiet tagħhom;

| — | barra minn hekk:






  — | ikunu jistgħu jitneħħew biss jekk ma jibqgħux jissodisfaw il-kundizzjonijiet meħtieġa għat-twettiq tad-dmirijiet tagħhom jew ikunu nstabu ħatja ta’ mġiba ħażina serja skont il-liġi nazzjonali; |
| --- | --- | --- |

—

barra minn hekk:

—

ikunu jistgħu jitneħħew biss jekk ma jibqgħux jissodisfaw il-kundizzjonijiet meħtieġa għat-twettiq tad-dmirijiet tagħhom jew ikunu nstabu ħatja ta’ mġiba ħażina serja skont il-liġi nazzjonali;

| — | ir-raġunijiet għat-tkeċċija jinħtieġ li jiġu stabbiliti minn qabel fil-liġi nazzjonali; |
| --- | --- |

—

ir-raġunijiet għat-tkeċċija jinħtieġ li jiġu stabbiliti minn qabel fil-liġi nazzjonali;

| — | ma jistgħux jitneħħew għal raġunijiet marbutin mat-twettiq tad-dmirijiet tagħhom u l-eżerċitar tas-setgħat tagħhom; |
| --- | --- |

—

ma jistgħux jitneħħew għal raġunijiet marbutin mat-twettiq tad-dmirijiet tagħhom u l-eżerċitar tas-setgħat tagħhom;

| 4.2.3. | Il-KESE jesprimi t-tħassib tiegħu dwar in-nuqqasijiet serji f’dan l-aspett li, fil-fehma tal-Kummissjoni, bħalissa huma identifikati f’ħafna Stati Membri. Ir-riżorsi umani, finanzjarji u tekniċi adatti (Artikolu 5), huma fundamentali sabiex l-NCAs ikunu jistgħu jwettqu d-dmirijiet tagħhom. L-indipendenza timplika awtonomija sostanzjali fl-istruttura tal-Istat (7) li ma teskludix:






  — | il-kontroll ġudizzjarju; |
| --- | --- | --- |

4.2.3.

Il-KESE jesprimi t-tħassib tiegħu dwar in-nuqqasijiet serji f’dan l-aspett li, fil-fehma tal-Kummissjoni, bħalissa huma identifikati f’ħafna Stati Membri. Ir-riżorsi umani, finanzjarji u tekniċi adatti (Artikolu 5), huma fundamentali sabiex l-NCAs ikunu jistgħu jwettqu d-dmirijiet tagħhom. L-indipendenza timplika awtonomija sostanzjali fl-istruttura tal-Istat (7) li ma teskludix:

—

il-kontroll ġudizzjarju;

| — | l-għoti ta’ informazzjoni lill-Parlament; |
| --- | --- |

—

l-għoti ta’ informazzjoni lill-Parlament;

| — | rapporti perjodiċi tal-attivitajiet; |
| --- | --- |

—

rapporti perjodiċi tal-attivitajiet;

| — | il-monitoraġġ tal-allokazzjonijiet baġitarji. |
| --- | --- |

—

il-monitoraġġ tal-allokazzjonijiet baġitarji.

| 4.2.4. | Il-KESE huwa tal-fehma li huwa essenzjali li l-NCAs ikunu ġenwinament indipendenti mill-awtoritajiet. Għal dan l-għan, il-persuni f’pożizzjonijiet maniġerjal għandhom ikunu esperti indipendenti b’esperjenza professjonali dokumentata. Il-persunal għandu jkun stabbli u jkun irċieva taħriġ vokazzjonali adegwat. |
| --- | --- |

4.2.4.

Il-KESE huwa tal-fehma li huwa essenzjali li l-NCAs ikunu ġenwinament indipendenti mill-awtoritajiet. Għal dan l-għan, il-persuni f’pożizzjonijiet maniġerjal għandhom ikunu esperti indipendenti b’esperjenza professjonali dokumentata. Il-persunal għandu jkun stabbli u jkun irċieva taħriġ vokazzjonali adegwat.

4.3.   
  Is-setgħat

| 4.3.1. | Jeħtieġ li l-NCAs ikollhom is-setgħat li ġejjin (Artikoli 6 sa 11):






  — | Is-setgħa li l-bini tan-negozju jiġi spezzjonat għal għarrieda, b’ordni tal-qorti jew mingħajrha, abbażi tad-dispożizzjonijiet tal-leġislazzjoni tal-Istat Membru inkwistjoni: dan jimplika li, bħala minimu, id-dritt li “jidħlu fi kwalunkwe bini, biċċa art u f’mezzi tat-trasport tal-impriżi”; li jeżaminaw kotba u dokumentazzjoni oħra; li jagħmlu jew jiksbu kopji “fi kwalunkwe forma”; li “jissiġillaw kwalunkwe proprjetà fejn isir in-negozju kif ukoll kotba jew reġistri” u li jitolbu spjegazzjonijiet. Jekk impriża topponi spezzjoni amministrattiva jew ġudizzjarja “l-awtoritajiet nazzjonali tal-kompetizzjoni jistgħu jiksbu l-assistenza neċessarja tal-pulizija jew ta’ aġenzija ekwivalenti tal-infurzar”, li “tista’ tinkiseb ukoll bħala miżura ta’ prekawzjoni”. |
| --- | --- | --- |

4.3.1.

Jeħtieġ li l-NCAs ikollhom is-setgħat li ġejjin (Artikoli 6 sa 11):

—

Is-setgħa li l-bini tan-negozju jiġi spezzjonat għal għarrieda, b’ordni tal-qorti jew mingħajrha, abbażi tad-dispożizzjonijiet tal-leġislazzjoni tal-Istat Membru inkwistjoni: dan jimplika li, bħala minimu, id-dritt li “jidħlu fi kwalunkwe bini, biċċa art u f’mezzi tat-trasport tal-impriżi”; li jeżaminaw kotba u dokumentazzjoni oħra; li jagħmlu jew jiksbu kopji “fi kwalunkwe forma”; li “jissiġillaw kwalunkwe proprjetà fejn isir in-negozju kif ukoll kotba jew reġistri” u li jitolbu spjegazzjonijiet. Jekk impriża topponi spezzjoni amministrattiva jew ġudizzjarja “l-awtoritajiet nazzjonali tal-kompetizzjoni jistgħu jiksbu l-assistenza neċessarja tal-pulizija jew ta’ aġenzija ekwivalenti tal-infurzar”, li “tista’ tinkiseb ukoll bħala miżura ta’ prekawzjoni”.

| — | L-ispezzjoni ta’ bini ieħor għal għarrieda b’awtorizzazzjoni tal-qorti: din isseħħ jekk ikun hemm “suspett raġonevoli” li jeżistu elementi li jistgħu jkunu rilevanti għal ksur serju tal-Artikoli 101 jew 102 tat-TFUE. |
| --- | --- |

—

L-ispezzjoni ta’ bini ieħor għal għarrieda b’awtorizzazzjoni tal-qorti: din isseħħ jekk ikun hemm “suspett raġonevoli” li jeżistu elementi li jistgħu jkunu rilevanti għal ksur serju tal-Artikoli 101 jew 102 tat-TFUE.

| — | Talbiet għall-informazzjoni. |
| --- | --- |

—

Talbiet għall-informazzjoni.

| — | Ordni sabiex jiġi terminat ksur konstatat. |
| --- | --- |

—

Ordni sabiex jiġi terminat ksur konstatat.

| — | L-impożizzjoni ta’ miżuri interim: dawn japplikaw “f’każijiet fejn ikun hemm urġenza minħabba r-riskju ta’ ħsara serja u irreparabbli għall-kompetizzjoni u abbażi ta’ konstatazzjoni prima facie ta’ ksur”. Il-miżura trid tingħata għal perjodu determinat, li jista’ jiġġedded. |
| --- | --- |

—

L-impożizzjoni ta’ miżuri interim: dawn japplikaw “f’każijiet fejn ikun hemm urġenza minħabba r-riskju ta’ ħsara serja u irreparabbli għall-kompetizzjoni u abbażi ta’ konstatazzjoni prima facie ta’ ksur”. Il-miżura trid tingħata għal perjodu determinat, li jista’ jiġġedded.

| — | L-istabbiliment tan-natura vinkolanti tal-impenji offruti mill-impriżi. |
| --- | --- |

—

L-istabbiliment tan-natura vinkolanti tal-impenji offruti mill-impriżi.

| 4.3.2. | F’bosta każijiet, huwa diffiċli – jew saħansitra impossibbli – li l-ħsara kkawżata mill-imġiba antikompetittiva jinstab rimedju għaliha, u għalhekk il-KESE jirrakkomanda li s-setgħat tal-NCAs jintużaw ukoll f’azzjonijiet preventivi. |
| --- | --- |

4.3.2.

F’bosta każijiet, huwa diffiċli – jew saħansitra impossibbli – li l-ħsara kkawżata mill-imġiba antikompetittiva jinstab rimedju għaliha, u għalhekk il-KESE jirrakkomanda li s-setgħat tal-NCAs jintużaw ukoll f’azzjonijiet preventivi.

4.4.   
  Multi f’każ ta’ ksur u ħlasijiet perjodiċi ta’ penali

| 4.4.1. | Il-multi f’każ ta’ ksur li jkunu “effikaċi, proporzjonati u ta’ deterrent” jistgħu jiġu applikati meta jkun hemm ċerta mġiba “b’intenzjoni jew b’negliġenza”: ir-rifjut ta’ spezzjoni; ksur ta’ siġilli; tweġibiet mhux korretti jew qarrieqa; informazzjoni żbaljata; jew il-ksur tal-miżuri interim. Il-ħlasijiet perjodiċi ta’ penali ikopru każijiet ta’ omissjoni, bħar-rifjut ta’ spezzjoni, fost l-oħrajn (Artikoli 12 u 15). |
| --- | --- |

4.4.1.

Il-multi f’każ ta’ ksur li jkunu “effikaċi, proporzjonati u ta’ deterrent” jistgħu jiġu applikati meta jkun hemm ċerta mġiba “b’intenzjoni jew b’negliġenza”: ir-rifjut ta’ spezzjoni; ksur ta’ siġilli; tweġibiet mhux korretti jew qarrieqa; informazzjoni żbaljata; jew il-ksur tal-miżuri interim. Il-ħlasijiet perjodiċi ta’ penali ikopru każijiet ta’ omissjoni, bħar-rifjut ta’ spezzjoni, fost l-oħrajn (Artikoli 12 u 15).

| 4.4.2. | Abbażi tal-kriterju tas-soltu fil-liġi kriminali, il-penali li għandhom jiġu adottati mill-Istati Membri jikkunsidraw “kemm il-gravità kif ukoll it-tul ta’ żmien tal-ksur” u l-ammont massimu tal-multi “ma għandux jiġi stabbilit għal livell taħt l-10 % tal-fatturat totali tagħha madwar id-dinja kollha fis-sena kontabilistika ta’ qabel id-deċiżjoni” (Artikoli 13(1) u 14). Huma previsti kriterji differenti ta’ responsabbiltà għall-ħlas f’każ ta’ assoċjazzjonijiet ta’ impriżi (Artikolu 13(2)). |
| --- | --- |

4.4.2.

Abbażi tal-kriterju tas-soltu fil-liġi kriminali, il-penali li għandhom jiġu adottati mill-Istati Membri jikkunsidraw “kemm il-gravità kif ukoll it-tul ta’ żmien tal-ksur” u l-ammont massimu tal-multi “ma għandux jiġi stabbilit għal livell taħt l-10 % tal-fatturat totali tagħha madwar id-dinja kollha fis-sena kontabilistika ta’ qabel id-deċiżjoni” (Artikoli 13(1) u 14). Huma previsti kriterji differenti ta’ responsabbiltà għall-ħlas f’każ ta’ assoċjazzjonijiet ta’ impriżi (Artikolu 13(2)).

| 4.4.3. | Għandu jiġi nnotat li l-estensjoni tar-responsabbiltà għall-ħlas tal-multi in solidum lill-membri kollha tal-assoċjazzjonijiet jew gruppi ta’ impriżi (Artikolu 13(2)) timla lakuna fil-leġislazzjoni attwali (8). |
| --- | --- |

4.4.3.

Għandu jiġi nnotat li l-estensjoni tar-responsabbiltà għall-ħlas tal-multi in solidum lill-membri kollha tal-assoċjazzjonijiet jew gruppi ta’ impriżi (Artikolu 13(2)) timla lakuna fil-leġislazzjoni attwali (8).

| 4.4.4. | L-ambitu tal-proposta jkopri biss lill-impriżi li japplikaw għalihom penali amministrattivi. Mġiba li tista’ tikkostitwixxi reat kriminali hija kwistjoni fil-kompetenza tal-Istati Membri. Il-Qorti tal-Ġustizzja tal-UE diġà ddeċidiet dwar il-kompatibbiltà tal-penali amministrattivi u kriminali (9). |
| --- | --- |

4.4.4.

L-ambitu tal-proposta jkopri biss lill-impriżi li japplikaw għalihom penali amministrattivi. Mġiba li tista’ tikkostitwixxi reat kriminali hija kwistjoni fil-kompetenza tal-Istati Membri. Il-Qorti tal-Ġustizzja tal-UE diġà ddeċidiet dwar il-kompatibbiltà tal-penali amministrattivi u kriminali (9).

| 4.4.5. | Il-Kumitat, li stqarr li l-ammont tas-sanzjonijiet “għandu jkun deterrent u li s-sanzjonijiet għandhom ikunu ikbar f’każ ta’ reċidiva” (10), jaqbel li l-kapaċità tal-awtoritajiet kompetenti li jimponu s-sanzjonijiet hija element ċentrali tal-politika tal-kompetizzjoni. Jesprimi t-tħassib tiegħu, barra minn hekk, li attwalment il-liġi tal-kompetizzjoni ma tiġix infurzata kemm suppost minħabba d-disparitajiet sostanzjali fil-leġislazzjoni u l-istrutturi tal-NCAs. |
| --- | --- |

4.4.5.

Il-Kumitat, li stqarr li l-ammont tas-sanzjonijiet “għandu jkun deterrent u li s-sanzjonijiet għandhom ikunu ikbar f’każ ta’ reċidiva” (10), jaqbel li l-kapaċità tal-awtoritajiet kompetenti li jimponu s-sanzjonijiet hija element ċentrali tal-politika tal-kompetizzjoni. Jesprimi t-tħassib tiegħu, barra minn hekk, li attwalment il-liġi tal-kompetizzjoni ma tiġix infurzata kemm suppost minħabba d-disparitajiet sostanzjali fil-leġislazzjoni u l-istrutturi tal-NCAs.

4.5.   
  Immunità mill-multi/tnaqqis tal-multi (klemenza)

| 4.5.1. | L-Istati Membri għandhom is-setgħa li jistabbilixxu l-kawżi u l-proċeduri għall-immunità mill-multi jew it-tnaqqis tagħhom iżda fi ħdan qafas stabbilit fid-dettall u li jinkludi:






  — | ir-rekwiżiti għall-immunità (Artikolu 16) u t-tnaqqis (Artikolu 17); |
| --- | --- | --- |

4.5.1.

L-Istati Membri għandhom is-setgħa li jistabbilixxu l-kawżi u l-proċeduri għall-immunità mill-multi jew it-tnaqqis tagħhom iżda fi ħdan qafas stabbilit fid-dettall u li jinkludi:

—

ir-rekwiżiti għall-immunità (Artikolu 16) u t-tnaqqis (Artikolu 17);

| — | il-kundizzjonijiet biex jiġu applikati dawn il-miżuri (Artikolu 18); |
| --- | --- |

—

il-kundizzjonijiet biex jiġu applikati dawn il-miżuri (Artikolu 18);

| — | forma tal-applikazzjonijiet għall-klemenza (Artikolu 19); |
| --- | --- |

—

forma tal-applikazzjonijiet għall-klemenza (Artikolu 19);

| — | indikatur għal applikazzjoni formali għall-immunità (Artikolu 20); |
| --- | --- |

—

indikatur għal applikazzjoni formali għall-immunità (Artikolu 20);

| — | applikazzjonijiet fil-qosor meta dawn jiġu ppreżentati fl-istess ħin lill-Kummissjoni u lill-NCAs (Artikolu 21); |
| --- | --- |

—

applikazzjonijiet fil-qosor meta dawn jiġu ppreżentati fl-istess ħin lill-Kummissjoni u lill-NCAs (Artikolu 21);

| — | salvagwardji għall-applikanti għall-immunità (Artikolu 22). |
| --- | --- |

—

salvagwardji għall-applikanti għall-immunità (Artikolu 22).

| 4.5.2. | Ir-raġuni tal-proposta hija li, fid-dawl tal-għan li jinkixfu kartelli sigrieti, id-differenzi kbar bejn il-leġislazzjonijiet nazzjonali u l-implimentazzjoni effettiva tagħhom joħolqu inċertezza legali, idgħajfu l-inċentivi li r-regoli jiġu rispettati u jwasslu għal nuqqas ta’ effiċjenza fil-politika tal-kompetizzjoni fl-UE. Barra minn hekk, l-Istati Membri ma japplikawx il-Programm Mudell tan-NEK (11), li l-aspetti fundamentali tiegħu ser jiġu inklużi fir-regolamentazzjoni l-ġdida. |
| --- | --- |

4.5.2.

Ir-raġuni tal-proposta hija li, fid-dawl tal-għan li jinkixfu kartelli sigrieti, id-differenzi kbar bejn il-leġislazzjonijiet nazzjonali u l-implimentazzjoni effettiva tagħhom joħolqu inċertezza legali, idgħajfu l-inċentivi li r-regoli jiġu rispettati u jwasslu għal nuqqas ta’ effiċjenza fil-politika tal-kompetizzjoni fl-UE. Barra minn hekk, l-Istati Membri ma japplikawx il-Programm Mudell tan-NEK (11), li l-aspetti fundamentali tiegħu ser jiġu inklużi fir-regolamentazzjoni l-ġdida.

| 4.5.3. | Fil-fehma tal-KESE, l-applikazzjoni uniformi tal-miżuri ta’ klemenza min-naħa tal-NCAs hija importanti biex ikun hemm liġi Ewropea ġenwina tal-kompetizzjoni, u l-esperjenza tal-Kummissjoni, li normalment tapplika dawn it-tipi ta’ miżuri (12), tista’ titqies bħala pożittiva. Madankollu, il-klemenza ma għandhiex timpedixxi lill-partijiet li jġarrbu xi dannu (inklużi l-konsumaturi) milli jiksbu kumpens għad-dannu subit, permezz ta’ azzjonijiet kollettivi. |
| --- | --- |

4.5.3.

Fil-fehma tal-KESE, l-applikazzjoni uniformi tal-miżuri ta’ klemenza min-naħa tal-NCAs hija importanti biex ikun hemm liġi Ewropea ġenwina tal-kompetizzjoni, u l-esperjenza tal-Kummissjoni, li normalment tapplika dawn it-tipi ta’ miżuri (12), tista’ titqies bħala pożittiva. Madankollu, il-klemenza ma għandhiex timpedixxi lill-partijiet li jġarrbu xi dannu (inklużi l-konsumaturi) milli jiksbu kumpens għad-dannu subit, permezz ta’ azzjonijiet kollettivi.

4.6.   
  Assistenza reċiproka

| 4.6.1. | Il-kooperazzjoni bejn l-NCAs titlob, fid-dawl tas-setgħat ġodda assenjati minn din il-proposta, assistenza u għajnuna fil-proċeduri ta’ spezzjoni (Artikolu 23), li jobbliga lill-Istati Membri jiggarantixxu n-notifika ta’ oġġezzjonijiet u deċiżjonijiet preliminari (Artikolu 24) u li jissodisfaw it-talbiet għall-infurzar ta’ deċiżjonijiet (Artikolu 25). Ġew stabbiliti s-setgħat fil-qasam tat-tilwim (Artikolu 26). |
| --- | --- |

4.6.1.

Il-kooperazzjoni bejn l-NCAs titlob, fid-dawl tas-setgħat ġodda assenjati minn din il-proposta, assistenza u għajnuna fil-proċeduri ta’ spezzjoni (Artikolu 23), li jobbliga lill-Istati Membri jiggarantixxu n-notifika ta’ oġġezzjonijiet u deċiżjonijiet preliminari (Artikolu 24) u li jissodisfaw it-talbiet għall-infurzar ta’ deċiżjonijiet (Artikolu 25). Ġew stabbiliti s-setgħat fil-qasam tat-tilwim (Artikolu 26).

| 4.6.2. | Il-KESE huwa tal-fehma li jeħtieġ li dawn l-obbligi jiġu imposti fid-dawl tan-natura transnazzjonali tal-politika tal-kompetizzjoni. |
| --- | --- |

4.6.2.

Il-KESE huwa tal-fehma li jeħtieġ li dawn l-obbligi jiġu imposti fid-dawl tan-natura transnazzjonali tal-politika tal-kompetizzjoni.

4.7.   
  Sospensjoni tal-perjodi ta’ limitazzjoni għall-impożizzjoni ta’ penali

| 4.7.1. | Il-proposta tal-Kummissjoni tittratta żewġ kriterji speċifiċi għas-sospensjoni ta’ dawn il-perjodi: “għat-tul ta’ żmien tal-proċedimenti quddiem l-awtoritajiet nazzjonali tal-kompetizzjoni ta’ Stati Membri oħra jew il-Kummissjoni fir-rigward ta’ ksur li jkun jirrigwarda l-istess ftehim, deċiżjoni ta’ assoċjazzjoni jew prattika miftiehma” (Artikolu 27(1)) u meta jkun hemm proċedimenti ġuidizzjarji (Artikolu 27(2)). |
| --- | --- |

4.7.1.

Il-proposta tal-Kummissjoni tittratta żewġ kriterji speċifiċi għas-sospensjoni ta’ dawn il-perjodi: “għat-tul ta’ żmien tal-proċedimenti quddiem l-awtoritajiet nazzjonali tal-kompetizzjoni ta’ Stati Membri oħra jew il-Kummissjoni fir-rigward ta’ ksur li jkun jirrigwarda l-istess ftehim, deċiżjoni ta’ assoċjazzjoni jew prattika miftiehma” (Artikolu 27(1)) u meta jkun hemm proċedimenti ġuidizzjarji (Artikolu 27(2)).

| 4.7.2. | Il-KESE josserva li t-traspożizzjoni tad-Direttiva għandha tindirizza l-kunflitt potenzjali mar-rekwiżiti li jipprevedu wkoll li l-perjodi jistgħu jiġu interrotti f’każ ta’ proċedimenti ġudizzjarji. |
| --- | --- |

4.7.2.

Il-KESE josserva li t-traspożizzjoni tad-Direttiva għandha tindirizza l-kunflitt potenzjali mar-rekwiżiti li jipprevedu wkoll li l-perjodi jistgħu jiġu interrotti f’każ ta’ proċedimenti ġudizzjarji.

4.8.   
  Is-setgħa tal-NCAs li jibdew proċedimenti ġudizzjarji fuq il-merti tagħhom stess

| 4.8.1. | Skont il-proposta, l-NCAs għandhom ikunu jistgħu jieħdu sehem fi proċedimenti ġudizzjarji biex iressqu azzjonijiet direttament quddiem awtorità ġudizzjarja, u għandhom ikunu intitolati fuq il-merti tagħhom stess biex jieħdu sehem bħala rikorrent jew konvenut fi proċedimenti ġudizzjarji, l-istess drittijiet bħal dawk ta’ partijiet oħra (Artikolu 28). |
| --- | --- |

4.8.1.

Skont il-proposta, l-NCAs għandhom ikunu jistgħu jieħdu sehem fi proċedimenti ġudizzjarji biex iressqu azzjonijiet direttament quddiem awtorità ġudizzjarja, u għandhom ikunu intitolati fuq il-merti tagħhom stess biex jieħdu sehem bħala rikorrent jew konvenut fi proċedimenti ġudizzjarji, l-istess drittijiet bħal dawk ta’ partijiet oħra (Artikolu 28).

| 4.8.2. | Il-KESE huwa tal-fehma li, attwalment, il-fatt li ma għandhomx din is-setgħa jagħmilha diffiċli għall-NCAs f’ċerti Stati Membri (13), u għalhekk huwa essenzjali li din is-setgħa tiġi stabbilita sabiex jiġu ssodisfati r-rekwiżiti imposti fuqhom mill-politika tal-UE dwar il-kompetizzjoni. |
| --- | --- |

4.8.2.

Il-KESE huwa tal-fehma li, attwalment, il-fatt li ma għandhomx din is-setgħa jagħmilha diffiċli għall-NCAs f’ċerti Stati Membri (13), u għalhekk huwa essenzjali li din is-setgħa tiġi stabbilita sabiex jiġu ssodisfati r-rekwiżiti imposti fuqhom mill-politika tal-UE dwar il-kompetizzjoni.

4.9.   
  Ammissibbiltà tal-evidenza quddiem l-NCAs

   (14)

| 4.9.1. | Il-KESE jiġbed l-attenzjoni għall-importanza li l-NCAs ikunu jistgħu jużaw bħala evidenza “dokumenti, dikjarazzjonijiet bil-fomm, rikordings u kull oġġett ieħor li jinkludi informazzjoni, irrispettivament mill-mezz li fuqu tkun maħżuna l-informazzjoni” (Artikolu 30). |
| --- | --- |

4.9.1.

Il-KESE jiġbed l-attenzjoni għall-importanza li l-NCAs ikunu jistgħu jużaw bħala evidenza “dokumenti, dikjarazzjonijiet bil-fomm, rikordings u kull oġġett ieħor li jinkludi informazzjoni, irrispettivament mill-mezz li fuqu tkun maħżuna l-informazzjoni” (Artikolu 30).

Brussell, il-5 ta’ Lulju 2017.

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Georges DASSIS

---

(1)  “An Academic View on the Role and Powers of National Competition Authorities”, Parlament Ewropew, 2016.

1

(2)  Sentenza fil-Kawża Karlsson et, il-Kawża C-292/97, paragrafu 37.

2

(3)  Sentenzi fil-Kawża Eturas, C-74/14, paragrafu 38; il-Kawża E.ON Energie vs il-Kummissjoni (C 89/11 P, paragrafu 72); u l-Kawża VEBIC (C 439/08, paragrafu 63).

3

(4)  Il-Kawża Menarini Diagnostics S.R.L./l-Italja.

4

(5)  C-12/03P, Il-Kummissjoni/Tetra Laval (2005).

5

(6)  Il-Kawża Menarini Diagnostics S.R.L./l-Italja.

6

(7)  “Independence and accountability of competition authorities”, UNCTAD, 2008.

7

(8)  Sentenza fil-Kawża C-97/08 P, AkzoNobel NV vs il-Kummissjoni, paragrafi 45 u 77.

8

(9)  Sentenza tas-26.2.2013 – Kawża C-617/10, Åkerberg Fransson.

9

(10)  Opinjoni dwar “Rapport dwar il-politika tal-kompetizzjoni 2014” (ĠU C 71, 24.2.2016, p. 33).

10

(11)  Avviż tal-Kummissjoni dwar l-immunità minn multi u tnaqqis ta’ multi f’każijiet ta’ kartell (ĠU C 298, 8.12.2006, p. 17).

11

(12)  Ara “Cartel leniency in EU: overview”, Thompson Reuters. Eżempji ta’ tnaqqis u eżenzjonijiet applikati mill-Kummissjoni: Riberebro 50 % (ĠU C 298, 8.12.2006, p. 17); Hitachi 30 %, u oħrajn; Philips, eżentati; Hitachi 50 %; Schenker u oħrajn 55 % 40 %; DHL, immunità (C-428/14, DHL/AGCM); Eberspächer 45 % u Webasto, immunità.

12

(13)  Fit-tweġiba tiegħu għall-kwestjonarju tal-Kummissjoni, l-NCA fil-Ġermanja (“Bundeskartellami”) semmiet dan bħala waħda mill-kawżi ta’ sistema “li hija ħażina għall-aħħar”.

13

(14)  Limitazzjonijiet fuq l-użu tal-informazzjoni (Artikolu 29). Il-Kummissjoni tindirizza l-possibbiltà li tiġi riveduta l-formulazzjoni ta’ dan l-Artikolu.

14

---

| 13.10.2017 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 345/76 |
| --- | --- | --- | --- |

13.10.2017

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 345/76

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar l-iskambju transfruntier bejn l-Unjoni u l-pajjiżi terzi ta’ kopji b’format aċċessibbli ta’ xogħlijiet jew materjal ieħor protett bid-dritt tal-awtur u bi drittijiet relatati għall-ġid tal-persuni għomja, b’diżabbiltà fil-vista jew li b’xi mod ieħor għandhom diffikultà biex jaqraw materjal stampat”

[COM(2016) 595 final – 2016/0279 (COD)]

(2017/C 345/12)

Relatur:TBL

Pedro ALMEIDA FREIRE

| Konsultazzjoni | Kunsill, 5.4.2017
  Parlament Ewropew, 28.6.2017 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikoli 114 u 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea |
| | |
| Sezzjoni kompetenti | Suq Uniku, Produzzjoni u Konsum |
| | |
| Adottata fil-plenarja | 5.7.2017 |
| Sessjoni plenarja Nru | 527 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 215/3/8 |

Konsultazzjoni

Kunsill, 5.4.2017

Parlament Ewropew, 28.6.2017

Bażi legali

Artikoli 114 u 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea

Sezzjoni kompetenti

Suq Uniku, Produzzjoni u Konsum

Adottata fil-plenarja

5.7.2017

Sessjoni plenarja Nru

527

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

215/3/8

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-KESE jaqbel mal-kompromess propost mill-Presidenza li jagħmel ratifika rapida tat-Trattat ta’ Marrakexx (1) possibbli. |
| --- | --- |

1.1.

Il-KESE jaqbel mal-kompromess propost mill-Presidenza li jagħmel ratifika rapida tat-Trattat ta’ Marrakexx (1) possibbli.

| 1.2. | Il-Kumitat jistenna implimentazzjoni malajr mill-UE tat-Trattat ta’ Marrakexx li huwa importanti u neċessarju biex ħafna ċittadini Ewropej li huma għomja, b’diżabbiltà fil-vista jew b’diffikultajiet oħrajn biex jaqraw materjal stampat jew li b’xi mod ieħor għandhom diffikultà biex jaqraw materjal stampat ikunu jistgħu jaċċessaw aktar xogħlijiet aċċessibbli u b’hekk jinfetħilhom il-bieb għall-kultura, l-edukazzjoni u l-impjieg, biex b’hekk tiġi żgurata inklużjoni soċjali effettiva. |
| --- | --- |

1.2.

Il-Kumitat jistenna implimentazzjoni malajr mill-UE tat-Trattat ta’ Marrakexx li huwa importanti u neċessarju biex ħafna ċittadini Ewropej li huma għomja, b’diżabbiltà fil-vista jew b’diffikultajiet oħrajn biex jaqraw materjal stampat jew li b’xi mod ieħor għandhom diffikultà biex jaqraw materjal stampat ikunu jistgħu jaċċessaw aktar xogħlijiet aċċessibbli u b’hekk jinfetħilhom il-bieb għall-kultura, l-edukazzjoni u l-impjieg, biex b’hekk tiġi żgurata inklużjoni soċjali effettiva.

| 1.3. | Il-Kumitat jappoġġja l-Proposta għal Regolament (2) u l-Proposta għal Direttiva (3) biex jiġi implimentat it-Trattat ta’ Marrakexx peress li ser jistabbilixxu eċċezzjoni obbligatorja u jiżguraw il-ħolqien u l-iskambju ta’ tali kopji f’formati aċċessibbli fi ħdan is-Suq Uniku kif ukoll lil hinn mill-UE. |
| --- | --- |

1.3.

Il-Kumitat jappoġġja l-Proposta għal Regolament (2) u l-Proposta għal Direttiva (3) biex jiġi implimentat it-Trattat ta’ Marrakexx peress li ser jistabbilixxu eċċezzjoni obbligatorja u jiżguraw il-ħolqien u l-iskambju ta’ tali kopji f’formati aċċessibbli fi ħdan is-Suq Uniku kif ukoll lil hinn mill-UE.

| 1.4. | Il-Kumitat jilqa’ l-għan li jiġi permess l-iskambju transkonfinali ta’ dawn il-kopji bejn l-UE u l-pajjiżi terzi li jagħmlu parti mit-Trattat ta’ Marrakexx. |
| --- | --- |

1.4.

Il-Kumitat jilqa’ l-għan li jiġi permess l-iskambju transkonfinali ta’ dawn il-kopji bejn l-UE u l-pajjiżi terzi li jagħmlu parti mit-Trattat ta’ Marrakexx.

| 1.5. | Għandha titwettaq valutazzjoni tal-implimentazzjoni tat-Trattat ta’ Marrakexx fl-UE fi ħdan perjodu ta’ żmien raġonevoli. |
| --- | --- |

1.5.

Għandha titwettaq valutazzjoni tal-implimentazzjoni tat-Trattat ta’ Marrakexx fl-UE fi ħdan perjodu ta’ żmien raġonevoli.

2.   Il-proposti tal-Kummissjoni u tal-Presidenza

| 2.1. | Il-Proposta għal Regolament ġiet adottata mill-Kummissjoni fl-14 ta’ Settembru 2016 bħala parti mill-pakkett dwar id-drittijiet tal-awtur (4), li jipproponi sett ta’ miżuri leġislattivi b’erba’ objettivi:






  — | jiġi żgurat aċċess onlajn usa’ għall-kontenut fl-UE u jintlaħqu udjenzi ġodda; |
| --- | --- | --- |

2.1.

Il-Proposta għal Regolament ġiet adottata mill-Kummissjoni fl-14 ta’ Settembru 2016 bħala parti mill-pakkett dwar id-drittijiet tal-awtur (4), li jipproponi sett ta’ miżuri leġislattivi b’erba’ objettivi:

—

jiġi żgurat aċċess onlajn usa’ għall-kontenut fl-UE u jintlaħqu udjenzi ġodda;

| — | jiġu adattati ċerti eċċezzjonijiet għall-ambjent diġitali u transkonfinali; |
| --- | --- |

—

jiġu adattati ċerti eċċezzjonijiet għall-ambjent diġitali u transkonfinali;

| — | jiġi promoss suq tad-drittijiet tal-awtur ġust u li jiffunzjona tajjeb, |
| --- | --- |

—

jiġi promoss suq tad-drittijiet tal-awtur ġust u li jiffunzjona tajjeb,

| — | biex il-persuni għomja, b’diżabbiltà fil-vista jew li b’xi mod ieħor għandhom diffikultà biex jaqraw materjal stampat ikollhom aċċess aħjar għal xogħlijiet jew materjal ieħor. |
| --- | --- |

—

biex il-persuni għomja, b’diżabbiltà fil-vista jew li b’xi mod ieħor għandhom diffikultà biex jaqraw materjal stampat ikollhom aċċess aħjar għal xogħlijiet jew materjal ieħor.

| 2.2. | Permezz ta’ dan ir-Regolament, il-Kummissjoni qed tipproponi leġislazzjoni għall-implimentazzjoni tat-Trattat ta’ Marrakexx biex jiġi ffaċilitat l-aċċess għal xogħlijiet ippubblikati għal persuni għomja, b’diżabbiltà fil-vista jew li b’xi mod ieħor għandhom diffikultà biex jaqraw materjal stampat. |
| --- | --- |

2.2.

Permezz ta’ dan ir-Regolament, il-Kummissjoni qed tipproponi leġislazzjoni għall-implimentazzjoni tat-Trattat ta’ Marrakexx biex jiġi ffaċilitat l-aċċess għal xogħlijiet ippubblikati għal persuni għomja, b’diżabbiltà fil-vista jew li b’xi mod ieħor għandhom diffikultà biex jaqraw materjal stampat.

| 2.3. | It-Trattat ta’ Marrakexx ġie adottat fl-2013 fl-Organizzazzjoni Dinjija dwar il-Proprjetà Intellettwali (id-WIPO) bil-għan li jiġu ffaċilitati d-disponibbiltà u l-iskambju transkonfinali tal-kotba u ta’ materjal stampat ieħor b’formati aċċessibbli madwar id-dinja. Dan it-Trattat ġie ffirmat mill-Unjoni (5) f’April 2014. |
| --- | --- |

2.3.

It-Trattat ta’ Marrakexx ġie adottat fl-2013 fl-Organizzazzjoni Dinjija dwar il-Proprjetà Intellettwali (id-WIPO) bil-għan li jiġu ffaċilitati d-disponibbiltà u l-iskambju transkonfinali tal-kotba u ta’ materjal stampat ieħor b’formati aċċessibbli madwar id-dinja. Dan it-Trattat ġie ffirmat mill-Unjoni (5) f’April 2014.

| 2.4. | Il-miżuri proposti huma importanti biex jiżguraw li, f’konformità mal-Konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti dwar id-Drittijiet tal-Persuni b’Diżabbiltà (UNCRPD) (6), id-drittijiet tal-awtur ma jikkostitwixxux ostaklu mhux raġonevoli jew diskriminatorju għall-parteċipazzjoni sħiħa taċ-ċittadini kollha fis-soċjetà, u biex ikun jista’ jsir skambju ta’ kopji b’format aċċessibbli fi ħdan l-UE u ma’ pajjiżi terzi li huma partijiet għat-Trattat, filwaqt li jiġu evitati x-xogħol doppju u l-ħela tar-riżorsi. |
| --- | --- |

2.4.

Il-miżuri proposti huma importanti biex jiżguraw li, f’konformità mal-Konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti dwar id-Drittijiet tal-Persuni b’Diżabbiltà (UNCRPD) (6), id-drittijiet tal-awtur ma jikkostitwixxux ostaklu mhux raġonevoli jew diskriminatorju għall-parteċipazzjoni sħiħa taċ-ċittadini kollha fis-soċjetà, u biex ikun jista’ jsir skambju ta’ kopji b’format aċċessibbli fi ħdan l-UE u ma’ pajjiżi terzi li huma partijiet għat-Trattat, filwaqt li jiġu evitati x-xogħol doppju u l-ħela tar-riżorsi.

| 2.5. | Il-proċess ta’ ratifika, madankollu, kellu jiffaċċja l-kwistjoni legali dwar jekk l-Unjoni għandhiex kompetenza esklużiva biex tirratifika t-Trattat. |
| --- | --- |

2.5.

Il-proċess ta’ ratifika, madankollu, kellu jiffaċċja l-kwistjoni legali dwar jekk l-Unjoni għandhiex kompetenza esklużiva biex tirratifika t-Trattat.

| 2.6. | Il-Kummissjoni għalhekk iddeċidiet tfittex l-opinjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea f’Lulju 2015. |
| --- | --- |

2.6.

Il-Kummissjoni għalhekk iddeċidiet tfittex l-opinjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea f’Lulju 2015.

| 2.7. | Sadanittant, il-Kummissjoni adottat il-proposta tagħha COM(2016) 595 final fuq il-bażi tal-Artikolu 207 tat-TFUE. Il-konsultazzjoni mal-KESE għalhekk ma kinitx obbligatorja. |
| --- | --- |

2.7.

Sadanittant, il-Kummissjoni adottat il-proposta tagħha COM(2016) 595 final fuq il-bażi tal-Artikolu 207 tat-TFUE. Il-konsultazzjoni mal-KESE għalhekk ma kinitx obbligatorja.

| 2.8. | Fl-14 ta’ Frar 2017, il-Qorti tal-Ġustizzja (7) kkonfermat il-kompetenza esklużiva tal-UE u ddikjarat ukoll li t-Trattat ta’ Marrakexx ma jaqax taħt il-politika kummerċjali komuni. |
| --- | --- |

2.8.

Fl-14 ta’ Frar 2017, il-Qorti tal-Ġustizzja (7) kkonfermat il-kompetenza esklużiva tal-UE u ddikjarat ukoll li t-Trattat ta’ Marrakexx ma jaqax taħt il-politika kummerċjali komuni.

| 2.9. | Fil-laqgħa tiegħu tat-22 ta’ Marzu, il-Kumitat tar-Rappreżentanti Permanenti laħaq qbil dwar proposta ta’ kompromess tal-Presidenza li fih ġie deċiż li tinbidel il-bażi legali mill-Artikolu 207 (politika kummerċjali komuni) għall-Artikolu 114 tat-TFUE. B’konsegwenza ta’ dan, il-konsultazzjoni mal-KESE mill-Kunsill issir obbligatorja. |
| --- | --- |

2.9.

Fil-laqgħa tiegħu tat-22 ta’ Marzu, il-Kumitat tar-Rappreżentanti Permanenti laħaq qbil dwar proposta ta’ kompromess tal-Presidenza li fih ġie deċiż li tinbidel il-bażi legali mill-Artikolu 207 (politika kummerċjali komuni) għall-Artikolu 114 tat-TFUE. B’konsegwenza ta’ dan, il-konsultazzjoni mal-KESE mill-Kunsill issir obbligatorja.

3.   Kummenti ġenerali

3.1.   
  Rigward il-bażi legali

| 3.1.1. | Fid-dawl tal-opinjoni reċenti tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-KESE ma jistax ħlief jaqbel mal-kompromess propost mill-Presidenza li jagħmel possibbli ratifika rapida tat-Trattat ta’ Marrakexx. |
| --- | --- |

3.1.1.

Fid-dawl tal-opinjoni reċenti tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-KESE ma jistax ħlief jaqbel mal-kompromess propost mill-Presidenza li jagħmel possibbli ratifika rapida tat-Trattat ta’ Marrakexx.

| 3.1.2. | Barra minn hekk, il-bidla fil-bażi legali tagħmel l-Opinjoni tal-KESE obbligatorja u tagħti aktar piż lill-kummenti li diġà saru f’dan ir-rigward f’Opinjoni reċenti tagħna dwar il-pakkett dwar id-drittijiet tal-awtur (8). |
| --- | --- |

3.1.2.

Barra minn hekk, il-bidla fil-bażi legali tagħmel l-Opinjoni tal-KESE obbligatorja u tagħti aktar piż lill-kummenti li diġà saru f’dan ir-rigward f’Opinjoni reċenti tagħna dwar il-pakkett dwar id-drittijiet tal-awtur (8).

3.2.   
  Dwar il-kontenut

| 3.2.1. | Fl-Opinjoni tiegħu dwar il-pakkett dwar id-drittijiet tal-awtur, il-KESE kien diġà rrefera għall-proposta attwali. Il-Kumitat itenni li ratifika minnufih mill-UE tat-Trattat ta’ Marrakexx biex jiġi ffaċilitat l-aċċess għax-xogħlijiet ippubblikati għall-persuni għomja, b’diżabbiltà fil-vista jew li b’xi mod ieħor għandhom diffikultà biex jaqraw materjal stampat, li daħal fis-seħħ fit-30 ta’ Settembru 2016, hija importanti u neċessarja. It-Trattat ser jippermetti lil ħafna ċittadini Ewropej għomja, b’diżabbiltà fil-vista jew li b’xi mod ieħor għandhom diffikultà biex jaqraw materjal stampat ikollhom aċċess għal numru akbar ta’ xogħlijiet aċċessibbli, u għalhekk, ser jinfetħilhom il-bieb għall-kultura, l-edukazzjoni u l-impjiegi, u għaldaqstant ser tiġi żgurata inklużjoni soċjali effettiva. |
| --- | --- |

3.2.1.

Fl-Opinjoni tiegħu dwar il-pakkett dwar id-drittijiet tal-awtur, il-KESE kien diġà rrefera għall-proposta attwali. Il-Kumitat itenni li ratifika minnufih mill-UE tat-Trattat ta’ Marrakexx biex jiġi ffaċilitat l-aċċess għax-xogħlijiet ippubblikati għall-persuni għomja, b’diżabbiltà fil-vista jew li b’xi mod ieħor għandhom diffikultà biex jaqraw materjal stampat, li daħal fis-seħħ fit-30 ta’ Settembru 2016, hija importanti u neċessarja. It-Trattat ser jippermetti lil ħafna ċittadini Ewropej għomja, b’diżabbiltà fil-vista jew li b’xi mod ieħor għandhom diffikultà biex jaqraw materjal stampat ikollhom aċċess għal numru akbar ta’ xogħlijiet aċċessibbli, u għalhekk, ser jinfetħilhom il-bieb għall-kultura, l-edukazzjoni u l-impjiegi, u għaldaqstant ser tiġi żgurata inklużjoni soċjali effettiva.

| 3.2.2. | Il-Proposti għal Regolament u għal Direttiva, li kienu parti mill-pakkett dwar id-drittijiet tal-awtur, ser jippermettu lill-UE tissodisfa obbligu internazzjonali fil-qafas tat-Trattat ta’ Marrakexx. Dan huwa wkoll konformi mal-obbligi tal-UE skont il-Konvenzjoni tan-NU dwar id-drittijiet tal-persuni b’diżabbiltà. |
| --- | --- |

3.2.2.

Il-Proposti għal Regolament u għal Direttiva, li kienu parti mill-pakkett dwar id-drittijiet tal-awtur, ser jippermettu lill-UE tissodisfa obbligu internazzjonali fil-qafas tat-Trattat ta’ Marrakexx. Dan huwa wkoll konformi mal-obbligi tal-UE skont il-Konvenzjoni tan-NU dwar id-drittijiet tal-persuni b’diżabbiltà.

| 3.2.2.1. | Il-Proposta għal Direttiva ser tistabbilixxi eċċezzjoni obbligatorja u ser tiżgura l-funzjonament tagħha b’mod li dawn il-kopji f’format aċċessibbli jkunu magħmula u skambjati fis-Suq Uniku. |
| --- | --- |

3.2.2.1.

Il-Proposta għal Direttiva ser tistabbilixxi eċċezzjoni obbligatorja u ser tiżgura l-funzjonament tagħha b’mod li dawn il-kopji f’format aċċessibbli jkunu magħmula u skambjati fis-Suq Uniku.

| 3.2.2.2. | Din l-eċċezzjoni hija għall-użu esklużiv ta’ persuni benefiċjarji kif strettament definit fl-Artikolu 2(2) tal-Proposta għal Regolament. |
| --- | --- |

3.2.2.2.

Din l-eċċezzjoni hija għall-użu esklużiv ta’ persuni benefiċjarji kif strettament definit fl-Artikolu 2(2) tal-Proposta għal Regolament.

| 3.2.2.3. | Il-Proposta għal Regolament ser tippermetti l-iskambju transkonfinali ta’ dawn il-kopji bejn l-UE u l-pajjiżi terzi li huma parti mit-Trattat ta’ Marrakexx. |
| --- | --- |

3.2.2.3.

Il-Proposta għal Regolament ser tippermetti l-iskambju transkonfinali ta’ dawn il-kopji bejn l-UE u l-pajjiżi terzi li huma parti mit-Trattat ta’ Marrakexx.

4.   Kummenti oħra

| 4.1. | Il-KESE jaqbel li r-Regolament huwa l-uniku strument adatt biex jiġu eliminati d-diskrepanzi legali eżistenti fl-Istati Membri. |
| --- | --- |

4.1.

Il-KESE jaqbel li r-Regolament huwa l-uniku strument adatt biex jiġu eliminati d-diskrepanzi legali eżistenti fl-Istati Membri.

| 4.2. | Il-Kumitat jenfasizza li l-Istati Membri għandu jkollhom rwol importanti, kif speċifikat fid-Direttiva, biex jippromovu u jagħmlu disponibbli xogħlijiet aċċessibbli għall-persuni benefiċjarji kemm f’pajjiżhom kif ukoll f’pajjiżi terzi li huma parti mit-Trattat ta’ Marrakexx. |
| --- | --- |

4.2.

Il-Kumitat jenfasizza li l-Istati Membri għandu jkollhom rwol importanti, kif speċifikat fid-Direttiva, biex jippromovu u jagħmlu disponibbli xogħlijiet aċċessibbli għall-persuni benefiċjarji kemm f’pajjiżhom kif ukoll f’pajjiżi terzi li huma parti mit-Trattat ta’ Marrakexx.

| 4.3. | Il-KESE jagħmel lilu nnifsu disponibbli biex jipparteċipa b’mod attiv fil-proċess ta’ valutazzjoni pprovdut kemm mir-Regolament kif ukoll mid-Direttiva. |
| --- | --- |

4.3.

Il-KESE jagħmel lilu nnifsu disponibbli biex jipparteċipa b’mod attiv fil-proċess ta’ valutazzjoni pprovdut kemm mir-Regolament kif ukoll mid-Direttiva.

| 4.4. | B’mod partikolari, il-valutazzjoni għandha tqis l-alternattiva inkluża fid-direttiva li Stati Membri japplikaw skemi ta’ kumpens għas-sidien tad-drittijiet. Bl-istess mod kif previst fit-test tad-direttiva, għandu jsir monitoraġġ mill-qrib li dawn l-iskemi ta’ kumpens ma jimplikaw l-ebda effett negattiv għad-disponibilità u l-forniment ta’ xogħlijiet aċċessibbli lill-grupp benefiċjarju. |
| --- | --- |

4.4.

B’mod partikolari, il-valutazzjoni għandha tqis l-alternattiva inkluża fid-direttiva li Stati Membri japplikaw skemi ta’ kumpens għas-sidien tad-drittijiet. Bl-istess mod kif previst fit-test tad-direttiva, għandu jsir monitoraġġ mill-qrib li dawn l-iskemi ta’ kumpens ma jimplikaw l-ebda effett negattiv għad-disponibilità u l-forniment ta’ xogħlijiet aċċessibbli lill-grupp benefiċjarju.

Brussell, il-5 ta’ Lulju 2017.

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Georges DASSIS

---

(1)  Trattat ta’ Marrakexx biex jiffaċilita l-aċċess għax-xogħlijiet ippubblikati għall-persuni neqsin mid-dawl, b’vista batuta jew b’diffikultajiet oħrajn biex jaqraw materjal stampat

1

(2)  COM(2016) 595 final.

2

(3)  COM(2016) 596 final.

3

(4)  COM(2016) 593 final, COM(2016) 594 final, COM(2016) 596 final (ĠU C 125, 21.4.2017, p. 27).

4

(5)  ĠU L 115, 17.4.2014, p. 1.

5

(6)  UNCRPD

6

(7)  ĠU C 112, 10.4.2017, p. 3, Opinjoni 3/15 tal-Qorti (Awla Manja) tal-14.2.2017

7

(8)  ĠU C 125, 21.4.2017, p. 27.

8

---

| 13.10.2017 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 345/79 |
| --- | --- | --- | --- |

13.10.2017

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 345/79

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Proposta għal Regolament tal-Kunsill li jemenda r-Regolament (UE) Nru 904/2010 dwar il-kooperazzjoni amministrattiva u l-ġlieda kontra l-frodi fil-qasam tat-taxxa fuq il-valur miżjud”

[COM(2016) 755 final – 2016/0371 (CNS)]

dwar

“Proposta għal Direttiva tal-Kunsill li temenda d-Direttiva 2006/112/KE u d-Direttiva 2009/132/KE fir-rigward ta’ ċerti obbligi tat-taxxa fuq il-valur miżjud għall-provvisti ta’ servizzi u għall-bejgħ mill-bogħod ta’ prodotti”

[COM(2016) 757 final – 2016/0370 (CNS)]

u dwar

“Proposta għal Direttiva tal-Kunsill li temenda d-Direttiva 2006/112/KE rigward ir-rati tat-taxxa fuq il-valur miżjud li japplikaw għall-kotba, għall-gazzetti u għall-perjodiċi”

[COM(2016) 758 final – 2016/0374 (CNS)]

(2017/C 345/13)

| Relatur: | Amarjite SINGH |
| --- | --- |

Relatur:

Amarjite SINGH

| Konsultazzjoni | Kunsill tal-Unjoni Ewropea, 20.12.2016 u 21.12.2016 |
| --- | --- |
| Bażi legali | L-Artikolu 113 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea |
| Sezzjoni kompetenti | Unjoni Ekonomika u Monetarja u Koeżjoni Ekonomika u Soċjali |
| Adottata fis-sezzjoni speċjalizzata | 5.5.2017 |
| Adottata fil-plenarja | 5.7.2017 |
| Sessjoni plenarja Nru | 527 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 123/1/2 |

Konsultazzjoni

Kunsill tal-Unjoni Ewropea, 20.12.2016 u 21.12.2016

Bażi legali

L-Artikolu 113 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea

Sezzjoni kompetenti

Unjoni Ekonomika u Monetarja u Koeżjoni Ekonomika u Soċjali

Adottata fis-sezzjoni speċjalizzata

5.5.2017

Adottata fil-plenarja

5.7.2017

Sessjoni plenarja Nru

527

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

123/1/2

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-KESE jilqa’ l-pakkett dwar il-modernizzazzjoni tal-VAT fuq il-kummerċ elettroniku transkonfinali, u japprova kemm l-objettivi kif ukoll il-fokus tiegħu fuq l-indirizzar tat-tħassib tal-SMEs. Dawn ir-regoli proposti se jkollhom impatt kbir fuq kumpaniji li jbigħu oġġetti u servizzi onlajn, b’hekk jippermettulhom jibbenefikaw minn regoli aktar ġusti, spejjeż ta’ konformità aktar baxxi u kondizzjonijiet ekwivalenti ta’ kompetizzjoni ma’ kumpaniji mhux tal-UE. Fit-tul, il-proposti se jgħinu wkoll sabiex is-sistema tal-VAT tal-UE ssir valida għall-futur. |
| --- | --- |

1.1.

Il-KESE jilqa’ l-pakkett dwar il-modernizzazzjoni tal-VAT fuq il-kummerċ elettroniku transkonfinali, u japprova kemm l-objettivi kif ukoll il-fokus tiegħu fuq l-indirizzar tat-tħassib tal-SMEs. Dawn ir-regoli proposti se jkollhom impatt kbir fuq kumpaniji li jbigħu oġġetti u servizzi onlajn, b’hekk jippermettulhom jibbenefikaw minn regoli aktar ġusti, spejjeż ta’ konformità aktar baxxi u kondizzjonijiet ekwivalenti ta’ kompetizzjoni ma’ kumpaniji mhux tal-UE. Fit-tul, il-proposti se jgħinu wkoll sabiex is-sistema tal-VAT tal-UE ssir valida għall-futur.

| 1.2. | L-implimentazzjoni tal-VAT MOSS kellha impatt sinifikanti fuq it-tnaqqis tal-ispejjeż ta’ konformità. Madankollu, dan l-iffrankar mhux neċessarjament ġie esperjenzat bl-istess mod fost negozji b’daqsijiet differenti. B’mod partikolari, l-SMEs issieltu ma’ bosta elementi ta’ konformità tal-MOSS u esprimew tħassib sinifikanti. Għaldaqstant, il-KESE laqa’ l-fatt li l-emendi proposti għall-MOSS jindirizzaw dan it-tħassib. |
| --- | --- |

1.2.

L-implimentazzjoni tal-VAT MOSS kellha impatt sinifikanti fuq it-tnaqqis tal-ispejjeż ta’ konformità. Madankollu, dan l-iffrankar mhux neċessarjament ġie esperjenzat bl-istess mod fost negozji b’daqsijiet differenti. B’mod partikolari, l-SMEs issieltu ma’ bosta elementi ta’ konformità tal-MOSS u esprimew tħassib sinifikanti. Għaldaqstant, il-KESE laqa’ l-fatt li l-emendi proposti għall-MOSS jindirizzaw dan it-tħassib.

| 1.3. | Minħabba s-suċċess li kellu s’issa l-VAT MOSS fit-tnaqqis tal-ispejjeż ta’ konformità għan-negozji involuti f’kummerċ transkonfinali, l-estensjoni tiegħu għal servizzi apparti dawk attwalment inklużi, kif ukoll għal akkwisti u importazzjonijiet intra-UE ta’ oġġetti, hija pass naturali ’l quddiem. Apparti t-tnaqqis potenzjali fl-ispejjeż ta’ konformità, l-estensjoni se toħloq ukoll kondizzjonijiet ekwivalenti ta’ kompetizzjoni fin-negozju tal-kummerċ elettroniku, li x’aktarx se jkollhom impatt pożittiv b’mod partikolari fuq l-SMEs. L-estensjoni tal-MOSS għall-oġġetti toħloq kundizzjonijiet għall-possibbiltà ta’ tneħħija tal-iskema għall-Eżenzjoni ta’ Konsenji b’Valur Baxx (LVCR – Low Value Consignment Relief), li ħolqot distorsjoni fil-kompetizzjoni, li permezz tagħha n-negozji stabbiliti barra mill-UE għandhom vantaġġ kompetittiv fuq dawk stabbiliti fl-UE. Għaldaqstant, il-KESE jilqa’ l-estensjoni proposta tal-MOSS. |
| --- | --- |

1.3.

Minħabba s-suċċess li kellu s’issa l-VAT MOSS fit-tnaqqis tal-ispejjeż ta’ konformità għan-negozji involuti f’kummerċ transkonfinali, l-estensjoni tiegħu għal servizzi apparti dawk attwalment inklużi, kif ukoll għal akkwisti u importazzjonijiet intra-UE ta’ oġġetti, hija pass naturali ’l quddiem. Apparti t-tnaqqis potenzjali fl-ispejjeż ta’ konformità, l-estensjoni se toħloq ukoll kondizzjonijiet ekwivalenti ta’ kompetizzjoni fin-negozju tal-kummerċ elettroniku, li x’aktarx se jkollhom impatt pożittiv b’mod partikolari fuq l-SMEs. L-estensjoni tal-MOSS għall-oġġetti toħloq kundizzjonijiet għall-possibbiltà ta’ tneħħija tal-iskema għall-Eżenzjoni ta’ Konsenji b’Valur Baxx (LVCR – Low Value Consignment Relief), li ħolqot distorsjoni fil-kompetizzjoni, li permezz tagħha n-negozji stabbiliti barra mill-UE għandhom vantaġġ kompetittiv fuq dawk stabbiliti fl-UE. Għaldaqstant, il-KESE jilqa’ l-estensjoni proposta tal-MOSS.

| 1.4. | L-emendi għar-rati tal-VAT applikabbli għar-regoli tal-pubblikazzjonijiet elettroniċi jeliminaw id-distinzjoni bejn pubblikazzjonijiet fiżiċi u mhux fiżiċi, u jiżguraw in-newtralità f’dan is-suq. Madankollu, filwaqt li jilqa’ l-eliminazzjoni ta’ din id-distorsjoni tal-kompetizzjoni, il-KESE huwa konxju dwar ir-riskju li ġġib magħha tali eliminazzjoni għall-bażi tal-VAT. Il-KESE jinnota wkoll li l-miżuri proposti huma perċepiti mill-Kummissjoni Ewropea bħala preludju għal riforma usa’ tal-istruttura tar-rata tal-VAT tal-UE, u huwa mħasseb dwar l-impatt li tali disarmonizzazzjoni jkollha fuq in-negozji involuti f’kummerċ transkonfinali, b’mod partikolari l-SMEs. |
| --- | --- |

1.4.

L-emendi għar-rati tal-VAT applikabbli għar-regoli tal-pubblikazzjonijiet elettroniċi jeliminaw id-distinzjoni bejn pubblikazzjonijiet fiżiċi u mhux fiżiċi, u jiżguraw in-newtralità f’dan is-suq. Madankollu, filwaqt li jilqa’ l-eliminazzjoni ta’ din id-distorsjoni tal-kompetizzjoni, il-KESE huwa konxju dwar ir-riskju li ġġib magħha tali eliminazzjoni għall-bażi tal-VAT. Il-KESE jinnota wkoll li l-miżuri proposti huma perċepiti mill-Kummissjoni Ewropea bħala preludju għal riforma usa’ tal-istruttura tar-rata tal-VAT tal-UE, u huwa mħasseb dwar l-impatt li tali disarmonizzazzjoni jkollha fuq in-negozji involuti f’kummerċ transkonfinali, b’mod partikolari l-SMEs.

2.   Sfond

| 2.1. | Il-Kummissjoni pproponiet miżuri prattiċi ġodda bħala parti mill-pakkett dwar l-immodernizzar tal-VAT għal kummerċ elettroniku min-negozju għall-konsumatur (B2C) fuq bażi transkonfinali. Il-miżuri għandhom l-għan li jappoġġjaw il-kummerċ elettroniku transkonfinali f’dak li jirrigwarda l-konformità tal-VAT, billi jitneħħew l-ostakli tal-VAT għan-negozji onlajn, b’mod partikolari negozji ġodda u SMEs, kif ukoll tiġi miġġielda l-evażjoni tal-VAT onlajn min-negozji mhux tal-UE. |
| --- | --- |

2.1.

Il-Kummissjoni pproponiet miżuri prattiċi ġodda bħala parti mill-pakkett dwar l-immodernizzar tal-VAT għal kummerċ elettroniku min-negozju għall-konsumatur (B2C) fuq bażi transkonfinali. Il-miżuri għandhom l-għan li jappoġġjaw il-kummerċ elettroniku transkonfinali f’dak li jirrigwarda l-konformità tal-VAT, billi jitneħħew l-ostakli tal-VAT għan-negozji onlajn, b’mod partikolari negozji ġodda u SMEs, kif ukoll tiġi miġġielda l-evażjoni tal-VAT onlajn min-negozji mhux tal-UE.

| 2.2. | Dawn il-miżuri jinkludu b’mod partikolari: |
| --- | --- |

2.2.

Dawn il-miżuri jinkludu b’mod partikolari:

| 2.2.1. | L-emendi għall-MOSS eżistenti (“Mini-One-Stop-Shop”), li jippermetti lil ċerti negozji jikkonformaw mal-obbligi tagħhom tal-VAT fi kwalunkwe Stat Membru permezz ta’ portal onlajn diġitali, ospitat mill-amministrazzjoni tat-taxxa proprja tagħhom u fil-lingwa tagħhom stess. Dawn l-emendi jinkludu l-introduzzjoni ta’ livell limitu tal-VAT transkonfinali intra-UE u rekwiżiti ta’ konformità simplifikati ġodda; |
| --- | --- |

2.2.1.

L-emendi għall-MOSS eżistenti (“Mini-One-Stop-Shop”), li jippermetti lil ċerti negozji jikkonformaw mal-obbligi tagħhom tal-VAT fi kwalunkwe Stat Membru permezz ta’ portal onlajn diġitali, ospitat mill-amministrazzjoni tat-taxxa proprja tagħhom u fil-lingwa tagħhom stess. Dawn l-emendi jinkludu l-introduzzjoni ta’ livell limitu tal-VAT transkonfinali intra-UE u rekwiżiti ta’ konformità simplifikati ġodda;

| 2.2.2. | L-estensjoni tal-MOSS eżistenti għall-provvista ta’ servizzi intra-UE, għajr dawk li għalihom japplika attwalment u għall-bejgħ mill-bogħod ta’ oġġetti, kemm intra-UE kif ukoll minn pajjiżi terzi; |
| --- | --- |

2.2.2.

L-estensjoni tal-MOSS eżistenti għall-provvista ta’ servizzi intra-UE, għajr dawk li għalihom japplika attwalment u għall-bejgħ mill-bogħod ta’ oġġetti, kemm intra-UE kif ukoll minn pajjiżi terzi;

| 2.2.3. | It-tneħħija tal-livelli limiti tal-bejgħ mill-bogħod intra-UE attwali, kif ukoll l-eżenzjoni mill-VAT għal importazzjonijiet ta’ konsenji żgħar minn barra l-UE; |
| --- | --- |

2.2.3.

It-tneħħija tal-livelli limiti tal-bejgħ mill-bogħod intra-UE attwali, kif ukoll l-eżenzjoni mill-VAT għal importazzjonijiet ta’ konsenji żgħar minn barra l-UE;

| 2.2.4. | Emendi għar-regoli eżistenti sabiex l-Istati Membri jitħallew japplikaw rata mnaqqsa ta’ VAT għal pubblikazzjonijiet elettroniċi, bħal kotba elettroniċi u gazzetti onlajn, bħal ma huwa diġà l-każ għall-ekwivalenti stampati tagħhom. |
| --- | --- |

2.2.4.

Emendi għar-regoli eżistenti sabiex l-Istati Membri jitħallew japplikaw rata mnaqqsa ta’ VAT għal pubblikazzjonijiet elettroniċi, bħal kotba elettroniċi u gazzetti onlajn, bħal ma huwa diġà l-każ għall-ekwivalenti stampati tagħhom.

Emendi għall-VAT MOSS

| 2.3. | Is-sistema MOSS ilha kompletament operattiva mill-1 ta’ Jannar 2015, u ġiet stabbilita bil-għan li tissimplifika l-obbligi ta’ konformità tal-VAT għal negozji involuti f’kummerċ transkonfinali tal-UE. Minflok ma jkunu meħtieġa jirreġistraw, jirrapportaw u jħallsu l-VAT f’kull Stat Membru li fih ibigħu l-oġġetti jew is-servizzi tagħhom, il-MOSS jippermetti lin-negozji sempliċement jissottomettu d-dikjarazzjonijiet tal-VAT tal-UE trimestrali onlajn mal-awtorità nazzjonali korrispondenti tagħhom. |
| --- | --- |

2.3.

Is-sistema MOSS ilha kompletament operattiva mill-1 ta’ Jannar 2015, u ġiet stabbilita bil-għan li tissimplifika l-obbligi ta’ konformità tal-VAT għal negozji involuti f’kummerċ transkonfinali tal-UE. Minflok ma jkunu meħtieġa jirreġistraw, jirrapportaw u jħallsu l-VAT f’kull Stat Membru li fih ibigħu l-oġġetti jew is-servizzi tagħhom, il-MOSS jippermetti lin-negozji sempliċement jissottomettu d-dikjarazzjonijiet tal-VAT tal-UE trimestrali onlajn mal-awtorità nazzjonali korrispondenti tagħhom.

| 2.4. | L-emendi proposti kienu preċeduti minn konsultazzjoni intensiva mill-Kummissjoni minn Frar sa Settembru 2015. Il-proċess, li kien jinvolvi evalwazzjoni, konsultazzjoni, seminars u valutazzjonijiet tal-impatt, iffoka b’mod partikolari fuq l-impatt tar-regoli attwali tal-MOSS tal-VAT fuq l-SMEs. Dan żvela kwistjonijiet speċifiċi – bħall-ħtieġa ta’ livell limitu, l-użu ta’ regoli tal-pajjiż ta’ oriġini għal ċerti obbligi tal-VAT speċifiċi bħall-fatturazzjoni u ż-żamma ta’ rekords u koordinazzjoni tal-awditjar – bħala t-tħassib ewlieni għall-SMEs, u għalhekk dawn huma riflessi fl-emendi proposti. |
| --- | --- |

2.4.

L-emendi proposti kienu preċeduti minn konsultazzjoni intensiva mill-Kummissjoni minn Frar sa Settembru 2015. Il-proċess, li kien jinvolvi evalwazzjoni, konsultazzjoni, seminars u valutazzjonijiet tal-impatt, iffoka b’mod partikolari fuq l-impatt tar-regoli attwali tal-MOSS tal-VAT fuq l-SMEs. Dan żvela kwistjonijiet speċifiċi – bħall-ħtieġa ta’ livell limitu, l-użu ta’ regoli tal-pajjiż ta’ oriġini għal ċerti obbligi tal-VAT speċifiċi bħall-fatturazzjoni u ż-żamma ta’ rekords u koordinazzjoni tal-awditjar – bħala t-tħassib ewlieni għall-SMEs, u għalhekk dawn huma riflessi fl-emendi proposti.

| 2.5. | Skont ir-regoli proposti, se jiġi introdott livell limitu tal-VAT transkonfinali intra-UE ġdid ta’ EUR 10 000. Għall-kumpaniji li joperaw onlajn, li l-bejgħ transkonfinali tagħhom jaqa’ taħt il-livell limitu, dan il-bejgħ se jitqies bħala bejgħ domestiku, bil-VAT imħallas lill-amministrazzjoni tat-taxxa tagħhom stess. F’termini ta’ konformità, ir-rekwiżit għal żewġ biċċiet evidenza li għandhom jiġu pprovduti minn fornituri ta’ servizzi elettroniċi b’fatturat ta’ anqas minn EUR 100 000 sar inqas strett. Barra minn hekk, il-bejjiegħa onlajn se jitħallew japplikaw ir-regoli tal-pajjiż ta’ oriġini f’oqsma bħall-fatturazzjoni u ż-żamma ta’ rekords, u b’hekk tiġi ffaċilitata l-konformità tal-VAT, u se jiġu introdotti awditi kkoordinati ġodda, u dan jipprevjeni lil dawn il-bejjiegħa milli jiġu soġġetti għal talbiet ta’ awditjar nazzjonali separati. |
| --- | --- |

2.5.

Skont ir-regoli proposti, se jiġi introdott livell limitu tal-VAT transkonfinali intra-UE ġdid ta’ EUR 10 000. Għall-kumpaniji li joperaw onlajn, li l-bejgħ transkonfinali tagħhom jaqa’ taħt il-livell limitu, dan il-bejgħ se jitqies bħala bejgħ domestiku, bil-VAT imħallas lill-amministrazzjoni tat-taxxa tagħhom stess. F’termini ta’ konformità, ir-rekwiżit għal żewġ biċċiet evidenza li għandhom jiġu pprovduti minn fornituri ta’ servizzi elettroniċi b’fatturat ta’ anqas minn EUR 100 000 sar inqas strett. Barra minn hekk, il-bejjiegħa onlajn se jitħallew japplikaw ir-regoli tal-pajjiż ta’ oriġini f’oqsma bħall-fatturazzjoni u ż-żamma ta’ rekords, u b’hekk tiġi ffaċilitata l-konformità tal-VAT, u se jiġu introdotti awditi kkoordinati ġodda, u dan jipprevjeni lil dawn il-bejjiegħa milli jiġu soġġetti għal talbiet ta’ awditjar nazzjonali separati.

Estensjoni tal-VAT MOSS

| 2.6. | Attwalment, il-MOSS japplika biss għat-telekomunikazzjoni, ix-xandir u servizzi pprovduti elettronikament. Skont l-emendi proposti, l-applikazzjoni tal-MOSS tiġi estiża għal provvisti ta’ servizzi intra-UE oħra, kif ukoll għal bejgħ ta’ oġġetti mill-bogħod, kemm intra-UE kif ukoll minn pajjiżi terzi. Skont ir-regoli proposti, din l-estensjoni tiġi implimentata gradwalment wara li jidħlu fis-seħħ l-emendi għar-regoli MOSS eżistenti, bid-dħul fis-seħħ propost għall-1 ta’ Jannar 2021. |
| --- | --- |

2.6.

Attwalment, il-MOSS japplika biss għat-telekomunikazzjoni, ix-xandir u servizzi pprovduti elettronikament. Skont l-emendi proposti, l-applikazzjoni tal-MOSS tiġi estiża għal provvisti ta’ servizzi intra-UE oħra, kif ukoll għal bejgħ ta’ oġġetti mill-bogħod, kemm intra-UE kif ukoll minn pajjiżi terzi. Skont ir-regoli proposti, din l-estensjoni tiġi implimentata gradwalment wara li jidħlu fis-seħħ l-emendi għar-regoli MOSS eżistenti, bid-dħul fis-seħħ propost għall-1 ta’ Jannar 2021.

| 2.7. | L-estensjoni proposta tal-MOSS għal oġġetti importanti ordnati onlajn se tissimplifika b’mod drammatiku l-ġbir tal-VAT. Għaldaqstant, il-Kummissjoni temmen li din l-estensjoni toħloq il-kundizzjonijiet għat-tħassir tal-iskema ta’ eżenzjoni ta’ konsenji żgħar, magħrufa wkoll bħala l-LVCR, skont liema se tkun eżentata mill-VAT l-importazzjoni ta’ oġġetti ta’ valur negliġibbli li ma jaqbiżx valur totali li jilħaq l-EUR 22. Għaldaqstant, il-proposta tipprevedi t-tneħħija ta’ din l-eżenzjoni mill-1 ta’ Jannar 2021. |
| --- | --- |

2.7.

L-estensjoni proposta tal-MOSS għal oġġetti importanti ordnati onlajn se tissimplifika b’mod drammatiku l-ġbir tal-VAT. Għaldaqstant, il-Kummissjoni temmen li din l-estensjoni toħloq il-kundizzjonijiet għat-tħassir tal-iskema ta’ eżenzjoni ta’ konsenji żgħar, magħrufa wkoll bħala l-LVCR, skont liema se tkun eżentata mill-VAT l-importazzjoni ta’ oġġetti ta’ valur negliġibbli li ma jaqbiżx valur totali li jilħaq l-EUR 22. Għaldaqstant, il-proposta tipprevedi t-tneħħija ta’ din l-eżenzjoni mill-1 ta’ Jannar 2021.

Emendi għar-rati tal-VAT fuq il-pubblikazzjonijiet elettroniċi

| 2.8. | Skont ir-rati attwali, l-Istati Membri għandhom l-għażla li jintaxxaw il-publikazzjonijiet fuq kwalunkwe mezz ta’ appoġġ fiżiku b’rata ta’ VAT imnaqqsa. Madankollu, id-Direttiva dwar il-VAT twaqqaf lill-Istati Membri milli japplikaw l-istess rati ta’ VAT għal pubblikazzjonijiet elettroniċi bħalma japplikaw attwalment għal pubblikazzjonijiet fiżiċi. Din il-fehma ġiet ikkonfermata mill-Qorti tal-Ġustizzja f’sensiela ta’ sentenzi reċenti, fil-kuntest tal-applikazzjoni ta’ rati mnaqqsa għal pubblikazzjonijiet elettroniċi minn bosta Stati Membri (1). |
| --- | --- |

2.8.

Skont ir-rati attwali, l-Istati Membri għandhom l-għażla li jintaxxaw il-publikazzjonijiet fuq kwalunkwe mezz ta’ appoġġ fiżiku b’rata ta’ VAT imnaqqsa. Madankollu, id-Direttiva dwar il-VAT twaqqaf lill-Istati Membri milli japplikaw l-istess rati ta’ VAT għal pubblikazzjonijiet elettroniċi bħalma japplikaw attwalment għal pubblikazzjonijiet fiżiċi. Din il-fehma ġiet ikkonfermata mill-Qorti tal-Ġustizzja f’sensiela ta’ sentenzi reċenti, fil-kuntest tal-applikazzjoni ta’ rati mnaqqsa għal pubblikazzjonijiet elettroniċi minn bosta Stati Membri (1).

| 2.9. | Skont ir-regoli proposti, l-Istati Membri se jitħallew jallinjaw ir-rati tal-VAT għal pubblikazzjonijiet elettroniċi mar-rati tal-VAT attwali għal pubblikazzjonijiet stampati, irrispettivament minn liema rata japplikaw. Din il-proposta hija riżultat ta’ kunsiderazzjoni tal-għażliet differenti sabiex it-trattament tal-pubblikazzjonijiet elettroniċi jiġi allinjat ma’ dak tal-pubblikazzjonijiet fiżiċi, u jkun jippermetti lill-Istati Membri japplikaw rati mnaqqsa iktar baxxi mill-minimu ta’ 5 %, fejn japplikaw rata aktar baxxa minn dak il-minimu għal kotba fiżiċi. |
| --- | --- |

2.9.

Skont ir-regoli proposti, l-Istati Membri se jitħallew jallinjaw ir-rati tal-VAT għal pubblikazzjonijiet elettroniċi mar-rati tal-VAT attwali għal pubblikazzjonijiet stampati, irrispettivament minn liema rata japplikaw. Din il-proposta hija riżultat ta’ kunsiderazzjoni tal-għażliet differenti sabiex it-trattament tal-pubblikazzjonijiet elettroniċi jiġi allinjat ma’ dak tal-pubblikazzjonijiet fiżiċi, u jkun jippermetti lill-Istati Membri japplikaw rati mnaqqsa iktar baxxi mill-minimu ta’ 5 %, fejn japplikaw rata aktar baxxa minn dak il-minimu għal kotba fiżiċi.

| 2.10. | Il-proposti t’hawn fuq jemendaw tliet strumenti leġislattivi, jiġifieri:






  — | Id-Direttiva 2006/112/KE tat-28 ta’ Novembru 2006 dwar is-sistema komuni ta’ taxxa fuq il-valur miżjud (Direttiva tal-VAT) (2); |
| --- | --- | --- |

2.10.

Il-proposti t’hawn fuq jemendaw tliet strumenti leġislattivi, jiġifieri:

—

Id-Direttiva 2006/112/KE tat-28 ta’ Novembru 2006 dwar is-sistema komuni ta’ taxxa fuq il-valur miżjud (Direttiva tal-VAT) (2);

| — | Ir-Regolament (UE) Nru 904/2010 tas-7 ta’ Ottubru 2010 dwar il-kooperazzjoni amministrattiva u l-ġlieda kontra l-frodi fil-qasam tat-taxxa fuq il-valur miżjud (3); |
| --- | --- |

—

Ir-Regolament (UE) Nru 904/2010 tas-7 ta’ Ottubru 2010 dwar il-kooperazzjoni amministrattiva u l-ġlieda kontra l-frodi fil-qasam tat-taxxa fuq il-valur miżjud (3);

| — | Id-Direttiva 2009/132/tad-19 ta’ Ottubru 2009 li tiddetermina l-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 143(b) u (c) tad-Direttiva 2006/112/KE dwar l-eżenzjoni mit-taxxa fuq il-valur miżjud fuq l-importazzjoni finali ta’ ċerti oġġetti (4). |
| --- | --- |

—

Id-Direttiva 2009/132/tad-19 ta’ Ottubru 2009 li tiddetermina l-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 143(b) u (c) tad-Direttiva 2006/112/KE dwar l-eżenzjoni mit-taxxa fuq il-valur miżjud fuq l-importazzjoni finali ta’ ċerti oġġetti (4).

| 2.11. | Il-pakkett globali huwa stmat li jżid id-dħul mill-VAT tal-Istati Membri sal-2021 b’EUR 7 biljun fis-sena u li jnaqqas il-piżijiet amministrattivi għan-negozji b’EUR 2,3 biljun fis-sena. |
| --- | --- |

2.11.

Il-pakkett globali huwa stmat li jżid id-dħul mill-VAT tal-Istati Membri sal-2021 b’EUR 7 biljun fis-sena u li jnaqqas il-piżijiet amministrattivi għan-negozji b’EUR 2,3 biljun fis-sena.

3.   Kummenti ġenerali

| 3.1. | Il-VAT huwa wieħed mis-sorsi ta’ dħul ewlenin għall-Istati Membri tal-UE, attwalment jirrappreżenta aktar minn 20 % ta’ dak id-dħul, żieda ta’ aktar minn 10 % mill-1995 (5). Ir-rilevanza komparattiva tat-taxxa għad-dħul tal-Istati Membri żdiedet wara l-kriżi ekonomika u finanzjarja, hekk kif irrikorrew għall-politika tal-VAT biex jindirizzaw tħassib baġitarju. Bejn l-2008 u l-2014, tlieta u għoxrin Stat Membru żiedu r-rati tal-VAT u/jew wessgħu l-bażi tal-VAT (6). Il-VAT għandu rwol sinifikanti u dejjem akbar fis-sostenibbiltà tal-finanzi pubbliċi tal-Istati Membri u l-ħarsien tan-nefqa fuq l-assistenza soċjali. |
| --- | --- |

3.1.

Il-VAT huwa wieħed mis-sorsi ta’ dħul ewlenin għall-Istati Membri tal-UE, attwalment jirrappreżenta aktar minn 20 % ta’ dak id-dħul, żieda ta’ aktar minn 10 % mill-1995 (5). Ir-rilevanza komparattiva tat-taxxa għad-dħul tal-Istati Membri żdiedet wara l-kriżi ekonomika u finanzjarja, hekk kif irrikorrew għall-politika tal-VAT biex jindirizzaw tħassib baġitarju. Bejn l-2008 u l-2014, tlieta u għoxrin Stat Membru żiedu r-rati tal-VAT u/jew wessgħu l-bażi tal-VAT (6). Il-VAT għandu rwol sinifikanti u dejjem akbar fis-sostenibbiltà tal-finanzi pubbliċi tal-Istati Membri u l-ħarsien tan-nefqa fuq l-assistenza soċjali.

| 3.2. | Huwa kruċjali li l-bażi tal-VAT tiġi protetta kemm minn każijiet potenzjali ta’ frodi kif ukoll mill-erożjoni tagħha stess permezz tal-użu estensiv ta’ rati mnaqqsa. Fl-2014 id-diskrepanza tal-VAT fl-UE-27 kienet stmata li hija EUR 159,5 biljun, 14 % tad-dħul totali tal-VAT (7). Filwaqt li d-diskrepanza tal-VAT tinkludi t-telf tal-VAT pereżempju minħabba żball, fallimenti u evitar, il-komponent ewlieni tagħha huwa l-evażjoni. L-erożjoni tal-bażi tal-VAT fl-UE-27 hija għolja wkoll, bi kważi 50 % tal-konsum kollu mhux taxxat jew taxxat b’rati ta’ VAT aktar baxxi. |
| --- | --- |

3.2.

Huwa kruċjali li l-bażi tal-VAT tiġi protetta kemm minn każijiet potenzjali ta’ frodi kif ukoll mill-erożjoni tagħha stess permezz tal-użu estensiv ta’ rati mnaqqsa. Fl-2014 id-diskrepanza tal-VAT fl-UE-27 kienet stmata li hija EUR 159,5 biljun, 14 % tad-dħul totali tal-VAT (7). Filwaqt li d-diskrepanza tal-VAT tinkludi t-telf tal-VAT pereżempju minħabba żball, fallimenti u evitar, il-komponent ewlieni tagħha huwa l-evażjoni. L-erożjoni tal-bażi tal-VAT fl-UE-27 hija għolja wkoll, bi kważi 50 % tal-konsum kollu mhux taxxat jew taxxat b’rati ta’ VAT aktar baxxi.

| 3.3. | Għaldaqstant, il-KESE jilqa’ l-pakkett dwar il-modernizzazzjoni tal-VAT fuq il-kummerċ elettroniku transkonfinali, u japprova kemm l-objettivi kif ukoll il-fokus tiegħu fuq l-indirizzar tat-tħassib tal-SMEs. Dawn ir-regoli proposti se jkollhom impatt kbir fuq kumpaniji li jbigħu oġġetti u servizzi onlajn, b’hekk jippermettulhom jibbenefikaw minn regoli aktar ġusti, spejjeż ta’ konformità aktar baxxi u kondizzjonijiet ekwivalenti ta’ kompetizzjoni ma’ kumpaniji mhux tal-UE. Fit-tul, il-proposti se jgħinu wkoll sabiex is-sistema tal-VAT tal-UE ssir valida għall-futur. |
| --- | --- |

3.3.

Għaldaqstant, il-KESE jilqa’ l-pakkett dwar il-modernizzazzjoni tal-VAT fuq il-kummerċ elettroniku transkonfinali, u japprova kemm l-objettivi kif ukoll il-fokus tiegħu fuq l-indirizzar tat-tħassib tal-SMEs. Dawn ir-regoli proposti se jkollhom impatt kbir fuq kumpaniji li jbigħu oġġetti u servizzi onlajn, b’hekk jippermettulhom jibbenefikaw minn regoli aktar ġusti, spejjeż ta’ konformità aktar baxxi u kondizzjonijiet ekwivalenti ta’ kompetizzjoni ma’ kumpaniji mhux tal-UE. Fit-tul, il-proposti se jgħinu wkoll sabiex is-sistema tal-VAT tal-UE ssir valida għall-futur.

Emendi għall-VAT MOSS

| 3.4. | L-implimentazzjoni gradwali tal-VAT MOSS, li l-aħħar stadju tagħha daħal fis-seħħ fl-1 ta’ Jannar 2015, kienet waħda mill-emendi l-aktar sinifikanti għas-sistema tal-VAT tal-UE mill-abolizzjoni tal-fruntieri fiskali fl-1993. Is-sistema tippermetti lin-negozji li joperaw f’bosta Stati Membri biex jagħżlu Stat Membru wieħed, l-istat tad-domiċilju tagħhom, bħala l-punt uniku ta’ kuntatt tagħhom għall-identifikazzjoni tal-VAT, għas-sottomissjoni tad-dikjarazzjonijiet tal-VAT u għall-ħlas tal-VAT dovut fl-Istati Membri kollha. |
| --- | --- |

3.4.

L-implimentazzjoni gradwali tal-VAT MOSS, li l-aħħar stadju tagħha daħal fis-seħħ fl-1 ta’ Jannar 2015, kienet waħda mill-emendi l-aktar sinifikanti għas-sistema tal-VAT tal-UE mill-abolizzjoni tal-fruntieri fiskali fl-1993. Is-sistema tippermetti lin-negozji li joperaw f’bosta Stati Membri biex jagħżlu Stat Membru wieħed, l-istat tad-domiċilju tagħhom, bħala l-punt uniku ta’ kuntatt tagħhom għall-identifikazzjoni tal-VAT, għas-sottomissjoni tad-dikjarazzjonijiet tal-VAT u għall-ħlas tal-VAT dovut fl-Istati Membri kollha.

| 3.5. | Valutazzjoni tal-implimentazzjoni tal-VAT MOSS, imwettqa mill-Kummissjoni Ewropea, tikkonferma li l-miżura kellha impatt sinifikanti fuq it-tnaqqis tal-ispejjeż ta’ konformità. Il-MOSS iffranka lin-negozji EUR 500 miljun – medja ta’ EUR 41 000 għal kull negozju – meta mqabbel mal-alternattiva ta’ reġistrazzjoni u pagament dirett, li tirrappreżenta tnaqqis ta’ 95 % f’dawn l-ispejjeż. |
| --- | --- |

3.5.

Valutazzjoni tal-implimentazzjoni tal-VAT MOSS, imwettqa mill-Kummissjoni Ewropea, tikkonferma li l-miżura kellha impatt sinifikanti fuq it-tnaqqis tal-ispejjeż ta’ konformità. Il-MOSS iffranka lin-negozji EUR 500 miljun – medja ta’ EUR 41 000 għal kull negozju – meta mqabbel mal-alternattiva ta’ reġistrazzjoni u pagament dirett, li tirrappreżenta tnaqqis ta’ 95 % f’dawn l-ispejjeż.

| 3.6. | Madankollu, dan l-iffrankar mhux neċessarjament ġie esperjenzat bl-istess mod fost negozji b’daqsijiet differenti. Il-konsultazzjonijiet imwettqa mill-Kummissjoni jindikaw li l-SMEs, għalkemm potenzjalment jibbenefikaw mit-tnaqqis fir-rekwiżiti ta’ reġistrazzjoni, fil-prattika ssieltu ma’ bosta elementi ta’ konformità tal-MOSS. Dawn id-diffikultajiet inħassu b’mod aktar qawwi minn SMEs stabbiliti fi Stati Membri fejn il-livell limitu tar-reġistrazzjoni tal-VAT huwa l-ogħla, bħar-Renju Unit. |
| --- | --- |

3.6.

Madankollu, dan l-iffrankar mhux neċessarjament ġie esperjenzat bl-istess mod fost negozji b’daqsijiet differenti. Il-konsultazzjonijiet imwettqa mill-Kummissjoni jindikaw li l-SMEs, għalkemm potenzjalment jibbenefikaw mit-tnaqqis fir-rekwiżiti ta’ reġistrazzjoni, fil-prattika ssieltu ma’ bosta elementi ta’ konformità tal-MOSS. Dawn id-diffikultajiet inħassu b’mod aktar qawwi minn SMEs stabbiliti fi Stati Membri fejn il-livell limitu tar-reġistrazzjoni tal-VAT huwa l-ogħla, bħar-Renju Unit.

| 3.7. | Il-KESE laqa’ l-fatt li l-emendi proposti għall-MOSS jindirizzaw dan it-tħassib. |
| --- | --- |

3.7.

Il-KESE laqa’ l-fatt li l-emendi proposti għall-MOSS jindirizzaw dan it-tħassib.

Estensjoni tal-VAT MOSS

| 3.8. | Sa mill-2011, l-estensjoni tal-MOSS tqieset mill-Kummissjoni Ewropea bħala prijorità għolja (8). Minħabba s-suċċess tal-VAT MOSS s’issa fit-tnaqqis tal-ispejjeż ta’ konformità għal negozji involuti f’kummerċ transkonfinali, l-estensjoni tiegħu għal servizzi apparti dawk attwalment inklużi, kif ukoll għal akkwisti u importazzjonijiet intra-UE ta’ oġġetti, hija pass naturali ’l quddiem. |
| --- | --- |

3.8.

Sa mill-2011, l-estensjoni tal-MOSS tqieset mill-Kummissjoni Ewropea bħala prijorità għolja (8). Minħabba s-suċċess tal-VAT MOSS s’issa fit-tnaqqis tal-ispejjeż ta’ konformità għal negozji involuti f’kummerċ transkonfinali, l-estensjoni tiegħu għal servizzi apparti dawk attwalment inklużi, kif ukoll għal akkwisti u importazzjonijiet intra-UE ta’ oġġetti, hija pass naturali ’l quddiem.

| 3.9. | Apparti t-tnaqqis potenzjali fl-ispejjeż ta’ konformità, l-estensjoni se toħloq ukoll kondizzjonijiet ekwivalenti ta’ kompetizzjoni fin-negozju tal-kummerċ elettroniku, li x’aktarx se jkollhom impatt pożittiv b’mod partikolari fuq l-SMEs. L-estensjoni se tneħħi d-diskrepanza bejn in-negozji ta’ kummerċ elettroniku li jistgħu jagħmlu użu mill-MOSS skont ir-regoli attwali, u dawk li huma involuti wkoll f’kummerċ elettroniku transkonfinali, iżda li, minħabba n-natura tas-servizzi jew oġġetti li jfornu, s’issa ma setgħux jagħmlu użu mill-istess benefiċċji ta’ konformità. L-estensjoni se tkun ta’ benefiċċju wkoll għan-negozji tal-kummerċ elettroniku involuti f’varjetà ta’ kummerċ transkonfinali, li s’issa kienu soġġetti għal żewġ settijiet ta’ obbligi ta’ konformità, jiġifieri dawk skont il-MOSS u dawk skont ir-reġim normali, u issa se jkunu soġġetti għal sett wieħed biss ta’ regoli skont il-MOSS. |
| --- | --- |

3.9.

Apparti t-tnaqqis potenzjali fl-ispejjeż ta’ konformità, l-estensjoni se toħloq ukoll kondizzjonijiet ekwivalenti ta’ kompetizzjoni fin-negozju tal-kummerċ elettroniku, li x’aktarx se jkollhom impatt pożittiv b’mod partikolari fuq l-SMEs. L-estensjoni se tneħħi d-diskrepanza bejn in-negozji ta’ kummerċ elettroniku li jistgħu jagħmlu użu mill-MOSS skont ir-regoli attwali, u dawk li huma involuti wkoll f’kummerċ elettroniku transkonfinali, iżda li, minħabba n-natura tas-servizzi jew oġġetti li jfornu, s’issa ma setgħux jagħmlu użu mill-istess benefiċċji ta’ konformità. L-estensjoni se tkun ta’ benefiċċju wkoll għan-negozji tal-kummerċ elettroniku involuti f’varjetà ta’ kummerċ transkonfinali, li s’issa kienu soġġetti għal żewġ settijiet ta’ obbligi ta’ konformità, jiġifieri dawk skont il-MOSS u dawk skont ir-reġim normali, u issa se jkunu soġġetti għal sett wieħed biss ta’ regoli skont il-MOSS.

| 3.10. | L-estensjoni tal-MOSS għall-oġġetti toħloq kundizzjonijiet għall-possibbiltà ta’ tneħħija tal-iskema LVCR. Filwaqt li din l-iskema rrappreżentat simplifikazzjoni milqugħa fil-passat, il-volum tal-oġġetti li jibbenefikaw mill-iskema allegatament żdied b’286 % fil-perjodu 1999-2013, probabbilment minħabba ż-żieda fix-xiri onlajn tal-individwi (9). Dan it-tkabbir wassal għal żieda fid-dħul tal-VAT mitluf fl-Istati Membri kollha. |
| --- | --- |

3.10.

L-estensjoni tal-MOSS għall-oġġetti toħloq kundizzjonijiet għall-possibbiltà ta’ tneħħija tal-iskema LVCR. Filwaqt li din l-iskema rrappreżentat simplifikazzjoni milqugħa fil-passat, il-volum tal-oġġetti li jibbenefikaw mill-iskema allegatament żdied b’286 % fil-perjodu 1999-2013, probabbilment minħabba ż-żieda fix-xiri onlajn tal-individwi (9). Dan it-tkabbir wassal għal żieda fid-dħul tal-VAT mitluf fl-Istati Membri kollha.

| 3.11. | L-iskema tal-LVCR ħolqot ukoll distorsjoni fil-kompetizzjoni, li permezz tagħha n-negozji stabbiliti barra l-UE għandhom vantaġġ kompetittiv fuq dawk stabbiliti fi ħdan l-UE. Dan il-vantaġġ kompetittiv wassal ukoll għal żewġ konsegwenzi ulterjuri mhux mixtieqa, jiġifieri l-abbuż tal-iskema LVCR u distorsjonijiet għat-tendenzi tal-kummerċ u l-importazzjoni. |
| --- | --- |

3.11.

L-iskema tal-LVCR ħolqot ukoll distorsjoni fil-kompetizzjoni, li permezz tagħha n-negozji stabbiliti barra l-UE għandhom vantaġġ kompetittiv fuq dawk stabbiliti fi ħdan l-UE. Dan il-vantaġġ kompetittiv wassal ukoll għal żewġ konsegwenzi ulterjuri mhux mixtieqa, jiġifieri l-abbuż tal-iskema LVCR u distorsjonijiet għat-tendenzi tal-kummerċ u l-importazzjoni.

| 3.12. | Għaldaqstant, il-KESE jilqa’ l-estensjoni proposta tal-MOSS. |
| --- | --- |

3.12.

Għaldaqstant, il-KESE jilqa’ l-estensjoni proposta tal-MOSS.

Emendi għar-rati tal-VAT fuq il-pubblikazzjonijiet elettroniċi

| 3.13. | Il-lista tal-prodotti li jistgħu jkunu soġġetti għal rati ta’ VAT imnaqqsa, kif stabbilit fid-Direttiva dwar il-VAT, tmur lura għall-1992. L-iżviluppi fit-teknoloġija u l-imġiba tal-konsumatur f’dawn l-aħħar ħamsa u għoxrin sena rriżultaw f’bosta diffikultajiet legali rigward l-interpretazzjoni tal-oġġetti inklużi f’din il-lista. Dawn id-diffikultajiet legali wasslu għal tilwim estensiv fil-livell tal-QtĠ tal-UE. |
| --- | --- |

3.13.

Il-lista tal-prodotti li jistgħu jkunu soġġetti għal rati ta’ VAT imnaqqsa, kif stabbilit fid-Direttiva dwar il-VAT, tmur lura għall-1992. L-iżviluppi fit-teknoloġija u l-imġiba tal-konsumatur f’dawn l-aħħar ħamsa u għoxrin sena rriżultaw f’bosta diffikultajiet legali rigward l-interpretazzjoni tal-oġġetti inklużi f’din il-lista. Dawn id-diffikultajiet legali wasslu għal tilwim estensiv fil-livell tal-QtĠ tal-UE.

| 3.14. | F’bosta sentenzi reċenti, il-QtĠ tal-UE kkonkludiet li l-oġġetti inklużi fil-lista ta’ pubblikazzjonijiet fiżiċi ma setgħux jiġu estiżi għal pubblikazzjonijiet elettroniċi permezz ta’ interpretazzjoni legali. Għaldaqstant, emendi legali għar-regoli eżistenti fid-Direttiva dwar il-VAT biss setgħu jilħqu dan l-għan. |
| --- | --- |

3.14.

F’bosta sentenzi reċenti, il-QtĠ tal-UE kkonkludiet li l-oġġetti inklużi fil-lista ta’ pubblikazzjonijiet fiżiċi ma setgħux jiġu estiżi għal pubblikazzjonijiet elettroniċi permezz ta’ interpretazzjoni legali. Għaldaqstant, emendi legali għar-regoli eżistenti fid-Direttiva dwar il-VAT biss setgħu jilħqu dan l-għan.

| 3.15. | Ir-regoli proposti jeliminaw id-distinzjoni bejn pubblikazzjonijiet fiżiċi u mhux fiżiċi, u jiżguraw in-newtralità f’dan is-suq. Madankollu, filwaqt li jilqa’ l-eliminazzjoni ta’ din id-distorsjoni tal-kompetizzjoni, il-KESE huwa konxju dwar ir-riskju li ġġib magħha eliminazzjoni bħal din għall-bażi tal-VAT. L-inklużjoni ta’ pubblikazzjonijiet elettroniċi fil-lista tal-oġġetti li jistgħu jkunu soġġetti għal rata mnaqqsa se tirriżulta mhux biss f’telf immedjat tad-dħul, iżda tista’ wkoll toħloq l-opportunità sabiex jiġi argumentat li oġġetti oħra jenħtieġ li jiġu inklużi wkoll fil-lista, u b’hekk ikun hemm aktar erożjoni tal-bażi. Barra minn hekk, l-estensjoni tal-applikazzjoni ta’ rati mnaqqsa taħt il-minimu ta’ 5 % għal pubblikazzjonijiet elettroniċi, fejn dawn ir-rati japplikaw għal kotba fiżiċi, tista’ twassal għal talbiet ulterjuri għall-applikazzjoni ta’ rati taħt dak il-minimu. Tali żvilupp jimmina l-eżistenza ta’ rata minima, li jwassal ukoll għal erożjoni ulterjuri tal-bażi. |
| --- | --- |

3.15.

Ir-regoli proposti jeliminaw id-distinzjoni bejn pubblikazzjonijiet fiżiċi u mhux fiżiċi, u jiżguraw in-newtralità f’dan is-suq. Madankollu, filwaqt li jilqa’ l-eliminazzjoni ta’ din id-distorsjoni tal-kompetizzjoni, il-KESE huwa konxju dwar ir-riskju li ġġib magħha eliminazzjoni bħal din għall-bażi tal-VAT. L-inklużjoni ta’ pubblikazzjonijiet elettroniċi fil-lista tal-oġġetti li jistgħu jkunu soġġetti għal rata mnaqqsa se tirriżulta mhux biss f’telf immedjat tad-dħul, iżda tista’ wkoll toħloq l-opportunità sabiex jiġi argumentat li oġġetti oħra jenħtieġ li jiġu inklużi wkoll fil-lista, u b’hekk ikun hemm aktar erożjoni tal-bażi. Barra minn hekk, l-estensjoni tal-applikazzjoni ta’ rati mnaqqsa taħt il-minimu ta’ 5 % għal pubblikazzjonijiet elettroniċi, fejn dawn ir-rati japplikaw għal kotba fiżiċi, tista’ twassal għal talbiet ulterjuri għall-applikazzjoni ta’ rati taħt dak il-minimu. Tali żvilupp jimmina l-eżistenza ta’ rata minima, li jwassal ukoll għal erożjoni ulterjuri tal-bażi.

| 3.16. | Il-KESE jinnota wkoll li l-miżuri proposti huma perċepiti mill-Kummissjoni Ewropea bħala preludju għal riforma usa’ tal-istruttura tar-rata tal-VAT tal-UE (10). Filwaqt li attwalment qed jiġu kkunsidrati żewġ għażliet, din ir-riforma usa’, b’mod ġenerali tagħti lill-Istati Membri aktar libertà u flessibilità fl-applikazzjoni ta’ rati mnaqqsa, billi effettivament jiġu disarmonizzati r-rati tal-VAT. |
| --- | --- |

3.16.

Il-KESE jinnota wkoll li l-miżuri proposti huma perċepiti mill-Kummissjoni Ewropea bħala preludju għal riforma usa’ tal-istruttura tar-rata tal-VAT tal-UE (10). Filwaqt li attwalment qed jiġu kkunsidrati żewġ għażliet, din ir-riforma usa’, b’mod ġenerali tagħti lill-Istati Membri aktar libertà u flessibilità fl-applikazzjoni ta’ rati mnaqqsa, billi effettivament jiġu disarmonizzati r-rati tal-VAT.

| 3.17. | Il-KESE huwa mħasseb dwar l-impatt li tali disarmonizzazzjoni jkollha fuq in-negozji involuti f’kummerċ transkonfinali, b’mod partikolari SMEs, li jsibuha diffiċli jiddeterminaw ir-rati tal-VAT li japplikaw għall-prodotti tagħhom madwar l-UE. |
| --- | --- |

3.17.

Il-KESE huwa mħasseb dwar l-impatt li tali disarmonizzazzjoni jkollha fuq in-negozji involuti f’kummerċ transkonfinali, b’mod partikolari SMEs, li jsibuha diffiċli jiddeterminaw ir-rati tal-VAT li japplikaw għall-prodotti tagħhom madwar l-UE.

| 3.18. | Il-KESE huwa wkoll konxju tal-fatt li l-Artikolu 113 tat-TFUE, li jikkostitwixxi l-bażi legali għall-approvazzjoni tal-legislazzjoni tal-VAT tal-UE, jikkonferixxi l-kompetenza biss lill-istituzzjonijiet tal-UE sabiex japprovaw leġislazzjoni ta’ armonizzazzjoni tal-VAT, bil-għan li jiġi stabbilit u mtejjeb is-Suq Intern. |
| --- | --- |

3.18.

Il-KESE huwa wkoll konxju tal-fatt li l-Artikolu 113 tat-TFUE, li jikkostitwixxi l-bażi legali għall-approvazzjoni tal-legislazzjoni tal-VAT tal-UE, jikkonferixxi l-kompetenza biss lill-istituzzjonijiet tal-UE sabiex japprovaw leġislazzjoni ta’ armonizzazzjoni tal-VAT, bil-għan li jiġi stabbilit u mtejjeb is-Suq Intern.

4.   Kummenti speċifiċi

Emendi għall-VAT MOSS

| 4.1. | Għal SMEs stabbiliti f’pajjiżi b’livell limitu għoli, l-implimentazzjoni tal-MOSS wasslet sabiex ikollhom jirreġistraw għall-VAT u jikkonformaw mal-obbligi tal-VAT għall-ewwel darba. B’bosta jirriskjaw li ma jibqgħux fin-negozju minħabba l-ispejjeż riżultanti ġodda ta’ konformità, grupp ta’ negozji żgħar ħafna, li numru kbir minnhom kienu stabbiliti fir-Renju Unit, waqqfu grupp ta’ pressjoni (11), bil-għan li l-istituzzjonijiet tal-UE u l-awtoritajiet tat-taxxa tar-Renju Unit jiġu mwissija dwar it-tħassib tagħhom. |
| --- | --- |

4.1.

Għal SMEs stabbiliti f’pajjiżi b’livell limitu għoli, l-implimentazzjoni tal-MOSS wasslet sabiex ikollhom jirreġistraw għall-VAT u jikkonformaw mal-obbligi tal-VAT għall-ewwel darba. B’bosta jirriskjaw li ma jibqgħux fin-negozju minħabba l-ispejjeż riżultanti ġodda ta’ konformità, grupp ta’ negozji żgħar ħafna, li numru kbir minnhom kienu stabbiliti fir-Renju Unit, waqqfu grupp ta’ pressjoni (11), bil-għan li l-istituzzjonijiet tal-UE u l-awtoritajiet tat-taxxa tar-Renju Unit jiġu mwissija dwar it-tħassib tagħhom.

| 4.2. | L-istabbiliment ta’ limitu ta’ EUR 10 000 li jippermetti lill-SMEs jagħżlu li jużaw ir-regoli tal-VAT ta’ pajjiżjom sakemm jilħqu dak il-limitu huwa milqugħ b’sodisfazzjon, u bla dubju se jissemplifika l-operat għan-negozji żgħar u part time. Madankollu, filwaqt li jilqa’ dan l-arranġament għall-mikronegozji, il-KESE huwa konxju li negozji li għadhom jibdew u li qed jikbru malajr jistgħu jaqbżu dan il-limitu. |
| --- | --- |

4.2.

L-istabbiliment ta’ limitu ta’ EUR 10 000 li jippermetti lill-SMEs jagħżlu li jużaw ir-regoli tal-VAT ta’ pajjiżjom sakemm jilħqu dak il-limitu huwa milqugħ b’sodisfazzjon, u bla dubju se jissemplifika l-operat għan-negozji żgħar u part time. Madankollu, filwaqt li jilqa’ dan l-arranġament għall-mikronegozji, il-KESE huwa konxju li negozji li għadhom jibdew u li qed jikbru malajr jistgħu jaqbżu dan il-limitu.

Estensjoni tal-VAT MOSS

| 4.3. | Fir-Renju Unit (permezz taċ-Channel Islands) u l-Finlandja (permezz tal-Gżejjer Åland) ġie rrapportat abbuż sinifikanti tal-LVCR, b’kumpaniji jirrilokaw l-operat tagħhom ’il barra mill-UE sabiex jagħmlu użu minn din l-iskema (12). Dan l-abbuż joħloq żvantaġġ kompetittiv ulterjuri għall-kumpaniji fi ħdan l-UE u b’mod partikolari għall-SMEs li normalment ikunu affettwati b’mod aktar sinifikanti. Fl-2010, ġie mwaqqaf grupp minn SMEs ibbażati fir-Renju Unit sabiex issir kampanja kontra l-allegat abbuż tal-LVCR fiċ-Channel Islands (13). |
| --- | --- |

4.3.

Fir-Renju Unit (permezz taċ-Channel Islands) u l-Finlandja (permezz tal-Gżejjer Åland) ġie rrapportat abbuż sinifikanti tal-LVCR, b’kumpaniji jirrilokaw l-operat tagħhom ’il barra mill-UE sabiex jagħmlu użu minn din l-iskema (12). Dan l-abbuż joħloq żvantaġġ kompetittiv ulterjuri għall-kumpaniji fi ħdan l-UE u b’mod partikolari għall-SMEs li normalment ikunu affettwati b’mod aktar sinifikanti. Fl-2010, ġie mwaqqaf grupp minn SMEs ibbażati fir-Renju Unit sabiex issir kampanja kontra l-allegat abbuż tal-LVCR fiċ-Channel Islands (13).

| 4.4. | Aktar reċentement, grupp ieħor imwaqqaf minn SMEs ibbażati fir-Renju Unit, intitolat VAT Fraud (14) ġibed l-attenzjoni għall-problemi ta’ allegat frodi mwettaq onlajn minn operaturi tas-suq mhux tal-UE u problemi marbuta mal-iskema tal-LVCR. Filwaqt li dan il-frodi jirrigwarda oġġetti ta’ valur li ma jaqax taħt din l-iskema, huwa allegat li l-eżistenza tal-iskema toħloq ostakli għall-infurzar tal-VAT, peress li l-uffiċjali doganali isibuha diffiċli li jiddeterminaw liema provvisti jaqgħu taħt l-iskema. |
| --- | --- |

4.4.

Aktar reċentement, grupp ieħor imwaqqaf minn SMEs ibbażati fir-Renju Unit, intitolat VAT Fraud (14) ġibed l-attenzjoni għall-problemi ta’ allegat frodi mwettaq onlajn minn operaturi tas-suq mhux tal-UE u problemi marbuta mal-iskema tal-LVCR. Filwaqt li dan il-frodi jirrigwarda oġġetti ta’ valur li ma jaqax taħt din l-iskema, huwa allegat li l-eżistenza tal-iskema toħloq ostakli għall-infurzar tal-VAT, peress li l-uffiċjali doganali isibuha diffiċli li jiddeterminaw liema provvisti jaqgħu taħt l-iskema.

| 4.5. | Allegatament, l-iskema tal-LVCR affettwat ukoll it-tendenzi tal-kummerċ u l-aġir marbut mal-importazzjoni fost il-konsumaturi f’bosta Stati Membri, jiġifieri s-Slovenja, il-Ġermanja, l-Iżvezja, id-Danimarka u r-Renju Unit (15). |
| --- | --- |

4.5.

Allegatament, l-iskema tal-LVCR affettwat ukoll it-tendenzi tal-kummerċ u l-aġir marbut mal-importazzjoni fost il-konsumaturi f’bosta Stati Membri, jiġifieri s-Slovenja, il-Ġermanja, l-Iżvezja, id-Danimarka u r-Renju Unit (15).

Emendi għar-rati tal-VAT fuq il-pubblikazzjonijiet elettroniċi

| 4.6. | Dilemma fundamentali għas-sistema tal-VAT tal-UE sottostanti għad-diffikultajiet legali rigward l-interpretazzjoni tal-oġġetti inklużi fil-lista ta’ oġġetti li jistgħu jkunu soġġetti għal rata mnaqqsa hija: jekk id-distorsjonijiet potenzjali fil-kompetizzjoni jiġux eliminati permezz tal-estensjoni tal-kamp ta’ applikazzjoni tal-lista ta’ oġġetti li jistgħu jkunu soġġetti għal rata mnaqqsa, b’erożjoni ulterjuri tal-bażi; jew jekk titkompliex il-limitazzjoni fuq il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dawn l-oġġetti, bi protezzjoni għall-bażi tat-taxxa iżda bil-possibbiltà ta’ distorsjonijiet għall-kompetizzjoni. |
| --- | --- |

4.6.

Dilemma fundamentali għas-sistema tal-VAT tal-UE sottostanti għad-diffikultajiet legali rigward l-interpretazzjoni tal-oġġetti inklużi fil-lista ta’ oġġetti li jistgħu jkunu soġġetti għal rata mnaqqsa hija: jekk id-distorsjonijiet potenzjali fil-kompetizzjoni jiġux eliminati permezz tal-estensjoni tal-kamp ta’ applikazzjoni tal-lista ta’ oġġetti li jistgħu jkunu soġġetti għal rata mnaqqsa, b’erożjoni ulterjuri tal-bażi; jew jekk titkompliex il-limitazzjoni fuq il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dawn l-oġġetti, bi protezzjoni għall-bażi tat-taxxa iżda bil-possibbiltà ta’ distorsjonijiet għall-kompetizzjoni.

| 4.7. | Il-QtĠ tal-UE tadotta approċċ vag għal tali diffikultajiet interpretattivi. Madankollu, f’sentenzi li jirrigwardaw l-inklużjoni ta’ pubblikazzjonijiet elettroniċi f’dik il-lista, il-Qorti kkonkludiet li l-kamp ta’ applikazzjoni tagħha ma jistax jiġi estiż għal dawk l-oġġetti, sabiex b’hekk tiġi adottata interpretazzjoni legali stretta tar-regoli. |
| --- | --- |

4.7.

Il-QtĠ tal-UE tadotta approċċ vag għal tali diffikultajiet interpretattivi. Madankollu, f’sentenzi li jirrigwardaw l-inklużjoni ta’ pubblikazzjonijiet elettroniċi f’dik il-lista, il-Qorti kkonkludiet li l-kamp ta’ applikazzjoni tagħha ma jistax jiġi estiż għal dawk l-oġġetti, sabiex b’hekk tiġi adottata interpretazzjoni legali stretta tar-regoli.

Brussell, il-5 ta’ Lulju 2017.

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Georges DASSIS

---

(1)  Kawżi C-219/13, K Oy, ECLI:EU:C:2014:2207; C-479/13, il-Kummissjoni vs Franza, EU:C:2015:141; u C-502/13, il-Kummissjoni vs il-Lussemburgu EU:C:2015:143; u C-390/15, RPO, ECLI:EU:C:2017:174.

1

(2)  ĠU L 347, 11.12.2006, p. 1.

2

(3)  ĠU L 268, 12.10.2010, p. 1.

3

(4)  ĠU L 292, 10.11.2009, p. 5.

4

(5)  R. de la Feria, “Blueprint for Reform of VAT Rates in Europe” (2015) Intertax 43(2), 154-171.

5

(6)  Ibid.

6

(7)  CASE, Studju u Rapporti dwar id-Diskrepanza tal-VAT fl-Istati Membri tal-UE-28: Rapport Finali 2016), TAXUD/2015/CC/131, 2016.

7

(8)  Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill u lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-futur tal-VAT – Lejn sistema tal-VAT aktar sempliċi, robusta u effiċjenti mfassla għas-suq uniku, COM(2011) 851 final, 6 ta’ Diċembru 2011.

8

(9)  E&Y, Valutazzjoni tal-Applikazzjoni u l-Impatt tal-Eżenzjoni mill-VAT għall-Importazzjoni ta’ Konsenja Żgħira, Kontratt Speċifiku Nru 7, TAXUD/2013/DE/334, Rapport Finali, Mejju 2015.

9

(10)  Kummissjoni Ewropea, Konsultazzjoni pubblika miftuħa dwar ir-riforma tar-rati tal-VAT (proposta għal Direttiva tal-Kunsill li temenda d-Direttiva 2006/112/KE dwar is-sistema komuni ta’ taxxa fuq il-valur miżjud fir-rigward tar-regoli li jirregolaw l-applikazzjoni tar-rati tal-VAT).

10

(11)  Entitled EU VAT Action (www.euvataction.org).

11

(12)  E&Y, Valutazzjoni tal-Applikazzjoni u l-Impatt tal-Eżenzjoni mill-VAT għall-Importazzjoni ta’ Konsenja Żgħira, Kontratt Speċifiku Nru 7, TAXUD/2013/DE/334, Rapport Finali, Mejju 2015.

12

(13)  Entitled RAVAS – Retailers Against VAT Avoidance Schemes (www.ravas.org.uk).

13

(14)  www.vatfraud.org

14

(15)  E&Y, Valutazzjoni tal-Applikazzjoni u l-Impatt tal-Eżenzjoni mill-VAT għall-Importazzjoni ta’ Konsenja Żgħira, Kontratt Speċifiku Nru 7, TAXUD/2013/DE/334, Rapport Finali, Mejju 2015.

15

---

| 13.10.2017 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 345/85 |
| --- | --- | --- | --- |

13.10.2017

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 345/85

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jemenda ir-Regolament (KE) Nru 883/2004 dwar il-kordinazzjoni ta’ sistemi ta’ sigurtà soċjali u r-Regolament (KE) Nru 987/2009 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jistabbilixxi l-proċedura għall-implimentazzjoni tar-Regolament (KE) Nru 883/2004”

(Test b’rilevanza għaż-ŻEE u l-Iżvizzera)

[COM(2016) 815 final — 2016/0397 (COD)]

(2017/C 345/14)

| Relatur: | Philip VON BROCKDORFF |
| --- | --- |
| Korelatur: | Christa SCHWENG |

Relatur:

Philip VON BROCKDORFF

Korelatur:

Christa SCHWENG

| Konsultazzjoni | Il-Kummissjoni Ewropea: 17.2.2017
  Il-Kunsill: 15.2.2017 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 48 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea |
| | |
| Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja | 5.7.2017 |
| | |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni Speċjalizzata għax-Xogħol, l-Affarijiet Soċjali u ċ-Ċittadinanza |
| Adottata fis-sezzjoni | 13.6.2017 |
| Adottata fil-plenarja | 5.7.2017 |
| Sessjoni plenarja Nru | 527 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 135/2/1 |

Konsultazzjoni

Il-Kummissjoni Ewropea: 17.2.2017

Il-Kunsill: 15.2.2017

Bażi legali

Artikolu 48 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea

Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja

5.7.2017

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni Speċjalizzata għax-Xogħol, l-Affarijiet Soċjali u ċ-Ċittadinanza

Adottata fis-sezzjoni

13.6.2017

Adottata fil-plenarja

5.7.2017

Sessjoni plenarja Nru

527

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

135/2/1

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-KESE huwa tal-fehma li l-Proposta għal Regolament ġdid dwar il-koordinazzjoni tas-sistemi tas-sigurtà soċjali għandu jkollha l-għan li tiffaċilita l-moviment tal-persuni li qed ifittxu impjieg u l-ħaddiema, u mhux tirrestrinġih. Ir-raġuni għal dan hija li koordinazzjoni iżjed effettiva tas-sigurtà soċjali tiffaċilita l-moviment liberu tal-ħaddiema billi jiġu pprovduti benefiċċji kemm lill-ħaddiema (l-iżvilupp tal-ħiliet u adattabilità mtejba) kif ukoll lil min iħaddem (forza tax-xogħol motivata b’għarfien tekniku). Hija tgħin ukoll lill-ekonomija inġenerali billi tindirizza disparitajiet fl-impjieg bejn l-Istati Membri tal-UE u tippromovi allokazzjoni aktar effiċjenti tar-riżorsi umani, kif ukoll tikkontribwixxi għat-tkabbir u l-kompetittività tal-UE. |
| --- | --- |

1.1.

Il-KESE huwa tal-fehma li l-Proposta għal Regolament ġdid dwar il-koordinazzjoni tas-sistemi tas-sigurtà soċjali għandu jkollha l-għan li tiffaċilita l-moviment tal-persuni li qed ifittxu impjieg u l-ħaddiema, u mhux tirrestrinġih. Ir-raġuni għal dan hija li koordinazzjoni iżjed effettiva tas-sigurtà soċjali tiffaċilita l-moviment liberu tal-ħaddiema billi jiġu pprovduti benefiċċji kemm lill-ħaddiema (l-iżvilupp tal-ħiliet u adattabilità mtejba) kif ukoll lil min iħaddem (forza tax-xogħol motivata b’għarfien tekniku). Hija tgħin ukoll lill-ekonomija inġenerali billi tindirizza disparitajiet fl-impjieg bejn l-Istati Membri tal-UE u tippromovi allokazzjoni aktar effiċjenti tar-riżorsi umani, kif ukoll tikkontribwixxi għat-tkabbir u l-kompetittività tal-UE.

| 1.2. | Regoli li jiffunzjonaw tajjeb u jkunu ġusti għal dawk li huma mobbli, iżda wkoll għal dawk li mhumiex, huma fatturi importanti għall-aċċettazzjoni politika tal-mobilità. Il-KESE jsostni li l-għan ta’ dan l-eżerċizzju għandu jkun li jintlaħaq bilanċ ġust bejn il-pajjiżi ta’ oriġini u dawk ospitanti. |
| --- | --- |

1.2.

Regoli li jiffunzjonaw tajjeb u jkunu ġusti għal dawk li huma mobbli, iżda wkoll għal dawk li mhumiex, huma fatturi importanti għall-aċċettazzjoni politika tal-mobilità. Il-KESE jsostni li l-għan ta’ dan l-eżerċizzju għandu jkun li jintlaħaq bilanċ ġust bejn il-pajjiżi ta’ oriġini u dawk ospitanti.

| 1.3. | F’dak li jirrigwarda l-kundizzjonijiet li japplikaw għal ċittadini li huma intitolati “jesportaw” il-benefiċċji għall-kura fit-tul meta jmorru barra l-pajjiż, il-KESE huwa tal-fehma li r-regoli l-ġodda jagħtu liċ-ċittadini protezzjoni aħjar f’sitwazzjonijiet transkonfinali. Madankollu, il-KESE jiġbed l-attenzjoni għall-fatt li r-regoli l-ġodda ma jistabbilixxux intitolament ġdid għal kura fit-tul f’kull Stat Membru, għax dan jiddependi mill-eżistenza ta’ tali servizzi fil-pajjiż ospitanti. |
| --- | --- |

1.3.

F’dak li jirrigwarda l-kundizzjonijiet li japplikaw għal ċittadini li huma intitolati “jesportaw” il-benefiċċji għall-kura fit-tul meta jmorru barra l-pajjiż, il-KESE huwa tal-fehma li r-regoli l-ġodda jagħtu liċ-ċittadini protezzjoni aħjar f’sitwazzjonijiet transkonfinali. Madankollu, il-KESE jiġbed l-attenzjoni għall-fatt li r-regoli l-ġodda ma jistabbilixxux intitolament ġdid għal kura fit-tul f’kull Stat Membru, għax dan jiddependi mill-eżistenza ta’ tali servizzi fil-pajjiż ospitanti.

| 1.4. | Il-KESE jinnota li l-Proposta għar-reviżjoni tar-Regolament dwar il-Koordinazzjoni tas-Sigurtà Soċjali u d-Direttiva dwar l-Istazzjonar tal-Ħaddiema huma t-tnejn rilevanti għall-mobilità tal-forza tax-xogħol. Madanakollu, peress li ż-żewġ strumenti jittrattaw kwistjonijiet distinti, il-KESE jibża’ li r-referenza għad-definizzjonijiet tal-proposta għar-reviżjoni tad-direttiva dwar l-istazzjonar tal-ħaddiema fir-regolament dwar il-koordinazzjoni tas-sigurtà soċjali fil-fatt ser toħloq inqas ċarezza legali fil-prattika. |
| --- | --- |

1.4.

Il-KESE jinnota li l-Proposta għar-reviżjoni tar-Regolament dwar il-Koordinazzjoni tas-Sigurtà Soċjali u d-Direttiva dwar l-Istazzjonar tal-Ħaddiema huma t-tnejn rilevanti għall-mobilità tal-forza tax-xogħol. Madanakollu, peress li ż-żewġ strumenti jittrattaw kwistjonijiet distinti, il-KESE jibża’ li r-referenza għad-definizzjonijiet tal-proposta għar-reviżjoni tad-direttiva dwar l-istazzjonar tal-ħaddiema fir-regolament dwar il-koordinazzjoni tas-sigurtà soċjali fil-fatt ser toħloq inqas ċarezza legali fil-prattika.

| 1.5. | Il-KESE jinnota li r-rekwiżit propost biex ħaddiem kwalunkwe jaħdem mill-inqas 3 xhur fl-Istat Membru ospitanti qabel ma jista’ jikkwalifika għall-benefiċċji tal-qgħad ser iddewwem “l-aggregazzjoni tal-perjodi” li tagħti dritt għall-benefiċċji. Filwaqt li dan jista’ jagħmel ir-regoli aktar ġusti għall-pajjiżi ta’ destinazzjoni, jista’ wkoll jinfluwenza b’mod negattiv il-motivazzjoni għall-mobilità. |
| --- | --- |

1.5.

Il-KESE jinnota li r-rekwiżit propost biex ħaddiem kwalunkwe jaħdem mill-inqas 3 xhur fl-Istat Membru ospitanti qabel ma jista’ jikkwalifika għall-benefiċċji tal-qgħad ser iddewwem “l-aggregazzjoni tal-perjodi” li tagħti dritt għall-benefiċċji. Filwaqt li dan jista’ jagħmel ir-regoli aktar ġusti għall-pajjiżi ta’ destinazzjoni, jista’ wkoll jinfluwenza b’mod negattiv il-motivazzjoni għall-mobilità.

| 1.6. | Għall-KESE mhuwiex ċar kif il-proposta biex jiġi estiż il-perjodu għall-“esportazzjoni” tal-benefiċċji tal-qgħad mit-3 xhur ta’ bħalissa għal 6 xhur tista’ effettivament toffri opportunitajiet ta’ impjieg għall-persuni li qed ifittxu impjieg, peress li dan ser jiddependi mis-sitwazzjoni tas-suq tax-xogħol, li tvarja minn pajjiż għal ieħor. |
| --- | --- |

1.6.

Għall-KESE mhuwiex ċar kif il-proposta biex jiġi estiż il-perjodu għall-“esportazzjoni” tal-benefiċċji tal-qgħad mit-3 xhur ta’ bħalissa għal 6 xhur tista’ effettivament toffri opportunitajiet ta’ impjieg għall-persuni li qed ifittxu impjieg, peress li dan ser jiddependi mis-sitwazzjoni tas-suq tax-xogħol, li tvarja minn pajjiż għal ieħor.

| 1.7. | Il-KESE jsostni li konverġenza akbar mil-lat tal-benefiċċji, l-aggregazzjoni u l-attivazzjoni għandha tgħin biex ittejjeb u tiffaċilita l-koordinazzjoni tas-sistemi tas-sigurtà soċjali. Barra minn hekk, is-servizzi pubbliċi tal-impjiegi għandhom ikunu iktar effettivi fl-appoġġ li jagħtu lill-persuni mobbli li qed ifittxu impjieg sabiex isibu impjieg adatt. |
| --- | --- |

1.7.

Il-KESE jsostni li konverġenza akbar mil-lat tal-benefiċċji, l-aggregazzjoni u l-attivazzjoni għandha tgħin biex ittejjeb u tiffaċilita l-koordinazzjoni tas-sistemi tas-sigurtà soċjali. Barra minn hekk, is-servizzi pubbliċi tal-impjiegi għandhom ikunu iktar effettivi fl-appoġġ li jagħtu lill-persuni mobbli li qed ifittxu impjieg sabiex isibu impjieg adatt.

| 1.8. | Il-KESE jappella għal impenn aktar b’saħħtu min-naħa tal-Istati Membri sabiex tiġi ffaċilitata l-għażla li ċ-ċittadini mobbli li huma ekonomikament inattivi jitħallew jikkontribwixxu b’mod proporzjonat u b’konformità mal-prinċipju tat-trattament indaqs għal skema għall-kopertura tas-saħħa/kontra l-mard fl-Istat Membru ospitanti. L-Istati Membri għandhom iqisu wkoll il-vantaġġi meta jospitaw ċittadini mobbli b’mod ġenerali, anke dawk li huma inattivi iżda, b’mod jew ieħor, xorta waħda jikkontribwixxu għall-ekonomija (u d-diversità kulturali) tal-pajjiż ospitanti. |
| --- | --- |

1.8.

Il-KESE jappella għal impenn aktar b’saħħtu min-naħa tal-Istati Membri sabiex tiġi ffaċilitata l-għażla li ċ-ċittadini mobbli li huma ekonomikament inattivi jitħallew jikkontribwixxu b’mod proporzjonat u b’konformità mal-prinċipju tat-trattament indaqs għal skema għall-kopertura tas-saħħa/kontra l-mard fl-Istat Membru ospitanti. L-Istati Membri għandhom iqisu wkoll il-vantaġġi meta jospitaw ċittadini mobbli b’mod ġenerali, anke dawk li huma inattivi iżda, b’mod jew ieħor, xorta waħda jikkontribwixxu għall-ekonomija (u d-diversità kulturali) tal-pajjiż ospitanti.

| 1.9. | Fl-aħħar nett, il-KESE huwa tal-fehma li xejn fir-regoli l-ġodda proposti ma għandu jirrestrinġi d-drittijiet fundamentali rikonoxxuti fil-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea. |
| --- | --- |

1.9.

Fl-aħħar nett, il-KESE huwa tal-fehma li xejn fir-regoli l-ġodda proposti ma għandu jirrestrinġi d-drittijiet fundamentali rikonoxxuti fil-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea.

2.   Il-bidliet proposti fir-regoli dwar il-koordinazzjoni tas-sigurtà soċjali

| 2.1. | Hekk kif is-suq transkonfinali tax-xogħol qed ikompli jevolvi, u qed jinbidlu s-sistemi tas-sigurtà soċjali nazzjonali, hemm ħtieġa ċara għal aġġornament jew aġġustament tar-regoli eżistenti. Apparti l-ħtieġa għal metodi aktar sempliċi u eħfef ta’ infurzar, dan huwa l-ħsieb wara l-bidliet proposti kif imressqa mill-Kummissjoni Ewropea fil-Komunikazzjoni tagħha tat-13 ta’ Diċembru 2016. |
| --- | --- |

2.1.

Hekk kif is-suq transkonfinali tax-xogħol qed ikompli jevolvi, u qed jinbidlu s-sistemi tas-sigurtà soċjali nazzjonali, hemm ħtieġa ċara għal aġġornament jew aġġustament tar-regoli eżistenti. Apparti l-ħtieġa għal metodi aktar sempliċi u eħfef ta’ infurzar, dan huwa l-ħsieb wara l-bidliet proposti kif imressqa mill-Kummissjoni Ewropea fil-Komunikazzjoni tagħha tat-13 ta’ Diċembru 2016.

| 2.2. | Din il-proposta għandha l-għan li tipprovdi ċarezza u regoli ġusti u infurzabbli sabiex jiffaċilitaw il-mobilità tal-forza tax-xogħol. Il-moviment liberu tal-ħaddiema jibqa’ wieħed mill-pilastri ewlenin tas-suq intern. Madankollu, l-awtoritajiet nazzjonali qed jitħeġġu wkoll jiġġieldu l-abbuż jew il-frodi tal-benefiċċji. |
| --- | --- |

2.2.

Din il-proposta għandha l-għan li tipprovdi ċarezza u regoli ġusti u infurzabbli sabiex jiffaċilitaw il-mobilità tal-forza tax-xogħol. Il-moviment liberu tal-ħaddiema jibqa’ wieħed mill-pilastri ewlenin tas-suq intern. Madankollu, l-awtoritajiet nazzjonali qed jitħeġġu wkoll jiġġieldu l-abbuż jew il-frodi tal-benefiċċji.

| 2.3. | Il-bidliet prinċipali proposti jkopru:






  (i) | L-esportazzjoni tal-benefiċċji tal-qgħad: Il-perjodu ta’ “esportazzjoni” tal-benefiċċji tal-qgħad (meta l-benefiċċji jiġu “esportati” lejn Stat Membru ieħor meta wieħed ikun qed ifittex impjieg) għandu jiġi estiż minn perjodu minimu ta’ 3 sa 6 xhur, bil-possibbiltà ta’ estensjoni ulterjuri għall-bqija tal-perjodu ta’ intitolament. |
| --- | --- | --- |

2.3.

Il-bidliet prinċipali proposti jkopru:

(i)

L-esportazzjoni tal-benefiċċji tal-qgħad: Il-perjodu ta’ “esportazzjoni” tal-benefiċċji tal-qgħad (meta l-benefiċċji jiġu “esportati” lejn Stat Membru ieħor meta wieħed ikun qed ifittex impjieg) għandu jiġi estiż minn perjodu minimu ta’ 3 sa 6 xhur, bil-possibbiltà ta’ estensjoni ulterjuri għall-bqija tal-perjodu ta’ intitolament.

| (ii) | Meta ssir il-valutazzjoni dwar jekk persuna li qed tfittex impjieg tikkwalifikax għall-benefiċċji tal-qgħad, l-Istat Membru ser jintalab jivverifika u jikkunsidra kwalunkwe perjodu preċedenti ta’ assigurazzjoni fi Stati Membri oħrajn (bħalma huwa fil-każ tar-regoli attwali). Madankollu, dan huwa possibbli biss jekk il-persuna kkonċernata tkun ħadmet f’dak l-Istat Membru għal mill-inqas 3 xhur (il-proposta ġdida). Jekk il-persuna ma tikkwalifikax, l-Istat Membru fejn qabel kienet impjegata ser ikun responsabbli biex iħallas dawn il-benefiċċji. |
| --- | --- |

(ii)

Meta ssir il-valutazzjoni dwar jekk persuna li qed tfittex impjieg tikkwalifikax għall-benefiċċji tal-qgħad, l-Istat Membru ser jintalab jivverifika u jikkunsidra kwalunkwe perjodu preċedenti ta’ assigurazzjoni fi Stati Membri oħrajn (bħalma huwa fil-każ tar-regoli attwali). Madankollu, dan huwa possibbli biss jekk il-persuna kkonċernata tkun ħadmet f’dak l-Istat Membru għal mill-inqas 3 xhur (il-proposta ġdida). Jekk il-persuna ma tikkwalifikax, l-Istat Membru fejn qabel kienet impjegata ser ikun responsabbli biex iħallas dawn il-benefiċċji.

| (iii) | Benefiċċji tal-qgħad għal ħaddiema transkonfinali: skont ir-regoli proposti, huwa l-Istat Membru tal-impjieg preċedenti li jkun responsabbli biex iħallas kwalunkwe benefiċċji tal-qgħad jekk dawn il-ħaddiema ħadmu hemmhekk għal 12-il xahar. Madankollu, skont ir-regoli attwali, il-ħaddiema transkonfinali bħalissa jħallsu kontribuzzjonijiet u taxxi lill-Istat Membru fejn jaħdmu. Għal perjodi ta’ impjieg ta’ inqas minn 12-il xahar ser ikun l-Istat Membru ta’ residenza li jħallas il-benefiċċji tal-qgħad. |
| --- | --- |

(iii)

Benefiċċji tal-qgħad għal ħaddiema transkonfinali: skont ir-regoli proposti, huwa l-Istat Membru tal-impjieg preċedenti li jkun responsabbli biex iħallas kwalunkwe benefiċċji tal-qgħad jekk dawn il-ħaddiema ħadmu hemmhekk għal 12-il xahar. Madankollu, skont ir-regoli attwali, il-ħaddiema transkonfinali bħalissa jħallsu kontribuzzjonijiet u taxxi lill-Istat Membru fejn jaħdmu. Għal perjodi ta’ impjieg ta’ inqas minn 12-il xahar ser ikun l-Istat Membru ta’ residenza li jħallas il-benefiċċji tal-qgħad.

| (iv) | Benefiċċji soċjali għal persuni ekonomikament inattivi: f’dan il-każ, il-Proposta għandha l-għan li tikkodifika l-ġurisprudenza reċenti tal-Qorti Ewropea tal-Ġustizzja skont liema ċ-ċittadini ekonomikament inattivi li jiċċaqilqu minn Stat Membru għal ieħor jista’ jkollhom aċċess għall-benefiċċji soċjali biss jekk jissodisfaw il-kundizzjoni ta’ residenza legali, kif definit fid-Direttiva dwar il-Moviment Liberu. Madankollu, residenza legali ta’ persuni ekonomikament inattivi tirrikjedi li huma jagħtu prova li jkollhom mezzi ta’ għajxien suffiċjenti u assigurazzjoni komprensiva fuq is-saħħa. Din il-kundizzjoni ma tapplikax għal persuni li b’mod attiv qed ifittxu impjieg: id-dritt tagħhom ta’ residenza fi Stat Membru ieħor hu konferit direttament mill-Artikolu 45 tat-TFUE. |
| --- | --- |

(iv)

Benefiċċji soċjali għal persuni ekonomikament inattivi: f’dan il-każ, il-Proposta għandha l-għan li tikkodifika l-ġurisprudenza reċenti tal-Qorti Ewropea tal-Ġustizzja skont liema ċ-ċittadini ekonomikament inattivi li jiċċaqilqu minn Stat Membru għal ieħor jista’ jkollhom aċċess għall-benefiċċji soċjali biss jekk jissodisfaw il-kundizzjoni ta’ residenza legali, kif definit fid-Direttiva dwar il-Moviment Liberu. Madankollu, residenza legali ta’ persuni ekonomikament inattivi tirrikjedi li huma jagħtu prova li jkollhom mezzi ta’ għajxien suffiċjenti u assigurazzjoni komprensiva fuq is-saħħa. Din il-kundizzjoni ma tapplikax għal persuni li b’mod attiv qed ifittxu impjieg: id-dritt tagħhom ta’ residenza fi Stat Membru ieħor hu konferit direttament mill-Artikolu 45 tat-TFUE.

| (v) | Sigurtà soċjali għall-ħaddiema stazzjonati: Huwa indikat li r-regoli proposti għandhom l-għan li jsaħħu l-għodod amministrattivi relatati mal-koordinazzjoni tas-sigurtà soċjali tal-ħaddiema stazzjonati, biex jiġi żgurat li l-awtoritajiet nazzjonali jkollhom il-mezzi adatti biex jivverifikaw l-istatus tas-sigurtà soċjali ta’ ħaddiema bħal dawn u biex jindirizzaw prattiki inġusti jew abbużi. |
| --- | --- |

(v)

Sigurtà soċjali għall-ħaddiema stazzjonati: Huwa indikat li r-regoli proposti għandhom l-għan li jsaħħu l-għodod amministrattivi relatati mal-koordinazzjoni tas-sigurtà soċjali tal-ħaddiema stazzjonati, biex jiġi żgurat li l-awtoritajiet nazzjonali jkollhom il-mezzi adatti biex jivverifikaw l-istatus tas-sigurtà soċjali ta’ ħaddiema bħal dawn u biex jindirizzaw prattiki inġusti jew abbużi.

| (vi) | Benefiċċji tal-familja: Il-proposta taġġorna r-regoli dwar allowances tal-liv tal-ġenituri, li jikkumpensaw lil ġenitur għal telf ta’ dħul jew salarju matul il-ħin iddedikat għat-trobbija tat-tfal. Il-proposta ma timmodifikax ir-regoli eżistenti dwar l-esportazzjoni tal-benefiċċji tat-tfal. Lanqas hu previst xi indiċjar ta’ benefiċċji għat-tfal. |
| --- | --- |

(vi)

Benefiċċji tal-familja: Il-proposta taġġorna r-regoli dwar allowances tal-liv tal-ġenituri, li jikkumpensaw lil ġenitur għal telf ta’ dħul jew salarju matul il-ħin iddedikat għat-trobbija tat-tfal. Il-proposta ma timmodifikax ir-regoli eżistenti dwar l-esportazzjoni tal-benefiċċji tat-tfal. Lanqas hu previst xi indiċjar ta’ benefiċċji għat-tfal.

3.   Ħarsa ġenerali lejn is-sistemi tas-sigurtà soċjali madwar l-UE

| 3.1. | Is-sistemi tas-sigurtà soċjali tipikament ikopru oqsma bħal mard, maternità/paternità, familja, xjuħija, benefiċċji tal-qgħad u benefiċċji simili, u huma r-responsabbiltà esklużiva tal-awtoritajiet nazzjonali. Dan ifisser li kull pajjiż huwa responsabbli għat-tfassil tas-sistema tas-sigurtà soċjali tiegħu. Minħabba dan, il-benefiċċji tas-sigurtà soċjali li jirċievu ċ-ċittadini madwar l-UE jvarjaw ħafna kemm f’termini ta’ benefiċċji riċevuti kif ukoll fil-mod li bih huma organizzati s-sistemi. |
| --- | --- |

3.1.

Is-sistemi tas-sigurtà soċjali tipikament ikopru oqsma bħal mard, maternità/paternità, familja, xjuħija, benefiċċji tal-qgħad u benefiċċji simili, u huma r-responsabbiltà esklużiva tal-awtoritajiet nazzjonali. Dan ifisser li kull pajjiż huwa responsabbli għat-tfassil tas-sistema tas-sigurtà soċjali tiegħu. Minħabba dan, il-benefiċċji tas-sigurtà soċjali li jirċievu ċ-ċittadini madwar l-UE jvarjaw ħafna kemm f’termini ta’ benefiċċji riċevuti kif ukoll fil-mod li bih huma organizzati s-sistemi.

| 3.2. | Kwistjoni ta’ tħassib serju għall-KESE hija d-distakk kbir fil-prestazzjoni fost is-sistemi tas-sigurtà soċjali f’pajjiżi differenti tal-UE: l-aħjar sistemi jistgħu jgħinu biex ir-riskju ta’ faqar jitnaqqas b’60 %, l-anqas effettivi bi 15 % filwaqt li l-medja tal-UE hija ta’ 35 % (1). Din id-differenza hija parti mir-raġuni għall-kundizzjonijiet soċjali li jvarjaw u li jħabbtu wiċċhom magħhom iċ-ċittadini madwar l-UE. Huwa għalhekk aktar u aktar importanti li l-Istati Membri tal-UE jaqblu dwar il-prinċipji għal sistemi effettivi u affidabbli tas-sigurtà soċjali, kif talab il-KESE fl-Opinjoni tiegħu dwar “Prinċipji għal sistemi tal-benefiċċji soċjali effettivi u affidabbli” (2) u f’dik dwar “Il-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali” (3). Il-valuri komuni Ewropej u l-iżvilupp ekonomiku jirrikjedu li f’kull Stat Membru jiġu salvagwardati dħul minimu, kura tas-saħħa bażika, għoti ta’ servizzi soċjali adatti u parteċipazzjoni soċjali. Dan jista’ jgħin biex tissaħħaħ is-solidarjetà fl-Istati Membri kif ukoll jitnaqqsu l-iżbilanċi makroekonomiċi. |
| --- | --- |

3.2.

Kwistjoni ta’ tħassib serju għall-KESE hija d-distakk kbir fil-prestazzjoni fost is-sistemi tas-sigurtà soċjali f’pajjiżi differenti tal-UE: l-aħjar sistemi jistgħu jgħinu biex ir-riskju ta’ faqar jitnaqqas b’60 %, l-anqas effettivi bi 15 % filwaqt li l-medja tal-UE hija ta’ 35 % (1). Din id-differenza hija parti mir-raġuni għall-kundizzjonijiet soċjali li jvarjaw u li jħabbtu wiċċhom magħhom iċ-ċittadini madwar l-UE. Huwa għalhekk aktar u aktar importanti li l-Istati Membri tal-UE jaqblu dwar il-prinċipji għal sistemi effettivi u affidabbli tas-sigurtà soċjali, kif talab il-KESE fl-Opinjoni tiegħu dwar “Prinċipji għal sistemi tal-benefiċċji soċjali effettivi u affidabbli” (2) u f’dik dwar “Il-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali” (3). Il-valuri komuni Ewropej u l-iżvilupp ekonomiku jirrikjedu li f’kull Stat Membru jiġu salvagwardati dħul minimu, kura tas-saħħa bażika, għoti ta’ servizzi soċjali adatti u parteċipazzjoni soċjali. Dan jista’ jgħin biex tissaħħaħ is-solidarjetà fl-Istati Membri kif ukoll jitnaqqsu l-iżbilanċi makroekonomiċi.

| 3.3. | Il-moviment liberu tal-ħaddiema jirrappreżenta waħda mill-erba’ libertajiet fundamentali tal-Unjoni Ewropea b’rabta mal-moviment. Il-KESE huwa tal-fehma li l-moviment liberu tal-ħaddiema għandu jiġi promoss b’mod iżjed effettiv u rispettat fl-aspetti differenti tiegħu, peress li, fil-prattika, din il-libertà ma tkunx possibbli jekk ma jiġux ikkunsidrati d-drittijiet soċjali taċ-ċittadini u l-ħaddiema mobbli abbażi tal-prinċipju tat-trattament indaqs, kif jidher hawn taħt. Il-koordinazzjoni tas-sistemi tas-sigurtà soċjali hija waħda minn dawn l-aspetti. B’mod ġenerali, l-implimentazzjoni ta’ din il-libertà tul is-snin irnexxiet peress li, għal għexieren ta’ snin, miljuni ta’ ħaddiema li gawdew mill-benefiċċji tagħha saru l-aħjar “ambaxxaturi” tal-moviment liberu tal-ħaddiema. |
| --- | --- |

3.3.

Il-moviment liberu tal-ħaddiema jirrappreżenta waħda mill-erba’ libertajiet fundamentali tal-Unjoni Ewropea b’rabta mal-moviment. Il-KESE huwa tal-fehma li l-moviment liberu tal-ħaddiema għandu jiġi promoss b’mod iżjed effettiv u rispettat fl-aspetti differenti tiegħu, peress li, fil-prattika, din il-libertà ma tkunx possibbli jekk ma jiġux ikkunsidrati d-drittijiet soċjali taċ-ċittadini u l-ħaddiema mobbli abbażi tal-prinċipju tat-trattament indaqs, kif jidher hawn taħt. Il-koordinazzjoni tas-sistemi tas-sigurtà soċjali hija waħda minn dawn l-aspetti. B’mod ġenerali, l-implimentazzjoni ta’ din il-libertà tul is-snin irnexxiet peress li, għal għexieren ta’ snin, miljuni ta’ ħaddiema li gawdew mill-benefiċċji tagħha saru l-aħjar “ambaxxaturi” tal-moviment liberu tal-ħaddiema.

| 3.4. | Sabiex jiġi ffaċilitat il-moviment liberu tal-ħaddiema u ċ-ċittadini, tinħtieġ koordinazzjoni iżjed effettiva tas-sistemi tas-sigurtà soċjali sabiex jiġu pprovduti aktar ċarezza u ċertezza rigward il-benefiċċji li huma intitolati għalihom. Għal dan l-għan, l-Unjoni Ewropea għandha regoli biex tikkoordina s-sistemi tas-sigurtà soċjali. Dawn jiddeterminaw liema sistema tas-sigurtà soċjali tal-Istati Membri jiġi kopert minnha ċittadin jew ħaddiem kwalunkwe. Ir-regoli huma maħsubin ukoll biex jevitaw kopertura doppja tal-benefiċċji f’sitwazzjonijiet transkonfinali, u, fl-istess ħin, jipprovdu salvagwardji għall-persuni li jaħdmu f’pajjiż ieħor jew li qed ifittxu xogħol madwar l-UE. |
| --- | --- |

3.4.

Sabiex jiġi ffaċilitat il-moviment liberu tal-ħaddiema u ċ-ċittadini, tinħtieġ koordinazzjoni iżjed effettiva tas-sistemi tas-sigurtà soċjali sabiex jiġu pprovduti aktar ċarezza u ċertezza rigward il-benefiċċji li huma intitolati għalihom. Għal dan l-għan, l-Unjoni Ewropea għandha regoli biex tikkoordina s-sistemi tas-sigurtà soċjali. Dawn jiddeterminaw liema sistema tas-sigurtà soċjali tal-Istati Membri jiġi kopert minnha ċittadin jew ħaddiem kwalunkwe. Ir-regoli huma maħsubin ukoll biex jevitaw kopertura doppja tal-benefiċċji f’sitwazzjonijiet transkonfinali, u, fl-istess ħin, jipprovdu salvagwardji għall-persuni li jaħdmu f’pajjiż ieħor jew li qed ifittxu xogħol madwar l-UE.

| 3.5. | Għandu jiġi enfasizzat li r-regoli eżistenti huma dwar il-koordinazzjoni, mhux l-armonizzazzjoni tas-sistemi tas-sigurtà soċjali. Ir-regoli jinsabu fir-Regolamenti (KE) Nru 883/2004 u (KE) Nru 987/2009. Ir-regoli tal-UE huma bbażati fuq erba’ prinċipji:






  (i) | pajjiż wieħed: persuna hija koperta mis-sistema tas-sigurtà soċjali ta’ Stat Membru wieħed biss fi żmien partikolari, sabiex din tħallas il-kontribuzzjonijiet soċjali f’pajjiż wieħed u tirċievi l-benefiċċji minnu. |
| --- | --- | --- |

3.5.

Għandu jiġi enfasizzat li r-regoli eżistenti huma dwar il-koordinazzjoni, mhux l-armonizzazzjoni tas-sistemi tas-sigurtà soċjali. Ir-regoli jinsabu fir-Regolamenti (KE) Nru 883/2004 u (KE) Nru 987/2009. Ir-regoli tal-UE huma bbażati fuq erba’ prinċipji:

(i)

pajjiż wieħed: persuna hija koperta mis-sistema tas-sigurtà soċjali ta’ Stat Membru wieħed biss fi żmien partikolari, sabiex din tħallas il-kontribuzzjonijiet soċjali f’pajjiż wieħed u tirċievi l-benefiċċji minnu.

| (ii) | trattament indaqs: persuna għandha l-istess drittijiet u obbligi bħaċ-ċittadini tal-pajjiż fejn hija assigurata. |
| --- | --- |

(ii)

trattament indaqs: persuna għandha l-istess drittijiet u obbligi bħaċ-ċittadini tal-pajjiż fejn hija assigurata.

| (iii) | aggregazzjoni: skont il-każ, meta persuna titlob benefiċċju, jintalbu provi tal-perjodi ta’ assigurazzjoni, tax-xogħol jew ta’ residenza fi Stati Membri oħrajn (pereżempju, li jagħtu prova li l-persuna tissodisfa perjodu minimu ta’ assigurazzjoni meħtieġ skont il-liġi nazzjonali għall-intitolament tal-benefiċċji). |
| --- | --- |

(iii)

aggregazzjoni: skont il-każ, meta persuna titlob benefiċċju, jintalbu provi tal-perjodi ta’ assigurazzjoni, tax-xogħol jew ta’ residenza fi Stati Membri oħrajn (pereżempju, li jagħtu prova li l-persuna tissodisfa perjodu minimu ta’ assigurazzjoni meħtieġ skont il-liġi nazzjonali għall-intitolament tal-benefiċċji).

| (iv) | esportabbiltà: jekk persuna hija intitolata li tirċievi benefiċċju minn Stat Membru, din tkun tista’ tirċievi l-benefiċċju anke jekk il-persuna tkun tgħix fi Stat Membru differenti. |
| --- | --- |

(iv)

esportabbiltà: jekk persuna hija intitolata li tirċievi benefiċċju minn Stat Membru, din tkun tista’ tirċievi l-benefiċċju anke jekk il-persuna tkun tgħix fi Stat Membru differenti.

| 3.6. | Id-dispożizzjonijiet tar-Regolamenti (KE) Nru 883/2004 u (KE) Nru 987/2009 ikopru kull persuna li tiċċaqlaq għal Stat Membru ieħor biex tirrisjedi b’mod permanenti jew biex taħdem jew tistudja temporanjament. Dawn jinkludu persuni li jaqsmu l-fruntiera biex jaħdmu. Barra minn hekk, persuni li qegħdin ifittxu xogħol fi Stat Membru ieħor jistgħu jirċievu benefiċċji tal-qgħad mill-Istat Membru tagħhom waqt li jkunu qed ifittxu xogħol għal perjodu speċifikat. |
| --- | --- |

3.6.

Id-dispożizzjonijiet tar-Regolamenti (KE) Nru 883/2004 u (KE) Nru 987/2009 ikopru kull persuna li tiċċaqlaq għal Stat Membru ieħor biex tirrisjedi b’mod permanenti jew biex taħdem jew tistudja temporanjament. Dawn jinkludu persuni li jaqsmu l-fruntiera biex jaħdmu. Barra minn hekk, persuni li qegħdin ifittxu xogħol fi Stat Membru ieħor jistgħu jirċievu benefiċċji tal-qgħad mill-Istat Membru tagħhom waqt li jkunu qed ifittxu xogħol għal perjodu speċifikat.

4.   Kummenti ġenerali

| 4.1. | Fl-2015, madwar 11,3-il miljun ċittadini tal-UE-28 tal-età tax-xogħol (20-64 sena) kienu residenti fi Stat Membru ieħor tal-UE, li 8,5 miljun minnhom kienu impjegati jew qed ifittxu xogħol (Iċ-ċifri b’rabta maż-żewġ aspetti jvarjaw minn Stat Membru għal ieħor). Dan jirrappreżenta 3,7 % tat-total tal-popolazzjoni fl-età tax-xogħol tal-UE. Fl-UE kien hemm 1,3 miljun ħaddiem transkonfinali (li jaħdmu fi Stat Membru tal-UE li hu differenti minn dak fejn jgħixu). L-għadd ta’ ħaddiema stazzjonati kien ta’ madwar 1,92 miljun. Dan jirrappreżenta 0,7 % tal-impjieg totali fl-UE, bil-kollokamenti jdumu medja ta’ erba’ xhur. |
| --- | --- |

4.1.

Fl-2015, madwar 11,3-il miljun ċittadini tal-UE-28 tal-età tax-xogħol (20-64 sena) kienu residenti fi Stat Membru ieħor tal-UE, li 8,5 miljun minnhom kienu impjegati jew qed ifittxu xogħol (Iċ-ċifri b’rabta maż-żewġ aspetti jvarjaw minn Stat Membru għal ieħor). Dan jirrappreżenta 3,7 % tat-total tal-popolazzjoni fl-età tax-xogħol tal-UE. Fl-UE kien hemm 1,3 miljun ħaddiem transkonfinali (li jaħdmu fi Stat Membru tal-UE li hu differenti minn dak fejn jgħixu). L-għadd ta’ ħaddiema stazzjonati kien ta’ madwar 1,92 miljun. Dan jirrappreżenta 0,7 % tal-impjieg totali fl-UE, bil-kollokamenti jdumu medja ta’ erba’ xhur.

| 4.2. | Il-koordinazzjoni tas-sigurtà soċjali tiffaċilita l-moviment liberu tal-ħaddiema billi jingħataw benefiċċji lill-ħaddiema u indirettament lill-impjegaturi, kif ukoll għall-ekonomija inġenerali, b’kontribut għat-tkabbir u l-kompetittività. Il-maġġoranza assoluta taċ-ċittadini li huma mobbli fl-UE jixtiequ jtejbu l-għajxien u l-prospetti tax-xogħol tagħhom. |
| --- | --- |

4.2.

Il-koordinazzjoni tas-sigurtà soċjali tiffaċilita l-moviment liberu tal-ħaddiema billi jingħataw benefiċċji lill-ħaddiema u indirettament lill-impjegaturi, kif ukoll għall-ekonomija inġenerali, b’kontribut għat-tkabbir u l-kompetittività. Il-maġġoranza assoluta taċ-ċittadini li huma mobbli fl-UE jixtiequ jtejbu l-għajxien u l-prospetti tax-xogħol tagħhom.

| 4.3. | Mill-perspettiva tal-ħaddiem, id-dritt għax-xogħol fi Stat Membru ieħor mhux biss jipprovdi opportunitajiet ta’ xogħol, iżda jiffaċilita wkoll l-iżvilupp ta’ ħiliet ġodda, itejjeb l-adattabilità u jarrikkixxi lill-ħaddiem stess permezz ta’ esperjenzi ta’ xogħol ġodda. Il-moviment liberu tal-ħaddiema jgħin ukoll biex jindirizza n-nuqqas ta’ ħaddiema u ta’ ħiliet. Għandu t-tendenza wkoll li jikkontribwixxi għall-finanzi tas-servizzi pubbliċi fl-Istat Membru ospitanti u jista’ jgħin biex itaffi l-piż tat-taxxa li jirriżulta u jpatti għal inqas kontribuzzjonijiet minn popolazzjoni li qed tixjieħ. |
| --- | --- |

4.3.

Mill-perspettiva tal-ħaddiem, id-dritt għax-xogħol fi Stat Membru ieħor mhux biss jipprovdi opportunitajiet ta’ xogħol, iżda jiffaċilita wkoll l-iżvilupp ta’ ħiliet ġodda, itejjeb l-adattabilità u jarrikkixxi lill-ħaddiem stess permezz ta’ esperjenzi ta’ xogħol ġodda. Il-moviment liberu tal-ħaddiema jgħin ukoll biex jindirizza n-nuqqas ta’ ħaddiema u ta’ ħiliet. Għandu t-tendenza wkoll li jikkontribwixxi għall-finanzi tas-servizzi pubbliċi fl-Istat Membru ospitanti u jista’ jgħin biex itaffi l-piż tat-taxxa li jirriżulta u jpatti għal inqas kontribuzzjonijiet minn popolazzjoni li qed tixjieħ.

| 4.4. | Minn perspettiva makroekonomika, il-mobità tal-forza tax-xogħol tgħin biex jiġu indirizzati disparitajiet bejn l-Istati Membri tal-UE fir-rigward tal-qgħad u tikkontribwixxi għal allokazzjoni aktar effiċjenti tar-riżorsi umani. Ir-riċerka tissuġġerixxi wkoll li l-mobilità fi ħdan l-UE kellha rwol sinifikanti fil-prevenzjoni ta’ aktar instabbiltà wara l-kriżi finanzjarja u r-reċessjoni ekonomika. |
| --- | --- |

4.4.

Minn perspettiva makroekonomika, il-mobità tal-forza tax-xogħol tgħin biex jiġu indirizzati disparitajiet bejn l-Istati Membri tal-UE fir-rigward tal-qgħad u tikkontribwixxi għal allokazzjoni aktar effiċjenti tar-riżorsi umani. Ir-riċerka tissuġġerixxi wkoll li l-mobilità fi ħdan l-UE kellha rwol sinifikanti fil-prevenzjoni ta’ aktar instabbiltà wara l-kriżi finanzjarja u r-reċessjoni ekonomika.

| 4.5. | Il-mobilità tal-forza tax-xogħol, meta titwettaq f’kundizzjonijiet ġusti, tista’ tkun ta’ benefiċċju għall-ħaddiema, l-intrapriżi u s-soċjetà kollha kemm hi. Tista’ tkun opportunità kbira għall-iżvilupp personali, ekonomiku u soċjali taċ-ċittadini u tal-ħaddiema, u għalhekk għandha tiġi ffaċilitata. Regoli li jiffunzjonaw tajjeb u jkunu ġusti għal dawk li huma mobbli, iżda wkoll għal dawk li mhumiex, huma fatturi importanti għall-aċċettazzjoni politika tal-mobilità. L-għan ta’ dan kollu għandu jkun li jintlaħaq bilanċ ġust bejn il-pajjiżi ta’ destinazzjoni u l-pajjiżi ta’ oriġini. |
| --- | --- |

4.5.

Il-mobilità tal-forza tax-xogħol, meta titwettaq f’kundizzjonijiet ġusti, tista’ tkun ta’ benefiċċju għall-ħaddiema, l-intrapriżi u s-soċjetà kollha kemm hi. Tista’ tkun opportunità kbira għall-iżvilupp personali, ekonomiku u soċjali taċ-ċittadini u tal-ħaddiema, u għalhekk għandha tiġi ffaċilitata. Regoli li jiffunzjonaw tajjeb u jkunu ġusti għal dawk li huma mobbli, iżda wkoll għal dawk li mhumiex, huma fatturi importanti għall-aċċettazzjoni politika tal-mobilità. L-għan ta’ dan kollu għandu jkun li jintlaħaq bilanċ ġust bejn il-pajjiżi ta’ destinazzjoni u l-pajjiżi ta’ oriġini.

| 4.6. | Fid-dawl ta’ dak li ntqal hawn fuq, il-KESE jemmen li kwalunkwe bidla proposta għandu jkollha l-għan li tiffaċilita l-moviment tal-persuni li qed ifittxu impjieg u tal-ħaddiema, u mhux tirrestrinġih. Il-KESE huwa tal-fehma wkoll li r-regoli tal-koordinazzjoni tas-sigurtà soċjali għandhom jiffaċilitaw l-aċċess għall-impjiegi għall-persuni b’settijiet ta’ ħiliet differenti. It-trattament ugwali bejn il-ħaddiema tal-UE u l-ħaddiema nazzjonali fir-rigward tal-miżuri attivi tas-suq tax-xogħol huwa essenzjali biex jingħelbu l-firdiet soċjali. |
| --- | --- |

4.6.

Fid-dawl ta’ dak li ntqal hawn fuq, il-KESE jemmen li kwalunkwe bidla proposta għandu jkollha l-għan li tiffaċilita l-moviment tal-persuni li qed ifittxu impjieg u tal-ħaddiema, u mhux tirrestrinġih. Il-KESE huwa tal-fehma wkoll li r-regoli tal-koordinazzjoni tas-sigurtà soċjali għandhom jiffaċilitaw l-aċċess għall-impjiegi għall-persuni b’settijiet ta’ ħiliet differenti. It-trattament ugwali bejn il-ħaddiema tal-UE u l-ħaddiema nazzjonali fir-rigward tal-miżuri attivi tas-suq tax-xogħol huwa essenzjali biex jingħelbu l-firdiet soċjali.

5.   Kummenti speċifiċi

| 5.1. | Rigward is-sistema ta’ koordinazzjoni għal ħaddiema tal-fruntiera, il-KESE jieħu nota tal-proposta li r-responsabbiltà għall-ħlas ta’ benefiċċji ta’ qgħad tgħaddi għall-Istat Membru tal-aħħar attività ta’ xogħol, iżda jemmen li l-obbligu li l-individwu jkun ħadem f’dan l-Istat Membru għal perjodu minimu ta’ 12-il xahar jista’ jillimita l-effetti pożittivi li jirriżultaw minn din il-bidla. Madankollu, il-KESE jirrikonoxxi li l-proposta tippreżenta wkoll sfida għall-Istati Membri li jsiru responsabbli għall-ħlas tal-benefiċċji. |
| --- | --- |

5.1.

Rigward is-sistema ta’ koordinazzjoni għal ħaddiema tal-fruntiera, il-KESE jieħu nota tal-proposta li r-responsabbiltà għall-ħlas ta’ benefiċċji ta’ qgħad tgħaddi għall-Istat Membru tal-aħħar attività ta’ xogħol, iżda jemmen li l-obbligu li l-individwu jkun ħadem f’dan l-Istat Membru għal perjodu minimu ta’ 12-il xahar jista’ jillimita l-effetti pożittivi li jirriżultaw minn din il-bidla. Madankollu, il-KESE jirrikonoxxi li l-proposta tippreżenta wkoll sfida għall-Istati Membri li jsiru responsabbli għall-ħlas tal-benefiċċji.

| 5.2. | F’dak li jirrigwarda l-kundizzjonijiet li japplikaw għal ċittadini li huma intitolati “jesportaw” il-benefiċċji għall-kura fit-tul meta jmorru barra l-pajjiż, il-KESE huwa tal-fehma li r-regoli l-ġodda jagħtu liċ-ċittadini protezzjoni aħjar f’sitwazzjonijiet transkonfinali. Ir-regoli l-ġodda huma partikolarment rilevanti fid-dawl tat-tixjiħ demografiku u l-promozzjoni ta’ indipendenza u mobilità akbar għall-persuni b’diżabbiltà, b’għadd dejjem jikber ta’ ċittadini li jiċċaqilqu minn Stat Membru għal ieħor u li jeħtieġu benefiċċji tal-kura fit-tul. Madankollu, il-KESE jiġbed l-attenzjoni għall-fatt li r-regoli l-ġodda ma jistabbilixxux intitolament ġdid għal kura fit-tul f’kull Stat Membru, għax dan jiddependi mill-eżistenza ta’ tali servizzi fil-pajjiż ospitanti. |
| --- | --- |

5.2.

F’dak li jirrigwarda l-kundizzjonijiet li japplikaw għal ċittadini li huma intitolati “jesportaw” il-benefiċċji għall-kura fit-tul meta jmorru barra l-pajjiż, il-KESE huwa tal-fehma li r-regoli l-ġodda jagħtu liċ-ċittadini protezzjoni aħjar f’sitwazzjonijiet transkonfinali. Ir-regoli l-ġodda huma partikolarment rilevanti fid-dawl tat-tixjiħ demografiku u l-promozzjoni ta’ indipendenza u mobilità akbar għall-persuni b’diżabbiltà, b’għadd dejjem jikber ta’ ċittadini li jiċċaqilqu minn Stat Membru għal ieħor u li jeħtieġu benefiċċji tal-kura fit-tul. Madankollu, il-KESE jiġbed l-attenzjoni għall-fatt li r-regoli l-ġodda ma jistabbilixxux intitolament ġdid għal kura fit-tul f’kull Stat Membru, għax dan jiddependi mill-eżistenza ta’ tali servizzi fil-pajjiż ospitanti.

| 5.3. | Il-KESE huwa tal-fehma li r-regoli l-ġodda ser jiffaċilitaw il-proċedura għall-irkupru ta’ benefiċċji tas-sigurtà soċjali mħallsa bla mistħoqq. L-Istati Membri ser ikunu jistgħu jibbenefikaw minn strument uniformi għall-infurzar ta’ talbiet għal benefiċċji tas-sigurtà soċjali mħallsa bla mistħoqq u minn proċeduri aktar ċari għal assistenza transkonfinali reċiproka. |
| --- | --- |

5.3.

Il-KESE huwa tal-fehma li r-regoli l-ġodda ser jiffaċilitaw il-proċedura għall-irkupru ta’ benefiċċji tas-sigurtà soċjali mħallsa bla mistħoqq. L-Istati Membri ser ikunu jistgħu jibbenefikaw minn strument uniformi għall-infurzar ta’ talbiet għal benefiċċji tas-sigurtà soċjali mħallsa bla mistħoqq u minn proċeduri aktar ċari għal assistenza transkonfinali reċiproka.

| 5.4. | Il-KESE jinnota li l-Proposta għar-reviżjoni tar-Regolament dwar il-Koordinazzjoni tas-Sigurtà Soċjali u d-Direttiva dwar l-Istazzjonar tal-Ħaddiema huma t-tnejn rilevanti għall-mobilità tal-forza tax-xogħol. Madankollu, iż-żewġ strumenti jindirizzaw kwistjonijiet distinti. Filwaqt li d-Direttiva dwar l-Istazzjonar tal-Ħaddiema tindirizza t-termini u l-kundizzjonijiet inkluża r-remunerazzjoni) tal-impjieg tal-ħaddiema stazzjonati, ir-Regolament dwar il-Koordinazzjoni tas-Sigurtà Soċjali għandu l-għan li jiddetermina liema sistema ta’ sigurtà soċjali hija applikabbli. Il-proposta l-ġdida ma tibdilx l-kamp ta’ applikazzjoni tar-regoli tal-UE dwar il-koordinazzjoni tas-sigurtà soċjali, u lanqas tad-Direttiva dwar l-Istazzjonar tal-Ħaddiema. Għalhekk, il-KESE jibża’ li r-referenza għad-definizzjonijiet tal-proposta għar-reviżjoni tad-direttiva dwar l-istazzjonar tal-ħaddiema fir-regolament dwar il-koordinazzjoni tas-sigurtà soċjali, li għandu l-għan li jiffaċilita l-applikazzjoni tagħhom, fil-fatt ser toħloq inqas ċarezza legali fil-prattika. Ir-referenza f’regolament (li jkun vinkolanti u applikabbli direttament fl-Istati Membri kollha) għal direttiva (li torbot lill-Istati Membri biss fir-rigward tar-riżultat li għandu jinkiseb) tqajjem dubji legali. |
| --- | --- |

5.4.

Il-KESE jinnota li l-Proposta għar-reviżjoni tar-Regolament dwar il-Koordinazzjoni tas-Sigurtà Soċjali u d-Direttiva dwar l-Istazzjonar tal-Ħaddiema huma t-tnejn rilevanti għall-mobilità tal-forza tax-xogħol. Madankollu, iż-żewġ strumenti jindirizzaw kwistjonijiet distinti. Filwaqt li d-Direttiva dwar l-Istazzjonar tal-Ħaddiema tindirizza t-termini u l-kundizzjonijiet inkluża r-remunerazzjoni) tal-impjieg tal-ħaddiema stazzjonati, ir-Regolament dwar il-Koordinazzjoni tas-Sigurtà Soċjali għandu l-għan li jiddetermina liema sistema ta’ sigurtà soċjali hija applikabbli. Il-proposta l-ġdida ma tibdilx l-kamp ta’ applikazzjoni tar-regoli tal-UE dwar il-koordinazzjoni tas-sigurtà soċjali, u lanqas tad-Direttiva dwar l-Istazzjonar tal-Ħaddiema. Għalhekk, il-KESE jibża’ li r-referenza għad-definizzjonijiet tal-proposta għar-reviżjoni tad-direttiva dwar l-istazzjonar tal-ħaddiema fir-regolament dwar il-koordinazzjoni tas-sigurtà soċjali, li għandu l-għan li jiffaċilita l-applikazzjoni tagħhom, fil-fatt ser toħloq inqas ċarezza legali fil-prattika. Ir-referenza f’regolament (li jkun vinkolanti u applikabbli direttament fl-Istati Membri kollha) għal direttiva (li torbot lill-Istati Membri biss fir-rigward tar-riżultat li għandu jinkiseb) tqajjem dubji legali.

| 5.5. | Il-KESE jinnota li jeħtieġ li jiġu żgurati kundizzjonijiet uniformi għall-applikazzjoni tar-regoli speċifiċi dwar il-koordinazzjoni tas-sigurtà soċjali fir-rigward tal-ħaddiema stazzjonati. Dan jinkludi d-determinazzjoni ta’ sitwazzjonijiet li fihom għandhom jinħarġu l-formoli A1, elementi li għandhom jiġu verifikati qabel il-ħruġ u l-irtirar meta jiġu kkontestati. Minħabba l-fatt li dawn l-aspetti jistgħu jkunu kruċjali għall-applikazzjoni prattika tal-Artikoli 12 u 13 tar-Regolament (KE) Nru 883/2004, il-KESE huwa mħasseb dwar l-għoti ta’ tali setgħat mhux iddefiniti b’mod ċar lill-KE. Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon rispons li jingħatalu dwar l-implimentazzjoni ta’ din id-delega u wara valutazzjoni tal-impatt tal-proċeduri l-ġodda, peress li l-istazzjonar tal-ħaddiema huwa kwistjoni sensittiva ħafna. Il-KESE huwa mħasseb ukoll dwar l-effett kumulattiv tar-regoli l-ġodda dwar l-istazzjonar, l-emendi tekniċi fir-Regolament dwar is-sigurtà soċjali msemmijin qabel, u dwar l-għadd dejjem jikber ta’ inizjattivi nazzjonali biex jikkontrollaw lill-ħaddiema minn pajjiżi oħrajn tal-UE. Il-kumplessità li kulma jmur qed tiżdied permezz tal-kombinazzjoni ta’ dawn ir-regolamenti differenti x’aktarx li ser trażżan il-mobilità transnazzjonali u għandha tiġi mmonitorjata mill-qrib fil-livell Ewropew. Barra minn hekk, jeħtieġ ukoll li jiġu rispettati r-regoli tas-sigurtà soċjali marbutin mal-ħaddiema stazzjonati. |
| --- | --- |

5.5.

Il-KESE jinnota li jeħtieġ li jiġu żgurati kundizzjonijiet uniformi għall-applikazzjoni tar-regoli speċifiċi dwar il-koordinazzjoni tas-sigurtà soċjali fir-rigward tal-ħaddiema stazzjonati. Dan jinkludi d-determinazzjoni ta’ sitwazzjonijiet li fihom għandhom jinħarġu l-formoli A1, elementi li għandhom jiġu verifikati qabel il-ħruġ u l-irtirar meta jiġu kkontestati. Minħabba l-fatt li dawn l-aspetti jistgħu jkunu kruċjali għall-applikazzjoni prattika tal-Artikoli 12 u 13 tar-Regolament (KE) Nru 883/2004, il-KESE huwa mħasseb dwar l-għoti ta’ tali setgħat mhux iddefiniti b’mod ċar lill-KE. Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon rispons li jingħatalu dwar l-implimentazzjoni ta’ din id-delega u wara valutazzjoni tal-impatt tal-proċeduri l-ġodda, peress li l-istazzjonar tal-ħaddiema huwa kwistjoni sensittiva ħafna. Il-KESE huwa mħasseb ukoll dwar l-effett kumulattiv tar-regoli l-ġodda dwar l-istazzjonar, l-emendi tekniċi fir-Regolament dwar is-sigurtà soċjali msemmijin qabel, u dwar l-għadd dejjem jikber ta’ inizjattivi nazzjonali biex jikkontrollaw lill-ħaddiema minn pajjiżi oħrajn tal-UE. Il-kumplessità li kulma jmur qed tiżdied permezz tal-kombinazzjoni ta’ dawn ir-regolamenti differenti x’aktarx li ser trażżan il-mobilità transnazzjonali u għandha tiġi mmonitorjata mill-qrib fil-livell Ewropew. Barra minn hekk, jeħtieġ ukoll li jiġu rispettati r-regoli tas-sigurtà soċjali marbutin mal-ħaddiema stazzjonati.

| 5.6. | Skont ir-regoli l-ġodda, ħaddiem mobbli tal-UE għandu jaħdem mill-inqas 3 xhur fl-Istat Membru ospitanti qabel ma hu jew hi tkun tista’ tikkwalifika għall-benefiċċji tal-qgħad. Il-KESE jqis li din il-proposta tistabbilixxi restrizzjonijiet għall-aċċess għall-benefiċċji tal-qgħad għal ħaddiema mobbli fil-pajjiż ospitanti, meta mqabbel mal-kundizzjonijiet attwali (skont liema huwa biżżejjed li taħdem jum wieħed biss biex il-persuna jkollha dan id-dritt). B’din il-pożizzjoni, il-proposta fil-fatt qed iddewwem “l-aggregazzjoni tal-perjodi” (irrispettivament minn fejn ikun l-aħħar post ta’ residenza tal-persuna) li tagħti d-dritt għall-benefiċċji. Minn naħa waħda, dan jista’ jaffettwa b’mod negattiv il-motivazzjoni għall-mobilità iżda, min-naħa l-oħra, jista’ jagħmel ir-regoli aktar ġusti għall-pajjiżi ta’ destinazzjoni. |
| --- | --- |

5.6.

Skont ir-regoli l-ġodda, ħaddiem mobbli tal-UE għandu jaħdem mill-inqas 3 xhur fl-Istat Membru ospitanti qabel ma hu jew hi tkun tista’ tikkwalifika għall-benefiċċji tal-qgħad. Il-KESE jqis li din il-proposta tistabbilixxi restrizzjonijiet għall-aċċess għall-benefiċċji tal-qgħad għal ħaddiema mobbli fil-pajjiż ospitanti, meta mqabbel mal-kundizzjonijiet attwali (skont liema huwa biżżejjed li taħdem jum wieħed biss biex il-persuna jkollha dan id-dritt). B’din il-pożizzjoni, il-proposta fil-fatt qed iddewwem “l-aggregazzjoni tal-perjodi” (irrispettivament minn fejn ikun l-aħħar post ta’ residenza tal-persuna) li tagħti d-dritt għall-benefiċċji. Minn naħa waħda, dan jista’ jaffettwa b’mod negattiv il-motivazzjoni għall-mobilità iżda, min-naħa l-oħra, jista’ jagħmel ir-regoli aktar ġusti għall-pajjiżi ta’ destinazzjoni.

| 5.7. | Skont ir-regoli l-ġodda proposti, il-perjodu minimu li matulu l-persuni li qed ifittxu impjieg jistgħu jesportaw il-benefiċċji tal-qgħad miksuba minn Stat Membru għal ieħor ser jiġi estiż minn 3 għal mill-inqas 6 xhur, filwaqt li r-regolament attwali jħalli d-deċiżjoni – 3 jew 6 xhur – għall-Istat Membru li jesporta l-benfiċċji. Il-KESE jqis din il-bidla bħala rikonoxximent min-naħa tal-Kummissjoni tad-diffikultajiet biex jinstab xogħol malajr fi Stat Membru ieħor. Madankollu, għall-KESE mhuwiex ċar kif il-proposta biex jiġi estiż iż-żmien għall-“esportazzjoni” tal-benefiċċji tal-qgħad tista’ effettivament toffri opportunitajiet ta’ impjieg għall-persuni li qed ifittxu impjieg, peress li dan ser jiddependi mis-sitwazzjoni tas-suq tax-xogħol, li tvarja minn pajjiż għal ieħor. Barra minn hekk, il-KESE għandu dubji dwar is-siwi ta’ din il-proposta fi żmien fejn il-qgħad, u b’mod partikolari l-qgħad fost iż-żgħażagħ, għadu għoli f’bosta Stati Membri tal-UE. |
| --- | --- |

5.7.

Skont ir-regoli l-ġodda proposti, il-perjodu minimu li matulu l-persuni li qed ifittxu impjieg jistgħu jesportaw il-benefiċċji tal-qgħad miksuba minn Stat Membru għal ieħor ser jiġi estiż minn 3 għal mill-inqas 6 xhur, filwaqt li r-regolament attwali jħalli d-deċiżjoni – 3 jew 6 xhur – għall-Istat Membru li jesporta l-benfiċċji. Il-KESE jqis din il-bidla bħala rikonoxximent min-naħa tal-Kummissjoni tad-diffikultajiet biex jinstab xogħol malajr fi Stat Membru ieħor. Madankollu, għall-KESE mhuwiex ċar kif il-proposta biex jiġi estiż iż-żmien għall-“esportazzjoni” tal-benefiċċji tal-qgħad tista’ effettivament toffri opportunitajiet ta’ impjieg għall-persuni li qed ifittxu impjieg, peress li dan ser jiddependi mis-sitwazzjoni tas-suq tax-xogħol, li tvarja minn pajjiż għal ieħor. Barra minn hekk, il-KESE għandu dubji dwar is-siwi ta’ din il-proposta fi żmien fejn il-qgħad, u b’mod partikolari l-qgħad fost iż-żgħażagħ, għadu għoli f’bosta Stati Membri tal-UE.

| 5.8. | Il-KESE jemmen li r-regoli ġodda proposti ma jindirizzawx in-nuqqasijiet eżistenti ta’ sistema ta’ sigurtà soċjali kkoordinata li oriġinarjament kienet maħsuba għal Stati Membri li għandhom livelli ta’ paritajiet tal-kapaċità tal-akkwist u sistemi ta’ sigurtà soċjali relattivament simili. Għalhekk hemm bżonn ta’ miżuri aktar effettivi biex tinkiseb konverġenza fir-rigward tat-tul ta’ żmien tal-benefiċċji tal-qgħad, l-ammont ta’ benefiċċji riċevuti, u l-perjodu ta’ aggregazzjoni għall-attivazzjoni ta’ benefiċċji tal-qgħad. Din il-konverġenza tkun ta’ għajnuna biex ittejjeb u tiffaċilita l-koordinazzjoni tas-sistemi tas-sigurtà soċjali. Il-kwistjoni ta’ kif tista’ tintlaħaq din il-konverġenza għandha tiġi kkunsidrata separatament minn din l-opinjoni. Fil-prinċipju, tal-inqas, ir-regoli l-ġodda proposti dwar “l-esportazzjoni” tal-benefiċċji tal-qgħad jipprovdu għal kooperazzjoni aktar b’saħħitha bejn is-servizzi pubbliċi tal-impjiegi fil-livelli kollha. Ir-reviżjoni ser tiċċara l-obbligi tas-servizz tal-impjieg fl-Istat Membru ospitanti biex jappoġġja lill-persuni li qed ifittxu impjieg permezz ta’ attivitajiet ta’ tfittxija ta’ impjieg u biex jissorvelja u jirrapporta dwar l-attivitajiet tagħhom lill-Istat Membru responsabbli għall-ħlas tal-benefiċċji tal-qgħad. Madankollu, il-KESE jqis li s-servizzi pubbliċi tal-impjiegi għandhom jagħmlu aktar biex jappoġġjaw lill-persuni mobbli li qed ifittxu impjieg fit-tiftix ta’ impjiegi mhux prekarji, speċjalment minħabba ż-żmien limitat permess biex isibu impjieg, u b’hekk jikkontribwixxu biex tintlaħaq konverġenza akbar kif intqal fil-paragrafu preċedenti. |
| --- | --- |

5.8.

Il-KESE jemmen li r-regoli ġodda proposti ma jindirizzawx in-nuqqasijiet eżistenti ta’ sistema ta’ sigurtà soċjali kkoordinata li oriġinarjament kienet maħsuba għal Stati Membri li għandhom livelli ta’ paritajiet tal-kapaċità tal-akkwist u sistemi ta’ sigurtà soċjali relattivament simili. Għalhekk hemm bżonn ta’ miżuri aktar effettivi biex tinkiseb konverġenza fir-rigward tat-tul ta’ żmien tal-benefiċċji tal-qgħad, l-ammont ta’ benefiċċji riċevuti, u l-perjodu ta’ aggregazzjoni għall-attivazzjoni ta’ benefiċċji tal-qgħad. Din il-konverġenza tkun ta’ għajnuna biex ittejjeb u tiffaċilita l-koordinazzjoni tas-sistemi tas-sigurtà soċjali. Il-kwistjoni ta’ kif tista’ tintlaħaq din il-konverġenza għandha tiġi kkunsidrata separatament minn din l-opinjoni. Fil-prinċipju, tal-inqas, ir-regoli l-ġodda proposti dwar “l-esportazzjoni” tal-benefiċċji tal-qgħad jipprovdu għal kooperazzjoni aktar b’saħħitha bejn is-servizzi pubbliċi tal-impjiegi fil-livelli kollha. Ir-reviżjoni ser tiċċara l-obbligi tas-servizz tal-impjieg fl-Istat Membru ospitanti biex jappoġġja lill-persuni li qed ifittxu impjieg permezz ta’ attivitajiet ta’ tfittxija ta’ impjieg u biex jissorvelja u jirrapporta dwar l-attivitajiet tagħhom lill-Istat Membru responsabbli għall-ħlas tal-benefiċċji tal-qgħad. Madankollu, il-KESE jqis li s-servizzi pubbliċi tal-impjiegi għandhom jagħmlu aktar biex jappoġġjaw lill-persuni mobbli li qed ifittxu impjieg fit-tiftix ta’ impjiegi mhux prekarji, speċjalment minħabba ż-żmien limitat permess biex isibu impjieg, u b’hekk jikkontribwixxu biex tintlaħaq konverġenza akbar kif intqal fil-paragrafu preċedenti.

| 5.9. | Il-KESE jieħu nota tal-fatt li, fil-każ taċ-ċittadini mobbli tal-UE li jiċċaqilqu minn Stat Membru għal ieħor (l-Istat Membru ospitanti) u li mhumiex qed jaħdmu jew ifittxu x-xogħol attivament, ir-regoli l-ġodda proposti jistgħu jagħmlu l-aċċess għall-benefiċċji tas-sigurtà soċjali speċifiċi dipendenti mill-individwu li jagħti prova li hu/hi għandu/ha dritt legali ta’ residenza skont il-liġi tal-UE, liema dritt huwa soġġett għall-kundizzjoni ta’ mezzi tal-għajxien suffiċjenti u assigurazzjoni komprensiva fuq is-saħħa). Fi kliem ieħor, l-Istati Membri għandhom jikkonformaw mal-kundizzjonijiet stabbiliti fid-Direttiva dwar il-Moviment Liberu (id-Direttiva 2004/38/KE). L-Istati Membri għandhom iqisu wkoll il-vantaġġi ta’ meta jiġu ospitati ċittadini mobbli b’mod ġenerali, anke dawk li huma inattivi u ma jħallsux għas-sistemi tas-sigurtà soċjali, iżda, b’mod jew ieħor, xorta waħda jispiċċaw jikkontribwixxu għall-ekonomija (u d-diversità kulturali) tal-pajjiż ospitanti. |
| --- | --- |

5.9.

Il-KESE jieħu nota tal-fatt li, fil-każ taċ-ċittadini mobbli tal-UE li jiċċaqilqu minn Stat Membru għal ieħor (l-Istat Membru ospitanti) u li mhumiex qed jaħdmu jew ifittxu x-xogħol attivament, ir-regoli l-ġodda proposti jistgħu jagħmlu l-aċċess għall-benefiċċji tas-sigurtà soċjali speċifiċi dipendenti mill-individwu li jagħti prova li hu/hi għandu/ha dritt legali ta’ residenza skont il-liġi tal-UE, liema dritt huwa soġġett għall-kundizzjoni ta’ mezzi tal-għajxien suffiċjenti u assigurazzjoni komprensiva fuq is-saħħa). Fi kliem ieħor, l-Istati Membri għandhom jikkonformaw mal-kundizzjonijiet stabbiliti fid-Direttiva dwar il-Moviment Liberu (id-Direttiva 2004/38/KE). L-Istati Membri għandhom iqisu wkoll il-vantaġġi ta’ meta jiġu ospitati ċittadini mobbli b’mod ġenerali, anke dawk li huma inattivi u ma jħallsux għas-sistemi tas-sigurtà soċjali, iżda, b’mod jew ieħor, xorta waħda jispiċċaw jikkontribwixxu għall-ekonomija (u d-diversità kulturali) tal-pajjiż ospitanti.

| 5.10. | Fil-fatt fil-Premessa (5b) tal-proposta tal-KE huwa stipulat li l-Istati Membri għandhom jiżguraw li ċittadini mobbli tal-UE ekonomikament inattivi ma jiġux imxekkla milli jkollhom kopertura ta’ assigurazzjoni komprensiva tas-saħħa fl-Istat Membru ospitanti. Dan ifisser ukoll li dawn iċ-ċittadini għandhom jitħallew jikkontribwixxu b’mod proporzjonat għal skema għall-kopertura tas-saħħa fl-Istat Membru ospitanti. Il-KESE jappella għal impenn aktar b’saħħtu min-naħa tal-Istati Membri biex jiffaċilitaw din l-għażla. |
| --- | --- |

5.10.

Fil-fatt fil-Premessa (5b) tal-proposta tal-KE huwa stipulat li l-Istati Membri għandhom jiżguraw li ċittadini mobbli tal-UE ekonomikament inattivi ma jiġux imxekkla milli jkollhom kopertura ta’ assigurazzjoni komprensiva tas-saħħa fl-Istat Membru ospitanti. Dan ifisser ukoll li dawn iċ-ċittadini għandhom jitħallew jikkontribwixxu b’mod proporzjonat għal skema għall-kopertura tas-saħħa fl-Istat Membru ospitanti. Il-KESE jappella għal impenn aktar b’saħħtu min-naħa tal-Istati Membri biex jiffaċilitaw din l-għażla.

| 5.11. | Il-KESE huwa tal-fehma li xejn fir-regoli l-ġodda proposti ma għandu jirrestrinġi d-drittijiet fundamentali rikonoxxuti fil-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, notevolment id-dritt għad-dinjità tal-bniedem (Artikolu 1), id-dritt għas-sigurtà soċjali u l-assistenza soċjali (Artikolu 34) u d-dritt għall-kura tas-saħħa (Artikolu 35). |
| --- | --- |

5.11.

Il-KESE huwa tal-fehma li xejn fir-regoli l-ġodda proposti ma għandu jirrestrinġi d-drittijiet fundamentali rikonoxxuti fil-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, notevolment id-dritt għad-dinjità tal-bniedem (Artikolu 1), id-dritt għas-sigurtà soċjali u l-assistenza soċjali (Artikolu 34) u d-dritt għall-kura tas-saħħa (Artikolu 35).

| 5.12. | Bħala konklużjoni, filwaqt li jirrikonoxxi li ma tistax tiġi minsija l-ħtieġa għal bilanċ bejn l-Istati Membri ospitanti u dawk li jibagħtu sa fejn jirrigwarda t-tiftix tal-impjiegi, il-KESE jikkonkludi li r-regoli ġodda proposti mhux neċessarjament ser jiffaċilitaw il-moviment ta’ persuni li jfittxu impjieg. L-aktar segmenti fraġli u dgħajfa tas-soċjetajiet Ewropej ser jibqgħu vulnerabbli daqs kemm huma llum, l-istess kif ser jissoktaw id-diviżjonijiet soċjoekonomiċi bejn l-Istati Membri tal-UE u fi ħdanhom. |
| --- | --- |

5.12.

Bħala konklużjoni, filwaqt li jirrikonoxxi li ma tistax tiġi minsija l-ħtieġa għal bilanċ bejn l-Istati Membri ospitanti u dawk li jibagħtu sa fejn jirrigwarda t-tiftix tal-impjiegi, il-KESE jikkonkludi li r-regoli ġodda proposti mhux neċessarjament ser jiffaċilitaw il-moviment ta’ persuni li jfittxu impjieg. L-aktar segmenti fraġli u dgħajfa tas-soċjetajiet Ewropej ser jibqgħu vulnerabbli daqs kemm huma llum, l-istess kif ser jissoktaw id-diviżjonijiet soċjoekonomiċi bejn l-Istati Membri tal-UE u fi ħdanhom.

Brussell, il-5 ta’ Lulju 2017.

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Georges DASSIS

---

(1)  http://ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=751&langId=mt

1

(2)  ĠU C 13, 15.1.2016, p. 40.

2

(3)  ĠU C 125, 21.4.2017, p. 10.

3

---

| 13.10.2017 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 345/91 |
| --- | --- | --- | --- |

13.10.2017

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 345/91

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni — Il-passi li jmiss għal futur Ewropew sostenibbli — Azzjoni Ewropea għas-sostenibbiltà”

[COM(2016) 739 final]

(2017/C 345/15)

| Relatur: | Etele BARÁTH |
| --- | --- |

Relatur:

Etele BARÁTH

| Konsultazzjoni | Kummissjoni Ewropea, 8.12.2016 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea |
| | |
| Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja | 13.12.2016 |
| | |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni Speċjalizzata għall-Agrikoltura, l-Iżvilupp Rurali u l-Ambjent |
| Adottata fis-sezzjoni | 15.6.2017 |
| Adottata fil-plenarja | 5.7.2017 |
| Sessjoni plenarja Nru | 527 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 124/0/7 |

Konsultazzjoni

Kummissjoni Ewropea, 8.12.2016

Bażi legali

Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea

Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja

13.12.2016

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni Speċjalizzata għall-Agrikoltura, l-Iżvilupp Rurali u l-Ambjent

Adottata fis-sezzjoni

15.6.2017

Adottata fil-plenarja

5.7.2017

Sessjoni plenarja Nru

527

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

124/0/7

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-KESE huwa diżappuntat bil-Komunikazzjoni Il-passi li jmiss għal futur Ewropew sostenibbli minħabba li tagħti l-impressjoni li l-għanijiet u r-rekwiżiti ewlenin kollha tal-Aġenda 2030 tan-NU għall-Iżvilupp Sostenibbli diġà ġew koperti u indirizzati permezz tal-politiki eżistenti tal-UE. Fil-politiki tal-UE, il-Komunikazzjoni ma tintroduċix il-bidla radikali li ġabet magħha l-Aġenda 2030 lejn mudell ġdid ta’ żvilupp li jkun ekonomikament aktar sostenibbli, soċjalment aktar inklużiv u ambjentalment aktar vijabbli fit-tul. Kif jirrimarka ċ-Ċentru Ewropew ta’ Strateġija Politika (1), u anke l-KESE f’opinjonijiet preċedenti tiegħu, tali bidla fundamentali hija meħtieġa b’mod urġenti sabiex jiġu implimentati s-17-il Għan ta’ Żvilupp Sostenibbli (SDGs) fl-UE, b’kunsiderazzjoni tal-inugwaljanzi soċjali dejjem akbar u r-rati għolja ta’ qgħad fl-Ewropa kif ukoll tal-impronta ambjentali mhux sostenibbli tal-ekonomija tagħha. |
| --- | --- |

1.1.

Il-KESE huwa diżappuntat bil-Komunikazzjoni Il-passi li jmiss għal futur Ewropew sostenibbli minħabba li tagħti l-impressjoni li l-għanijiet u r-rekwiżiti ewlenin kollha tal-Aġenda 2030 tan-NU għall-Iżvilupp Sostenibbli diġà ġew koperti u indirizzati permezz tal-politiki eżistenti tal-UE. Fil-politiki tal-UE, il-Komunikazzjoni ma tintroduċix il-bidla radikali li ġabet magħha l-Aġenda 2030 lejn mudell ġdid ta’ żvilupp li jkun ekonomikament aktar sostenibbli, soċjalment aktar inklużiv u ambjentalment aktar vijabbli fit-tul. Kif jirrimarka ċ-Ċentru Ewropew ta’ Strateġija Politika (1), u anke l-KESE f’opinjonijiet preċedenti tiegħu, tali bidla fundamentali hija meħtieġa b’mod urġenti sabiex jiġu implimentati s-17-il Għan ta’ Żvilupp Sostenibbli (SDGs) fl-UE, b’kunsiderazzjoni tal-inugwaljanzi soċjali dejjem akbar u r-rati għolja ta’ qgħad fl-Ewropa kif ukoll tal-impronta ambjentali mhux sostenibbli tal-ekonomija tagħha.

| 1.2. | Il-KESE minn dejjem laqa’ tajjeb it-turija ta’ tmexxija mill-Kummissjoni meta twaqqfet l-Aġenda 2030 tan-NU għall-Iżvilupp Sostenibbli. Issa li s-17-il Għan ta’ Żvilupp Sostenibbli jeħtieġ jitwettqu b’mod konkret, il-KESE huwa tal-fehma li dan it-tip ta’ tmexxija konkreta hija nieqsa min-naħa tal-UE, peress li ma ppreżentatx pjan direzzjonali ambizzjuż għal azzjoni dwar l-implimentazzjoni tal-SDG b’orizzont ta’ żmien sal-2030, u lanqas ma wriet ir-rieda li b’mod kritiku tirrevedi jew tbiddel il-politiki attwali tagħha. |
| --- | --- |

1.2.

Il-KESE minn dejjem laqa’ tajjeb it-turija ta’ tmexxija mill-Kummissjoni meta twaqqfet l-Aġenda 2030 tan-NU għall-Iżvilupp Sostenibbli. Issa li s-17-il Għan ta’ Żvilupp Sostenibbli jeħtieġ jitwettqu b’mod konkret, il-KESE huwa tal-fehma li dan it-tip ta’ tmexxija konkreta hija nieqsa min-naħa tal-UE, peress li ma ppreżentatx pjan direzzjonali ambizzjuż għal azzjoni dwar l-implimentazzjoni tal-SDG b’orizzont ta’ żmien sal-2030, u lanqas ma wriet ir-rieda li b’mod kritiku tirrevedi jew tbiddel il-politiki attwali tagħha.

| 1.3. | S’issa, l-Aġenda 2030 ma ntużatx bħala opportunità sabiex tiġi stabbilita narrattiva ġdida, proattiva, trasformattiva u pożittiva għall-Ewropa, hekk kif talbu l-KESE, il-PE u ħafna vuċijiet mis-soċjetà ċivili; viżjoni ġdida ta’ Ewropa aktar sostenibbli u soċjalment inklużiva li minnha jibbenefikaw iċ-ċittadini tagħha u li ma tħalli lil ħadd jaqa’ lura; viżjoni orjentata lejn il-futur, li tibni fuq il-valuri li wasslu għas-suċċess tal-mudell Ewropew: solidarjetà u drittijiet tal-bniedem, ġustizzja soċjali u ugwaljanza, demokrazija u parteċipazzjoni, intraprenditorija u responsabbiltà ambjentali. La l-White Paper tal-Kummissjoni dwar il-Futur tal-Ewropa u lanqas d-Dikjarazzjoni ta’ Ruma fl-okkażjoni tas-60 anniversarju tal-UE ma jirrikonoxxu biżżejjed il-valur tal-iżvilupp sostenibbli Ewropew għaċ-ċittadini Ewropej. |
| --- | --- |

1.3.

S’issa, l-Aġenda 2030 ma ntużatx bħala opportunità sabiex tiġi stabbilita narrattiva ġdida, proattiva, trasformattiva u pożittiva għall-Ewropa, hekk kif talbu l-KESE, il-PE u ħafna vuċijiet mis-soċjetà ċivili; viżjoni ġdida ta’ Ewropa aktar sostenibbli u soċjalment inklużiva li minnha jibbenefikaw iċ-ċittadini tagħha u li ma tħalli lil ħadd jaqa’ lura; viżjoni orjentata lejn il-futur, li tibni fuq il-valuri li wasslu għas-suċċess tal-mudell Ewropew: solidarjetà u drittijiet tal-bniedem, ġustizzja soċjali u ugwaljanza, demokrazija u parteċipazzjoni, intraprenditorija u responsabbiltà ambjentali. La l-White Paper tal-Kummissjoni dwar il-Futur tal-Ewropa u lanqas d-Dikjarazzjoni ta’ Ruma fl-okkażjoni tas-60 anniversarju tal-UE ma jirrikonoxxu biżżejjed il-valur tal-iżvilupp sostenibbli Ewropew għaċ-ċittadini Ewropej.

| 1.4. | Il-KESE jiddispjaċih li l-Kummissjoni ma neditx proċess parteċipattiv li jwassal għal strateġija globali u integrata għal Ewropa sostenibbli fl-2030 u lil hinn. Strateġija bħal din hija meħtieġa sabiex tipprovdi l-perjodu ta’ żmien fit-tul, il-koordinazzjoni u l-koerenza ta’ politiki meħtieġa għall-implimentazzjoni tal-Aġenda 2030 tan-NU. Din għandha tkun parti ġdida minn qafas ta’ politika strateġika uniku u fit-tul għall-perjodu wara l-2020. |
| --- | --- |

1.4.

Il-KESE jiddispjaċih li l-Kummissjoni ma neditx proċess parteċipattiv li jwassal għal strateġija globali u integrata għal Ewropa sostenibbli fl-2030 u lil hinn. Strateġija bħal din hija meħtieġa sabiex tipprovdi l-perjodu ta’ żmien fit-tul, il-koordinazzjoni u l-koerenza ta’ politiki meħtieġa għall-implimentazzjoni tal-Aġenda 2030 tan-NU. Din għandha tkun parti ġdida minn qafas ta’ politika strateġika uniku u fit-tul għall-perjodu wara l-2020.

| 1.5. | Il-KESE jinsab imħassab dwar in-nuqqas ta’ koordinazzjoni bejn l-UE u l-Istati Membri fl-implimentazzjoni tal-Aġenda 2030. L-istrateġija globali msemmija hawn fuq għandha sservi bħala qafas komuni għal azzjoni kkoordinata. |
| --- | --- |

1.5.

Il-KESE jinsab imħassab dwar in-nuqqas ta’ koordinazzjoni bejn l-UE u l-Istati Membri fl-implimentazzjoni tal-Aġenda 2030. L-istrateġija globali msemmija hawn fuq għandha sservi bħala qafas komuni għal azzjoni kkoordinata.

| 1.6. | Il-KESE japprezza l-ħidma mwettqa mill-Kummissjoni biex tidentifika l-kontribut potenzjali li l-għaxar prijoritajiet tal-Kummissjoni jista’ jagħtu għall-implimentazzjoni tal-Aġenda 2030. Madankollu, il-KESE jenfasizza l-fatt li l-immappjar tal-SDGs tal-politiki tal-UE jeħtieġ li jiġi kkomplementat b’analiżi bir-reqqa tan-nuqqasijiet reali li bħalissa huma evidenti fl-UE fir-rigward tal-implimentazzjoni tal-SDGs. Huwa biss kontroll tar-realtà li se jippermetti lill-UE tidentifika oqsma fejn hija meħtieġa azzjoni minn qabel u biex tirrevedi b’mod kritiku l-effettività tal-politiki attwali tal-UE meta wieħed ikun qed jittratta l-implimentazzjoni tal-SDGs. |
| --- | --- |

1.6.

Il-KESE japprezza l-ħidma mwettqa mill-Kummissjoni biex tidentifika l-kontribut potenzjali li l-għaxar prijoritajiet tal-Kummissjoni jista’ jagħtu għall-implimentazzjoni tal-Aġenda 2030. Madankollu, il-KESE jenfasizza l-fatt li l-immappjar tal-SDGs tal-politiki tal-UE jeħtieġ li jiġi kkomplementat b’analiżi bir-reqqa tan-nuqqasijiet reali li bħalissa huma evidenti fl-UE fir-rigward tal-implimentazzjoni tal-SDGs. Huwa biss kontroll tar-realtà li se jippermetti lill-UE tidentifika oqsma fejn hija meħtieġa azzjoni minn qabel u biex tirrevedi b’mod kritiku l-effettività tal-politiki attwali tal-UE meta wieħed ikun qed jittratta l-implimentazzjoni tal-SDGs.

| 1.7. | Il-KESE jilqa’ bi pjaċir id-deċiżjoni tal-Kummissjoni li tistabbilixxi pjattaforma ta’ diversi partijiet interessati dwar l-implimentazzjoni tal-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli fl-UE (2). Il-KESE jiġbed l-attenzjoni għall-ħtieġa li jiġi żgurat li l-partijiet interessati mhux governattivi jkunu kapaċi jikkooperaw mar-rappreżentanti istituzzjonali f’din il-pjattaforma bl-istess kapaċità sabiex jittrażmettu l-approċċ ta’ diversi partijiet interessati tal-Aġenda 2030 tan-NU fil-politika tal-UE dwar l-iżvilupp sostenibbli. Il-pjattaforma għandha tinvolvi firxa wiesgħa ta’ partijiet interessati mhux governattivi fiċ-ċiklu kollu ta’ implimentazzjoni tal-SDGs fl-UE, mit-tfassil ta’ inizjattivi ġodda ta’ politika, sa strateġiji fit-tul u attivitajiet ta’ sensibilizzazzjoni, sar-rieżami u l-monitoraġġ tal-implimentazzjoni tal-politika u l-iskambjar tal-aħjar prattiki. Il-pjattaforma għandha tiffaċilita wkoll il-kooperazzjoni u s-sħubijiet bejn diversi partijiet interessati. Il-KESE ser jappoġġja l-ħidma tal-pjattaforma billi jaħtar membru li jirrappreżenta lill-KESE fuq il-pjattaforma, u jipprovdi għarfien espert kif ukoll billi jffaċilita l-involviment tas-soċjetà ċivili u jikkontribwixxi permezz ta’ attivitajiet oħrajn. |
| --- | --- |

1.7.

Il-KESE jilqa’ bi pjaċir id-deċiżjoni tal-Kummissjoni li tistabbilixxi pjattaforma ta’ diversi partijiet interessati dwar l-implimentazzjoni tal-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli fl-UE (2). Il-KESE jiġbed l-attenzjoni għall-ħtieġa li jiġi żgurat li l-partijiet interessati mhux governattivi jkunu kapaċi jikkooperaw mar-rappreżentanti istituzzjonali f’din il-pjattaforma bl-istess kapaċità sabiex jittrażmettu l-approċċ ta’ diversi partijiet interessati tal-Aġenda 2030 tan-NU fil-politika tal-UE dwar l-iżvilupp sostenibbli. Il-pjattaforma għandha tinvolvi firxa wiesgħa ta’ partijiet interessati mhux governattivi fiċ-ċiklu kollu ta’ implimentazzjoni tal-SDGs fl-UE, mit-tfassil ta’ inizjattivi ġodda ta’ politika, sa strateġiji fit-tul u attivitajiet ta’ sensibilizzazzjoni, sar-rieżami u l-monitoraġġ tal-implimentazzjoni tal-politika u l-iskambjar tal-aħjar prattiki. Il-pjattaforma għandha tiffaċilita wkoll il-kooperazzjoni u s-sħubijiet bejn diversi partijiet interessati. Il-KESE ser jappoġġja l-ħidma tal-pjattaforma billi jaħtar membru li jirrappreżenta lill-KESE fuq il-pjattaforma, u jipprovdi għarfien espert kif ukoll billi jffaċilita l-involviment tas-soċjetà ċivili u jikkontribwixxi permezz ta’ attivitajiet oħrajn.

| 1.8. | Fir-rigward tat-trawwim tal-iżvilupp sostenibbli, il-KESE huwa tal-fehma li l-qafas finanzjarju pluriennali wara l-2020 jeħtieġ jiġi allinjat mal-prijoritajiet ta’ żvilupp sostenibbli fl-UE. Dan għandu jżid b’mod sinifikanti l-proporzjon tar-riżorsi proprji u d-dħul, u jagħmel l-implimentazzjoni aktar effettiva u effiċjenti. |
| --- | --- |

1.8.

Fir-rigward tat-trawwim tal-iżvilupp sostenibbli, il-KESE huwa tal-fehma li l-qafas finanzjarju pluriennali wara l-2020 jeħtieġ jiġi allinjat mal-prijoritajiet ta’ żvilupp sostenibbli fl-UE. Dan għandu jżid b’mod sinifikanti l-proporzjon tar-riżorsi proprji u d-dħul, u jagħmel l-implimentazzjoni aktar effettiva u effiċjenti.

| 1.9. | Fil-fehma tal-KESE huwa essenzjali li, minbarra l-indikatur tal-PDG ġeneralment aċċettat u li s’issa wera li huwa rilevanti, jeħtieġ jiġu introdotti indikaturi oħrajn li kapaċi jkejlu mhux biss it-tkabbir ekonomiku iżda anke l-impatt u r-riżultati tiegħu fir-rigward tal-benesseri taċ-ċittadini u l-ambjent. (3) Dan huwa dovut għall-fatt li l-vijabbiltà tal-proċess ta’ żvilupp mixtieq sal-2030 tista’ tiġi garantita biss billi jiġu żgurati u sorveljati l-bidliet soċjali u ambjentali kumplessi. |
| --- | --- |

1.9.

Fil-fehma tal-KESE huwa essenzjali li, minbarra l-indikatur tal-PDG ġeneralment aċċettat u li s’issa wera li huwa rilevanti, jeħtieġ jiġu introdotti indikaturi oħrajn li kapaċi jkejlu mhux biss it-tkabbir ekonomiku iżda anke l-impatt u r-riżultati tiegħu fir-rigward tal-benesseri taċ-ċittadini u l-ambjent. (3) Dan huwa dovut għall-fatt li l-vijabbiltà tal-proċess ta’ żvilupp mixtieq sal-2030 tista’ tiġi garantita biss billi jiġu żgurati u sorveljati l-bidliet soċjali u ambjentali kumplessi.

2.   Introduzzjoni

| 2.1. | Permezz tal-aġenda 2030 tan-NU għal Żvilupp Sostenibbli, fis-sena 2015 il-mexxeja dinjin qablu dwar pjan ta’ azzjoni wiesa’ mingħajr preċedent biex jintemm il-faqar, tiġi protetta l-pjaneta, jiġu żgurati d-drittijiet tal-bniedem u tiġi ggarantita l-prosperità għal kulħadd. Is-17-il Għan ta’ Żvilupp Sostenibbli (SDGs) għall-2030 jirrikjedu bidliet ta’ trasformazzjoni mill-pajjiżi kollha, kemm dawk żviluppati kif ukoll dawk li qed jiżviluppaw. |
| --- | --- |

2.1.

Permezz tal-aġenda 2030 tan-NU għal Żvilupp Sostenibbli, fis-sena 2015 il-mexxeja dinjin qablu dwar pjan ta’ azzjoni wiesa’ mingħajr preċedent biex jintemm il-faqar, tiġi protetta l-pjaneta, jiġu żgurati d-drittijiet tal-bniedem u tiġi ggarantita l-prosperità għal kulħadd. Is-17-il Għan ta’ Żvilupp Sostenibbli (SDGs) għall-2030 jirrikjedu bidliet ta’ trasformazzjoni mill-pajjiżi kollha, kemm dawk żviluppati kif ukoll dawk li qed jiżviluppaw.

| 2.2. | Abbażi tal-eżitu ta’ diversi konferenzi, fl-2016 il-KESE żviluppa r-rakkomandazzjonijiet tiegħu għall-implimentazzjoni tal-Aġenda 2030 fl-UE b’sett ta’ tliet opinjonijiet (4). |
| --- | --- |

2.2.

Abbażi tal-eżitu ta’ diversi konferenzi, fl-2016 il-KESE żviluppa r-rakkomandazzjonijiet tiegħu għall-implimentazzjoni tal-Aġenda 2030 fl-UE b’sett ta’ tliet opinjonijiet (4).

| 2.3. | Bil-Komunikazzjoni Il-passi li jmiss għal futur Ewropew sostenibbli Azzjoni Ewropea għas-sostenibbiltà
   (5), il-Kummissjoni stipulat l-approċċ tagħha lejn l-implimentazzjoni tal-Aġenda 2030 bħala parti mill-politiki interni u esterni tal-UE. Il-Komunikazzjoni kienet akkumpanjata minn diversi dokumenti oħrajn, b’mod partikolari Komunikazzjoni dwar Konsensus Ewropew ġdid dwar l-Iżvilupp u l-Komunikazzjoni dwar sħubija mġedda mal-pajjiżi AKP. Il-KESE ta l-fehmiet tiegħu dwar dawn il-Komunikazzjonijiet b’mod aktar speċifiku f’opinjonijiet separati (6). |
| --- | --- |

2.3.

Bil-Komunikazzjoni Il-passi li jmiss għal futur Ewropew sostenibbli Azzjoni Ewropea għas-sostenibbiltà
   (5), il-Kummissjoni stipulat l-approċċ tagħha lejn l-implimentazzjoni tal-Aġenda 2030 bħala parti mill-politiki interni u esterni tal-UE. Il-Komunikazzjoni kienet akkumpanjata minn diversi dokumenti oħrajn, b’mod partikolari Komunikazzjoni dwar Konsensus Ewropew ġdid dwar l-Iżvilupp u l-Komunikazzjoni dwar sħubija mġedda mal-pajjiżi AKP. Il-KESE ta l-fehmiet tiegħu dwar dawn il-Komunikazzjonijiet b’mod aktar speċifiku f’opinjonijiet separati (6).

3.   Kummenti ġenerali

| 3.1. | Skont l-introduzzjoni tal-Komunikazzjoni, l-UE hija impenjata bis-sħiħ li taġixxi bħala attur fuq quddiem fl-implimentazzjoni tal-Aġenda 2030 (7). |
| --- | --- |

3.1.

Skont l-introduzzjoni tal-Komunikazzjoni, l-UE hija impenjata bis-sħiħ li taġixxi bħala attur fuq quddiem fl-implimentazzjoni tal-Aġenda 2030 (7).

| 3.2. | Madankollu, il-Kummissjoni ma kinitx kapaċi tilqa’ għall-isfida li turi tmexxija billi tippreżenta pjan direzzjonali ambizzjuż għall-implimentazzjoni tal-SDGs. |
| --- | --- |

3.2.

Madankollu, il-Kummissjoni ma kinitx kapaċi tilqa’ għall-isfida li turi tmexxija billi tippreżenta pjan direzzjonali ambizzjuż għall-implimentazzjoni tal-SDGs.

| 3.3. | Kif stabbilit fil-programm ta’ ħidma tal-Kummissjoni għall-2016, il-Komunikazzjoni ma tilħaqx l-għan tagħha li tippreżenta “approċċ ġdid biex jiġu żgurati l-iżvilupp ekonomiku tal-Ewropa u s-sostenibbiltà soċjali u ambjentali lil hinn mill-perjodu ta’ żmien tal-2020 u biex jiġu implimentati l-SDGs fil-politiki interni u esterni Ewropej b’mod integrat”. |
| --- | --- |

3.3.

Kif stabbilit fil-programm ta’ ħidma tal-Kummissjoni għall-2016, il-Komunikazzjoni ma tilħaqx l-għan tagħha li tippreżenta “approċċ ġdid biex jiġu żgurati l-iżvilupp ekonomiku tal-Ewropa u s-sostenibbiltà soċjali u ambjentali lil hinn mill-perjodu ta’ żmien tal-2020 u biex jiġu implimentati l-SDGs fil-politiki interni u esterni Ewropej b’mod integrat”.

| 3.4. | Skont il-Komunikazzjoni, ir-rispons tal-UE għall-Aġenda 2030 jinkludi żewġ approċċi: l-integrazzjoni sħiħa tal-SDGs fil-politiki attwali tal-UE u riflessjoni dwar l-implimentazzjoni fit-tul tal-SDGs lil hinn mill-2020. |
| --- | --- |

3.4.

Skont il-Komunikazzjoni, ir-rispons tal-UE għall-Aġenda 2030 jinkludi żewġ approċċi: l-integrazzjoni sħiħa tal-SDGs fil-politiki attwali tal-UE u riflessjoni dwar l-implimentazzjoni fit-tul tal-SDGs lil hinn mill-2020.

| 3.5. | Il-KESE jirrikonoxxi l-isforzi tal-Kummissjoni, kif rifless f’din il-Komunikazzjoni, sabiex l-SDGs jintrabtu mal-politiki attwali tal-UE u mal-għaxar prijoritajiet ta’ ħidma tal-Kummissjoni. Madankollu, il-Komunikazzjoni tiffoka ħafna fuq in-negozju attwali tal-politiki tal-UE. Il-Kummissjoni ma tikkunsidrax l-Aġenda 2030 bħala talba sabiex tirrevedi b’mod kritiku u tbiddel il-politiki proprji tagħha. Il-Komunikazzjoni ma tirriflettix il-bidla paradigmatika tat-tifsira tal-SDGs (8): mudell ġdid ta’ żvilupp li jkun ekonomikament aktar sostenibbli, soċjalment aktar inklużiv u ambjentalment aktar vijabbli fit-tul, u li jiżgura li r-riżorsi tal-pjaneta tagħna se jinqasmu b’mod ġust ma’ popolazzjoni dinjija li qed tikber (9). |
| --- | --- |

3.5.

Il-KESE jirrikonoxxi l-isforzi tal-Kummissjoni, kif rifless f’din il-Komunikazzjoni, sabiex l-SDGs jintrabtu mal-politiki attwali tal-UE u mal-għaxar prijoritajiet ta’ ħidma tal-Kummissjoni. Madankollu, il-Komunikazzjoni tiffoka ħafna fuq in-negozju attwali tal-politiki tal-UE. Il-Kummissjoni ma tikkunsidrax l-Aġenda 2030 bħala talba sabiex tirrevedi b’mod kritiku u tbiddel il-politiki proprji tagħha. Il-Komunikazzjoni ma tirriflettix il-bidla paradigmatika tat-tifsira tal-SDGs (8): mudell ġdid ta’ żvilupp li jkun ekonomikament aktar sostenibbli, soċjalment aktar inklużiv u ambjentalment aktar vijabbli fit-tul, u li jiżgura li r-riżorsi tal-pjaneta tagħna se jinqasmu b’mod ġust ma’ popolazzjoni dinjija li qed tikber (9).

| 3.6. | S’issa, la l-Kummissjoni u lanqas il-Kunsill ma użaw l-Aġenda 2030 bħala opportunità sabiex tiġi stabbilita narrattiva ġdida, proattiva, trasformattiva u pożittiva għall-Ewropa, hekk kif talbu l-KESE, il-PE (10) u ħafna vuċijiet mis-soċjetà ċivili; viżjoni ġdida ta’ Ewropa aktar sostenibbli u soċjalment inklużiva għall-benefiċċju taċ-ċittadini tagħha u li ma jitħalla lil ħadd jaqa’ lura. (11) La l-White Paper tal-Kummissjoni dwar il-Futur tal-Ewropa u lanqas id-Dikjarazzjoni ta’ Ruma li saret mill-mexxejja tas-27 Stat Membru, mill-Kummissjoni, mill-Kunsill Ewropew u mill-Parlament Ewropew fl-okkażjoni tas-60 anniversarju tal-UE ma jirriflettu b’mod suffiċjenti l-valur tal-iżvilupp sostenibbli fit-tul għaċ-ċittadini Ewropej u l-ħtieġa għal Ewropea unita sabiex dan jitwettaq. |
| --- | --- |

3.6.

S’issa, la l-Kummissjoni u lanqas il-Kunsill ma użaw l-Aġenda 2030 bħala opportunità sabiex tiġi stabbilita narrattiva ġdida, proattiva, trasformattiva u pożittiva għall-Ewropa, hekk kif talbu l-KESE, il-PE (10) u ħafna vuċijiet mis-soċjetà ċivili; viżjoni ġdida ta’ Ewropa aktar sostenibbli u soċjalment inklużiva għall-benefiċċju taċ-ċittadini tagħha u li ma jitħalla lil ħadd jaqa’ lura. (11) La l-White Paper tal-Kummissjoni dwar il-Futur tal-Ewropa u lanqas id-Dikjarazzjoni ta’ Ruma li saret mill-mexxejja tas-27 Stat Membru, mill-Kummissjoni, mill-Kunsill Ewropew u mill-Parlament Ewropew fl-okkażjoni tas-60 anniversarju tal-UE ma jirriflettu b’mod suffiċjenti l-valur tal-iżvilupp sostenibbli fit-tul għaċ-ċittadini Ewropej u l-ħtieġa għal Ewropea unita sabiex dan jitwettaq.

| 3.7. | Barra minn hekk, il-Komunikazzjoni ma tipprovdix il-qafas meħtieġ b’mod urġenti għall-azzjoni futura dwar l-implimentazzjoni tal-Aġenda 2030. S’issa, il-Kummissjoni mhux qed tippjana li tniedi proċess parteċipatorju sabiex tistabbilixxi strateġija globali u integrata għal Ewropa sostenibbli fl-2030 u lil hinn, kif kien talab il-KESE (12). Bħalissa, l-oqfsa strateġiċi tal-Ewropa joperaw bl-Orizzont 2020 bħala l-orizzont tagħhom. Dan mhuwiex aċċettabbli, mhux biss minħabba li l-Aġenda tan-NU tidentifika kalendarju ta’ żmien sal-2030 u minħabba l-perspettiva saħansitra aktar fit-tul tal-Ftehim ta’ Pariġi dwar il-klima, iżda wkoll meta jitqies it-tul tal-proċessi tal-modernizzazzjoni ekonomika u soċjali. Għandha tiġi stabbilita strateġija unika globali għall-era ta’ wara l-2020, li tibni fuq l-għaxar prijoritajiet ta’ ħidma tal-Kummissjoni Ewropea, l-istrateġija Ewropa 2020 bis-seba’ inizjattivi ewlenin tagħha u l-11-il mira tematika tal-politika ta’ koeżjoni tal-UE, u tintegra l-qafas finanzjarju pluriennali għal wara l-2020. |
| --- | --- |

3.7.

Barra minn hekk, il-Komunikazzjoni ma tipprovdix il-qafas meħtieġ b’mod urġenti għall-azzjoni futura dwar l-implimentazzjoni tal-Aġenda 2030. S’issa, il-Kummissjoni mhux qed tippjana li tniedi proċess parteċipatorju sabiex tistabbilixxi strateġija globali u integrata għal Ewropa sostenibbli fl-2030 u lil hinn, kif kien talab il-KESE (12). Bħalissa, l-oqfsa strateġiċi tal-Ewropa joperaw bl-Orizzont 2020 bħala l-orizzont tagħhom. Dan mhuwiex aċċettabbli, mhux biss minħabba li l-Aġenda tan-NU tidentifika kalendarju ta’ żmien sal-2030 u minħabba l-perspettiva saħansitra aktar fit-tul tal-Ftehim ta’ Pariġi dwar il-klima, iżda wkoll meta jitqies it-tul tal-proċessi tal-modernizzazzjoni ekonomika u soċjali. Għandha tiġi stabbilita strateġija unika globali għall-era ta’ wara l-2020, li tibni fuq l-għaxar prijoritajiet ta’ ħidma tal-Kummissjoni Ewropea, l-istrateġija Ewropa 2020 bis-seba’ inizjattivi ewlenin tagħha u l-11-il mira tematika tal-politika ta’ koeżjoni tal-UE, u tintegra l-qafas finanzjarju pluriennali għal wara l-2020.

| 3.8. | Il-Kummissjoni ma tipprattikax bis-sħiħ l-approċċ li jinvolvi diversi partijiet interessati stabbilit fl-Aġenda 2030. F’kuntrast mal-proċess li jwassal għall-adozzjoni tal-Aġenda 2030, s’issa l-approċċ tal-Kummissjoni ma tantx kien trasparenti u inklużiv. |
| --- | --- |

3.8.

Il-Kummissjoni ma tipprattikax bis-sħiħ l-approċċ li jinvolvi diversi partijiet interessati stabbilit fl-Aġenda 2030. F’kuntrast mal-proċess li jwassal għall-adozzjoni tal-Aġenda 2030, s’issa l-approċċ tal-Kummissjoni ma tantx kien trasparenti u inklużiv.

4.   Kummenti speċifiċi

4.1.   
  L-immappjar tal-politiki Ewropew li jikkontribwixxu għall-SDGs (kapitolu 2.1 tal-Komunikazzjoni)

| 4.1.1. | Dan l-immappjar jidher li huwa sempliċement xogħol klerikali: huwa kompilazzjoni ta’ politiki tal-UE li b’xi mod jew ieħor jindirizzaw kwistjonijiet oħra relatati mas-17-il SDG. L-eżerċizzju ta’ mmappjar ma jirriflettix biżżejjed ir-realtajiet fl-Ewropa. Ma jiġġustifikax il-konklużjoni tal-Kummissjoni li s-17-il SDG kollha huma indirizzati permezz tal-azzjoni Ewropea, peress li ma saret l-ebda valutazzjoni dwar jekk dawn il-politiki humiex fil-fatt effettivi jew jiddgħajfux b’miżuri kunfliġġenti. Pereżempju: l-Istrateġija Ewropa 2020 tissemma li tindirizza l-SDGs dwar il-faqar u l-inugwaljanza però m’hemm l-ebda referenza għall-fatt li l-miri ewlenin tal-Ewropa 2020 rilevanti mhux se jintlaħqu. |
| --- | --- |

4.1.1.

Dan l-immappjar jidher li huwa sempliċement xogħol klerikali: huwa kompilazzjoni ta’ politiki tal-UE li b’xi mod jew ieħor jindirizzaw kwistjonijiet oħra relatati mas-17-il SDG. L-eżerċizzju ta’ mmappjar ma jirriflettix biżżejjed ir-realtajiet fl-Ewropa. Ma jiġġustifikax il-konklużjoni tal-Kummissjoni li s-17-il SDG kollha huma indirizzati permezz tal-azzjoni Ewropea, peress li ma saret l-ebda valutazzjoni dwar jekk dawn il-politiki humiex fil-fatt effettivi jew jiddgħajfux b’miżuri kunfliġġenti. Pereżempju: l-Istrateġija Ewropa 2020 tissemma li tindirizza l-SDGs dwar il-faqar u l-inugwaljanza però m’hemm l-ebda referenza għall-fatt li l-miri ewlenin tal-Ewropa 2020 rilevanti mhux se jintlaħqu.

| 4.1.2. | Għalhekk, l-immappjar tal-politiki tal-UE għandu jkun ikkomplementat b’analiżi ddettaljata tan-nuqqasijiet sabiex jiġi vvalutat fejn tinsab verament l-UE fir-rigward tal-implimentazzjoni tal-SDGs (13). Huwa biss kontroll tar-realtà li jippermetti dawk li jfasslu l-politika fil-livell Ewropew jidentifikaw il-prijorijiet korretti għall-implimentazzjoni tal-SDGs. Il-konklużjonijiet li l-Kummissjoni fasslet mill-eżerċizzju ta’ mmappjar huma nieqsa mill-kredibbiltà u mhumiex ibbażati fuq il-fatti. |
| --- | --- |

4.1.2.

Għalhekk, l-immappjar tal-politiki tal-UE għandu jkun ikkomplementat b’analiżi ddettaljata tan-nuqqasijiet sabiex jiġi vvalutat fejn tinsab verament l-UE fir-rigward tal-implimentazzjoni tal-SDGs (13). Huwa biss kontroll tar-realtà li jippermetti dawk li jfasslu l-politika fil-livell Ewropew jidentifikaw il-prijorijiet korretti għall-implimentazzjoni tal-SDGs. Il-konklużjonijiet li l-Kummissjoni fasslet mill-eżerċizzju ta’ mmappjar huma nieqsa mill-kredibbiltà u mhumiex ibbażati fuq il-fatti.

| 4.1.3. | Flimkien mal-Komunikazzjoni, il-Eurostat ippubblika analiżi ġenerali inizjali tal-istatistika relatata mal-istatistika dwar is-sitwazzjoni attwali fl-Istati Membri tal-UE fir-rigward tal-SDGs (14). Madankollu, il-Kummissjoni m’għamlet l-ebda tentattiv sabiex toħloq ir-rabtiet neċessarji bejn l-eżerċizzju ta’ mmappjar, il-fatti tal-istatistika u l-identifikazzjoni tal-prijoritajiet politiċi għall-implimentazzjoni tal-SDGs. |
| --- | --- |

4.1.3.

Flimkien mal-Komunikazzjoni, il-Eurostat ippubblika analiżi ġenerali inizjali tal-istatistika relatata mal-istatistika dwar is-sitwazzjoni attwali fl-Istati Membri tal-UE fir-rigward tal-SDGs (14). Madankollu, il-Kummissjoni m’għamlet l-ebda tentattiv sabiex toħloq ir-rabtiet neċessarji bejn l-eżerċizzju ta’ mmappjar, il-fatti tal-istatistika u l-identifikazzjoni tal-prijoritajiet politiċi għall-implimentazzjoni tal-SDGs.

| 4.1.4. | Il-KESE jittama li l-introduzzjoni ta’ qafas ta’ monitoraġġ sħiħ għall-implimentazzjoni tal-SDGs fl-UE se jippermetti approċċ ibbażat aktar fuq il-fatti sabiex jiġu identifikati n-nuqqasijiet u l-isfidi ewlenin għall-UE fir-rigward tal-Aġenda 2030. |
| --- | --- |

4.1.4.

Il-KESE jittama li l-introduzzjoni ta’ qafas ta’ monitoraġġ sħiħ għall-implimentazzjoni tal-SDGs fl-UE se jippermetti approċċ ibbażat aktar fuq il-fatti sabiex jiġu identifikati n-nuqqasijiet u l-isfidi ewlenin għall-UE fir-rigward tal-Aġenda 2030.

| 4.1.5. | Kif diġà saħaq il-KESE, l-oqsma li fihom l-UE jeħtieġ taħdem ħafna sabiex tilħaq l-SDGs huma fit-tnaqqis tal-impronta ambjentali tagħha u l-ħolqien ta’ Ewropa soċjalment aktar inklużiva: SDG 12 (konsum u produzzjoni sostenibbli); SDG 13 (azzjoni klimatika); SDGs 14 u 15 (konservazzjoni tal-ekosistemi); SDG 2 (agrikoltura sostenibbli); SDG 9 (investiment fl-infrastruttura u l-innovazzjoni); SDG 10 (tnaqqis fl-inugwaljanzi); SDG 8 (xogħol u impjieg diċenti); SDG 1 (tnaqqis fil-faqar); SDG 5 (ugwaljanza bejn is-sessi); SDG 4 (edukazzjoni) (15). |
| --- | --- |

4.1.5.

Kif diġà saħaq il-KESE, l-oqsma li fihom l-UE jeħtieġ taħdem ħafna sabiex tilħaq l-SDGs huma fit-tnaqqis tal-impronta ambjentali tagħha u l-ħolqien ta’ Ewropa soċjalment aktar inklużiva: SDG 12 (konsum u produzzjoni sostenibbli); SDG 13 (azzjoni klimatika); SDGs 14 u 15 (konservazzjoni tal-ekosistemi); SDG 2 (agrikoltura sostenibbli); SDG 9 (investiment fl-infrastruttura u l-innovazzjoni); SDG 10 (tnaqqis fl-inugwaljanzi); SDG 8 (xogħol u impjieg diċenti); SDG 1 (tnaqqis fil-faqar); SDG 5 (ugwaljanza bejn is-sessi); SDG 4 (edukazzjoni) (15).

4.2.   
  Il-kontribuzzjoni tal-għaxar prijoritajiet tal-Kummissjoni għall-Aġenda 2030 (kapitolu 2.2 tal-Komunikazzjoni)

| 4.2.1. | Il-Komunikazzjoni turi kif l-għaxar prijoritajiet ta’ ħidma tal-Kummissjoni jistgħu jikkontribwixxu fl-implimentazzjoni tal-SDGs. Madankollu, il-Kummissjoni għandu jkollha wkoll il-kuraġġ li tirrevedi/tadatta l-prijoritajiet ta’ ħidma tagħha, sabiex tagħmel użu sħiħ ta’ kwalunkwe sinerġija potenzjali mal-ħidma ta’ implimentazzjoni tal-SDGs. |
| --- | --- |

4.2.1.

Il-Komunikazzjoni turi kif l-għaxar prijoritajiet ta’ ħidma tal-Kummissjoni jistgħu jikkontribwixxu fl-implimentazzjoni tal-SDGs. Madankollu, il-Kummissjoni għandu jkollha wkoll il-kuraġġ li tirrevedi/tadatta l-prijoritajiet ta’ ħidma tagħha, sabiex tagħmel użu sħiħ ta’ kwalunkwe sinerġija potenzjali mal-ħidma ta’ implimentazzjoni tal-SDGs.

| 4.2.2. | Fil-fehma tal-KESE, għandha tingħata aktar attenzjoni lid-dimensjoni kulturali tal-iżvilupp sostenibbli u lir-rwol ta’ komunikazzjoni fil-promozzjoni tal-Aġenda 2030. |
| --- | --- |

4.2.2.

Fil-fehma tal-KESE, għandha tingħata aktar attenzjoni lid-dimensjoni kulturali tal-iżvilupp sostenibbli u lir-rwol ta’ komunikazzjoni fil-promozzjoni tal-Aġenda 2030.

4.3.   
  Goveranza (kapitolu 3.1 tal-Komunikazzjoni)

| 4.3.1. | Il-KESE jirrakkomanda l-introduzzjoni ta’ qafas għal governanza u koordinazzjoni flimkien mal-istrateġija fit-tul għall-implimentazzjoni tal-Aġenda 2030 sabiex tiġi żgurata koerenza bejn il-miżuri ċentralizzati u deċentralizzati, kif ukoll sabiex tiġi involuta s-soċjetà ċivili organizzata fil-livelli nazzjonali u reġjonali. |
| --- | --- |

4.3.1.

Il-KESE jirrakkomanda l-introduzzjoni ta’ qafas għal governanza u koordinazzjoni flimkien mal-istrateġija fit-tul għall-implimentazzjoni tal-Aġenda 2030 sabiex tiġi żgurata koerenza bejn il-miżuri ċentralizzati u deċentralizzati, kif ukoll sabiex tiġi involuta s-soċjetà ċivili organizzata fil-livelli nazzjonali u reġjonali.

| 4.3.2. | Is-Semestru tal-UE għandu jiġi żviluppat fi strument ta’ koordinazzjoni vertikali u fuq bosta livelli fir-rigward tal-implimentazzjoni tal-SDGs fi ħdan l-Istati Membri (16). Sfortunatament, fil-Komunikazzjoni tagħha l-Kummissjoni ma tużax l-opportunità biex tkompli tiżviluppa s-Semestru tal-UE f’dik id-direzzjoni. |
| --- | --- |

4.3.2.

Is-Semestru tal-UE għandu jiġi żviluppat fi strument ta’ koordinazzjoni vertikali u fuq bosta livelli fir-rigward tal-implimentazzjoni tal-SDGs fi ħdan l-Istati Membri (16). Sfortunatament, fil-Komunikazzjoni tagħha l-Kummissjoni ma tużax l-opportunità biex tkompli tiżviluppa s-Semestru tal-UE f’dik id-direzzjoni.

| 4.3.3. | Il-KESE jqis li, minkejja li l-iżvilupp sostenibbli ilu integrat fl-Istrateġija Ewropa 2020 sa mill-2010, il-koerenza bejn l-objettivi ekonomiċi, soċjali u ambjentali ma ntlaħqitx. Hemm bżonn li l-mekkaniżmi li jiżguraw koerenza ta’ politika għall-iżvilupp sostenibbli jissaħħu. |
| --- | --- |

4.3.3.

Il-KESE jqis li, minkejja li l-iżvilupp sostenibbli ilu integrat fl-Istrateġija Ewropa 2020 sa mill-2010, il-koerenza bejn l-objettivi ekonomiċi, soċjali u ambjentali ma ntlaħqitx. Hemm bżonn li l-mekkaniżmi li jiżguraw koerenza ta’ politika għall-iżvilupp sostenibbli jissaħħu.

| 4.3.4. | Il-KESE jilqa’ bi pjaċir l-approċċ aktar integrat li jinsab fl-istruttura l-ġdida tal-Kummissjoni u r-rwol ta’ koordinazzjoni tal-Ewwel Viċi President fl-iżvilupp tal-ħidma dwar l-implimentazzjoni tal-SDGs. Madankollu, l-unitajiet ta’ koordinazzjoni fi ħdan il-Kummissjoni jeħtieġ li jiġu mgħammra b’kapaċitajiet suffiċjenti sabiex dawn il-proċessi jitmexxew ’il quddiem bl-intensità xierqa. |
| --- | --- |

4.3.4.

Il-KESE jilqa’ bi pjaċir l-approċċ aktar integrat li jinsab fl-istruttura l-ġdida tal-Kummissjoni u r-rwol ta’ koordinazzjoni tal-Ewwel Viċi President fl-iżvilupp tal-ħidma dwar l-implimentazzjoni tal-SDGs. Madankollu, l-unitajiet ta’ koordinazzjoni fi ħdan il-Kummissjoni jeħtieġ li jiġu mgħammra b’kapaċitajiet suffiċjenti sabiex dawn il-proċessi jitmexxew ’il quddiem bl-intensità xierqa.

| 4.3.5. | Huwa f’idejn il-mexxejja tal-UE biex jagħmlu użu sħiħ mill-potenzjal għal governanza aħjar, biex isaħħu l-ġestjoni, biex jifhmu l-importanza tal-metodu ta’ koordinazzjoni trasversali mmirat lejn it-titjib tal-interazzjonijiet u possibbilment biex jgħaddu l-kontroll f’idejn l-atturi ekonomiċi u soċjali matul il-fażi ta’ tħejjija, biex b’hekk jagħmlu “il-parteċipazzjoni” aktar effettiva. Għalhekk, dawn se jkunu jistgħu jibbenefikaw mill-forzi latenti formidabbli li se jidħlu fis-seħħ matul il-proċess tal-implimentazzjoni. |
| --- | --- |

4.3.5.

Huwa f’idejn il-mexxejja tal-UE biex jagħmlu użu sħiħ mill-potenzjal għal governanza aħjar, biex isaħħu l-ġestjoni, biex jifhmu l-importanza tal-metodu ta’ koordinazzjoni trasversali mmirat lejn it-titjib tal-interazzjonijiet u possibbilment biex jgħaddu l-kontroll f’idejn l-atturi ekonomiċi u soċjali matul il-fażi ta’ tħejjija, biex b’hekk jagħmlu “il-parteċipazzjoni” aktar effettiva. Għalhekk, dawn se jkunu jistgħu jibbenefikaw mill-forzi latenti formidabbli li se jidħlu fis-seħħ matul il-proċess tal-implimentazzjoni.

| 4.3.6. | Sfortunatament il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni ma tindirizzax il-kwistjoni dwar kif għandu jiġi rikonoxxut u mtejjeb dan il-proċess. |
| --- | --- |

4.3.6.

Sfortunatament il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni ma tindirizzax il-kwistjoni dwar kif għandu jiġi rikonoxxut u mtejjeb dan il-proċess.

4.4.   
  Finanzjament (kapitolu 3.2 tal-Komunikazzjoni)

| 4.4.1. | It-twaqqif tal-qafas finanzjarju pluriennali ta’ wara l-2020 għandu jintuża sabiex jiġi allinjat l-infiq tal-fondi tal-UE bl-implimentazzjoni tal-prijoritajiet tal-iżvilupp sostenibbli fl-UE. |
| --- | --- |

4.4.1.

It-twaqqif tal-qafas finanzjarju pluriennali ta’ wara l-2020 għandu jintuża sabiex jiġi allinjat l-infiq tal-fondi tal-UE bl-implimentazzjoni tal-prijoritajiet tal-iżvilupp sostenibbli fl-UE.

| 4.4.2. | Il-KESE jaqbel li l-UE għandha tiżviluppa aktar is-sistema ta’ appoġġ finanzjarju tagħha, li ttejjeb il-prestazzjoni ekonomika fil-livell territorjali, reġjonali u lokali u tippromovi l-ġid komuni, filwaqt li tqis ukoll il-ħtiġijiet ta’ sostenibbiltà. Il-ġid ekonomiku għandu jifforma l-bażi ekonomika tal-SDGs, iżda hemm bżonn li jiġu implimentati regoli sabiex jiġi żgurat li jintlaħqu l-objettivi soċjali u ambjentali. Il-KESE jħoss li jekk ikun hemm riforma tas-sistema fiskali Ewropea din tista’ tikkonsolida ż-żieda fir-riżorsi tal-baġit u tħeġġeġ implimentazzjoni aħjar tal-Aġenda 2030. |
| --- | --- |

4.4.2.

Il-KESE jaqbel li l-UE għandha tiżviluppa aktar is-sistema ta’ appoġġ finanzjarju tagħha, li ttejjeb il-prestazzjoni ekonomika fil-livell territorjali, reġjonali u lokali u tippromovi l-ġid komuni, filwaqt li tqis ukoll il-ħtiġijiet ta’ sostenibbiltà. Il-ġid ekonomiku għandu jifforma l-bażi ekonomika tal-SDGs, iżda hemm bżonn li jiġu implimentati regoli sabiex jiġi żgurat li jintlaħqu l-objettivi soċjali u ambjentali. Il-KESE jħoss li jekk ikun hemm riforma tas-sistema fiskali Ewropea din tista’ tikkonsolida ż-żieda fir-riżorsi tal-baġit u tħeġġeġ implimentazzjoni aħjar tal-Aġenda 2030.

| 4.4.3. | Il-Kummissjoni tpoġġi enfasi partikolari fuq kwistjonijiet relatati mal-finanzjament sostenibbli. Skont il-KESE, hija ta’ importanza partikolari l-ħtieġa li jinħolqu l-kondizzjonijiet qafas adatti għal investituri privati u pubbliċi favur l-investiment fit-tul enormi fil-modernizzazzjoni tal-infrastruttura u l-innovazzjoni li jinħtieġu sabiex tiġi ffaċilitata t-tranżizzjoni lejn ekonomija aktar sostenibbli (17). |
| --- | --- |

4.4.3.

Il-Kummissjoni tpoġġi enfasi partikolari fuq kwistjonijiet relatati mal-finanzjament sostenibbli. Skont il-KESE, hija ta’ importanza partikolari l-ħtieġa li jinħolqu l-kondizzjonijiet qafas adatti għal investituri privati u pubbliċi favur l-investiment fit-tul enormi fil-modernizzazzjoni tal-infrastruttura u l-innovazzjoni li jinħtieġu sabiex tiġi ffaċilitata t-tranżizzjoni lejn ekonomija aktar sostenibbli (17).

4.5.   
  Il-kejl tal-progress (kapitolu 3.3 tal-Komunikazzjoni)

| 4.5.1. | Il-KESE japprezza l-intenzjoni tal-Kummissjoni li twettaq monitoraġġ regolari dettaljat tal-SDGs fi ħdan il-kuntest tal-UE, u tibbaża fuq firxa usa’ ta’ proċessi ta’ monitoraġġ kontinwu fil-Kummissjoni, l-Aġenziji, is-SEAE u l-Istati Membri. Madankollu, m’hemmx informazzjoni speċifika dwar kif tkun tidher din is-sistema ta’ monitoraġġ. |
| --- | --- |

4.5.1.

Il-KESE japprezza l-intenzjoni tal-Kummissjoni li twettaq monitoraġġ regolari dettaljat tal-SDGs fi ħdan il-kuntest tal-UE, u tibbaża fuq firxa usa’ ta’ proċessi ta’ monitoraġġ kontinwu fil-Kummissjoni, l-Aġenziji, is-SEAE u l-Istati Membri. Madankollu, m’hemmx informazzjoni speċifika dwar kif tkun tidher din is-sistema ta’ monitoraġġ.

| 4.5.2. | Il-KESE jilqa’ l-ħidma tal-ESTAT dwar sett ta’ indikaturi għall-monitoraġġ tal-implimentazzjoni tal-SDGs fl-UE. Il-KESE jenfasizza li d-deċiżjonijiet dwar il-monitoraġġ u b’mod partikolari t-tfassil tal-indikaturi għandhom implikazzjonijiet politiċi sostanzjali. Għalhekk l-iżvilupp kontinwu tal-indikaturi għandu jiġi diskuss u s-soċjetà ċivili għandha tiġi kkonsultata b’ mod trasparenti. |
| --- | --- |

4.5.2.

Il-KESE jilqa’ l-ħidma tal-ESTAT dwar sett ta’ indikaturi għall-monitoraġġ tal-implimentazzjoni tal-SDGs fl-UE. Il-KESE jenfasizza li d-deċiżjonijiet dwar il-monitoraġġ u b’mod partikolari t-tfassil tal-indikaturi għandhom implikazzjonijiet politiċi sostanzjali. Għalhekk l-iżvilupp kontinwu tal-indikaturi għandu jiġi diskuss u s-soċjetà ċivili għandha tiġi kkonsultata b’ mod trasparenti.

| 4.5.3. | Il-KESE jistenna li, wara l-pubblikazzjoni ta’ rapport ta’ monitoraġġ regolari tal-SDG mill-ESTAT u perjodu ta’ żmien suffiċjenti li jippermetti lill-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili jikkonsultaw il-kostitwenti tagħhom, ikun hemm djalogu permezz tal-pjattaforma tad-diversi partijiet interessati dwar il-konklużjonijiet li jirriżultaw mill-proċess ta’ monitoraġġ u mill-miżuri ta’ reviżjoni ta’ politika meħtieġa. |
| --- | --- |

4.5.3.

Il-KESE jistenna li, wara l-pubblikazzjoni ta’ rapport ta’ monitoraġġ regolari tal-SDG mill-ESTAT u perjodu ta’ żmien suffiċjenti li jippermetti lill-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili jikkonsultaw il-kostitwenti tagħhom, ikun hemm djalogu permezz tal-pjattaforma tad-diversi partijiet interessati dwar il-konklużjonijiet li jirriżultaw mill-proċess ta’ monitoraġġ u mill-miżuri ta’ reviżjoni ta’ politika meħtieġa.

| 4.5.4. | Bosta studji tal-KESE kkonfermaw il-fehma li huwa essenzjali li jiġi introdott, flimkien mill-indikatur tal-PDG ġeneralment aċċettat li s’issa wera li huwa rilevanti, indikatur ieħor li kapaċi juri mhux biss it-tkabbir ekonomiku iżda wkoll l-impatt u r-riżultati tiegħu (riżult domestiku gross). Il-monitoraġġ tal-proċess ta’ żvilupp mixtieq li jwassal għall-2030 għandu jkun ibbażat fuq sett kumpless ta’ indikaturi ekonomiċi, soċjali u ambjentali (18). |
| --- | --- |

4.5.4.

Bosta studji tal-KESE kkonfermaw il-fehma li huwa essenzjali li jiġi introdott, flimkien mill-indikatur tal-PDG ġeneralment aċċettat li s’issa wera li huwa rilevanti, indikatur ieħor li kapaċi juri mhux biss it-tkabbir ekonomiku iżda wkoll l-impatt u r-riżultati tiegħu (riżult domestiku gross). Il-monitoraġġ tal-proċess ta’ żvilupp mixtieq li jwassal għall-2030 għandu jkun ibbażat fuq sett kumpless ta’ indikaturi ekonomiċi, soċjali u ambjentali (18).

| 4.5.5. | Il-qafas ta’ monitoraġġ għandu jkun marbut ukoll mas-Semestru tal-UE. |
| --- | --- |

4.5.5.

Il-qafas ta’ monitoraġġ għandu jkun marbut ukoll mas-Semestru tal-UE.

| 4.5.6. | L-Aġenda 2030 tirrikjedi lill-gvernijiet jistabbilixxu qafas għall-monitoraġġ u r-reviżjoni, b’hekk jiġu stabbiliti strumenti għaċ-ċiklu sħiħ tal-politika tat-tfassil tal-istrateġija, implimentazzjoni, monitoraġġ u reviżjoni tal-istrateġiji. L-istadju tar-reviżjoni ma ġiex ikkunsidrat fil-Komunikazzjoni. Ir-raġuni għal dan tista’ tkun il-fatt li m’hemmx strateġija globali u pjan ta’ azzjoni għall-implimentazzjoni tal-SDG li jistgħu jiġu riveduti regolarment. |
| --- | --- |

4.5.6.

L-Aġenda 2030 tirrikjedi lill-gvernijiet jistabbilixxu qafas għall-monitoraġġ u r-reviżjoni, b’hekk jiġu stabbiliti strumenti għaċ-ċiklu sħiħ tal-politika tat-tfassil tal-istrateġija, implimentazzjoni, monitoraġġ u reviżjoni tal-istrateġiji. L-istadju tar-reviżjoni ma ġiex ikkunsidrat fil-Komunikazzjoni. Ir-raġuni għal dan tista’ tkun il-fatt li m’hemmx strateġija globali u pjan ta’ azzjoni għall-implimentazzjoni tal-SDG li jistgħu jiġu riveduti regolarment.

4.6.   
  Responsabbiltà kondiviża u approċċ li jinvolvi diversi partijiet interessati

| 4.6.1. | L-SDGs huma aġenda ta’ diversi partijiet interessati. Dawn jistgħu jiġu implimentati biss jekk is-soċjetà ċivili, in-negozji, it-trejdjunjins, il-komunitajiet lokali u partijiet oħrajn interessati jkollhom rwol attiv u sjieda. Il-mekkaniżmi ta’ governanza parteċipatorja jeħtieġ li jiżguraw li s-soċjetà ċivili tkun involuta fil-livelli kollha: mil-livell lokali u nazzjonali sal-livell Ewropew u dak tan-NU. L-SDGs jirrikjedu istituzzjonijiet u partijiet interessati li jikkooperaw b’mod integrat fi ħdan setturi differenti. |
| --- | --- |

4.6.1.

L-SDGs huma aġenda ta’ diversi partijiet interessati. Dawn jistgħu jiġu implimentati biss jekk is-soċjetà ċivili, in-negozji, it-trejdjunjins, il-komunitajiet lokali u partijiet oħrajn interessati jkollhom rwol attiv u sjieda. Il-mekkaniżmi ta’ governanza parteċipatorja jeħtieġ li jiżguraw li s-soċjetà ċivili tkun involuta fil-livelli kollha: mil-livell lokali u nazzjonali sal-livell Ewropew u dak tan-NU. L-SDGs jirrikjedu istituzzjonijiet u partijiet interessati li jikkooperaw b’mod integrat fi ħdan setturi differenti.

| 4.6.2. | F’deċiżjoni riċenti l-Kummissjoni nediet pjattaforma ta’ diversi partijiet interessati dwar l-implimentazzjoni tal-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli fl-UE (19). Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon dan il-proġett il-ġdid u joffri l-għajnuna tiegħu sabiex il-pjattaforma tirnexxi. |
| --- | --- |

4.6.2.

F’deċiżjoni riċenti l-Kummissjoni nediet pjattaforma ta’ diversi partijiet interessati dwar l-implimentazzjoni tal-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli fl-UE (19). Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon dan il-proġett il-ġdid u joffri l-għajnuna tiegħu sabiex il-pjattaforma tirnexxi.

| 4.6.3. | Madankollu, il-KESE huwa diżappuntat li l-Kummissjoni, fil-Komunikazzjoni tagħha, ma rrisponditx għall-proposta tal-KESE li jinħoloq Forum dwar l-Iżvilupp Sostenibbli Ewropew fi sħubija mal-Kummissjoni Ewropea, u għar-rakkomandazzjonijiet tiegħu dwar kif jitfassal tali forum (20) u li kienu bbażati fuq l-eżitu ta’ preżentazzjonijiet dwar il-forum propost f’konferenzi, fi gruppi ta’ ħidma tal-Kunsill, fil-Kummissjoni u fil-konsultazzjonijiet mal-partijiet intressati, fejn il-parteċipanti esprimew l-appoġġ għall-forum. |
| --- | --- |

4.6.3.

Madankollu, il-KESE huwa diżappuntat li l-Kummissjoni, fil-Komunikazzjoni tagħha, ma rrisponditx għall-proposta tal-KESE li jinħoloq Forum dwar l-Iżvilupp Sostenibbli Ewropew fi sħubija mal-Kummissjoni Ewropea, u għar-rakkomandazzjonijiet tiegħu dwar kif jitfassal tali forum (20) u li kienu bbażati fuq l-eżitu ta’ preżentazzjonijiet dwar il-forum propost f’konferenzi, fi gruppi ta’ ħidma tal-Kunsill, fil-Kummissjoni u fil-konsultazzjonijiet mal-partijiet intressati, fejn il-parteċipanti esprimew l-appoġġ għall-forum.

| 4.7. | Il-KESE japprezza li l-Kummissjoni, fid-deċiżjoni tagħha li tistabbilixxi pjattaforma ta’ diversi partijiet interessati, estendiet il-kompiti tal-pjattaforma fir-rigward tas-segwitu dwar l-implimentazzjoni tal-SDGs u l-iskambjar tal-aħjar prattiki, u inkludiet rwol konsultattiv għar-rappreżentanti tas-soċjetà ċivili fil-ħidma ta’ riflessjoni dwar l-implimentazzjoni fit-tul tal-SDGs kif ukoll involviment fil-monitoraġġ u r-rieżami tal-politiki ta’ implimentazzjoni. Il-pjattaforma għandha tiffaċilita wkoll il-kooperazzjoni u s-sħubijiet bejn diversi partijiet interessati. Il-KESE jemmen li dan it-tip ta’ pjattaforma parteċipattiva jeħtieġ li jaqdi rwol kruċjali f’tip ġdid ta’ governanza Ewropea, li għandu jkun ikkaratterizzat minn sjieda kondiviża. |
| --- | --- |

4.7.

Il-KESE japprezza li l-Kummissjoni, fid-deċiżjoni tagħha li tistabbilixxi pjattaforma ta’ diversi partijiet interessati, estendiet il-kompiti tal-pjattaforma fir-rigward tas-segwitu dwar l-implimentazzjoni tal-SDGs u l-iskambjar tal-aħjar prattiki, u inkludiet rwol konsultattiv għar-rappreżentanti tas-soċjetà ċivili fil-ħidma ta’ riflessjoni dwar l-implimentazzjoni fit-tul tal-SDGs kif ukoll involviment fil-monitoraġġ u r-rieżami tal-politiki ta’ implimentazzjoni. Il-pjattaforma għandha tiffaċilita wkoll il-kooperazzjoni u s-sħubijiet bejn diversi partijiet interessati. Il-KESE jemmen li dan it-tip ta’ pjattaforma parteċipattiva jeħtieġ li jaqdi rwol kruċjali f’tip ġdid ta’ governanza Ewropea, li għandu jkun ikkaratterizzat minn sjieda kondiviża.

Brussell, il-5 ta’ Lulju 2017.

Georges DASSIS

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

---

(1)  EPSC Strategic Notes, Sustainability Now! A European Vision for Sustainability, 20 ta’ Lulju 2016; Opinjoni tal-KESE dwar Forum tas-Soċjetà Ċivili dwar l-Iżvilupp Sostenibbli, (ĠU C 303, 19.8.2016, p.73); Opinjoni tal-KESE dwar Żvilupp sostenibbli – immappjar tal-politiki interni u esterni tal-UE, (ĠU C 487, 28.12.2016, p.41).

1

Forum tas-Soċjetà Ċivili dwar l-Iżvilupp Sostenibbli

Żvilupp sostenibbli – immappjar tal-politiki interni u esterni tal-UE

(2)  C(2017) 2941 final.

2

(3)  Opinjoni tal-KESE dwar Miżuri ġodda għal implimentazzjoni u governanza orjentati lejn l-iżvilupp – valutazzjoni tal-Fondi Strutturali u ta’ Investiment Ewropej u rakkomandazzjonijiet relatati (ĠU C 487, 28.12.2016, p. 1); ara wkoll OECD, Measuring wellbeing and progress http://www.oecd.org/statistics/measuring-well-being-and-progress.htm

3

Miżuri ġodda għal implimentazzjoni u governanza orjentati lejn l-iżvilupp – valutazzjoni tal-Fondi Strutturali u ta’ Investiment Ewropej u rakkomandazzjonijiet relatati

(4)  Opinjoni tal-KESE dwar Forum tas-Soċjetà Ċivili dwar l-Iżvilupp Sostenibbli (ĠU C 303, 19.8.2016, p.73); Opinjoni tal-KESE dwar Żvilupp sostenibbli – immappjar tal-politiki interni u esterni tal-Unjoni Ewropea (ĠU C 487, 28.12.2016, p. 41); Opinjoni tal-KESE dwar L-Aġenda 2030 – Unjoni Ewropea impenjata għall-iżvilupp sostenibbli globalment (ĠU C 34, 2.2.2017, p.58).

4

Forum tas-Soċjetà Ċivili dwar l-Iżvilupp Sostenibbli

Żvilupp sostenibbli – immappjar tal-politiki interni u esterni tal-Unjoni Ewropea

L-Aġenda 2030 – Unjoni Ewropea impenjata għall-iżvilupp sostenibbli globalment

(5)  COM(2016) 739 final.

5

(6)  Opinjoni tal-KESE dwar L-Aġenda 2030 – Unjoni Ewropea impenjata għall-iżvilupp sostenibbli globalment (ĠU C 34, 2.2.2017, p. 58).

6

L-Aġenda 2030 – Unjoni Ewropea impenjata għall-iżvilupp sostenibbli globalment

(7)  COM(2016) 739 final, p. 3.

7

(8)  “Jeħtieġ li nittrasformaw l-ekonomiji tagħna” Diskors mill-Viċi President tal-Kummissjoni, Frans Timmermans fis-Summit tan-NU fis-27 ta’ Settembru 2015.

8

(9)  ĠU C 487, 28.12.2016, p. 41, para 3.4

9

(10)  Riżoluzzjoni tat-12 ta’ Mejju 2016 http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//TEXT+TA+P8-TA-2016-0224+0+DOC+XML+V0//MT

10

(11)  Common appeal to European leaders by European Civil Society Organisations and Trade Unions (Appell komuni lill-mexxejja Ewropej mill-Organizzazzjonijiet u t-Trade Unions tas-Soċjetà Ċivili), 21 ta’ Marzu 2017“The Europe we want” (L-Ewropa li Nixtiequ) https://concordeurope.org/wp-content/uploads/2017/03/EuropeWeWant_Statement_English_201703.pdf?1855fc; Dikjarazzjoni minn Solidar dwar “Our Common Future” (Il-Futur Komuni Tagħna) http://www.solidar.org/en/news/statement-our-common-european-future

11

(12)  ĠU C 487, 28.12.2016, p. 41, para 1.5

12

(13)  ĠU C 487, 28.12.2016, p. 41, para 1.7

13

(14)  Eurostat, Sustainable Development in the European Union (Żvilupp Sostenibbli fl-Unjoni Ewropea), 2016

14

(15)  ĠU C 487, 28.12.2016, p. 41, para 4.1.

15

(16)  ĠU C 487, 28.12.2016, p. 41, para 1.11; (Opinjoni tal-KESE dwar L-Istħarriġ Annwali dwar it-Tkabbir 2017 (ĠU C 173, 31.5.2017, p. 73).

16

(17)  Opinjoni tal-KESE dwar Żvilupp sostenibbli: l-immappjar tal-politiki interni u esterni tal-UE (ĠU C 487, 28.12.2016, p. 41); ara wkoll l-Opinjoni tal-KESE dwar Green Paper dwar il-Finanzjament fuq Terminu Twil tal-Ekonomija Ewropea (ĠU C 327, 12.11.2013, p. 11); ara wkoll The Green Book, UK government https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/220541/green_book_complete.pdf

17

Żvilupp sostenibbli: l-immappjar tal-politiki interni u esterni tal-UE

Green Paper dwar il-Finanzjament fuq Terminu Twil tal-Ekonomija Ewropea

(18)  Ara aktar fuq: Genuine progress indicator (Indikatur ġenwin tal-indikatur, GPI), Happy Planet index, il-“footprint index” (indiċi tal-impronta), eċċ.

18

(19)  C(2017) 2941 final.

19

(20)  Opinjoni tal-KESE dwar “Forum tas-Soċjetà Ċivili dwar l-Iżvilupp Sostenibbli” (ĠU C 303, 19.8.2016, p. 73–80).

20

---

| 13.10.2017 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 345/97 |
| --- | --- | --- | --- |

13.10.2017

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 345/97

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Komunikazzjoni tal-Kummissjoni — Pjan ta’ Ħidma dwar l-Ekodisinn 2016-2019”

[COM(2016) 773 final]

(2017/C 345/16)

| Relatur: | Cillian LOHAN |
| --- | --- |

Relatur:

Cillian LOHAN

| Konsultazzjoni | Kummissjoni Ewropea, 27.1.2017 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropa |
| | |
| Deċiżjoni tal-Bureau | 13.12.2016 |
| | |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni Speċjalizzata għall-Agrikoltura, l-Iżvilupp Rurali u l-Ambjent |
| Adottata fis-sezzjoni | 15.6.2017 |
| Adottata fil-plenarja | 5.7.2017 |
| Sessjoni plenarja Nru | 527 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 130/0/1 |

Konsultazzjoni

Kummissjoni Ewropea, 27.1.2017

Bażi legali

Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropa

Deċiżjoni tal-Bureau

13.12.2016

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni Speċjalizzata għall-Agrikoltura, l-Iżvilupp Rurali u l-Ambjent

Adottata fis-sezzjoni

15.6.2017

Adottata fil-plenarja

5.7.2017

Sessjoni plenarja Nru

527

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

130/0/1

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-kamp ta’ applikazzjoni tal-Pjan ta’ Ħidma dwar l-Ekodisinn 2016-2019 huwa limitat wisq biex iġib bidla ġenerali fl-imġiba tul il-katini ta’ forniment tal-prodotti u s-servizzi b’ritmu li jirrifletti l-ambizzjoni tal-Pjan ta’ Azzjoni għall-Ekonomija Ċirkolari. |
| --- | --- |

1.1.

Il-kamp ta’ applikazzjoni tal-Pjan ta’ Ħidma dwar l-Ekodisinn 2016-2019 huwa limitat wisq biex iġib bidla ġenerali fl-imġiba tul il-katini ta’ forniment tal-prodotti u s-servizzi b’ritmu li jirrifletti l-ambizzjoni tal-Pjan ta’ Azzjoni għall-Ekonomija Ċirkolari.

| 1.2. | L-ekodisinn tal-prodotti u s-servizzi jeħtieġ li jmur lil hinn minn sempliċi kunsiderazzjonijiet dwar l-enerġija. Għalkemm dawn huma importanti, hemm bżonn li ssir enfasi fuq iċ-ċiklu tal-ħajja kollu tal-prodotti, inklużi d-durabbiltà, il-faċilità tal-manutenzjoni u tiswija, il-potenzjal għall-kondiviżjoni u d-diġitalizzazzjoni, l-użu mill-ġdid, l-adattament, ir-riċiklabbiltà u l-assorbiment attwali wara l-użu fil-forma ta’ materjali sekondarji fi prodotti li jidħlu fis-suq. |
| --- | --- |

1.2.

L-ekodisinn tal-prodotti u s-servizzi jeħtieġ li jmur lil hinn minn sempliċi kunsiderazzjonijiet dwar l-enerġija. Għalkemm dawn huma importanti, hemm bżonn li ssir enfasi fuq iċ-ċiklu tal-ħajja kollu tal-prodotti, inklużi d-durabbiltà, il-faċilità tal-manutenzjoni u tiswija, il-potenzjal għall-kondiviżjoni u d-diġitalizzazzjoni, l-użu mill-ġdid, l-adattament, ir-riċiklabbiltà u l-assorbiment attwali wara l-użu fil-forma ta’ materjali sekondarji fi prodotti li jidħlu fis-suq.

| 1.3. | L-ekodisinn jeħtieġ li jinkorpora l-prinċipji tal-ekonomija ċirkolari, fil-kuntest tad-diġitalizzazzjoni, l-ekonomija ta’ kondiviżjoni u funzjonali, sabiex ikun hemm konsistenza fost l-istrateġiji varji li huma maħsuba biex jipprovdu mudell ekonomiku ġdid. |
| --- | --- |

1.3.

L-ekodisinn jeħtieġ li jinkorpora l-prinċipji tal-ekonomija ċirkolari, fil-kuntest tad-diġitalizzazzjoni, l-ekonomija ta’ kondiviżjoni u funzjonali, sabiex ikun hemm konsistenza fost l-istrateġiji varji li huma maħsuba biex jipprovdu mudell ekonomiku ġdid.

| 1.4. | Il-partijiet komponenti ta’ prodott għandhom ikunu jistgħu jiġu rkuprati faċilment għall-użu mill-ġdid u/jew il-manifattura mill-ġdid u jixprunaw il-ħolqien ta’ suq b’saħħtu tal-materja prima sekondarja. |
| --- | --- |

1.4.

Il-partijiet komponenti ta’ prodott għandhom ikunu jistgħu jiġu rkuprati faċilment għall-użu mill-ġdid u/jew il-manifattura mill-ġdid u jixprunaw il-ħolqien ta’ suq b’saħħtu tal-materja prima sekondarja.

| 1.5. | Ir-rekwiżiti tat-tikkettar jistgħu jistimolaw strateġiji ta’ ekodisinn aħjar u jgħinu lill-konsumaturi fit-teħid ta’ deċiżjonijiet, u b’hekk iservu bħala xprun għal bidla fl-imġiba. It-tikkettar għandu jinkludi l-istennija tal-għomor għall-prodott, u/jew tal-komponenti importanti tiegħu. |
| --- | --- |

1.5.

Ir-rekwiżiti tat-tikkettar jistgħu jistimolaw strateġiji ta’ ekodisinn aħjar u jgħinu lill-konsumaturi fit-teħid ta’ deċiżjonijiet, u b’hekk iservu bħala xprun għal bidla fl-imġiba. It-tikkettar għandu jinkludi l-istennija tal-għomor għall-prodott, u/jew tal-komponenti importanti tiegħu.

| 1.6. | Il-KESE jtenni l-appoġġ tieħu għall-użu tar-Responsabbiltà Estiża tal-Produttur bħala għodda biex tippromovi t-tranżizzjoni għal mudelli ta’ negozju tal-ekonomija ċirkolari, u jenfasizza li dan ukoll jista’ jkollu rwol fil-promozzjoni tal-ekodisinn. |
| --- | --- |

1.6.

Il-KESE jtenni l-appoġġ tieħu għall-użu tar-Responsabbiltà Estiża tal-Produttur bħala għodda biex tippromovi t-tranżizzjoni għal mudelli ta’ negozju tal-ekonomija ċirkolari, u jenfasizza li dan ukoll jista’ jkollu rwol fil-promozzjoni tal-ekodisinn.

2.   Kuntest

| 2.1. | Il-Pjan ta’ Ħidma tal-Ekodisinn 2016-2019 jikkontribwixxi għall-inizjattiva l-ġdida tal-Kummissjoni dwar l-Ekonomija Ċirkolari. L-għan ġenerali huwa li tiġi promossa tranżizzjoni lejn mudell tal-ekonomija ċirkolari li jqis iċ-ċiklu kollu tal-ħajja tal-prodotti u l-materjali. |
| --- | --- |

2.1.

Il-Pjan ta’ Ħidma tal-Ekodisinn 2016-2019 jikkontribwixxi għall-inizjattiva l-ġdida tal-Kummissjoni dwar l-Ekonomija Ċirkolari. L-għan ġenerali huwa li tiġi promossa tranżizzjoni lejn mudell tal-ekonomija ċirkolari li jqis iċ-ċiklu kollu tal-ħajja tal-prodotti u l-materjali.

| 2.2. | Dan isegwi mill-Pjani ta’ Ħidma tal-Ekodisinn preċedenti għall-perjodi 2009-2011 u 2012-2014. Il-kuntest leġislattiv tiegħu huwa d-Direttiva qafas 2009/125/KE dwar l-Ekodisinn u d-Direttiva qafas 2010/30/KE dwar it-Tikkettar Enerġetiku. Huma previsti Pjani ta’ Ħidma regolari fl-Artikolu 16(1) tad-Direttiva dwar l-Ekodisinn. |
| --- | --- |

2.2.

Dan isegwi mill-Pjani ta’ Ħidma tal-Ekodisinn preċedenti għall-perjodi 2009-2011 u 2012-2014. Il-kuntest leġislattiv tiegħu huwa d-Direttiva qafas 2009/125/KE dwar l-Ekodisinn u d-Direttiva qafas 2010/30/KE dwar it-Tikkettar Enerġetiku. Huma previsti Pjani ta’ Ħidma regolari fl-Artikolu 16(1) tad-Direttiva dwar l-Ekodisinn.

| 2.3. | Qed jiġi previst bħala mezz għat-tisħiħ tal-kompetittività tal-Ewropa u l-promozzjoni tat-tkabbir ekonomiku filwaqt li tingħata spinta lill-ħolqien tal-impjiegi. |
| --- | --- |

2.3.

Qed jiġi previst bħala mezz għat-tisħiħ tal-kompetittività tal-Ewropa u l-promozzjoni tat-tkabbir ekonomiku filwaqt li tingħata spinta lill-ħolqien tal-impjiegi.

| 2.4. | Kien hemm xi aspettattiva li kwalunkwe rieżami tad-Direttiva dwar l-Ekodisinn jew aġġornament tal-Pjan ta’ Ħidma jirriżultaw fi twessigħ tal-kamp ta’ applikazzjoni tal-inizjattivi preċedenti dwar l-Ekodisinn. |
| --- | --- |

2.4.

Kien hemm xi aspettattiva li kwalunkwe rieżami tad-Direttiva dwar l-Ekodisinn jew aġġornament tal-Pjan ta’ Ħidma jirriżultaw fi twessigħ tal-kamp ta’ applikazzjoni tal-inizjattivi preċedenti dwar l-Ekodisinn.

3.   Ħarsa ġenerali lejn il-Pjan ta’ Ħidma dwar l-Ekodisinn 2016-2019

| 3.1. | Il-qafas leġislattiv tal-Ekodisinn u t-Tikkettar Enerġetiku huwa identifikat bħala wieħed li għandu għan doppju (1). L-ewwel nett, biex ikun żgurat li permezz tal-ekodisinn progressivament jitħallew fis-suq prodotti aktar effiċjenti. It-tieni wieħed jiffoka fuq l-għoti tas-setgħa u l-inkoraġġiment lill-konsumaturi biex jixtru l-aktar prodotti effiċjenti permezz tat-tikkettar enerġetiku. |
| --- | --- |

3.1.

Il-qafas leġislattiv tal-Ekodisinn u t-Tikkettar Enerġetiku huwa identifikat bħala wieħed li għandu għan doppju (1). L-ewwel nett, biex ikun żgurat li permezz tal-ekodisinn progressivament jitħallew fis-suq prodotti aktar effiċjenti. It-tieni wieħed jiffoka fuq l-għoti tas-setgħa u l-inkoraġġiment lill-konsumaturi biex jixtru l-aktar prodotti effiċjenti permezz tat-tikkettar enerġetiku.

| 3.2. | Il-Pjan ta’ Ħidma attwali jistabbilixxi l-miżuri ta’ implimentazzjoni adottati, inklużi 28 Regolament dwar l-Ekodisinn, 16-il Regolament Delegat dwar it-Tikkettar rigward l-enerġija, u 3 Ftehimiet Volontarji rikonoxxuti. |
| --- | --- |

3.2.

Il-Pjan ta’ Ħidma attwali jistabbilixxi l-miżuri ta’ implimentazzjoni adottati, inklużi 28 Regolament dwar l-Ekodisinn, 16-il Regolament Delegat dwar it-Tikkettar rigward l-enerġija, u 3 Ftehimiet Volontarji rikonoxxuti.

| 3.3. | Oqsma oħrajn ta’ ħidma jinkludu l-miżura tal-ekodisinn, għall-prodotti tat-tisħin tal-arja u għall-prodotti tat-tkessiħ, u li tieħu l-forma ta’ regolament, kif ukoll serje ta’ emendi għar-regolamenti biex itejbu l-ittestjar tal-prodott u jnaqqsu l-ambitu għal qerq permezz tal-ekodisinn u t-tikkettar enerġetiku. Dawn l-inizjattivi huma komplementari għal dan il-pjan ta’ ħidma u huma referenzjati iżda mhux jinsabu fih speċifikament |
| --- | --- |

3.3.

Oqsma oħrajn ta’ ħidma jinkludu l-miżura tal-ekodisinn, għall-prodotti tat-tisħin tal-arja u għall-prodotti tat-tkessiħ, u li tieħu l-forma ta’ regolament, kif ukoll serje ta’ emendi għar-regolamenti biex itejbu l-ittestjar tal-prodott u jnaqqsu l-ambitu għal qerq permezz tal-ekodisinn u t-tikkettar enerġetiku. Dawn l-inizjattivi huma komplementari għal dan il-pjan ta’ ħidma u huma referenzjati iżda mhux jinsabu fih speċifikament

| 3.4. | Il-valutazzjoni u l-preżentazzjoni tal-ħidma eżistenti u li għaddejja bħalissa hija ffukata fuq it-tikkettar tal-enerġija u l-kisba ta’ element ta’ ekodisinn biss fil-kuntest ta’ effiċjenza ta’ prestazzjoni. |
| --- | --- |

3.4.

Il-valutazzjoni u l-preżentazzjoni tal-ħidma eżistenti u li għaddejja bħalissa hija ffukata fuq it-tikkettar tal-enerġija u l-kisba ta’ element ta’ ekodisinn biss fil-kuntest ta’ effiċjenza ta’ prestazzjoni.

| 3.5. | Gruppi ta’ prodotti ġodda ġew miżjuda mal-lista ta’ prodotti li huma fil-qalba tal-leġislazzjoni jew reviżjonijiet eżistenti. Dawn huma:






  — | Il-bini ta’ sistemi ta’ awtomazzjoni u kontroll |
| --- | --- | --- |

3.5.

Gruppi ta’ prodotti ġodda ġew miżjuda mal-lista ta’ prodotti li huma fil-qalba tal-leġislazzjoni jew reviżjonijiet eżistenti. Dawn huma:

—

Il-bini ta’ sistemi ta’ awtomazzjoni u kontroll

| — | Ktieli elettriċi |
| --- | --- |

—

Ktieli elettriċi

| — | Tagħmir li jnixxef l-idejn |
| --- | --- |

—

Tagħmir li jnixxef l-idejn

| — | Liftijiet |
| --- | --- |

—

Liftijiet

| — | Pannelli solari u invertituri |
| --- | --- |

—

Pannelli solari u invertituri

| — | Kontenituri refriġerati |
| --- | --- |

—

Kontenituri refriġerati

| — | Tagħmir ta’ tindif bi pressa għolja (High-pressure cleaners). |
| --- | --- |

—

Tagħmir ta’ tindif bi pressa għolja (High-pressure cleaners).

4.   Il-prinċipji tal-ekodisinn

| 4.1. | L-ekodisinn jista’ jikkontribwixxi għad-diżakkoppjar tat-tkabbir ekonomiku mill-konsum tar-riżorsi permezz ta’ tnaqqis fl-użu ta’ materjali u enerġija, rati ogħla ta’ riċiklaġġ u anqas ġenerazzjoni ta’ skart (2). Il-forza tal-ekonomija ċirkolari hija li l-ħolqien tal-ġid ekonomiku, il-benefiċċji soċjali u l-gwadann ambjentali jimxu id f’id. L-ekodisinn jista’ jkun xprun importanti għas-sostenibbiltà soċjali. |
| --- | --- |

4.1.

L-ekodisinn jista’ jikkontribwixxi għad-diżakkoppjar tat-tkabbir ekonomiku mill-konsum tar-riżorsi permezz ta’ tnaqqis fl-użu ta’ materjali u enerġija, rati ogħla ta’ riċiklaġġ u anqas ġenerazzjoni ta’ skart (2). Il-forza tal-ekonomija ċirkolari hija li l-ħolqien tal-ġid ekonomiku, il-benefiċċji soċjali u l-gwadann ambjentali jimxu id f’id. L-ekodisinn jista’ jkun xprun importanti għas-sostenibbiltà soċjali.

| 4.2. | Minkejja li d-Direttiva dwar l-Ekodisinn intużat biex ittejjeb l-effiċjenza enerġetika tal-prodotti, tista’ tintuża wkoll b’mod aktar intensiv biex tħeġġeġ id-disinn ta’ prodotti ċirkolari, pereżempju billi jiġu projbiti strateġiji tad-disinn li jxekklu t-tiswija jew il-bdil ta’ parts difettużi (3). |
| --- | --- |

4.2.

Minkejja li d-Direttiva dwar l-Ekodisinn intużat biex ittejjeb l-effiċjenza enerġetika tal-prodotti, tista’ tintuża wkoll b’mod aktar intensiv biex tħeġġeġ id-disinn ta’ prodotti ċirkolari, pereżempju billi jiġu projbiti strateġiji tad-disinn li jxekklu t-tiswija jew il-bdil ta’ parts difettużi (3).

| 4.3. | L-ekodisinn jipprovdi sistemi ta’ prodotti-servizzi u prodotti magħmula b’inqas riżorsi, bl-użu ta’ riżorsi riċiklati u rinnovabbli filwaqt li jiġu evitati l-materjali perikolużi, u anke bl-użu ta’ komponenti li jservu aktar fit-tul u aktar faċli ssirilhom manutenzjoni, jissewwew, jiġu aġġornati, u riċiklati. Jistgħu jiġu identifikati żewġ approċċi: disinnjar mill-ġdid tal-prodotti bbażat fuq titjib inkrementali fid-disinn ta’ prodotti eżistenti u dawk ġodda u bl-għan li jiġu żviluppati prodotti ġodda li jkunu effiċjenti fl-użu tar-riżorsi li jistgħu jissewwew, jiġu aġġornati, u rriċiklati (4). Sal-lum l-implimentazzjoni tad-Direttiva dwar l-Ekodisinn kienet tippromovi l-aktar l-ewwel approċċ inkrementali, iżda issa għandha tagħfas fuq l-applikazzjoni tat-tieni approċċ, flimkien mal-iżvilupp ta’ tikkettar rivedut u adatt, u permezz tal-appoġġ mill-ħidma li qed iwettqu bħalissa l-organizzazzjonijiet Ewropej tal-istandardizzazzjoni” f’dawn l-oqsma. |
| --- | --- |

4.3.

L-ekodisinn jipprovdi sistemi ta’ prodotti-servizzi u prodotti magħmula b’inqas riżorsi, bl-użu ta’ riżorsi riċiklati u rinnovabbli filwaqt li jiġu evitati l-materjali perikolużi, u anke bl-użu ta’ komponenti li jservu aktar fit-tul u aktar faċli ssirilhom manutenzjoni, jissewwew, jiġu aġġornati, u riċiklati. Jistgħu jiġu identifikati żewġ approċċi: disinnjar mill-ġdid tal-prodotti bbażat fuq titjib inkrementali fid-disinn ta’ prodotti eżistenti u dawk ġodda u bl-għan li jiġu żviluppati prodotti ġodda li jkunu effiċjenti fl-użu tar-riżorsi li jistgħu jissewwew, jiġu aġġornati, u rriċiklati (4). Sal-lum l-implimentazzjoni tad-Direttiva dwar l-Ekodisinn kienet tippromovi l-aktar l-ewwel approċċ inkrementali, iżda issa għandha tagħfas fuq l-applikazzjoni tat-tieni approċċ, flimkien mal-iżvilupp ta’ tikkettar rivedut u adatt, u permezz tal-appoġġ mill-ħidma li qed iwettqu bħalissa l-organizzazzjonijiet Ewropej tal-istandardizzazzjoni” f’dawn l-oqsma.

| 4.4. | Element ewlieni tad-disinn ċirkolari huwa li prodott jista’ jsir servizz b’bidla fl-enfasi minn sjieda għal użu, minn bejgħ ta’ prodott għal kuntrattar ibbażat fuq il-prestazzjoni, eż. Sistema ta’ Prodott-Servizz u Ftehimiet dwar il-Livell ta’ Servizz. |
| --- | --- |

4.4.

Element ewlieni tad-disinn ċirkolari huwa li prodott jista’ jsir servizz b’bidla fl-enfasi minn sjieda għal użu, minn bejgħ ta’ prodott għal kuntrattar ibbażat fuq il-prestazzjoni, eż. Sistema ta’ Prodott-Servizz u Ftehimiet dwar il-Livell ta’ Servizz.

| 4.5. | Fis-settur agrikolu u fis-settur tal-produzzjoni tal-ikel, għandu jiġi nnutat li s-sistemi sostenibbli tal-produzzjoni tal-ikel, b’mod partikolari dawk organiċi, huma eżempji kemm taċ-ċirkolarità kif ukoll tal-ekodisinn. |
| --- | --- |

4.5.

Fis-settur agrikolu u fis-settur tal-produzzjoni tal-ikel, għandu jiġi nnutat li s-sistemi sostenibbli tal-produzzjoni tal-ikel, b’mod partikolari dawk organiċi, huma eżempji kemm taċ-ċirkolarità kif ukoll tal-ekodisinn.

| 4.6. | L-inizjattiva konġunta mnedija riċentement mill-KESE u l-Kummissjoni Ewropea dwar it-twaqqif ta’ Pjattaforma Ewropea tal-Partijiet Interessati għall-Ekonomija Ċirkolari b’diversi partijiet interessati tista’ tiffaċilita l-immappjar tal-aħjar prattiki f’dan il-qasam, u tidentifika l-politiki li jxekklu t-tranżizzjoni lejn l-ekodisinn. |
| --- | --- |

4.6.

L-inizjattiva konġunta mnedija riċentement mill-KESE u l-Kummissjoni Ewropea dwar it-twaqqif ta’ Pjattaforma Ewropea tal-Partijiet Interessati għall-Ekonomija Ċirkolari b’diversi partijiet interessati tista’ tiffaċilita l-immappjar tal-aħjar prattiki f’dan il-qasam, u tidentifika l-politiki li jxekklu t-tranżizzjoni lejn l-ekodisinn.

5.   Lakuni u omissjonijiet

5.1.   
  Approċċ integrat

| 5.1.1. | L-ekodisinn tal-prodotti u s-servizzi jeħtieġ li jmur lil hinn minn sempliċi kunsiderazzjonijiet dwar l-enerġija. Għalkemm dawn huma importanti, hemm bżonn li jkun hemm enfasi fuq iċ-ċiklu tal-ħajja kollu tal-prodotti, inklużi d-durabbiltà, il-faċilità tal-manutenzjoni u tiswija, il-potenzjal għall-kondiviżjoni u d-diġitalizzazzjoni, l-użu mill-ġdid, l-adattament, ir-riċiklabbiltà u l-assorbiment attwali wara l-użu fil-forma ta’ materjali sekondarji fi prodotti li jidħlu fis-suq. L-ekodisinn jeħtieġ ikun parti minn approċċ integrat, fejn kemm l-effiċjenza enerġetika kif ukoll l-prestazzjoni ta’ prodotti jitqiesu b’mod konġunt u fuq bażi ugwali mal-effiċjenza u l-prestazzjoni f’termini tal-użu ta’ riżorsi u materjali. |
| --- | --- |

5.1.1.

L-ekodisinn tal-prodotti u s-servizzi jeħtieġ li jmur lil hinn minn sempliċi kunsiderazzjonijiet dwar l-enerġija. Għalkemm dawn huma importanti, hemm bżonn li jkun hemm enfasi fuq iċ-ċiklu tal-ħajja kollu tal-prodotti, inklużi d-durabbiltà, il-faċilità tal-manutenzjoni u tiswija, il-potenzjal għall-kondiviżjoni u d-diġitalizzazzjoni, l-użu mill-ġdid, l-adattament, ir-riċiklabbiltà u l-assorbiment attwali wara l-użu fil-forma ta’ materjali sekondarji fi prodotti li jidħlu fis-suq. L-ekodisinn jeħtieġ ikun parti minn approċċ integrat, fejn kemm l-effiċjenza enerġetika kif ukoll l-prestazzjoni ta’ prodotti jitqiesu b’mod konġunt u fuq bażi ugwali mal-effiċjenza u l-prestazzjoni f’termini tal-użu ta’ riżorsi u materjali.

| 5.1.2. | Il-Pjan ta’ Ħidma attwali jirrikonoxxi l-limitazzjonijiet meta l-enfasi ssir primarjament fuq il-prestazzjoni tal-enerġija. Il-ħtieġa għal strateġija aktar komprensiva dwar l-ekodisinn hija ċara kemm għall-konsistenza kif ukoll għaċ-ċarezza. Id-Direttiva dwar l-Ekodisinn innifisha mhijiex limitata għall-prestazzjoni enerġetika ta’ prodotti relatati mal-enerġija, iżda tindirizza wkoll ambitu usa’ tal-materjal tal-komponenti ta’ dawn il-prodotti, u l-impatt usa’ u l-ispejjeż ta’ nuqqas ta’ effiċjenza fl-użu tar-riżorsi. |
| --- | --- |

5.1.2.

Il-Pjan ta’ Ħidma attwali jirrikonoxxi l-limitazzjonijiet meta l-enfasi ssir primarjament fuq il-prestazzjoni tal-enerġija. Il-ħtieġa għal strateġija aktar komprensiva dwar l-ekodisinn hija ċara kemm għall-konsistenza kif ukoll għaċ-ċarezza. Id-Direttiva dwar l-Ekodisinn innifisha mhijiex limitata għall-prestazzjoni enerġetika ta’ prodotti relatati mal-enerġija, iżda tindirizza wkoll ambitu usa’ tal-materjal tal-komponenti ta’ dawn il-prodotti, u l-impatt usa’ u l-ispejjeż ta’ nuqqas ta’ effiċjenza fl-użu tar-riżorsi.

| 5.1.3. | Il-prinċipji tal-ekonomija ċirkolari jirrikjedu prodotti u servizzi li jservu fit-tul, jistgħu jerġgħu jintużaw, jistgħu jissewwew, u riċiklabbli. Il-ħtiġijiet tal-ekodisinn jeħtieġ jinkorporaw dawn il-prinċipji, fil-kuntest tad-diġitalizzazzjoni, l-ekonomija ta’ kondiviżjoni (5) u funzjonali (6), sabiex ikun hemm konsistenza fost l-istrateġiji varji li huma maħsubin biex jipprovdu mudell ekonomiku ġdid (7). Ir-riskji assoċjati mal-inkonsistenza attwali jistgħu jwasslu għal inċertezza għas-settur tan-negozju, li min-naħa tagħha xxekkel l-innovazzjoni jew l-investiment fil-mudelli ta’ negozju li huma bbażati fuq mudell tal-ekonomija ċirkolari aktar komprensiv. Dan għandu jwassal ukoll għal żviluppi li jimmiraw lejn l-effiċjenza fl-użu tar-riżorsi minflok l-użu eċċessiv tal-enerġija u viċi versa. L-għażla ta’ prodotti ta’ bħalissa u fil-futur, li s’issa kienet ibbażata fuq l-ineffiċjenza enerġetika, għandha tiġi estiża bi prodotti u servizzi ta’ livell għoli ta’ effiċjenza fir-riżorsi. |
| --- | --- |

5.1.3.

Il-prinċipji tal-ekonomija ċirkolari jirrikjedu prodotti u servizzi li jservu fit-tul, jistgħu jerġgħu jintużaw, jistgħu jissewwew, u riċiklabbli. Il-ħtiġijiet tal-ekodisinn jeħtieġ jinkorporaw dawn il-prinċipji, fil-kuntest tad-diġitalizzazzjoni, l-ekonomija ta’ kondiviżjoni (5) u funzjonali (6), sabiex ikun hemm konsistenza fost l-istrateġiji varji li huma maħsubin biex jipprovdu mudell ekonomiku ġdid (7). Ir-riskji assoċjati mal-inkonsistenza attwali jistgħu jwasslu għal inċertezza għas-settur tan-negozju, li min-naħa tagħha xxekkel l-innovazzjoni jew l-investiment fil-mudelli ta’ negozju li huma bbażati fuq mudell tal-ekonomija ċirkolari aktar komprensiv. Dan għandu jwassal ukoll għal żviluppi li jimmiraw lejn l-effiċjenza fl-użu tar-riżorsi minflok l-użu eċċessiv tal-enerġija u viċi versa. L-għażla ta’ prodotti ta’ bħalissa u fil-futur, li s’issa kienet ibbażata fuq l-ineffiċjenza enerġetika, għandha tiġi estiża bi prodotti u servizzi ta’ livell għoli ta’ effiċjenza fir-riżorsi.

| 5.1.4. | Suq b’saħħtu tal-materja prima sekondarja huwa essenzjali għall-iżvilupp ta’ ekonomija ċirkolari. L-ekodisinn għandu jikkontribwixxi għad-disinn ta’ prodotti u servizzi li jippermetti s-separazzjoni tal-komponenti ta’ prodott. Jiġifieri, il-komponenti ta’ prodott għandhom ikunu jistgħu jiġu rkuprati faċilment għall-użu mill-ġdid u/jew il-manifattura mill-ġdid. Id-disinn għandu jippermetti dan l-irkupru ta’ materja prima sekondarja sabiex jipprovdi materjali nodfa u ta’ kwalità għolja għas-suq. |
| --- | --- |

5.1.4.

Suq b’saħħtu tal-materja prima sekondarja huwa essenzjali għall-iżvilupp ta’ ekonomija ċirkolari. L-ekodisinn għandu jikkontribwixxi għad-disinn ta’ prodotti u servizzi li jippermetti s-separazzjoni tal-komponenti ta’ prodott. Jiġifieri, il-komponenti ta’ prodott għandhom ikunu jistgħu jiġu rkuprati faċilment għall-użu mill-ġdid u/jew il-manifattura mill-ġdid. Id-disinn għandu jippermetti dan l-irkupru ta’ materja prima sekondarja sabiex jipprovdi materjali nodfa u ta’ kwalità għolja għas-suq.

| 5.1.5. | L-użu tad-disinn bħala xprun għal suq tal-materja prima sekondarja għandu jseħħ fil-kuntest tal-importanza ta’ durabbiltà u modularità fid-disinn wkoll. |
| --- | --- |

5.1.5.

L-użu tad-disinn bħala xprun għal suq tal-materja prima sekondarja għandu jseħħ fil-kuntest tal-importanza ta’ durabbiltà u modularità fid-disinn wkoll.

5.2.   
  Bidla fl-imġiba

| 5.2.1. | Għandha tintuża firxa ta’ strateġiji biex ibiddlu l-imġiba tal-konsumaturi. It-tikkettar waħdu mhux ser ikun biżżejjed biex isseħħ bidla ġenerali u mifruxa fl-imġiba. Opinjonijiet preċedenti tal-KESE diġà speċifikaw il-ħtieġa għall-użu ta’ strumenti ekonomiċi (8), it-tikkettar tat-tul ta’ ħajja tal-prodott (9) u l-ekonomija komportamentali (10) (b’mod partikolari in-“nudge thinking” (11)) bħala parti minn sett ta’ għodod biex tintlaħaq it-tranżizzjoni. |
| --- | --- |

5.2.1.

Għandha tintuża firxa ta’ strateġiji biex ibiddlu l-imġiba tal-konsumaturi. It-tikkettar waħdu mhux ser ikun biżżejjed biex isseħħ bidla ġenerali u mifruxa fl-imġiba. Opinjonijiet preċedenti tal-KESE diġà speċifikaw il-ħtieġa għall-użu ta’ strumenti ekonomiċi (8), it-tikkettar tat-tul ta’ ħajja tal-prodott (9) u l-ekonomija komportamentali (10) (b’mod partikolari in-“nudge thinking” (11)) bħala parti minn sett ta’ għodod biex tintlaħaq it-tranżizzjoni.

| 5.2.2. | Il-ħtieġa ta’ bidla fl-imġiba mhix limitata għall-konsumaturi u l-utenti aħħarin. Is-settur tan-negozju jeħtieġ l-appoġġ permezz ta’ inċentivi u ċ-ċertezza dwar id-direzzjoni tal-politika sabiex titħeġġeġ il-bidla. Dan ser ikun partikolarment kruċjali fis-settur tal-SMEs, fejn it-taħriġ u l-għodod ta’ taħriġ jistgħu jsaħħu l-fehim u l-applikazzjoni tal-prinċipji tal-ekodisinn, u jiżguraw li kwalunkwe tranżizzjoni ġġib magħha r-riallokazzjoni tal-ħaddiema kif xieraq biex jitnaqqas l-ispostament tal-persuni. |
| --- | --- |

5.2.2.

Il-ħtieġa ta’ bidla fl-imġiba mhix limitata għall-konsumaturi u l-utenti aħħarin. Is-settur tan-negozju jeħtieġ l-appoġġ permezz ta’ inċentivi u ċ-ċertezza dwar id-direzzjoni tal-politika sabiex titħeġġeġ il-bidla. Dan ser ikun partikolarment kruċjali fis-settur tal-SMEs, fejn it-taħriġ u l-għodod ta’ taħriġ jistgħu jsaħħu l-fehim u l-applikazzjoni tal-prinċipji tal-ekodisinn, u jiżguraw li kwalunkwe tranżizzjoni ġġib magħha r-riallokazzjoni tal-ħaddiema kif xieraq biex jitnaqqas l-ispostament tal-persuni.

| 5.2.3. | Il-KESE jtenni l-appoġġ tieħu għall-użu tar-Responsabbiltà Estiża tal-Produttur bħala għodda biex tippromovi t-tranżizzjoni lejn mudelli ta’ negozju tal-ekonomija ċirkolari, u jenfasizza li dan ukoll jista’ jkollu rwol fil-promozzjoni tal-ekodisinn. |
| --- | --- |

5.2.3.

Il-KESE jtenni l-appoġġ tieħu għall-użu tar-Responsabbiltà Estiża tal-Produttur bħala għodda biex tippromovi t-tranżizzjoni lejn mudelli ta’ negozju tal-ekonomija ċirkolari, u jenfasizza li dan ukoll jista’ jkollu rwol fil-promozzjoni tal-ekodisinn.

| 5.2.4. | L-Opinjoni tal-KESE dwar il-Pakkett tal-Ekonomija Ċirkolari (12) tirreferi għar-rwol ta’ mudelli ta’ sjieda ġodda, li jinkludu servizzi ta’ lokazzjoni tal-prodotti. Dan jista’ wkoll jixpruna l-ekodisinn bħala rekwiżit essenzjali kummerċjali, b’vantaġġi konsiderevoli kemm għall-ambjent kif ukoll għas-soċjetà inġenerali. |
| --- | --- |

5.2.4.

L-Opinjoni tal-KESE dwar il-Pakkett tal-Ekonomija Ċirkolari (12) tirreferi għar-rwol ta’ mudelli ta’ sjieda ġodda, li jinkludu servizzi ta’ lokazzjoni tal-prodotti. Dan jista’ wkoll jixpruna l-ekodisinn bħala rekwiżit essenzjali kummerċjali, b’vantaġġi konsiderevoli kemm għall-ambjent kif ukoll għas-soċjetà inġenerali.

5.3.   
  Klawsoli ta’ reviżjoni

| 5.3.1. | Il-biċċa l-kbira tal-miżuri implimentattivi dwar l-Ekodisinn u t-Tikkettar Enerġetiku għandhom klawsoli ta’ rieżami li huma mistennija jidħlu fis-seħħ fis-snin li ġejjin. Dawn se jeżaminaw speċifikament l-effiċjenza fl-użu tar-riżorsi, il-faċilità ta’ tiswija, ir-riċiklabbiltà u d-durabbiltà tal-prodotti. |
| --- | --- |

5.3.1.

Il-biċċa l-kbira tal-miżuri implimentattivi dwar l-Ekodisinn u t-Tikkettar Enerġetiku għandhom klawsoli ta’ rieżami li huma mistennija jidħlu fis-seħħ fis-snin li ġejjin. Dawn se jeżaminaw speċifikament l-effiċjenza fl-użu tar-riżorsi, il-faċilità ta’ tiswija, ir-riċiklabbiltà u d-durabbiltà tal-prodotti.

| 5.3.2. | Il-KESE jenfasizza l-importanza li dawn il-prinċipji jiġu applikati fl-istudji li għaddejjin bħalissa dwar il-lista ta’ prodotti eżistenti, u mhux biss għall-gruppi ta’ prodotti ġodda li għandhom jiġu inklużi f’dan il-Pjan ta’ Ħidma. |
| --- | --- |

5.3.2.

Il-KESE jenfasizza l-importanza li dawn il-prinċipji jiġu applikati fl-istudji li għaddejjin bħalissa dwar il-lista ta’ prodotti eżistenti, u mhux biss għall-gruppi ta’ prodotti ġodda li għandhom jiġu inklużi f’dan il-Pjan ta’ Ħidma.

| 5.3.3. | L-applikazzjoni ta’ dawn il-prinċipji m’għandhiex tiġi esternalizzata għall-eżerċizzji ta’ rieżami, iżda issa għandha wkoll tiġi integrata fil-Pjan ta’ Ħidma tal-Ekodisinn. |
| --- | --- |

5.3.3.

L-applikazzjoni ta’ dawn il-prinċipji m’għandhiex tiġi esternalizzata għall-eżerċizzji ta’ rieżami, iżda issa għandha wkoll tiġi integrata fil-Pjan ta’ Ħidma tal-Ekodisinn.

5.4.   
  Il-kisba ta’ Pjan ta’ Ħidma tal-Ekodisinn rilevanti għall-preżent

| 5.4.1. | Il-KESE jinnota li l-Pjan ta’ Ħidma tal-Ekodisinn attwali ġie rivedut fid-dawl tal-Pjan ta’ Azzjoni għall-Ekonomija Ċirkolari. Madankollu, il-konsultazzjoni mal-Forum Konsultattiv fir-rigward tal-proposti attwali dwar il-Pjan ta’ Ħidma tal-Ekodisinn, kif mitluba mill-Artikolu 18 tad-Direttiva dwar l-Ekodisinn, saret fl-aħħar ta’ Ottubru 2015. Dan kien qabel it-tnedija tal-Pjan ta’ Azzjoni għall-Ekonomija Ċirkolari. |
| --- | --- |

5.4.1.

Il-KESE jinnota li l-Pjan ta’ Ħidma tal-Ekodisinn attwali ġie rivedut fid-dawl tal-Pjan ta’ Azzjoni għall-Ekonomija Ċirkolari. Madankollu, il-konsultazzjoni mal-Forum Konsultattiv fir-rigward tal-proposti attwali dwar il-Pjan ta’ Ħidma tal-Ekodisinn, kif mitluba mill-Artikolu 18 tad-Direttiva dwar l-Ekodisinn, saret fl-aħħar ta’ Ottubru 2015. Dan kien qabel it-tnedija tal-Pjan ta’ Azzjoni għall-Ekonomija Ċirkolari.

| 5.4.2. | Il-Forum Konsultattiv għandu jieħu nota tal-pożizzjoni uffiċjali li ttieħdet mis-soċjetà ċivili organizzata permezz tal-ħidma li twettqet fil-KESE. |
| --- | --- |

5.4.2.

Il-Forum Konsultattiv għandu jieħu nota tal-pożizzjoni uffiċjali li ttieħdet mis-soċjetà ċivili organizzata permezz tal-ħidma li twettqet fil-KESE.

| 5.4.3. | Il-prodotti tal-ICT huma inklużi fil-Pjan ta’ Ħidma biss bħala grupp b’segwitu separat minħabba l-komplikazzjonijiet u d-diffikultajiet assoċjati ma’ prodotti li qed jiżviluppaw b’mod mgħaġġel, u l-inċertezza dwar żviluppi futuri fis-suq. Huwa nnutat li t-tikkettar għal dawn il-prodotti normalment jieħu wisq żmien biex jiżviluppa (medja ta’ 4 snin), u li l-ftehimiet volontarji mhux qed iġibu gwadanji ambjentali, ekonomiċi u soċjali b’rigorożità u ħeffa suffiċjenti. |
| --- | --- |

5.4.3.

Il-prodotti tal-ICT huma inklużi fil-Pjan ta’ Ħidma biss bħala grupp b’segwitu separat minħabba l-komplikazzjonijiet u d-diffikultajiet assoċjati ma’ prodotti li qed jiżviluppaw b’mod mgħaġġel, u l-inċertezza dwar żviluppi futuri fis-suq. Huwa nnutat li t-tikkettar għal dawn il-prodotti normalment jieħu wisq żmien biex jiżviluppa (medja ta’ 4 snin), u li l-ftehimiet volontarji mhux qed iġibu gwadanji ambjentali, ekonomiċi u soċjali b’rigorożità u ħeffa suffiċjenti.

| 5.4.4. | It-trattament separat tal-prodotti tal-ICT fi ħdan il-Pjan ta’ Ħidma huwa sinifikanti. Għandhom jingħataw direzzjoni speċifika ċara u ambizzjoni għal dan is-settur sabiex jixpruna l-innovazzjoni fl-ekodisinn ta’ dawn il-prodotti. L-applikazzjoni tal-ekodisinn għat-telefowns ċellulari, pereżempju, tista’ twassal biex it-telefowns ċellulari jsiru l-ambaxxaturi tal-ekodisinn, bl-użu ta’ apparat ta’ komunikazzjoni biex tingħata informazzjoni lil udjenza wiesgħa dwar il-prattikalitajiet tal-ekodisinn u l-konsegwenzi u l-benefiċċji tagħhom. |
| --- | --- |

5.4.4.

It-trattament separat tal-prodotti tal-ICT fi ħdan il-Pjan ta’ Ħidma huwa sinifikanti. Għandhom jingħataw direzzjoni speċifika ċara u ambizzjoni għal dan is-settur sabiex jixpruna l-innovazzjoni fl-ekodisinn ta’ dawn il-prodotti. L-applikazzjoni tal-ekodisinn għat-telefowns ċellulari, pereżempju, tista’ twassal biex it-telefowns ċellulari jsiru l-ambaxxaturi tal-ekodisinn, bl-użu ta’ apparat ta’ komunikazzjoni biex tingħata informazzjoni lil udjenza wiesgħa dwar il-prattikalitajiet tal-ekodisinn u l-konsegwenzi u l-benefiċċji tagħhom.

| 5.4.5. | Il-Ftehim Energy Star bejn l-UE u l-Istati Uniti se jiskadi fl-2018. Dan jistabbilixxi l-istess rekwiżiti volontarji dwar l-effiċjenza ta’ tagħmir tal-uffiċċju fiż-żewġ ġurisdizzjonijiet. Jista’ jkun hemm riskji marbutin mal-estensjoni ta’ dan il-ftehim minħabba d-dinamika politika ġdida fl-Istati Uniti. Ir-rieżami għandu jikkunsidra l-vantaġġi kompetittivi ta’ appoġġ b’saħħtu għall-ekodisinn għan-negozji fl-Ewropa. L-UE għandha l-opportunità li tkun mexxejja dinjija f’dan il-qasam. L-importanza tar-reċiproċità u l-ftehimiet internazzjonali m’għandhiex tiġi sottovalutata fil-kisba tal-integrazzjoni tal-ekodisinn. |
| --- | --- |

5.4.5.

Il-Ftehim Energy Star bejn l-UE u l-Istati Uniti se jiskadi fl-2018. Dan jistabbilixxi l-istess rekwiżiti volontarji dwar l-effiċjenza ta’ tagħmir tal-uffiċċju fiż-żewġ ġurisdizzjonijiet. Jista’ jkun hemm riskji marbutin mal-estensjoni ta’ dan il-ftehim minħabba d-dinamika politika ġdida fl-Istati Uniti. Ir-rieżami għandu jikkunsidra l-vantaġġi kompetittivi ta’ appoġġ b’saħħtu għall-ekodisinn għan-negozji fl-Ewropa. L-UE għandha l-opportunità li tkun mexxejja dinjija f’dan il-qasam. L-importanza tar-reċiproċità u l-ftehimiet internazzjonali m’għandhiex tiġi sottovalutata fil-kisba tal-integrazzjoni tal-ekodisinn.

| 5.4.6. | Ingħataw indikazzjonijiet li fil-Pjan se tiġi żviluppata sezzjoni aktar komprensiva dwar il-kontribut tal-ekodisinn għall-ekonomija ċirkolari. Dan ir-rikonoxximent tal-ħtieġa li jitwessa’ l-ambitu huwa milqugħ b’sodisfazzjon iżda jeħtieġ ikun akkumpanjat minn termini ta’ implimentazzjoni speċifiċi u qosra. |
| --- | --- |

5.4.6.

Ingħataw indikazzjonijiet li fil-Pjan se tiġi żviluppata sezzjoni aktar komprensiva dwar il-kontribut tal-ekodisinn għall-ekonomija ċirkolari. Dan ir-rikonoxximent tal-ħtieġa li jitwessa’ l-ambitu huwa milqugħ b’sodisfazzjon iżda jeħtieġ ikun akkumpanjat minn termini ta’ implimentazzjoni speċifiċi u qosra.

| 5.4.7. | L-iżvilupp ta’ sett ta’ għodod tal-ekonomija ċirkolari għall-ekodisinn, bħall-Gwida għal Disinn Ċirkolari li ġiet ippubblikata dan l-aħħar mill-Fondazzjoni Ellen MacArthur, jista’ jiffaċilita l-bidla iżda jeħtieġ jingħata l-appoġġ ta’ leġislazzjoni b’saħħitha, u l-appoġġ mir-riċerka ta’ bażi, il-konsultazzjoni estensiva mal-partijiet interessati u appoġġ għall-istandardizzazzjoni. Kemm mill-perspettiva ta’ konsumatur kif ukoll minn dik tan-negozju, il-prezz tal-prodott u l-inċentivi ekonomiċi se jiddeterminaw l-użu ta’ tali għodod. Il-prinċipju ta’ “min iniġġes iħallas” jista’ jkun il-bażi tal-aħjar prattika f’dan il-qasam. |
| --- | --- |

5.4.7.

L-iżvilupp ta’ sett ta’ għodod tal-ekonomija ċirkolari għall-ekodisinn, bħall-Gwida għal Disinn Ċirkolari li ġiet ippubblikata dan l-aħħar mill-Fondazzjoni Ellen MacArthur, jista’ jiffaċilita l-bidla iżda jeħtieġ jingħata l-appoġġ ta’ leġislazzjoni b’saħħitha, u l-appoġġ mir-riċerka ta’ bażi, il-konsultazzjoni estensiva mal-partijiet interessati u appoġġ għall-istandardizzazzjoni. Kemm mill-perspettiva ta’ konsumatur kif ukoll minn dik tan-negozju, il-prezz tal-prodott u l-inċentivi ekonomiċi se jiddeterminaw l-użu ta’ tali għodod. Il-prinċipju ta’ “min iniġġes iħallas” jista’ jkun il-bażi tal-aħjar prattika f’dan il-qasam.

| 5.4.8. | L-isfidi ffaċċjati f’termini ta’ sorveljanza tas-suq u l-kooperazzjoni internazzjonali m’għandhomx jiġu sottovalutati. Il-KESE jinnota li fil-livell tal-Istati Membri hemm ħtieġa akbar għal implimentazzjoni u rappurtar permezz tas-sorveljanza tas-suq, u li jekk dan ma jsirx, jista’ jkun hemm il-bżonn li jiġu implimentati mekkaniżmi ta’ sorveljanza aktar rigoruża fil-livell nazzjonali, ikkoordinati indirettament jew direttament permezz ta’ sorveljanza fil-livell tal-UE. Jista’ jkun hemm bżonn jitqies ukoll l-użu ta’ mekkaniżmi ta’ sorveljanza jew ta’ spezzjoni differenti minn dawk li jintużaw normalment bħalissa fit-tikkettar tal-ekodisinn u t-tikkettar enerġetiku, sabiex tiġi mminimizzata l-preżenza ta’ manifatturi u importaturi opportunisti fis-suq tal-UE, u biex jiġu protetti u ppremjati l-investimenti li jsiru minn kumpaniji li qed isegwu prattiki tajba u trasparenti fl-ekodisinn, it-tikkettar u l-forniment ta’ informazzjoni dwar il-prodott u dikjarazzjonijiet. |
| --- | --- |

5.4.8.

L-isfidi ffaċċjati f’termini ta’ sorveljanza tas-suq u l-kooperazzjoni internazzjonali m’għandhomx jiġu sottovalutati. Il-KESE jinnota li fil-livell tal-Istati Membri hemm ħtieġa akbar għal implimentazzjoni u rappurtar permezz tas-sorveljanza tas-suq, u li jekk dan ma jsirx, jista’ jkun hemm il-bżonn li jiġu implimentati mekkaniżmi ta’ sorveljanza aktar rigoruża fil-livell nazzjonali, ikkoordinati indirettament jew direttament permezz ta’ sorveljanza fil-livell tal-UE. Jista’ jkun hemm bżonn jitqies ukoll l-użu ta’ mekkaniżmi ta’ sorveljanza jew ta’ spezzjoni differenti minn dawk li jintużaw normalment bħalissa fit-tikkettar tal-ekodisinn u t-tikkettar enerġetiku, sabiex tiġi mminimizzata l-preżenza ta’ manifatturi u importaturi opportunisti fis-suq tal-UE, u biex jiġu protetti u ppremjati l-investimenti li jsiru minn kumpaniji li qed isegwu prattiki tajba u trasparenti fl-ekodisinn, it-tikkettar u l-forniment ta’ informazzjoni dwar il-prodott u dikjarazzjonijiet.

| 5.4.9. | It-tikkettar huwa kruċjali fir-rigward tal-konsumaturi u t-trasparenza. Madankollu, it-tikkettar mhuwiex soluzzjoni għall-problemi kollha, u jista’ b’mod speċjali ma jkunx l-aktar għodda adattata għall-prodotti/servizzi minn negozju għal negozju. It-tikkettar, fejn xieraq, għandu jirrifletti l-istennija tal-għomor, u mhux jiffoka biss fuq il-prestazzjoni tal-enerġija. Pereżempju, binja jista’ jkollha klassifikazzjoni għolja minħabba r-rendiment tagħha fl-użu tal-enerġija, iżda tista’ tkun tirrikjedi wkoll rikonoxximent akbar għall-materjali użati fil-kostruzzjoni tagħha. Jew inkella prodott kbir u kumpless (eż. sistema ta’ prodotti ta’ tisħin, tkessiħ jew ventilazzjoni) jista’ jkun jixraqlu aktar rikonoxximent għall-materjali wżati u għall-kapaċità ta’ tiswija, sostituzzjoni, durabilità u riċiklabbiltà tiegħu. |
| --- | --- |

5.4.9.

It-tikkettar huwa kruċjali fir-rigward tal-konsumaturi u t-trasparenza. Madankollu, it-tikkettar mhuwiex soluzzjoni għall-problemi kollha, u jista’ b’mod speċjali ma jkunx l-aktar għodda adattata għall-prodotti/servizzi minn negozju għal negozju. It-tikkettar, fejn xieraq, għandu jirrifletti l-istennija tal-għomor, u mhux jiffoka biss fuq il-prestazzjoni tal-enerġija. Pereżempju, binja jista’ jkollha klassifikazzjoni għolja minħabba r-rendiment tagħha fl-użu tal-enerġija, iżda tista’ tkun tirrikjedi wkoll rikonoxximent akbar għall-materjali użati fil-kostruzzjoni tagħha. Jew inkella prodott kbir u kumpless (eż. sistema ta’ prodotti ta’ tisħin, tkessiħ jew ventilazzjoni) jista’ jkun jixraqlu aktar rikonoxximent għall-materjali wżati u għall-kapaċità ta’ tiswija, sostituzzjoni, durabilità u riċiklabbiltà tiegħu.

Brussell, il-5 ta’ Lulju 2017.

Georges DASSIS

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

---

(1)  ĠU C 82, 3.3.2016, p. 6

1

(2)  Ellen MacArthur Foundation, Towards the circular economy: Opportunities for the consumer goods sector, 2013. Dokument disponibbli minn: https://www.ellenmacarthurfoundation.org/assets/downloads/publications/TCE_Report-2013.pdf.

2

Towards the circular economy: Opportunities for the consumer goods sector

(3)  European Environment Agency, Environmental indicator report 2014: Environmental impacts of production-consumption systems in Europe, 2014. Dokument disponibbli minn: https://www.eea.europa.eu/publications/environmental-indicator-report-2014

3

Environmental indicator report 2014: Environmental impacts of production-consumption systems in Europe,

(4)  United Nations Environment Programme and Delft University of Technology, Design for sustainability – A step-by-step approach, 2009. Dokument disponibbli minn:

4

Design for sustainability – A step-by-step approach

http://wedocs.unep.org/bitstream/handle/20.500.11822/8742/DesignforSustainability.pdf?sequence=3&isAllowed=y.

(5)  ĠU C 303, 19.8.2016, p. 36.

5

(6)  ĠU C 75, 10.3.2017, p. 1.

6

(7)  European Environment Agency, Circular by design – Products in the circular economy, rapport Nru. 6-2017, Ġunju 2017. Dokument disponibbli minn: https://www.eea.europa.eu/publications/circular-by-design. Il-KESE bħalissa qed jeżamina l-potenzjal ġenerali ta’ mudelli ekonomiċi sostenibbli ġodda f’opinjoni speċifika (SC/048) li mistennija tiġi adottata fit-tieni nofs tal-2017.

7

Circular by design – Products in the circular economy

(8)  ĠU C 226, 16.7.2014, p. 1.

8

(9)  ĠU C 67, 6.3.2014, p. 23.

9

(10)  European Environment Agency, Circular by design – Products in the circular economy, op. cit., p. 31.

10

Circular by design – Products in the circular economy, op. cit.,

(11)  ĠU C 75, 10.3.2017, p. 28.

11

(12)  ĠU C 264, 20.7.2016, p. 98.

12

---

| 13.10.2017 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 345/102 |
| --- | --- | --- | --- |

13.10.2017

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 345/102

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni — Ir-rwol tal-enerġija mill-iskart fl-ekonomija ċirkolari”

[COM(2017) 34 final]

(2017/C 345/17)

| Relatur: | Cillian LOHAN |
| --- | --- |
| Korelatur: | Antonello PEZZINI |

Relatur:

Cillian LOHAN

Korelatur:

Antonello PEZZINI

| Konsultazzjoni | Kummissjoni Ewropea, 17.2.2017 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea |
| | |
| Sezzjoni kompetenti | L-Agrikoltura, l-Iżvilupp Rurali u l-Ambjent |
| Adottata fis-sezzjoni | 15.6.2017 |
| Adottata fil-plenarja | 5.7.2017 |
| Sessjoni plenarja Nru | 527 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 140/0/2 |

Konsultazzjoni

Kummissjoni Ewropea, 17.2.2017

Bażi legali

Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea

Sezzjoni kompetenti

L-Agrikoltura, l-Iżvilupp Rurali u l-Ambjent

Adottata fis-sezzjoni

15.6.2017

Adottata fil-plenarja

5.7.2017

Sessjoni plenarja Nru

527

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

140/0/2

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-KESE jappoġġja l-aderenza għall-ġerarkija tal-iskart meta jittieħdu deċiżjonijiet dwar il-ġestjoni tal-iskart (1), inklużi għażliet tal-enerġija mill-iskart. |
| --- | --- |

1.1.

Il-KESE jappoġġja l-aderenza għall-ġerarkija tal-iskart meta jittieħdu deċiżjonijiet dwar il-ġestjoni tal-iskart (1), inklużi għażliet tal-enerġija mill-iskart.

| 1.2. | Għandu jkun hemm strateġija koordinata biex jinxtered il-messaġġ tal-ewwel pass fuq il-ġerarkija tal-iskart, li qabel xejn hija l-prevenzjoni tal-produzzjoni tal-iskart. |
| --- | --- |

1.2.

Għandu jkun hemm strateġija koordinata biex jinxtered il-messaġġ tal-ewwel pass fuq il-ġerarkija tal-iskart, li qabel xejn hija l-prevenzjoni tal-produzzjoni tal-iskart.

| 1.3. | Il-KESE jaqbel mal-prinċipju tal-prova tas-sostenibbiltà tal-fondi pubbliċi tal-UE fid-dawl tal-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli (SDGs) (2) u li kwalunkwe finanzjament pubbliku għandu jkun qed itejjeb il-benesseri taċ-ċittadini tal-Ewropa. Il-finanzjament pubbliku għandu jaderixxi wkoll mal-prinċipju tan-nuqqas ta’ appoġġ għal kwalunkwe attività li tikkawża ħsara liċ-ċittadini. |
| --- | --- |

1.3.

Il-KESE jaqbel mal-prinċipju tal-prova tas-sostenibbiltà tal-fondi pubbliċi tal-UE fid-dawl tal-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli (SDGs) (2) u li kwalunkwe finanzjament pubbliku għandu jkun qed itejjeb il-benesseri taċ-ċittadini tal-Ewropa. Il-finanzjament pubbliku għandu jaderixxi wkoll mal-prinċipju tan-nuqqas ta’ appoġġ għal kwalunkwe attività li tikkawża ħsara liċ-ċittadini.

| 1.4. | Nuqqasijiet fid-direttivi eżistenti dwar it-trattament tal-iskart għandhom jingħalqu fi kwalunkwe leġislazzjoni futura sabiex jiġi żgurat li t-tranżizzjoni għal mudell ekonomiku ċirkolari tkun ġusta, konsistenti u sistemika. |
| --- | --- |

1.4.

Nuqqasijiet fid-direttivi eżistenti dwar it-trattament tal-iskart għandhom jingħalqu fi kwalunkwe leġislazzjoni futura sabiex jiġi żgurat li t-tranżizzjoni għal mudell ekonomiku ċirkolari tkun ġusta, konsistenti u sistemika.

| 1.5. | Huwa importanti li ma jinħolqux ostakoli infrastrutturali għall-kisba ta’ rati ta’ riċiklaġġ ogħla minn investimenti fi proċessi skaduti tal-enerġija mill-iskart. |
| --- | --- |

1.5.

Huwa importanti li ma jinħolqux ostakoli infrastrutturali għall-kisba ta’ rati ta’ riċiklaġġ ogħla minn investimenti fi proċessi skaduti tal-enerġija mill-iskart.

| 1.6. | Għalkemm il-ġbir separat tal-iskart huwa ta’ prijorità, b’mod speċjali għall-Istati Membri b’dipendenza għolja fuq il-miżbliet, dan għandu jikkorrispondi wkoll ma’ żieda fir-rati ta’ riċiklaġġ sabiex ikollu valur fil-kisba ta’ tranżizzjoni għal titjib fiċ-ċirkolarità. |
| --- | --- |

1.6.

Għalkemm il-ġbir separat tal-iskart huwa ta’ prijorità, b’mod speċjali għall-Istati Membri b’dipendenza għolja fuq il-miżbliet, dan għandu jikkorrispondi wkoll ma’ żieda fir-rati ta’ riċiklaġġ sabiex ikollu valur fil-kisba ta’ tranżizzjoni għal titjib fiċ-ċirkolarità.

| 1.7. | L-Istati Membri b’numru kbir ta’ inċineraturi bħalissa jirrappreżentaw inkonsistenza mal-ambizzjoni ta’ miri ogħla ta’ riċiklaġġ proposti mill-Pjan ta’ Azzjoni dwar l-Ekonomija Ċirkolari (3). L-isfida hija li jkun hemm tranżizzjoni għal dawn l-Istati Membri lil hinn mill-inċinerazzjoni u f’firxa diversifikata ta’ soluzzjonijiet għall-ġestjoni tal-iskart, permezz ta’ fatturi politiċi ta’ spinta u ta’ attrazzjoni inkluż:






  — | l-introduzzjoni ta’ taxxi; |
| --- | --- | --- |

1.7.

L-Istati Membri b’numru kbir ta’ inċineraturi bħalissa jirrappreżentaw inkonsistenza mal-ambizzjoni ta’ miri ogħla ta’ riċiklaġġ proposti mill-Pjan ta’ Azzjoni dwar l-Ekonomija Ċirkolari (3). L-isfida hija li jkun hemm tranżizzjoni għal dawn l-Istati Membri lil hinn mill-inċinerazzjoni u f’firxa diversifikata ta’ soluzzjonijiet għall-ġestjoni tal-iskart, permezz ta’ fatturi politiċi ta’ spinta u ta’ attrazzjoni inkluż:

—

l-introduzzjoni ta’ taxxi;

| — | it-tnaqqis b’mod gradwali tal-iskemi ta’ sostenn; |
| --- | --- |

—

it-tnaqqis b’mod gradwali tal-iskemi ta’ sostenn;

| — | moratorju fuq faċilitajiet ġodda u d-dekummissjonar ta’ oħrajn aktar antiki. |
| --- | --- |

—

moratorju fuq faċilitajiet ġodda u d-dekummissjonar ta’ oħrajn aktar antiki.

| 1.8. | It-tranżizzjoni għal ekonomija ċirkolari ġiet imfixkla fl-UE minħabba n-nuqqas tas-sinjali tal-prezzijiet tajbin. Dan huwa aċċentwat mis-sussidji kontinwi mhux iġġustifikati għas-sistemi tal-produzzjoni mhux sostenibbli, b’mod speċifiku għas-settur tal-karburanti (4). Il-KESE jilqa’ r-rabta ddikjarata b’mod espliċitu bejn l-aċċess għall-fondi tal-Politika ta’ Koeżjoni u kemm il-pjani tal-ġestjoni tal-iskart nazzjonali kif ukoll il-Pjan ta’ Azzjoni Ewropew għal Ekonomija Ċirkolari. Ir-rabta mal-Fond Ewropew għall-Investimenti Strateġiċi tista’ tkun aktar b’saħħitha. |
| --- | --- |

1.8.

It-tranżizzjoni għal ekonomija ċirkolari ġiet imfixkla fl-UE minħabba n-nuqqas tas-sinjali tal-prezzijiet tajbin. Dan huwa aċċentwat mis-sussidji kontinwi mhux iġġustifikati għas-sistemi tal-produzzjoni mhux sostenibbli, b’mod speċifiku għas-settur tal-karburanti (4). Il-KESE jilqa’ r-rabta ddikjarata b’mod espliċitu bejn l-aċċess għall-fondi tal-Politika ta’ Koeżjoni u kemm il-pjani tal-ġestjoni tal-iskart nazzjonali kif ukoll il-Pjan ta’ Azzjoni Ewropew għal Ekonomija Ċirkolari. Ir-rabta mal-Fond Ewropew għall-Investimenti Strateġiċi tista’ tkun aktar b’saħħitha.

| 1.9. | Il-bijogass joffri opportunitajiet f’diversi oqsma fil-livell tal-UE, fil-ħolqien tax-xogħol, fit-tnaqqis tal-emissjonijiet, it-tisħiħ tas-sikurezza tal-karburant u aktar. Il-qafas leġislattiv u politiku li jappoġġja l-aħjar l-ottimizzazzjoni tal-opportunitajiet assoċjati għandu jiġi żviluppat bl-użu tal-eżempji tal-aħjar prattika minn madwar l-Istati Membri u lil hinn. |
| --- | --- |

1.9.

Il-bijogass joffri opportunitajiet f’diversi oqsma fil-livell tal-UE, fil-ħolqien tax-xogħol, fit-tnaqqis tal-emissjonijiet, it-tisħiħ tas-sikurezza tal-karburant u aktar. Il-qafas leġislattiv u politiku li jappoġġja l-aħjar l-ottimizzazzjoni tal-opportunitajiet assoċjati għandu jiġi żviluppat bl-użu tal-eżempji tal-aħjar prattika minn madwar l-Istati Membri u lil hinn.

| 1.9.1. | Il-bijodiġestjoni biex jiġi prodott il-bijometan tal-karozzi hija konformi mal-Ftehim ta’ Pariġi. Valutazzjoni reċenti mill-Kummissjoni (5) turi li sal-2030 il-produzzjoni tal-bijogass fl-UE tista’ mill-inqas tirdoppja u possibilment tittripla mil-livelli attwali. |
| --- | --- |

1.9.1.

Il-bijodiġestjoni biex jiġi prodott il-bijometan tal-karozzi hija konformi mal-Ftehim ta’ Pariġi. Valutazzjoni reċenti mill-Kummissjoni (5) turi li sal-2030 il-produzzjoni tal-bijogass fl-UE tista’ mill-inqas tirdoppja u possibilment tittripla mil-livelli attwali.

| 1.10. | Il-bidla fl-imġiba u l-bidla fil-kultura huma meħtieġa u jistgħu jinkisbu permezz tal-edukazzjoni fil-livelli kollha tas-soċjetà. |
| --- | --- |

1.10.

Il-bidla fl-imġiba u l-bidla fil-kultura huma meħtieġa u jistgħu jinkisbu permezz tal-edukazzjoni fil-livelli kollha tas-soċjetà.

2.   Sfond

| 2.1. | Fit-2 ta’ Diċembru 2015, il-Kummissjoni adottat Pjan ta’ Azzjoni tal-UE għal Ekonomija Ċirkolari, li joffri aġenda trasformattiva b’impjiegi ġodda sinifikanti u potenzjal tat-tkabbir u li għandu l-għan li jrawwem mudelli sostenibbli ta’ konsum u ta’ produzzjoni, f’konformità mal-impenji tal-UE skont l-Aġenda 2030 għall-Iżvilupp Sostenibbli. Din il-Komunikazzjoni tiffoka fuq l-irkupru tal-enerġija mill-iskart u postu fl-ekonomija ċirkolari. L-enerġija mill-iskart huwa terminu wiesa’ li jkopri ferm aktar mill-inċinerazzjoni ta’ skart. |
| --- | --- |

2.1.

Fit-2 ta’ Diċembru 2015, il-Kummissjoni adottat Pjan ta’ Azzjoni tal-UE għal Ekonomija Ċirkolari, li joffri aġenda trasformattiva b’impjiegi ġodda sinifikanti u potenzjal tat-tkabbir u li għandu l-għan li jrawwem mudelli sostenibbli ta’ konsum u ta’ produzzjoni, f’konformità mal-impenji tal-UE skont l-Aġenda 2030 għall-Iżvilupp Sostenibbli. Din il-Komunikazzjoni tiffoka fuq l-irkupru tal-enerġija mill-iskart u postu fl-ekonomija ċirkolari. L-enerġija mill-iskart huwa terminu wiesa’ li jkopri ferm aktar mill-inċinerazzjoni ta’ skart.

| 2.2. | L-għan prinċipali ta’ din il-Komunikazzjoni huwa li tiżgura li l-irkupru tal-enerġija mill-iskart fl-UE jappoġġja l-objettivi tal-pjan ta’ azzjoni għal ekonomija ċirkolari u jkun iggwidat bis-sħiħ mill-ġerarkija tal-iskart tal-UE. Il-Komunikazzjoni teżamina wkoll kif ir-rwol tal-proċessi tal-enerġija mill-iskart jista’ jiġi ottimizzat biex ikollu sehem biex jintlaħqu l-objettivi stabbiliti fl-Istrateġija tal-Unjoni tal-Enerġija u fil-Ftehim ta’ Pariġi. Fl-istess ħin, billi jenfasizza t-teknoloġija effiċjenti fl-enerġija ppruvata, l-approċċ tal-enerġija mill-iskart kif stabbilit hawnhekk huwa maħsub biex jipprovdi inċentivi għall-innovazzjoni u jgħin biex jinħolqu impjiegi permanenti ta’ kwalità għolja. |
| --- | --- |

2.2.

L-għan prinċipali ta’ din il-Komunikazzjoni huwa li tiżgura li l-irkupru tal-enerġija mill-iskart fl-UE jappoġġja l-objettivi tal-pjan ta’ azzjoni għal ekonomija ċirkolari u jkun iggwidat bis-sħiħ mill-ġerarkija tal-iskart tal-UE. Il-Komunikazzjoni teżamina wkoll kif ir-rwol tal-proċessi tal-enerġija mill-iskart jista’ jiġi ottimizzat biex ikollu sehem biex jintlaħqu l-objettivi stabbiliti fl-Istrateġija tal-Unjoni tal-Enerġija u fil-Ftehim ta’ Pariġi. Fl-istess ħin, billi jenfasizza t-teknoloġija effiċjenti fl-enerġija ppruvata, l-approċċ tal-enerġija mill-iskart kif stabbilit hawnhekk huwa maħsub biex jipprovdi inċentivi għall-innovazzjoni u jgħin biex jinħolqu impjiegi permanenti ta’ kwalità għolja.

| 2.3. | Din l-Opinjoni tistabbilixxi l-pożizzjoni tal-KESE dwar kull waħda mit-tliet taqsimiet tal-Komunikazzjoni, jiġifieri:






  — | il-pożizzjonament tal-proċessi tal-enerġija mill-iskart fil-ġerarkija tal-iskart u r-rwol tal-appoġġ finanzjarju pubbliku; |
| --- | --- | --- |

2.3.

Din l-Opinjoni tistabbilixxi l-pożizzjoni tal-KESE dwar kull waħda mit-tliet taqsimiet tal-Komunikazzjoni, jiġifieri:

—

il-pożizzjonament tal-proċessi tal-enerġija mill-iskart fil-ġerarkija tal-iskart u r-rwol tal-appoġġ finanzjarju pubbliku;

| — | il-proċessi tal-enerġija mill-iskart għat-trattament tal-iskart residwu: kif jinstab il-bilanċ ġust; |
| --- | --- |

—

il-proċessi tal-enerġija mill-iskart għat-trattament tal-iskart residwu: kif jinstab il-bilanċ ġust;

| — | l-ottimizzazzjoni tal-kontribut tal-proċessi tal-enerġija mill-iskart biex jintlaħqu l-għanijiet tal-UE dwar il-klima u l-enerġija fl-ekonomija ċirkolari. |
| --- | --- |

—

l-ottimizzazzjoni tal-kontribut tal-proċessi tal-enerġija mill-iskart biex jintlaħqu l-għanijiet tal-UE dwar il-klima u l-enerġija fl-ekonomija ċirkolari.

Tistabbilixxi wkoll konsiderazzjonijiet addizzjonali li għandhom jiġu inklużi mill-perspettiva tas-soċjetà ċivili u abbażi ta’ pożizzjonijiet attwali adottati mill-KESE.

| 2.4. | Il-KESE jenfasizza l-ħtieġa li jiġu indirizzati l-ħtiġijiet immedjati tal-UE f’termini tal-ġestjoni tal-iskart tagħha fil-kuntest tal-leġislazzjoni eżistenti u fil-kuntest ta’ infrastruttura għall-ġestjoni tal-iskart eżistenti. Filwaqt li xi prattiki mhux ideali se jkomplu, l-għan globali fit-tul huwa li jsir progress lejn mudell ta’ produzzjoni bi ftit skart, fejn il-prevenzjoni tal-iskart, l-użu mill-ġdid, il-manifattura mill-ġdid u r-riċiklaġġ jiddominaw il-fażi ta’ wara l-użu ta’ flussi ta’ materjali. L-isfida hija biex tiġi inkoraġġita tranżizzjoni ġusta mgħaġġla u kostanti lejn l-għanijiet fuq medda twila ta’ żmien. |
| --- | --- |

2.4.

Il-KESE jenfasizza l-ħtieġa li jiġu indirizzati l-ħtiġijiet immedjati tal-UE f’termini tal-ġestjoni tal-iskart tagħha fil-kuntest tal-leġislazzjoni eżistenti u fil-kuntest ta’ infrastruttura għall-ġestjoni tal-iskart eżistenti. Filwaqt li xi prattiki mhux ideali se jkomplu, l-għan globali fit-tul huwa li jsir progress lejn mudell ta’ produzzjoni bi ftit skart, fejn il-prevenzjoni tal-iskart, l-użu mill-ġdid, il-manifattura mill-ġdid u r-riċiklaġġ jiddominaw il-fażi ta’ wara l-użu ta’ flussi ta’ materjali. L-isfida hija biex tiġi inkoraġġita tranżizzjoni ġusta mgħaġġla u kostanti lejn l-għanijiet fuq medda twila ta’ żmien.

| 2.5. | Billi l-produzzjoni ta’ skart urban hija ta’ medja ta’ madwar 480 kg/abitant fl-UE kollha fl-2015, l-ammont mormi jista’ jvarja minn pajjiż għal ieħor, minn 3 kg fil-miżbla l-aktar virtuża wieħed għal aktar minn 150 kg f’dik l-inqas virtuża. |
| --- | --- |

2.5.

Billi l-produzzjoni ta’ skart urban hija ta’ medja ta’ madwar 480 kg/abitant fl-UE kollha fl-2015, l-ammont mormi jista’ jvarja minn pajjiż għal ieħor, minn 3 kg fil-miżbla l-aktar virtuża wieħed għal aktar minn 150 kg f’dik l-inqas virtuża.

3.   Il-pożizzjonament tal-enerġija mill-iskart fil-ġerarkija tal-iskart u r-rwol tal-appoġġ finanzjarju pubbliku

| 3.1. | Il-KESE jappoġġja l-aderenza għall-ġerarkija tal-iskart meta jittieħdu deċiżjonijiet dwar il-ġestjoni tal-iskart (6), inklużi għażliet tal-enerġija mill-iskart. |
| --- | --- |

3.1.

Il-KESE jappoġġja l-aderenza għall-ġerarkija tal-iskart meta jittieħdu deċiżjonijiet dwar il-ġestjoni tal-iskart (6), inklużi għażliet tal-enerġija mill-iskart.

| 3.2. | Huwa importanti li wieħed jinnota li l-enerġija mill-iskart mhijiex dejjem għażla li tkun konformi mal-ambizzjonijiet jew il-prinċipji tal-ekonomija ċirkolari. Pereżempju, l-inċinerazzjoni ta’ materjali tal-iskart li setgħu jiġu ppreparati sabiex jerġgħu jintużaw jew riċiklati mhijiex l-aħjar għażla f’termini ta’ effiċjenza fir-riżorsi jew l-aħjar użu tal-materja prima. Bl-istess mod it-trasport ta’ skart fuq distanzi kbar bi spejjeż tal-enerġija għolja biex jinkiseb anqas rendiment fuq l-enerġija b’mod komparattiv permezz ta’ proċess tal-enerġija mill-iskart jirriżulta fi spiża għall-enerġija netta u f’impatt fuq il-klima relatat. Hemm eżempji oħra. |
| --- | --- |

3.2.

Huwa importanti li wieħed jinnota li l-enerġija mill-iskart mhijiex dejjem għażla li tkun konformi mal-ambizzjonijiet jew il-prinċipji tal-ekonomija ċirkolari. Pereżempju, l-inċinerazzjoni ta’ materjali tal-iskart li setgħu jiġu ppreparati sabiex jerġgħu jintużaw jew riċiklati mhijiex l-aħjar għażla f’termini ta’ effiċjenza fir-riżorsi jew l-aħjar użu tal-materja prima. Bl-istess mod it-trasport ta’ skart fuq distanzi kbar bi spejjeż tal-enerġija għolja biex jinkiseb anqas rendiment fuq l-enerġija b’mod komparattiv permezz ta’ proċess tal-enerġija mill-iskart jirriżulta fi spiża għall-enerġija netta u f’impatt fuq il-klima relatat. Hemm eżempji oħra.

| 3.3. | Id-dijagramma turi r-relazzjoni bejn il-proċessi tal-enerġija mill-iskart fil-Komunikazzjoni u l-ġerarkija tal-iskart. |
| --- | --- |

3.3.

Id-dijagramma turi r-relazzjoni bejn il-proċessi tal-enerġija mill-iskart fil-Komunikazzjoni u l-ġerarkija tal-iskart.

Image

| 3.4. | Il-ġerarkija tal-iskart innifisha mhijiex biżżejjed biex tiddetermina l-idoneità jew le tal-proċessi tal-enerġija mill-iskart. Il-KESE jaqbel mal-prinċipju tal-prova tas-sostenibbiltà tal-fondi pubbliċi tal-UE fid-dawl tal-SDGs, u li kwalunkwe finanzjament pubbliku għandu jkun qed itejjeb il-benesseri taċ-ċittadini tal-Ewropa. Il-finanzjament pubbliku għandu jaderixxi wkoll mal-prinċipju tan-nuqqas ta’ appoġġ għal kwalunkwe attività li tikkawża ħsara liċ-ċittadini. |
| --- | --- |

3.4.

Il-ġerarkija tal-iskart innifisha mhijiex biżżejjed biex tiddetermina l-idoneità jew le tal-proċessi tal-enerġija mill-iskart. Il-KESE jaqbel mal-prinċipju tal-prova tas-sostenibbiltà tal-fondi pubbliċi tal-UE fid-dawl tal-SDGs, u li kwalunkwe finanzjament pubbliku għandu jkun qed itejjeb il-benesseri taċ-ċittadini tal-Ewropa. Il-finanzjament pubbliku għandu jaderixxi wkoll mal-prinċipju tan-nuqqas ta’ appoġġ għal kwalunkwe attività li tikkawża ħsara liċ-ċittadini.

| 3.5. | Huwa importanti li d-dgħufijiet tad-Direttiva Qafas dwar l-Iskart ma jiġux trażmessi fl-inizjattivi tal-Ekonomija Ċirkolari, pereżempju, il-possibilità li Stat Membru jiġi eskluż minn obbligi ta’ ġbir ta’ skart separat minħabba nuqqas ta’ kapaċità teknika jew finanzjarja biex jimplimenta dan. Il-fokus għandu jkun fuq l-użu tal-finanzjament pubbliku biex jingħelbu d-diffikultajiet tekniċi, jew l-użu ta’ strumenti tal-politika ekonomika biex jitneħħew ir-restrizzjonijiet finanzjarji minn fuq l-implimentazzjoni tal-għażla tal-aħjar prattika. Għal materjali b’sustanzi tossiċi hemm raġunijiet li jiġġustifikaw li r-rimi jew l-irkupru tal-enerġija huma ppreferuti mill-użu mill-ġdid jew mir-riċiklaġġ. |
| --- | --- |

3.5.

Huwa importanti li d-dgħufijiet tad-Direttiva Qafas dwar l-Iskart ma jiġux trażmessi fl-inizjattivi tal-Ekonomija Ċirkolari, pereżempju, il-possibilità li Stat Membru jiġi eskluż minn obbligi ta’ ġbir ta’ skart separat minħabba nuqqas ta’ kapaċità teknika jew finanzjarja biex jimplimenta dan. Il-fokus għandu jkun fuq l-użu tal-finanzjament pubbliku biex jingħelbu d-diffikultajiet tekniċi, jew l-użu ta’ strumenti tal-politika ekonomika biex jitneħħew ir-restrizzjonijiet finanzjarji minn fuq l-implimentazzjoni tal-għażla tal-aħjar prattika. Għal materjali b’sustanzi tossiċi hemm raġunijiet li jiġġustifikaw li r-rimi jew l-irkupru tal-enerġija huma ppreferuti mill-użu mill-ġdid jew mir-riċiklaġġ.

| 3.6. | Din il-Komunikazzjoni hija żvilupp b’saħħtu mill-Pjan ta’ Azzjoni għal Ekonomija Ċirkolari, u tistabbilixxi ambizzjoni għolja għal titjib fl-effiċjenza fi proċessi tal-enerġija mill-iskart u għal żieda fil-fokus fuq il-ġerarkija tal-iskart għad-determinazzjoni taċ-ċirkolarità ta’ proċessi differenti. Madankollu l-leġislazzjoni li fuqha hija mibnija din il-Komunikazzjoni, b’mod speċifiku d-Direttiva Qafas dwar l-Iskart, għandha dgħufijiet storiċi li se jkomplu jikkawżaw diffikultajiet u jdgħajfu l-Komunikazzjoni jekk ma jiġux indirizzati. Huwa meħtieġ li tiġi riveduta l-klassifikazzjoni tal-iskart, forsi abbażi ta’ opportunitajiet offruti minn teknoloġiji ġodda fl-impjanti tal-enerġija mill-iskart (eż. tadama mħassra ma titqiegħedx fis-suq filwaqt li tadama li ma tinbiegħx hija skart), possibbilment jinkludu wkoll il-ħama mid-drenaġġ urban għal proċessi ta’ bijodiġestjoni. L-ambizzjoni li jiġu indirizzati dawn il-kwistjonijiet fil-Pjan ta’ Azzjoni tal-Ekonomija Ċirkolari trid tiġi riflessa fl-emendi leġislattivi neċessarji fil-livelli rilevanti kollha. |
| --- | --- |

3.6.

Din il-Komunikazzjoni hija żvilupp b’saħħtu mill-Pjan ta’ Azzjoni għal Ekonomija Ċirkolari, u tistabbilixxi ambizzjoni għolja għal titjib fl-effiċjenza fi proċessi tal-enerġija mill-iskart u għal żieda fil-fokus fuq il-ġerarkija tal-iskart għad-determinazzjoni taċ-ċirkolarità ta’ proċessi differenti. Madankollu l-leġislazzjoni li fuqha hija mibnija din il-Komunikazzjoni, b’mod speċifiku d-Direttiva Qafas dwar l-Iskart, għandha dgħufijiet storiċi li se jkomplu jikkawżaw diffikultajiet u jdgħajfu l-Komunikazzjoni jekk ma jiġux indirizzati. Huwa meħtieġ li tiġi riveduta l-klassifikazzjoni tal-iskart, forsi abbażi ta’ opportunitajiet offruti minn teknoloġiji ġodda fl-impjanti tal-enerġija mill-iskart (eż. tadama mħassra ma titqiegħedx fis-suq filwaqt li tadama li ma tinbiegħx hija skart), possibbilment jinkludu wkoll il-ħama mid-drenaġġ urban għal proċessi ta’ bijodiġestjoni. L-ambizzjoni li jiġu indirizzati dawn il-kwistjonijiet fil-Pjan ta’ Azzjoni tal-Ekonomija Ċirkolari trid tiġi riflessa fl-emendi leġislattivi neċessarji fil-livelli rilevanti kollha.

| 3.7. | Il-pożizzjonament tal-proċessi tal-enerġija mill-iskart fuq il-ġerarkija tal-iskart jista’ jiżgwida minħabba r-restrizzjonijiet ta’ kif il-proċessi huma trattati mil-leġislazzjoni. Il-pożizzjonament huwa definit skont definizzjonijiet li huma stabbiliti fil-leġislazzjoni minflok analiżi xjentifika tal-impatt reali ta’ dawn il-proċessi ta’ enerġija mill-iskart. |
| --- | --- |

3.7.

Il-pożizzjonament tal-proċessi tal-enerġija mill-iskart fuq il-ġerarkija tal-iskart jista’ jiżgwida minħabba r-restrizzjonijiet ta’ kif il-proċessi huma trattati mil-leġislazzjoni. Il-pożizzjonament huwa definit skont definizzjonijiet li huma stabbiliti fil-leġislazzjoni minflok analiżi xjentifika tal-impatt reali ta’ dawn il-proċessi ta’ enerġija mill-iskart.

| 3.8. | Hemm ukoll aspetti tekniċi tal-metodoloġija tal-kalkolu assoċjati ma’ definizzjonijiet u livelli limitu fid-Direttiva Qafas dwar l-Iskart. Dawn huma l-metodi tal-kalkolu li jiddeterminaw il-pożizzjonament tal-proċessi differenti tal-enerġija mill-iskart fuq il-ġerarkija tal-iskart. Dawn il-kalkoli dettaljati għandhom jiġu eżaminati mill-ġdid mill-Kummissjoni sabiex jiżguraw li issa jkunu robusti fil-kuntest tal-Ekonomija Ċirkolari b’mod partikolari, imma wkoll tal-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli, tal-Unjoni tal-Enerġija u tal-Ftehim ta’ Pariġi. |
| --- | --- |

3.8.

Hemm ukoll aspetti tekniċi tal-metodoloġija tal-kalkolu assoċjati ma’ definizzjonijiet u livelli limitu fid-Direttiva Qafas dwar l-Iskart. Dawn huma l-metodi tal-kalkolu li jiddeterminaw il-pożizzjonament tal-proċessi differenti tal-enerġija mill-iskart fuq il-ġerarkija tal-iskart. Dawn il-kalkoli dettaljati għandhom jiġu eżaminati mill-ġdid mill-Kummissjoni sabiex jiżguraw li issa jkunu robusti fil-kuntest tal-Ekonomija Ċirkolari b’mod partikolari, imma wkoll tal-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli, tal-Unjoni tal-Enerġija u tal-Ftehim ta’ Pariġi.

| 3.9. | L-obbligi ta’ ġbir separat li huma parti mil-leġislazzjoni dwar l-iskart Ewropea (7) huma aspett kritiku fil-kisba ta’ titjib fil-ġestjoni tal-iskart. |
| --- | --- |

3.9.

L-obbligi ta’ ġbir separat li huma parti mil-leġislazzjoni dwar l-iskart Ewropea (7) huma aspett kritiku fil-kisba ta’ titjib fil-ġestjoni tal-iskart.

| 3.10. | Avvanzi teknoloġiċi se jkomplu joffru opportunitajiet aħjar biex tiġi massimizzata l-effiċjenza fil-prodotti u l-flussi tal-enerġija, li jwassal għal soluzzjonijiet innovattivi għal proċessi aktar effiċjenti. |
| --- | --- |

3.10.

Avvanzi teknoloġiċi se jkomplu joffru opportunitajiet aħjar biex tiġi massimizzata l-effiċjenza fil-prodotti u l-flussi tal-enerġija, li jwassal għal soluzzjonijiet innovattivi għal proċessi aktar effiċjenti.

| 3.11. | L-ekodisinn tal-prodotti u s-servizzi, estiż fil-kamp ta’ applikazzjoni tiegħu biex ikun kompletament inklużiv, bħala parti minn sistema pan-Ewropea, se jirriżulta fi tnaqqis għall-minimu tal-iskart hekk kif tinkiseb ekonomija ċirkolari. L-element tal-ekodisinn ta’ dan il-proċess huwa essenzjali sabiex jiġu pprovduti prodotti modulari li jistgħu jissewwew, li jistgħu jintużaw mill-ġdid, li huma riċiklabbli u li fl-aħħar mill-aħħar iwasslu għall-eliminazzjoni tal-iskart kif nifhmuh bħalissa. |
| --- | --- |

3.11.

L-ekodisinn tal-prodotti u s-servizzi, estiż fil-kamp ta’ applikazzjoni tiegħu biex ikun kompletament inklużiv, bħala parti minn sistema pan-Ewropea, se jirriżulta fi tnaqqis għall-minimu tal-iskart hekk kif tinkiseb ekonomija ċirkolari. L-element tal-ekodisinn ta’ dan il-proċess huwa essenzjali sabiex jiġu pprovduti prodotti modulari li jistgħu jissewwew, li jistgħu jintużaw mill-ġdid, li huma riċiklabbli u li fl-aħħar mill-aħħar iwasslu għall-eliminazzjoni tal-iskart kif nifhmuh bħalissa.

| 3.12. | Dawn il-punti msemmija hawn fuq se jfissru anqas disponibbiltà ta’ skart imħallat bħala materja prima għall-inċineraturi, u għalhekk fuq livell nazzjonali, is-sussidji għalihom għandhom jiġu eliminati b’mod gradwali u ma jiġu kkunsidrati l-ebda investimenti ġodda f’dan il-qasam, bl-eċċezzjoni tal-modernizzar tal-infrastruttura eżistenti u biex din issir iktar effiċjenti fir-riżorsi u fl-użu tal-enerġija. |
| --- | --- |

3.12.

Dawn il-punti msemmija hawn fuq se jfissru anqas disponibbiltà ta’ skart imħallat bħala materja prima għall-inċineraturi, u għalhekk fuq livell nazzjonali, is-sussidji għalihom għandhom jiġu eliminati b’mod gradwali u ma jiġu kkunsidrati l-ebda investimenti ġodda f’dan il-qasam, bl-eċċezzjoni tal-modernizzar tal-infrastruttura eżistenti u biex din issir iktar effiċjenti fir-riżorsi u fl-użu tal-enerġija.

4.   Il-proċessi tal-enerġija mill-iskart għat-trattament tal-iskart residwu – kif jinstab il-bilanċ ġust

| 4.1. | Huwa importanti li ma jinħolqux ostakoli infrastrutturali għall-kisba ta’ rati ta’ riċiklaġġ ogħla minn investimenti fi proċessi skaduti u ineffiċjenti fl-użu tal-enerġija tal-enerġija mill-iskart. |
| --- | --- |

4.1.

Huwa importanti li ma jinħolqux ostakoli infrastrutturali għall-kisba ta’ rati ta’ riċiklaġġ ogħla minn investimenti fi proċessi skaduti u ineffiċjenti fl-użu tal-enerġija tal-enerġija mill-iskart.

| 4.2. | Fl-2013, 2,5 Mt l-aktar ta’ fjuwil derivat mill-iskart (FDS) inġarr bil-baħar bejn l-Istati Membri għall-finijiet tal-irkupru tal-enerġija (8). |
| --- | --- |

4.2.

Fl-2013, 2,5 Mt l-aktar ta’ fjuwil derivat mill-iskart (FDS) inġarr bil-baħar bejn l-Istati Membri għall-finijiet tal-irkupru tal-enerġija (8).

| 4.3. | Il-valutazzjonijiet tal-enerġija mill-iskart għandhom ikunu mgħarrfa dwar dan l-element tat-trasport għaliex ladarba jiġi inkluż fil-kejl tal-emissjonijiet assoċjati ma’ approċċi differenti tal-ġestjoni tal-iskart, l-aspett tat-trasport jista’ jiddetermina l-impatt attwali tal-proċess f’termini ta’ emissjonijiet. |
| --- | --- |

4.3.

Il-valutazzjonijiet tal-enerġija mill-iskart għandhom ikunu mgħarrfa dwar dan l-element tat-trasport għaliex ladarba jiġi inkluż fil-kejl tal-emissjonijiet assoċjati ma’ approċċi differenti tal-ġestjoni tal-iskart, l-aspett tat-trasport jista’ jiddetermina l-impatt attwali tal-proċess f’termini ta’ emissjonijiet.

| 4.4. | Hemm diviżjoni ġeografika fl-Ewropa f’termini tad-distribuzzjoni tal-inċineraturi. Il-Ġermanja, in-Netherlands, id-Danimarka, l-Iżvezja u l-Italja għandhom ħafna mill-inċineraturi attivi li jiffunzjonaw fl-Ewropa. B’mod ġenerali, ħafna Stati Membri għad għandhom dipendenza eċċessiva fuq il-miżbla. Dan jeħtieġ li jinbidel biex jissodisfa l-isfidi u l-miri l-ġodda stabbiliti fil-leġislazzjoni dwar l-iskart assoċjata mal-Pjan ta’ Azzjoni għal Ekonomija Ċirkolari. |
| --- | --- |

4.4.

Hemm diviżjoni ġeografika fl-Ewropa f’termini tad-distribuzzjoni tal-inċineraturi. Il-Ġermanja, in-Netherlands, id-Danimarka, l-Iżvezja u l-Italja għandhom ħafna mill-inċineraturi attivi li jiffunzjonaw fl-Ewropa. B’mod ġenerali, ħafna Stati Membri għad għandhom dipendenza eċċessiva fuq il-miżbla. Dan jeħtieġ li jinbidel biex jissodisfa l-isfidi u l-miri l-ġodda stabbiliti fil-leġislazzjoni dwar l-iskart assoċjata mal-Pjan ta’ Azzjoni għal Ekonomija Ċirkolari.

| 4.5. | L-Istati Membri b’dipendenza għolja fuq il-miżbliet u b’inċinerazzjoni baxxa jew xejn għandhom l-ewwel jiffukaw fuq il-ġbir separat. Il-ġbir separat fis-sors huwa kritiku għall-provvista ta’ skart ta’ valur għoli ta’ kwalità tajba għar-riċiklaġġ u dan jeħtieġ li jiġi inkoraġġit. |
| --- | --- |

4.5.

L-Istati Membri b’dipendenza għolja fuq il-miżbliet u b’inċinerazzjoni baxxa jew xejn għandhom l-ewwel jiffukaw fuq il-ġbir separat. Il-ġbir separat fis-sors huwa kritiku għall-provvista ta’ skart ta’ valur għoli ta’ kwalità tajba għar-riċiklaġġ u dan jeħtieġ li jiġi inkoraġġit.

| 4.6. | Madankollu, hemm ħafna eżempji fil-livell tal-Istati Membri ta’ rati tal-ġbir separat li huma għolja, imma r-rati ta’ riċiklaġġ korrispondenti mhumiex proporzjonati. Din li tidher bħala kontradizzjoni teħtieġ għodod ta’ politika ffukati biex tiġi indirizzata. |
| --- | --- |

4.6.

Madankollu, hemm ħafna eżempji fil-livell tal-Istati Membri ta’ rati tal-ġbir separat li huma għolja, imma r-rati ta’ riċiklaġġ korrispondenti mhumiex proporzjonati. Din li tidher bħala kontradizzjoni teħtieġ għodod ta’ politika ffukati biex tiġi indirizzata.

| 4.7. | Din il-Komunikazzjoni tinkoraġġixxi lill-gvernijiet nazzjonali jiffukaw l-appoġġ tal-finanzjament u l-istrateġiji f’direzzjonijiet li mhumiex l-inċineraturi billi jeżaminaw iż-żmien tal-irkupru tal-investiment, id-disponibbiltà ta’ materja prima, u l-kapaċità fl-istati ġirien. |
| --- | --- |

4.7.

Din il-Komunikazzjoni tinkoraġġixxi lill-gvernijiet nazzjonali jiffukaw l-appoġġ tal-finanzjament u l-istrateġiji f’direzzjonijiet li mhumiex l-inċineraturi billi jeżaminaw iż-żmien tal-irkupru tal-investiment, id-disponibbiltà ta’ materja prima, u l-kapaċità fl-istati ġirien.

| 4.8. | L-użu ta’ inċineratur ġar jista’ jirrappreżenta l-aħjar għażla f’xi każijiet, imma qabel isir dan, għandha titwettaq analiżi taċ-ċiklu kollu tal-ħajja inkluż, b’mod kritiku, l-ispejjeż assoċjati tat-trasport, kemm ekonomiċi kif ukoll ambjentali. |
| --- | --- |

4.8.

L-użu ta’ inċineratur ġar jista’ jirrappreżenta l-aħjar għażla f’xi każijiet, imma qabel isir dan, għandha titwettaq analiżi taċ-ċiklu kollu tal-ħajja inkluż, b’mod kritiku, l-ispejjeż assoċjati tat-trasport, kemm ekonomiċi kif ukoll ambjentali.

| 4.9. | Minbarra minn xi ċirkostanzi speċifiċi ħafna, u fid-dawl tal-avvanzi teknoloġiċi, mhuwiex probabbli li l-għażla tal-inċinerazzjoni tista’ tirrappreżenta l-aktar soluzzjoni effiċjenti fir-riżorsi jew tal-aħjar prattika biex jiġu indirizzati l-isfidi tal-ġestjoni tal-iskart. |
| --- | --- |

4.9.

Minbarra minn xi ċirkostanzi speċifiċi ħafna, u fid-dawl tal-avvanzi teknoloġiċi, mhuwiex probabbli li l-għażla tal-inċinerazzjoni tista’ tirrappreżenta l-aktar soluzzjoni effiċjenti fir-riżorsi jew tal-aħjar prattika biex jiġu indirizzati l-isfidi tal-ġestjoni tal-iskart.

| 4.10. | L-Istati Membri b’numru kbir ta’ inċineraturi bħalissa jirrappreżentaw inkonsistenza mal-ambizzjoni ta’ miri ogħla ta’ riċiklaġġ. L-isfida hija li jkun hemm tranżizzjoni għal dawn l-Istati Membri lil hinn mill-inċinerazzjoni permezz ta’ fatturi politiċi ta’ spinta u ta’ attrazzjoni inkluż:






  — | l-introduzzjoni ta’ taxxi; |
| --- | --- | --- |

4.10.

L-Istati Membri b’numru kbir ta’ inċineraturi bħalissa jirrappreżentaw inkonsistenza mal-ambizzjoni ta’ miri ogħla ta’ riċiklaġġ. L-isfida hija li jkun hemm tranżizzjoni għal dawn l-Istati Membri lil hinn mill-inċinerazzjoni permezz ta’ fatturi politiċi ta’ spinta u ta’ attrazzjoni inkluż:

—

l-introduzzjoni ta’ taxxi;

| — | it-tnaqqis b’mod gradwali tal-iskemi ta’ sostenn; |
| --- | --- |

—

it-tnaqqis b’mod gradwali tal-iskemi ta’ sostenn;

| — | moratorju fuq faċilitajiet ġodda u d-dekummissjonar ta’ oħrajn aktar antiki. |
| --- | --- |

—

moratorju fuq faċilitajiet ġodda u d-dekummissjonar ta’ oħrajn aktar antiki.

| 4.11. | Il-KESE jenfasizza li l-għażla li tiġi imposta taxxa ġenerali fuq l-inċinerazzjoni mingħajr ma jiġu pprovduti alternattivi affordabbli u aċċessibbli għall-utent aħħari se jirriżulta fi spejjeż ogħla għaċ-ċittadin. L-użu ta’ taxxi bħala strument ekonomiku jeħtieġ li jkun iffukat u intelliġenti. |
| --- | --- |

4.11.

Il-KESE jenfasizza li l-għażla li tiġi imposta taxxa ġenerali fuq l-inċinerazzjoni mingħajr ma jiġu pprovduti alternattivi affordabbli u aċċessibbli għall-utent aħħari se jirriżulta fi spejjeż ogħla għaċ-ċittadin. L-użu ta’ taxxi bħala strument ekonomiku jeħtieġ li jkun iffukat u intelliġenti.

| 4.12. | Hemm bżonn li jkun hemm proċedura effiċjenti f’kull Stat Membru għall-applikazzjoni għal u l-allokazzjoni ta’ permessi sabiex jitwettqu attivitajiet ta’ ġestjoni tal-iskart. |
| --- | --- |

4.12.

Hemm bżonn li jkun hemm proċedura effiċjenti f’kull Stat Membru għall-applikazzjoni għal u l-allokazzjoni ta’ permessi sabiex jitwettqu attivitajiet ta’ ġestjoni tal-iskart.

5.   L-ottimizzazzjoni tal-kontribut tal-proċessi tal-enerġija mill-iskart biex jintlaħqu l-għanijiet tal-UE dwar il-klima u l-enerġija fl-ekonomija ċirkolari

| 5.1. | Il-KESE jaqbel li huwa biss billi tiġi rrispettata l-ġerarkija tal-iskart li l-enerġija mill-iskart tista’ timmassimizza l-kontribuzzjoni tal-ekonomija ċirkolari għad-dekarbonizzazzjoni, f’konformità mal-Istrateġija tal-Unjoni tal-Enerġija u mal-Ftehim ta’ Pariġi. Il-bijodiġestjoni biex jiġi prodott il-bijometan tal-karozzi hija konformi mal-Ftehim ta’ Pariġi. Il-vetturi li jaħdmu bil-bijometan jistgħu jipprovdu mezz effettiv biex it-trasport jiġi dekarbonizzat fl-Ewropa. |
| --- | --- |

5.1.

Il-KESE jaqbel li huwa biss billi tiġi rrispettata l-ġerarkija tal-iskart li l-enerġija mill-iskart tista’ timmassimizza l-kontribuzzjoni tal-ekonomija ċirkolari għad-dekarbonizzazzjoni, f’konformità mal-Istrateġija tal-Unjoni tal-Enerġija u mal-Ftehim ta’ Pariġi. Il-bijodiġestjoni biex jiġi prodott il-bijometan tal-karozzi hija konformi mal-Ftehim ta’ Pariġi. Il-vetturi li jaħdmu bil-bijometan jistgħu jipprovdu mezz effettiv biex it-trasport jiġi dekarbonizzat fl-Ewropa.

| 5.2. | Biex tiġi ottimizzata l-kontribuzzjoni tal-proċessi tal-enerġija mill-iskart għall-objettivi tal-UE dwar il-klima u l-enerġija fl-ekonomija ċirkolari, hemm il-ħtieġa li jiġi żgurat li l-aktar tekniki u teknoloġiji effiċjenti jintużaw meta jkunu meħtieġa l-proċessi tal-enerġija mill-iskart. Dan huwa konsistenti mat-tibdil propost mill-Kummissjoni għad-Direttiva dwar l-Enerġija Rinnovabbli; madankollu, dawn il-kriterji għandhom jitħeġġu għall-impjanti ġodda kollha, irrispettivament mid-daqs, inkluż impjanti iżgħar ta’ anqas minn 20 MW. |
| --- | --- |

5.2.

Biex tiġi ottimizzata l-kontribuzzjoni tal-proċessi tal-enerġija mill-iskart għall-objettivi tal-UE dwar il-klima u l-enerġija fl-ekonomija ċirkolari, hemm il-ħtieġa li jiġi żgurat li l-aktar tekniki u teknoloġiji effiċjenti jintużaw meta jkunu meħtieġa l-proċessi tal-enerġija mill-iskart. Dan huwa konsistenti mat-tibdil propost mill-Kummissjoni għad-Direttiva dwar l-Enerġija Rinnovabbli; madankollu, dawn il-kriterji għandhom jitħeġġu għall-impjanti ġodda kollha, irrispettivament mid-daqs, inkluż impjanti iżgħar ta’ anqas minn 20 MW.

| 5.3. | It-tassazzjoni fuq il-ġbir tal-iskart għandha impatt dejjem akbar fuq ir-riżorsi tal-familji u tan-negozji; għalhekk għandha tintuża b’ħarsa lejn il-futur u fid-dawl tal-protezzjoni tal-ambjent. |
| --- | --- |

5.3.

It-tassazzjoni fuq il-ġbir tal-iskart għandha impatt dejjem akbar fuq ir-riżorsi tal-familji u tan-negozji; għalhekk għandha tintuża b’ħarsa lejn il-futur u fid-dawl tal-protezzjoni tal-ambjent.

| 5.4. | Is-settur pubbliku u privat għandu jkollhom il-possibbiltà li jikkollaboraw dwar proġetti fit-tul bil-għan li tinbena kultura taċ-ċirkolarità aktar konkreta. Ir-Responsabbiltà Soċjali Korporattiva (CSR) tista’ taqdi rwol importanti fit-tranżizzjoni lejn għażliet ta’ ġestjoni tal-iskart li huma aktar sostenibbli. |
| --- | --- |

5.4.

Is-settur pubbliku u privat għandu jkollhom il-possibbiltà li jikkollaboraw dwar proġetti fit-tul bil-għan li tinbena kultura taċ-ċirkolarità aktar konkreta. Ir-Responsabbiltà Soċjali Korporattiva (CSR) tista’ taqdi rwol importanti fit-tranżizzjoni lejn għażliet ta’ ġestjoni tal-iskart li huma aktar sostenibbli.

| 5.5. | It-tranżizzjoni għal Ekonomija Ċirkolari ġiet imfixkla fl-UE minħabba n-nuqqas tas-sinjali tal-prezzijiet tajbin. Dan huwa aċċentwat mis-sussidji kontinwi mhux iġġustifikati għas-sistemi tal-produzzjoni mhux sostenibbli, b’mod speċifiku għas-settur tal-karburanti (9). Il-KESE jilqa’ r-rabta ddikjarata b’mod espliċitu bejn l-aċċess għall-fondi tal-Politika ta’ Koeżjoni u kemm il-pjani tal-ġestjoni tal-iskart nazzjonali u reġjonali kif ukoll il-Pjan ta’ Azzjoni Ewropew għal Ekonomija Ċirkolari. |
| --- | --- |

5.5.

It-tranżizzjoni għal Ekonomija Ċirkolari ġiet imfixkla fl-UE minħabba n-nuqqas tas-sinjali tal-prezzijiet tajbin. Dan huwa aċċentwat mis-sussidji kontinwi mhux iġġustifikati għas-sistemi tal-produzzjoni mhux sostenibbli, b’mod speċifiku għas-settur tal-karburanti (9). Il-KESE jilqa’ r-rabta ddikjarata b’mod espliċitu bejn l-aċċess għall-fondi tal-Politika ta’ Koeżjoni u kemm il-pjani tal-ġestjoni tal-iskart nazzjonali u reġjonali kif ukoll il-Pjan ta’ Azzjoni Ewropew għal Ekonomija Ċirkolari.

| 5.6. | Ir-rabta mal-finanzjament mill-Fond Ewropew għall-Investimenti Strateġiċi tista’ tkun aktar b’saħħitha biex tiżgura li dawn l-investimenti jipprijoritizzaw l-opportunitajiet li jippromovu l-objettivi għall-Pjan ta’ Azzjoni għal Ekonomija Ċirkolari. Xi forom ta’ inċentivi jistgħu jiġu esplorati bil-għan li joħolqu katina downstream xierqa ta’ faċilitajiet, bħad-distribuzzjoni tal-karburant u/jew il-materja prima sekondarja, jew joħolqu aktar prodotti għal użu potenzjali. |
| --- | --- |

5.6.

Ir-rabta mal-finanzjament mill-Fond Ewropew għall-Investimenti Strateġiċi tista’ tkun aktar b’saħħitha biex tiżgura li dawn l-investimenti jipprijoritizzaw l-opportunitajiet li jippromovu l-objettivi għall-Pjan ta’ Azzjoni għal Ekonomija Ċirkolari. Xi forom ta’ inċentivi jistgħu jiġu esplorati bil-għan li joħolqu katina downstream xierqa ta’ faċilitajiet, bħad-distribuzzjoni tal-karburant u/jew il-materja prima sekondarja, jew joħolqu aktar prodotti għal użu potenzjali.

6.   Opportunitajiet oħra

6.1.   
  Il-bijometan

| 6.1.1. | L-għażla li jiġi prodott il-bijogass permezz tad-diġestjoni anaerobika hija msemmija fil-Komunikazzjoni. Din hija opportunità għal Stati Membri differenti u għandha tiġi estiża. Valutazzjoni reċenti mill-Kummissjoni (10) turi li sal-2030 il-produzzjoni tal-bijogass fl-UE tista’ mill-inqas tirdoppja u possibbilment tittripla mil-livelli attwali. |
| --- | --- |

6.1.1.

L-għażla li jiġi prodott il-bijogass permezz tad-diġestjoni anaerobika hija msemmija fil-Komunikazzjoni. Din hija opportunità għal Stati Membri differenti u għandha tiġi estiża. Valutazzjoni reċenti mill-Kummissjoni (10) turi li sal-2030 il-produzzjoni tal-bijogass fl-UE tista’ mill-inqas tirdoppja u possibbilment tittripla mil-livelli attwali.

| 6.1.2. | Il-bijogass huwa mudell li jaħdem u jiffunzjona f’ħafna Stati Membri, b’mod partikolari fl-Italja u fil-Ġermanja. Bħala eżempji li jaħdmu dawn il-pajjiżi jistgħu joffru wkoll it-tagħlimiet siewja meħuda mill-prattikalitajiet tal-implimentazzjoni. |
| --- | --- |

6.1.2.

Il-bijogass huwa mudell li jaħdem u jiffunzjona f’ħafna Stati Membri, b’mod partikolari fl-Italja u fil-Ġermanja. Bħala eżempji li jaħdmu dawn il-pajjiżi jistgħu joffru wkoll it-tagħlimiet siewja meħuda mill-prattikalitajiet tal-implimentazzjoni.

| 6.1.3. | Bħalissa, il-prezz tal-bijometan huwa ogħla mill-prezz tal-metan f’forma ta’ karburant fossili. Madankollu, l-użu tal-bijometan huwa ġustifikat minħabba l-ispejjeż indiretti mġarrba minn aġenti mutaġeniċi u karċinoġeniċi – pereżempju duħħan tan-NOx u taż-żejt prodott minn karburanti fossili (11). |
| --- | --- |

6.1.3.

Bħalissa, il-prezz tal-bijometan huwa ogħla mill-prezz tal-metan f’forma ta’ karburant fossili. Madankollu, l-użu tal-bijometan huwa ġustifikat minħabba l-ispejjeż indiretti mġarrba minn aġenti mutaġeniċi u karċinoġeniċi – pereżempju duħħan tan-NOx u taż-żejt prodott minn karburanti fossili (11).

| 6.1.4. | Fuq kollox, il-prezz possibbilment ogħla tal-bijometan huwa konformi mal-għanijiet mħaddna fil-Ftehim ta’ Pariġi dwar it-tnaqqis tal-emissjonijiet ta’ gassijiet b’effett ta’ serra minn fjuwils tradizzjonali (12). |
| --- | --- |

6.1.4.

Fuq kollox, il-prezz possibbilment ogħla tal-bijometan huwa konformi mal-għanijiet mħaddna fil-Ftehim ta’ Pariġi dwar it-tnaqqis tal-emissjonijiet ta’ gassijiet b’effett ta’ serra minn fjuwils tradizzjonali (12).

| 6.1.5. | Huwa kruċjali li l-materja prima li tintuża fil-diġestjoni anerobika ma jkollha ftit jew l-ebda tibdil indirett fl-użu tal-art (ILUC) u ma tħallix impatt negattiv fuq il-produzzjoni tal-ikel. Il-faċilitajiet tal-bijogass l-aħjar li jitqiegħdu fi prossimità viċina ta’ provvista ta’ materja prima (primarjament skart agrikolu) u bħala soluzzjoni għall-ġestjoni tal-iskart u l-ħtiġijiet tal-enerġija. Il-bini ta’ diġesturi anaerobiċi u b’hekk il-ħolqien ta’ domanda għal provvista ġdida ta’ materja prima, jew skart jew għelejjel, għandu jiġi evitat. |
| --- | --- |

6.1.5.

Huwa kruċjali li l-materja prima li tintuża fil-diġestjoni anerobika ma jkollha ftit jew l-ebda tibdil indirett fl-użu tal-art (ILUC) u ma tħallix impatt negattiv fuq il-produzzjoni tal-ikel. Il-faċilitajiet tal-bijogass l-aħjar li jitqiegħdu fi prossimità viċina ta’ provvista ta’ materja prima (primarjament skart agrikolu) u bħala soluzzjoni għall-ġestjoni tal-iskart u l-ħtiġijiet tal-enerġija. Il-bini ta’ diġesturi anaerobiċi u b’hekk il-ħolqien ta’ domanda għal provvista ġdida ta’ materja prima, jew skart jew għelejjel, għandu jiġi evitat.

| 6.1.6. | Il-post fejn tkun tinsab il-faċilità tal-bijogass huwa kritiku. Jeħtieġ li jkun hemm użu effiċjenti identifikat tal-enerġija prodotta sabiex l-enerġija prodotta b’mod effiċjenti mbagħad ma tinħeliex. Huwa importanti wkoll li wieħed jinnota li d-diġesturi anerobiċi mhumiex soluzzjoni globali għar-reġjuni agrikoli kollha fl-UE, u l-promozzjoni tagħhom għandha tkun limitata għal fejn hemm materja prima lesta li attwalment hija problema ta’ skart. |
| --- | --- |

6.1.6.

Il-post fejn tkun tinsab il-faċilità tal-bijogass huwa kritiku. Jeħtieġ li jkun hemm użu effiċjenti identifikat tal-enerġija prodotta sabiex l-enerġija prodotta b’mod effiċjenti mbagħad ma tinħeliex. Huwa importanti wkoll li wieħed jinnota li d-diġesturi anerobiċi mhumiex soluzzjoni globali għar-reġjuni agrikoli kollha fl-UE, u l-promozzjoni tagħhom għandha tkun limitata għal fejn hemm materja prima lesta li attwalment hija problema ta’ skart.

| 6.1.7. | Madankollu l-iżvilupp ta’ produzzjoni tal-bijogass u ta’ infrastruttura tal-użu ppjanati tajjeb jistgħu jkunu mod effiċjenti ħafna kif jiġi trattat l-iskart agrikolu, kif jiġu trattati sustanzi li potenzjalment huma ta’ ħsara ambjentali u kif jiġi ffaċilitat ir-rimi sikur. Dan jista’ jindirizza wkoll ir-rekwiżiti tat-tisħin u tal-fjuwil għat-trasport għall-komunitajiet. |
| --- | --- |

6.1.7.

Madankollu l-iżvilupp ta’ produzzjoni tal-bijogass u ta’ infrastruttura tal-użu ppjanati tajjeb jistgħu jkunu mod effiċjenti ħafna kif jiġi trattat l-iskart agrikolu, kif jiġu trattati sustanzi li potenzjalment huma ta’ ħsara ambjentali u kif jiġi ffaċilitat ir-rimi sikur. Dan jista’ jindirizza wkoll ir-rekwiżiti tat-tisħin u tal-fjuwil għat-trasport għall-komunitajiet.

| 6.1.8. | Id-diġestjoni anaerobika tista’ tgħin biex tindirizza kwistjonijiet tas-saħħa pubblika, tipprovdi fertilizzant għall-art, tirrappreżenta tnaqqis fl-emissjonijiet u tkun eżempju prattiku taċ-ċirkolarità. |
| --- | --- |

6.1.8.

Id-diġestjoni anaerobika tista’ tgħin biex tindirizza kwistjonijiet tas-saħħa pubblika, tipprovdi fertilizzant għall-art, tirrappreżenta tnaqqis fl-emissjonijiet u tkun eżempju prattiku taċ-ċirkolarità.

| 6.1.9. | Id-diġestjoni anaerobika tista’ tkun l-aktar effettiva meta jiġu applikati l-prinċipji tal-ekonomija ċirkolari, b’mod speċifiku l-kunċett ta’ ċrieki żgħar, fejn il-materja prima għad-diġestur tkun ġejja minn sors lokali, u l-output tal-enerġija jintuża lokalment (bl-eċċezzjoni ta’ meta l-karburant jintuża fi trakkijiet bħala gass). L-investimenti għandhom jappoġġjaw l-objettiv tat-tnaqqis fit-trasport tal-iskart għal kemm jista’ jkun possibbli viċin żero kilometri. |
| --- | --- |

6.1.9.

Id-diġestjoni anaerobika tista’ tkun l-aktar effettiva meta jiġu applikati l-prinċipji tal-ekonomija ċirkolari, b’mod speċifiku l-kunċett ta’ ċrieki żgħar, fejn il-materja prima għad-diġestur tkun ġejja minn sors lokali, u l-output tal-enerġija jintuża lokalment (bl-eċċezzjoni ta’ meta l-karburant jintuża fi trakkijiet bħala gass). L-investimenti għandhom jappoġġjaw l-objettiv tat-tnaqqis fit-trasport tal-iskart għal kemm jista’ jkun possibbli viċin żero kilometri.

| 6.1.10. | L-ispinta fl-impjiegi u fl-ekonomija assoċjata mal-iżvilupp ta’ element ta’ bijogass integrat ma’ taħlita tal-enerġija nazzjonali jew reġjonali għandha tiġi analizzata u enfasizzata. Għandhom jiġu kkunsidrati wkoll alternattivi biex tiffaċilita u tħaffef il-proċeduri amministrattivi li jawtorizzaw il-kostruzzjoni ta’ proġetti tad-diġestur tal-bijoskart. |
| --- | --- |

6.1.10.

L-ispinta fl-impjiegi u fl-ekonomija assoċjata mal-iżvilupp ta’ element ta’ bijogass integrat ma’ taħlita tal-enerġija nazzjonali jew reġjonali għandha tiġi analizzata u enfasizzata. Għandhom jiġu kkunsidrati wkoll alternattivi biex tiffaċilita u tħaffef il-proċeduri amministrattivi li jawtorizzaw il-kostruzzjoni ta’ proġetti tad-diġestur tal-bijoskart.

| 6.1.11. | L-appoġġ politiku u ekonomiku għal proġetti li jissodisfaw il-kriterji kollha se jmexxi l-innovazzjoni u jista’ jkun wieħed mill-ħafna għodod li jgħinu fit-tranżizzjoni għal ekonomija b’livell baxx ta’ emissjonijiet ta’ karbonju. |
| --- | --- |

6.1.11.

L-appoġġ politiku u ekonomiku għal proġetti li jissodisfaw il-kriterji kollha se jmexxi l-innovazzjoni u jista’ jkun wieħed mill-ħafna għodod li jgħinu fit-tranżizzjoni għal ekonomija b’livell baxx ta’ emissjonijiet ta’ karbonju.

| 6.1.12. | Ir-reviżjoni tal-mandat M/475 mis-CEN għandha tiġi estiża sabiex il-bijometan minn sorsi li bħalissa mhumiex awtorizzati, bħal gass mill-miżbliet, gass mill-impjanti tat-trattament tad-drenaġġ, mill-ħama u minn skart urban mhux magħżul u skart ieħor, ikun jista’ jiġi injettat f’netwerks tal-gass naturali. Il-bijometan ta’ din l-għamla diġà huwa disponibbli faċilment. |
| --- | --- |

6.1.12.

Ir-reviżjoni tal-mandat M/475 mis-CEN għandha tiġi estiża sabiex il-bijometan minn sorsi li bħalissa mhumiex awtorizzati, bħal gass mill-miżbliet, gass mill-impjanti tat-trattament tad-drenaġġ, mill-ħama u minn skart urban mhux magħżul u skart ieħor, ikun jista’ jiġi injettat f’netwerks tal-gass naturali. Il-bijometan ta’ din l-għamla diġà huwa disponibbli faċilment.

| 6.1.13. | Il-Fond Ewropew għall-Investimenti Strateġiċi huwa kruċjali għall-introduzzjoni ta’ proċessi tad-diġestjoni anerobika għal proġetti li għad m’humiex vijabbli finanzjarjament. |
| --- | --- |

6.1.13.

Il-Fond Ewropew għall-Investimenti Strateġiċi huwa kruċjali għall-introduzzjoni ta’ proċessi tad-diġestjoni anerobika għal proġetti li għad m’humiex vijabbli finanzjarjament.

| 6.1.14. | Inċentivi, tat-tip użati tradizzjonalment għall-industrija tal-karburanti fossili, għandhom jitħeġġu għall-użu ta’ vetturi li jużaw il-bijogass. Dawn l-inċentivi għandhom ikunu ta’ benefiċċju għall-utent aħħari, b’offerta ta’ għażliet ta’ trasport alternattivi, bi prezz raġonevoli u aċċessibbli għall-konsumatur. |
| --- | --- |

6.1.14.

Inċentivi, tat-tip użati tradizzjonalment għall-industrija tal-karburanti fossili, għandhom jitħeġġu għall-użu ta’ vetturi li jużaw il-bijogass. Dawn l-inċentivi għandhom ikunu ta’ benefiċċju għall-utent aħħari, b’offerta ta’ għażliet ta’ trasport alternattivi, bi prezz raġonevoli u aċċessibbli għall-konsumatur.

6.2.   
  Il-bidla kulturali u l-edukazzjoni

| 6.2.1. | Hemm il-ħtieġa li tiġi rikonoxxuta l-isfida ffaċċjata minn differenzi kulturali. Il-bidla fl-imġiba f’termini tas-separazzjoni tal-iskart fis-sors għandha tiġi indirizzata bħala ħtieġa għall-bidla kulturali. Biex dan jinkiseb, jistgħu jintużaw ħafna għodod, mhux lanqas fosthom ikun il-kunċett nudge
   (13). |
| --- | --- |

6.2.1.

Hemm il-ħtieġa li tiġi rikonoxxuta l-isfida ffaċċjata minn differenzi kulturali. Il-bidla fl-imġiba f’termini tas-separazzjoni tal-iskart fis-sors għandha tiġi indirizzata bħala ħtieġa għall-bidla kulturali. Biex dan jinkiseb, jistgħu jintużaw ħafna għodod, mhux lanqas fosthom ikun il-kunċett nudge
   (13).

| 6.2.2. | Għandu jkun hemm strateġija koordinata biex jinxtered il-messaġġ tal-ewwel pass fuq il-ġerarkija tal-iskart, li qabel xejn huwa l-prevenzjoni tal-produzzjoni tal-iskart. |
| --- | --- |

6.2.2.

Għandu jkun hemm strateġija koordinata biex jinxtered il-messaġġ tal-ewwel pass fuq il-ġerarkija tal-iskart, li qabel xejn huwa l-prevenzjoni tal-produzzjoni tal-iskart.

| 6.2.3. | Il-bidla fl-imġiba tista’ tinkiseb ukoll bl-iżvilupp ta’ programmi dwar dawn is-suġġetti fil-livell tal-iskola. Dan għandu japplika għal kull livell ta’ skola, minn kindergarten u skejjel primarji sa universitajiet u taħriġ fuq il-post tax-xogħol sabiex jiġu edukati u infurmati t-tfal u ċ-ċittadini bħala approċċ għall-perjodu fit-tul. |
| --- | --- |

6.2.3.

Il-bidla fl-imġiba tista’ tinkiseb ukoll bl-iżvilupp ta’ programmi dwar dawn is-suġġetti fil-livell tal-iskola. Dan għandu japplika għal kull livell ta’ skola, minn kindergarten u skejjel primarji sa universitajiet u taħriġ fuq il-post tax-xogħol sabiex jiġu edukati u infurmati t-tfal u ċ-ċittadini bħala approċċ għall-perjodu fit-tul.

| 6.2.4. | L-universitajiet u l-korpi pubbliċi jistgħu jgħinu billi joħolqu l-leġittimità għal teknoloġiji u prattiki ġodda u hekk jistgħu jiffunzjonaw bħala mudelli tal-aħjar prattika u ambaxxaturi reġjonali għall-proċessi tal-enerġija mill-iskart (14). |
| --- | --- |

6.2.4.

L-universitajiet u l-korpi pubbliċi jistgħu jgħinu billi joħolqu l-leġittimità għal teknoloġiji u prattiki ġodda u hekk jistgħu jiffunzjonaw bħala mudelli tal-aħjar prattika u ambaxxaturi reġjonali għall-proċessi tal-enerġija mill-iskart (14).

Brussell, il-5 ta’ Lulju 2017.

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Georges DASSIS

---

(1)  Opinjoni tal-KESE, Pakkett dwar l-Ekonomija Ċirkolari, il-punt 4.3, ĠU C 264, 20.7.2016, p. 98.

1

(2)  Opinjoni tal-KESE Żvilupp sostenibbli: l-immappjar tal-politiki interni u esterni tal-UE, il-punt 4.3.5.5, ĠU C 487, 28.12.2016, p. 41.

2

(3)  Komunikazzjoni tal-Kummissjoni Ewropea, L-għeluq taċ-ċirku – Pjan ta’ azzjoni tal-UE għal ekonomija ċirkolari, COM(2015) 614 final„ 2 ta’ Diċembru 2015.

3

L-għeluq taċ-ċirku – Pjan ta’ azzjoni tal-UE għal ekonomija ċirkolari

(4)  David Coady, Ian Parry, Louis Sears, Baoping Shang, How Large Are Global Energy Subsidies?, Dokumenti ta’ Ħidma tal-FMI, WP/15/105, Mejju 2015.

4

How Large Are Global Energy Subsidies?

(5)  Kummissjoni Ewropea, Nisfruttaw l-użu tal-bijogass minn flussi ta’ skart: Evalwazzjoni tal-potenzjal tal-bijogass mid-diġestjoni fl-UE wara l-2020, Marzu 2017.

5

Nisfruttaw l-użu tal-bijogass minn flussi ta’ skart: Evalwazzjoni tal-potenzjal tal-bijogass mid-diġestjoni fl-UE wara l-2020

(6)  Opinjoni tal-KESE, Pakkett dwar l-Ekonomija Ċirkolari, il-punt 4.3.1, ĠU C 264, 20.7.2016, p. 98.

6

(7)  Id-Direttiva 2008/98/KE, b’mod partikolari l-Artikoli 11 (il-karti, il-metall, il-plastik, il-ħġieġ u l-iskart ta’ kostruzzjoni u ta’ twaqqigħ) u 22 (il-bijoskart) – ĠU L 312, 22.11.2008, p. 3.

7

(8)  Ċentru Tematiku Ewropew dwar Skart u Materjal f’Ekonomija Ħadra (ETC/WMGE), Assessment of waste incineration capacity and waste shipments in Europe, Jannar 2017.

8

Assessment of waste incineration capacity and waste shipments in Europe

(9)  David Coady, Ian Parry, Louis Sears, Baoping Shang, How Large Are Global Energy Subsidies?, Dokumenti ta’ Ħidma tal-FMI, WP/15/105, Mejju 2015.

9

How Large Are Global Energy Subsidies?

(10)  Kummissjoni Ewropea, Nisfruttaw l-użu tal-bijogass minn flussi ta’ skart: Evalwazzjoni tal-potenzjal tal-bijogass mid-diġestjoni fl-UE wara l-2020, Marzu 2017.

10

Nisfruttaw l-użu tal-bijogass minn flussi ta’ skart: Evalwazzjoni tal-potenzjal tal-bijogass mid-diġestjoni fl-UE wara l-2020

(11)  COM/2017/011 final – 2017/04 (COD).

11

(12)  “L’opera loda l’artefice”, qal Machiavelli.

12

“L’opera loda l’artefice”

(13)  Opinjoni tal-KESE, L-Applikazzjoni tal-Kunċett Nudge għat-Tfassil tal-Politika tal-UE, ĠU C 75, 10.3.2017, p. 28.

13

Nudge

(14)  Jeżistu eżempji minn firxa ta’ Stati Membri, li wieħed minnhom jinsab f’University College Cork fl-Irlanda, li għandu d-diġesturi anerobiċi proprja tiegħu fuq skala żgħira u li jaħdmu għar-riċerka.

14

---

| 13.10.2017 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 345/110 |
| --- | --- | --- | --- |

13.10.2017

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 345/110

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li temenda d-Direttiva 2011/65/UE dwar ir-restrizzjoni tal-użu ta’ ċerti sustanzi perikolużi fit-tagħmir elettriku u elettroniku”

[COM(2017) 38 final – 2017/0013 (COD)]

(2017/C 345/18)

| Relatur: | Brian CURTIS |
| --- | --- |

Relatur:

Brian CURTIS

| Konsultazzjoni | Il-Kunsill, 20.2.2017
  Il-Parlament Ewropew, 1.2.2017 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikoli 114 u 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea |
| | |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni Speċjalizzata għall-Agrikoltura, l-Iżvilupp Rurali u l-Ambjent |
| Adottata fis-sezzjoni | 15.6.2017 |
| Adottata fil-plenarja | 5.7.2017 |
| Sessjoni tal-plenarja Nru | 526 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 139/0/4 |

Konsultazzjoni

Il-Kunsill, 20.2.2017

Il-Parlament Ewropew, 1.2.2017

Bażi legali

Artikoli 114 u 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni Speċjalizzata għall-Agrikoltura, l-Iżvilupp Rurali u l-Ambjent

Adottata fis-sezzjoni

15.6.2017

Adottata fil-plenarja

5.7.2017

Sessjoni tal-plenarja Nru

526

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

139/0/4

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-KESE jemmen li l-emenda ta’ din id-Direttiva hija kemm f’waqtha kif ukoll meħtieġa sabiex jiġu evitati ostakli għall-kummerċ u distorsjoni tal-kompetizzjoni fl-UE. |
| --- | --- |

1.1.

Il-KESE jemmen li l-emenda ta’ din id-Direttiva hija kemm f’waqtha kif ukoll meħtieġa sabiex jiġu evitati ostakli għall-kummerċ u distorsjoni tal-kompetizzjoni fl-UE.

| 1.2. | Il-KESE jinnota li saru konsultazzjoni wiesgħa mal-partijiet interessati u valutazzjoni tal-impatt, li r-riżultati tagħhom huma riflessi fil-proposta tal-Kummissjoni. |
| --- | --- |

1.2.

Il-KESE jinnota li saru konsultazzjoni wiesgħa mal-partijiet interessati u valutazzjoni tal-impatt, li r-riżultati tagħhom huma riflessi fil-proposta tal-Kummissjoni.

| 1.3. | Il-KESE jappoġġja l-esklużjoni tal-orgnijiet bil-kanen mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva għal raġunijiet ekonomiċi, kif ukoll għal raġunijiet kulturali, din se tgħin biex jiġi evitat telf massimu ta’ 90 % tal-impjiegi fis-settur u telf annwali massimu ta’ EUR 65 miljun sal-2025. |
| --- | --- |

1.3.

Il-KESE jappoġġja l-esklużjoni tal-orgnijiet bil-kanen mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva għal raġunijiet ekonomiċi, kif ukoll għal raġunijiet kulturali, din se tgħin biex jiġi evitat telf massimu ta’ 90 % tal-impjiegi fis-settur u telf annwali massimu ta’ EUR 65 miljun sal-2025.

| 1.4. | Il-KESE huwa favur li mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva jiġi eskluż il-makkinarju mobbli mhux tat-triq li jaħdem permezz ta’ mekkaniżmu ta’ trazzjoni. Dan se jgħin l-iżvilupp tal-industrija f’dan is-settur permezz tat-tneħħija tad-distorsjoni fit-trattament tal-makkinarju. |
| --- | --- |

1.4.

Il-KESE huwa favur li mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva jiġi eskluż il-makkinarju mobbli mhux tat-triq li jaħdem permezz ta’ mekkaniżmu ta’ trazzjoni. Dan se jgħin l-iżvilupp tal-industrija f’dan is-settur permezz tat-tneħħija tad-distorsjoni fit-trattament tal-makkinarju.

| 1.5. | Il-KESE huwa tal-fehma li din id-direttiva waħedha mhijiex biżżejjed sabiex tintlaħaq il-prevenzjoni tal-iskart, l-ogħla prijorità tal-ġerarkija tal-iskart. Il-KESE jirrakkomanda li tintuża taħlita tad-Direttiva dwar ir-RoHS flimkien mad-Direttiva dwar l-Ekodisinn u d-Direttiva dwar il-WEEE biex jinkisbu dawn l-għanijiet. |
| --- | --- |

1.5.

Il-KESE huwa tal-fehma li din id-direttiva waħedha mhijiex biżżejjed sabiex tintlaħaq il-prevenzjoni tal-iskart, l-ogħla prijorità tal-ġerarkija tal-iskart. Il-KESE jirrakkomanda li tintuża taħlita tad-Direttiva dwar ir-RoHS flimkien mad-Direttiva dwar l-Ekodisinn u d-Direttiva dwar il-WEEE biex jinkisbu dawn l-għanijiet.

2.   Kummenti ġenerali

2.1.   
  Ir-raġunijiet għall-proposta u l-għanijiet tagħha

| 2.1.1. | Id-Direttiva 2011/65/UE (RoHS 2) tistabbilixxi regoli dwar ir-restrizzjoni tal-użu ta’ ċerti sustanzi perikolużi fit-tagħmir elettriku u elettroniku (EEE). Id-dispożizzjonijiet tad-Direttiva RoHS 2 japplikaw għall-EEE kollu mqiegħed fis-suq tal-UE, irrispettivament minn jekk jiġix prodott fl-UE jew f’pajjiżi terzi. Id-Direttiva RoHS 2 taffettwa prinċipalment il-manifatturi industrijali, l-importaturi u d-distributuri tal-EEE, kif ukoll il-konsumaturi tal-EEE. |
| --- | --- |

2.1.1.

Id-Direttiva 2011/65/UE (RoHS 2) tistabbilixxi regoli dwar ir-restrizzjoni tal-użu ta’ ċerti sustanzi perikolużi fit-tagħmir elettriku u elettroniku (EEE). Id-dispożizzjonijiet tad-Direttiva RoHS 2 japplikaw għall-EEE kollu mqiegħed fis-suq tal-UE, irrispettivament minn jekk jiġix prodott fl-UE jew f’pajjiżi terzi. Id-Direttiva RoHS 2 taffettwa prinċipalment il-manifatturi industrijali, l-importaturi u d-distributuri tal-EEE, kif ukoll il-konsumaturi tal-EEE.

| 2.1.2. | Id-Direttiva RoHS 2 tindirizza l-ogħla prijorità tal-ġerarkija tal-iskart li hija l-prevenzjoni tal-iskart. Il-prevenzjoni tal-iskart tinkludi miżuri li jnaqqsu l-kontenut ta’ sustanzi ta’ ħsara fil-materjali u fil-prodotti. B’riżultat ta’ dan, it-tnaqqis tal-ammont ta’ sustanzi perikolużi fl-iskart elettriku u elettroniku jkun ta’ benefiċċju għall-immaniġġar ta’ tali skart. Dan jippromovi l-użu mill-ġdid tal-prodotti u r-riċiklaġġ ta’ materjali użati, li jappoġġja l-ekonomija ċirkolari. |
| --- | --- |

2.1.2.

Id-Direttiva RoHS 2 tindirizza l-ogħla prijorità tal-ġerarkija tal-iskart li hija l-prevenzjoni tal-iskart. Il-prevenzjoni tal-iskart tinkludi miżuri li jnaqqsu l-kontenut ta’ sustanzi ta’ ħsara fil-materjali u fil-prodotti. B’riżultat ta’ dan, it-tnaqqis tal-ammont ta’ sustanzi perikolużi fl-iskart elettriku u elettroniku jkun ta’ benefiċċju għall-immaniġġar ta’ tali skart. Dan jippromovi l-użu mill-ġdid tal-prodotti u r-riċiklaġġ ta’ materjali użati, li jappoġġja l-ekonomija ċirkolari.

| 2.1.3. | Id-Direttiva RoHS 2 hija meħtieġa biex jiġu evitati ostakli għall-kummerċ u d-distorsjoni tal-kompetizzjoni fl-UE, li jistgħu jseħħu f’każ ta’ diskrepanzi bejn il-liġijiet jew il-miżuri amministrattivi dwar ir-restrizzjoni tal-użu ta’ sustanzi perikolużi fit-tagħmir elettriku u elettroniku fi Stati Membri differenti. Din tikkontribwixxi wkoll għall-protezzjoni tas-saħħa tal-bniedem u għall-irkupru u r-rimi tal-iskart elettriku u elettroniku mingħajr ħsara għall-ambjent. |
| --- | --- |

2.1.3.

Id-Direttiva RoHS 2 hija meħtieġa biex jiġu evitati ostakli għall-kummerċ u d-distorsjoni tal-kompetizzjoni fl-UE, li jistgħu jseħħu f’każ ta’ diskrepanzi bejn il-liġijiet jew il-miżuri amministrattivi dwar ir-restrizzjoni tal-użu ta’ sustanzi perikolużi fit-tagħmir elettriku u elettroniku fi Stati Membri differenti. Din tikkontribwixxi wkoll għall-protezzjoni tas-saħħa tal-bniedem u għall-irkupru u r-rimi tal-iskart elettriku u elettroniku mingħajr ħsara għall-ambjent.

| 2.1.4. | Id-Direttiva RoHS 2 hija riformulazzjoni tad-Direttiva RoHS preċedenti 2002/95/KE (RoHS 1). Iż-żewġ Direttivi RoHS qanqlu tnaqqis fis-sustanzi perikolużi madwar id-dinja kollha: diversi pajjiżi, inklużi ċ-Ċina, il-Korea u l-Istati Uniti żviluppaw leġislazzjoni li tixbah lir-RoHS. Id-Direttiva RoHS 2 introduċiet definizzjonijiet ġodda u wessgħet il-kamp ta’ applikazzjoni biex tkopri apparat mediku u strumenti ta’ monitoraġġ u kontroll. L-impatt ta’ dawn id-dispożizzjonijiet ġie vvalutat mal-proposta tal-Kummissjoni fl-2008. Madankollu, id-Direttiva RoHS 2 introduċiet ukoll bidliet oħrajn: “l-ambitu mhux ristrett”. Permezz tal-kategorija ġdida 11: “EEE ieħor mhux kopert minn kwalunkwe kategorija oħra”. B’dawk il-bidliet id-Direttiva tapplika għall-EEE kollu (minbarra tagħmir li hu eskluż b’mod espliċitu) u jagħtu interpretazzjoni usa’ tal-EEE, ibbażata fuq definizzjoni ġdida tad-dipendenza fuq l-elettriku. Dawn id-dispożizzjonijiet dwar “l-ambitu mhux ristrett” ma ġewx ivvalutati speċifikament meta kienu introdotti fid-Direttiva RoHS 2. |
| --- | --- |

2.1.4.

Id-Direttiva RoHS 2 hija riformulazzjoni tad-Direttiva RoHS preċedenti 2002/95/KE (RoHS 1). Iż-żewġ Direttivi RoHS qanqlu tnaqqis fis-sustanzi perikolużi madwar id-dinja kollha: diversi pajjiżi, inklużi ċ-Ċina, il-Korea u l-Istati Uniti żviluppaw leġislazzjoni li tixbah lir-RoHS. Id-Direttiva RoHS 2 introduċiet definizzjonijiet ġodda u wessgħet il-kamp ta’ applikazzjoni biex tkopri apparat mediku u strumenti ta’ monitoraġġ u kontroll. L-impatt ta’ dawn id-dispożizzjonijiet ġie vvalutat mal-proposta tal-Kummissjoni fl-2008. Madankollu, id-Direttiva RoHS 2 introduċiet ukoll bidliet oħrajn: “l-ambitu mhux ristrett”. Permezz tal-kategorija ġdida 11: “EEE ieħor mhux kopert minn kwalunkwe kategorija oħra”. B’dawk il-bidliet id-Direttiva tapplika għall-EEE kollu (minbarra tagħmir li hu eskluż b’mod espliċitu) u jagħtu interpretazzjoni usa’ tal-EEE, ibbażata fuq definizzjoni ġdida tad-dipendenza fuq l-elettriku. Dawn id-dispożizzjonijiet dwar “l-ambitu mhux ristrett” ma ġewx ivvalutati speċifikament meta kienu introdotti fid-Direttiva RoHS 2.

| 2.1.5. | Il-Kummissjoni għandha mandat biex teżamina l-ħtieġa li jiġi emendat il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-Direttiva fir-rigward tal-ambitu mhux ristrett introdott bir-riformulazzjoni tal-2011. Il-Kummissjoni wettqet din il-valutazzjoni u identifikat numru ta’ kwistjonijiet marbuta mal-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva RoHS 2 li jeħtieġ jiġu indirizzati biex tkun evitata leġislazzjoni b’effetti mhux intenzjonati. Fin-nuqqas ta’ proposta mill-Kummissjoni, jistgħu jinqalgħu l-problemi li ġejjin wara t-22 ta’ Lulju 2019:






  — | il-projbizzjoni ta’ operazzjonijiet tas-suq sekondarju (eż. il-bejgħ mill-ġdid, is-suq tal-affarijiet użati) għal EEE b’ambitu ġdid (new-in-scope). Dan huwa magħruf bħala “hard-stop”; |
| --- | --- | --- |

2.1.5.

Il-Kummissjoni għandha mandat biex teżamina l-ħtieġa li jiġi emendat il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-Direttiva fir-rigward tal-ambitu mhux ristrett introdott bir-riformulazzjoni tal-2011. Il-Kummissjoni wettqet din il-valutazzjoni u identifikat numru ta’ kwistjonijiet marbuta mal-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva RoHS 2 li jeħtieġ jiġu indirizzati biex tkun evitata leġislazzjoni b’effetti mhux intenzjonati. Fin-nuqqas ta’ proposta mill-Kummissjoni, jistgħu jinqalgħu l-problemi li ġejjin wara t-22 ta’ Lulju 2019:

—

il-projbizzjoni ta’ operazzjonijiet tas-suq sekondarju (eż. il-bejgħ mill-ġdid, is-suq tal-affarijiet użati) għal EEE b’ambitu ġdid (new-in-scope). Dan huwa magħruf bħala “hard-stop”;

| — | il-waqfien tal-possibbiltà li subsett ta’ tagħmir EEE b’ambitu ġdid jissewwa bi spare parts ladarba jitqiegħed fis-suq b’mod legali qabel dik id-data; |
| --- | --- |

—

il-waqfien tal-possibbiltà li subsett ta’ tagħmir EEE b’ambitu ġdid jissewwa bi spare parts ladarba jitqiegħed fis-suq b’mod legali qabel dik id-data;

| — | it-trattament differenti (ta’ distorsjoni) ta’ makkinarju mobbli mhux maħsub biex jintuża fit-triq bil-kejbil b’paragun ma’ makkinarju li jidher identiku mħaddem b’batterija jew b’magna (attwalment eskluż mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva RoHS); |
| --- | --- |

—

it-trattament differenti (ta’ distorsjoni) ta’ makkinarju mobbli mhux maħsub biex jintuża fit-triq bil-kejbil b’paragun ma’ makkinarju li jidher identiku mħaddem b’batterija jew b’magna (attwalment eskluż mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva RoHS);

| — | il-projbizzjoni de facto tat-tqegħid fis-suq tal-UE ta’ orgnijiet bil-kanen (bħala mhux konformi mad-Direttiva RoHS minħabba ċ-ċomb li jintuża biex jiġi prodott il-ħoss mixtieq). |
| --- | --- |

—

il-projbizzjoni de facto tat-tqegħid fis-suq tal-UE ta’ orgnijiet bil-kanen (bħala mhux konformi mad-Direttiva RoHS minħabba ċ-ċomb li jintuża biex jiġi prodott il-ħoss mixtieq).

Dawn l-erba’ problemi jistgħu jaffettwaw is-suq tal-UE, il-manifatturi u ċ-ċittadini u jagħtu lok għal impatti negattivi soċjali u kulturali, fuq l-ekonomija, fuq l-ambjent.

Il-proposta tal-Kummissjoni għalhekk tindirizza l-problemi ta’ ambitu li ma jistgħux jiġu solvuti la permezz tas-sostituzzjoni tas-sustanza u lanqas b’eżenzjonijiet u bi gwida, pereżempju għal gruppi speċifiċi ta’ prodotti bi problema ta’ konformità permanenti jew fejn id-dispożizzjonijiet dwar l-ambitu jiġġeneraw distorsjonijiet fis-suq, jiġifieri:

| — | l-operazzjonijiet tas-suq sekondarju għal EEE tad-Direttiva RoHS 2 li waqgħu barra mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva RoHS 1; |
| --- | --- |

—

l-operazzjonijiet tas-suq sekondarju għal EEE tad-Direttiva RoHS 2 li waqgħu barra mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva RoHS 1;

| — | spare parts għal EEE tad-Direttiva RoHS 2 li waqgħu barra mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva RoHS 1; |
| --- | --- |

—

spare parts għal EEE tad-Direttiva RoHS 2 li waqgħu barra mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva RoHS 1;

| — | makkinarju mobbli mhux maħsub biex jintuża fit-triq, bil-kejbil u b’mekkaniżmu ta’ trazzjoni; |
| --- | --- |

—

makkinarju mobbli mhux maħsub biex jintuża fit-triq, bil-kejbil u b’mekkaniżmu ta’ trazzjoni;

| — | orgnijiet bil-kanen. |
| --- | --- |

—

orgnijiet bil-kanen.

Il-proposta tindirizza wkoll it-tagħlimiet miksuba mill-implimentazzjoni tad-Direttiva RoHS 2, skont l-għanijiet ġenerali u r-rekwiżiti taċ-ċarezza ġuridika.

2.2.   
  Il-valutazzjoni tal-impatt

| 2.2.1. | Ir-rapport tal-Kummissjoni dwar il-valutazzjoni tal-impatt jindika li l-irkupru tas-suq sekondarju u ż-żieda tad-disponibbiltà ta’ spare parts ta’ ċertu tagħmir elettriku u elettroniku (EEE) ser iħallu dawn l-impatti pożittivi:






  — | Tnaqqis tal-ispejjeż u tal-piż amministrattiv kemm għan-negozji, inkluż l-SMEs, kif ukoll għall-awtoritajiet pubbliċi; |
| --- | --- | --- |

2.2.1.

Ir-rapport tal-Kummissjoni dwar il-valutazzjoni tal-impatt jindika li l-irkupru tas-suq sekondarju u ż-żieda tad-disponibbiltà ta’ spare parts ta’ ċertu tagħmir elettriku u elettroniku (EEE) ser iħallu dawn l-impatti pożittivi:

—

Tnaqqis tal-ispejjeż u tal-piż amministrattiv kemm għan-negozji, inkluż l-SMEs, kif ukoll għall-awtoritajiet pubbliċi;

| — | Żieda ulterjuri fl-opportunitajiet tas-suq għall-industriji tat-tiswija u tal-bejgħ sekondarju; |
| --- | --- |

—

Żieda ulterjuri fl-opportunitajiet tas-suq għall-industriji tat-tiswija u tal-bejgħ sekondarju;

| — | Impatt soċjali pożittiv, inkluż għall-isptarijiet tal-UE, li jiffrankaw madwar EUR 170 miljun wara l-2019, minħabba li tinżamm il-possibbiltà ta’ bejgħ u xiri ta’ tagħmir mediku użat; |
| --- | --- |

—

Impatt soċjali pożittiv, inkluż għall-isptarijiet tal-UE, li jiffrankaw madwar EUR 170 miljun wara l-2019, minħabba li tinżamm il-possibbiltà ta’ bejgħ u xiri ta’ tagħmir mediku użat;

| — | Benefiċċji ambjentali f’termini ta’ tnaqqis ġenerali fil-ġenerazzjoni ta’ skart: il-possibbiltà ta’ estensjoni tal-użu tal-EEE se tipposponi t-tmiem taċ-ċiklu tal-użu u tar-rimi tagħhom, b’hekk tiddewwem il-ġenerazzjoni ta’ skart perikoluż (WEEE). F’ħafna każijiet, l-impatt ambjentali ta’ produzzjoni addizzjonali ta’ spare parts huwa negliġibbli meta mqabbel mal-vantaġġ li jibqa’ fl-użu t-tagħmir kollu. Din il-miżura għandha tevita l-ġenerazzjoni ta’ aktar minn 3 000 tunnellata ta’ skart perikoluż kull sena fl-UE, li jkun ta’ appoġġ għall-inizjattiva favur ekonomija ċirkolari. Iċ-ċiklu itwal ta’ ħajja tat-tagħmir EEE għandu jwassal wkoll għal iffrankar addizzjonali tal-enerġija u tal-materja prima. |
| --- | --- |

—

Benefiċċji ambjentali f’termini ta’ tnaqqis ġenerali fil-ġenerazzjoni ta’ skart: il-possibbiltà ta’ estensjoni tal-użu tal-EEE se tipposponi t-tmiem taċ-ċiklu tal-użu u tar-rimi tagħhom, b’hekk tiddewwem il-ġenerazzjoni ta’ skart perikoluż (WEEE). F’ħafna każijiet, l-impatt ambjentali ta’ produzzjoni addizzjonali ta’ spare parts huwa negliġibbli meta mqabbel mal-vantaġġ li jibqa’ fl-użu t-tagħmir kollu. Din il-miżura għandha tevita l-ġenerazzjoni ta’ aktar minn 3 000 tunnellata ta’ skart perikoluż kull sena fl-UE, li jkun ta’ appoġġ għall-inizjattiva favur ekonomija ċirkolari. Iċ-ċiklu itwal ta’ ħajja tat-tagħmir EEE għandu jwassal wkoll għal iffrankar addizzjonali tal-enerġija u tal-materja prima.

3.   Il-konsistenza ma’ dispożizzjonijiet tal-politika eżistenti

| 3.1. | Bl-indirizzar tal-operazzjonijiet tas-suq sekondarju, il-proposta għandha l-għan li terġa’ ddaħħal koerenza sħiħa tad-Direttiva RoHS 2 mal-prinċipji ġenerali tal-leġislazzjoni tal-UE dwar il-prodotti. |
| --- | --- |

3.1.

Bl-indirizzar tal-operazzjonijiet tas-suq sekondarju, il-proposta għandha l-għan li terġa’ ddaħħal koerenza sħiħa tad-Direttiva RoHS 2 mal-prinċipji ġenerali tal-leġislazzjoni tal-UE dwar il-prodotti.

| 3.2. | Id-Direttiva RoHS 2 tippermetti li l-EEE li kien barra mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva RoHS 1, iżda li ma jkunx konformi mad-Direttiva RoHS 2, jibqa’ disponibbli fis-suq sat-22 ta’ Lulju 2019. Iżda, wara dik id-data, se jkunu pprojbiti kemm l-ewwel tqegħid fis-suq kif ukoll l-operazzjonijiet tas-suq sekondarju (eż. bejgħ mill-ġdid) ta’ EEE li ma jkunx konformi. L-EEE affettwat minn dan il-“hard-stop” ta’ operazzjonijiet tas-suq sekondarju huwa apparat mediku, strumenti ta’ monitoraġġ u kontroll u tagħmir ieħor EEE b’ambitu ġdid. Dan l-ostaklu għall-operazzjonijiet tas-suq sekondarju mhux konsistenti mal-armonizzazzjoni ġenerali tal-leġislazzjoni tal-UE dwar il-prodotti. Għal din ir-raġuni, il-Kummissjoni tipproponi li tneħħi l-“hard-stop” tal-operazzjonijiet tas-suq sekondarju. |
| --- | --- |

3.2.

Id-Direttiva RoHS 2 tippermetti li l-EEE li kien barra mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva RoHS 1, iżda li ma jkunx konformi mad-Direttiva RoHS 2, jibqa’ disponibbli fis-suq sat-22 ta’ Lulju 2019. Iżda, wara dik id-data, se jkunu pprojbiti kemm l-ewwel tqegħid fis-suq kif ukoll l-operazzjonijiet tas-suq sekondarju (eż. bejgħ mill-ġdid) ta’ EEE li ma jkunx konformi. L-EEE affettwat minn dan il-“hard-stop” ta’ operazzjonijiet tas-suq sekondarju huwa apparat mediku, strumenti ta’ monitoraġġ u kontroll u tagħmir ieħor EEE b’ambitu ġdid. Dan l-ostaklu għall-operazzjonijiet tas-suq sekondarju mhux konsistenti mal-armonizzazzjoni ġenerali tal-leġislazzjoni tal-UE dwar il-prodotti. Għal din ir-raġuni, il-Kummissjoni tipproponi li tneħħi l-“hard-stop” tal-operazzjonijiet tas-suq sekondarju.

| 3.3. | Id-Direttiva RoHS 2 toħloq eċċezzjoni (għar-restrizzjoni tas-sustanzi ġenerali) għal kejbils u spare parts għat-tiswija, għall-użu mill-ġdid, għall-aġġornar tal-funzjonalitajiet jew għat-titjib tal-kapaċità ta’ dawn il-gruppi ta’ EEE li bil-mod il-mod isiru suġġetti għall-kamp ta’ applikazzjoni tagħha. Iżda mhuwiex elenkat it-tagħmir EEE b’ambitu ġdid għajr l-apparat mediku u l-istrumenti ta’ monitoraġġ u kontroll. Dan iwassal għall-impossibbiltà li jintużaw spare parts wara t-22 ta’ Lulju 2019 u għal differenza fit-trattament li mhix iġġustifikata. Il-Kummissjoni għalhekk tipproponi li tiddaħħal dispożizzjoni speċifika biex jiġu esklużi l-ispare parts mir-restrizzjoni tas-sustanzi, b’mod li tkun tista’ ssir it-tiswija fi kwalunkwe mument tat-tagħmir EEE kollu fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva RoHS 2, li tqiegħed fis-suq tal-UE. |
| --- | --- |

3.3.

Id-Direttiva RoHS 2 toħloq eċċezzjoni (għar-restrizzjoni tas-sustanzi ġenerali) għal kejbils u spare parts għat-tiswija, għall-użu mill-ġdid, għall-aġġornar tal-funzjonalitajiet jew għat-titjib tal-kapaċità ta’ dawn il-gruppi ta’ EEE li bil-mod il-mod isiru suġġetti għall-kamp ta’ applikazzjoni tagħha. Iżda mhuwiex elenkat it-tagħmir EEE b’ambitu ġdid għajr l-apparat mediku u l-istrumenti ta’ monitoraġġ u kontroll. Dan iwassal għall-impossibbiltà li jintużaw spare parts wara t-22 ta’ Lulju 2019 u għal differenza fit-trattament li mhix iġġustifikata. Il-Kummissjoni għalhekk tipproponi li tiddaħħal dispożizzjoni speċifika biex jiġu esklużi l-ispare parts mir-restrizzjoni tas-sustanzi, b’mod li tkun tista’ ssir it-tiswija fi kwalunkwe mument tat-tagħmir EEE kollu fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva RoHS 2, li tqiegħed fis-suq tal-UE.

| 3.4. | Id-Direttiva RoHS 2 telenka għaxar (10) tipi speċifiċi ta’ tagħmir li huwa eskluż mid-dispożizzjonijiet ta’ “ambitu mhux ristrett”. Tip wieħed ta’ tagħmir li hu eskluż (“makkinarju mobbli mhux tat-triq esklużivament disponibbli għall-użu professjonali”) jinkludi biss makkinarju b’sors ta’ enerġija fuqu. Permezz ta’ din id-dispożizzjoni tipi ta’ makkinarju li jidhru identċi jispiċċaw jaqgħu taħt żewġ reġimi regolatorji differenti minħabba li xejn ħlief is-sors ta’ enerġija tagħhom ikun differenti (abbord jew estern). Il-Kummissjoni tipproponi li tiġi emendata d-definizzjoni ta’ “makkinarju mobbli mhux tat-triq esklużivament disponibbli għall-użu professjonali” biex tinkludi wkoll makkinarju b’mekkaniżmu ta’ trazzjoni. |
| --- | --- |

3.4.

Id-Direttiva RoHS 2 telenka għaxar (10) tipi speċifiċi ta’ tagħmir li huwa eskluż mid-dispożizzjonijiet ta’ “ambitu mhux ristrett”. Tip wieħed ta’ tagħmir li hu eskluż (“makkinarju mobbli mhux tat-triq esklużivament disponibbli għall-użu professjonali”) jinkludi biss makkinarju b’sors ta’ enerġija fuqu. Permezz ta’ din id-dispożizzjoni tipi ta’ makkinarju li jidhru identċi jispiċċaw jaqgħu taħt żewġ reġimi regolatorji differenti minħabba li xejn ħlief is-sors ta’ enerġija tagħhom ikun differenti (abbord jew estern). Il-Kummissjoni tipproponi li tiġi emendata d-definizzjoni ta’ “makkinarju mobbli mhux tat-triq esklużivament disponibbli għall-użu professjonali” biex tinkludi wkoll makkinarju b’mekkaniżmu ta’ trazzjoni.

| 3.5. | Il-Kummissjoni tipproponi wkoll li l-orgnijiet bil-kanen jiżdiedu mal-lista ta’ tagħmir eskluż minħabba n-nuqqas ta’ alternattivi ta’ sostituzzjoni. |
| --- | --- |

3.5.

Il-Kummissjoni tipproponi wkoll li l-orgnijiet bil-kanen jiżdiedu mal-lista ta’ tagħmir eskluż minħabba n-nuqqas ta’ alternattivi ta’ sostituzzjoni.

| 3.6. | Skont id-Direttiva RoHS 2, l-eżenzjonijiet mir-restrizzjoni tas-sustanza għandhom ikunu definiti għal żmien limitat. |
| --- | --- |

3.6.

Skont id-Direttiva RoHS 2, l-eżenzjonijiet mir-restrizzjoni tas-sustanza għandhom ikunu definiti għal żmien limitat.

| 3.7. | Għalkemm l-Artikolu 5(5) ma jipprovdix skadenza speċifika għad-deċiżjoni tal-Kummissjoni dwar l-applikazzjonijiet għal eżenzjonijiet ġodda, l-iskeda ta’ żmien għall-Kummissjoni biex tiddeċiedi dwar applikazzjonijiet ta’ tiġdid ta’ eżenzjoni hija ffissata għal mhux aktar minn 6 xhur qabel tiskadi l-eżenzjoni, u dan irriżulta li ma kienx fattibbli fil-prattika. Flimkien mar-rekwiżit li applikazzjoni għat-tiġdid trid issir sa mhux aktar tard minn 18-il xahar qabel tiskadi l-eżenzjoni, l-iskadenza timplika li l-Kummissjoni trid tieħu d-deċiżjoni tagħha dwar l-applikazzjonijiet għat-tiġdid tal-eżenzjonijiet eżistenti fi żmien tnax-il xahar minn meta tiġi sottomessa l-applikazzjoni, sakemm ma jkunx hemm ċirkostanzi speċifiċi li jiġġustifikaw skadenza differenti. Il-konformità ma’ din l-iskadenza hija de facto impossibbli minħabba bosta passi proċedurali obbligatorji meħtieġa għall-evalwazzjoni ta’ applikazzjoni għal tiġdid. Għalhekk, id-dispożizzjoni li tiffissa skeda ta’ żmien għall-Kummissjoni biex tiddeċiedi dwar applikazzjoni għat-tiġdid ta’ eżenzjoni għandha titneħħa. |
| --- | --- |

3.7.

Għalkemm l-Artikolu 5(5) ma jipprovdix skadenza speċifika għad-deċiżjoni tal-Kummissjoni dwar l-applikazzjonijiet għal eżenzjonijiet ġodda, l-iskeda ta’ żmien għall-Kummissjoni biex tiddeċiedi dwar applikazzjonijiet ta’ tiġdid ta’ eżenzjoni hija ffissata għal mhux aktar minn 6 xhur qabel tiskadi l-eżenzjoni, u dan irriżulta li ma kienx fattibbli fil-prattika. Flimkien mar-rekwiżit li applikazzjoni għat-tiġdid trid issir sa mhux aktar tard minn 18-il xahar qabel tiskadi l-eżenzjoni, l-iskadenza timplika li l-Kummissjoni trid tieħu d-deċiżjoni tagħha dwar l-applikazzjonijiet għat-tiġdid tal-eżenzjonijiet eżistenti fi żmien tnax-il xahar minn meta tiġi sottomessa l-applikazzjoni, sakemm ma jkunx hemm ċirkostanzi speċifiċi li jiġġustifikaw skadenza differenti. Il-konformità ma’ din l-iskadenza hija de facto impossibbli minħabba bosta passi proċedurali obbligatorji meħtieġa għall-evalwazzjoni ta’ applikazzjoni għal tiġdid. Għalhekk, id-dispożizzjoni li tiffissa skeda ta’ żmien għall-Kummissjoni biex tiddeċiedi dwar applikazzjoni għat-tiġdid ta’ eżenzjoni għandha titneħħa.

4.   Il-konsistenza ma’ politiki oħrajn tal-UE

| 4.1. | Il-bidliet soġġetti għal din il-proposta ma jibdlux l-approċċ fundamentali tad-Direttiva RoHS 2 u l-konsistenza tagħha ma’ leġiżlazzjoni oħra. Id-Direttiva RoHS 2 u r-Regolament REACH huma konsistenti f’termini ta’ interazzjoni ta’ politika. |
| --- | --- |

4.1.

Il-bidliet soġġetti għal din il-proposta ma jibdlux l-approċċ fundamentali tad-Direttiva RoHS 2 u l-konsistenza tagħha ma’ leġiżlazzjoni oħra. Id-Direttiva RoHS 2 u r-Regolament REACH huma konsistenti f’termini ta’ interazzjoni ta’ politika.

| 4.2. | Id-Direttiva RoHS 2 hija wkoll konsistenti ma’ leġislazzjoni relatata mal-prodott, bħal pereżempju d-Direttiva 2012/19/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar skart ta’ tagħmir elettriku u elettroniku u d-Direttiva 2000/53/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar vetturi li ma għadhomx jintużaw (end-of-life). Leġislazzjoni oħra tal-UE jista’ jkun fiha obbligi indipendenti f’dak li jirrigwarda l-fażi tal-użu tat-tagħmir elettriku u elettroniku, iżda ma hemm ebda trikkib ma’ rekwiżiti tad-Direttiva RoHS 2. |
| --- | --- |

4.2.

Id-Direttiva RoHS 2 hija wkoll konsistenti ma’ leġislazzjoni relatata mal-prodott, bħal pereżempju d-Direttiva 2012/19/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar skart ta’ tagħmir elettriku u elettroniku u d-Direttiva 2000/53/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar vetturi li ma għadhomx jintużaw (end-of-life). Leġislazzjoni oħra tal-UE jista’ jkun fiha obbligi indipendenti f’dak li jirrigwarda l-fażi tal-użu tat-tagħmir elettriku u elettroniku, iżda ma hemm ebda trikkib ma’ rekwiżiti tad-Direttiva RoHS 2.

Brussell, il-5 ta’ Lulju 2017.

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Georges DASSIS

---

| 13.10.2017 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 345/114 |
| --- | --- | --- | --- |

13.10.2017

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 345/114

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni – L-Analiżi tal-Implimentazzjoni Ambjentali tal-UE: L-isfidi ewlenin u kif se ngħaqqdu l-isforzi biex nagħtu riżultati aħjar”

[COM(2017) 63 final]

(2017/C 345/19)

| Relatur: | Mihai MANOLIU |
| --- | --- |

Relatur:

Mihai MANOLIU

| Konsultazzjoni | 23.3.2017 |
| --- | --- |
| Bażi legali | L-Artikoli 33 u 114 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea |
| | |
| Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja | 24.1.2017 |
| | |
| Sezzjoni kompetenti | L-Agrikoltura, l-Iżvilupp Rurali u l-Ambjent |
| Adottata fis-sezzjoni | 15.6.2017 |
| Adottata fil-plenarja | 5.7.2017 |
| Sessjoni plenarja Nru | 527 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 139/1/4 |

Konsultazzjoni

23.3.2017

Bażi legali

L-Artikoli 33 u 114 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea

Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja

24.1.2017

Sezzjoni kompetenti

L-Agrikoltura, l-Iżvilupp Rurali u l-Ambjent

Adottata fis-sezzjoni

15.6.2017

Adottata fil-plenarja

5.7.2017

Sessjoni plenarja Nru

527

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

139/1/4

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Fil-fehma tal-KESE, l-Analiżi tal-Implimentazzjoni Ambjentali tal-UE (EIR) tiżvela li l-implimentazzjoni fqira, frammentata u mhux ekwa tal-leġislazzjoni ambjentali tal-UE hija problema serja f’ħafna Stati Membri tal-UE. Wara l-kawżi prinċipali ta’ implimentazzjoni fqira identifikati fl-EIR, jidher li hemm nuqqas ta’ rieda politika min-naħa ta’ ħafna gvernijiet tal-Istati Membri biex jistabbilixxu t-titjib sostanzjali bħala prijorità politika u biex jipprovdu biżżejjed riżorsi. Ir-rapporti tal-pajjiżi fl-EIR juru kemm trid taħdem l-UE biex jinkisbu l-objettivi u l-istadji importanti stabbiliti fis-7 Programm ta’ Azzjoni Ambjentali (is-7 EAP):






  — | li jipproteġi, jikkonserva u jsaħħaħ il-kapital naturali tal-Unjoni; |
| --- | --- | --- |

1.1.

Fil-fehma tal-KESE, l-Analiżi tal-Implimentazzjoni Ambjentali tal-UE (EIR) tiżvela li l-implimentazzjoni fqira, frammentata u mhux ekwa tal-leġislazzjoni ambjentali tal-UE hija problema serja f’ħafna Stati Membri tal-UE. Wara l-kawżi prinċipali ta’ implimentazzjoni fqira identifikati fl-EIR, jidher li hemm nuqqas ta’ rieda politika min-naħa ta’ ħafna gvernijiet tal-Istati Membri biex jistabbilixxu t-titjib sostanzjali bħala prijorità politika u biex jipprovdu biżżejjed riżorsi. Ir-rapporti tal-pajjiżi fl-EIR juru kemm trid taħdem l-UE biex jinkisbu l-objettivi u l-istadji importanti stabbiliti fis-7 Programm ta’ Azzjoni Ambjentali (is-7 EAP):

—

li jipproteġi, jikkonserva u jsaħħaħ il-kapital naturali tal-Unjoni;

| — | li l-Unjoni ssir ekonomija effiċjenti fir-riżorsi, ekoloġika u kompetittiva, b’livelli baxxi ta’ karbonju; |
| --- | --- |

—

li l-Unjoni ssir ekonomija effiċjenti fir-riżorsi, ekoloġika u kompetittiva, b’livelli baxxi ta’ karbonju;

| — | li jitħarsu ċ-ċittadini tal-Unjoni minn pressjonijiet u riskji relatati mal-ambjent għas-saħħa u l-benesseri. |
| --- | --- |

—

li jitħarsu ċ-ċittadini tal-Unjoni minn pressjonijiet u riskji relatati mal-ambjent għas-saħħa u l-benesseri.

| 1.2. | Il-KESE jenfasizza li l-implimentazzjoni xierqa tal-acquis ambjentali tal-UE hija fl-interess taċ-ċittadini Ewropej u dan iħalli benefiċċji ekonomiċi u soċjali reali. Is-saħħa taċ-ċittadini teħtieġ ambjent san. Ekosistemi li jaħdmu tajjeb huma prerekwiżit għal attivitajiet agrikoli u ħafna attivitajiet ekonomiċi oħrajn. L-implimentazzjoni ekwa ta’ standards ambjentali fl-Istati Membri tiżgura kundizzjonijiet ekwi għan-negozji. Li l-ekonomija titmexxa lejn prattiki ambjentalment responsabbli ifisser potenzjal qawwi għall-immodernizzar ekonomiku u l-innovazzjoni, l-opportunitajiet tan-negozju u ta’ impjiegi u kundizzjonijiet tax-xogħol tajbin. |
| --- | --- |

1.2.

Il-KESE jenfasizza li l-implimentazzjoni xierqa tal-acquis ambjentali tal-UE hija fl-interess taċ-ċittadini Ewropej u dan iħalli benefiċċji ekonomiċi u soċjali reali. Is-saħħa taċ-ċittadini teħtieġ ambjent san. Ekosistemi li jaħdmu tajjeb huma prerekwiżit għal attivitajiet agrikoli u ħafna attivitajiet ekonomiċi oħrajn. L-implimentazzjoni ekwa ta’ standards ambjentali fl-Istati Membri tiżgura kundizzjonijiet ekwi għan-negozji. Li l-ekonomija titmexxa lejn prattiki ambjentalment responsabbli ifisser potenzjal qawwi għall-immodernizzar ekonomiku u l-innovazzjoni, l-opportunitajiet tan-negozju u ta’ impjiegi u kundizzjonijiet tax-xogħol tajbin.

| 1.3. | L-Istati Membri huma primarjament responsabbli għall-implimentazzjoni, filwaqt li l-Kummissjoni għandha rwol importanti biex jiġi żgurat li l-implimentazzjoni titwettaq b’mod xieraq u ekwu.
  Rieda politika, l-integrazzjoni ta’ politiki ambjentali u politiki oħrajn, u l-involviment attiv tas-soċjetà ċivili fit-teħid ta’ deċiżjonijiet u l-proċessi ta’ reviżjoni huma prerekwiżiti importanti għall-implimentazzjoni b’suċċess tal-leġislazzjoni ambjentali fil-livell ta’ Stat Membru. |
| --- | --- |

1.3.

L-Istati Membri huma primarjament responsabbli għall-implimentazzjoni, filwaqt li l-Kummissjoni għandha rwol importanti biex jiġi żgurat li l-implimentazzjoni titwettaq b’mod xieraq u ekwu.

Rieda politika, l-integrazzjoni ta’ politiki ambjentali u politiki oħrajn, u l-involviment attiv tas-soċjetà ċivili fit-teħid ta’ deċiżjonijiet u l-proċessi ta’ reviżjoni huma prerekwiżiti importanti għall-implimentazzjoni b’suċċess tal-leġislazzjoni ambjentali fil-livell ta’ Stat Membru.

| 1.4. | Iċ-ċittadini Ewropej japprezzaw l-UE għall-istandards ambjentali għoljin tagħha. L-implimentazzjoni fqira ta’ dawn l-istandards iddgħajjef il-kredibbiltà tal-UE f’termini tal-iżgurar li dawn l-istandards jiġu applikati b’mod ekwu mill-Istati Membri kollha tal-UE. |
| --- | --- |

1.4.

Iċ-ċittadini Ewropej japprezzaw l-UE għall-istandards ambjentali għoljin tagħha. L-implimentazzjoni fqira ta’ dawn l-istandards iddgħajjef il-kredibbiltà tal-UE f’termini tal-iżgurar li dawn l-istandards jiġu applikati b’mod ekwu mill-Istati Membri kollha tal-UE.

| 1.5. | Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon l-EIR bħala approċċ ġdid u pass importanti fi proċess li għaddej li huwa maħsub biex jistabbilixxi impenn konġunt tal-Kummissjoni u l-Istati Membri biex itejbu l-implimentazzjoni ta’ politiki u leġislazzjoni ambjentali. Dan il-proċess għandu jitkompla b’attenzjoni dovuta għal sinerġiji, approċċ komprensiv, it-trasparenza u l-inklużività. |
| --- | --- |

1.5.

Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon l-EIR bħala approċċ ġdid u pass importanti fi proċess li għaddej li huwa maħsub biex jistabbilixxi impenn konġunt tal-Kummissjoni u l-Istati Membri biex itejbu l-implimentazzjoni ta’ politiki u leġislazzjoni ambjentali. Dan il-proċess għandu jitkompla b’attenzjoni dovuta għal sinerġiji, approċċ komprensiv, it-trasparenza u l-inklużività.

| 1.6. | Il-KESE japprova l-approċċ ta’ politika integrata tal-EIR u jinnota li dan għandu japplika wkoll għall-integrazzjoni ta’ politiki ambjentali u soċjali. L-implimentazzjoni tal-għanijiet ambjentali tista’ tittejjeb biss jekk l-impatti soċjali – il-konsegwenzi għas-suq tax-xogħol u l-konsumaturi, b’mod partikolari gruppi vulnerabbli – jiġu indirizzati b’kawtela u jiġu kkunsidrati b’mod proattiv. L-istrumenti bbażati fuq is-suq, bħar-riformi fit-taxxa ambjentali, huma għodod importanti sabiex jintlaħqu l-għanijiet stipulati fil-leġislazzjoni ambjentali. F’dan il-kuntest, il-KESE jiġbed l-attenzjoni għall-fatt li għandhom jiġu implimentati l-impenji biex jiġu eliminati gradwalment is-sussidji li jagħmlu ħsara lill-ambjent. |
| --- | --- |

1.6.

Il-KESE japprova l-approċċ ta’ politika integrata tal-EIR u jinnota li dan għandu japplika wkoll għall-integrazzjoni ta’ politiki ambjentali u soċjali. L-implimentazzjoni tal-għanijiet ambjentali tista’ tittejjeb biss jekk l-impatti soċjali – il-konsegwenzi għas-suq tax-xogħol u l-konsumaturi, b’mod partikolari gruppi vulnerabbli – jiġu indirizzati b’kawtela u jiġu kkunsidrati b’mod proattiv. L-istrumenti bbażati fuq is-suq, bħar-riformi fit-taxxa ambjentali, huma għodod importanti sabiex jintlaħqu l-għanijiet stipulati fil-leġislazzjoni ambjentali. F’dan il-kuntest, il-KESE jiġbed l-attenzjoni għall-fatt li għandhom jiġu implimentati l-impenji biex jiġu eliminati gradwalment is-sussidji li jagħmlu ħsara lill-ambjent.

| 1.7. | L-EIR għandha tkompli tiġi żviluppata fis-snin li ġejjin billi jiġi estiż il-kamp ta’ applikazzjoni tagħha għal oqsma ta’ leġislazzjoni oħrajn ambjentalment rilevanti, bħal-leġislazzjoni dwar il-klima u dwar il-prodotti kimiċi. |
| --- | --- |

1.7.

L-EIR għandha tkompli tiġi żviluppata fis-snin li ġejjin billi jiġi estiż il-kamp ta’ applikazzjoni tagħha għal oqsma ta’ leġislazzjoni oħrajn ambjentalment rilevanti, bħal-leġislazzjoni dwar il-klima u dwar il-prodotti kimiċi.

| 1.8. | L-implimentazzjoni ambjentali għandha tiġi kkunsidrata flimkien ma’ oqsma ta’ politika oħrajn b’mod integrat. Sabiex jiġu ffaċilitati soluzzjonijiet trasversali, għandhom jiġu stabbiliti diskussjonijiet konġunti mill-Kunsill tal-Ministri tal-Ambjent u konfigurazzjonijiet oħrajn tal-Kunsill. Ir-relazzjoni bejn is-Semestru Ewropew u l-EIR għandha tiġi ċċarata aktar sabiex jiġi żgurat li l-potenzjal ta’ diversi strumenti jiġi sfruttat bl-aħjar mod. |
| --- | --- |

1.8.

L-implimentazzjoni ambjentali għandha tiġi kkunsidrata flimkien ma’ oqsma ta’ politika oħrajn b’mod integrat. Sabiex jiġu ffaċilitati soluzzjonijiet trasversali, għandhom jiġu stabbiliti diskussjonijiet konġunti mill-Kunsill tal-Ministri tal-Ambjent u konfigurazzjonijiet oħrajn tal-Kunsill. Ir-relazzjoni bejn is-Semestru Ewropew u l-EIR għandha tiġi ċċarata aktar sabiex jiġi żgurat li l-potenzjal ta’ diversi strumenti jiġi sfruttat bl-aħjar mod.

| 1.9. | Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon l-isforzi tal-Kummissjoni biex tistabbilixxi djalogi strutturati mal-gvernijiet tal-Istati Membri abbażi tas-sejbiet tar-rapporti tal-pajjiżi. Sabiex ikunu effettivi, dawn id-djalogi għandhom ikunu trasparenti u jipprovdu riżultat ċar kif ukoll segwitu. Għandhom jiġu meqjusa sensiela ta’ prerekwiżiti għal proċessi ta’ djalogu effettivi u li dawn jiġu stabbiliti għall-partijiet kollha involuti. |
| --- | --- |

1.9.

Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon l-isforzi tal-Kummissjoni biex tistabbilixxi djalogi strutturati mal-gvernijiet tal-Istati Membri abbażi tas-sejbiet tar-rapporti tal-pajjiżi. Sabiex ikunu effettivi, dawn id-djalogi għandhom ikunu trasparenti u jipprovdu riżultat ċar kif ukoll segwitu. Għandhom jiġu meqjusa sensiela ta’ prerekwiżiti għal proċessi ta’ djalogu effettivi u li dawn jiġu stabbiliti għall-partijiet kollha involuti.

| 1.10. | Il-KESE jiġbed l-attenzjoni għall-fatt li l-implimentazzjoni effettiva ta’ miżuri ta’ protezzjoni ambjentali, minn banda, tiddependi fuq li s-soċjetà ċivili – l-impjegaturi, il-ħaddiema u rappreżentanti oħrajn tas-soċjetà – tingħata rwol attiv, billi tippermetti lill-pubbliku ġenerali jimmonitorja l-implimentazzjoni adatta tal-leġislazzjoni ambjentali permezz ta’ aċċess ħieles għall-informazzjoni ambjentali, il-parteċipazzjoni fil-proċess tat-tfassil tal-politika ambjentali u l-aċċess għall-ġustizzja. In-nies għandu jkollhom aċċess għal rapporti preċiżi dwar l-implementazzjoni tal-leġislazzjoni ambjentali fil-postijiet fejn jgħixu u jaħdmu. L-iżviluppi pożittivi kollha fil-qasam tal-protezzjoni ambjentali inkludew involviment sinifikanti mis-soċjetà ċivili, il-gwardjan tad-demokrazija. |
| --- | --- |

1.10.

Il-KESE jiġbed l-attenzjoni għall-fatt li l-implimentazzjoni effettiva ta’ miżuri ta’ protezzjoni ambjentali, minn banda, tiddependi fuq li s-soċjetà ċivili – l-impjegaturi, il-ħaddiema u rappreżentanti oħrajn tas-soċjetà – tingħata rwol attiv, billi tippermetti lill-pubbliku ġenerali jimmonitorja l-implimentazzjoni adatta tal-leġislazzjoni ambjentali permezz ta’ aċċess ħieles għall-informazzjoni ambjentali, il-parteċipazzjoni fil-proċess tat-tfassil tal-politika ambjentali u l-aċċess għall-ġustizzja. In-nies għandu jkollhom aċċess għal rapporti preċiżi dwar l-implementazzjoni tal-leġislazzjoni ambjentali fil-postijiet fejn jgħixu u jaħdmu. L-iżviluppi pożittivi kollha fil-qasam tal-protezzjoni ambjentali inkludew involviment sinifikanti mis-soċjetà ċivili, il-gwardjan tad-demokrazija.

| 1.11. | Il-KESE jiddispjaċih li r-rwol prinċipali tas-soċjetà ċivili mhuwiex rifless biżżejjed fl-EIR. L-involviment akbar tas-soċjetà ċivili jista’ jkollu l-potenzjal li jsaħħaħ il-proġett tal-EIR. L-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili fuq livell nazzjonali għandhom jingħataw l-opportunità li jikkontribwixxu bl-għarfien espert u l-informazzjoni speċjalizzata tagħhom għar-rapporti tal-pajjiżi, kif ukoll għad-djalogi strutturati mal-pajjiżi u s-segwitu tagħhom. Il-KESE huwa lest li jiffaċilita d-djalogu tas-soċjetà ċivili fil-livell tal-UE. |
| --- | --- |

1.11.

Il-KESE jiddispjaċih li r-rwol prinċipali tas-soċjetà ċivili mhuwiex rifless biżżejjed fl-EIR. L-involviment akbar tas-soċjetà ċivili jista’ jkollu l-potenzjal li jsaħħaħ il-proġett tal-EIR. L-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili fuq livell nazzjonali għandhom jingħataw l-opportunità li jikkontribwixxu bl-għarfien espert u l-informazzjoni speċjalizzata tagħhom għar-rapporti tal-pajjiżi, kif ukoll għad-djalogi strutturati mal-pajjiżi u s-segwitu tagħhom. Il-KESE huwa lest li jiffaċilita d-djalogu tas-soċjetà ċivili fil-livell tal-UE.

2.   Introduzzjoni

| 2.1. | F’Mejju 2016, il-Kummissjoni nediet l-Analiżi tal-Implimentazzjoni Ambjentali (EIR) (1) sabiex titjieb l-implimentazzjoni tal-leġislazzjoni ambjentali tal-UE fl-Istati Membri tal-UE. L-EIR hija strument ta’ politika bbażat fuq l-informazzjoni u kooperazzjoni li ma jintroduċi l-ebda rekwiżiti legali jew obbligi ta’ rappurtar. Hija mfassla bħala proċess kontinwu, b’rapporti dwar il-pajjiżi biennali mill-Kummissjoni u djalogi mal-Istati Membri. |
| --- | --- |

2.1.

F’Mejju 2016, il-Kummissjoni nediet l-Analiżi tal-Implimentazzjoni Ambjentali (EIR) (1) sabiex titjieb l-implimentazzjoni tal-leġislazzjoni ambjentali tal-UE fl-Istati Membri tal-UE. L-EIR hija strument ta’ politika bbażat fuq l-informazzjoni u kooperazzjoni li ma jintroduċi l-ebda rekwiżiti legali jew obbligi ta’ rappurtar. Hija mfassla bħala proċess kontinwu, b’rapporti dwar il-pajjiżi biennali mill-Kummissjoni u djalogi mal-Istati Membri.

| 2.2. | Fi Frar 2017, il-Kummissjoni ppubblikat l-ewwel sensiela ta’ 28 rappoert tal-pajjiżi ta’ kull Stat Membru u komunikazzjoni dwar l-EIR b’sommarju tas-sejbiet u l-konklużjonijiet u l-miżuri li l-Kummissjoni se tieħu. |
| --- | --- |

2.2.

Fi Frar 2017, il-Kummissjoni ppubblikat l-ewwel sensiela ta’ 28 rappoert tal-pajjiżi ta’ kull Stat Membru u komunikazzjoni dwar l-EIR b’sommarju tas-sejbiet u l-konklużjonijiet u l-miżuri li l-Kummissjoni se tieħu.

3.   Kummenti ġenerali

| 3.1. | L-UE għandha acquis komprensiva ta’ leġislazzjoni ambjentali. Madankollu, l-implimentazzjoni adatta hija problema serja. Ir-rapporti tal-pajjiżi tal-EIR juru l-implimentazzjoni frammentata u mhux ekwa tal-leġislazzjoni ambjentali fl-Istati Membri tal-UE. L-EIR b’mod korrett tiddeskrivi l-benefiċċji ta’ implimentazzjoni adatta għall-kwalità tal-ħajja taċ-ċittadini Ewropej, għal kundizzjonijiet ekwi għan-negozji, u l-ħolqien tal-impjiegi (2). L-ispiża ta’ non-implimentazzjoni hija stmata għal madwar EUR 50 biljun fis-sena (3). |
| --- | --- |

3.1.

L-UE għandha acquis komprensiva ta’ leġislazzjoni ambjentali. Madankollu, l-implimentazzjoni adatta hija problema serja. Ir-rapporti tal-pajjiżi tal-EIR juru l-implimentazzjoni frammentata u mhux ekwa tal-leġislazzjoni ambjentali fl-Istati Membri tal-UE. L-EIR b’mod korrett tiddeskrivi l-benefiċċji ta’ implimentazzjoni adatta għall-kwalità tal-ħajja taċ-ċittadini Ewropej, għal kundizzjonijiet ekwi għan-negozji, u l-ħolqien tal-impjiegi (2). L-ispiża ta’ non-implimentazzjoni hija stmata għal madwar EUR 50 biljun fis-sena (3).

| 3.2. | Is-7 Programm ta’ Azzjoni Ambjentali (is-7 EAP) adottat mill-Parlament Ewropew u l-Kunsill fl-2013 (4) stabbilixxa implimentazzjoni leġislattiva mtejba bħala waħda mill-prijoritajiet ewlenin tiegħu. Il-KESE japprezza l-fatt li l-Kummissjoni qed tqiegħed dan fil-prattika bl-EIR. |
| --- | --- |

3.2.

Is-7 Programm ta’ Azzjoni Ambjentali (is-7 EAP) adottat mill-Parlament Ewropew u l-Kunsill fl-2013 (4) stabbilixxa implimentazzjoni leġislattiva mtejba bħala waħda mill-prijoritajiet ewlenin tiegħu. Il-KESE japprezza l-fatt li l-Kummissjoni qed tqiegħed dan fil-prattika bl-EIR.

| 3.3. | Ir-rapporti dwar il-pajjiżi jiġbru fil-qosor informazzjoni li mhijiex kompletament ġdida. Madankollu, il-valur miżjud ċar tagħhom tinsab fil-fatt li, għall-ewwel darba, il-lakuni fl-implimentazzjoni qed jiġu indirizzati b’mod komprensiv u trasversali, u jkopru oqsma ewlenin tal-leġislazzjoni ambjentali u l-Istati Membri kollha. Dan il-livell ġdid ta’ valutazzjoni komuni jagħmilha possibbli li jiġu analizzati l-kawżi ewlenin u l-ostakli strutturali sabiex tiġi żgurata implimentazzjoni aħjar u jiġu żviluppati rimedji u l-għodod meħtieġa. |
| --- | --- |

3.3.

Ir-rapporti dwar il-pajjiżi jiġbru fil-qosor informazzjoni li mhijiex kompletament ġdida. Madankollu, il-valur miżjud ċar tagħhom tinsab fil-fatt li, għall-ewwel darba, il-lakuni fl-implimentazzjoni qed jiġu indirizzati b’mod komprensiv u trasversali, u jkopru oqsma ewlenin tal-leġislazzjoni ambjentali u l-Istati Membri kollha. Dan il-livell ġdid ta’ valutazzjoni komuni jagħmilha possibbli li jiġu analizzati l-kawżi ewlenin u l-ostakli strutturali sabiex tiġi żgurata implimentazzjoni aħjar u jiġu żviluppati rimedji u l-għodod meħtieġa.

| 3.4. | L-approċċ tal-EIR jagħmilha wkoll possibbli li wieħed imur lil hinn milli jirreaġixxi għal implimentzzjoni leġislattiva dgħajfa permezz ta’ proċeduri ta’ ksur għal miżuri proattivi billi jiġu indirizzati l-kawżi ewlenin tal-implimentazzjoni ħażina. Madankollu, l-Istati Membri tal-UE huma primarjament responsabbli għall-implimentazzjoni tal-leġislazzjoni ambjentali tal-UE. Għandu jiġi rikonoxxut li f’ħafna każijiet in-nuqqas ta’ rieda politika min-naħa ta’ ħafna gvernijiet tal-Istati Membri biex jistabbilixxu bħala prijorità politika titjib sostanzjali u biex jipprovdu biżżejjed riżorsi jidher li huwa wara l-kawżi ewlenin għal implimentazzjoni dgħajfa identifikati fl-EIR (5). Għalhekk, il-KESE japprezza jekk l-EIR tista’ tgħin biex tqiegħed il-ħtieġa għal implimentazzjoni aħjar fuq l-aġenda politika fl-Istati Membri tal-UE u fil-laqgħat tal-Kunsill. |
| --- | --- |

3.4.

L-approċċ tal-EIR jagħmilha wkoll possibbli li wieħed imur lil hinn milli jirreaġixxi għal implimentzzjoni leġislattiva dgħajfa permezz ta’ proċeduri ta’ ksur għal miżuri proattivi billi jiġu indirizzati l-kawżi ewlenin tal-implimentazzjoni ħażina. Madankollu, l-Istati Membri tal-UE huma primarjament responsabbli għall-implimentazzjoni tal-leġislazzjoni ambjentali tal-UE. Għandu jiġi rikonoxxut li f’ħafna każijiet in-nuqqas ta’ rieda politika min-naħa ta’ ħafna gvernijiet tal-Istati Membri biex jistabbilixxu bħala prijorità politika titjib sostanzjali u biex jipprovdu biżżejjed riżorsi jidher li huwa wara l-kawżi ewlenin għal implimentazzjoni dgħajfa identifikati fl-EIR (5). Għalhekk, il-KESE japprezza jekk l-EIR tista’ tgħin biex tqiegħed il-ħtieġa għal implimentazzjoni aħjar fuq l-aġenda politika fl-Istati Membri tal-UE u fil-laqgħat tal-Kunsill.

| 3.5. | Il-Kummissjoni għandha tindirizza l-implimentazzjoni dgħajfa tal-leġislazzjoni tal-UE mill-Istati Membri permezz ta’ miżuri xierqa u stretti, inklużi proċeduri ta’ ksur. Il-KESE jinsab inkwetat li s’issa, dawn il-miżuri ma kinux effettivi. Iċ-ċittadini Ewropej japprezzaw l-UE parzjalment għall-istandards ambjentali għoljin tagħha. Għalhekk, implimentazzjoni ħażina ta’ dawn l-istandards iddgħajjef il-kredibilità tal-UE f’għajnejn iċ-ċittadini tagħha. |
| --- | --- |

3.5.

Il-Kummissjoni għandha tindirizza l-implimentazzjoni dgħajfa tal-leġislazzjoni tal-UE mill-Istati Membri permezz ta’ miżuri xierqa u stretti, inklużi proċeduri ta’ ksur. Il-KESE jinsab inkwetat li s’issa, dawn il-miżuri ma kinux effettivi. Iċ-ċittadini Ewropej japprezzaw l-UE parzjalment għall-istandards ambjentali għoljin tagħha. Għalhekk, implimentazzjoni ħażina ta’ dawn l-istandards iddgħajjef il-kredibilità tal-UE f’għajnejn iċ-ċittadini tagħha.

| 3.6. | Ir-rapporti tal-pajjiżi huma bażi tajba għal djalogu strutturat bejn il-Kummissjoni u kull Stat Membru; jippermettu wkoll li l-Istati Membri jitgħallmu minn xulxin, jidentifikaw problemi komuni u jitgħallmu mill-aħjar prattika, jaġixxu fuq il-prinċipju li l-qsim huwa forma ta’ poter. |
| --- | --- |

3.6.

Ir-rapporti tal-pajjiżi huma bażi tajba għal djalogu strutturat bejn il-Kummissjoni u kull Stat Membru; jippermettu wkoll li l-Istati Membri jitgħallmu minn xulxin, jidentifikaw problemi komuni u jitgħallmu mill-aħjar prattika, jaġixxu fuq il-prinċipju li l-qsim huwa forma ta’ poter.

| 3.7. | Bħala ċittadini, il-komunitajiet u l-kumpaniji lokali huma l-atturi reali meta jiġu biex jiġu mwettqa miżuri ambjentali, u b’hekk is-soċjetà ċivili għandha taqdi rwol attiv fl-EIR. Li s-soċjetà ċivili ssir imsieħba f’dan l-isforz huwa imperattiv. |
| --- | --- |

3.7.

Bħala ċittadini, il-komunitajiet u l-kumpaniji lokali huma l-atturi reali meta jiġu biex jiġu mwettqa miżuri ambjentali, u b’hekk is-soċjetà ċivili għandha taqdi rwol attiv fl-EIR. Li s-soċjetà ċivili ssir imsieħba f’dan l-isforz huwa imperattiv.

| 3.8. | Il-KESE japprezza l-fatt li l-Kummissjoni tikkunsidra l-involviment tas-soċjetà ċivili bħala assi importanti għas-segwitu tal-EIR. Madankollu, l-EIR għadha pjuttost vaga dwar kif is-soċjetà ċivili tista’ tkun involuta. Il-parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili għandha tiġi żgurata madwar l-EIR, mhux biss matul is-segwitu. Dan l-aspett tal-EIR għandu jiġi żviluppat. |
| --- | --- |

3.8.

Il-KESE japprezza l-fatt li l-Kummissjoni tikkunsidra l-involviment tas-soċjetà ċivili bħala assi importanti għas-segwitu tal-EIR. Madankollu, l-EIR għadha pjuttost vaga dwar kif is-soċjetà ċivili tista’ tkun involuta. Il-parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili għandha tiġi żgurata madwar l-EIR, mhux biss matul is-segwitu. Dan l-aspett tal-EIR għandu jiġi żviluppat.

4.   Kummenti speċifiċi

4.1.   
  Il-kamp ta ’ applikazzjoni tal-EIR

| 4.1.1. | S’issa, l-EIR tkopri l-ekonomija ċirkolari u l-ġestjoni tal-iskart, in-natura u l-bijodiversità, il-kwalità tal-arja u l-istorbju kif ukoll il-kwalità u l-ġestjoni tal-ilma – strateġija komprensiva fil-qasam tal-leġislazzjoni ambjentali. Setturi oħra relatati mill-qrib ma’ dawn l-oqsma ta’ politika għandhom jiġu integrati fiċ-ċiklu li jmiss. Dan japplika b’mod partikolari għall-mitigazzjoni u l-adattament tal-klima li huma importanti għal ħafna politiki ambjentali, bħall-protezzjoni tan-natura u l-bijodiversità u l-ġestjoni tal-ilma. L-implimentazzjoni ta’ leġislazzjoni dwar il-kimiċi hija kruċjali għal ambjent san, għall-benesseri u għal ekonomija ċirkolari nadifa. |
| --- | --- |

4.1.1.

S’issa, l-EIR tkopri l-ekonomija ċirkolari u l-ġestjoni tal-iskart, in-natura u l-bijodiversità, il-kwalità tal-arja u l-istorbju kif ukoll il-kwalità u l-ġestjoni tal-ilma – strateġija komprensiva fil-qasam tal-leġislazzjoni ambjentali. Setturi oħra relatati mill-qrib ma’ dawn l-oqsma ta’ politika għandhom jiġu integrati fiċ-ċiklu li jmiss. Dan japplika b’mod partikolari għall-mitigazzjoni u l-adattament tal-klima li huma importanti għal ħafna politiki ambjentali, bħall-protezzjoni tan-natura u l-bijodiversità u l-ġestjoni tal-ilma. L-implimentazzjoni ta’ leġislazzjoni dwar il-kimiċi hija kruċjali għal ambjent san, għall-benesseri u għal ekonomija ċirkolari nadifa.

4.2.   
  Rapporti tal-pajjiżi

| 4.2.1. | Ir-rapporti tal-pajjiżi jipprovdu ħarsa ġenerali tajba ħafna tal-isfidi ambjentali li qed jiffaċċja kull Stat Membru u r-rendiment tiegħu fl-implimentazzjoni tal-leġislazzjoni ambjentali. Il-KESE japprezza wkoll il-fatt li r-rapporti tal-pajjiżi jirreferu għall-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli relatati ma’ dawk l-isfidi. Dan juri li t-titjib tal-prestazzjoni ambjentali huwa parti minn approċċ ta’ żvilupp sostenibbli akbar, l-insegwiment tal-progress ekonomiku, soċjali u ambjentali b’mod integrat, olistiku u bilanċjat. |
| --- | --- |

4.2.1.

Ir-rapporti tal-pajjiżi jipprovdu ħarsa ġenerali tajba ħafna tal-isfidi ambjentali li qed jiffaċċja kull Stat Membru u r-rendiment tiegħu fl-implimentazzjoni tal-leġislazzjoni ambjentali. Il-KESE japprezza wkoll il-fatt li r-rapporti tal-pajjiżi jirreferu għall-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli relatati ma’ dawk l-isfidi. Dan juri li t-titjib tal-prestazzjoni ambjentali huwa parti minn approċċ ta’ żvilupp sostenibbli akbar, l-insegwiment tal-progress ekonomiku, soċjali u ambjentali b’mod integrat, olistiku u bilanċjat.

| 4.2.2. | Ir-rapporti tal-pajjiżi jipprovdu wkoll valur miżjud għaċ-ċittadini u l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili fil-pajjiżi rispettivi tagħhom: mhux biss jipprovdu lill-partijiet interessati mhux governattivi b’ħarsa ġenerali tajba tas-sitwazzjoni f’pajjiżhom stess, iżda jippermettulhom ukoll iqabblu l-prestazzjoni ma’ Stati Membri oħrajn u li jidentifikaw nuqqasijiet u l-potenzjal mhux użat. Ir-rapporti tal-pajjiż għandhom jitqiesu bħala għodda siewja għas-soċjetà ċivili fl-Istati Membri Ewropej biex iżommu lill-gvernijiet tagħhom responsabbli tal-iżgurar ta’ ambjent san. Dawn jippermettu lis-soċjetà ċivili jinsistu għal implimentazzjoni aħjar tal-leġislazzjoni ambjentali. |
| --- | --- |

4.2.2.

Ir-rapporti tal-pajjiżi jipprovdu wkoll valur miżjud għaċ-ċittadini u l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili fil-pajjiżi rispettivi tagħhom: mhux biss jipprovdu lill-partijiet interessati mhux governattivi b’ħarsa ġenerali tajba tas-sitwazzjoni f’pajjiżhom stess, iżda jippermettulhom ukoll iqabblu l-prestazzjoni ma’ Stati Membri oħrajn u li jidentifikaw nuqqasijiet u l-potenzjal mhux użat. Ir-rapporti tal-pajjiż għandhom jitqiesu bħala għodda siewja għas-soċjetà ċivili fl-Istati Membri Ewropej biex iżommu lill-gvernijiet tagħhom responsabbli tal-iżgurar ta’ ambjent san. Dawn jippermettu lis-soċjetà ċivili jinsistu għal implimentazzjoni aħjar tal-leġislazzjoni ambjentali.

| 4.2.3. | Madankollu, dan il-potenzjal jista’ jiġi msaħħaħ aktar permezz tal-involviment imsaħħaħ tas-soċjetà ċivili fit-tħejjija tar-rapporti tal-pajjiżi, djalogi strutturati u s-segwitu, kif ukoll fir-reviżjoni tar-rapporti fiċ-ċiklu biennali li jmiss. L-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili għandhom għarfien espert sinifikanti li jistgħu jikkontribwixxu għall-identifikazzjoni tal-isfidi ambjentali ewlenin li qed jiffaċċja pajjiżhom. Għaldaqstant għandhom jiġu kkonsultati mill-bidu nett. |
| --- | --- |

4.2.3.

Madankollu, dan il-potenzjal jista’ jiġi msaħħaħ aktar permezz tal-involviment imsaħħaħ tas-soċjetà ċivili fit-tħejjija tar-rapporti tal-pajjiżi, djalogi strutturati u s-segwitu, kif ukoll fir-reviżjoni tar-rapporti fiċ-ċiklu biennali li jmiss. L-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili għandhom għarfien espert sinifikanti li jistgħu jikkontribwixxu għall-identifikazzjoni tal-isfidi ambjentali ewlenin li qed jiffaċċja pajjiżhom. Għaldaqstant għandhom jiġu kkonsultati mill-bidu nett.

| 4.2.4. | Sabiex l-EIR tiġi stabbilita bħala proċess kontinwu, se jkun importanti li jiġi segwit il-progress tal-implimentazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet taċ-ċikli preċedenti ta’ rapporti tal-pajjiżi u li jinġabru fil-qosor ir-riżultati fiċ-ċiklu tal-EIR li jmiss. |
| --- | --- |

4.2.4.

Sabiex l-EIR tiġi stabbilita bħala proċess kontinwu, se jkun importanti li jiġi segwit il-progress tal-implimentazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet taċ-ċikli preċedenti ta’ rapporti tal-pajjiżi u li jinġabru fil-qosor ir-riżultati fiċ-ċiklu tal-EIR li jmiss.

4.3.   
  Il-kawżi ewlenin ta’ implimentazzjoni dgħajfa u l-għodod li jagħmlu t-titjib possibbli

| 4.3.1. | Il-KESE japprezza l-fatt li l-Kummissjoni tara li l-EIR bħala opportunità biex jiġu analizzati l-kawżi ewlenin komuni ta’ implimentazzjoni ħażina. Il-valutazzjoni inizjali fil-komunikazzjoni għandha titkompla mal-Istati Membri, filwaqt li jitqiesu l-esperjenzi diretti u l-għarfien ta’ partijiet interessati mhux governattivi kif ukoll ir-riċerka minn akkademiċi, gruppi ta’ riflessjoni u n-Netwerk tal-UE għall-Implimentazzjoni u l-Infurzar tal-Liġi Ambjentali (IMPEL). |
| --- | --- |

4.3.1.

Il-KESE japprezza l-fatt li l-Kummissjoni tara li l-EIR bħala opportunità biex jiġu analizzati l-kawżi ewlenin komuni ta’ implimentazzjoni ħażina. Il-valutazzjoni inizjali fil-komunikazzjoni għandha titkompla mal-Istati Membri, filwaqt li jitqiesu l-esperjenzi diretti u l-għarfien ta’ partijiet interessati mhux governattivi kif ukoll ir-riċerka minn akkademiċi, gruppi ta’ riflessjoni u n-Netwerk tal-UE għall-Implimentazzjoni u l-Infurzar tal-Liġi Ambjentali (IMPEL).

| 4.3.2. | Il-Kummissjoni diġà identifikat kawżi ewlenin importanti: koordinazzjoni mhux effettiva bejn l-awtoritajiet lokali, reġjonali u nazzjonali, nuqqas ta’ kapaċità amministrattiva u finanzjament mhux suffiċjenti, nuqqas ta’ għarfien u data, mekkaniżmi tal-assigurazzjoni tal-konformità mhux suffiċjenti u n-nuqqas ta’ integrazzjoni u koerenza politika. |
| --- | --- |

4.3.2.

Il-Kummissjoni diġà identifikat kawżi ewlenin importanti: koordinazzjoni mhux effettiva bejn l-awtoritajiet lokali, reġjonali u nazzjonali, nuqqas ta’ kapaċità amministrattiva u finanzjament mhux suffiċjenti, nuqqas ta’ għarfien u data, mekkaniżmi tal-assigurazzjoni tal-konformità mhux suffiċjenti u n-nuqqas ta’ integrazzjoni u koerenza politika.

| 4.3.3. | Il-Kummissjoni ssemmi xi eżempji ta’ koordinazzjoni u integrazzjoni aħjar tal-politika, bħalma huma approċċ ikkoordinat għal arja nadifa u l-linji ta’ politika dwar il-mobilità. Il-KESE japprova dan l-approċċ ta’ politika integrata tal-EIR u jinnota li dan għandu japplika wkoll għall-integrazzjoni ta’ politiki ambjentali u soċjali. L-implimentazzjoni tal-għanijiet ambjentali tista’ tittejjeb biss jekk l-impatti soċjali – il-konsegwenzi għas-suq tax-xogħol u l-konsumaturi, b’mod partikolari gruppi vulnerabbli – jiġu indirizzati b’kawtela u jiġu kkunsidrati b’mod proattiv. |
| --- | --- |

4.3.3.

Il-Kummissjoni ssemmi xi eżempji ta’ koordinazzjoni u integrazzjoni aħjar tal-politika, bħalma huma approċċ ikkoordinat għal arja nadifa u l-linji ta’ politika dwar il-mobilità. Il-KESE japprova dan l-approċċ ta’ politika integrata tal-EIR u jinnota li dan għandu japplika wkoll għall-integrazzjoni ta’ politiki ambjentali u soċjali. L-implimentazzjoni tal-għanijiet ambjentali tista’ tittejjeb biss jekk l-impatti soċjali – il-konsegwenzi għas-suq tax-xogħol u l-konsumaturi, b’mod partikolari gruppi vulnerabbli – jiġu indirizzati b’kawtela u jiġu kkunsidrati b’mod proattiv.

| 4.3.4. | Fl-aħħar nett, in-nuqqas ta’ rieda politika hija l-kawża ta’ ħafna minn dawn il-problemi (6). Għalhekk, se jkun importanti li l-EIR jirnexxielha fl-objettiv tagħha li tindirizza l-implimentazzjoni tal-leġislazzjoni ambjentali bħala kwistjoni politika u tpoġġieha fuq l-aġenda tal-UE. |
| --- | --- |

4.3.4.

Fl-aħħar nett, in-nuqqas ta’ rieda politika hija l-kawża ta’ ħafna minn dawn il-problemi (6). Għalhekk, se jkun importanti li l-EIR jirnexxielha fl-objettiv tagħha li tindirizza l-implimentazzjoni tal-leġislazzjoni ambjentali bħala kwistjoni politika u tpoġġieha fuq l-aġenda tal-UE.

| 4.3.5. | Il-KESE jenfasizza wkoll li l-kompetenzi u l-għarfien tal-awtoritajiet huma prerekwiżiti għal implimentazzjoni xierqa. Barra minn hekk, is-sensibilizzazzjoni u l-komunikazzjoni huma vitali biex is-soċjetà ċivili tkun megħjuna tipparteċipa fil-proċess tal-EIR. |
| --- | --- |

4.3.5.

Il-KESE jenfasizza wkoll li l-kompetenzi u l-għarfien tal-awtoritajiet huma prerekwiżiti għal implimentazzjoni xierqa. Barra minn hekk, is-sensibilizzazzjoni u l-komunikazzjoni huma vitali biex is-soċjetà ċivili tkun megħjuna tipparteċipa fil-proċess tal-EIR.

| 4.3.6. | Il-Kummissjoni ssemmi l-istrumenti u l-investimenti bbażati fuq is-suq bħala għodod għat-titjib tal-objettivi inklużi fl-oqfsa legali ambjentali. Il-KESE diġà stqarr f’opinjoni preċedenti l-potenzjal tar-riformi tat-taxxa ambjentali fejn il-piżijiet tat-taxxa jiġu trasferiti mix-xogħol għall-użu tar-riżorsi sabiex jinkisbu kemm il-ħolqien tal-impjiegi u l-innovazzjoni ekonomika, kif ukoll it-tnaqqis tal-impatti ħżiena fuq l-ambjent (7). |
| --- | --- |

4.3.6.

Il-Kummissjoni ssemmi l-istrumenti u l-investimenti bbażati fuq is-suq bħala għodod għat-titjib tal-objettivi inklużi fl-oqfsa legali ambjentali. Il-KESE diġà stqarr f’opinjoni preċedenti l-potenzjal tar-riformi tat-taxxa ambjentali fejn il-piżijiet tat-taxxa jiġu trasferiti mix-xogħol għall-użu tar-riżorsi sabiex jinkisbu kemm il-ħolqien tal-impjiegi u l-innovazzjoni ekonomika, kif ukoll it-tnaqqis tal-impatti ħżiena fuq l-ambjent (7).

| 4.3.7. | Fl-istess opinjoni, il-KESE lmenta dwar sussidji attwali li jagħmlu ħsara lill-ambjent. Sar ftit li xejn progress. Kemm ir-riforma tat-taxxa kif ukoll it-tneħħija gradwali ta’ sussidji ta’ ħsara għall-ambjent huma msemmija mill-Kummissjoni fil-komunikazzjoni tagħha bħala għodod abilitanti importanti għal implimentazzjoni aħjar. Madankollu, l-ebda l-approċċ m’huwa qed jiġi ppreżentat biex jinbidel dan l-impass. |
| --- | --- |

4.3.7.

Fl-istess opinjoni, il-KESE lmenta dwar sussidji attwali li jagħmlu ħsara lill-ambjent. Sar ftit li xejn progress. Kemm ir-riforma tat-taxxa kif ukoll it-tneħħija gradwali ta’ sussidji ta’ ħsara għall-ambjent huma msemmija mill-Kummissjoni fil-komunikazzjoni tagħha bħala għodod abilitanti importanti għal implimentazzjoni aħjar. Madankollu, l-ebda l-approċċ m’huwa qed jiġi ppreżentat biex jinbidel dan l-impass.

4.4.   
  It-triq ’il quddiem

| 4.4.1. | Kif tenfasizza l-Kummissjoni, ir-responsabbiltà għall-implimentazzjoni adatta tal-acquis ambjentali tal-UE taqa’ primarjament f’idejn l-Istati Membri. Madankollu, żgur li hemm ukoll kwistjonijiet importanti fil-livell tal-UE li jistgħu jfixklu jew jappoġġjaw implimentazzjoni adatta. L-integrazzjoni intelliġenti ta’ objettivi ambjentali u oqsma oħra ta’ politika għandha tibda fil-livell tal-UE b’regolazzjoni intelliġenti u konsistenti u l-allokazzjoni ta’ fondi. L-ekoloġizzazzjoni tal-PAK hija eżempju tajjeb ta’ dan u hemm lezzjonijiet x’jittieħdu. Aktar koerenza politika għall-iżvilupp sostenibbli fil-livell tal-UE tista’ tikkontribwixxi wkoll biex titjieb il-prestazzjoni ambjentali fl-Istati Membri tal-UE. L-EIR għandha tintuża wkoll bħala mekkaniżmu biex jinkiseb rispons dwar jekk il-politiki jew il-leġislazzjoni tal-UE li qed jiġu implimentati jridu jiġu kkoreġuti jew aġġornati. |
| --- | --- |

4.4.1.

Kif tenfasizza l-Kummissjoni, ir-responsabbiltà għall-implimentazzjoni adatta tal-acquis ambjentali tal-UE taqa’ primarjament f’idejn l-Istati Membri. Madankollu, żgur li hemm ukoll kwistjonijiet importanti fil-livell tal-UE li jistgħu jfixklu jew jappoġġjaw implimentazzjoni adatta. L-integrazzjoni intelliġenti ta’ objettivi ambjentali u oqsma oħra ta’ politika għandha tibda fil-livell tal-UE b’regolazzjoni intelliġenti u konsistenti u l-allokazzjoni ta’ fondi. L-ekoloġizzazzjoni tal-PAK hija eżempju tajjeb ta’ dan u hemm lezzjonijiet x’jittieħdu. Aktar koerenza politika għall-iżvilupp sostenibbli fil-livell tal-UE tista’ tikkontribwixxi wkoll biex titjieb il-prestazzjoni ambjentali fl-Istati Membri tal-UE. L-EIR għandha tintuża wkoll bħala mekkaniżmu biex jinkiseb rispons dwar jekk il-politiki jew il-leġislazzjoni tal-UE li qed jiġu implimentati jridu jiġu kkoreġuti jew aġġornati.

| 4.4.2. | Abbażi tas-sejbiet tal-ewwel ċiklu tal-EIR, il-Kummissjoni toffri li tiffaċilita l-isforzi tal-Istati Membri billi tistabbilixxi djalogu ta’ implimentazzjoni strutturat ma’ kull Stat Membru, li jipprovdi appoġġ imfassal mill-esperti tal-Istati Membri mill-pari tagħhom fi Stati Membri oħrajn u d-diskussjoni ta’ kwistjonijiet strutturali komuni fi ħdan il-Kunsill. Il-KESE jilqa’ dawn il-miżuri – għalkemm għandna dubji dwar jekk humiex biżżejjed sabiex titjieb il-kwalità ġenerali tal-prestazzjoni ambjentali tal-Istati Membri. |
| --- | --- |

4.4.2.

Abbażi tas-sejbiet tal-ewwel ċiklu tal-EIR, il-Kummissjoni toffri li tiffaċilita l-isforzi tal-Istati Membri billi tistabbilixxi djalogu ta’ implimentazzjoni strutturat ma’ kull Stat Membru, li jipprovdi appoġġ imfassal mill-esperti tal-Istati Membri mill-pari tagħhom fi Stati Membri oħrajn u d-diskussjoni ta’ kwistjonijiet strutturali komuni fi ħdan il-Kunsill. Il-KESE jilqa’ dawn il-miżuri – għalkemm għandna dubji dwar jekk humiex biżżejjed sabiex titjieb il-kwalità ġenerali tal-prestazzjoni ambjentali tal-Istati Membri.

4.5.   
  Djalogi strutturati

| 4.5.1. | L-introduzzjoni ta’ djalogi strutturati simili għall-approċċ fil-proċess tas-Semestru Ewropew kienet diġà prevista fis-7 EAP (8). Il-Komunikazzjoni hija nieqsa minn informazzjoni dwar l-arranġamenti prattiċi għal dawn id-djalogi, li m’għandhomx jitħallew għad-diskrezzjoni tal-gvernijiet tal-Istati Membri. Għandhom jiġu meqjusa sensiela ta’ prerekwiżiti għal proċessi ta’ djalogu effettivi u li dawn jiġu stabbiliti għall-partijiet kollha involuti. |
| --- | --- |

4.5.1.

L-introduzzjoni ta’ djalogi strutturati simili għall-approċċ fil-proċess tas-Semestru Ewropew kienet diġà prevista fis-7 EAP (8). Il-Komunikazzjoni hija nieqsa minn informazzjoni dwar l-arranġamenti prattiċi għal dawn id-djalogi, li m’għandhomx jitħallew għad-diskrezzjoni tal-gvernijiet tal-Istati Membri. Għandhom jiġu meqjusa sensiela ta’ prerekwiżiti għal proċessi ta’ djalogu effettivi u li dawn jiġu stabbiliti għall-partijiet kollha involuti.

| 4.5.2. | Għandha tkun assigurata l-parteċipazzjoni bilanċjata minn firxa wiesgħa ta’ partijiet interessati mhux governattivi kif ukoll l-awtoritajiet lokali u reġjonali. Huma għandhom ikunu mistiedna minn qabel sew u jingħataw l-informazzjoni adatta sabiex ikunu jistgħu jħejju l-kontribuzzjonijiet tagħhom. |
| --- | --- |

4.5.2.

Għandha tkun assigurata l-parteċipazzjoni bilanċjata minn firxa wiesgħa ta’ partijiet interessati mhux governattivi kif ukoll l-awtoritajiet lokali u reġjonali. Huma għandhom ikunu mistiedna minn qabel sew u jingħataw l-informazzjoni adatta sabiex ikunu jistgħu jħejju l-kontribuzzjonijiet tagħhom.

| 4.5.3. | Sabiex ikunu effettivi, dawn id-djalogi għandhom ikunu organizzati b’mod immirat lejn ir-riżultati. Ir-riżultati u l-passi li jmiss, l-impenji tal-parteċipanti u l-iskedi għandhom ikunu stabbiliti b’mod ċar u jiġu sorveljati. Is-7 EAP ssemmi l-“ftehimiet ta’ implimentazzjoni ta’ sħubija” bejn il-Kummissjoni u l-Istati Membri. Dan l-istrument għandu jiġi kkunsidrat ukoll fl-EIR. L-impenji jistgħu jiġu wkoll minn partijiet interessati mhux governattivi, bħalma huma l-industrija, il-bejgħ bl-imnut jew l-agrikoltura. |
| --- | --- |

4.5.3.

Sabiex ikunu effettivi, dawn id-djalogi għandhom ikunu organizzati b’mod immirat lejn ir-riżultati. Ir-riżultati u l-passi li jmiss, l-impenji tal-parteċipanti u l-iskedi għandhom ikunu stabbiliti b’mod ċar u jiġu sorveljati. Is-7 EAP ssemmi l-“ftehimiet ta’ implimentazzjoni ta’ sħubija” bejn il-Kummissjoni u l-Istati Membri. Dan l-istrument għandu jiġi kkunsidrat ukoll fl-EIR. L-impenji jistgħu jiġu wkoll minn partijiet interessati mhux governattivi, bħalma huma l-industrija, il-bejgħ bl-imnut jew l-agrikoltura.

4.6.   
  L-appoġġ bejn il-pari

| 4.6.1. | Il-KESE jilqa’ l-organizzazzjoni ta’ appoġġ bejn il-pari (“peer-to-peer”) bejn l-esperti tal-Istati Membri. Għandha tiġi kkunsidrata l-esperjenza twila u rikka tan-Netwerk tal-UE għall-Implimentazzjoni u l-Infurzar tal-Liġi Ambjentali (IMPEL). |
| --- | --- |

4.6.1.

Il-KESE jilqa’ l-organizzazzjoni ta’ appoġġ bejn il-pari (“peer-to-peer”) bejn l-esperti tal-Istati Membri. Għandha tiġi kkunsidrata l-esperjenza twila u rikka tan-Netwerk tal-UE għall-Implimentazzjoni u l-Infurzar tal-Liġi Ambjentali (IMPEL).

| 4.6.2. | L-iskambju ta’ esperti uniċi għandu jiġi kkumplimentat minn programmi usa’ ta’ appoġġ reċiproku bejn l-Istati Membri, simili għal proġetti ta’ “Ġemellaġġ” tal-Phare li rnexxilhom jappoġġjaw l-adattament għall-acquis tal-UE waqt il-proċess tat-tkabbir tal-UE fl-2004-2007. L-introduzzjoni ta’ programmi ta’ evalwazzjoni bejn il-pari għandha tiġi kkunsidrata wkoll – simili għall-programm tal-OECD ta’ Analiżijiet tar-Rendiment Ambjentali (9). |
| --- | --- |

4.6.2.

L-iskambju ta’ esperti uniċi għandu jiġi kkumplimentat minn programmi usa’ ta’ appoġġ reċiproku bejn l-Istati Membri, simili għal proġetti ta’ “Ġemellaġġ” tal-Phare li rnexxilhom jappoġġjaw l-adattament għall-acquis tal-UE waqt il-proċess tat-tkabbir tal-UE fl-2004-2007. L-introduzzjoni ta’ programmi ta’ evalwazzjoni bejn il-pari għandha tiġi kkunsidrata wkoll – simili għall-programm tal-OECD ta’ Analiżijiet tar-Rendiment Ambjentali (9).

4.7.   
  Diskussjoni dwar kwistjonijiet strutturali komuni fil-Kunsill

| 4.7.1. | Il-Kummissjoni beħsiebha tiddiskuti ostakoli strutturali komuni għal implimentazzjoni adatta fil-Kunsill. Dan iqiegħed il-kwistjoni tal-implimentazzjoni fuq l-aġenda politika. Hemm nuqqas ta’ informazzjoni dwar kif dan se jiġi rranġat. |
| --- | --- |

4.7.1.

Il-Kummissjoni beħsiebha tiddiskuti ostakoli strutturali komuni għal implimentazzjoni adatta fil-Kunsill. Dan iqiegħed il-kwistjoni tal-implimentazzjoni fuq l-aġenda politika. Hemm nuqqas ta’ informazzjoni dwar kif dan se jiġi rranġat.

| 4.7.2. | Permezz tal-“ekoloġizzazzjoni” tas-Semestru Ewropew, saru sforzi f’dawn l-aħħar snin biex jintuża dan il-mekkaniżmu ta’ koordinazzjoni ċentrali ta’ governanza bejn il-Kummissjoni u l-Istati Membri biex itejbu l-prestazzjoni ambjentali wkoll. Dan għandu jwassal biex il-problemi fil-prestazzjoni ambjentali jinġibdu direttament għall-attenzjoni tal-kapijiet ta’ gvern u għandhom jiffaċilitaw soluzzjonijiet integrati. |
| --- | --- |

4.7.2.

Permezz tal-“ekoloġizzazzjoni” tas-Semestru Ewropew, saru sforzi f’dawn l-aħħar snin biex jintuża dan il-mekkaniżmu ta’ koordinazzjoni ċentrali ta’ governanza bejn il-Kummissjoni u l-Istati Membri biex itejbu l-prestazzjoni ambjentali wkoll. Dan għandu jwassal biex il-problemi fil-prestazzjoni ambjentali jinġibdu direttament għall-attenzjoni tal-kapijiet ta’ gvern u għandhom jiffaċilitaw soluzzjonijiet integrati.

| 4.7.3. | Madankollu, l-ekoloġizzazzjoni tas-Semestru Ewropew ma kinitx xi suċċess kbir s’issa. Il-Kummissjoni ma tridx li tissostitwixxi l-ekoloġizzazzjoni tas-Semestru Ewropew mal-EIR. Madankollu, f’dan il-każ ir-relazzjoni bejn is-Semestru u l-EIR għandha tiġi ċċarata aktar sabiex jiġi żgurat li l-potenzjal ta’ kull wieħed minn dawn l-istrumenti jiġi sfruttat bl-aħjar mod. |
| --- | --- |

4.7.3.

Madankollu, l-ekoloġizzazzjoni tas-Semestru Ewropew ma kinitx xi suċċess kbir s’issa. Il-Kummissjoni ma tridx li tissostitwixxi l-ekoloġizzazzjoni tas-Semestru Ewropew mal-EIR. Madankollu, f’dan il-każ ir-relazzjoni bejn is-Semestru u l-EIR għandha tiġi ċċarata aktar sabiex jiġi żgurat li l-potenzjal ta’ kull wieħed minn dawn l-istrumenti jiġi sfruttat bl-aħjar mod.

| 4.7.4. | Id-diskussjonijiet matul il-laqgħat tal-Kunsill tal-Ministri tal-Ambjent weħidhom x’aktarx mhux ser ikunu biżżejjed. Sabiex jiġu ffaċilitati soluzzjonijiet integrati u trasversali, għandhom jiġu segwiti diskussjonijiet konġunti ma’ konfigurazzjonijiet oħra tal-Kunsill, bħal diskussjonijiet konġunti mal-Ministri tat-Trasport jew għall-Impjiegi u l-Affarijiet Soċjali. |
| --- | --- |

4.7.4.

Id-diskussjonijiet matul il-laqgħat tal-Kunsill tal-Ministri tal-Ambjent weħidhom x’aktarx mhux ser ikunu biżżejjed. Sabiex jiġu ffaċilitati soluzzjonijiet integrati u trasversali, għandhom jiġu segwiti diskussjonijiet konġunti ma’ konfigurazzjonijiet oħra tal-Kunsill, bħal diskussjonijiet konġunti mal-Ministri tat-Trasport jew għall-Impjiegi u l-Affarijiet Soċjali.

4.8.   
  Mezzi legali ta’ infurzar leġislattiv

| 4.8.1. | Il-Kummissjoni ċċarat b’mod korrett li l-EIR m’għandhiex tieħu post l-azzjoni legali biex ittejjeb l-implimentazzjoni tal-leġislazzjoni ambjentali; dan ma jaqax fl-ambitu tal-EIR. Madankollu, l-approċċ iktar kooperattiv tal-EIR jista’ jirnexxi biss jekk il-possibbiltà ta’ konsegwenzi legali u sanzjonijiet tiġi applikata b’mod kredibbli u effettiv. Dan japplika għal proċeduri ta’ ksur mill-Kummissjoni fil-każ ta’ ksur tal-leġislazzjoni ambjentali, kif ukoll mezzi legali li permezz tagħhom iċ-ċittadini u s-soċjetà ċivili jżommu responsabbli lill-gvernijiet fil-livell tal-Istati Membri u tal-UE. |
| --- | --- |

4.8.1.

Il-Kummissjoni ċċarat b’mod korrett li l-EIR m’għandhiex tieħu post l-azzjoni legali biex ittejjeb l-implimentazzjoni tal-leġislazzjoni ambjentali; dan ma jaqax fl-ambitu tal-EIR. Madankollu, l-approċċ iktar kooperattiv tal-EIR jista’ jirnexxi biss jekk il-possibbiltà ta’ konsegwenzi legali u sanzjonijiet tiġi applikata b’mod kredibbli u effettiv. Dan japplika għal proċeduri ta’ ksur mill-Kummissjoni fil-każ ta’ ksur tal-leġislazzjoni ambjentali, kif ukoll mezzi legali li permezz tagħhom iċ-ċittadini u s-soċjetà ċivili jżommu responsabbli lill-gvernijiet fil-livell tal-Istati Membri u tal-UE.

| 4.8.2. | Il-KESE jixtieq ifakkar lill-Kummissjoni u lill-Istati Membri li ċerti miżuri li jtejbu l-infurzar tal-leġislazzjoni ambjentali ġew inklużi fis-7 EAP u għadhom ma ġewx indirizzati s’issa:






  — | li jiġu estiżi l-kriterji vinkolanti għal spezzjonijiet u sorveljanza effettivi tal-Istati Membri għall-korp usa’ tal-liġi ambjentali tal-Unjoni, |
| --- | --- | --- |

4.8.2.

Il-KESE jixtieq ifakkar lill-Kummissjoni u lill-Istati Membri li ċerti miżuri li jtejbu l-infurzar tal-leġislazzjoni ambjentali ġew inklużi fis-7 EAP u għadhom ma ġewx indirizzati s’issa:

—

li jiġu estiżi l-kriterji vinkolanti għal spezzjonijiet u sorveljanza effettivi tal-Istati Membri għall-korp usa’ tal-liġi ambjentali tal-Unjoni,

| — | li jiġu żgurati mekkaniżmi konsistenti u effettivi fil-livell nazzjonali biex jiġu ttrattati lmenti dwar l-implimentazzjoni tal-liġi ambjentali tal-Unjoni. |
| --- | --- |

—

li jiġu żgurati mekkaniżmi konsistenti u effettivi fil-livell nazzjonali biex jiġu ttrattati lmenti dwar l-implimentazzjoni tal-liġi ambjentali tal-Unjoni.

| 4.8.3. | Il-KESE ser ikun qed jevalwa l-komunikazzjoni li jmiss tal-Kummissjoni dwar l-aċċess taċ-ċittadini għall-ġustizzja fi kwistjonijiet ambjentali f’opinjoni separata. |
| --- | --- |

4.8.3.

Il-KESE ser ikun qed jevalwa l-komunikazzjoni li jmiss tal-Kummissjoni dwar l-aċċess taċ-ċittadini għall-ġustizzja fi kwistjonijiet ambjentali f’opinjoni separata.

Brussell, il-5 ta’ Lulju 2017.

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Georges DASSIS

---

(1)  COM(2016) 316 final.

1

(2)  COM(2017) 63 final, p. 2.

2

(3)  Il-Parlament Ewropew, Mad-Daqqa t’Għajn, L-Analiżi tal-Implimentazzjoni Ambjentali.

3

(4)  ĠU L 354, 28.12.2013, p. 171.

4

(5)  Opinjoni tal-KESE dwar il-Proposta għal Deċiżjoni tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar Programm Ġenerali ta’ Azzjoni Ambjentali tal-Unjoni sal-2020 “Ngħixu tajjeb, fil-limiti tal-pjaneta tagħna”, ĠU C 161, 6.6.2013, p. 77, punt 1.2.

5

(6)  Opinjoni tal-KESE dwar il-Proposta għal Deċiżjoni tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar Programm Ġenerali ta’ Azzjoni Ambjentali tal-Unjoni sal-2020 “Ngħixu tajjeb, fil-limiti tal-pjaneta tagħna”, is-7 Programm ta’ Azzjoni Ambjentali, ĠU C 161, 6.6.2013, p. 77.

6

(7)  Opinjoni tal-KESE dwar Strumenti bbażati fuq is-suq għal ekonomija tal-UE effiċjenti fl-użu tar-riżorsi u b’livell baxx ta’ emissjonijiet tal-karbonju (Opinjoni fuq inizjattiva proprja) ĠU C 226, 16.7.2014, p. 1.

7

(8)  Is-7 EAP, punt 59.

8

(9)  https://www.oecd.org/site/peerreview/environmentalperformancereviews.htm

9

---

| 13.10.2017 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 345/120 |
| --- | --- | --- | --- |

13.10.2017

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 345/120

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Rapport tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni – Il-prezzijiet u l-ispejjeż tal-enerġija fl-Ewropa”

[COM(2016) 769 final]

(2017/C 345/20)

| Relatur: | Laure BATUT |
| --- | --- |

Relatur:

Laure BATUT

| Konsultazzjoni | Kummissjoni Ewropea, 17.2.2017 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea |
| Kompetenza | Sezzjoni Speċjalizzata għat-Trasport, l-Enerġija, l-Infrastruttura u s-Soċjetà tal-Informazzjoni |
| Adottata fis-sezzjoni | 14.6.2017 |
| Adottata fis-sessjoni plenarja | 5.7.2017 |
| Sessjoni plenarja Nru | 527 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 127/15/4 |

Konsultazzjoni

Kummissjoni Ewropea, 17.2.2017

Bażi legali

Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea

Kompetenza

Sezzjoni Speċjalizzata għat-Trasport, l-Enerġija, l-Infrastruttura u s-Soċjetà tal-Informazzjoni

Adottata fis-sezzjoni

14.6.2017

Adottata fis-sessjoni plenarja

5.7.2017

Sessjoni plenarja Nru

527

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

127/15/4

1.   Rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) jixtieq ifakkar li l-pakkett Ewropew dwar l-enerġija għandu l-għan li jqiegħed lill-konsumatur fil-qalba, u jixtieq li dan il-kunċett jiġi definit u implimentat. Il-konsumatur jista’ biss jassumi r-rwol ġdid tiegħu jekk ikun jista’ jistrieħ fuq dokumenti ċari li jagħtuh il-mezzi biex jagħmel dan. Il-KESE huwa tal-fehma li sabiex l-“unjoni tal-enerġija” tkun ta’ suċċess hemm bżonn ta’ viżjoni orjentata lejn il-ġejjieni dwar dak li ċ-ċittadini u l-intrapriżi Ewropej għandhom x’jiggwadanjaw minn dan il-proġett, bħal pereżempju li jkunu aktar ugwali. |
| --- | --- |

1.1.

Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) jixtieq ifakkar li l-pakkett Ewropew dwar l-enerġija għandu l-għan li jqiegħed lill-konsumatur fil-qalba, u jixtieq li dan il-kunċett jiġi definit u implimentat. Il-konsumatur jista’ biss jassumi r-rwol ġdid tiegħu jekk ikun jista’ jistrieħ fuq dokumenti ċari li jagħtuh il-mezzi biex jagħmel dan. Il-KESE huwa tal-fehma li sabiex l-“unjoni tal-enerġija” tkun ta’ suċċess hemm bżonn ta’ viżjoni orjentata lejn il-ġejjieni dwar dak li ċ-ċittadini u l-intrapriżi Ewropej għandhom x’jiggwadanjaw minn dan il-proġett, bħal pereżempju li jkunu aktar ugwali.

| 1.2. | Il-KESE huwa tal-fehma li l-azzjoni fuq id-domanda għall-enerġija permezz tas-sensibilizzazzjoni taċ-ċittadini u tal-professjonisti (edukazzjoni, taħriġ) tista’ tagħmilhom responsabli tal-għażliet tagħhom u tal-imġiba tagħhom relatata mal-enerġija.. L-effiċjenza fl-użu tal-enerġija tista’ tiddaħħal fil-karta tal-bilanċ relatata mal-enerġija, tista’ tikkontribwixxi għat-tnaqqis fil-konsum u, għaldaqstant, ikollha impatt fuq l-ispejjeż, anke meta l-prezzijiet jogħlew. Madankollu, din waħedha ma tistax issolvi l-problemi marbutin mat-tibdil fil-klima, mas-sigurtà tal-provvista jew mal-faqar. (1) L-effikaċja fl-enerġija u n-nuqqas ta’ konsum ma humiex sors ta’ enerġija. |
| --- | --- |

1.2.

Il-KESE huwa tal-fehma li l-azzjoni fuq id-domanda għall-enerġija permezz tas-sensibilizzazzjoni taċ-ċittadini u tal-professjonisti (edukazzjoni, taħriġ) tista’ tagħmilhom responsabli tal-għażliet tagħhom u tal-imġiba tagħhom relatata mal-enerġija.. L-effiċjenza fl-użu tal-enerġija tista’ tiddaħħal fil-karta tal-bilanċ relatata mal-enerġija, tista’ tikkontribwixxi għat-tnaqqis fil-konsum u, għaldaqstant, ikollha impatt fuq l-ispejjeż, anke meta l-prezzijiet jogħlew. Madankollu, din waħedha ma tistax issolvi l-problemi marbutin mat-tibdil fil-klima, mas-sigurtà tal-provvista jew mal-faqar. (1) L-effikaċja fl-enerġija u n-nuqqas ta’ konsum ma humiex sors ta’ enerġija.

| 1.3. | Il-KESE jirrakkomanda li titwessa’ l-analiżi tad-data fis-snin li ġejjin billi jiġu inklużi studji dwar aktar sorsi ta’ enerġija, u jirrakkomanda li jittieħed interess fi tliet tipi ta’ konsum: dak tad-djar, dak tal-industriji u dak tal-industriji tas-servizzi. |
| --- | --- |

1.3.

Il-KESE jirrakkomanda li titwessa’ l-analiżi tad-data fis-snin li ġejjin billi jiġu inklużi studji dwar aktar sorsi ta’ enerġija, u jirrakkomanda li jittieħed interess fi tliet tipi ta’ konsum: dak tad-djar, dak tal-industriji u dak tal-industriji tas-servizzi.

| 1.4. | Ir-rapport għandu jinkludi wkoll valutazzjoni tat-tweġibiet għad-domanda tal-enerġija sabiex tkun magħrufa ir-rata li biha jiġu sodisfati l-ħtiġijiet reali bi prezz sostenibbli (Artikolu 14 tat-TFUE). |
| --- | --- |

1.4.

Ir-rapport għandu jinkludi wkoll valutazzjoni tat-tweġibiet għad-domanda tal-enerġija sabiex tkun magħrufa ir-rata li biha jiġu sodisfati l-ħtiġijiet reali bi prezz sostenibbli (Artikolu 14 tat-TFUE).

| 1.5. | Il-KESE jirrakkomanda li r-rapport jiffoka fuq l-ammonti li l-intrapriżi u/jew il-konsumaturi jonfqu fuq ir-riċerka u l-iżvilupp u sabiex iqiegħdu fil-prattika r-riżultati tar-riċerka dwar il-ħażna tal-enerġija. Dan għandu jiġi rifless fil-prezz tal-enerġija u fl-ispejjeż tal-finanzjament tan-netwerks. |
| --- | --- |

1.5.

Il-KESE jirrakkomanda li r-rapport jiffoka fuq l-ammonti li l-intrapriżi u/jew il-konsumaturi jonfqu fuq ir-riċerka u l-iżvilupp u sabiex iqiegħdu fil-prattika r-riżultati tar-riċerka dwar il-ħażna tal-enerġija. Dan għandu jiġi rifless fil-prezz tal-enerġija u fl-ispejjeż tal-finanzjament tan-netwerks.

| 1.6. | L-ispiża tal-ħsara ambjentali għandha tiġi vvalutata u tkun aċċessibbli faċilment minn kulħadd. |
| --- | --- |

1.6.

L-ispiża tal-ħsara ambjentali għandha tiġi vvalutata u tkun aċċessibbli faċilment minn kulħadd.

| 1.7. | Il-KESE jirrakkomanda li fil-bidu tar-rapporti biennali tal-Kummissjoni dwar il-prezzijiet u l-ispejjeż tal-enerġija jkun hemm glossarju sabiex jiġi żgurat li dawn ikunu jinftehmu mill-konsumaturi kollha. |
| --- | --- |

1.7.

Il-KESE jirrakkomanda li fil-bidu tar-rapporti biennali tal-Kummissjoni dwar il-prezzijiet u l-ispejjeż tal-enerġija jkun hemm glossarju sabiex jiġi żgurat li dawn ikunu jinftehmu mill-konsumaturi kollha.

| 1.8. | Għall-iskop ukoll tat-trasparenza, il-Kumitat jitlob lill-Kummissjoni Ewropea sabiex iżżid dikjarazzjoni għal kull Stat Membru studjat li tkun tinkludi ħames punti ta’ referenza għal kull sors ta’ enerġija:






  — | id-differenza fil-prezz annwali bejn il-prezz tal-bejgħ bl-ingrossa u l-prezz tal-bejgħ bl-imnut, |
| --- | --- | --- |

1.8.

Għall-iskop ukoll tat-trasparenza, il-Kumitat jitlob lill-Kummissjoni Ewropea sabiex iżżid dikjarazzjoni għal kull Stat Membru studjat li tkun tinkludi ħames punti ta’ referenza għal kull sors ta’ enerġija:

—

id-differenza fil-prezz annwali bejn il-prezz tal-bejgħ bl-ingrossa u l-prezz tal-bejgħ bl-imnut,

| — | il-komponenti “materja prima”, “netwerk” u “fiskali” fil-prizz għall-konsumatur, |
| --- | --- |

—

il-komponenti “materja prima”, “netwerk” u “fiskali” fil-prizz għall-konsumatur,

| — | ir-rata ta’ profitt li l-intrapriżi tal-katina ta’ valur ikollhom annwalment, speċjalment il-fornituri nazzjonali; |
| --- | --- |

—

ir-rata ta’ profitt li l-intrapriżi tal-katina ta’ valur ikollhom annwalment, speċjalment il-fornituri nazzjonali;

| — | il-proporzjon u d-distribuzzjoni tal-għajnuna Ewropea lill-Istat u lill-intrapriżi u |
| --- | --- |

—

il-proporzjon u d-distribuzzjoni tal-għajnuna Ewropea lill-Istat u lill-intrapriżi u

| — | is-sehem tat-tariffi regolati u t-tariffi soċjali fit-total tal-prezzijiet bl-imnut. |
| --- | --- |

—

is-sehem tat-tariffi regolati u t-tariffi soċjali fit-total tal-prezzijiet bl-imnut.

2.   Introduzzjoni

| 2.1. | Fl-2014, il-Kummissjoni Ewropea fformulat l-ewwel rapport dwar il-prezzijiet u l-ispejjeż tal-enerġija fl-Unjoni Ewropea (UE); l-imperfezzjoni tad-data miġbura wasslitha biex tipproponi regolament (2) dwar l-istatistika Ewropea fir-rigward tal-prezzijiet tal-gass u tal-elettriku. |
| --- | --- |

2.1.

Fl-2014, il-Kummissjoni Ewropea fformulat l-ewwel rapport dwar il-prezzijiet u l-ispejjeż tal-enerġija fl-Unjoni Ewropea (UE); l-imperfezzjoni tad-data miġbura wasslitha biex tipproponi regolament (2) dwar l-istatistika Ewropea fir-rigward tal-prezzijiet tal-gass u tal-elettriku.

| 2.2. | L-għan huwa li jiġi vverifikat il-livell ta’ żvilupp tas-suq intern tal-enerġija li għadu mhux komplut, u li jiġu definiti l-miżuri li għandhom jittieħdu biex tiżdied l-effiċjenza fl-enerġija u s-sigurtà tal-provvista, f’dan il-qasam ta’ kompetenza kondiviża. |
| --- | --- |

2.2.

L-għan huwa li jiġi vverifikat il-livell ta’ żvilupp tas-suq intern tal-enerġija li għadu mhux komplut, u li jiġu definiti l-miżuri li għandhom jittieħdu biex tiżdied l-effiċjenza fl-enerġija u s-sigurtà tal-provvista, f’dan il-qasam ta’ kompetenza kondiviża.

3.   Sommarju tar-rapport tal-Kummissjoni

| 3.1. | Ir-rapport tal-Kummissjoni eżaminat huwa għalhekk it-tieni wieħed. Dan jevalwa s-sitwazzjoni tal-prezzijiet tal-enerġija fis-setturi tal-gass, tal-elettriku u tal-prodotti taż-żejt, u l-konsegwenzi tagħhom għall-familji u l-industriji, u jenfasizza l-politiki strateġiċi tal-UE sabiex tikseb l-unjoni tal-enerġija. |
| --- | --- |

3.1.

Ir-rapport tal-Kummissjoni eżaminat huwa għalhekk it-tieni wieħed. Dan jevalwa s-sitwazzjoni tal-prezzijiet tal-enerġija fis-setturi tal-gass, tal-elettriku u tal-prodotti taż-żejt, u l-konsegwenzi tagħhom għall-familji u l-industriji, u jenfasizza l-politiki strateġiċi tal-UE sabiex tikseb l-unjoni tal-enerġija.

4.   Il-prezz tal-elettriku

| 4.1. | Il-Kummissjoni ssemmi xi rekwiżiti biex tinfluwenza l-prezz tiegħu: li tiġi żviluppata l-effiċjenza fl-enerġija u jintużaw l-enerġiji alternattivi, li fihom l-Unjoni tixtieq tkun il-mexxej globali. |
| --- | --- |

4.1.

Il-Kummissjoni ssemmi xi rekwiżiti biex tinfluwenza l-prezz tiegħu: li tiġi żviluppata l-effiċjenza fl-enerġija u jintużaw l-enerġiji alternattivi, li fihom l-Unjoni tixtieq tkun il-mexxej globali.

| 4.2. | Fil-fatt, l-importazzjonijiet netti mill-Istati tal-Unjoni tal-elettriku minn karburanti fossili kif ukoll id-dipendenza tagħhom żdiedu, u dan qajjem dibattiti diffiċli dwar il-gass u ż-żejt tax-shale. |
| --- | --- |

4.2.

Fil-fatt, l-importazzjonijiet netti mill-Istati tal-Unjoni tal-elettriku minn karburanti fossili kif ukoll id-dipendenza tagħhom żdiedu, u dan qajjem dibattiti diffiċli dwar il-gass u ż-żejt tax-shale.

| 4.3. | Sa mill-2008, il-prezzijiet bl-ingrossa naqsu b’mod kostanti u kkonverġew fis-suq uniku, li wassal għal tnaqqis fil-prezzijiet tal-faħam u tal-gass. Madankollu, bosta fatturi nazzjonali jipprevjenu l-impatt ta’ dan it-tnaqqis fuq il-prezzijiet bl-imnut li jibqgħu jgħolew, minħabba li l-prezz medju għall-familji żdied bi 3,2 % fuq l-istess perjodu:






  — | il-komponent “enerġija” naqas bi 15 % bejn l-2008 u l-2015; |
| --- | --- | --- |

4.3.

Sa mill-2008, il-prezzijiet bl-ingrossa naqsu b’mod kostanti u kkonverġew fis-suq uniku, li wassal għal tnaqqis fil-prezzijiet tal-faħam u tal-gass. Madankollu, bosta fatturi nazzjonali jipprevjenu l-impatt ta’ dan it-tnaqqis fuq il-prezzijiet bl-imnut li jibqgħu jgħolew, minħabba li l-prezz medju għall-familji żdied bi 3,2 % fuq l-istess perjodu:

—

il-komponent “enerġija” naqas bi 15 % bejn l-2008 u l-2015;

| — | il-komponent “netwerk” żdied bi 3,3 % fis-sena; |
| --- | --- |

—

il-komponent “netwerk” żdied bi 3,3 % fis-sena;

| — | il-komponent “taxxi u imposti”, li huwa maqsum f’10 subkomponenti (3) li jinkludu l-VAT, it-tariffi soċjali, l-impjiegi, il-kumpensi, is-sigurtà tal-provvista, il-ħlasijiet tal-konċessjonijiet, eċċ., żdied b’10 punti, minn 28 għal 38 % tal-prezzijiet. |
| --- | --- |

—

il-komponent “taxxi u imposti”, li huwa maqsum f’10 subkomponenti (3) li jinkludu l-VAT, it-tariffi soċjali, l-impjiegi, il-kumpensi, is-sigurtà tal-provvista, il-ħlasijiet tal-konċessjonijiet, eċċ., żdied b’10 punti, minn 28 għal 38 % tal-prezzijiet.

| 4.4. | Il-prezz tal-elettriku għall-intrapriżi żdied bi ftit: bejn 0,8 u 3,1 % fis-sena, mill-2008 sal-2015, filwaqt li l-konsumaturi “kbar” setgħu jibbenefikaw minn tariffi adattati. |
| --- | --- |

4.4.

Il-prezz tal-elettriku għall-intrapriżi żdied bi ftit: bejn 0,8 u 3,1 % fis-sena, mill-2008 sal-2015, filwaqt li l-konsumaturi “kbar” setgħu jibbenefikaw minn tariffi adattati.

| 4.5. | Il-Kummissjoni tindika li jeżistu differenzi kbar ħafna bejn l-Istati Membri, fejn id-distakk jista’ jittripla għall-familji, minħabba l-fattur “taxxi u imposti” (59 % fid-Danimarka, 5 % f’Malta). |
| --- | --- |

4.5.

Il-Kummissjoni tindika li jeżistu differenzi kbar ħafna bejn l-Istati Membri, fejn id-distakk jista’ jittripla għall-familji, minħabba l-fattur “taxxi u imposti” (59 % fid-Danimarka, 5 % f’Malta).

| 4.6. | Bħala medja, l-elettriku Ewropew huwa aktar għoli milli fl-Istati Uniti, iżda ħafna orħos milli fil-Ġappun. |
| --- | --- |

4.6.

Bħala medja, l-elettriku Ewropew huwa aktar għoli milli fl-Istati Uniti, iżda ħafna orħos milli fil-Ġappun.

5.   Il-prezz tal-gass

| 5.1. | Il-gass jirrappreżenta 23 % tal-konsum tal-enerġija primarja fl-Unjoni, li 15 % minnu huwa ddedikat għall-produzzjoni tal-elettriku; dan jirrappreżenta terz tal-bżonnijiet tal-enerġija tal-familji u tal-intrapriżi. |
| --- | --- |

5.1.

Il-gass jirrappreżenta 23 % tal-konsum tal-enerġija primarja fl-Unjoni, li 15 % minnu huwa ddedikat għall-produzzjoni tal-elettriku; dan jirrappreżenta terz tal-bżonnijiet tal-enerġija tal-familji u tal-intrapriżi.

| 5.2. | L-UE tiddependi 69 % fuq l-importazzjonijiet tal-gass u fuq il-ftit fornituri tagħha, għalhekk hija mġiegħla tlaħħaq mal-varjazzjonijiet tat-tendenzi globali tal-prezzijiet. |
| --- | --- |

5.2.

L-UE tiddependi 69 % fuq l-importazzjonijiet tal-gass u fuq il-ftit fornituri tagħha, għalhekk hija mġiegħla tlaħħaq mal-varjazzjonijiet tat-tendenzi globali tal-prezzijiet.

| 5.3. | Il-prezzijiet bl-ingrossa niżlu b’50 % mill-2013, partikolarment minħabba n-nuqqas tad-domanda globali, il-produzzjoni Amerikana tal-gass tax-shale u l-indiċjar tal-prezz tal-gass fuq dawk taż-żejt. |
| --- | --- |

5.3.

Il-prezzijiet bl-ingrossa niżlu b’50 % mill-2013, partikolarment minħabba n-nuqqas tad-domanda globali, il-produzzjoni Amerikana tal-gass tax-shale u l-indiċjar tal-prezz tal-gass fuq dawk taż-żejt.

| 5.4. | Sa mill-2008, il-prezzijiet bl-imnut għall-familji żdiedu bi 2 % fis-sena. Barra minn hekk, il-komponent “taxxi u imposti” huwa importanti u żdied b’4,2 % fis-sena u jispjega, flimkien mal-ispejjeż tan-netwerk, id-differenza kbira bejn l-Istati Membri, fejn l-ogħla prezz (fl-Iżvezja) huwa erba’ darbiet aktar mill-prezz l-aktar baxx (fir-Rumanija). |
| --- | --- |

5.4.

Sa mill-2008, il-prezzijiet bl-imnut għall-familji żdiedu bi 2 % fis-sena. Barra minn hekk, il-komponent “taxxi u imposti” huwa importanti u żdied b’4,2 % fis-sena u jispjega, flimkien mal-ispejjeż tan-netwerk, id-differenza kbira bejn l-Istati Membri, fejn l-ogħla prezz (fl-Iżvezja) huwa erba’ darbiet aktar mill-prezz l-aktar baxx (fir-Rumanija).

| 5.5. | Għall-industriji u l-konsumaturi industrijali “kbar”, il-prezzijiet naqsu, u huwa l-komponent “enerġija” li huwa l-aktar importanti fl-ipprezzar, għaldaqstant l-impatt tal-prezzijiet bl-ingrossa fuq il-prezzijiet bl-imnut jippermetti ħafna aktar konverġenza fis-suq uniku. |
| --- | --- |

5.5.

Għall-industriji u l-konsumaturi industrijali “kbar”, il-prezzijiet naqsu, u huwa l-komponent “enerġija” li huwa l-aktar importanti fl-ipprezzar, għaldaqstant l-impatt tal-prezzijiet bl-ingrossa fuq il-prezzijiet bl-imnut jippermetti ħafna aktar konverġenza fis-suq uniku.

| 5.6. | Fil-livell dinji, sa mill-2013, l-Ewropa tinsab fil-medja tal-konverġenzi b’tendenza ta’ tnaqqis, għalkemm tibqa’ ogħla mill-prezzijiet tal-Istati Uniti u tar-Russja. |
| --- | --- |

5.6.

Fil-livell dinji, sa mill-2013, l-Ewropa tinsab fil-medja tal-konverġenzi b’tendenza ta’ tnaqqis, għalkemm tibqa’ ogħla mill-prezzijiet tal-Istati Uniti u tar-Russja.

6.   Il-prezzijiet taż-żejt

| 6.1. | Minn Mejju 2014 sa’ Jannar 2016, f’19-il xahar, il-prezz taż-żejt mhux raffinat f’dollari naqas b’77 %, imbagħad reġa’ żdied, dan filwaqt li l-prezz baqa’ n-nofs tal-prezzijiet tal-2014. |
| --- | --- |

6.1.

Minn Mejju 2014 sa’ Jannar 2016, f’19-il xahar, il-prezz taż-żejt mhux raffinat f’dollari naqas b’77 %, imbagħad reġa’ żdied, dan filwaqt li l-prezz baqa’ n-nofs tal-prezzijiet tal-2014.

| 6.2. | Il-prezzijiet bl-imnut ġew affettwati xi ftit inqas minħabba li l-euro ddgħajfet meta mqabbla mad-dollaru u t-taxxi u l-imposti baqgħu komponent importanti tal-prezz.
  L-Unjoni stabbiliet rati minimi tad-dazju tas-sisa (4), iżda l-Istati Membri ġeneralment jagħżlu li jaqbżuhom: fl-2015, it-taxxi kienu jirrappreżentaw 63 % tal-prezz medju bl-imnut tal-petrol u 57 % tad-diżil, b’differenzi skont l-Istati. |
| --- | --- |

6.2.

Il-prezzijiet bl-imnut ġew affettwati xi ftit inqas minħabba li l-euro ddgħajfet meta mqabbla mad-dollaru u t-taxxi u l-imposti baqgħu komponent importanti tal-prezz.

L-Unjoni stabbiliet rati minimi tad-dazju tas-sisa (4), iżda l-Istati Membri ġeneralment jagħżlu li jaqbżuhom: fl-2015, it-taxxi kienu jirrappreżentaw 63 % tal-prezz medju bl-imnut tal-petrol u 57 % tad-diżil, b’differenzi skont l-Istati.

| 6.3. | Fil-qosor, il-prezzijiet tat-tliet sorsi naqsu mir-rapport preċedenti u t-tnaqqis affettwa l-prezzijiet bl-ingrossa. Dan affettwa wkoll il-prezz bl-imnut ta’ prodotti taż-żejt, filwaqt li dawk tal-gass u tal-elettriku żdiedu minħabba ż-żieda fl-ispejjeż tan-netwerk u speċjalment it-taxxi u l-imposti. |
| --- | --- |

6.3.

Fil-qosor, il-prezzijiet tat-tliet sorsi naqsu mir-rapport preċedenti u t-tnaqqis affettwa l-prezzijiet bl-ingrossa. Dan affettwa wkoll il-prezz bl-imnut ta’ prodotti taż-żejt, filwaqt li dawk tal-gass u tal-elettriku żdiedu minħabba ż-żieda fl-ispejjeż tan-netwerk u speċjalment it-taxxi u l-imposti.

7.   L-ispejjeż tal-enerġija tal-familji

| 7.1. | Għat-tliet sorsi, sa mill-2008, il-konsum tal-familji kien pjuttost stabbli.

  L-infiq tagħhom żdied minħabba żieda fil-prezzijiet bl-imnut, tal-gass u tal-elettriku (minbarra t-trasport). Fir-rigward tas-sehem tar-riżorsi ddedikat għall-enerġija jeżistu differenzi kbar bejn l-Istati Membri, li bla dubju jolqot l-aktar lill-familji foqra: 8,6 % fl-2016 meta mqabbel mas- 6,2 % fl-2004. Il-konsum tal-familji naqas b’4 % matul il-perjodu. |
| --- | --- |

7.1.

Għat-tliet sorsi, sa mill-2008, il-konsum tal-familji kien pjuttost stabbli.

L-infiq tagħhom żdied minħabba żieda fil-prezzijiet bl-imnut, tal-gass u tal-elettriku (minbarra t-trasport). Fir-rigward tas-sehem tar-riżorsi ddedikat għall-enerġija jeżistu differenzi kbar bejn l-Istati Membri, li bla dubju jolqot l-aktar lill-familji foqra: 8,6 % fl-2016 meta mqabbel mas- 6,2 % fl-2004. Il-konsum tal-familji naqas b’4 % matul il-perjodu.

| 7.2. | Il-Kummissjoni tenfasizza l-ħtieġa tal-miżuri soċjali għall-konsumaturi vulnerabbli biex jiġi miġġieled il-faqar enerġetiku. |
| --- | --- |

7.2.

Il-Kummissjoni tenfasizza l-ħtieġa tal-miżuri soċjali għall-konsumaturi vulnerabbli biex jiġi miġġieled il-faqar enerġetiku.

8.   L-ispejjeż tal-enerġija tal-intrapriżi

| 8.1. | F’paragun, għal 14-il settur industrijali ta’ konsum intensiv, bejn l-2008 u l-2013 l-ispejjeż tal-enerġija naqsu għall-intrapriżi, u f’dawn l-aħħar snin, is-sehem tal-ispiża tal-enerġija fl-ispejjeż tal-produzzjoni kien bħala medja bejn 5 u 10 %. Dan huwa minħabba t-tnaqqis fil-prezzijiet għall-konsumaturi kbar, għall-eżenzjonijiet u għat-tnaqqis fit-taxxa u mhux b’mod partikolari għall-miżuri indirizzati lejn l-effiċjenza fl-enerġija. |
| --- | --- |

8.1.

F’paragun, għal 14-il settur industrijali ta’ konsum intensiv, bejn l-2008 u l-2013 l-ispejjeż tal-enerġija naqsu għall-intrapriżi, u f’dawn l-aħħar snin, is-sehem tal-ispiża tal-enerġija fl-ispejjeż tal-produzzjoni kien bħala medja bejn 5 u 10 %. Dan huwa minħabba t-tnaqqis fil-prezzijiet għall-konsumaturi kbar, għall-eżenzjonijiet u għat-tnaqqis fit-taxxa u mhux b’mod partikolari għall-miżuri indirizzati lejn l-effiċjenza fl-enerġija.

| 8.2. | Il-Kummissjoni tqis li, fil-livell internazzjonali, l-Unjoni mhijiex ekonomija li tuża ħafna enerġija u li l-kompetittività u l-funzjonament tajjeb tas-suq tal-enerġija għandhom jippermettu l-provvista tal-enerġija meħtieġa lill-intrapriżi u lill-familji bl-aktar mod kost-effettiv possibbli, filwaqt li jiġi evitat kull effett inflazzjonarju u fin-nuqqas ta’ għotjiet mill-awtoritajiet pubbliċi li jwasslu għal distorsjonijiet mhux ġustfikati fis-suq: EUR 113-il biljun imħallsa fl-2012, li minnhom 17,2 huma għotjiet diretti, EUR 263 biljun ta’ taxxi fl-2014, jiġifieri 1,88 % tal-PDG tal-UE. |
| --- | --- |

8.2.

Il-Kummissjoni tqis li, fil-livell internazzjonali, l-Unjoni mhijiex ekonomija li tuża ħafna enerġija u li l-kompetittività u l-funzjonament tajjeb tas-suq tal-enerġija għandhom jippermettu l-provvista tal-enerġija meħtieġa lill-intrapriżi u lill-familji bl-aktar mod kost-effettiv possibbli, filwaqt li jiġi evitat kull effett inflazzjonarju u fin-nuqqas ta’ għotjiet mill-awtoritajiet pubbliċi li jwasslu għal distorsjonijiet mhux ġustfikati fis-suq: EUR 113-il biljun imħallsa fl-2012, li minnhom 17,2 huma għotjiet diretti, EUR 263 biljun ta’ taxxi fl-2014, jiġifieri 1,88 % tal-PDG tal-UE.

9.   Kummenti ġenerali

| 9.1. | L-enerġija hija element ċentrali għall-ekonomiji u l-familji. Il-konsum tagħha jikkawża l-emissjonijiet tas-CO2 li jagħmel ħsara lill-klima u l-esseri ħajjin. L-Unjoni bdiet it-tranżizzjoni lejn ekonomija b’livell baxx ta’ karbonju. Il-fehim ta’ mekkaniżmi tal-iffissar tal-ispejjeż u tal-prezzijiet tal-enerġija għandu jkun fattur ta’ tranżizzjoni aħjar u ta’ ġlieda kontra l-faqar enerġetiku (5). |
| --- | --- |

9.1.

L-enerġija hija element ċentrali għall-ekonomiji u l-familji. Il-konsum tagħha jikkawża l-emissjonijiet tas-CO2 li jagħmel ħsara lill-klima u l-esseri ħajjin. L-Unjoni bdiet it-tranżizzjoni lejn ekonomija b’livell baxx ta’ karbonju. Il-fehim ta’ mekkaniżmi tal-iffissar tal-ispejjeż u tal-prezzijiet tal-enerġija għandu jkun fattur ta’ tranżizzjoni aħjar u ta’ ġlieda kontra l-faqar enerġetiku (5).

| 9.2. | Ir-rapport tal-Kummissjoni inkwistjoni juri li, fl-Unjoni m’hemmx prezz uniku tal-enerġija, iżda prezzijiet għall-vetturi differenti tal-enerġija li jvarjaw skont il-qagħda ġeografika, il-prattiki nazzjonali, iż-żmien u l-modi tal-użu tal-utenti. |
| --- | --- |

9.2.

Ir-rapport tal-Kummissjoni inkwistjoni juri li, fl-Unjoni m’hemmx prezz uniku tal-enerġija, iżda prezzijiet għall-vetturi differenti tal-enerġija li jvarjaw skont il-qagħda ġeografika, il-prattiki nazzjonali, iż-żmien u l-modi tal-użu tal-utenti.

| 9.3. | “Barometru tal-prezzijiet tal-enerġija” (European Climate Foundation) għall-familji huwa ppubblikat f’diversi pajjiżi Ewropej, u min-naħa tagħha, il-Kummissjoni, ippubblikat ir-rapporti tagħha minn sentejn ilu. |
| --- | --- |

9.3.

“Barometru tal-prezzijiet tal-enerġija” (European Climate Foundation) għall-familji huwa ppubblikat f’diversi pajjiżi Ewropej, u min-naħa tagħha, il-Kummissjoni, ippubblikat ir-rapporti tagħha minn sentejn ilu.

10.   Il-vetturi

| 10.1. | Iż-żejt, il-faħam u l-gass, li għadhom jirrappreżentaw il-parti l-kbira tal-enerġija globali użata, permezz tal-enerġija tal-bijomassa, l-enerġija nukleari u l-elettriku, ma jistgħux jinħażnu u jiġu ttrasportati bl-istess mod:






  — | iż-żejt jiġi ttrasportat faċilment: il-prezz tiegħu jista’ jkun omoġenju f’żoni ġeografiċi kbar; |
| --- | --- | --- |

10.1.

Iż-żejt, il-faħam u l-gass, li għadhom jirrappreżentaw il-parti l-kbira tal-enerġija globali użata, permezz tal-enerġija tal-bijomassa, l-enerġija nukleari u l-elettriku, ma jistgħux jinħażnu u jiġu ttrasportati bl-istess mod:

—

iż-żejt jiġi ttrasportat faċilment: il-prezz tiegħu jista’ jkun omoġenju f’żoni ġeografiċi kbar;

| — | il-gass irid ikun likwifikat: dan jeħtieġ infrastrutturi għaljin li huma sostnuti minn korpi differenti; |
| --- | --- |

—

il-gass irid ikun likwifikat: dan jeħtieġ infrastrutturi għaljin li huma sostnuti minn korpi differenti;

| — | l-elettriku, prodott “derivat” li ġej minn sorsi oħra tal-enerġija, ma jistax jinħażen, jirrikjedi infrastrutturi relatati mal-produzzjoni u mat-trasport u għandu spejjeż finali differenti għall-utenti u l-industriji. |
| --- | --- |

—

l-elettriku, prodott “derivat” li ġej minn sorsi oħra tal-enerġija, ma jistax jinħażen, jirrikjedi infrastrutturi relatati mal-produzzjoni u mat-trasport u għandu spejjeż finali differenti għall-utenti u l-industriji.

| 10.2. | Il-prezz tal-enerġija għandu impatt fuq il-kompetittività ta’ settur, skont ir-rata tal-enerġija diretta użata u tal-enerġija inkorporata fil-konsum intermedju tiegħu għall-produzzjoni ta’ oġġett. Spiża baxxa tal-enerġija tista’ tinfluwenza l-kompetittività (jiġifieri l-gass tax-shale Amerikan) mingħajr ma tkun fattur strutturali tal-produttività. |
| --- | --- |

10.2.

Il-prezz tal-enerġija għandu impatt fuq il-kompetittività ta’ settur, skont ir-rata tal-enerġija diretta użata u tal-enerġija inkorporata fil-konsum intermedju tiegħu għall-produzzjoni ta’ oġġett. Spiża baxxa tal-enerġija tista’ tinfluwenza l-kompetittività (jiġifieri l-gass tax-shale Amerikan) mingħajr ma tkun fattur strutturali tal-produttività.

| 10.3. | Bosta Stati Membri jimpurtaw l-enerġija mill-ġirien tagħhom tal-Unjoni jew mill-pajjiżi tal-viċinat: is-sitwazzjoni ġeopolitika taffettwa s-sigurtà tal-provvista u l-prezz. |
| --- | --- |

10.3.

Bosta Stati Membri jimpurtaw l-enerġija mill-ġirien tagħhom tal-Unjoni jew mill-pajjiżi tal-viċinat: is-sitwazzjoni ġeopolitika taffettwa s-sigurtà tal-provvista u l-prezz.

| 10.4. | Il-prezz ta’ barmil żejt dejjem huwa pprezzat bid-dollaru: ir-rati tal-kambju, u b’hekk is-sitwazzjoni tal-kompetittività globali tal-ekonomija Ewropea għandha rwol fil-kompetizzjoni u fl-ipprezzar għall-konsumatur finali. |
| --- | --- |

10.4.

Il-prezz ta’ barmil żejt dejjem huwa pprezzat bid-dollaru: ir-rati tal-kambju, u b’hekk is-sitwazzjoni tal-kompetittività globali tal-ekonomija Ewropea għandha rwol fil-kompetizzjoni u fl-ipprezzar għall-konsumatur finali.

| 10.5. | L-impatt tal-prezz tal-enerġija mħallas mill-industriji u l-familji jinħass fuq id-domanda globali. Fil-kummerċ tal-UE, ħafna mill-iskambji tal-oġġetti huma intra-Ewropej u jikkonsistu f’oġġetti pproċessati li huma sensittivi għall-varjazzjonijiet fil-prezz tal-enerġija. |
| --- | --- |

10.5.

L-impatt tal-prezz tal-enerġija mħallas mill-industriji u l-familji jinħass fuq id-domanda globali. Fil-kummerċ tal-UE, ħafna mill-iskambji tal-oġġetti huma intra-Ewropej u jikkonsistu f’oġġetti pproċessati li huma sensittivi għall-varjazzjonijiet fil-prezz tal-enerġija.

11.   Prezzijiet u spejjeż

11.1.   
  *Prezzijiet

| 11.1.1. | Spiża jew prezz? Fil-lingwaġġ ta’ kuljum, faċilment nużaw waħda minflok l-oħra. Ir-rapport tal-Kummissjoni [COM(2017) 769] kien ikun aktar ċar li kieku beda b’dan il-punt. |
| --- | --- |

11.1.1.

Spiża jew prezz? Fil-lingwaġġ ta’ kuljum, faċilment nużaw waħda minflok l-oħra. Ir-rapport tal-Kummissjoni [COM(2017) 769] kien ikun aktar ċar li kieku beda b’dan il-punt.

| 11.1.2. | L-aktar evidenti huwa l-prezz. Il-prezz huwa l-espressjoni tal-valur ta’ skambju ta’ unità ta’ oġġett jew servizz tal-enerġija. F’suq kompletament “ħieles”, dan ikun il-bilanċ bejn il-provvista u d-domanda. |
| --- | --- |

11.1.2.

L-aktar evidenti huwa l-prezz. Il-prezz huwa l-espressjoni tal-valur ta’ skambju ta’ unità ta’ oġġett jew servizz tal-enerġija. F’suq kompletament “ħieles”, dan ikun il-bilanċ bejn il-provvista u d-domanda.

| 11.1.3. | F’suq globali sofistikat, jeżistu prezzijiet daqs kemm jeżistu swieq. U f’kull stadju tat-tranżazzjonijiet, l-elementi esterni jinfluwenzawh (esternalitajiet). Imbagħad jintervjenu l-elementi ta’ politika interna tal-Istati Membri, bħall-istruttura tas-settur, it-tassazzjoni, il-klima, il-kapaċità tal-akkwist tal-familji, il-kompetittività tal-intrapriżi, eċċ. |
| --- | --- |

11.1.3.

F’suq globali sofistikat, jeżistu prezzijiet daqs kemm jeżistu swieq. U f’kull stadju tat-tranżazzjonijiet, l-elementi esterni jinfluwenzawh (esternalitajiet). Imbagħad jintervjenu l-elementi ta’ politika interna tal-Istati Membri, bħall-istruttura tas-settur, it-tassazzjoni, il-klima, il-kapaċità tal-akkwist tal-familji, il-kompetittività tal-intrapriżi, eċċ.

| 11.1.4. | L-unjoni tal-enerġija tista’, f’konformità mal-prinċipju tas-sussidjarjetà, tiffaċilita dawn l-elementi ta’ differenza u ta’ inġustizzja fost l-Ewropej. |
| --- | --- |

11.1.4.

L-unjoni tal-enerġija tista’, f’konformità mal-prinċipju tas-sussidjarjetà, tiffaċilita dawn l-elementi ta’ differenza u ta’ inġustizzja fost l-Ewropej.

11.2.   
  *Spejjeż

| 11.2.1. | L-ispejjeż jikkorrispondu għall-prezz ta’ materja prima tal-enerġija meħtieġa għall-produzzjoni ta’ oġġett jew ta’ servizz u biex dan jitqiegħed għad-dispożizzjoni tal-konsumaturi (“Les prix et les coûts des sources d’énergie” (Il-prezzijiet u l-ispejjeż tas-sorsi tal-enerġija), Jean-Marie Martin-Amouroux, 20.2.2017). Jista’ jkun hemm differenzi kbar ħafna fl-ispejjeż skont l-għażla tal-katina tal-produzzjoni tal-enerġija użata (SWD/2016/420 final). |
| --- | --- |

11.2.1.

L-ispejjeż jikkorrispondu għall-prezz ta’ materja prima tal-enerġija meħtieġa għall-produzzjoni ta’ oġġett jew ta’ servizz u biex dan jitqiegħed għad-dispożizzjoni tal-konsumaturi (“Les prix et les coûts des sources d’énergie” (Il-prezzijiet u l-ispejjeż tas-sorsi tal-enerġija), Jean-Marie Martin-Amouroux, 20.2.2017). Jista’ jkun hemm differenzi kbar ħafna fl-ispejjeż skont l-għażla tal-katina tal-produzzjoni tal-enerġija użata (SWD/2016/420 final).

| 11.2.2. | Fil-każ tal-SMEs, li jirrappreżentaw 90 % tan-nisġa ekonomika Ewropea, anke jekk mhumiex ikklassifikati bħala konsumaturi kbar tal-enerġija, l-ispiża tal-enerġija li huma jakkwistaw u dik tal-enerġija inkorporata fil-prodotti bażiċi li huma jipproċessaw jista’ jkollhom impatt qawwi fuq il-prezz tal-ispejjeż ta’ oġġetti prodotti u fuq il-bejgħ tagħhom. |
| --- | --- |

11.2.2.

Fil-każ tal-SMEs, li jirrappreżentaw 90 % tan-nisġa ekonomika Ewropea, anke jekk mhumiex ikklassifikati bħala konsumaturi kbar tal-enerġija, l-ispiża tal-enerġija li huma jakkwistaw u dik tal-enerġija inkorporata fil-prodotti bażiċi li huma jipproċessaw jista’ jkollhom impatt qawwi fuq il-prezz tal-ispejjeż ta’ oġġetti prodotti u fuq il-bejgħ tagħhom.

| 11.2.3. | Barra minn hekk, l-ispiża tal-enerġija mhijiex fattur li jista’ jiġi modifikat faċilment, iżda hija nefqa limitata; peress li hija fattur importanti fl-ispiża tal-produzzjoni, din titfa’ piż fuq il-prezz tal-bejgħ ta’ oġġetti, il-kapaċità tal-akkwist tal-konsumaturi hija affettwata u ż-żieda fid-domanda tista’ b’hekk tiddgħajjef (il-każ tal-vetturi). Għall-intrapriża, is-sorsi tal-enerġija jibqgħu sostitwibbli: jekk iż-żejt jogħla, jibda jintuża l-gass, eċċ. |
| --- | --- |

11.2.3.

Barra minn hekk, l-ispiża tal-enerġija mhijiex fattur li jista’ jiġi modifikat faċilment, iżda hija nefqa limitata; peress li hija fattur importanti fl-ispiża tal-produzzjoni, din titfa’ piż fuq il-prezz tal-bejgħ ta’ oġġetti, il-kapaċità tal-akkwist tal-konsumaturi hija affettwata u ż-żieda fid-domanda tista’ b’hekk tiddgħajjef (il-każ tal-vetturi). Għall-intrapriża, is-sorsi tal-enerġija jibqgħu sostitwibbli: jekk iż-żejt jogħla, jibda jintuża l-gass, eċċ.

| 11.2.4. | Il-kwistjoni dwar l-ispiża tal-enerġija tirreferi għal kwistjonijiet tad-diplomazija Ewropea, tad-definizzjoni ta’ politika industrijali Ewropea, u mhux biss għall-industriji tas-setturi li jużaw ħafna enerġija. |
| --- | --- |

11.2.4.

Il-kwistjoni dwar l-ispiża tal-enerġija tirreferi għal kwistjonijiet tad-diplomazija Ewropea, tad-definizzjoni ta’ politika industrijali Ewropea, u mhux biss għall-industriji tas-setturi li jużaw ħafna enerġija.

12.   Kummenti speċifiċi

| 12.1. | Dan id-dokument huwa parti mill-pakkett tal-“Enerġija nadifa għall-Ewropej kollha” (6), fejn il-Kummissjoni tipprovdi aġġornament tal-prezzijiet u l-ispejjeż tal-enerġija fl-Ewropa. Il-KESE jiddispjaċih li l-prospett tat-transizzjoni mhijiex affirmata b’mod iktar sod fil-pakkett. L-ispejjeż differenti skont is-sorsi differenti ta’ produzzjoni tal-elettriku kieku jinftehmu aħjar. Il-kontenut tal-enerġija ta’ oġġett jiddependi fuq il-katina kollha ta’ produzzjoni u fuq l-ispejjeż tal-enerġija. Il-kompetittività tal-intrapriżi hija mhedda, u lil hinn minn dan, hija mhedda wkoll il-kapaċità tagħhom li joħolqu impjiegi sostenibbli u li jħarsu l-ambjent. |
| --- | --- |

12.1.

Dan id-dokument huwa parti mill-pakkett tal-“Enerġija nadifa għall-Ewropej kollha” (6), fejn il-Kummissjoni tipprovdi aġġornament tal-prezzijiet u l-ispejjeż tal-enerġija fl-Ewropa. Il-KESE jiddispjaċih li l-prospett tat-transizzjoni mhijiex affirmata b’mod iktar sod fil-pakkett. L-ispejjeż differenti skont is-sorsi differenti ta’ produzzjoni tal-elettriku kieku jinftehmu aħjar. Il-kontenut tal-enerġija ta’ oġġett jiddependi fuq il-katina kollha ta’ produzzjoni u fuq l-ispejjeż tal-enerġija. Il-kompetittività tal-intrapriżi hija mhedda, u lil hinn minn dan, hija mhedda wkoll il-kapaċità tagħhom li joħolqu impjiegi sostenibbli u li jħarsu l-ambjent.

| 12.2. | It-testi Ewropej differenti għamlu lill-UE referenza komuni fil-ġlieda tal-Istati kontra l-gass b’effett ta’ serra (GHG), għall-effiċjenza fl-enerġija u l-promozzjoni tal-enerġiji rinnovabbli. Iżda l-għażla ta’ “taħlita” hija f’idejn l-Istati Membri. Bejniethom jeżistu xi diverġenzi, b’mod partikolari fir-rigward tat-tassazzjoni u l-orjentazzjonijiet tagħhom tal-ġlieda kontra t-tibdil fil-klima. Din hija sitwazzjoni responsabbli għad-dumping u li tagħmel l-governanza tal-unjoni tal-enerġija diffiċli (7). |
| --- | --- |

12.2.

It-testi Ewropej differenti għamlu lill-UE referenza komuni fil-ġlieda tal-Istati kontra l-gass b’effett ta’ serra (GHG), għall-effiċjenza fl-enerġija u l-promozzjoni tal-enerġiji rinnovabbli. Iżda l-għażla ta’ “taħlita” hija f’idejn l-Istati Membri. Bejniethom jeżistu xi diverġenzi, b’mod partikolari fir-rigward tat-tassazzjoni u l-orjentazzjonijiet tagħhom tal-ġlieda kontra t-tibdil fil-klima. Din hija sitwazzjoni responsabbli għad-dumping u li tagħmel l-governanza tal-unjoni tal-enerġija diffiċli (7).

| 12.3. | Approċċ ta’ “kull kompetizzjoni”, skont it-twemmin tat-tmeninijiet, ma jqisx ir-realtà globali tas-settur tal-enerġija u lanqas id-direzzjonijiet ġodda tal-Unjoni: il-konsumatur jitqiegħed fiċ-ċentru tas-sistema, ma jistax jintwera dispjaċir dwar “l-imperfezzjoni tas-suq”, u lanqas dwar il-firxa wiesgħa tal-interventi pubbliċi għas-settur tal-enerġija li jikkostitiwixxu ħafna “għotjiet”, u lanqas dwar il-bażi għad-dħul mit-taxxa importanti għad-dħul tal-Gvern. Dan jista’ jissejjaħ ir-ridistribuzzjoni li tikkumpensa l-ispiża soċjali tal-enerġija li saret intollerabbli għal bosta ċittadini. |
| --- | --- |

12.3.

Approċċ ta’ “kull kompetizzjoni”, skont it-twemmin tat-tmeninijiet, ma jqisx ir-realtà globali tas-settur tal-enerġija u lanqas id-direzzjonijiet ġodda tal-Unjoni: il-konsumatur jitqiegħed fiċ-ċentru tas-sistema, ma jistax jintwera dispjaċir dwar “l-imperfezzjoni tas-suq”, u lanqas dwar il-firxa wiesgħa tal-interventi pubbliċi għas-settur tal-enerġija li jikkostitiwixxu ħafna “għotjiet”, u lanqas dwar il-bażi għad-dħul mit-taxxa importanti għad-dħul tal-Gvern. Dan jista’ jissejjaħ ir-ridistribuzzjoni li tikkumpensa l-ispiża soċjali tal-enerġija li saret intollerabbli għal bosta ċittadini.

| 12.4. | Iż-żieda fil-prezzijiet tal-enerġija u b’mod partikolari tal-elettriku, jista’ jkollha effett ta’ rilokazzjoni tal-impjieg; l-istabbiltà fil-politiki pubbliċi hija indispensabbli għall-impjegati, l-intrapriżi u l-investituri. |
| --- | --- |

12.4.

Iż-żieda fil-prezzijiet tal-enerġija u b’mod partikolari tal-elettriku, jista’ jkollha effett ta’ rilokazzjoni tal-impjieg; l-istabbiltà fil-politiki pubbliċi hija indispensabbli għall-impjegati, l-intrapriżi u l-investituri.

| 12.5. | L-inugwaljanzi bejn in-nies u bejn l-Istati Membri jibqgħu evidenti. Huma jeżistu wkoll bejn l-intrapriżi, il-konsumaturi kbar u oħrajn, u bejn l-individwi u l-intrapriżi. Il-liberalizzazzjoni tas-suq Ewropew, li qerdet il-monopolji nazzjonali sabiex tiġi introdotta l-kompetizzjoni għall-benefiċċju tal-konsumaturi, wasslet għaż-żieda fil-kontijiet tal-konsum finali tal-gass u tal-elettriku u ma fixklitx il-ħolqien ta’ oligopolji mhux kompetittivi. Il-Kumitat huwa tal-fehma li l-kunċett tal-ugwalizzazzjoni bejn il-“konsumaturi”, li jissejjaħ ukoll sussidju inkroċjat, jista’ jkun kunċett Ewropew. |
| --- | --- |

12.5.

L-inugwaljanzi bejn in-nies u bejn l-Istati Membri jibqgħu evidenti. Huma jeżistu wkoll bejn l-intrapriżi, il-konsumaturi kbar u oħrajn, u bejn l-individwi u l-intrapriżi. Il-liberalizzazzjoni tas-suq Ewropew, li qerdet il-monopolji nazzjonali sabiex tiġi introdotta l-kompetizzjoni għall-benefiċċju tal-konsumaturi, wasslet għaż-żieda fil-kontijiet tal-konsum finali tal-gass u tal-elettriku u ma fixklitx il-ħolqien ta’ oligopolji mhux kompetittivi. Il-Kumitat huwa tal-fehma li l-kunċett tal-ugwalizzazzjoni bejn il-“konsumaturi”, li jissejjaħ ukoll sussidju inkroċjat, jista’ jkun kunċett Ewropew.

| 12.6. | Il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni tikkonċerna t-tħaffif tal-innovazzjoni fil-qasam tal-enerġija nadifa (8), is-“sistema ta-enerġija” laħqet punt li minnu m’hemmx ritorn fl-Ewropea u fejn l-enerġiji rinnovabbli qed isiru dejjem aktar kompetittivi. Il-Kunsill Ewropew adotta miżuri dwar id-dekarbonizzazzjoni tal-ekonomiji u l-integrazzjoni tas-suq tal-enerġija. Is-sorsi rinnovabbli jirrappreżentaw sehem dejjem jikber tal-produzzjoni tal-elettriku u r-rati tal-intensità tal-enerġija – li jkejlu l-konsum tal-enerġija b’rabta mal-prestazzjoni ekonomika – li qed jonqsu, b’mod partikolari fl-ekonomiji żviluppati. |
| --- | --- |

12.6.

Il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni tikkonċerna t-tħaffif tal-innovazzjoni fil-qasam tal-enerġija nadifa (8), is-“sistema ta-enerġija” laħqet punt li minnu m’hemmx ritorn fl-Ewropea u fejn l-enerġiji rinnovabbli qed isiru dejjem aktar kompetittivi. Il-Kunsill Ewropew adotta miżuri dwar id-dekarbonizzazzjoni tal-ekonomiji u l-integrazzjoni tas-suq tal-enerġija. Is-sorsi rinnovabbli jirrappreżentaw sehem dejjem jikber tal-produzzjoni tal-elettriku u r-rati tal-intensità tal-enerġija – li jkejlu l-konsum tal-enerġija b’rabta mal-prestazzjoni ekonomika – li qed jonqsu, b’mod partikolari fl-ekonomiji żviluppati.

| 12.7. | Il-komunikazzjoni inkwistjoni tippreżenta pakkett ta’ miżuri leġislattivi bbażat fuq tliet għanijiet prinċipali:






  — | li tingħata prijorità lill-effiċjenza fl-enerġija; |
| --- | --- | --- |

12.7.

Il-komunikazzjoni inkwistjoni tippreżenta pakkett ta’ miżuri leġislattivi bbażat fuq tliet għanijiet prinċipali:

—

li tingħata prijorità lill-effiċjenza fl-enerġija;

| — | tkun fuq quddiem nett fis-settur tal-enerġiji rinnovabbli; |
| --- | --- |

—

tkun fuq quddiem nett fis-settur tal-enerġiji rinnovabbli;

| — | jingħata trattament ġust għall-konsumaturi. |
| --- | --- |

—

jingħata trattament ġust għall-konsumaturi.

| 12.8. | L-approċċ ta’ kwistjonijiet tal-prezzijiet u tal-ispejjeż mill-Unjoni għandu jinbidel radikalment u għandu jitqies il-każ ta’ konsumaturi vulnerabbli u sa liema punt il-politiki pubbliċi għandhom jiffinanzjaw l-enerġiji rinnovabbli sabiex il-familji ma jiġux intaxxati ħafna. Il-Kummissjoni ssemmi approċċ reġjonali aktar intuwittiv u qrib il-konsumaturi, bil-għan li nimxu lejn suq uniku. |
| --- | --- |

12.8.

L-approċċ ta’ kwistjonijiet tal-prezzijiet u tal-ispejjeż mill-Unjoni għandu jinbidel radikalment u għandu jitqies il-każ ta’ konsumaturi vulnerabbli u sa liema punt il-politiki pubbliċi għandhom jiffinanzjaw l-enerġiji rinnovabbli sabiex il-familji ma jiġux intaxxati ħafna. Il-Kummissjoni ssemmi approċċ reġjonali aktar intuwittiv u qrib il-konsumaturi, bil-għan li nimxu lejn suq uniku.

| 12.9. | Il-Kummissjoni tenfasizza l-ħtieġa tal-miżuri soċjali għall-konsumaturi vulnerabbli biex jiġi miġġieled il-faqar enerġetiku. Dan kollu huwa tajjeb, iżda dawn il-miżuri mhumiex iffinanzjati mill-marġni ta’ profitt tal-intrapriżi l-kbar fis-setturi tal-enerġija, iżda miċ-ċittadini l-oħra u t-taxxi tagħhom, u mill-baġits tal-Istati Membri. |
| --- | --- |

12.9.

Il-Kummissjoni tenfasizza l-ħtieġa tal-miżuri soċjali għall-konsumaturi vulnerabbli biex jiġi miġġieled il-faqar enerġetiku. Dan kollu huwa tajjeb, iżda dawn il-miżuri mhumiex iffinanzjati mill-marġni ta’ profitt tal-intrapriżi l-kbar fis-setturi tal-enerġija, iżda miċ-ċittadini l-oħra u t-taxxi tagħhom, u mill-baġits tal-Istati Membri.

| 12.10. | Il-Kumitat jenfasizza li r-rapport jagħti għadd kbir ta’ informazzjoni miġbura minn numru ta’ atturi iżda jiddispjaċih li din it-trasparenza kem dwar il-prezz kif ukoll dwar l-ispejjeż mhux qed tilħaq lill-famillji: għall-enerġija rinnovabbli, l-ispejjeż tan-netwerk jistgħu jammontaw għal 50 % (Rapport taċ-Ċentru tal-Analiżi Strateġika, 2012, Franza). Statistika tajba, kif propost fil-proposta għal regolament tal-Kummissjoni (ara nota f’qiegħ il-paġna nru 1), hija meħtieġa għall-għażliet u t-teħid ta’ deċiżjonijiet mill-konsumaturi. Din għandha tinkludi l-ispiża tal-ħsara ambjentali u tkun faċilment aċċessibbli għal dawk li għalihom ittieħdu dawn il-miżuri u li jridu jifhmu għaliex u kif huma jiksbu u jħallsu għall-enerġija. |
| --- | --- |

12.10.

Il-Kumitat jenfasizza li r-rapport jagħti għadd kbir ta’ informazzjoni miġbura minn numru ta’ atturi iżda jiddispjaċih li din it-trasparenza kem dwar il-prezz kif ukoll dwar l-ispejjeż mhux qed tilħaq lill-famillji: għall-enerġija rinnovabbli, l-ispejjeż tan-netwerk jistgħu jammontaw għal 50 % (Rapport taċ-Ċentru tal-Analiżi Strateġika, 2012, Franza). Statistika tajba, kif propost fil-proposta għal regolament tal-Kummissjoni (ara nota f’qiegħ il-paġna nru 1), hija meħtieġa għall-għażliet u t-teħid ta’ deċiżjonijiet mill-konsumaturi. Din għandha tinkludi l-ispiża tal-ħsara ambjentali u tkun faċilment aċċessibbli għal dawk li għalihom ittieħdu dawn il-miżuri u li jridu jifhmu għaliex u kif huma jiksbu u jħallsu għall-enerġija.

Brussell, il-5 ta’ Lulju 2017.

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Georges DASSIS

---

(1)  Opinjoni tal-KESE dwar “Il-Pakkett dwar l-Enerġija Nadifa għall-Ewropej kollha” (ĠU C 246, 28.7.2017, p. 64).

1

(2)  ĠU L 311, 17.11.2016, p. 1.

2

(3)  COM(2016) 769 final, p. 7, nota f’qiegħ il-paġna Nru 8.

3

(4)  ĠU L 283, 31.10.2003, p. 51.

4

(5)  ĠU C 341, 21.11.2013, p. 21.

5

(6)  COM(2015) 80 final.

6

(7)  Opinjoni tal-KESE dwar il-Governanza tal-Unjoni tal-Enerġija (ĠU C 246, 28.7.2017, p. 34).

7

(8)  Opinjoni tal-KESE dwar l-Aċċellerazzjoni tal-innovazzjoni għal enerġija nadifa (TEN/619), għadha mhux ippubblikata fil-Ġurnal Uffiċjali.

8

---

| 13.10.2017 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 345/126 |
| --- | --- | --- | --- |

13.10.2017

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 345/126

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jemenda r-Regolament (KE) Nru 1008/2008 dwar regoli komuni għall-operat ta’ servizzi tal-ajru fil-Komunità”

[COM(2016) 818 final — 2016/0411(COD)]

(2017/C 345/21)

| Relatur: | Jacek KRAWCZYK |
| --- | --- |

Relatur:

Jacek KRAWCZYK

| Konsultazzjoni | Il-Parlament Ewropew, 16.2.2017
  Il-Kunsill tal-Unjoni Ewropea, 13.2.2017 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 100(2) tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni Speċjalizzata għat-Trasport, l-Enerġija, l-Infrastruttura u s-Soċjetà tal-Informazzjoni |
| Adottata fis-sezzjoni | 14.6.2017 |
| Adottata fil-plenarja | 5.7.2017 |
| Sessjoni tal-plenarja Nru | 527 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 135/1/1 |

Konsultazzjoni

Il-Parlament Ewropew, 16.2.2017

Il-Kunsill tal-Unjoni Ewropea, 13.2.2017

Bażi legali

Artikolu 100(2) tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni Speċjalizzata għat-Trasport, l-Enerġija, l-Infrastruttura u s-Soċjetà tal-Informazzjoni

Adottata fis-sezzjoni

14.6.2017

Adottata fil-plenarja

5.7.2017

Sessjoni tal-plenarja Nru

527

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

135/1/1

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-kamp ta’ applikazzjoni tal-emenda proposta għar-Regolament (KE) Nru 1008/2008 (il-proposta) huwa limitat għall-Artikolu 13(3)(b). Din l-emenda, jekk tiġi approvata, għandha tiġi qabel dan il-paragrafu bil-kliem “sakemm ma jkunx previst mod ieħor fi ftehim internazzjonali konkluż mill-Unjoni ...” |
| --- | --- |

1.1.

Il-kamp ta’ applikazzjoni tal-emenda proposta għar-Regolament (KE) Nru 1008/2008 (il-proposta) huwa limitat għall-Artikolu 13(3)(b). Din l-emenda, jekk tiġi approvata, għandha tiġi qabel dan il-paragrafu bil-kliem “sakemm ma jkunx previst mod ieħor fi ftehim internazzjonali konkluż mill-Unjoni ...”

| 1.2. | Il-Kumitat jappoġġja l-intenzjoni tal-Kummissjoni li tfittex soluzzjoni għal kunflitt fil-leġislazzjoni bejn l-Artikolu 13(3)(b) tar-Regolament (KE) Nru 1008/2008 u l-Ftehim dwar it-Trasport bl-Ajru (ATA) bejn l-UE u l-Istati Uniti tal-Amerika dwar il-ftehimiet ta’ kiri bl-ekwipaġġ. It-tneħħija tal-inkonsistenzi u l-limitazzjonijiet fuq ftehimiet ta’ kiri bl-ekwipaġġ li ma jkunux reċiproċi, jew f’dawk li mhumiex previsti fl-ATA u jibqgħu mhux ċari, tillimita l-opportunitajiet għall-kumpaniji tal-ajru tal-UE u tista’ wkoll twassal għal interpretazzjonijiet eċċessivi u diverġenti. Il-Kummissjoni għandha tieħu bis-serjetà t-tħassib li formulazzjoni tat-test mhux adatta tista’ fil-fatt tiddevja mill-intenzjonijiet tal-Istrateġija tal-Avjazzjoni tal-UE u twitti t-triq għal mudelli ta’ negozju ġodda ibridi mhux intenzjonati. |
| --- | --- |

1.2.

Il-Kumitat jappoġġja l-intenzjoni tal-Kummissjoni li tfittex soluzzjoni għal kunflitt fil-leġislazzjoni bejn l-Artikolu 13(3)(b) tar-Regolament (KE) Nru 1008/2008 u l-Ftehim dwar it-Trasport bl-Ajru (ATA) bejn l-UE u l-Istati Uniti tal-Amerika dwar il-ftehimiet ta’ kiri bl-ekwipaġġ. It-tneħħija tal-inkonsistenzi u l-limitazzjonijiet fuq ftehimiet ta’ kiri bl-ekwipaġġ li ma jkunux reċiproċi, jew f’dawk li mhumiex previsti fl-ATA u jibqgħu mhux ċari, tillimita l-opportunitajiet għall-kumpaniji tal-ajru tal-UE u tista’ wkoll twassal għal interpretazzjonijiet eċċessivi u diverġenti. Il-Kummissjoni għandha tieħu bis-serjetà t-tħassib li formulazzjoni tat-test mhux adatta tista’ fil-fatt tiddevja mill-intenzjonijiet tal-Istrateġija tal-Avjazzjoni tal-UE u twitti t-triq għal mudelli ta’ negozju ġodda ibridi mhux intenzjonati.

| 1.3. | Minħabba n-natura teknika ħafna tal-proposta, u l-kamp ta’ applikazzjoni limitat tagħha, u fid-dawl ta’ aktar kjarifiki usa’ proposti għar-Regolament (KE) Nru 1008/2008 dwar l-Obbligu ta’ Servizz Pubbliku (OSP) kif ukoll id-dispożizzjonijiet dwar is-sjieda u l-kontroll, l-enfasi fuq din l-emenda speċifika tista’ tidher dubjuża. Madankollu, il-Kummissjoni kienet diġà sseparat il-limitu ta’ żmien tal-arranġamenti ta’ kiri bl-ekwipaġġ fil-Pjan Direzzjonali ta’ Evalwazzjoni (1) tagħha għal skrutinju separat. Barra minn hekk, ċerti aspetti speċifiċi tal-ATA u d-diskussjonijiet twal dwar din il-kwistjoni fil-Kumitat Konġunt tal-ATA (Kumitat Konġunt) ifissru li tkun mistħoqqa riżoluzzjoni speċifika. Fl-aħħar nett, din il-kwistjoni hija ta’ tali natura speċifika li m’għandhiex tiġi ttrattata fl-istess kuntest tal-kwistjonijiet politikament kumplessi bħal, pereżempju, is-sjieda u l-kontroll. L-indirizzar ta’ din l-emenda proposta fuq bażi awtonoma huwa għalhekk ġustifikat. Aħna ninnotaw li l-Kummissjoni ma kkunsidratx li tkun meħtieġa valutazzjoni tal-impatt f’din l-okkażjoni. Madankollu, il-KESE jirrikonoxxi t-tħassib dwar il-proposta li tqajjem mit-trejdjunjins u minn organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili oħrajn. |
| --- | --- |

1.3.

Minħabba n-natura teknika ħafna tal-proposta, u l-kamp ta’ applikazzjoni limitat tagħha, u fid-dawl ta’ aktar kjarifiki usa’ proposti għar-Regolament (KE) Nru 1008/2008 dwar l-Obbligu ta’ Servizz Pubbliku (OSP) kif ukoll id-dispożizzjonijiet dwar is-sjieda u l-kontroll, l-enfasi fuq din l-emenda speċifika tista’ tidher dubjuża. Madankollu, il-Kummissjoni kienet diġà sseparat il-limitu ta’ żmien tal-arranġamenti ta’ kiri bl-ekwipaġġ fil-Pjan Direzzjonali ta’ Evalwazzjoni (1) tagħha għal skrutinju separat. Barra minn hekk, ċerti aspetti speċifiċi tal-ATA u d-diskussjonijiet twal dwar din il-kwistjoni fil-Kumitat Konġunt tal-ATA (Kumitat Konġunt) ifissru li tkun mistħoqqa riżoluzzjoni speċifika. Fl-aħħar nett, din il-kwistjoni hija ta’ tali natura speċifika li m’għandhiex tiġi ttrattata fl-istess kuntest tal-kwistjonijiet politikament kumplessi bħal, pereżempju, is-sjieda u l-kontroll. L-indirizzar ta’ din l-emenda proposta fuq bażi awtonoma huwa għalhekk ġustifikat. Aħna ninnotaw li l-Kummissjoni ma kkunsidratx li tkun meħtieġa valutazzjoni tal-impatt f’din l-okkażjoni. Madankollu, il-KESE jirrikonoxxi t-tħassib dwar il-proposta li tqajjem mit-trejdjunjins u minn organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili oħrajn.

| 1.4. | Il-KESE huwa preokkupat li, mingħajr aktar kjarifiki dwar is-sentenza introduttorja proposta għall-Artikolu 13(3)(b), in-negozjaturi u possibbilment il-partijiet interessati jistgħu jinterpretaw l-emenda bħala waħda li twitti t-triq biex jitwarrbu r-restrizzjonijiet fuq “ċirkostanzi straordinarji” bħala kwistjoni ta’ politika, u b’hekk tħalli impatt mhux biss fuq in-negozjar inkwistjoni ta’ ftehim ġdid dwar kiri bl-ekwipaġġ mal-Istati Uniti, iżda ma’ kull pajjiż terz ikkonċernat ukoll. Il-KESE huwa fiduċjuż li jekk in-natura restrittiva ħafna tal-emenda ssuġġerita kemm f’termini ta’ kamp ta’ applikazzjoni kif ukoll ta’ sustanza tiġi ċċarata b’mod adatt, il-konsultazzjonijiet inklużivi mal-usa’ firxa possibbli ta’ partijiet interessati, kemm mill-industrija kif ukoll mis-soċjetà ċivili, ser jiżguraw li l-konsegwenzi mhux intenzjonati tal-emenda għall-Artikolu 13(3)(b) tar-Regolament (KE) Nru 1008/2008 ikunu jistgħu jiġu evitati u d-diskussjonijiet ikunu limitati għal ftehim ta’ kiri bl-ekwipaġġ bejn l-UE u l-Istati Uniti tal-Amerika. Huwa importanti li l-Kummissjoni, meta tikkonsulta lill-partijiet interessati, tiżgura li jiġu inklużi l-partijiet rilevanti kollha inklużi l-imsieħba soċjali rikonoxxuti u organizzazzjonijiet oħra tas-soċjetà ċivili. |
| --- | --- |

1.4.

Il-KESE huwa preokkupat li, mingħajr aktar kjarifiki dwar is-sentenza introduttorja proposta għall-Artikolu 13(3)(b), in-negozjaturi u possibbilment il-partijiet interessati jistgħu jinterpretaw l-emenda bħala waħda li twitti t-triq biex jitwarrbu r-restrizzjonijiet fuq “ċirkostanzi straordinarji” bħala kwistjoni ta’ politika, u b’hekk tħalli impatt mhux biss fuq in-negozjar inkwistjoni ta’ ftehim ġdid dwar kiri bl-ekwipaġġ mal-Istati Uniti, iżda ma’ kull pajjiż terz ikkonċernat ukoll. Il-KESE huwa fiduċjuż li jekk in-natura restrittiva ħafna tal-emenda ssuġġerita kemm f’termini ta’ kamp ta’ applikazzjoni kif ukoll ta’ sustanza tiġi ċċarata b’mod adatt, il-konsultazzjonijiet inklużivi mal-usa’ firxa possibbli ta’ partijiet interessati, kemm mill-industrija kif ukoll mis-soċjetà ċivili, ser jiżguraw li l-konsegwenzi mhux intenzjonati tal-emenda għall-Artikolu 13(3)(b) tar-Regolament (KE) Nru 1008/2008 ikunu jistgħu jiġu evitati u d-diskussjonijiet ikunu limitati għal ftehim ta’ kiri bl-ekwipaġġ bejn l-UE u l-Istati Uniti tal-Amerika. Huwa importanti li l-Kummissjoni, meta tikkonsulta lill-partijiet interessati, tiżgura li jiġu inklużi l-partijiet rilevanti kollha inklużi l-imsieħba soċjali rikonoxxuti u organizzazzjonijiet oħra tas-soċjetà ċivili.

| 1.5. | Il-KESE qed jistenna bil-ħerqa r-rieżami futur aktar dettaljat li tħabbar għar-Regolament (KE) Nru 1008/2008 u jenfasizza l-ħtieġa għal konsultazzjoni inklużiva mal-usa’ firxa possibbli ta’ partijiet interessati, kemm mill-industrija kif ukoll mis-soċjetà ċivili. Il-KESE huwa lest biex b’mod attiv jippromovi dibattitu bħal dan. |
| --- | --- |

1.5.

Il-KESE qed jistenna bil-ħerqa r-rieżami futur aktar dettaljat li tħabbar għar-Regolament (KE) Nru 1008/2008 u jenfasizza l-ħtieġa għal konsultazzjoni inklużiva mal-usa’ firxa possibbli ta’ partijiet interessati, kemm mill-industrija kif ukoll mis-soċjetà ċivili. Il-KESE huwa lest biex b’mod attiv jippromovi dibattitu bħal dan.

| 1.6. | Minħabba n-nuqqas ta’ data affidabbli miż-żewġ naħat dwar l-użu attwali ta’ kiri bl-ekwipaġġ, meta jsiru n-negozjati reali dwar ftehim ta’ kiri bl-ekwipaġġ, iż-żewġ naħat għandhom jitolbu biex kull ftehim ta’ kiri bl-ekwipaġġ ikun reġistrat mal-Kumitat Konġunt għall-finijiet ta’ statistika. Dan ir-reġistru għandu possibbilment jinkludi rekords tal-kundizzjonijiet soċjali biex jiżguraw mhux biss kundizzjonijiet tax-xogħol ġusti għall-impjegati iżda wkoll id-drittijiet tal-vjaġġaturi, li jistgħu jiġu influwenzati. |
| --- | --- |

1.6.

Minħabba n-nuqqas ta’ data affidabbli miż-żewġ naħat dwar l-użu attwali ta’ kiri bl-ekwipaġġ, meta jsiru n-negozjati reali dwar ftehim ta’ kiri bl-ekwipaġġ, iż-żewġ naħat għandhom jitolbu biex kull ftehim ta’ kiri bl-ekwipaġġ ikun reġistrat mal-Kumitat Konġunt għall-finijiet ta’ statistika. Dan ir-reġistru għandu possibbilment jinkludi rekords tal-kundizzjonijiet soċjali biex jiżguraw mhux biss kundizzjonijiet tax-xogħol ġusti għall-impjegati iżda wkoll id-drittijiet tal-vjaġġaturi, li jistgħu jiġu influwenzati.

2.   Kuntest regolatorju

| 2.1. | Il-kamp ta’ applikazzjoni tal-emenda proposta għar-Regolament (KE) Nru 1008/2008 huwa maħsub biex ikun limitat għall-Artikolu 13(3)(b) u l-ATA. Dan il-paragrafu fil-formulazzjoni attwali tiegħu jistipula li, minbarra li jissodisfa l-istandards ta’ sikurezza kollha ekwivalenti għal dawk imposti mill-Komunità (2), id-dritt ta’ trasportatur Komunitarju li jikri bl-ekwipaġġ inġenju tal-ajru reġistrat f’pajjiż terz huwa limitat għall-issodisfar ta’ ħtiġijiet ta’ kapaċità staġonali (3) jew biex jingħelbu diffikultajiet operattivi (4) jew huwa limitat għal sitwazzjonijiet ta’ bżonn eċċezzjonali għal perjodu ta’ seba’ xhur li jista’ jiġġedded għal perjodu ieħor ta’ seba’ xhur (5). Din l-emenda, jekk tiġi approvata, għandha tiġi qabel dan il-paragrafu bil-kliem “sakemm ma jkunx previst mod ieħor fi ftehim internazzjonali konkluż mill-Unjoni ...”. Il-formulazzjoni proposta għalhekk ma tħalli l-ebda impatt fuq id-drittijiet tal-awtorità tal-liċenzjar, u lanqas ir-rekwiżit essenzjali biex jiġu onorati l-istandards ta’ sigurtà tal-Komunità. |
| --- | --- |

2.1.

Il-kamp ta’ applikazzjoni tal-emenda proposta għar-Regolament (KE) Nru 1008/2008 huwa maħsub biex ikun limitat għall-Artikolu 13(3)(b) u l-ATA. Dan il-paragrafu fil-formulazzjoni attwali tiegħu jistipula li, minbarra li jissodisfa l-istandards ta’ sikurezza kollha ekwivalenti għal dawk imposti mill-Komunità (2), id-dritt ta’ trasportatur Komunitarju li jikri bl-ekwipaġġ inġenju tal-ajru reġistrat f’pajjiż terz huwa limitat għall-issodisfar ta’ ħtiġijiet ta’ kapaċità staġonali (3) jew biex jingħelbu diffikultajiet operattivi (4) jew huwa limitat għal sitwazzjonijiet ta’ bżonn eċċezzjonali għal perjodu ta’ seba’ xhur li jista’ jiġġedded għal perjodu ieħor ta’ seba’ xhur (5). Din l-emenda, jekk tiġi approvata, għandha tiġi qabel dan il-paragrafu bil-kliem “sakemm ma jkunx previst mod ieħor fi ftehim internazzjonali konkluż mill-Unjoni ...”. Il-formulazzjoni proposta għalhekk ma tħalli l-ebda impatt fuq id-drittijiet tal-awtorità tal-liċenzjar, u lanqas ir-rekwiżit essenzjali biex jiġu onorati l-istandards ta’ sigurtà tal-Komunità.

| 2.2. | L-uniku ftehim internazzjonali tal-UE ma’ pajjiż terz rilevanti f’dan il-kuntest huwa l-ATA mal-Istati Uniti. Għandu jiġi ċċarat permezz ta’ Linji Gwida Interpretattivi li l-ħsieb wara l-emenda kif ssuġġerita huwa li tirrimedja l-leġislazzjoni konfliġġenti fl-Artikolu 13(3)(b) u l-ATA. Jekk dan jiġi ċċarat bil-mod propost, allura l-emendi ssuġġeriti jkunu rilevanti biss għal ftehim tas-servizzi tal-ajru internazzjonali speċifiku wieħed, u ma jinkludux bidliet bażiċi għall-politika u r-regolamenti li jkopru arranġamenti ta’ kiri bl-ekwipaġġ b’mod ġenerali. |
| --- | --- |

2.2.

L-uniku ftehim internazzjonali tal-UE ma’ pajjiż terz rilevanti f’dan il-kuntest huwa l-ATA mal-Istati Uniti. Għandu jiġi ċċarat permezz ta’ Linji Gwida Interpretattivi li l-ħsieb wara l-emenda kif ssuġġerita huwa li tirrimedja l-leġislazzjoni konfliġġenti fl-Artikolu 13(3)(b) u l-ATA. Jekk dan jiġi ċċarat bil-mod propost, allura l-emendi ssuġġeriti jkunu rilevanti biss għal ftehim tas-servizzi tal-ajru internazzjonali speċifiku wieħed, u ma jinkludux bidliet bażiċi għall-politika u r-regolamenti li jkopru arranġamenti ta’ kiri bl-ekwipaġġ b’mod ġenerali.

| 2.3. | Kif tirrimarka l-Kummissjoni fil-Memorandum ta’ Spjegazzjoni tagħha dwar il-proposta, l-inizjattiva għandha għan speċifiku ħafna u kamp ta’ applikazzjoni limitat; għaldaqstant il-Kummissjoni tagħmel tajjeb ma tipproponix valutazzjoni tal-impatt. Minħabba t-tħassib dwar il-possibbiltà ta’ interpretazzjonijiet eċċessivi tal-emenda ssuġġerita, u d-diskussjonijiet li jirriżultaw mal-Istati Uniti u possibbilment ma’ pajjiżi terzi oħra fil-perjodu ta’ żmien medju, il-Kummissjoni għandha tikkunsidra li tissostanzja l-proposta tagħha biex ma tinkludix Valutazzjoni tal-Impatt. Għandu jkun ċar għal kollox li l-impatt tal-emenda proposta għar-Regolament (KE) Nru 1008/2008 għandu jirriżulta mill-kontenut tal-ftehimiet kummerċjali ta’ kiri bl-ekwipaġġ bejn il-partijiet, u mhux mit-tibdil leġislattiv propost. |
| --- | --- |

2.3.

Kif tirrimarka l-Kummissjoni fil-Memorandum ta’ Spjegazzjoni tagħha dwar il-proposta, l-inizjattiva għandha għan speċifiku ħafna u kamp ta’ applikazzjoni limitat; għaldaqstant il-Kummissjoni tagħmel tajjeb ma tipproponix valutazzjoni tal-impatt. Minħabba t-tħassib dwar il-possibbiltà ta’ interpretazzjonijiet eċċessivi tal-emenda ssuġġerita, u d-diskussjonijiet li jirriżultaw mal-Istati Uniti u possibbilment ma’ pajjiżi terzi oħra fil-perjodu ta’ żmien medju, il-Kummissjoni għandha tikkunsidra li tissostanzja l-proposta tagħha biex ma tinkludix Valutazzjoni tal-Impatt. Għandu jkun ċar għal kollox li l-impatt tal-emenda proposta għar-Regolament (KE) Nru 1008/2008 għandu jirriżulta mill-kontenut tal-ftehimiet kummerċjali ta’ kiri bl-ekwipaġġ bejn il-partijiet, u mhux mit-tibdil leġislattiv propost.

| 2.4. | Il-Pjan Direzzjonali tal-Kummissjoni dwar l-istabbiliment ta’ ftehimiet ta’ kiri bl-ekwipaġġ mingħajr restrizzjonijiet bejn l-UE u l-Istati Uniti permezz ta’ ftehim ta’ kiri bl-ekwipaġġ bejn il-partijiet (6) jenfasizza l-isfond għal din il-proposta leġislattiva, li tallinja l-prinċipji maqbula tat-trasferibilità transkonfinali tal-inġenji tal-ajru bejn l-UE u l-Istati Uniti u b’hekk tegħleb l-istaġnar fid-diskussjonijiet bejn l-UE u l-Istati Uniti fi ħdan il-Kumitat Konġunt. |
| --- | --- |

2.4.

Il-Pjan Direzzjonali tal-Kummissjoni dwar l-istabbiliment ta’ ftehimiet ta’ kiri bl-ekwipaġġ mingħajr restrizzjonijiet bejn l-UE u l-Istati Uniti permezz ta’ ftehim ta’ kiri bl-ekwipaġġ bejn il-partijiet (6) jenfasizza l-isfond għal din il-proposta leġislattiva, li tallinja l-prinċipji maqbula tat-trasferibilità transkonfinali tal-inġenji tal-ajru bejn l-UE u l-Istati Uniti u b’hekk tegħleb l-istaġnar fid-diskussjonijiet bejn l-UE u l-Istati Uniti fi ħdan il-Kumitat Konġunt.

| 2.5. | Il-proposta tissodisfa r-rekwiżiti tal-industrija tal-linji tal-ajru tal-Komunità. L-ATA li ġie ffirmat fl-2007 jipprovdi għal reġim miftuħ tal-kiri bl-ekwipaġġ bejn iż-żewġ partijiet. Iż-żmien biex jingħelbu d-diffikultajiet operattivi u jiġu ffaċċjati l-limiti ta’ kapaċità staġjonali huwa limitat mit-teknoloġija; il-limitazzjoni ta’ żewġ perjodi ta’ seba’ xhur għal “ħtiġijiet eċċezzjonali” tista’ titqies f’kuntest storiku (7), iżda tidher arbitrarja u ddgħajjef l-opportunitajiet kummerċjali biex l-inġenji tal-ajru jiġu riallokati lil operaturi ġodda b’mod effiċjenti. Peress li l-perjodu għal ftehim tal-kiri bl-ekwipaġġ tipiku huwa ta’ 36 xahar, il-limitazzjoni ta’ 7 + 7 xhur timponi inċertezzi legali u kummerċjali fuq il-linji tal-ajru tal-UE. |
| --- | --- |

2.5.

Il-proposta tissodisfa r-rekwiżiti tal-industrija tal-linji tal-ajru tal-Komunità. L-ATA li ġie ffirmat fl-2007 jipprovdi għal reġim miftuħ tal-kiri bl-ekwipaġġ bejn iż-żewġ partijiet. Iż-żmien biex jingħelbu d-diffikultajiet operattivi u jiġu ffaċċjati l-limiti ta’ kapaċità staġjonali huwa limitat mit-teknoloġija; il-limitazzjoni ta’ żewġ perjodi ta’ seba’ xhur għal “ħtiġijiet eċċezzjonali” tista’ titqies f’kuntest storiku (7), iżda tidher arbitrarja u ddgħajjef l-opportunitajiet kummerċjali biex l-inġenji tal-ajru jiġu riallokati lil operaturi ġodda b’mod effiċjenti. Peress li l-perjodu għal ftehim tal-kiri bl-ekwipaġġ tipiku huwa ta’ 36 xahar, il-limitazzjoni ta’ 7 + 7 xhur timponi inċertezzi legali u kummerċjali fuq il-linji tal-ajru tal-UE.

| 2.6. | Il-Kummissjoni ssostni li l-emenda proposta ma għandhiex impatt sinifikanti fuq il-ħtiġijiet tal-forza tax-xogħol. Ġeneralment il-ftehimiet ta’ kiri bl-ekwipaġġ huma ta’ natura sensittiva ħafna għall-organizzazzjonijiet tax-xogħol. Ir-restrizzjonijiet ta’ spejjeż imposti minn linji tal-ajru mhux tal-UE bbażati f’pajjiżi bi standards soċjali baxxi u bażijiet ta’ spiża sussegwenti – u anke d-differenzi fil-leġislazzjoni soċjali tal-UE – għamlu l-kiri bl-ekwipaġġ qasam ewlieni soġġett għal monitoraġġ kontinwu mill-imsieħba soċjali. Kieku kellha tinfetaħ kaxxa ta’ Pandora minħabba l-interpretazzjonijiet mhux intenzjonati u infondati ta’ din l-emenda, il-kwistjoni ta’ kiri bl-ekwipaġġ malar tista’ tikber fi kwistjoni ewlenija, minflok li tibqa’ “korrezzjoni teknika” ta’ leġislazzjoni konfliġġenti. Ir-rekwiżiti tax-xogħol għalhekk ser ikollhom jiġu evalwati fid-dawl ta’ żviluppi futuri, kemm fid-diskussjonijiet bejn l-UE u l-Istati Uniti dwar ftehim għall-kiri bl-ekwipaġġ taħt il-kappa tal-ATA, kif ukoll fil-prattika tas-suq sussegwenti. |
| --- | --- |

2.6.

Il-Kummissjoni ssostni li l-emenda proposta ma għandhiex impatt sinifikanti fuq il-ħtiġijiet tal-forza tax-xogħol. Ġeneralment il-ftehimiet ta’ kiri bl-ekwipaġġ huma ta’ natura sensittiva ħafna għall-organizzazzjonijiet tax-xogħol. Ir-restrizzjonijiet ta’ spejjeż imposti minn linji tal-ajru mhux tal-UE bbażati f’pajjiżi bi standards soċjali baxxi u bażijiet ta’ spiża sussegwenti – u anke d-differenzi fil-leġislazzjoni soċjali tal-UE – għamlu l-kiri bl-ekwipaġġ qasam ewlieni soġġett għal monitoraġġ kontinwu mill-imsieħba soċjali. Kieku kellha tinfetaħ kaxxa ta’ Pandora minħabba l-interpretazzjonijiet mhux intenzjonati u infondati ta’ din l-emenda, il-kwistjoni ta’ kiri bl-ekwipaġġ malar tista’ tikber fi kwistjoni ewlenija, minflok li tibqa’ “korrezzjoni teknika” ta’ leġislazzjoni konfliġġenti. Ir-rekwiżiti tax-xogħol għalhekk ser ikollhom jiġu evalwati fid-dawl ta’ żviluppi futuri, kemm fid-diskussjonijiet bejn l-UE u l-Istati Uniti dwar ftehim għall-kiri bl-ekwipaġġ taħt il-kappa tal-ATA, kif ukoll fil-prattika tas-suq sussegwenti.

| 2.7. | Billi jirreferi għal ftehimiet internazzjonali, it-test propost tal-emenda jwitti t-triq għal ftehim speċifiku dwar kiri bl-ekwipaġġ bejn l-UE u l-Istati Uniti mingħajr ma b’mod ġenerali jkollhom jerġgħu jinfetħu n-negozjati tal-ATA. L-alternattiva magħżula mill-Kummissjoni hija għalhekk waħda li se ssolvi dispożizzjonijiet konfliġġenti b’mod immirat, effiċjenti u rapidu, u tistabbiixxi mill-ġdid l-istabbiltà tal-ippjanar għall-partijiet kummerċjali u tevita l-possibbiltà ta’ ritaljazzjoni minn partijiet Amerikani. Madankollu, dan jista’ jinkiseb biss jekk il-Kummissjoni tiċċara b’mod adatt li din l-emenda hija mfassla biex tippermetti negozjati mal-Istati Uniti tal-Amerika billi ssolvi konflitt fil-leġislazzjoni relatata ma’ dak l-uniku pajjiż. |
| --- | --- |

2.7.

Billi jirreferi għal ftehimiet internazzjonali, it-test propost tal-emenda jwitti t-triq għal ftehim speċifiku dwar kiri bl-ekwipaġġ bejn l-UE u l-Istati Uniti mingħajr ma b’mod ġenerali jkollhom jerġgħu jinfetħu n-negozjati tal-ATA. L-alternattiva magħżula mill-Kummissjoni hija għalhekk waħda li se ssolvi dispożizzjonijiet konfliġġenti b’mod immirat, effiċjenti u rapidu, u tistabbiixxi mill-ġdid l-istabbiltà tal-ippjanar għall-partijiet kummerċjali u tevita l-possibbiltà ta’ ritaljazzjoni minn partijiet Amerikani. Madankollu, dan jista’ jinkiseb biss jekk il-Kummissjoni tiċċara b’mod adatt li din l-emenda hija mfassla biex tippermetti negozjati mal-Istati Uniti tal-Amerika billi ssolvi konflitt fil-leġislazzjoni relatata ma’ dak l-uniku pajjiż.

| 2.8. | Il-KESE kkummenta b’mod pożittiv fil-passat dwar l-ATA u l-implimentazzjoni tiegħu. Kif intqal fl-Opinjoni preċedenti tal-KESE, “il-kunċett taż-Żona Miftuħa tal-Avjazzjoni (...) jippermetti l-kiri tal-ekwipaġġ (wet-leasing) tal-inġenji b’kondizzjonijiet mingħajr diskriminazzjoni u li jkunu trasparenti” (8). |
| --- | --- |

2.8.

Il-KESE kkummenta b’mod pożittiv fil-passat dwar l-ATA u l-implimentazzjoni tiegħu. Kif intqal fl-Opinjoni preċedenti tal-KESE, “il-kunċett taż-Żona Miftuħa tal-Avjazzjoni (...) jippermetti l-kiri tal-ekwipaġġ (wet-leasing) tal-inġenji b’kondizzjonijiet mingħajr diskriminazzjoni u li jkunu trasparenti” (8).

3.   Valutazzjoni tal-proposta

| 3.1. | Il-Kummissjoni evalwat alternattivi differenti biex tiġi solvuta l-kwistjoni (9). |
| --- | --- |

3.1.

Il-Kummissjoni evalwat alternattivi differenti biex tiġi solvuta l-kwistjoni (9).

| 3.1.1. | Biex temenda l-ATA eżistenti tieħu ħafna ħin. Esperjenza passata turi li l-Partijiet għall-ATA qablu li japplikaw l-ATA b’mod proviżorju minn Marzu 2008; id-deċiżjoni tal-Kunsill wara r-ratifika tal-Parlamenti tal-Istati Membri ttieħdet fl-2016. Ikun sproporzjonat u mhux ġustifikat, fid-dawl tal-opportunitajiet li l-industrija tista’ titlef, jekk din il-proċedura tedjanti tiġi fix-xejn bl-iskop li jiġu emendati d-dispożizzjonijiet tal-kiri bl-ekwipaġġ. |
| --- | --- |

3.1.1.

Biex temenda l-ATA eżistenti tieħu ħafna ħin. Esperjenza passata turi li l-Partijiet għall-ATA qablu li japplikaw l-ATA b’mod proviżorju minn Marzu 2008; id-deċiżjoni tal-Kunsill wara r-ratifika tal-Parlamenti tal-Istati Membri ttieħdet fl-2016. Ikun sproporzjonat u mhux ġustifikat, fid-dawl tal-opportunitajiet li l-industrija tista’ titlef, jekk din il-proċedura tedjanti tiġi fix-xejn bl-iskop li jiġu emendati d-dispożizzjonijiet tal-kiri bl-ekwipaġġ.

| 3.1.2. | Legalment l-UE ma tistax tagħmel derogi speċifiċi għall-Istati Unti mid-dispożizzjonijiet tar-Regolament (KE) Nru 1008/2008 biex tissodisfa r-rekwiżiti tal-UE u tal-Istati Uniti fir-rigward ta’ kiri bl-ekwipaġġ. L-Istati Membri huma marbutin bid-dispożizzjonijiet kollha tar-Regolamenti tal-UE. |
| --- | --- |

3.1.2.

Legalment l-UE ma tistax tagħmel derogi speċifiċi għall-Istati Unti mid-dispożizzjonijiet tar-Regolament (KE) Nru 1008/2008 biex tissodisfa r-rekwiżiti tal-UE u tal-Istati Uniti fir-rigward ta’ kiri bl-ekwipaġġ. L-Istati Membri huma marbutin bid-dispożizzjonijiet kollha tar-Regolamenti tal-UE.

| 3.1.3. | Ftehim konġunt dwar restrizzjonijiet reċiproċi, għalkemm ċar, imur kontra l-ispirtu tal-Ftehim u jkun ta’ ħsara għall-interessi kummerċjali tal-industrija tal-linji tal-ajru. |
| --- | --- |

3.1.3.

Ftehim konġunt dwar restrizzjonijiet reċiproċi, għalkemm ċar, imur kontra l-ispirtu tal-Ftehim u jkun ta’ ħsara għall-interessi kummerċjali tal-industrija tal-linji tal-ajru.

| 3.1.4. | Is-soluzzjoni ppreferuta, kif enfasizzat ripetutament mill-partijiet interessati, hija ftehim tal-kiri bl-ekwipaġġ bejn l-UE u l-Istati Uniti li jikkonforma bis-sħiħ mal-ATA u ma jikkontradixxix id-dispożizzjonijiet nazzjonali jew tal-UE. Il-kwistjonijiet kollha relatati mad-dettalji ta’ tali ftehim ilhom jiġu diskussi minn Jannar 2014. Huwa mistenni li jintlaħaq kunsens b’mod rapidu. Huwa mifhum li tali ftehim tekniku jkun ibbażat fuq id-drittijiet tat-traffiku attwali skont l-ATA u ma joħloqx drittijiet ġodda jew jimmodifika dawk eżistenti. Il-Kummissjoni għandha tiċċara kif xieraq li l-intenzjoni tal-emenda mhijiex li tibdel, timmodifika jew iżżid aktar drittijiet ta’ traffiku bejn l-UE u l-Istati Uniti tal-Amerika. Ftehim bħal dan, madankollu, ikun jirrikjedi emenda tal-Artikolu 13 tar-Regolament (KE) Nru 1008/2008, li stabbilixxa limitazzjoni ta’ 7 + 7 xhur fuq kirjiet bl-ekwipaġġ għat-trasportaturi tal-UE li jikru bl-ekwipaġġ minn linji tal-ajru mhux tal-UE. It-test maħsub jikkonforma bis-sħiħ mar-rekwiżit biex jirrifletti li l-Artikolu 13 għandu japplika biss sal-punt li l-kundizzjonijiet li jinsabu fil-punt 13(b) ma jkunux stipulati mod ieħor fi ftehim internazzjonali. |
| --- | --- |

3.1.4.

Is-soluzzjoni ppreferuta, kif enfasizzat ripetutament mill-partijiet interessati, hija ftehim tal-kiri bl-ekwipaġġ bejn l-UE u l-Istati Uniti li jikkonforma bis-sħiħ mal-ATA u ma jikkontradixxix id-dispożizzjonijiet nazzjonali jew tal-UE. Il-kwistjonijiet kollha relatati mad-dettalji ta’ tali ftehim ilhom jiġu diskussi minn Jannar 2014. Huwa mistenni li jintlaħaq kunsens b’mod rapidu. Huwa mifhum li tali ftehim tekniku jkun ibbażat fuq id-drittijiet tat-traffiku attwali skont l-ATA u ma joħloqx drittijiet ġodda jew jimmodifika dawk eżistenti. Il-Kummissjoni għandha tiċċara kif xieraq li l-intenzjoni tal-emenda mhijiex li tibdel, timmodifika jew iżżid aktar drittijiet ta’ traffiku bejn l-UE u l-Istati Uniti tal-Amerika. Ftehim bħal dan, madankollu, ikun jirrikjedi emenda tal-Artikolu 13 tar-Regolament (KE) Nru 1008/2008, li stabbilixxa limitazzjoni ta’ 7 + 7 xhur fuq kirjiet bl-ekwipaġġ għat-trasportaturi tal-UE li jikru bl-ekwipaġġ minn linji tal-ajru mhux tal-UE. It-test maħsub jikkonforma bis-sħiħ mar-rekwiżit biex jirrifletti li l-Artikolu 13 għandu japplika biss sal-punt li l-kundizzjonijiet li jinsabu fil-punt 13(b) ma jkunux stipulati mod ieħor fi ftehim internazzjonali.

| 3.2. | L-evalwazzjoni tal-Kummissjoni ġustament tikkonkludi li l-azzjonijiet proposti huma adegwati, proporzjonati u legalment fattibbli, kif ukoll fl-interess tal-Istati Membri u l-industrija tal-UE mingħajr żvantaġġi għal kwalunkwe parti interessata. |
| --- | --- |

3.2.

L-evalwazzjoni tal-Kummissjoni ġustament tikkonkludi li l-azzjonijiet proposti huma adegwati, proporzjonati u legalment fattibbli, kif ukoll fl-interess tal-Istati Membri u l-industrija tal-UE mingħajr żvantaġġi għal kwalunkwe parti interessata.

4.   Kuntest

| 4.1. | Il-proposta tal-Kummissjoni titratta biss il-kiri bl-ekwipaġġ. Kiri bl-ekwipaġġ normalment ifisser mezz biex jiġu pprovduti kapaċità matul l-eqqel staġuni tat-traffiku, u kontrolli intensiv annwali tal-manutenzjoni, u biex jingħelbu d-diffikultajiet operazzjonali ad hoc tal-flotta. Il-kiri bl-ekwipaġġ huwa ftehim ta’ kiri li fih kumpanija tal-ajru (lokatur) waħda topera t-titjiriet billi tipprovdi inġenji tal-ajru u ekwipaġġ lil kumpanija oħra (il-kerrej). L-inġenju tal-ajru jkun operat skont iċ-ċertifikat tal-operatur tal-ajru u għalhekk taħt ir-responsabbiltà operazzjonali tal-lokatur. |
| --- | --- |

4.1.

Il-proposta tal-Kummissjoni titratta biss il-kiri bl-ekwipaġġ. Kiri bl-ekwipaġġ normalment ifisser mezz biex jiġu pprovduti kapaċità matul l-eqqel staġuni tat-traffiku, u kontrolli intensiv annwali tal-manutenzjoni, u biex jingħelbu d-diffikultajiet operazzjonali ad hoc tal-flotta. Il-kiri bl-ekwipaġġ huwa ftehim ta’ kiri li fih kumpanija tal-ajru (lokatur) waħda topera t-titjiriet billi tipprovdi inġenji tal-ajru u ekwipaġġ lil kumpanija oħra (il-kerrej). L-inġenju tal-ajru jkun operat skont iċ-ċertifikat tal-operatur tal-ajru u għalhekk taħt ir-responsabbiltà operazzjonali tal-lokatur.

| 4.2. | Ftehimiet ta’ kiri bl-ekwipaġġ jitqiesu mal-industrija kollha bħala ass fil-flessibbiltà operattiva li m’għandux jiġi ristrett b’mod arbitrarju. Flimkien mas-settur tal-linji tal-ajru tal-UE, u l-biċċa l-kbira tal-Istati Membri, jekk mhux kollha, is-settur tal-linji tal-ajru tal-Istati Uniti u l-amministrazzjoni tal-Istati Uniti jistennew li tissolva l-kwistjoni għall-operazzjonijiet attwali u futuri ta’ inġenji tal-ajru mikrija bl-ekwipaġġ fir-relazzjoni bilaterali. |
| --- | --- |

4.2.

Ftehimiet ta’ kiri bl-ekwipaġġ jitqiesu mal-industrija kollha bħala ass fil-flessibbiltà operattiva li m’għandux jiġi ristrett b’mod arbitrarju. Flimkien mas-settur tal-linji tal-ajru tal-UE, u l-biċċa l-kbira tal-Istati Membri, jekk mhux kollha, is-settur tal-linji tal-ajru tal-Istati Uniti u l-amministrazzjoni tal-Istati Uniti jistennew li tissolva l-kwistjoni għall-operazzjonijiet attwali u futuri ta’ inġenji tal-ajru mikrija bl-ekwipaġġ fir-relazzjoni bilaterali.

| 4.3. | Il-proposta tal-Kummissjoni ma għandhiex timmodifika l-politiki jew il-prinċipji relatati ma’ kiri bl-ekwipaġġ. L-għan tagħha għandu jkun biss li ssolvi kunflitt regolatorju bejn ir-Regolament (KE) Nru 1008/2008 u l-ATA. |
| --- | --- |

4.3.

Il-proposta tal-Kummissjoni ma għandhiex timmodifika l-politiki jew il-prinċipji relatati ma’ kiri bl-ekwipaġġ. L-għan tagħha għandu jkun biss li ssolvi kunflitt regolatorju bejn ir-Regolament (KE) Nru 1008/2008 u l-ATA.

| 4.4. | Il-KESE jirrakkomanda bil-qawwa li l-Kumitat Konġunt jiġbor statistika dwar il-kiri bl-ekwipaġġ li jsir taħt l-ATA. Dan ir-reġistru għandu possibbilment jinkludi rekords tal-kundizzjonijiet soċjali biex jiżguraw mhux biss kundizzjonijiet tax-xogħol ġusti għall-impjegati iżda wkoll id-drittijiet tal-vjaġġaturi, li jistgħu jiġu influwenzati. |
| --- | --- |

4.4.

Il-KESE jirrakkomanda bil-qawwa li l-Kumitat Konġunt jiġbor statistika dwar il-kiri bl-ekwipaġġ li jsir taħt l-ATA. Dan ir-reġistru għandu possibbilment jinkludi rekords tal-kundizzjonijiet soċjali biex jiżguraw mhux biss kundizzjonijiet tax-xogħol ġusti għall-impjegati iżda wkoll id-drittijiet tal-vjaġġaturi, li jistgħu jiġu influwenzati.

5.   Kummenti speċifiċi

| 5.1. | Il-KESE jaċċetta r-raġunament tal-Kummissjoni biex jiġi emendat ir-Regolament (KE) Nru 1008/2008 sabiex jippermetti ftehimiet dwar kiri bl-ekwipaġġ mingħajr restrizzjonijiet fuq bażi reċiproka bejn it-trasportaturi tal-UE u tal-Istati Uniti fuq titjiriet internazzjonali skont l-ATA. Madankollu, il-formulazzjoni tat-test il-ġdida kif proposta ma għandhiex tippermetti – la skont l-ATA u lanqas taħt kwalunkwe ftehim futur ma’ pajjiż terz dwar it-traffiku tal-ajru – ftehim ta’ kiri bl-ekwipaġġ għal perjodu twil ta’ żmien għal raġunijiet għajr dawk inklużi fl-Artikolu 13 tar-Regolament. Il-KESE jaqbel li l-proposta dwar l-ATA hija arranġament aktar flessibbli – fuq bażi reċiproka – għall-kiri bl-ekwipaġġ matul perjodi li tipikament ikunu sa 36 xahar. Tali arranġamenti ma jkollhom l-ebda impatt fuq il-kundizzjonijiet soċjali. Madankollu, il-KESE huwa mħasseb ħafna jekk l-emenda proposta għar-restrizzjonijiet dwar il-kiri tal-ekwipaġġ kellha tintuża biex jiġu żgurati arranġamenti ta’ sottokuntrattar aktar fit-tul biex ikomplu jitnaqqsu l-kundizzjonijiet/id-drittijiet tax-xogħol jew tal-konsumatur. Għalhekk aħna nħeġġu lill-Kummissjoni biex, meta tikkonkludi t-termini tal-ftehim ta’ kiri bl-ekwipaġġ ippjanat bejn l-UE u l-Istati Uniti, tinkludi test li jipprojbixxi tali prattiki. Il-proposta ma għandhiex tiġi interpretata bħala mezz għall-kiri ta’ inġenji tal-ajru minn linji tal-ajru, li jistgħu jew deliberatament jew aċċidentalment jevitaw il-leġislazzjoni soċjali nazzjonali fit-tul. |
| --- | --- |

5.1.

Il-KESE jaċċetta r-raġunament tal-Kummissjoni biex jiġi emendat ir-Regolament (KE) Nru 1008/2008 sabiex jippermetti ftehimiet dwar kiri bl-ekwipaġġ mingħajr restrizzjonijiet fuq bażi reċiproka bejn it-trasportaturi tal-UE u tal-Istati Uniti fuq titjiriet internazzjonali skont l-ATA. Madankollu, il-formulazzjoni tat-test il-ġdida kif proposta ma għandhiex tippermetti – la skont l-ATA u lanqas taħt kwalunkwe ftehim futur ma’ pajjiż terz dwar it-traffiku tal-ajru – ftehim ta’ kiri bl-ekwipaġġ għal perjodu twil ta’ żmien għal raġunijiet għajr dawk inklużi fl-Artikolu 13 tar-Regolament. Il-KESE jaqbel li l-proposta dwar l-ATA hija arranġament aktar flessibbli – fuq bażi reċiproka – għall-kiri bl-ekwipaġġ matul perjodi li tipikament ikunu sa 36 xahar. Tali arranġamenti ma jkollhom l-ebda impatt fuq il-kundizzjonijiet soċjali. Madankollu, il-KESE huwa mħasseb ħafna jekk l-emenda proposta għar-restrizzjonijiet dwar il-kiri tal-ekwipaġġ kellha tintuża biex jiġu żgurati arranġamenti ta’ sottokuntrattar aktar fit-tul biex ikomplu jitnaqqsu l-kundizzjonijiet/id-drittijiet tax-xogħol jew tal-konsumatur. Għalhekk aħna nħeġġu lill-Kummissjoni biex, meta tikkonkludi t-termini tal-ftehim ta’ kiri bl-ekwipaġġ ippjanat bejn l-UE u l-Istati Uniti, tinkludi test li jipprojbixxi tali prattiki. Il-proposta ma għandhiex tiġi interpretata bħala mezz għall-kiri ta’ inġenji tal-ajru minn linji tal-ajru, li jistgħu jew deliberatament jew aċċidentalment jevitaw il-leġislazzjoni soċjali nazzjonali fit-tul.

Brussell, il-5 ta’ Lulju 2017.

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Georges DASSIS

---

(1)  Evalwazzjoni tar-Regolament (KE) Nru 1008/2008 dwar regoli komuni għall-operat ta’ servizzi tal-ajru fil-Komunità, datata 21.11.2016 (DĠ MOVE/Unità E4, ara l-Kapitolu C1).

1

(2)  Artikolu 13(3)(a), Regolament (KE) Nru 1008/2008.

2

(3)  Artikolu 13(3)(b)(ii), Regolament (KE) Nru 1008/2008.

3

(4)  Artikolu 13(3)(b)(iii), Regolament (KE) Nru 1008/2008.

4

(5)  Artikolu 13 (3)(b)(i), Regolament (KE) Nru 1008/2008.

5

(6)  Pjan Direzzjonali datat 07/03/2016 DĠ MOVE/E.1

6

(7)  Il-limitazzjoni ġiet introdotta fir-Regolament (KE) Nru 1008/2008 sabiex tiġi evitata l-ambigwità tar-Regolamenti (KEE) Nru 2407/92, (KEE) Nru 2408/92 u (KEE) Nru 2409/92 (li r-Regolament (KE) Nru 1008/2008 ħa posthom) dwar it-tifsira eżatta ta’ ħtiġijiet eċċezzjonali.

7

(8)  ĠU C 306, 16.12.2009, p. 1.

8

(9)  Il-Pjan Direzzjonali tal-KE dwar l-istabbiliment ta’ ftehimiet ta’ kiri bl-ekwipaġġ mingħajr restrizzjonijiet bejn l-UE u l-Istati Uniti permezz ta’ ftehim ta’ kiri bl-ekwipaġġ bejn il-partijiet, paġna 7.

9

---

| 13.10.2017 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 345/130 |
| --- | --- | --- | --- |

13.10.2017

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 345/130

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni — Il-bini ta’ ekonomija Ewropea tad-data”

[COM(2017) 9 final]

(2017/C 345/22)

| Relatur: | Joost VAN IERSEL |
| --- | --- |

Relatur:

Joost VAN IERSEL

| Konsultazzjoni | Kummissjoni Ewropea, 17.2.2017 |
| --- | --- |
| Bażi legali | L-Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni Speċjalizzata għat-Trasport, l-Enerġija, l-Infrastruttura u s-Soċjetà tal-Informazzjoni |
| Adottata fis-sezzjoni | 14.6.2017 |
| Adottata fil-plenarja | 5.7.2017 |
| Sessjoni plenarja Nru | 527 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 148/0/7 |

Konsultazzjoni

Kummissjoni Ewropea, 17.2.2017

Bażi legali

L-Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni Speċjalizzata għat-Trasport, l-Enerġija, l-Infrastruttura u s-Soċjetà tal-Informazzjoni

Adottata fis-sezzjoni

14.6.2017

Adottata fil-plenarja

5.7.2017

Sessjoni plenarja Nru

527

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

148/0/7

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

Konklużjonijiet

| 1.1. | Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon il-Komunikazzjoni “Il-Bini ta’ Ekonomija Ewropea tad-Data”, li tikkonċerna l-konservazzjoni tad-data bħala faċilitatur ċentrali u kritiku tal-ekonomija l-ġdida (1). |
| --- | --- |

1.1.

Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon il-Komunikazzjoni “Il-Bini ta’ Ekonomija Ewropea tad-Data”, li tikkonċerna l-konservazzjoni tad-data bħala faċilitatur ċentrali u kritiku tal-ekonomija l-ġdida (1).

| 1.2. | Il-Komunikazzjoni tiddiskuti data mhux personali u/jew kompletament anonimizzata. Fejn id-data tikkwalifika bħala data personali, jiġi applikat il-qafas tal-protezzjoni tad-data, b’mod partikolari r-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data (GDPR). |
| --- | --- |

1.2.

Il-Komunikazzjoni tiddiskuti data mhux personali u/jew kompletament anonimizzata. Fejn id-data tikkwalifika bħala data personali, jiġi applikat il-qafas tal-protezzjoni tad-data, b’mod partikolari r-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data (GDPR).

| 1.3. | Il-kwistjoni ewlenija hija li tinbena ekosistema tad-data bbażata fl-Ewropa bħala vettur indispensabbli għall-progress ekonomiku u soċjali, kif ukoll kompetittività b’saħħitha f’dinja li qiegħda fil-proċess ta’ trasformazzjoni radikali ma’ kompetituri b’saħħithom fl-Istati Uniti u l-Asja. Sabiex jitrawmu l-opportunitajiet ta’ konnettività u ta’ ħżin, hemm ħtieġa kbira għal investimenti pubbliċi u privati fl-infrastruttura fil-kontinent kollu. |
| --- | --- |

1.3.

Il-kwistjoni ewlenija hija li tinbena ekosistema tad-data bbażata fl-Ewropa bħala vettur indispensabbli għall-progress ekonomiku u soċjali, kif ukoll kompetittività b’saħħitha f’dinja li qiegħda fil-proċess ta’ trasformazzjoni radikali ma’ kompetituri b’saħħithom fl-Istati Uniti u l-Asja. Sabiex jitrawmu l-opportunitajiet ta’ konnettività u ta’ ħżin, hemm ħtieġa kbira għal investimenti pubbliċi u privati fl-infrastruttura fil-kontinent kollu.

| 1.4. | Il-ħolqien ta’ ekosistema tad-data teħtieġ l-ewwel nett miżuri għas-sensibilizzazzjoni fin-negozju, fis-servizzi pubbliċi, fis-soċjetà u fost l-Istati Membri. Hemm ħtieġa għal aktar fiduċja u onestà u rieda fost l-atturi kollha biex jaqsmu d-data. |
| --- | --- |

1.4.

Il-ħolqien ta’ ekosistema tad-data teħtieġ l-ewwel nett miżuri għas-sensibilizzazzjoni fin-negozju, fis-servizzi pubbliċi, fis-soċjetà u fost l-Istati Membri. Hemm ħtieġa għal aktar fiduċja u onestà u rieda fost l-atturi kollha biex jaqsmu d-data.

| 1.5. | Il-KESE jenfasizza li hemm ħafna iktar involut milli dispożizzjonijiet legali u prattiċi. Il-kompetenzi ewlenin Ewropej għandhom b’mod urġenti jiġu aġġustati fil-kuntest tal-proċess ta’ trasformazzjoni attwali. L-Ewropa għadha lura f’dan il-qasam strateġiku. Hija meħtieġa attitudni proattiva fin-negozju biex tinfetaħ għal flussi dejjem jiżdiedu ta’ data u tiġi żviluppata l-kapaċità ta’ proċessar ta’ big data. Għandhom ikunu stabbiliti mudelli ta’ negozju flessibbli u aktar adattabbli. |
| --- | --- |

1.5.

Il-KESE jenfasizza li hemm ħafna iktar involut milli dispożizzjonijiet legali u prattiċi. Il-kompetenzi ewlenin Ewropej għandhom b’mod urġenti jiġu aġġustati fil-kuntest tal-proċess ta’ trasformazzjoni attwali. L-Ewropa għadha lura f’dan il-qasam strateġiku. Hija meħtieġa attitudni proattiva fin-negozju biex tinfetaħ għal flussi dejjem jiżdiedu ta’ data u tiġi żviluppata l-kapaċità ta’ proċessar ta’ big data. Għandhom ikunu stabbiliti mudelli ta’ negozju flessibbli u aktar adattabbli.

| 1.6. | Strumenti li jippermettu l-innovazzjoni, filwaqt li jipproteġu l-interessi leġittimi tan-negozji u ċ-ċittadini, inklużi pjattaformi u workshops madwar l-UE, laboratorji fuq il-post, il-ħolqien ta’ ċentri ta’ eċċellenza, il-bini ta’ komunitajiet, il-Fabbriki tal-Futur, l-ittestjar, skambji, interfaċċji tal-ipprogrammar tal-applikazzjonijiet, l-ikkowċjar fost il-kumpaniji, mudelli ta’ kuntratti, l-interazzjoni bejn ix-xjenza u n-negozju, u l-Inizjattivi Teknoloġiċi Konġunti, kif ukoll sħubijiet pubbliċi-privati li fihom jieħdu sehem is-settur pubbliku u dak privat, pereżempju f’dimostraturi fuq skala kbira. |
| --- | --- |

1.6.

Strumenti li jippermettu l-innovazzjoni, filwaqt li jipproteġu l-interessi leġittimi tan-negozji u ċ-ċittadini, inklużi pjattaformi u workshops madwar l-UE, laboratorji fuq il-post, il-ħolqien ta’ ċentri ta’ eċċellenza, il-bini ta’ komunitajiet, il-Fabbriki tal-Futur, l-ittestjar, skambji, interfaċċji tal-ipprogrammar tal-applikazzjonijiet, l-ikkowċjar fost il-kumpaniji, mudelli ta’ kuntratti, l-interazzjoni bejn ix-xjenza u n-negozju, u l-Inizjattivi Teknoloġiċi Konġunti, kif ukoll sħubijiet pubbliċi-privati li fihom jieħdu sehem is-settur pubbliku u dak privat, pereżempju f’dimostraturi fuq skala kbira.

| 1.7. | L-ekwità privata u suq ta’ kapital ta’ riskju Ewropew aktar matur huma indispensabbli. |
| --- | --- |

1.7.

L-ekwità privata u suq ta’ kapital ta’ riskju Ewropew aktar matur huma indispensabbli.

Rakkomandazzjonijiet

| 1.8. | Il-Kummissjoni għandha twettaq analiżi preċiża tas-sitwazzjoni attwali u ta’ attitudnijiet difensivi lejn il-fluss liberu tad-data fl-Istati Membri sabiex jitneħħew l-ostakli mhux ġustifikati billi jiġu stabbiliti id-dispożizzjonijiet legali u tekniċi adatti. It-tneħħija ta’ ostakli mhux ġustifikati għall-fluss liberu tad-data għandha tkun parti integrali ta’ politika industrijali fl-Ewropa kollha. Il-ftuħ tas-swieq nazzjonali għandu jkun kopert ukoll mis-Semestru Ewropew. |
| --- | --- |

1.8.

Il-Kummissjoni għandha twettaq analiżi preċiża tas-sitwazzjoni attwali u ta’ attitudnijiet difensivi lejn il-fluss liberu tad-data fl-Istati Membri sabiex jitneħħew l-ostakli mhux ġustifikati billi jiġu stabbiliti id-dispożizzjonijiet legali u tekniċi adatti. It-tneħħija ta’ ostakli mhux ġustifikati għall-fluss liberu tad-data għandha tkun parti integrali ta’ politika industrijali fl-Ewropa kollha. Il-ftuħ tas-swieq nazzjonali għandu jkun kopert ukoll mis-Semestru Ewropew.

| 1.9. | L-SMEs u l-innovazzjoni b’mod partikolari jbatu mil-lokalizzazzjoni tad-data. Il-KESE jappoġġja bis-sħiħ il-proposta tal-Kummissjoni li kull ħażna tad-data fl-Istati Membri għandha tkun immexxija mill-prinċipju ta’ moviment liberu. Il-KESE jitlob pjan direzzjonali u skadenzi għall-ftuħ tas-swieq nazzjonali. Is-Semestru Ewropew għandu wkoll ikopri din il-kwistjoni. |
| --- | --- |

1.9.

L-SMEs u l-innovazzjoni b’mod partikolari jbatu mil-lokalizzazzjoni tad-data. Il-KESE jappoġġja bis-sħiħ il-proposta tal-Kummissjoni li kull ħażna tad-data fl-Istati Membri għandha tkun immexxija mill-prinċipju ta’ moviment liberu. Il-KESE jitlob pjan direzzjonali u skadenzi għall-ftuħ tas-swieq nazzjonali. Is-Semestru Ewropew għandu wkoll ikopri din il-kwistjoni.

| 1.10. | Ir-riċerka pubblika hija sors importanti ħafna ta’ data. Il-Kummissjoni għandha tħeġġeġ it-tixrid usa’ madwar l-Ewropa. |
| --- | --- |

1.10.

Ir-riċerka pubblika hija sors importanti ħafna ta’ data. Il-Kummissjoni għandha tħeġġeġ it-tixrid usa’ madwar l-Ewropa.

| 1.11. | Bħala kwistjoni ta’ prinċipju, il-libertà kuntrattwali fis-settur privat għandha tkun rispettata. Huwa mixtieq qafas ġenerali tal-UE għall-istandards iżda dawn m’għandhom bl-ebda mod ixekklu l-innovazzjoni. Il-portabbiltà għandha tiġi promossa. |
| --- | --- |

1.11.

Bħala kwistjoni ta’ prinċipju, il-libertà kuntrattwali fis-settur privat għandha tkun rispettata. Huwa mixtieq qafas ġenerali tal-UE għall-istandards iżda dawn m’għandhom bl-ebda mod ixekklu l-innovazzjoni. Il-portabbiltà għandha tiġi promossa.

| 1.12. | Ir-responsabbiltà hija kwistjoni kontroversjali: tista’ tkun meħtieġa reviżjoni tad-direttiva dwar ir-Responsabbiltà għall-Prodotti, u jista’ jkun meħtieġ jiġu kkunsidrati dispożizzjonijiet legali speċjali għal M2M (bejn magna u oħra). |
| --- | --- |

1.12.

Ir-responsabbiltà hija kwistjoni kontroversjali: tista’ tkun meħtieġa reviżjoni tad-direttiva dwar ir-Responsabbiltà għall-Prodotti, u jista’ jkun meħtieġ jiġu kkunsidrati dispożizzjonijiet legali speċjali għal M2M (bejn magna u oħra).

| 1.13. | Il-Kummissjoni għandha tkun mistiedna biex tagħti kunsiderazzjoni xierqa għal aspetti ta’ data f’diversi lingwi fil-fluss liberu tad-data u l-aċċess għad-data. |
| --- | --- |

1.13.

Il-Kummissjoni għandha tkun mistiedna biex tagħti kunsiderazzjoni xierqa għal aspetti ta’ data f’diversi lingwi fil-fluss liberu tad-data u l-aċċess għad-data.

| 1.14. | Il-fattur uman huwa kruċjali. Il-programmi tal-UE jridu jiġu implimentati sabiex l-impjegati u ż-żgħażagħ jitħejjew għal żviluppi futuri. L-edukazzjoni u t-taħriġ fuq il-post tax-xogħol huma ta’ importanza kbira pereżempju sabiex jissodisfaw il-bżonn qawwi għal aktar analisti tad-data. |
| --- | --- |

1.14.

Il-fattur uman huwa kruċjali. Il-programmi tal-UE jridu jiġu implimentati sabiex l-impjegati u ż-żgħażagħ jitħejjew għal żviluppi futuri. L-edukazzjoni u t-taħriġ fuq il-post tax-xogħol huma ta’ importanza kbira pereżempju sabiex jissodisfaw il-bżonn qawwi għal aktar analisti tad-data.

| 1.15. | Dawn il-proċessi għandhom jiġu mmonitorjati kif xieraq fin-negozju, kif ukoll mill-Kummissjoni u fuq livell nazzjonali, sabiex tinħoloq sitwazzjoni ta’ kundizzjonijiet indaqs ġenwina fil-livell Ewropew. |
| --- | --- |

1.15.

Dawn il-proċessi għandhom jiġu mmonitorjati kif xieraq fin-negozju, kif ukoll mill-Kummissjoni u fuq livell nazzjonali, sabiex tinħoloq sitwazzjoni ta’ kundizzjonijiet indaqs ġenwina fil-livell Ewropew.

2.   Kuntest

| 2.1. | Hemm distinzjoni bejn data personali u mhux personali – data personali u data tal-massa mhux speċifika. It-tnejn huma parti mis-suq diġitali iżda għandhom fil-mira oqsma differenti u huma koperti minn dispożizzjonijiet regolatorji tal-UE separati (2). |
| --- | --- |

2.1.

Hemm distinzjoni bejn data personali u mhux personali – data personali u data tal-massa mhux speċifika. It-tnejn huma parti mis-suq diġitali iżda għandhom fil-mira oqsma differenti u huma koperti minn dispożizzjonijiet regolatorji tal-UE separati (2).

| 2.2. | Il-Komunikazzjoni dwar il-big data (3), b’segwitu għall-Komunikazzjoni “Lejn ekonomija ta’ suċċess immexxija mid-dejta” (4), tiddiskuti data mhux personali jew data anonima. |
| --- | --- |

2.2.

Il-Komunikazzjoni dwar il-big data (3), b’segwitu għall-Komunikazzjoni “Lejn ekonomija ta’ suċċess immexxija mid-dejta” (4), tiddiskuti data mhux personali jew data anonima.

| 2.3. | F’każijiet speċifiċi hemm trikkib bejn id-data personali u mhux personali minħabba interazzjonijiet possibbli bejn iż-żewġ oqsma, u l-interazzjoni bejn is-settur privat u dak pubbliku. Pereżempju, fis-settur tas-saħħa, fejn l-interessi personali tal-pazjenti, l-interessi tan-negozju u l-interess pubbliku jikkoinċidu parzjalment. |
| --- | --- |

2.3.

F’każijiet speċifiċi hemm trikkib bejn id-data personali u mhux personali minħabba interazzjonijiet possibbli bejn iż-żewġ oqsma, u l-interazzjoni bejn is-settur privat u dak pubbliku. Pereżempju, fis-settur tas-saħħa, fejn l-interessi personali tal-pazjenti, l-interessi tan-negozju u l-interess pubbliku jikkoinċidu parzjalment.

| 2.4. | Il-bidliet huma multidimensjonali u imprevedibbli. Proċessi li għaddejjin relatati mar-ramifikazzjonijiet vertikali u orizzontali tad-data qed joħolqu dejjem aktar opportunitajiet biex tiġi miġbura, analizzata u proċessata d-data. Il-big data hija pedament kruċjali għal ekonomija futura mmexxija mill-klijent. |
| --- | --- |

2.4.

Il-bidliet huma multidimensjonali u imprevedibbli. Proċessi li għaddejjin relatati mar-ramifikazzjonijiet vertikali u orizzontali tad-data qed joħolqu dejjem aktar opportunitajiet biex tiġi miġbura, analizzata u proċessata d-data. Il-big data hija pedament kruċjali għal ekonomija futura mmexxija mill-klijent.

| 2.5. | Id-data għandha konsegwenzi kunsiderevoli fuq il-linji ta’ produzzjoni, l-interazzjoni ta’ servizzi u l-manifattura u l-katini ta’ valur. Hija ssaħħaħ il-frammentazzjoni tal-katini tal-valur. |
| --- | --- |

2.5.

Id-data għandha konsegwenzi kunsiderevoli fuq il-linji ta’ produzzjoni, l-interazzjoni ta’ servizzi u l-manifattura u l-katini ta’ valur. Hija ssaħħaħ il-frammentazzjoni tal-katini tal-valur.

| 2.6. | Għadd dejjem jikber ta’ start ups u scale ups juru r-rwol ewlieni tad-data. L-SMEs huma dipendenti ħafna fuq kuntest intenazzjonali (Ewropew) favorevoli u fuq il-finanzjament. |
| --- | --- |

2.6.

Għadd dejjem jikber ta’ start ups u scale ups juru r-rwol ewlieni tad-data. L-SMEs huma dipendenti ħafna fuq kuntest intenazzjonali (Ewropew) favorevoli u fuq il-finanzjament.

| 2.7. | Ekonomija mmexxija mill-klijent hija r-riżultat ta’ big data, komunikazzjonijiet bejn magna u oħra (M2M) u l-fluss liberu tad-data. Din tiġġenera prodotti u servizzi sofistikati. Is-setturi u l-livelli kollha fi ħdan il-kumpaniji qed jadattaw għal dawn il-bidliet. Iżda hemm differenzi konsiderevoli bejn setturi, kif ukoll bejn il-kumpaniji l-kbar u ż-żgħar, u l-pożizzjonijiet differenti ta’ kumpaniji fil-katini tal-valur, dipendenzi differenti fost il-kumpaniji, prospetti differenti fil-manifattura u s-servizzi, u konsegwentement varjetà ta’ fehmiet fost in-negozji. |
| --- | --- |

2.7.

Ekonomija mmexxija mill-klijent hija r-riżultat ta’ big data, komunikazzjonijiet bejn magna u oħra (M2M) u l-fluss liberu tad-data. Din tiġġenera prodotti u servizzi sofistikati. Is-setturi u l-livelli kollha fi ħdan il-kumpaniji qed jadattaw għal dawn il-bidliet. Iżda hemm differenzi konsiderevoli bejn setturi, kif ukoll bejn il-kumpaniji l-kbar u ż-żgħar, u l-pożizzjonijiet differenti ta’ kumpaniji fil-katini tal-valur, dipendenzi differenti fost il-kumpaniji, prospetti differenti fil-manifattura u s-servizzi, u konsegwentement varjetà ta’ fehmiet fost in-negozji.

| 2.8. | Jekk l-UE ma jirnexxilhiex tikseb il-potenzjal sħiħ tad-diġitalizzazzjoni, parti kbira tal-EUR 605 biljun f’valur miżjud se jkunu f’riskju hekk kif nersqu lejn l-2025. Min-naħa l-oħra, il-vantaġġi huma tabilħaqq iżjed impressjonanti: studju tal-Federazzjoni Ġermaniża tal-Industrija jipprevedi li EUR 1,25 triljun ta’ valur miżjud jista’ jinħoloq fl-Ewropa sal-2025. |
| --- | --- |

2.8.

Jekk l-UE ma jirnexxilhiex tikseb il-potenzjal sħiħ tad-diġitalizzazzjoni, parti kbira tal-EUR 605 biljun f’valur miżjud se jkunu f’riskju hekk kif nersqu lejn l-2025. Min-naħa l-oħra, il-vantaġġi huma tabilħaqq iżjed impressjonanti: studju tal-Federazzjoni Ġermaniża tal-Industrija jipprevedi li EUR 1,25 triljun ta’ valur miżjud jista’ jinħoloq fl-Ewropa sal-2025.

| 2.9. | Għaddejjin proċessi simili madwar id-dinja. Studji komparattivi jagħtu prova li l-UE għadha lura f’dan il-qasam, minkejja l-prestazzjoni ekonomika dinjija attwali eċċellenti f’numru ta’ setturi. |
| --- | --- |

2.9.

Għaddejjin proċessi simili madwar id-dinja. Studji komparattivi jagħtu prova li l-UE għadha lura f’dan il-qasam, minkejja l-prestazzjoni ekonomika dinjija attwali eċċellenti f’numru ta’ setturi.

| 2.10. | Hemm differenzi kulturali sostanzjali bejn in-negozju Amerikan u dak Ewropew. Fl-Ewropa, l-ixprun ewlieni tad-data huwa fil-biċċa l-kbira f’partijiet tal-industrija tal-manifattura (5). B’kuntrast, l-industrija tal-big data fl-Istati Uniti hija xprunata l-aktar minn kumpaniji tas-servizzi u dawk ibbażati fuq id-data, l-hekk imsejħa GAFA, u, dan l-aħħar, n-NATU (6). L-Istati Uniti għandha suq intern kbir u dinamiku u kundizzjonijiet finanzjarji eċċellenti. In-negozju jinvolvi mentalità li taċċetta t-teħid ta’ riskji. Barra minn hekk, kumpaniji tal-Istati Uniti għandhom għad-dispożizzjoni tagħhom netwerks veloċi u kapaċità tal-ħażna kbira ħafna. Bl-istess mod, l-għadd ta’ pjattaformi kbar Ċiniżi qed jiżdied b’mod stabbli. |
| --- | --- |

2.10.

Hemm differenzi kulturali sostanzjali bejn in-negozju Amerikan u dak Ewropew. Fl-Ewropa, l-ixprun ewlieni tad-data huwa fil-biċċa l-kbira f’partijiet tal-industrija tal-manifattura (5). B’kuntrast, l-industrija tal-big data fl-Istati Uniti hija xprunata l-aktar minn kumpaniji tas-servizzi u dawk ibbażati fuq id-data, l-hekk imsejħa GAFA, u, dan l-aħħar, n-NATU (6). L-Istati Uniti għandha suq intern kbir u dinamiku u kundizzjonijiet finanzjarji eċċellenti. In-negozju jinvolvi mentalità li taċċetta t-teħid ta’ riskji. Barra minn hekk, kumpaniji tal-Istati Uniti għandhom għad-dispożizzjoni tagħhom netwerks veloċi u kapaċità tal-ħażna kbira ħafna. Bl-istess mod, l-għadd ta’ pjattaformi kbar Ċiniżi qed jiżdied b’mod stabbli.

| 2.11. | Filwaqt li l-Ewropa qed tkarkar, il-komunikazzjoni tal-KE inkredibbilment ma tirreferix għall-kompetituri internazzjonali ewlenin tal-Ewropa, għalkemm huma r-raġuni prinċipali għaliex l-Ewropa għandha b’mod urġenti tiżviluppa l-produzzjoni u l-koordinazzjoni tal-politika tagħha. Fl-Istati Uniti u ċ-Ċina, il-miri nazzjonali ġew definiti reċentement bl-għan li tinkiseb u tiġi żgurata pożizzjoni ekonomika dominanti madwar id-dinja. Segwiti minn oħrajn, qed jappoġġjaw u jippromovu deliberatament il-big data bħala għodda biex tikkonsolida l-vantaġġ kompetittiv ta’ kumpaniji bbażati l-Istati Uniti u ċ-Ċina. Fl-Istati Uniti, l-amministrazzjoni ta’ Obama adottat approċċ ċar ħafna lejn it-Tielet Rivoluzzjoni Industrijali Amerikana, l-ekwivalenti ta’ Industrija 4.0 fl-UE, bħala bażi għat-tisħiħ tal-kompetittività u d-dominanza ekonomika Amerikana. Strateġija bħal America first probabbilment se tintensifika din il-politika. Hawnhekk l-iżvilupp ulterjuri tal-big data għandu jitqies ukoll bħala fattur ġeopolitiku. |
| --- | --- |

2.11.

Filwaqt li l-Ewropa qed tkarkar, il-komunikazzjoni tal-KE inkredibbilment ma tirreferix għall-kompetituri internazzjonali ewlenin tal-Ewropa, għalkemm huma r-raġuni prinċipali għaliex l-Ewropa għandha b’mod urġenti tiżviluppa l-produzzjoni u l-koordinazzjoni tal-politika tagħha. Fl-Istati Uniti u ċ-Ċina, il-miri nazzjonali ġew definiti reċentement bl-għan li tinkiseb u tiġi żgurata pożizzjoni ekonomika dominanti madwar id-dinja. Segwiti minn oħrajn, qed jappoġġjaw u jippromovu deliberatament il-big data bħala għodda biex tikkonsolida l-vantaġġ kompetittiv ta’ kumpaniji bbażati l-Istati Uniti u ċ-Ċina. Fl-Istati Uniti, l-amministrazzjoni ta’ Obama adottat approċċ ċar ħafna lejn it-Tielet Rivoluzzjoni Industrijali Amerikana, l-ekwivalenti ta’ Industrija 4.0 fl-UE, bħala bażi għat-tisħiħ tal-kompetittività u d-dominanza ekonomika Amerikana. Strateġija bħal America first probabbilment se tintensifika din il-politika. Hawnhekk l-iżvilupp ulterjuri tal-big data għandu jitqies ukoll bħala fattur ġeopolitiku.

3.   Il-fluss liberu ta’ data bejn l-Istati Membri

| 3.1. | Fost ir-raġunijiet għaliex “l-ekonomija diġitali Ewropea ħadet ħafna żmien biex tilqa’ r-rivoluzzjoni tad-dejta meta mqabbla mal-Istati Uniti tal-Amerika u jonqosha wkoll kapaċità industrijali komparabbli” (7), il-Kummissjoni tirrimarka ġustament dwar ir-rabta bejn ostakli għall-moviment liberu tad-data u l-iżvilupp bil-mod wisq tas-suq Ewropew. |
| --- | --- |

3.1.

Fost ir-raġunijiet għaliex “l-ekonomija diġitali Ewropea ħadet ħafna żmien biex tilqa’ r-rivoluzzjoni tad-dejta meta mqabbla mal-Istati Uniti tal-Amerika u jonqosha wkoll kapaċità industrijali komparabbli” (7), il-Kummissjoni tirrimarka ġustament dwar ir-rabta bejn ostakli għall-moviment liberu tad-data u l-iżvilupp bil-mod wisq tas-suq Ewropew.

| 3.2. | Filwaqt li l-protezzjoni tad-data fl-Istati Uniti hija prinċipalment ibbażata fuq il-forniment intenzjonali ta’ data u – f’dak li jirrigwarda d-data privata – taqa’ fl-isfera ta’ ħarsien tal-konsumatur, ħafna pajjiżi Ewropej għandhom liġijiet dwar il-protezzjoni tad-data fis-seħħ u ħafna drabi stabbilixxew il-protezzjoni tad-data bħala dritt kostituzzjonali. Minn naħa, l-approċċ lejn is-sigurtà tad-data tal-Ewropa jista’ jitqies bħala vantaġġ kompetittiv; min-naħa l-oħra, l-użu u l-ipproċessar tal-big data jidher tant limitat li qed ixekkel l-innovazzjoni. |
| --- | --- |

3.2.

Filwaqt li l-protezzjoni tad-data fl-Istati Uniti hija prinċipalment ibbażata fuq il-forniment intenzjonali ta’ data u – f’dak li jirrigwarda d-data privata – taqa’ fl-isfera ta’ ħarsien tal-konsumatur, ħafna pajjiżi Ewropej għandhom liġijiet dwar il-protezzjoni tad-data fis-seħħ u ħafna drabi stabbilixxew il-protezzjoni tad-data bħala dritt kostituzzjonali. Minn naħa, l-approċċ lejn is-sigurtà tad-data tal-Ewropa jista’ jitqies bħala vantaġġ kompetittiv; min-naħa l-oħra, l-użu u l-ipproċessar tal-big data jidher tant limitat li qed ixekkel l-innovazzjoni.

| 3.3. | Il-frammentazzjoni tas-suq trid tintemm. Il-Kummissjoni għandha tingħata mandat biex teżamina kif u sa liema punt għandhom jitneħħew id-diverġenzi fl-approċċ bejn l-Istati Membri sabiex jitnaqqsu d-differenzi fl-iżvilupp u fl-approċċi. |
| --- | --- |

3.3.

Il-frammentazzjoni tas-suq trid tintemm. Il-Kummissjoni għandha tingħata mandat biex teżamina kif u sa liema punt għandhom jitneħħew id-diverġenzi fl-approċċ bejn l-Istati Membri sabiex jitnaqqsu d-differenzi fl-iżvilupp u fl-approċċi.

| 3.4. | Minħabba l-ammont dejjem jikber ta’ data minħabba l-Internet tal-Oġġetti (IoT), il-Fabbriki tal-Futur u sistemi konnessi awtonomi, il-miżuri fuq livell Ewropew huma iżjed u iżjed meħtieġa u ta’ importanza strateġika. Il-bażi legali u teknika għal flussi ħielsa ta’ data mal-Ewropa hija pedament għall-bini ta’ ekonomija diġitali vasta u b’saħħitha (8). |
| --- | --- |

3.4.

Minħabba l-ammont dejjem jikber ta’ data minħabba l-Internet tal-Oġġetti (IoT), il-Fabbriki tal-Futur u sistemi konnessi awtonomi, il-miżuri fuq livell Ewropew huma iżjed u iżjed meħtieġa u ta’ importanza strateġika. Il-bażi legali u teknika għal flussi ħielsa ta’ data mal-Ewropa hija pedament għall-bini ta’ ekonomija diġitali vasta u b’saħħitha (8).

| 3.5. | Għandha tiġi stabbilita politika industrijali tal-UE. Għandhom jitneħħew l-ostakli mhux ġustifikati għall-fluss liberu ta' data. Suq intern huwa inkompatibbli ma’ 28 politika industrijali differenti, kull waħda minnhom bl-objettivi u l-għodod proprji tagħha. Dan mhuwiex differenti fl-era diġitali (9). Il-Kummissjoni u l-gvernijiet għandhom għalhekk jaġixxu bħala moderaturi, b’viżjoni fit-tul li tiddefinixxi s-sitwazzjoni u l-kundizzjonijiet ta’ qafas fuq il-bażi ta’ sħubija bejn il-pubbliku u l-privat (10). |
| --- | --- |

3.5.

Għandha tiġi stabbilita politika industrijali tal-UE. Għandhom jitneħħew l-ostakli mhux ġustifikati għall-fluss liberu ta' data. Suq intern huwa inkompatibbli ma’ 28 politika industrijali differenti, kull waħda minnhom bl-objettivi u l-għodod proprji tagħha. Dan mhuwiex differenti fl-era diġitali (9). Il-Kummissjoni u l-gvernijiet għandhom għalhekk jaġixxu bħala moderaturi, b’viżjoni fit-tul li tiddefinixxi s-sitwazzjoni u l-kundizzjonijiet ta’ qafas fuq il-bażi ta’ sħubija bejn il-pubbliku u l-privat (10).

| 3.6. | Bir-raġun, il-Kummissjoni tinnota l-argumenti użati mill-awtoritajiet nazzjonali biex jirrestrinġu l-flussi tad-data. Il-miżuri ta’ lokalizzazzjoni li jintroduċu l-kontrolli tal-fruntieri diġitali b’mod effettiv u mill-ġdid (11) għandhom jiġu sostitwiti minn qafas Ewropew sodisfaċenti. |
| --- | --- |

3.6.

Bir-raġun, il-Kummissjoni tinnota l-argumenti użati mill-awtoritajiet nazzjonali biex jirrestrinġu l-flussi tad-data. Il-miżuri ta’ lokalizzazzjoni li jintroduċu l-kontrolli tal-fruntieri diġitali b’mod effettiv u mill-ġdid (11) għandhom jiġu sostitwiti minn qafas Ewropew sodisfaċenti.

| 3.7. | Il-KESE jirrakkomanda li ssir analiżi dettaljata dwar is-sitwazzjoni attwali fl-Istati Membri u d-diskrepanzi kbar li jeżistu fl-Ewropa. Il-manifattura fl-avangwardja fil-Ġermanja hija l-aktar avvanzata fil-produzzjoni tad-data, segwita mir-raggruppamenti ta’ manifattura avvanzata f’pajjiżi oħrajn kbar u żgħar. Min-naħa l-oħra, pereżempju, qiegħda wkoll tikber b’mod qawwi l-big data bbażata fuq is-servizzi fi Franza u r-Renju Unit u f’xi ekonomiji iżgħar. |
| --- | --- |

3.7.

Il-KESE jirrakkomanda li ssir analiżi dettaljata dwar is-sitwazzjoni attwali fl-Istati Membri u d-diskrepanzi kbar li jeżistu fl-Ewropa. Il-manifattura fl-avangwardja fil-Ġermanja hija l-aktar avvanzata fil-produzzjoni tad-data, segwita mir-raggruppamenti ta’ manifattura avvanzata f’pajjiżi oħrajn kbar u żgħar. Min-naħa l-oħra, pereżempju, qiegħda wkoll tikber b’mod qawwi l-big data bbażata fuq is-servizzi fi Franza u r-Renju Unit u f’xi ekonomiji iżgħar.

| 3.8. | Il-fluss liberu tad-data huwa mxekkel serjament mill-attitudnijiet difensivi tal-Istati Membri. Sa llum ġew identifikati mill-inqas 50 ostaklu legali u amministrattiv. Hemm ukoll differenzi sostanzjali fir-rekwiżiti tal-akkwist pubbliku bejn l-Istati Membri. Għad hemm kulturi u tradizzjonijiet differenti. Politiki industrijali nazzjonali joħolqu ambjenti leġislattivi differenti; ma jeżisti l-ebda qafas industrijali komuni. Nuqqas ta’ fiduċja fir-rigward ta’ data mhux personali jista’ jkun ikkawżat ukoll minn approċċi differenti lejn il-mod kif id-data personali għandha tkun trattata legalment. Attitudnijiet difensivi fil-gvern u fin-negozju f’diversi pajjiżi għandhom it-tendenza li jsaħħu lil xulxin. |
| --- | --- |

3.8.

Il-fluss liberu tad-data huwa mxekkel serjament mill-attitudnijiet difensivi tal-Istati Membri. Sa llum ġew identifikati mill-inqas 50 ostaklu legali u amministrattiv. Hemm ukoll differenzi sostanzjali fir-rekwiżiti tal-akkwist pubbliku bejn l-Istati Membri. Għad hemm kulturi u tradizzjonijiet differenti. Politiki industrijali nazzjonali joħolqu ambjenti leġislattivi differenti; ma jeżisti l-ebda qafas industrijali komuni. Nuqqas ta’ fiduċja fir-rigward ta’ data mhux personali jista’ jkun ikkawżat ukoll minn approċċi differenti lejn il-mod kif id-data personali għandha tkun trattata legalment. Attitudnijiet difensivi fil-gvern u fin-negozju f’diversi pajjiżi għandhom it-tendenza li jsaħħu lil xulxin.

| 3.9. | Min-naħa l-oħra, hija biss il-fiduċja msaħħa bejn l-Istati Membri li se toħloq suq uniku li jevolvi bħala rifuġju sikur tad-data u art għammiela għall-innovazzjoni. |
| --- | --- |

3.9.

Min-naħa l-oħra, hija biss il-fiduċja msaħħa bejn l-Istati Membri li se toħloq suq uniku li jevolvi bħala rifuġju sikur tad-data u art għammiela għall-innovazzjoni.

| 3.10. | Objettivi nazzjonali, bħall-promozzjoni tal-innovazzjoni u l-ħolqien progressiv ta’ valur miżjud huma moqdija l-aħjar billi jinħoloq suq komuni għall-big data, permezz tal-iżgurar tal-ħażna tad-data sikura permezz tal-ġestjoni b’teknoloġija mill-iktar avvanzata tal-ICT fuq skala kbira, u permezz tat-tlaqqigħ flimkien tal-potenzjal. |
| --- | --- |

3.10.

Objettivi nazzjonali, bħall-promozzjoni tal-innovazzjoni u l-ħolqien progressiv ta’ valur miżjud huma moqdija l-aħjar billi jinħoloq suq komuni għall-big data, permezz tal-iżgurar tal-ħażna tad-data sikura permezz tal-ġestjoni b’teknoloġija mill-iktar avvanzata tal-ICT fuq skala kbira, u permezz tat-tlaqqigħ flimkien tal-potenzjal.

| 3.11. | Minbarra li tħalli impatt kontroproduttiv fuq it-trasparenza u xxekkel l-innovazzjoni, il-lokalizzazzjoni tad-data għandha effett negattiv l-aktar fuq l-SMEs b’operazzjonijiet transkonfinali. Għalhekk, il-KESE jappoġġja b’mod qawwi l-proposta tal-Kummissjoni li “kull Stat Membru li jieħu azzjoni li taffettwa l-ħżin jew l-ipproċessar tad-data għandu jiġi ggwidat minn ‘prinċipju tal-moviment liberu ta’ data fl-UE’” (12). |
| --- | --- |

3.11.

Minbarra li tħalli impatt kontroproduttiv fuq it-trasparenza u xxekkel l-innovazzjoni, il-lokalizzazzjoni tad-data għandha effett negattiv l-aktar fuq l-SMEs b’operazzjonijiet transkonfinali. Għalhekk, il-KESE jappoġġja b’mod qawwi l-proposta tal-Kummissjoni li “kull Stat Membru li jieħu azzjoni li taffettwa l-ħżin jew l-ipproċessar tad-data għandu jiġi ggwidat minn ‘prinċipju tal-moviment liberu ta’ data fl-UE’” (12).

| 3.12. | Il-KESE jinsisti li l-kwistjoni li jinfetħu s-swieq nazzjonali għal tixrid tad-data madwar l-Ewropa kollha għandha tkun koperta wkoll mis-Semestru Ewropew annwali, inkluż ir-Rakkomandazzjonijiet Speċifiċi għall-Pajjiżi. Il-ftuħ ta’ data pubblika madwar l-Ewropa se jikkompleta s-suq uniku u joħloq sitwazzjoni ta’ kondizzjonijiet indaqs. Il-GDPR jgħin biex tinħoloq bażi komuni (13). |
| --- | --- |

3.12.

Il-KESE jinsisti li l-kwistjoni li jinfetħu s-swieq nazzjonali għal tixrid tad-data madwar l-Ewropa kollha għandha tkun koperta wkoll mis-Semestru Ewropew annwali, inkluż ir-Rakkomandazzjonijiet Speċifiċi għall-Pajjiżi. Il-ftuħ ta’ data pubblika madwar l-Ewropa se jikkompleta s-suq uniku u joħloq sitwazzjoni ta’ kondizzjonijiet indaqs. Il-GDPR jgħin biex tinħoloq bażi komuni (13).

| 3.13. | Ir-reġjuni u ż-żoni urbani wkoll għandhom għad-dispożizzjoni tagħhom data dinamika. Il-pjattaformi reġjonali ma’ atturi pubbliċi u privati se jrawmu ekonomiji reġjonali u jistgħu jsaħħu r-raggruppamenti reġjonali fil-kuntest internazzjonali. Ir-reġjuni u l-bliet għandhom jiġu persważi jaġixxu fi spirtu miftuħ. Hawnhekk ukoll, l-UE tista’ taqdi rwol importanti fl-iskambju tal-aħjar prattika u biex tipprovdi l-għarfien espert l-aktar riċenti lil entitajiet reġjonali. |
| --- | --- |

3.13.

Ir-reġjuni u ż-żoni urbani wkoll għandhom għad-dispożizzjoni tagħhom data dinamika. Il-pjattaformi reġjonali ma’ atturi pubbliċi u privati se jrawmu ekonomiji reġjonali u jistgħu jsaħħu r-raggruppamenti reġjonali fil-kuntest internazzjonali. Ir-reġjuni u l-bliet għandhom jiġu persważi jaġixxu fi spirtu miftuħ. Hawnhekk ukoll, l-UE tista’ taqdi rwol importanti fl-iskambju tal-aħjar prattika u biex tipprovdi l-għarfien espert l-aktar riċenti lil entitajiet reġjonali.

| 3.14. | Ir-riċerka pubblika hija sors importanti ħafna ta’ data. Peress li hemm involuti l-flus tal-kontribwenti, huwa importanti li jkun żgurat li tali data tkun distribwita b’mod aktar wiesa’. B’mod partikolari l-SMEs jistgħu jibbenefikaw minn riżervi ta’ data li jirriżultaw mir-riċerka. |
| --- | --- |

3.14.

Ir-riċerka pubblika hija sors importanti ħafna ta’ data. Peress li hemm involuti l-flus tal-kontribwenti, huwa importanti li jkun żgurat li tali data tkun distribwita b’mod aktar wiesa’. B’mod partikolari l-SMEs jistgħu jibbenefikaw minn riżervi ta’ data li jirriżultaw mir-riċerka.

| 3.15. | Data pubblika bħal din ta’ spiss tfixkel l-operazzjonijiet immexxija privatament. Arranġamenti kuntrattwali mas-settur kummerċjali ovvjament jinvolvu trattament differenti tad-data. Eżempji jinkludu d-data mhux personali prodotta fit-trasport, fis-settur tal-enerġija, minn satelliti, fir-reġistri tal-artijiet, u f’servizzi pubbliċi oħrajn. |
| --- | --- |

3.15.

Data pubblika bħal din ta’ spiss tfixkel l-operazzjonijiet immexxija privatament. Arranġamenti kuntrattwali mas-settur kummerċjali ovvjament jinvolvu trattament differenti tad-data. Eżempji jinkludu d-data mhux personali prodotta fit-trasport, fis-settur tal-enerġija, minn satelliti, fir-reġistri tal-artijiet, u f’servizzi pubbliċi oħrajn.

| 3.16. | Fid-dawl tad-diskrepanzi kbar deplorabbli fl-Ewropa, il-KESE jiġbed l-attenzjoni għall-fatt li l-fluss ħieles ta’ data fl-Ewropa jista’ jikkontribwixxi wkoll għal konverġenza bejn l-ekonomiji nazzjonali, li hi ta’ interess konsiderevoli kemm għal ekonomiji aktar avvanzati kif ukoll dawk li għadhom lura. L-amministrazzjonijiet pubbliċi jistgħu jintalbu jappoġġjaw u jikkowċjaw lil xulxin sabiex jiġu stabbiliti l-mekkaniżmi adatti. |
| --- | --- |

3.16.

Fid-dawl tad-diskrepanzi kbar deplorabbli fl-Ewropa, il-KESE jiġbed l-attenzjoni għall-fatt li l-fluss ħieles ta’ data fl-Ewropa jista’ jikkontribwixxi wkoll għal konverġenza bejn l-ekonomiji nazzjonali, li hi ta’ interess konsiderevoli kemm għal ekonomiji aktar avvanzati kif ukoll dawk li għadhom lura. L-amministrazzjonijiet pubbliċi jistgħu jintalbu jappoġġjaw u jikkowċjaw lil xulxin sabiex jiġu stabbiliti l-mekkaniżmi adatti.

| 3.17. | Il-Komunikazzjoni ma tindirizzax aspetti ta’ data f’diversi lingwi relatati mal-fluss liberu ta’ data jew l-aċċess għad-data. Billi d-data lingwistika tista’ wkoll tinħoloq biss mill-magni, fil-fehma tal-KESE l-Kummissjoni għandha tintensifika l-isforzi tagħha biex tappoġġja r-riċerka u l-innovazzjoni, u l-iskjerament għal traduzzjoni awtomatika ta’ data espressa fi diversi lingwi bil-lingwi uffiċjali kollha tal-UE. |
| --- | --- |

3.17.

Il-Komunikazzjoni ma tindirizzax aspetti ta’ data f’diversi lingwi relatati mal-fluss liberu ta’ data jew l-aċċess għad-data. Billi d-data lingwistika tista’ wkoll tinħoloq biss mill-magni, fil-fehma tal-KESE l-Kummissjoni għandha tintensifika l-isforzi tagħha biex tappoġġja r-riċerka u l-innovazzjoni, u l-iskjerament għal traduzzjoni awtomatika ta’ data espressa fi diversi lingwi bil-lingwi uffiċjali kollha tal-UE.

| 3.18. | Il-KESE jenfasizza l-ħtieġa għal approċċ olistiku u li jitrawwem sens ta’ skop komuni fil-Kunsill Kompetittività u lil hinn biex tinħoloq fiduċja reċiproka. Il-fiduċja hija essenzjali. Il-ftuħ tas-suq Ewropew għall-fluss liberu ta’ data mhux personali għandu wkoll impatt politiku profond. Jinqalgħu f’dan ir-rigward varjetà wiesgħa ta’ kwistjonijiet, bħat-tisħiħ tal-bażi tas-suq uniku u l-innovazzjoni f’kumpaniji kbar u żgħar, it-titjib tal-prospetti għat-tkabbir ekonomiku u l-impjiegi, il-promozzjoni tal-konverġenza ekonomika bejn l-Istati Membri, u l-kompetittività. |
| --- | --- |

3.18.

Il-KESE jenfasizza l-ħtieġa għal approċċ olistiku u li jitrawwem sens ta’ skop komuni fil-Kunsill Kompetittività u lil hinn biex tinħoloq fiduċja reċiproka. Il-fiduċja hija essenzjali. Il-ftuħ tas-suq Ewropew għall-fluss liberu ta’ data mhux personali għandu wkoll impatt politiku profond. Jinqalgħu f’dan ir-rigward varjetà wiesgħa ta’ kwistjonijiet, bħat-tisħiħ tal-bażi tas-suq uniku u l-innovazzjoni f’kumpaniji kbar u żgħar, it-titjib tal-prospetti għat-tkabbir ekonomiku u l-impjiegi, il-promozzjoni tal-konverġenza ekonomika bejn l-Istati Membri, u l-kompetittività.

4.   L-aċċess għad-data u t-trasferiment ta’ data fis-suq

| 4.1. | Il-Komunikazzjoni tagħti ħarsa lejn għadd kbir ta’ interazzjonijiet possibbli bejn kumpaniji ta’ kull daqs fil-qasam tad-data (minn negozju għal negozju, jew B2B). Is-servizzi pubbliċi għandhom jiġu kkunsidrati wkoll. Id-diversità ta’ data hija bla tarf u l-iżvilupp tagħha għalhekk mhux prevedibbli. |
| --- | --- |

4.1.

Il-Komunikazzjoni tagħti ħarsa lejn għadd kbir ta’ interazzjonijiet possibbli bejn kumpaniji ta’ kull daqs fil-qasam tad-data (minn negozju għal negozju, jew B2B). Is-servizzi pubbliċi għandhom jiġu kkunsidrati wkoll. Id-diversità ta’ data hija bla tarf u l-iżvilupp tagħha għalhekk mhux prevedibbli.

| 4.2. | Il-Kummissjoni ġustament tagħti prijorità lill-objettiv ta’ aċċess għal settijiet tad-data kbar u diversi minn atturi fis-suq ta’ kull tip. Hija tissottolinja bosta ostakli għall-aċċess ħieles u tinnota li “l-iskambju tad-data attwalment jibqa’ limitat” (14). |
| --- | --- |

4.2.

Il-Kummissjoni ġustament tagħti prijorità lill-objettiv ta’ aċċess għal settijiet tad-data kbar u diversi minn atturi fis-suq ta’ kull tip. Hija tissottolinja bosta ostakli għall-aċċess ħieles u tinnota li “l-iskambju tad-data attwalment jibqa’ limitat” (14).

| 4.3. | Ir-raġunijiet għaliex il-kumpaniji jżommu d-data għalihom infushom huma ċari. Il-prodotti u s-servizzi huma prodotti abbażi ta’ skemi ta’ produzzjoni tal-kumpaniji jew, b’mod aktar ġenerali, strateġiji tal-kumpaniji, li mhumiex maqsuma ma’ oħrajn. Il-libertà kuntrattwali għandha tiġi rispettata u żgurata bħala punt ta’ prinċipju (15). |
| --- | --- |

4.3.

Ir-raġunijiet għaliex il-kumpaniji jżommu d-data għalihom infushom huma ċari. Il-prodotti u s-servizzi huma prodotti abbażi ta’ skemi ta’ produzzjoni tal-kumpaniji jew, b’mod aktar ġenerali, strateġiji tal-kumpaniji, li mhumiex maqsuma ma’ oħrajn. Il-libertà kuntrattwali għandha tiġi rispettata u żgurata bħala punt ta’ prinċipju (15).

| 4.4. | L-istampa hija varjata ħafna. Kumpaniji kbar ħafna drabi jkollhom għad-dispożizzjoni tagħhom ir-riċerka tagħhom stess, b’panorama wiesgħa ta’ applikazzjonijiet possibbli. Kumpaniji iżgħar min-natura tagħhom stess għandhom ambitu limitat. Iżda f’kull każ l-argumenti għall-kondiviżjoni tad-data ma’ kumpaniji oħrajn huma prevalenti, b’vantaġġi diretti għall-kumpaniji kollha involuti. |
| --- | --- |

4.4.

L-istampa hija varjata ħafna. Kumpaniji kbar ħafna drabi jkollhom għad-dispożizzjoni tagħhom ir-riċerka tagħhom stess, b’panorama wiesgħa ta’ applikazzjonijiet possibbli. Kumpaniji iżgħar min-natura tagħhom stess għandhom ambitu limitat. Iżda f’kull każ l-argumenti għall-kondiviżjoni tad-data ma’ kumpaniji oħrajn huma prevalenti, b’vantaġġi diretti għall-kumpaniji kollha involuti.

| 4.5. | Bħala regola, id-drittijiet tal-proprjetà intellettwali ma jkoprux data M2M. Jekk dan ikun il-każ, il-liġi tal-UE hija fis-seħħ għall-applikazzjonijiet speċifiċi li għandhom bżonn ta’ protezzjoni legali. F’każijiet oħra, din id-data u l-mod li bih tiġi ttrattata, tibqa’ soġġetta għal soluzzjonijiet kuntrattwali, pereżempju s-sjieda tad-data u l-prezzijiet. |
| --- | --- |

4.5.

Bħala regola, id-drittijiet tal-proprjetà intellettwali ma jkoprux data M2M. Jekk dan ikun il-każ, il-liġi tal-UE hija fis-seħħ għall-applikazzjonijiet speċifiċi li għandhom bżonn ta’ protezzjoni legali. F’każijiet oħra, din id-data u l-mod li bih tiġi ttrattata, tibqa’ soġġetta għal soluzzjonijiet kuntrattwali, pereżempju s-sjieda tad-data u l-prezzijiet.

| 4.6. | Il-qafas legali dwar id-data għandu jiżgura l-protezzjoni tad-drittijiet ta’ kumpaniji bl-istess mod kif jipproteġi l-oġġetti fiżiċi. |
| --- | --- |

4.6.

Il-qafas legali dwar id-data għandu jiżgura l-protezzjoni tad-drittijiet ta’ kumpaniji bl-istess mod kif jipproteġi l-oġġetti fiżiċi.

| 4.7. | Ftit li xejn hemm bżonn għal miżuri leġislattivi ġodda. Ir-regolazzjoni eżistenti tkopri ħafna mill-oqsma u tista’, jekk ikun meħtieġ, tiġi abbozzata mill-ġdid skont ir-rekwiżiti speċjali tal-era diġitali. |
| --- | --- |

4.7.

Ftit li xejn hemm bżonn għal miżuri leġislattivi ġodda. Ir-regolazzjoni eżistenti tkopri ħafna mill-oqsma u tista’, jekk ikun meħtieġ, tiġi abbozzata mill-ġdid skont ir-rekwiżiti speċjali tal-era diġitali.

| 4.8. | Minħabba d-dinamika attwali u n-nuqqas ta’ prevedibilità tal-iżviluppi, qafas ġenerali ta’ standards eventwali bl-ebda mod ma għandu jfixkel l-innovazzjoni. L-istandards eżistenti ħafna drabi jillimitaw l-innovazzjonijiet, u standards ġodda ma tantx jistgħu jiġu stabbiliti mingħajr għarfien aħjar tal-iżviluppi. Għalhekk huma meħtieġa modi ġodda kif wieħed jirregola. Il-portabbiltà għandha tiġi promossa. |
| --- | --- |

4.8.

Minħabba d-dinamika attwali u n-nuqqas ta’ prevedibilità tal-iżviluppi, qafas ġenerali ta’ standards eventwali bl-ebda mod ma għandu jfixkel l-innovazzjoni. L-istandards eżistenti ħafna drabi jillimitaw l-innovazzjonijiet, u standards ġodda ma tantx jistgħu jiġu stabbiliti mingħajr għarfien aħjar tal-iżviluppi. Għalhekk huma meħtieġa modi ġodda kif wieħed jirregola. Il-portabbiltà għandha tiġi promossa.

| 4.9. | Ir-responsabbiltà hija kwistjoni problematika (16). Xi direttivi huma fis-seħħ, u hekk kif l-ambitu tat-teknoloġija jitwessa’, jistgħu jkun li jkollhom jiġu riveduti, pereżempju biex id-Direttiva dwar ir-Responsabbiltà tal-Prodotti tinkludi wkoll l-IoT u l-Intelliġenza Artifiċjali. L-M2M jistgħu jeħtieġu dispożizzjonijiet legali speċjali dwar ir-responsabbiltà. Meta wieħed iqis il-varjetà kbira ta’ relazzjonijiet li qed jinbidlu kontinwament bejn il-kumpaniji f’dak li għandu x’jaqsam ma’ data, il-KESE jemmen li r-regolazzjoni eżistenti hija fil-biċċa l-kbira tagħha sodisfaċenti. Kull regolament ġdid għandu jrawwem l-innovazzjoni u ċertament mhux ifixkilha. |
| --- | --- |

4.9.

Ir-responsabbiltà hija kwistjoni problematika (16). Xi direttivi huma fis-seħħ, u hekk kif l-ambitu tat-teknoloġija jitwessa’, jistgħu jkun li jkollhom jiġu riveduti, pereżempju biex id-Direttiva dwar ir-Responsabbiltà tal-Prodotti tinkludi wkoll l-IoT u l-Intelliġenza Artifiċjali. L-M2M jistgħu jeħtieġu dispożizzjonijiet legali speċjali dwar ir-responsabbiltà. Meta wieħed iqis il-varjetà kbira ta’ relazzjonijiet li qed jinbidlu kontinwament bejn il-kumpaniji f’dak li għandu x’jaqsam ma’ data, il-KESE jemmen li r-regolazzjoni eżistenti hija fil-biċċa l-kbira tagħha sodisfaċenti. Kull regolament ġdid għandu jrawwem l-innovazzjoni u ċertament mhux ifixkilha.

| 4.10. | Fluss jew trasferiment akbar ta’ data jista’ jinkiseb permezz ta’ kuntratti bejn in-negozji, permezz tal-użu ta’ pjattaformi u workshops eżistenti jew ġodda, preferibbilment fuq bażi internazzjonali, permezz ta’ interfaces ta’ programmar tal-applikazzjonijiet (Application Programming Interfaces) (17), u permezz tat-tisħiħ ta’ relazzjonijiet immirati bejn ix-xjenza u l-kumpaniji. Ix-xjenza għandha wkoll tkun rappreżentata fi pjattaformi u workshops. Ħafna minn dawn huma diġà fis-seħħ għal Industrija 4.0, pereżempju laboratorji reġjonali fuq il-post. It-tixrid tad-data prodotta minn ċentri ta’ riċerka u ffinanzjata minn fondi pubbliċi għandu jsir obbligatorju (18). |
| --- | --- |

4.10.

Fluss jew trasferiment akbar ta’ data jista’ jinkiseb permezz ta’ kuntratti bejn in-negozji, permezz tal-użu ta’ pjattaformi u workshops eżistenti jew ġodda, preferibbilment fuq bażi internazzjonali, permezz ta’ interfaces ta’ programmar tal-applikazzjonijiet (Application Programming Interfaces) (17), u permezz tat-tisħiħ ta’ relazzjonijiet immirati bejn ix-xjenza u l-kumpaniji. Ix-xjenza għandha wkoll tkun rappreżentata fi pjattaformi u workshops. Ħafna minn dawn huma diġà fis-seħħ għal Industrija 4.0, pereżempju laboratorji reġjonali fuq il-post. It-tixrid tad-data prodotta minn ċentri ta’ riċerka u ffinanzjata minn fondi pubbliċi għandu jsir obbligatorju (18).

| 4.11. | Il-KESE huwa favur “postijiet tal-ittestjar” u postijiet tas-suq miftuħ għall-kummerċ tad-data sabiex iħeġġu lil dawk li qed ixaqilbu lejn aktar ftuħ. Żoni ta’ bażi komuni, jistgħu jiġu identifikati u kkonsolidati. Organizzazzjoni waħda għandha tkun responsabbli biex tidentifika l-ħtiġijiet għall-ittestjar tal-oqsma u tiffaċilita kooperazzjoni produttiva u ta’ kwalità għolja bejn l-aġenziji involuti. |
| --- | --- |

4.11.

Il-KESE huwa favur “postijiet tal-ittestjar” u postijiet tas-suq miftuħ għall-kummerċ tad-data sabiex iħeġġu lil dawk li qed ixaqilbu lejn aktar ftuħ. Żoni ta’ bażi komuni, jistgħu jiġu identifikati u kkonsolidati. Organizzazzjoni waħda għandha tkun responsabbli biex tidentifika l-ħtiġijiet għall-ittestjar tal-oqsma u tiffaċilita kooperazzjoni produttiva u ta’ kwalità għolja bejn l-aġenziji involuti.

| 4.12. | Il-KESE jiġbed l-attenzjoni għal inizjattiva utli ħafna mnedija fl-2014 mill-Kummissjoni u l-Big Data Value Association (19). Stqarrija reċenti miż-żewġ imsieħba enfasizzat erba’ strumenti ewlenin li se jiġu implimentati mis-sħubija pubblika-privata:






  — | dimostraturi fuq skala kbira (“proġetti ta’ dimostrazzjoni”) f’setturi industrijali; |
| --- | --- | --- |

4.12.

Il-KESE jiġbed l-attenzjoni għal inizjattiva utli ħafna mnedija fl-2014 mill-Kummissjoni u l-Big Data Value Association (19). Stqarrija reċenti miż-żewġ imsieħba enfasizzat erba’ strumenti ewlenin li se jiġu implimentati mis-sħubija pubblika-privata:

—

dimostraturi fuq skala kbira (“proġetti ta’ dimostrazzjoni”) f’setturi industrijali;

| — | l-integrazzjoni tad-data u l-esperimentazzjoni (“spazji tal-innovazzjoni”); |
| --- | --- |

—

l-integrazzjoni tad-data u l-esperimentazzjoni (“spazji tal-innovazzjoni”);

| — | proġetti tekniċi f’oqsma ewlenin; |
| --- | --- |

—

proġetti tekniċi f’oqsma ewlenin;

| — | in-netwerking, il-bini tal-komunità u l-appoġġ politiku. |
| --- | --- |

—

in-netwerking, il-bini tal-komunità u l-appoġġ politiku.

Dan huwa approċċ eżemplari għal aktar inizjattivi Ewropej. Barra minn PPPs ta’ riċerka, hemm Inizjattivi Teknoloġiċi Konġunti ffokati fuq l-innovazzjoni.

| 4.13. | Mudelli ta’ kuntratti Ewropej għall-kooperazzjoni jistgħu jkunu alternattiva. |
| --- | --- |

4.13.

Mudelli ta’ kuntratti Ewropej għall-kooperazzjoni jistgħu jkunu alternattiva.

5.   Is-sensibilizzazzjoni u l-attitudini fin-negozju

| 5.1. | Minbarra d-dispożizzjonijiet regolatorji u prattiċi, ekonomija diġitali soda tesiġi klima iktar miftuħa fil-qasam tan-negozju Ewropew. Qabelxejn, hija kwistjoni ta’ sensibilizzazzjoni u ta’ attitudni sabiex wieħed jaġixxi b’mod proattiv lejn il-bidla fl-approċċ. |
| --- | --- |

5.1.

Minbarra d-dispożizzjonijiet regolatorji u prattiċi, ekonomija diġitali soda tesiġi klima iktar miftuħa fil-qasam tan-negozju Ewropew. Qabelxejn, hija kwistjoni ta’ sensibilizzazzjoni u ta’ attitudni sabiex wieħed jaġixxi b’mod proattiv lejn il-bidla fl-approċċ.

| 5.2. | L-ekonomija dinjija kollha kemm hi tinsab fi trasformazzjoni profonda. L-industriji kollha – kbar u żgħar – għandhom ikunu involuti f’dan il-proċess, fejn m’għandha ssir ebda oppożizzjoni bejn industriji eżistenti u setturi iżgħar, l-ebda oppożizzjoni bejn dawk “qodma” u “ġodda”. Il-kompetenzi ewlenin Ewropej għandhom jinbidlu, b’iktar ħeffa u b’mod iktar effettiv, u l-industriji kollha għandhom jingħataw is-setgħa li jieħdu sehem f’dak il-proċess. |
| --- | --- |

5.2.

L-ekonomija dinjija kollha kemm hi tinsab fi trasformazzjoni profonda. L-industriji kollha – kbar u żgħar – għandhom ikunu involuti f’dan il-proċess, fejn m’għandha ssir ebda oppożizzjoni bejn industriji eżistenti u setturi iżgħar, l-ebda oppożizzjoni bejn dawk “qodma” u “ġodda”. Il-kompetenzi ewlenin Ewropej għandhom jinbidlu, b’iktar ħeffa u b’mod iktar effettiv, u l-industriji kollha għandhom jingħataw is-setgħa li jieħdu sehem f’dak il-proċess.

| 5.3. | Il-proċess innifsu huwa fil-biċċa l-kbira tiegħu minn isfel għal fuq u b’hekk kwistjoni għas-settur tan-negozju u l-kumpaniji. Barra mill-għodod siewja li l-Kummissjoni tippreżenta (20) biex is-swieq isiru iktar sensittivi biex jagħmlu aġġustamenti proattivi, il-KESE jiġbed l-attenzjoni għall-ħtieġa li jkun hemm bidla fil-mentalità f’ħafna partijiet tal-kummerċ Ewropew. |
| --- | --- |

5.3.

Il-proċess innifsu huwa fil-biċċa l-kbira tiegħu minn isfel għal fuq u b’hekk kwistjoni għas-settur tan-negozju u l-kumpaniji. Barra mill-għodod siewja li l-Kummissjoni tippreżenta (20) biex is-swieq isiru iktar sensittivi biex jagħmlu aġġustamenti proattivi, il-KESE jiġbed l-attenzjoni għall-ħtieġa li jkun hemm bidla fil-mentalità f’ħafna partijiet tal-kummerċ Ewropew.

| 5.4. | Id-data hija kwistjoni sensittiva għall-kumpaniji u fil-ġejjieni dan se jiżdied. Għadd limitat biss ta’ kumpaniji huma favur data miftuħa (open data). Se tkun utli lista ta’ eżempji li għandhom jiġu stabbiliti mill-Kummissjoni. Barra minn hekk, ħafna kumpaniji xorta għadhom jemmnu ħażin li l-livell sofistikat tal-manifattura attwali tagħhom se jiggarantixxi l-pożizzjonijiet fis-suq fil-futur. |
| --- | --- |

5.4.

Id-data hija kwistjoni sensittiva għall-kumpaniji u fil-ġejjieni dan se jiżdied. Għadd limitat biss ta’ kumpaniji huma favur data miftuħa (open data). Se tkun utli lista ta’ eżempji li għandhom jiġu stabbiliti mill-Kummissjoni. Barra minn hekk, ħafna kumpaniji xorta għadhom jemmnu ħażin li l-livell sofistikat tal-manifattura attwali tagħhom se jiggarantixxi l-pożizzjonijiet fis-suq fil-futur.

| 5.5. | Id-differenzi bejn l-Istati Uniti u l-Ewropa huma impressjonanti. It-tradizzjonijiet ta’ inġinerija fl-Ewropa għandhom tendenza lejn mentalità magħluqa. L-inġinerija avvanzata u livell għoli ta’ professjonalità fl-immaniġġjar tad-data huma deċiżivi għal vantaġġ kompetittiv. L-Istati Uniti hija avvanzata ħafna fil-B2C (min-negozju għall-konsumatur), u iktar moħħha miftuħ dwar l-aċċess mingħajr ħlas. L-Ewropa hija avvanzata ħafna fil-produzzjoni ta’ kwalità għolja u l-B2B, filwaqt li l-kumpaniji jridu jibqgħu fil-kontroll tad-data tagħhom stess. |
| --- | --- |

5.5.

Id-differenzi bejn l-Istati Uniti u l-Ewropa huma impressjonanti. It-tradizzjonijiet ta’ inġinerija fl-Ewropa għandhom tendenza lejn mentalità magħluqa. L-inġinerija avvanzata u livell għoli ta’ professjonalità fl-immaniġġjar tad-data huma deċiżivi għal vantaġġ kompetittiv. L-Istati Uniti hija avvanzata ħafna fil-B2C (min-negozju għall-konsumatur), u iktar moħħha miftuħ dwar l-aċċess mingħajr ħlas. L-Ewropa hija avvanzata ħafna fil-produzzjoni ta’ kwalità għolja u l-B2B, filwaqt li l-kumpaniji jridu jibqgħu fil-kontroll tad-data tagħhom stess.

| 5.6. | Għandha tingħata konsiderazzjoni serja dwar jekk l-Ewropa għandhiex l-kapaċità biex bħalissa tittratta kif suppost il-big data. Fi kliem ieħor, il-kumpaniji tal-UE jridu jiffaċċjaw l-isfida li fl-Istati Uniti l-kapaċità li tittrasforma d-data f’kummerċ hija komuni ħafna, li jfisser li d-data li se jkollhom jindirizzaw tinsab maħżuna fuq servers ta’ kumpaniji Amerikani, inkluż algoritmi xierqa sabiex jinħolqu ideat ġodda (21). |
| --- | --- |

5.6.

Għandha tingħata konsiderazzjoni serja dwar jekk l-Ewropa għandhiex l-kapaċità biex bħalissa tittratta kif suppost il-big data. Fi kliem ieħor, il-kumpaniji tal-UE jridu jiffaċċjaw l-isfida li fl-Istati Uniti l-kapaċità li tittrasforma d-data f’kummerċ hija komuni ħafna, li jfisser li d-data li se jkollhom jindirizzaw tinsab maħżuna fuq servers ta’ kumpaniji Amerikani, inkluż algoritmi xierqa sabiex jinħolqu ideat ġodda (21).

| 5.7. | Jeħtieġ tittieħed azzjoni urġenti għall-bidla. L-aħjar triq ’il quddiem tkun li tiġi adottata strateġija ta’ preżervazzjoni tas-saħħa attwali fil-manifattura, filwaqt li jkun hemm iżjed ftuħ għal flussi akbar ta’ data. Il-proċess tal-bidla ma jistax isir mil-lum għal għada, iżda biss permezz ta’ passi inkrementali. In-negozju Ewropew irid isib il-mod Ewropew l-iżjed effettiv: mhux ġlieda kontra l-kurrent iżda tibdil b’mod aċċettabbli (22). |
| --- | --- |

5.7.

Jeħtieġ tittieħed azzjoni urġenti għall-bidla. L-aħjar triq ’il quddiem tkun li tiġi adottata strateġija ta’ preżervazzjoni tas-saħħa attwali fil-manifattura, filwaqt li jkun hemm iżjed ftuħ għal flussi akbar ta’ data. Il-proċess tal-bidla ma jistax isir mil-lum għal għada, iżda biss permezz ta’ passi inkrementali. In-negozju Ewropew irid isib il-mod Ewropew l-iżjed effettiv: mhux ġlieda kontra l-kurrent iżda tibdil b’mod aċċettabbli (22).

| 5.8. | Ħafna kumpaniji Ewropej ikollhom ilaħħqu mal-oħrajn, kemm billi jrawmu l-abbiltà tagħhom li jaħdmu b’data kif ukoll billi jtejbu l-manifattura. Forsi jaf jinstema’ stramb, iżda f’għadd ta’ kumpaniji l-ftuħ u t-trasparenza fir-rigward tal-big data għandhom jibdew billi jinbidlu l-proċeduri interni u l-approċċi interni tal-kumpanija. |
| --- | --- |

5.8.

Ħafna kumpaniji Ewropej ikollhom ilaħħqu mal-oħrajn, kemm billi jrawmu l-abbiltà tagħhom li jaħdmu b’data kif ukoll billi jtejbu l-manifattura. Forsi jaf jinstema’ stramb, iżda f’għadd ta’ kumpaniji l-ftuħ u t-trasparenza fir-rigward tal-big data għandhom jibdew billi jinbidlu l-proċeduri interni u l-approċċi interni tal-kumpanija.

| 5.9. | Kwistjoni ewlenija hija dik ta’ mudelli ta’ negozju flessibbli u aktar faċilment adattabbli li b’mod gradwali jieħu post ix-xenarju tradizzjonali ta’ negozji tal-manifattura integrati vertikalment (23). Dawn il-mudelli ta’ negozju għandhom jippermettu lill-kumpaniji joperaw b’mod aktar effettiv fl-ambjent ta’ għadd dejjem akbar ta’ prodotti u servizzi u l-integrazzjoni sħiħa tal-manifattura u s-servizzi. Il-kumpaniji xi drabi għandhom jaċċettaw żvantaġġi sabiex jiksbu aktar vantaġġi. |
| --- | --- |

5.9.

Kwistjoni ewlenija hija dik ta’ mudelli ta’ negozju flessibbli u aktar faċilment adattabbli li b’mod gradwali jieħu post ix-xenarju tradizzjonali ta’ negozji tal-manifattura integrati vertikalment (23). Dawn il-mudelli ta’ negozju għandhom jippermettu lill-kumpaniji joperaw b’mod aktar effettiv fl-ambjent ta’ għadd dejjem akbar ta’ prodotti u servizzi u l-integrazzjoni sħiħa tal-manifattura u s-servizzi. Il-kumpaniji xi drabi għandhom jaċċettaw żvantaġġi sabiex jiksbu aktar vantaġġi.

| 5.10. | Jeħtieġ li jiġu organizzati skambji biex tiġi diskussa t-tensjoni bejn il-ħarsien tal-identità tad-data tal-kumpanija u l-ħtieġa indispensabbli għall-innovazzjoni f’kuntest internazzjonali kif ukoll biex jinstabu l-aktar approċċi effettivi sabiex jinfetaħ in-negozju. Il-Kummissjoni tista’ tkun ta’ għajnuna kbira biex dawn l-iskambji jiġu ewropejizzati. |
| --- | --- |

5.10.

Jeħtieġ li jiġu organizzati skambji biex tiġi diskussa t-tensjoni bejn il-ħarsien tal-identità tad-data tal-kumpanija u l-ħtieġa indispensabbli għall-innovazzjoni f’kuntest internazzjonali kif ukoll biex jinstabu l-aktar approċċi effettivi sabiex jinfetaħ in-negozju. Il-Kummissjoni tista’ tkun ta’ għajnuna kbira biex dawn l-iskambji jiġu ewropejizzati.

| 5.11. | Għandhom jiġu ġġenerati ideat biex jinħolqu xi ċentri ta’ eċċellenza bħala kontrobilanċ għal Silicon Valley u l-universitajiet Amerikani l-kbar. |
| --- | --- |

5.11.

Għandhom jiġu ġġenerati ideat biex jinħolqu xi ċentri ta’ eċċellenza bħala kontrobilanċ għal Silicon Valley u l-universitajiet Amerikani l-kbar.

| 5.12. | Eżempju ta’ dan huwa l-ħtieġa li jiġi approfondit is-suq Ewropew ta’ kapital sottożviluppat. It-trattament tal-big data b’mod dinamiku jeħtieġ mhux biss start-ups li jirnexxu, iżda notevolment scaled ups, li minnhom hemm ftit wisq. Suq tal-kapital ta’ riskju aktar dinamiku bbażat fl-Ewropa huwa għalhekk indispensabbli. Miżuri biex isaħħu u jrawmu l-iżvilupp tiegħu, filwaqt li jiġu segwiti l-aħjar prattiki bħal fil-każ tal-eżempju Iżraeljan – għandhom jiġu esplorati u adattati. |
| --- | --- |

5.12.

Eżempju ta’ dan huwa l-ħtieġa li jiġi approfondit is-suq Ewropew ta’ kapital sottożviluppat. It-trattament tal-big data b’mod dinamiku jeħtieġ mhux biss start-ups li jirnexxu, iżda notevolment scaled ups, li minnhom hemm ftit wisq. Suq tal-kapital ta’ riskju aktar dinamiku bbażat fl-Ewropa huwa għalhekk indispensabbli. Miżuri biex isaħħu u jrawmu l-iżvilupp tiegħu, filwaqt li jiġu segwiti l-aħjar prattiki bħal fil-każ tal-eżempju Iżraeljan – għandhom jiġu esplorati u adattati.

| 5.13. | Ir-Renju Unit għandu ekonomija vibranti ta’ ġenerazzjoni tad-data. Il-KESE jemmen li l-industrija Ewropea u dik Brittanika għandhom ikomplu jaħdmu flimkien mill-qrib fuq il-ġenerazzjoni ta’ data miftuħa u trasparenti. |
| --- | --- |

5.13.

Ir-Renju Unit għandu ekonomija vibranti ta’ ġenerazzjoni tad-data. Il-KESE jemmen li l-industrija Ewropea u dik Brittanika għandhom ikomplu jaħdmu flimkien mill-qrib fuq il-ġenerazzjoni ta’ data miftuħa u trasparenti.

6.   Is-soċjetà u s-suq tax-xogħol

| 6.1. | Fehmiet f’opinjonijiet preċedenti tal-KESE (24) dwar l-effetti ta’ Industrija 4.0 fuq is-soċjetà u s-suq tax-xogħol huma daqstant rilevanti fl-era tal-fluss ħieles tad-data. Xi aspetti jeħtieġ li jiġu enfasizzati. |
| --- | --- |

6.1.

Fehmiet f’opinjonijiet preċedenti tal-KESE (24) dwar l-effetti ta’ Industrija 4.0 fuq is-soċjetà u s-suq tax-xogħol huma daqstant rilevanti fl-era tal-fluss ħieles tad-data. Xi aspetti jeħtieġ li jiġu enfasizzati.

| 6.2. | Id-dinamika tal-iżvilupp u t-tixrid tad-data tesiġi fehim sħiħ mis-soċjetà, u b’mod partikolari fost il-forzi tax-xogħol tan-negozji Ewropej. Hemm bżonn ta’ komunikazzjoni aġġornata sabiex jiġu promossi l-għarfien meħtieġ u l-aċċettazzjoni tal-pubbliku dwar il-proċess ta’ trasformazzjoni profonda. L-imsieħba soċjali għandhom ir-rwol tagħhom x’jaqdu. |
| --- | --- |

6.2.

Id-dinamika tal-iżvilupp u t-tixrid tad-data tesiġi fehim sħiħ mis-soċjetà, u b’mod partikolari fost il-forzi tax-xogħol tan-negozji Ewropej. Hemm bżonn ta’ komunikazzjoni aġġornata sabiex jiġu promossi l-għarfien meħtieġ u l-aċċettazzjoni tal-pubbliku dwar il-proċess ta’ trasformazzjoni profonda. L-imsieħba soċjali għandhom ir-rwol tagħhom x’jaqdu.

| 6.3. | Il-fattur uman huwa kruċjali. Għandu jkun hemm djalogu soċjali fil-livelli kollha għall-aġġustamenti meħtieġa u biex jiġu stabbiliti programmi li jħejju lill-impjegati u liż-żgħażagħ għar-realtà l-ġdida. Ħuma meħtieġa ħafna aktar analisti tad-data u xjenzjati tad-data. |
| --- | --- |

6.3.

Il-fattur uman huwa kruċjali. Għandu jkun hemm djalogu soċjali fil-livelli kollha għall-aġġustamenti meħtieġa u biex jiġu stabbiliti programmi li jħejju lill-impjegati u liż-żgħażagħ għar-realtà l-ġdida. Ħuma meħtieġa ħafna aktar analisti tad-data u xjenzjati tad-data.

| 6.4. | Dan jindika wkoll l-isfida tal-iżvilupp ta’ tipi ġodda ta’ organizzazzjonijiet għal taħriġ u kooperazzjoni tal-ħaddiema fil-livelli kollha tas-soċjetà li x-xogħol tagħhom se jonqos. Sistemi soċjali attwali mhumiex adatti għal dawn l-isfidi, bi ftit eċċezzjonijiet bħal “buffer companies” kif intużati pereżempju fil-Finlandja biex ħaddiema li kienu jaħdmu f’oqsma mhux manwali (white collar) jiġu trasferiti għal “crowd working” u fl-istess ħin iżommu l-assigurazzjoni soċjali tagħhom. Kollha għandhom ikunu konxji li issa qed naħdmu f’ambjent differenti. |
| --- | --- |

6.4.

Dan jindika wkoll l-isfida tal-iżvilupp ta’ tipi ġodda ta’ organizzazzjonijiet għal taħriġ u kooperazzjoni tal-ħaddiema fil-livelli kollha tas-soċjetà li x-xogħol tagħhom se jonqos. Sistemi soċjali attwali mhumiex adatti għal dawn l-isfidi, bi ftit eċċezzjonijiet bħal “buffer companies” kif intużati pereżempju fil-Finlandja biex ħaddiema li kienu jaħdmu f’oqsma mhux manwali (white collar) jiġu trasferiti għal “crowd working” u fl-istess ħin iżommu l-assigurazzjoni soċjali tagħhom. Kollha għandhom ikunu konxji li issa qed naħdmu f’ambjent differenti.

| 6.5. | L-iżviluppi fis-suq tax-xogħol u l-inklużjoni soċjali huma wkoll parti minn kunċett usa’ tal-politika industrijali. L-istudji jvarjaw minn previżjonijiet ta’ telf ta’ impjiegi sa 50 %, speċjalment fost ħaddiema professjonisti sa żieda ta’ 20 % ta’ impjiegi ġodda bħala riżultat tad-diġitalizzazzjoni u l-manifattura avvanzata. Il-partijiet kollha kkonċernati għandhom jiffukaw fuq it-tranżizzjoni sabiex jitneħħew l-ostakli għall-aġġustament u jiġu ffaċilitati r-riżultati li joħolqu opportunitajiet ġodda għall-persuni, b’mod partikolari fl-iżvilupp tas-servizzi. |
| --- | --- |

6.5.

L-iżviluppi fis-suq tax-xogħol u l-inklużjoni soċjali huma wkoll parti minn kunċett usa’ tal-politika industrijali. L-istudji jvarjaw minn previżjonijiet ta’ telf ta’ impjiegi sa 50 %, speċjalment fost ħaddiema professjonisti sa żieda ta’ 20 % ta’ impjiegi ġodda bħala riżultat tad-diġitalizzazzjoni u l-manifattura avvanzata. Il-partijiet kollha kkonċernati għandhom jiffukaw fuq it-tranżizzjoni sabiex jitneħħew l-ostakli għall-aġġustament u jiġu ffaċilitati r-riżultati li joħolqu opportunitajiet ġodda għall-persuni, b’mod partikolari fl-iżvilupp tas-servizzi.

| 6.6. | L-edukazzjoni u t-taħriġ fuq il-post tax-xogħol fil-livelli kollha tal-forza tax-xogħol huma ta’ interess kbir f’kull settur u f’kull pajjiż. Dan għandu jkopri aktar oqsma minn dawk li huma biss tekniċi. |
| --- | --- |

6.6.

L-edukazzjoni u t-taħriġ fuq il-post tax-xogħol fil-livelli kollha tal-forza tax-xogħol huma ta’ interess kbir f’kull settur u f’kull pajjiż. Dan għandu jkopri aktar oqsma minn dawk li huma biss tekniċi.

| 6.7. | Il-KESE jiġbed l-attenzjoni għar-rwol ta’ appoġġ li l-Kummissjoni tista’ taqdi biex turi t-triq ’il quddiem u biex tidentifika l-problemi u l-opportunitajiet. Workshops u skambji bbażati fl-UE, inkluż dwar l-aħjar prattiki, għandhom jiġu organizzati bejn in-negozji, l-imsieħba soċjali u l-gvernijiet. Jeħtieġ li jinstabu bażi komuni u approċċi komuni u li dawn jiġu żviluppati fost il-varjetà ta’ kulturi differenti fl-Ewropa. |
| --- | --- |

6.7.

Il-KESE jiġbed l-attenzjoni għar-rwol ta’ appoġġ li l-Kummissjoni tista’ taqdi biex turi t-triq ’il quddiem u biex tidentifika l-problemi u l-opportunitajiet. Workshops u skambji bbażati fl-UE, inkluż dwar l-aħjar prattiki, għandhom jiġu organizzati bejn in-negozji, l-imsieħba soċjali u l-gvernijiet. Jeħtieġ li jinstabu bażi komuni u approċċi komuni u li dawn jiġu żviluppati fost il-varjetà ta’ kulturi differenti fl-Ewropa.

Brussell, 5 ta’ Lulju 2017.

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Georges DASSIS

---

(1)  Il-Komunikazzjoni “Il-Bini ta’ Ekonomija Ewropea tad-Data”, COM(2017) 9 final, 10 ta’ Jannar 2017. Ara wkoll l-ittra motivata tat-2 ta’ Diċembru 2016 minn 14-il kap ta’ stat jew ta’ gvern dwar il-moviment liberu tad-data Non-paper on the Free Flow of Data initiative.

1

(2)  ĠU C 71, 24.2.2016, p. 65.

2

(3)  Komunikazzjoni dwar “Il-Bini ta’ Ekonomija Ewropea tad-Data”, COM(2017) 9 final, 10 ta’ Jannar 2017.

3

(4)  Komunikazzjoni COM(2014) 442 final tat-2 ta’ Lulju 2014 (ĠU C 242, 23.7.2015, p. 61).

4

(5)  The Digital Transformation of Industry, Bundesverband der Deutschen Industrie, 1.2.2015.

5

(6)  GAFA jfisser Google, Apple, Facebook u Amazon, li flimkien għandhom fatturat totali ta’ USD 468 biljun. NATU jfisser Netflix, Airbnb, Tesla u Uber. GAFA bħalissa għandu valur tas-suq ikkombinat ta’ USD 2,3 triljun. Dan kważi jaqbel mal-valur tas-suq tal-50 kumpanija fil-quċċata tal-EURO STOXX, jiġifieri EUR 2,9 triljun. Dan il-fatt jenfasizza l-poter finanzjarju tan-negozju tal-big data/pjattaformi u l-ħolqien ta’ valur enormi tiegħu.

6

(7)  COM(2017) 9 final, p. 2.

7

(8)  Ara wkoll l-ittra tal-2016 ta’ 14-il gvern dwar din il-kwistjoni Non-paper on the Free Flow of Data initiative. Huwa sinjal ħażin li l-ebda mill-pajjiżi l-kbar, ħlief ir-Renju Unit, ma ffirmaw l-ittra?

8

(9)  ĠU C 71, 24.2.2016, p. 65 u ĠU C 389, 21.10.2016, p. 50.

9

(10)  L-FME-CWM, assoċjazzjoni Netherlandiża għall-industrija tat-teknoloġija, tirrakkomanda tim ta’ livell għoli ministerjali biex jikkoordina d-diġitalizzazzjoni fin-Netherlands, 16 ta’ Marzu 2017.

10

(11)  COM (2017) 9 final, p. 5.

11

(12)  COM (2017) 9 final, p. 7.

12

(13)  Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data, Mejju 2016. Għall-pożizzjoni tal-KESE. (ĠU C 229, 31.7.2012, p. 90).

13

(14)  COM (2017) 9 final, p. 10.

14

(15)  Ara wkoll il-kummenti ta’ Orgalime dwar l-inizjattiva li ġejja tal-Kummissjoni Ewropea dwar “Il-bini ta' ekonomija Ewropea tad-data”, 21 ta’ Settembru 2016, u Il-fehmiet Inizjali ta’ DIGITALEUROPE dwar il-Komunikazzjoni dwar Il-bini ta' ekonomija Ewropea tad-data, 14 ta’ Frar 2017.

15

(16)  COM (2017) 9 final, p. 14 u 15.

16

(17)  COM (2017) 9 final, p. 12.

17

(18)  Ir-reġjun tal-Wallonja qed jippjana digriet dwar din il-kwistjoni.

18

(19)  Din l-inizjattiva tqarreb lill-Kummissjoni, ‘l-industrija u ‘l-istituti tar-riċerka lejn xulxin fi “Sħubija Pubblika-Privata (PPP) biex ikun hemm kooperazzjoni f’riċerka u innovazzjoni relatata mad-data, jissaħħaħ il-bini tal-komunità madwar id-data u biex titwitta t-triq għal ekonomija ta’ suċċess mmexxija mid-data fl-Ewropa” (dikjarazzjoni konġunta tal-Kummissjoni Ewropea u l-Big Data Value Association).

19

(20)  COM (2017) 9 final,p. 11 sa 13.

20

(21)  Eżempju ewlieni huwa l-industrija tal-karozzi, fejn l-Ewropa hija b’saħħitha ħafna, b’kuntrast ma’ kunċetti totalment ġodda bħal Google li mhux se tbiegħ karozzi, iżda, f’interfaċċja mal-klijent, il-mobilità u l-pakketti ta’ mobilità.

21

(22)  Ara WHITE PAPER PJATTAFORMI DIĠIRALI White Paper dwar Politika regolatorja diġitali għat-tkabbir, l-innovazzjoni, il-kompetizzjoni u l-parteċipazzjoni, Gvern Ġermaniż, Ministeru Federal għall-Affarijiet Ekonomiċi u l-Enerġija, Marzu 2017.

22

(23)  L-iżvilupp futur tal-industrija tal-karozzi huwa eżempju ċar: ara l-Opinjoni tal-KESE CCMI/148, 22 ta’ Frar 2017.

23

(24)  ĠU C 13, 15.1.2016, p. 161.

24

---

| 13.10.2017 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 345/138 |
| --- | --- | --- | --- |

13.10.2017

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 345/138

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar ir-rispett għall-ħajja privata u l-protezzjoni ta’ data personali f’komunikazzjoni elettronika u li jħassar id-Direttiva 2002/58/KE (Regolament ‘dwar il-Privatezza u l-Komunikazzjoni Elettronika’)”

[COM(2017) 10 final — 2017/0003 (COD)]

(2017/C 345/23)

| Relatur: | Laure BATUT |
| --- | --- |

Relatur:

Laure BATUT

| Konsultazzjoni | Parlament Ewropew, 16.2.2017
  Kunsill tal-Unjoni Ewropea, 9.3.2017 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikoli 16 u 114 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea |
| | |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni Speċjalizzata għat-Trasport, l-Enerġija, l-Infrastruttura u s-Soċjetà tal-Informazzjoni |
| Adottata fis-sezzjoni | 14.6.2017 |
| Adottata fil-plenarja | 5.7.2017 |
| Sessjoni plenarja Nru | 527 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 155/0/5 |

Konsultazzjoni

Parlament Ewropew, 16.2.2017

Kunsill tal-Unjoni Ewropea, 9.3.2017

Bażi legali

Artikoli 16 u 114 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni Speċjalizzata għat-Trasport, l-Enerġija, l-Infrastruttura u s-Soċjetà tal-Informazzjoni

Adottata fis-sezzjoni

14.6.2017

Adottata fil-plenarja

5.7.2017

Sessjoni plenarja Nru

527

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

155/0/5

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-KESE jikkundanna bil-qawwa li s-sovrapożizzjoni tat-testi dwar il-protezzjoni tad-data, l-ammont kbir ta’ testi, u l-fatt li huma tant kumplessi, u li wieħed irid jikkonsulta minn test għal ieħor kontinwament sabiex jifhem, ifisser li l-qari u l-implimentazzjoni tagħhom huwa improbabbli ħlief għal grupp żgħir ta’ nies bl-għarfien speċjalizzat, u b’hekk il-valur miżjud tagħhom mhuwiex aċċessibbli għaċ-ċittadin. Dan huwa ċar fl-abbozz kollu tar-regolament. Huwa jirrakkomanda l-pubblikazzjoni onlajn ta’ fuljett li jiddeskrivi fil-qosor lill-pubbliku u jagħmel l-informazzjoni aċċessibbli għal kulħadd. |
| --- | --- |

1.1.

Il-KESE jikkundanna bil-qawwa li s-sovrapożizzjoni tat-testi dwar il-protezzjoni tad-data, l-ammont kbir ta’ testi, u l-fatt li huma tant kumplessi, u li wieħed irid jikkonsulta minn test għal ieħor kontinwament sabiex jifhem, ifisser li l-qari u l-implimentazzjoni tagħhom huwa improbabbli ħlief għal grupp żgħir ta’ nies bl-għarfien speċjalizzat, u b’hekk il-valur miżjud tagħhom mhuwiex aċċessibbli għaċ-ċittadin. Dan huwa ċar fl-abbozz kollu tar-regolament. Huwa jirrakkomanda l-pubblikazzjoni onlajn ta’ fuljett li jiddeskrivi fil-qosor lill-pubbliku u jagħmel l-informazzjoni aċċessibbli għal kulħadd.

| 1.2. | Il-KESE jenfasizza li fost l-alternattivi proposti fl-analiżi tal-impatt, il-Kummissjoni għażlet dik li tirrinforza b’mod “imkejjel” ir-rispett għall-privatezza. Tista’ tiggarantixxi bilanċ mal-interessi tal-industrija? Il-Kummissjoni ma tippreċiżax liema aspetti tat-tisħiħ sinifikanti tar-rispett tal-privatezza jistgħu jkunu ta’ ħsara għall-interessi tal-industrija. Din il-pożizzjoni ddgħajjef it-test mill-bidu nett. |
| --- | --- |

1.2.

Il-KESE jenfasizza li fost l-alternattivi proposti fl-analiżi tal-impatt, il-Kummissjoni għażlet dik li tirrinforza b’mod “imkejjel” ir-rispett għall-privatezza. Tista’ tiggarantixxi bilanċ mal-interessi tal-industrija? Il-Kummissjoni ma tippreċiżax liema aspetti tat-tisħiħ sinifikanti tar-rispett tal-privatezza jistgħu jkunu ta’ ħsara għall-interessi tal-industrija. Din il-pożizzjoni ddgħajjef it-test mill-bidu nett.

| 1.3. | Il-KESE jirrakkomanda li l-Kummissjoni:






  1. | tikkunsidra li llum kollox jista’ jsir data u jiġi kkomunikat b’mod elettroniku b’konsegwenzi għall-privatezza tal-persuni fiżiċi u ġuridiċi; |
| --- | --- | --- |

1.3.

Il-KESE jirrakkomanda li l-Kummissjoni:

1.

tikkunsidra li llum kollox jista’ jsir data u jiġi kkomunikat b’mod elettroniku b’konsegwenzi għall-privatezza tal-persuni fiżiċi u ġuridiċi;

| 2. | tiċċara l-applikazzjoni tal-Karta Ewropea tad-Drittijiet Fundamentali u tad-drittijiet tal-bniedem fil-proposta (l-Artikoli 5, 8 u 11) kif ukoll il-possibilitajiet ta’ restrizzjoni li jistgħu jsiru mil-liġijiet nazzjonali (il-premessa 26); |
| --- | --- |

2.

tiċċara l-applikazzjoni tal-Karta Ewropea tad-Drittijiet Fundamentali u tad-drittijiet tal-bniedem fil-proposta (l-Artikoli 5, 8 u 11) kif ukoll il-possibilitajiet ta’ restrizzjoni li jistgħu jsiru mil-liġijiet nazzjonali (il-premessa 26);

| 3. | tirrevedi l-Artikoli 5 u 6 tal-proposta. Billi permezz tagħhom isiru komunikazzjonijiet elettroniċi, l-Internet u t-telefonija mobbli huma servizzi ta’ interess ġenerali li l-aċċess għalihom għandu jkun universali, disponibbli u affordabbli mingħajr mal-konsumaturi jkunu mġiegħla, biex jibbenefikaw minn dawn is-servizzi, jippermettu t-trattament tad-data tagħhom kif meħtieġ mill-operatur. Għaldaqstant, irid ikun previst l-obbligu li tiġi proposta sistematikament lill-utent il-possibbiltà li jirrifjuta abbażi ta’ informazzjoni li tinftiehem (cookies, tracking wall, eċċ.). |
| --- | --- |

3.

tirrevedi l-Artikoli 5 u 6 tal-proposta. Billi permezz tagħhom isiru komunikazzjonijiet elettroniċi, l-Internet u t-telefonija mobbli huma servizzi ta’ interess ġenerali li l-aċċess għalihom għandu jkun universali, disponibbli u affordabbli mingħajr mal-konsumaturi jkunu mġiegħla, biex jibbenefikaw minn dawn is-servizzi, jippermettu t-trattament tad-data tagħhom kif meħtieġ mill-operatur. Għaldaqstant, irid ikun previst l-obbligu li tiġi proposta sistematikament lill-utent il-possibbiltà li jirrifjuta abbażi ta’ informazzjoni li tinftiehem (cookies, tracking wall, eċċ.).

| 4. | tistabbilixxi b’mod ċar li l-lex specialis proposta biex tikkompleta r-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data tirrispetta l-prinċipji ġenerali ta’ dan it-test u ma tnaqqasx mill-protezzjonijiet li stabbilixxa, u li kwalunkwe pproċessar, inkluż il-kejl tal-udjenza tal-web (web audience measuring) ikun soġġett għall-prinċipji tar-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data (l-Artikolu 8); |
| --- | --- |

4.

tistabbilixxi b’mod ċar li l-lex specialis proposta biex tikkompleta r-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data tirrispetta l-prinċipji ġenerali ta’ dan it-test u ma tnaqqasx mill-protezzjonijiet li stabbilixxa, u li kwalunkwe pproċessar, inkluż il-kejl tal-udjenza tal-web (web audience measuring) ikun soġġett għall-prinċipji tar-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data (l-Artikolu 8);

| 5. | tiżgura stabilità regolatorja liċ-ċittadini u lill-impriżi u, għalhekk, tiċċara t-test tar-Regolament u l-kontenut tal-miżuri ta’ implimentazzjoni biex tevita għadd kbir ta’ atti delegati; |
| --- | --- |

5.

tiżgura stabilità regolatorja liċ-ċittadini u lill-impriżi u, għalhekk, tiċċara t-test tar-Regolament u l-kontenut tal-miżuri ta’ implimentazzjoni biex tevita għadd kbir ta’ atti delegati;

| 6. | tiżviluppa strateġija li tista’ tinforma lill-konsumaturi kollha dwar il-fatt li l-Unjoni tibqa’ fidila lejn il-prinċipji tagħha tar-rispett tad-drittijiet tal-bniedem, li x-xewqa tagħha huwa li tara li tiġi rrispettata l-privatezza mhux biss mill-operaturi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi, iżda wkoll mis-servizzi OTT (Over-The-Top); |
| --- | --- |

6.

tiżviluppa strateġija li tista’ tinforma lill-konsumaturi kollha dwar il-fatt li l-Unjoni tibqa’ fidila lejn il-prinċipji tagħha tar-rispett tad-drittijiet tal-bniedem, li x-xewqa tagħha huwa li tara li tiġi rrispettata l-privatezza mhux biss mill-operaturi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi, iżda wkoll mis-servizzi OTT (Over-The-Top);

| 7. | tevita li s-saħħa tkun bieb miftuħ għall-isfruttament tal-privatezza u tad-data personali għal finijiet kummerċjali mill-komunikazzjonijiet elettroniċi; |
| --- | --- |

7.

tevita li s-saħħa tkun bieb miftuħ għall-isfruttament tal-privatezza u tad-data personali għal finijiet kummerċjali mill-komunikazzjonijiet elettroniċi;

| 8. | tinsab imħassba dwar l-ekonomija kollaborattiva, it-trasferimenti u l-użu ta’ data permezz ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi minn pjattaformi, li spiss jinsabu barra mill-UE; |
| --- | --- |

8.

tinsab imħassba dwar l-ekonomija kollaborattiva, it-trasferimenti u l-użu ta’ data permezz ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi minn pjattaformi, li spiss jinsabu barra mill-UE;

| 9. | tikkunsidra l-Internet tal-oġġetti, li huwa invadenti ħafna u li jista’ jkun vettur għal vjolazzjonijiet tal-privatezza waqt it-trażmissjonijiet ta’ data permezz tal-komunikazzjonijiet elettroniċi; |
| --- | --- |

9.

tikkunsidra l-Internet tal-oġġetti, li huwa invadenti ħafna u li jista’ jkun vettur għal vjolazzjonijiet tal-privatezza waqt it-trażmissjonijiet ta’ data permezz tal-komunikazzjonijiet elettroniċi;

| 10. | tikkunsidra dak li jsegwi t-trasferiment tad-data u tipproteġi d-data maħżuna mill-persuni peress li l-parti l-kbira tagħha hija privata (irrispettivament mill-interfaċċja, inkluż il-cloud computing); |
| --- | --- |

10.

tikkunsidra dak li jsegwi t-trasferiment tad-data u tipproteġi d-data maħżuna mill-persuni peress li l-parti l-kbira tagħha hija privata (irrispettivament mill-interfaċċja, inkluż il-cloud computing);

| 11. | tiċċara l-protezzjoni tat-trasferimenti ta’ data minn magna għal magna (M2M) u tiddedikalha artikolu, u mhux biss premessa (12); |
| --- | --- |

11.

tiċċara l-protezzjoni tat-trasferimenti ta’ data minn magna għal magna (M2M) u tiddedikalha artikolu, u mhux biss premessa (12);

| 12. | toħloq portal Ewropew (DĠ Ġustizzja) aċċessibbli u li jinftiehem minn kulħadd, biex tgħin liċ-ċittadini jorjentaw ruħhom fil-ġungla tat-testi u jeżerċitaw id-drittijiet tagħhom, li jagħtihom aċċess għat-testi Ewropej u nazzjonali, għar-rimedji legali u għall-ġurisprudenza (pereżempju: tiċċara l-premessa 25 u l-Artikoli 12 u 13); |
| --- | --- |

12.

toħloq portal Ewropew (DĠ Ġustizzja) aċċessibbli u li jinftiehem minn kulħadd, biex tgħin liċ-ċittadini jorjentaw ruħhom fil-ġungla tat-testi u jeżerċitaw id-drittijiet tagħhom, li jagħtihom aċċess għat-testi Ewropej u nazzjonali, għar-rimedji legali u għall-ġurisprudenza (pereżempju: tiċċara l-premessa 25 u l-Artikoli 12 u 13);

| 13. | tagħti lill-awtoritajiet superviżorji l-mezzi sabiex jaqdu l-kompiti tagħhom (il-Kontrollur Ewropew għall-Protezzjoni tad-Data, l-awtoritajiet nazzjonali); u |
| --- | --- |

13.

tagħti lill-awtoritajiet superviżorji l-mezzi sabiex jaqdu l-kompiti tagħhom (il-Kontrollur Ewropew għall-Protezzjoni tad-Data, l-awtoritajiet nazzjonali); u

| 14. | tippermetti lill-konsumaturi jintroduċu azzjonijiet kollettivi fil-livell Ewropew sabiex jiksbu d-drittijiet tagħhom f’konformità ma’ direttiva, lil hinn mir-rakkomandazzjoni C(2013)401&3539 (1). |
| --- | --- |

14.

tippermetti lill-konsumaturi jintroduċu azzjonijiet kollettivi fil-livell Ewropew sabiex jiksbu d-drittijiet tagħhom f’konformità ma’ direttiva, lil hinn mir-rakkomandazzjoni C(2013)401&3539 (1).

2.   Elementi tal-kuntest leġislattiv

| 2.1. | In-netwerks tal-komunikazzjonijiet elettroniċi evolvew ħafna minn mindu daħlu fis-seħħ id-Direttivi 95/46 u 2002/58/KE (2) dwar ir-rispett tal-privatezza fil-komunikazzjonijiet elettroniċi. |
| --- | --- |

2.1.

In-netwerks tal-komunikazzjonijiet elettroniċi evolvew ħafna minn mindu daħlu fis-seħħ id-Direttivi 95/46 u 2002/58/KE (2) dwar ir-rispett tal-privatezza fil-komunikazzjonijiet elettroniċi.

| 2.2. | Ir-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data adottat fl-2016 [ir-Regolament (UE) 2016/679] sar il-bażi tal-azzjonijiet u stipula l-prinċipji prinċipali, inklużi għad-data ġudizzjarja u kriminali. Skont dan ir-Regolament, id-data personali tista’ tinġabar biss taħt kundizzjonijiet stretti u għal skopijiet leġittimi u fir-rispett tal-kunfidenzjalità (Artikolu 5 tar-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data). |
| --- | --- |

2.2.

Ir-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data adottat fl-2016 [ir-Regolament (UE) 2016/679] sar il-bażi tal-azzjonijiet u stipula l-prinċipji prinċipali, inklużi għad-data ġudizzjarja u kriminali. Skont dan ir-Regolament, id-data personali tista’ tinġabar biss taħt kundizzjonijiet stretti u għal skopijiet leġittimi u fir-rispett tal-kunfidenzjalità (Artikolu 5 tar-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data).

| 2.2.1. | F’Ottubru 2016, il-Kummissjoni ppreżentat proposta għal Direttiva li tistabbilixxi Kodiċi Ewropew tal-Komunikazzjonijiet Elettroniċi (3) (li fih 300 paġna), li għadu ma ġiex adottat, iżda li hija tirreferi għalih għal ċerti definizzjonijiet li la jidhru fir-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data u lanqas fit-test li qed jiġi kkunsidrat. |
| --- | --- |

2.2.1.

F’Ottubru 2016, il-Kummissjoni ppreżentat proposta għal Direttiva li tistabbilixxi Kodiċi Ewropew tal-Komunikazzjonijiet Elettroniċi (3) (li fih 300 paġna), li għadu ma ġiex adottat, iżda li hija tirreferi għalih għal ċerti definizzjonijiet li la jidhru fir-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data u lanqas fit-test li qed jiġi kkunsidrat.

| 2.2.2. | Żewġ proposti datati Jannar 2017 jindikaw ċerti aspetti billi jibbażaw fuq ir-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data; dawn huma l-proposta għal Regolament dwar il-protezzjoni ta’ individwi fir-rigward tal-ipproċessar ta’ data personali mill-istituzzjonijiet u l-korpi tal-Unjoni [COM(2017) 8 final, relatur: is-Sur Pegado Liz], u t-test taħt konsiderazzjoni [COM(2017) 10 final], dwar ir-rispett għall-ħajja privata u l-protezzjoni ta’ data personali. |
| --- | --- |

2.2.2.

Żewġ proposti datati Jannar 2017 jindikaw ċerti aspetti billi jibbażaw fuq ir-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data; dawn huma l-proposta għal Regolament dwar il-protezzjoni ta’ individwi fir-rigward tal-ipproċessar ta’ data personali mill-istituzzjonijiet u l-korpi tal-Unjoni [COM(2017) 8 final, relatur: is-Sur Pegado Liz], u t-test taħt konsiderazzjoni [COM(2017) 10 final], dwar ir-rispett għall-ħajja privata u l-protezzjoni ta’ data personali.

| 2.3. | It-tliet testi ċċitati hawn fuq se jkunu applikabbli fl-istess data, mill-25 ta’ Mejju 2018, u jimmiraw li jarmonizzaw id-drittijiet u l-proċeduri ta’ kontroll. |
| --- | --- |

2.3.

It-tliet testi ċċitati hawn fuq se jkunu applikabbli fl-istess data, mill-25 ta’ Mejju 2018, u jimmiraw li jarmonizzaw id-drittijiet u l-proċeduri ta’ kontroll.

| 2.4. | Għandu jiġi nnutat li biex jiġi ffaċilitat dan l-approċċ, ġie deċiż li jintuża, għall-protezzjoni tal-privatezza, regolament Ewropew minflok direttiva. |
| --- | --- |

2.4.

Għandu jiġi nnutat li biex jiġi ffaċilitat dan l-approċċ, ġie deċiż li jintuża, għall-protezzjoni tal-privatezza, regolament Ewropew minflok direttiva.

3.   Introduzzjoni

| 3.1. | Is-soċjetà ċivili tixtieq tifhem jekk, fid-dinja għalkollox diġitali li qed tissawwar, l-Unjoni toffrix valur miżjud li jiżgura spazji fejn il-privatezza tista’ toħroġ bla biża’. |
| --- | --- |

3.1.

Is-soċjetà ċivili tixtieq tifhem jekk, fid-dinja għalkollox diġitali li qed tissawwar, l-Unjoni toffrix valur miżjud li jiżgura spazji fejn il-privatezza tista’ toħroġ bla biża’.

| 3.2. | Id-data ġġenerata kontinwament tagħmel lill-utenti traċċabbli u identifikabbli kullimkien. L-ipproċessar ta’ data li jsir f’ċentri fiżiċi, li jinsabu fil-parti l-kbira tagħhom barra mill-Ewropa, iqajjem ċerta biża’. |
| --- | --- |

3.2.

Id-data ġġenerata kontinwament tagħmel lill-utenti traċċabbli u identifikabbli kullimkien. L-ipproċessar ta’ data li jsir f’ċentri fiżiċi, li jinsabu fil-parti l-kbira tagħhom barra mill-Ewropa, iqajjem ċerta biża’.

| 3.3. | Il-“Big Data” saret flus; din tippermetti, permezz tal-ipproċessar intelliġenti tagħha, li “jinħoloq profil”, “jinbiegħu” l-persuni fiżiċi u ġuridiċi, u li jinkisbu flus mingħajr ma jkunu jafu l-utenti. |
| --- | --- |

3.3.

Il-“Big Data” saret flus; din tippermetti, permezz tal-ipproċessar intelliġenti tagħha, li “jinħoloq profil”, “jinbiegħu” l-persuni fiżiċi u ġuridiċi, u li jinkisbu flus mingħajr ma jkunu jafu l-utenti.

| 3.4. | Iżda fuq kollox, id-dehra ta’ atturi ġodda fis-settur tal-ipproċessar tad-data minbarra l-fornituri tal-aċċess għall-Internet trid twassal għal reviżjoni tat-testi. |
| --- | --- |

3.4.

Iżda fuq kollox, id-dehra ta’ atturi ġodda fis-settur tal-ipproċessar tad-data minbarra l-fornituri tal-aċċess għall-Internet trid twassal għal reviżjoni tat-testi.

4.   Sommarju tal-proposta

| 4.1. | Permezz ta’ dan it-test, il-Kummissjoni trid toħloq ekwilibriju bejn il-konsumaturi u l-industrija:






  — | hija tawtorizza l-użu tad-data mill-operaturi filwaqt li l-utent finali jkun jista’ jżomm il-kontroll wara li jkun ta l-kunsens tiegħu; |
| --- | --- | --- |

4.1.

Permezz ta’ dan it-test, il-Kummissjoni trid toħloq ekwilibriju bejn il-konsumaturi u l-industrija:

—

hija tawtorizza l-użu tad-data mill-operaturi filwaqt li l-utent finali jkun jista’ jżomm il-kontroll wara li jkun ta l-kunsens tiegħu;

| — | hija tesiġi li l-operaturi jiddikjaraw x’ħa jagħmlu b’din id-data; |
| --- | --- |

—

hija tesiġi li l-operaturi jiddikjaraw x’ħa jagħmlu b’din id-data;

| — | hija żżomm it-tielet alternattiva ta’ analiżi tal-impatt li hija favur rinfurzar “imkejjel” tar-rispett għall-privatezza, u mhux ir-raba’ alternattiva li tipproponi tisħiħ konsiderevoli. |
| --- | --- |

—

hija żżomm it-tielet alternattiva ta’ analiżi tal-impatt li hija favur rinfurzar “imkejjel” tar-rispett għall-privatezza, u mhux ir-raba’ alternattiva li tipproponi tisħiħ konsiderevoli.

| 4.2. | Il-proposta tirrigwarda l-użu tar-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data, li japplika b’mod ġenerali bl-istess mod bħall-kunfidenzjalità tad-data privata u d-dritt li d-data titħassar, u tikkonċerna l-aspett partikolari tar-rispett tal-privatezza u tal-protezzjoni ta’ data personali fit-telekomunikazzjonijiet; tipproponi li tintroduċi regoli aktar eżiġenti għall-protezzjoni tal-privatezza, kif ukoll kontrolli koordinati u sanzjonijiet. |
| --- | --- |

4.2.

Il-proposta tirrigwarda l-użu tar-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data, li japplika b’mod ġenerali bl-istess mod bħall-kunfidenzjalità tad-data privata u d-dritt li d-data titħassar, u tikkonċerna l-aspett partikolari tar-rispett tal-privatezza u tal-protezzjoni ta’ data personali fit-telekomunikazzjonijiet; tipproponi li tintroduċi regoli aktar eżiġenti għall-protezzjoni tal-privatezza, kif ukoll kontrolli koordinati u sanzjonijiet.

| 4.3. | Hija ma tistabbilixxix miżuri speċifiċi dwar il-“lakuni” fid-data personali li jkunu ġejjin mill-utenti nfushom, iżda tikkonferma mill-ewwel artikoli (Artikolu 5) l-prinċipju tal-kunfidenzjalità tal-komunikazzjonijiet elettroniċi. |
| --- | --- |

4.3.

Hija ma tistabbilixxix miżuri speċifiċi dwar il-“lakuni” fid-data personali li jkunu ġejjin mill-utenti nfushom, iżda tikkonferma mill-ewwel artikoli (Artikolu 5) l-prinċipju tal-kunfidenzjalità tal-komunikazzjonijiet elettroniċi.

| 4.4. | Il-fornituri jistgħu jipproċessaw il-kontenut tal-komunikazzjonijiet elettroniċi:






  — | sabiex jipprovdu servizz lil utent finali li jkun ta l-kunsens tiegħu; |
| --- | --- | --- |

4.4.

Il-fornituri jistgħu jipproċessaw il-kontenut tal-komunikazzjonijiet elettroniċi:

—

sabiex jipprovdu servizz lil utent finali li jkun ta l-kunsens tiegħu;

| — | għall-utenti finali kkonċernati (Artikolu 6(3)(a) u (b)) li jkunu taw il-kunsens tagħhom. |
| --- | --- |

—

għall-utenti finali kkonċernati (Artikolu 6(3)(a) u (b)) li jkunu taw il-kunsens tagħhom.

| 4.5. | Huma obbligati li jħassru jew irendu d-data anonima wara li d-destinatarji tagħha jirċevuha. |
| --- | --- |

4.5.

Huma obbligati li jħassru jew irendu d-data anonima wara li d-destinatarji tagħha jirċevuha.

| 4.6. | Skont l-Artikolu 4(11) tar-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data, il-“kunsens” tal-persuna kkonċernata ifisser kwalunkwe indikazzjoni tax-xewqat tal-persuna kkonċernata mogħtija b’mod liberu, speċifika, infurmata u mhux ambigwa li permezz tagħha l-persuna kkonċernata, permezz ta’ dikjarazzjoni jew permezz ta’ azzjoni affermattiva ċara, turi li taqbel mal-ipproċessar ta’ data personali relatata magħha. |
| --- | --- |

4.6.

Skont l-Artikolu 4(11) tar-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data, il-“kunsens” tal-persuna kkonċernata ifisser kwalunkwe indikazzjoni tax-xewqat tal-persuna kkonċernata mogħtija b’mod liberu, speċifika, infurmata u mhux ambigwa li permezz tagħha l-persuna kkonċernata, permezz ta’ dikjarazzjoni jew permezz ta’ azzjoni affermattiva ċara, turi li taqbel mal-ipproċessar ta’ data personali relatata magħha.

| 4.7. | L-abbozz iżomm ir-rekwiżiti ta’ kunsens espress b’mod espliċitu, definiti mir-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data, bl-oneru tal-prova impost fuq l-operaturi. |
| --- | --- |

4.7.

L-abbozz iżomm ir-rekwiżiti ta’ kunsens espress b’mod espliċitu, definiti mir-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data, bl-oneru tal-prova impost fuq l-operaturi.

| 4.8. | It-trattament jistrieħ fuq dan il-kunsens. Il-kontrollur irid ikun “jista’ juri li s-suġġett tad-data ta kunsens għall-ipproċessar tad-data personali tiegħu” (Artikolu 7(1) tar-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data). |
| --- | --- |

4.8.

It-trattament jistrieħ fuq dan il-kunsens. Il-kontrollur irid ikun “jista’ juri li s-suġġett tad-data ta kunsens għall-ipproċessar tad-data personali tiegħu” (Artikolu 7(1) tar-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data).

| 4.9. | Id-dritt tal-UE jew id-dritt nazzjonali jistgħu japplikaw ċerti limitazzjonijiet (obbligi u drittijiet) għall-kunfidenzjalità biex jiżguraw l-interessi pubbliċi jew missjoni ta’ spezzjoni. |
| --- | --- |

4.9.

Id-dritt tal-UE jew id-dritt nazzjonali jistgħu japplikaw ċerti limitazzjonijiet (obbligi u drittijiet) għall-kunfidenzjalità biex jiżguraw l-interessi pubbliċi jew missjoni ta’ spezzjoni.

| 4.10. | Il-persuni fiżiċi jridu jkunu taw il-kunsens tagħhom biex jidhru f’direttorju elettroniku pubblikament disponibbli, bil-possibilitajiet li jivverifikaw u jikkoreġu d-data li tikkonċerna lilhom (Artikolu 15). |
| --- | --- |

4.10.

Il-persuni fiżiċi jridu jkunu taw il-kunsens tagħhom biex jidhru f’direttorju elettroniku pubblikament disponibbli, bil-possibilitajiet li jivverifikaw u jikkoreġu d-data li tikkonċerna lilhom (Artikolu 15).

| 4.11. | Id-dritt ta’ oġġezzjoni għandu jippermetti lil kull utent li jimblokka l-użu tad-data tiegħu fdata lil parti terza (pereżempju negozjant), imbagħad meta jintbagħat kull messaġġ (Artikolu 16). Ir-regoli l-ġodda se jagħtu lill-utenti kontroll akbar fuq il-parametri tagħhom (cookies, identifikaturi) u l-komunikazzjonijiet “mhux mitluba” (spam, messaġġi, SMS, telefonati) jistgħu jiġu mblukkati f’każ li l-utent joġġezzjona. |
| --- | --- |

4.11.

Id-dritt ta’ oġġezzjoni għandu jippermetti lil kull utent li jimblokka l-użu tad-data tiegħu fdata lil parti terza (pereżempju negozjant), imbagħad meta jintbagħat kull messaġġ (Artikolu 16). Ir-regoli l-ġodda se jagħtu lill-utenti kontroll akbar fuq il-parametri tagħhom (cookies, identifikaturi) u l-komunikazzjonijiet “mhux mitluba” (spam, messaġġi, SMS, telefonati) jistgħu jiġu mblukkati f’każ li l-utent joġġezzjona.

| 4.12. | Rigward l-identifikazzjoni tat-telefonati u l-imblukkar ta’ telefonati mhux mixtieqa (Artikoli 12 u 14), ir-Regolament jenfasizza li dawn id-drittijiet huma wkoll drittijiet tal-persuni ġuridiċi. |
| --- | --- |

4.12.

Rigward l-identifikazzjoni tat-telefonati u l-imblukkar ta’ telefonati mhux mixtieqa (Artikoli 12 u 14), ir-Regolament jenfasizza li dawn id-drittijiet huma wkoll drittijiet tal-persuni ġuridiċi.

| 4.13. | L-istrutturar ta’ sistema ta’ kontroll hija konformi mar-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data (Kapitolu VI dwar l-awtoritajiet superviżorji u Kapitolu VII dwar il-kooperazzjoni bejn l-awtoritajiet superviżorji). |
| --- | --- |

4.13.

L-istrutturar ta’ sistema ta’ kontroll hija konformi mar-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data (Kapitolu VI dwar l-awtoritajiet superviżorji u Kapitolu VII dwar il-kooperazzjoni bejn l-awtoritajiet superviżorji).

| 4.13.1. | Huma l-Istati Membri u l-awtoritajiet nazzjonali responsabbli mill-protezzjoni tad-data li għandhom jiżguraw il-konformità mar-regoli dwar il-kunfidenzjalità. L-awtoritajiet superviżorji l-oħrajn jistgħu, fil-kuntest ta’ assistenza reċiproka, jiktbu oġġezzjonijiet li jistgħu jintbagħtu lill-awtoritajiet superviżorji nazzjonali. Huma għandhom jikkooperaw ma’ dawn tal-aħħar u mal-Kummissjoni Ewropea fil-kuntest ta’ mekkaniżmu ta’ konsistenza (Artikolu 63 tar-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data). |
| --- | --- |

4.13.1.

Huma l-Istati Membri u l-awtoritajiet nazzjonali responsabbli mill-protezzjoni tad-data li għandhom jiżguraw il-konformità mar-regoli dwar il-kunfidenzjalità. L-awtoritajiet superviżorji l-oħrajn jistgħu, fil-kuntest ta’ assistenza reċiproka, jiktbu oġġezzjonijiet li jistgħu jintbagħtu lill-awtoritajiet superviżorji nazzjonali. Huma għandhom jikkooperaw ma’ dawn tal-aħħar u mal-Kummissjoni Ewropea fil-kuntest ta’ mekkaniżmu ta’ konsistenza (Artikolu 63 tar-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data).

| 4.13.2. | Il-Kontrollur Ewropew għall-Protezzjoni tad-Data (KEPD) huwa responsabbli min-naħa tiegħu biex jiżgura l-applikazzjoni konsistenti tar-Regolament eżaminat (Artikoli 68 u 70 tar-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data). |
| --- | --- |

4.13.2.

Il-Kontrollur Ewropew għall-Protezzjoni tad-Data (KEPD) huwa responsabbli min-naħa tiegħu biex jiżgura l-applikazzjoni konsistenti tar-Regolament eżaminat (Artikoli 68 u 70 tar-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data).

Huwa jista’ jintalab jippubblika linji gwida, rakkomandazzjonijiet u l-aħjar prattiki sabiex iħeġġeġ l-applikazzjoni konsistenti tar-Regolament.

| 4.14. | Il-persuni fiżiċi u ġuridiċi utenti finali għandhom dritt għal rimedju legali sabiex iħarsu l-interessi tagħhom minn xi ksur; jistgħu għalhekk jiksbu kumpens għad-danni mġarrba. |
| --- | --- |

4.14.

Il-persuni fiżiċi u ġuridiċi utenti finali għandhom dritt għal rimedju legali sabiex iħarsu l-interessi tagħhom minn xi ksur; jistgħu għalhekk jiksbu kumpens għad-danni mġarrba.

| 4.15. | L-ammonti previsti għal multi amministrattivi huma maħsuba biex jaġixxu bħala deterrent, peress li għal dawk li huma ħatja ta’ ksur ikunu jistgħu jitilgħu sa għaxar miljun euro u, għad-ditti, sa 2 % tal-fatturat annwali dinji totali tas-sena finanzjarja preċedenti, skont liema jkun l-ogħla (Artikolu 23). Fejn m’hemm l-ebda dispożizzjoni għal sanzjoni amministrattiva, l-Istati Membri jistabbilixxu pieni u jinnotifikaw lill-Kummissjoni dwar dan. |
| --- | --- |

4.15.

L-ammonti previsti għal multi amministrattivi huma maħsuba biex jaġixxu bħala deterrent, peress li għal dawk li huma ħatja ta’ ksur ikunu jistgħu jitilgħu sa għaxar miljun euro u, għad-ditti, sa 2 % tal-fatturat annwali dinji totali tas-sena finanzjarja preċedenti, skont liema jkun l-ogħla (Artikolu 23). Fejn m’hemm l-ebda dispożizzjoni għal sanzjoni amministrattiva, l-Istati Membri jistabbilixxu pieni u jinnotifikaw lill-Kummissjoni dwar dan.

| 4.16. | It-test il-ġdid dwar ir-rispett tal-privatezza u l-użu ta’ data personali se jkun japplika mill-25 ta’ Mejju 2018, għaldaqstant fl-istess data tar-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data tal-2016, kif ukoll ir-Regolament dwar il-protezzjoni ta’ individwu fir-rigward tal-ipproċessar ta’ data personali mill-istituzzjonijiet u l-korpi tal-Unjoni, u l-abbozz ta’ Direttiva dwar ir-riformulazzjoni tal-Kodiċi Ewropew għall-Komunikazzjonijiet Elettroniċi [COM(2016) 590 final], jekk jiġu adottati. |
| --- | --- |

4.16.

It-test il-ġdid dwar ir-rispett tal-privatezza u l-użu ta’ data personali se jkun japplika mill-25 ta’ Mejju 2018, għaldaqstant fl-istess data tar-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data tal-2016, kif ukoll ir-Regolament dwar il-protezzjoni ta’ individwu fir-rigward tal-ipproċessar ta’ data personali mill-istituzzjonijiet u l-korpi tal-Unjoni, u l-abbozz ta’ Direttiva dwar ir-riformulazzjoni tal-Kodiċi Ewropew għall-Komunikazzjonijiet Elettroniċi [COM(2016) 590 final], jekk jiġu adottati.

| 4.17. | Il-kamp ta’ applikazzjoni huwa l-lex specialis li timplimenta r-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data:






  — | ratione jure: bażi ġuridika |
| --- | --- | --- |

4.17.

Il-kamp ta’ applikazzjoni huwa l-lex specialis li timplimenta r-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data:

—

ratione jure: bażi ġuridika

Hija bbażata fuq l-Artikoli 16 (protezzjoni tad-data) u 114 (is-suq uniku) tat-TFUE, iżda wkoll fuq l-Artikoli 7 u 8 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali. Ir-Regolament jikkompleta r-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data f’dak li jirrigwarda d-data li tista’ titqies bħala data personali.

| — | ratione personae: atturi |
| --- | --- |

—

ratione personae: atturi

Huma l-utenti finali, persuni fiżiċi u ġuridiċi, kif definiti fl-abbozz tal-Kodiċi Ewropew għall-Komunikazzjonijiet Elettroniċi, kontra l-fornituri kollha ta’ servizzi ta’ komunikazzjoni, mhux biss il-fornituri tradizzjonali, iżda fuq kollox l-atturi l-ġodda li s-servizzi l-ġodda tagħhom ma joffru ebda garanzija lill-utenti. It-tekniki msejħa “ta’ tidwir” tal-OTT (messaġġi istantanji, SMS, tekniki ta’ voice over IP, interfaċċi multipli, eċċ.) joħorġuhom attwalment mill-kamp ta’ applikazzjoni tat-testi eżistenti.

| — | ratione materiae: id-data |
| --- | --- |

—

ratione materiae: id-data

Il-proposta ma tinkludix dispożizzjonijiet dwar iż-żamma ta’ data fil-cloud u tħalli f’idejn l-Istati Membri biex jaġixxu, skont l-Artikolu 23 tar-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data (rigward ir-restrizzjoni tad-dritt ta’ oġġezzjoni) u l-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (ara l-punt 1.3 fil-Memorandum ta’ Spjegazzjoni).

L-utent ikollu jagħti l-kunsens tiegħu għaż-żamma tad-data u tal-metadata ġġenerata fis-sistemi (id-data, il-ħin, il-post, eċċ.), inkella din id-data trid tiġi anonimizzata jew imħassra.

| — | ratione loci: fejn? |
| --- | --- |

—

ratione loci: fejn?

L-istituzzjonijiet iwettqu l-attivitajiet ta’ pproċessar fl-Istati Membri jew inkella waħda mill-istituzzjonijiet tagħhom li tinsab fi Stat Membru titqies responsabbli għall-kontroll, l-awtoritajiet nazzjonali ta’ sorveljanza se jaqdu r-rwol tagħhom u l-Kontrollur Ewropew għall-Protezzjoni tad-Data (KEPD) se jissorvelja l-proċess kollu.

| 4.18. | L-objettivi tal-UE: is-suq uniku diġitali






  — | Wieħed mill-objettivi tas-suq uniku diġitali huwa li jinħolqu kundizzjonijiet ta’ servizzi diġitali sikuri u li tinkiseb il-fiduċja tal-utenti sabiex jiġi żviluppat, fost affarijiet oħra, il-kummerċ onlajn, l-innovazzjonijiet, u b’riżultat ta’ dan, l-impjiegi u t-tkabbir (Memorandum ta’ Spjegazzjoni, punt 1.1)-. |
| --- | --- | --- |

4.18.

L-objettivi tal-UE: is-suq uniku diġitali

—

Wieħed mill-objettivi tas-suq uniku diġitali huwa li jinħolqu kundizzjonijiet ta’ servizzi diġitali sikuri u li tinkiseb il-fiduċja tal-utenti sabiex jiġi żviluppat, fost affarijiet oħra, il-kummerċ onlajn, l-innovazzjonijiet, u b’riżultat ta’ dan, l-impjiegi u t-tkabbir (Memorandum ta’ Spjegazzjoni, punt 1.1)-.

| — | L-abbozz ta’ Regolament inkwistjoni jipprevedi wkoll tip ta’ armonizzazzjoni bejn it-testi u koerenza bejn l-Istati Membri. |
| --- | --- |

—

L-abbozz ta’ Regolament inkwistjoni jipprevedi wkoll tip ta’ armonizzazzjoni bejn it-testi u koerenza bejn l-Istati Membri.

| — | Kull tliet snin, il-Kummissjoni għandha twettaq evalwazzjoni tal-implimentazzjoni tar-Regolament li se tippreżenta lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill u lill-KESE (Artikolu 28). |
| --- | --- |

—

Kull tliet snin, il-Kummissjoni għandha twettaq evalwazzjoni tal-implimentazzjoni tar-Regolament li se tippreżenta lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill u lill-KESE (Artikolu 28).

5.   Kummenti ġenerali

| 5.1. | Il-Kumitat jilqa’ l-implimentazzjoni simultanja fl-Unjoni kollha ta’ sett konsistenti ta’ regoli li jipproteġu d-drittijiet tal-persuni fiżiċi u ġuridiċi relatati mad-data diġitali permezz tal-komunikazzjonijiet elettroniċi. |
| --- | --- |

5.1.

Il-Kumitat jilqa’ l-implimentazzjoni simultanja fl-Unjoni kollha ta’ sett konsistenti ta’ regoli li jipproteġu d-drittijiet tal-persuni fiżiċi u ġuridiċi relatati mad-data diġitali permezz tal-komunikazzjonijiet elettroniċi.

| 5.1.1. | Jilqa’ b’sodisfazzjon il-fatt li l-Unjoni qed taqdi r-rwol tagħha ta’ difensur tad-drittijiet taċ-ċittadini u tal-konsumaturi. |
| --- | --- |

5.1.1.

Jilqa’ b’sodisfazzjon il-fatt li l-Unjoni qed taqdi r-rwol tagħha ta’ difensur tad-drittijiet taċ-ċittadini u tal-konsumaturi.

| 5.1.2. | Huwa jenfasizza li għalkemm il-mira hija l-armonizzazzjoni, l-interpretazzjoni ta’ diversi kunċetti hija r-responsabilità tal-Istati Membri, u dan jibdel ir-Regolament fi speċi ta’ direttiva li tħalli spazju wiesa’ għall-kommodifikazzjoni ta’ data privata. B’mod partikolari, il-qasam tas-saħħa huwa bieb miftuħ għall-ġbir ta’ kwantitajiet enormi ta’ data privata. |
| --- | --- |

5.1.2.

Huwa jenfasizza li għalkemm il-mira hija l-armonizzazzjoni, l-interpretazzjoni ta’ diversi kunċetti hija r-responsabilità tal-Istati Membri, u dan jibdel ir-Regolament fi speċi ta’ direttiva li tħalli spazju wiesa’ għall-kommodifikazzjoni ta’ data privata. B’mod partikolari, il-qasam tas-saħħa huwa bieb miftuħ għall-ġbir ta’ kwantitajiet enormi ta’ data privata.

| 5.1.3. | L-Artikoli 11(1), 13(2), 16(4) u (5), u 24 huma pjuttost dispożizzjonijiet għal miżuri ta’ “traspożizzjoni” li jixirqu għal direttiva u mhux għal regolament. Hemm diskrezzjoni wisq kbira għall-operaturi bil-għan li tittejjeb il-kwalità tas-servizzi (l-Artikoli 5 u 6). Dan ir-Regolament għandu jkun parti integrali mill-proposta għal Direttiva imsejjħa “Kodiċi Ewropew għall-Komunikazzjonijiet Elettroniċi” [COM(2016) 590 final)]. |
| --- | --- |

5.1.3.

L-Artikoli 11(1), 13(2), 16(4) u (5), u 24 huma pjuttost dispożizzjonijiet għal miżuri ta’ “traspożizzjoni” li jixirqu għal direttiva u mhux għal regolament. Hemm diskrezzjoni wisq kbira għall-operaturi bil-għan li tittejjeb il-kwalità tas-servizzi (l-Artikoli 5 u 6). Dan ir-Regolament għandu jkun parti integrali mill-proposta għal Direttiva imsejjħa “Kodiċi Ewropew għall-Komunikazzjonijiet Elettroniċi” [COM(2016) 590 final)].

| 5.1.4. | Il-KESE jikkundanna bil-qawwa l-fatt li s-sovrapożizzjoni, l-ammont kbir ta’ dawn it-testi u l-kumplessità tagħhom ifisser li apparti minn ċerti gruppi ta’ nies intiżi dwar il-qasam, dawn mhux se jinqraw. Fil-fatt, huwa neċessarju li wieħed jikkonsulta minn test għal ieħor kontinwament. Barra minn hekk, il-valur miżjud tagħhom mhuwiex viżibbli għaċ-ċittadin. Din id-diffikultà ta’ qari u din il-kumplessità tal-proposta huma kuntrarji għall-ispirtu tal-programm dwar l-idoneità u l-prestazzjoni tar-regolamentazzjoni (REFIT) u tal-għan ta’ “regolamentazzjoni aħjar”, se jagħmluha diffiċli li jiġi interpretat u se jiftħu lakuni fil-protezzjoni. |
| --- | --- |

5.1.4.

Il-KESE jikkundanna bil-qawwa l-fatt li s-sovrapożizzjoni, l-ammont kbir ta’ dawn it-testi u l-kumplessità tagħhom ifisser li apparti minn ċerti gruppi ta’ nies intiżi dwar il-qasam, dawn mhux se jinqraw. Fil-fatt, huwa neċessarju li wieħed jikkonsulta minn test għal ieħor kontinwament. Barra minn hekk, il-valur miżjud tagħhom mhuwiex viżibbli għaċ-ċittadin. Din id-diffikultà ta’ qari u din il-kumplessità tal-proposta huma kuntrarji għall-ispirtu tal-programm dwar l-idoneità u l-prestazzjoni tar-regolamentazzjoni (REFIT) u tal-għan ta’ “regolamentazzjoni aħjar”, se jagħmluha diffiċli li jiġi interpretat u se jiftħu lakuni fil-protezzjoni.

| 5.1.5. | Bħala eżempju, il-proposta għal Regolament ma fihiex definizzjoni tal-kunċett ta’ “operatur”; wieħed irid jirreferi għall-abbozz tal-Kodiċi Ewropew għall-Komunikazzjonijiet Elettroniċi (4), li għadu ma daħalx fis-seħħ, li se jibdel ir-regoli tas-settur bħala parti mis-suq uniku diġitali, jiġifieri d-Direttiva qafas 2002/21/KE, id-Direttiva “awtorizzazzjoni” 2002/20/KE, id-Direttiva “servizz universali” 2002/22/KE u d-Direttiva “aċċess” 2002/19/KE, kif ġew emendati; ir-Regolament (KE) Nru 1211/2009 li jistabbilixxi l-BEREC, id-Deċiżjoni dwar l-Ispettru tar-Radju 676/2002/KE, id-Deċiżjoni 2002/622/KE li tistabbilixxi grupp għall-politika tal-ispettru tar-radju u d-Deċiżjoni 243/2012/UE li tistabbilixxi programm pluriennali tal-politika tal-ispettru tar-radju (l-RSPP). Ir-referenza fundamentali tibqa’ naturalment ir-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data (ara l-paragrafu 2.2) li l-proposta eżaminata tipproponi li jitlesta u għalhekk hija sussidjarja għalih. |
| --- | --- |

5.1.5.

Bħala eżempju, il-proposta għal Regolament ma fihiex definizzjoni tal-kunċett ta’ “operatur”; wieħed irid jirreferi għall-abbozz tal-Kodiċi Ewropew għall-Komunikazzjonijiet Elettroniċi (4), li għadu ma daħalx fis-seħħ, li se jibdel ir-regoli tas-settur bħala parti mis-suq uniku diġitali, jiġifieri d-Direttiva qafas 2002/21/KE, id-Direttiva “awtorizzazzjoni” 2002/20/KE, id-Direttiva “servizz universali” 2002/22/KE u d-Direttiva “aċċess” 2002/19/KE, kif ġew emendati; ir-Regolament (KE) Nru 1211/2009 li jistabbilixxi l-BEREC, id-Deċiżjoni dwar l-Ispettru tar-Radju 676/2002/KE, id-Deċiżjoni 2002/622/KE li tistabbilixxi grupp għall-politika tal-ispettru tar-radju u d-Deċiżjoni 243/2012/UE li tistabbilixxi programm pluriennali tal-politika tal-ispettru tar-radju (l-RSPP). Ir-referenza fundamentali tibqa’ naturalment ir-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data (ara l-paragrafu 2.2) li l-proposta eżaminata tipproponi li jitlesta u għalhekk hija sussidjarja għalih.

| 5.2. | Il-KESE jenfasizza b’mod partikolari l-kontenut tal-Artikolu 8 dwar il-protezzjoni tad-data miżmuma f’tagħmir terminali u l-eċċezzjonijiet potenzjali, u dan huwa artikolu fundamentali ’l għaliex jagħti lis-soċjetà tal-informazzjoni l-possibbiltajiet li jkollha aċċess għad-data privata. Huwa jenfasizza wkoll il-kontenut tal-Artikolu 12 dwar ir-restrizzjoni tal-identifikazzjoni ta’ min qed iċempel u tal-linja konnessa – artikoli ftit huma aċċessibbli għal min mhuwiex intiż fil-qasam. |
| --- | --- |

5.2.

Il-KESE jenfasizza b’mod partikolari l-kontenut tal-Artikolu 8 dwar il-protezzjoni tad-data miżmuma f’tagħmir terminali u l-eċċezzjonijiet potenzjali, u dan huwa artikolu fundamentali ’l għaliex jagħti lis-soċjetà tal-informazzjoni l-possibbiltajiet li jkollha aċċess għad-data privata. Huwa jenfasizza wkoll il-kontenut tal-Artikolu 12 dwar ir-restrizzjoni tal-identifikazzjoni ta’ min qed iċempel u tal-linja konnessa – artikoli ftit huma aċċessibbli għal min mhuwiex intiż fil-qasam.

| 5.2.1. | Id-Direttiva tal-1995 (Artikolu 2) iddefinixxiet id-“data personali” bħala kull data relatata ma’ persuna fiżika identifikata jew identifikabbli (suġġett tad-data). Ir-Regolament eżaminat iwessa’ l-protezzjoni tad-data għall-metadata u issa japplika għall-persuni fiżiċi bħalma japplika għall-persuni ġuridiċi. Għandu jiġi enfasizzat mill-ġdid li l-abbozz għandu objettiv doppju: minn naħa li jipproteġi d-data personali u min-naħa l-oħra li jassigura ċ-ċirkolazzjoni ħielsa tad-data u tas-servizzi ta’ komunikazzjoni elettronika fi ħdan l-UE (Artikolu 1). |
| --- | --- |

5.2.1.

Id-Direttiva tal-1995 (Artikolu 2) iddefinixxiet id-“data personali” bħala kull data relatata ma’ persuna fiżika identifikata jew identifikabbli (suġġett tad-data). Ir-Regolament eżaminat iwessa’ l-protezzjoni tad-data għall-metadata u issa japplika għall-persuni fiżiċi bħalma japplika għall-persuni ġuridiċi. Għandu jiġi enfasizzat mill-ġdid li l-abbozz għandu objettiv doppju: minn naħa li jipproteġi d-data personali u min-naħa l-oħra li jassigura ċ-ċirkolazzjoni ħielsa tad-data u tas-servizzi ta’ komunikazzjoni elettronika fi ħdan l-UE (Artikolu 1).

| 5.2.2. | Il-KESE jenfasizza li r-rieda li tiġi protetta d-data tal-persuni ġuridiċi (Artikolu 1(2)) se tiltaqa’ ma’ testi oħrajn fejn hija nieqsa: ma jintqalx b’mod ċar li jridu japplikaw għall-każ tagħhom (ara r-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data, id-data fl-istituzzjonijiet Ewropej). |
| --- | --- |

5.2.2.

Il-KESE jenfasizza li r-rieda li tiġi protetta d-data tal-persuni ġuridiċi (Artikolu 1(2)) se tiltaqa’ ma’ testi oħrajn fejn hija nieqsa: ma jintqalx b’mod ċar li jridu japplikaw għall-każ tagħhom (ara r-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data, id-data fl-istituzzjonijiet Ewropej).

| 5.3. | Il-KESE jistaqsi jekk l-għan reali ta’ din il-proposta huwiex li ssir aktar enfasi fuq l-Artikolu 1(2) tagħha jiġifieri li tiżgura “l-moviment liberu ta’ data ta’ komunikazzjoni elettronika u ta’ servizzi ta’ komunikazzjoni elettronika fl-Unjoni, li la għandu jkun ristrett u lanqas ipprojbit għal raġunijiet relatati mar-rispett għall-privatezza u l-komunikazzjonijiet ta’ persuni fiżiċi, minflok li jiżgura realment dak li tħabbar fl-Artikolu 1(1) tagħha, jiġifieri “d-dritt għar-rispett għall-privatezza u l-komunikazzjonijiet ta’ persuni fiżiċi u ġuridiċi u l-protezzjoni ta’ persuni fiżiċi fir-rigward tal-ipproċessar ta’ data personali”. |
| --- | --- |

5.3.

Il-KESE jistaqsi jekk l-għan reali ta’ din il-proposta huwiex li ssir aktar enfasi fuq l-Artikolu 1(2) tagħha jiġifieri li tiżgura “l-moviment liberu ta’ data ta’ komunikazzjoni elettronika u ta’ servizzi ta’ komunikazzjoni elettronika fl-Unjoni, li la għandu jkun ristrett u lanqas ipprojbit għal raġunijiet relatati mar-rispett għall-privatezza u l-komunikazzjonijiet ta’ persuni fiżiċi, minflok li jiżgura realment dak li tħabbar fl-Artikolu 1(1) tagħha, jiġifieri “d-dritt għar-rispett għall-privatezza u l-komunikazzjonijiet ta’ persuni fiżiċi u ġuridiċi u l-protezzjoni ta’ persuni fiżiċi fir-rigward tal-ipproċessar ta’ data personali”.

| 5.4. | Kollox huwa bbażat fuq l-espressjoni tal-kunsens tal-persuna, fiżika jew ġuridika. Għaldaqstant, għall-KESE, l-utenti għandhom ikunu informati, imħarrġa, u attenti, għaliex ladarba jagħtu l-kunsens tagħhom, il-fornitur jista’ jkompli jipproċessa l-kontenut u l-metadata biex jikseb l-aktar azzjonijiet u qligħ possibbli. Kemm hawn min jaf li cookie hija traċċatur qabel jaċċettawha? Li l-utenti jiġu edukati dwar kif għandhom jużaw id-drittijiet tagħhom, bħall-anonimizzazzjoni jew il-kriptaġġ, għandhom ikunu prijoritajiet relatati ma’ dan ir-Regolament. |
| --- | --- |

5.4.

Kollox huwa bbażat fuq l-espressjoni tal-kunsens tal-persuna, fiżika jew ġuridika. Għaldaqstant, għall-KESE, l-utenti għandhom ikunu informati, imħarrġa, u attenti, għaliex ladarba jagħtu l-kunsens tagħhom, il-fornitur jista’ jkompli jipproċessa l-kontenut u l-metadata biex jikseb l-aktar azzjonijiet u qligħ possibbli. Kemm hawn min jaf li cookie hija traċċatur qabel jaċċettawha? Li l-utenti jiġu edukati dwar kif għandhom jużaw id-drittijiet tagħhom, bħall-anonimizzazzjoni jew il-kriptaġġ, għandhom ikunu prijoritajiet relatati ma’ dan ir-Regolament.

6.   Kummenti speċifiċi

| 6.1. | Id-data privata għandha tinġabar biss minn organizzazzjonijiet li jirrispettaw huma nfushom kundizzjonijiet stretti ħafna u li jimmiraw għal għanijiet magħrufa u leġittimi (Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data). |
| --- | --- |

6.1.

Id-data privata għandha tinġabar biss minn organizzazzjonijiet li jirrispettaw huma nfushom kundizzjonijiet stretti ħafna u li jimmiraw għal għanijiet magħrufa u leġittimi (Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data).

| 6.2. | Il-Kumitat jiddispjaċih mill-ġdid “li hemm għadd kbir ta’ eċċezzjonijiet u limitazzjonijiet li jaffettwaw il-prinċipji dikjarati tal-liġi għall-protezzjoni tad-dejta personali” (5). Il-bilanċ bejn il-libertà u s-sigurtà għandu jibqa’ l-marka tal-Unjoni Ewropea, kif ukoll il-bilanċ bejn id-drittijiet fundamentali tal-bniedem u l-industrija. Il-grupp ta’ ħidma dwar l-Artikolu 29 stqarr b’mod sever li fl-analiżi tiegħu tal-abbozz ta’ Regolament (WP247 tal-4.4.2017, opinjoni 1/2017, punt 17) dan naqqas il-livell ta’ protezzjoni definit fir-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data, jiġifieri fir-rigward tal-lokalizzazzjoni tat-terminal, in-nuqqas ta’ limitazzjoni tal-ambitu tad-data li tista’ tinġabar, u ma jistabbilixxi l-ebda protezzjoni tal-privatezza bħala prinċipju (punt 19). |
| --- | --- |

6.2.

Il-Kumitat jiddispjaċih mill-ġdid “li hemm għadd kbir ta’ eċċezzjonijiet u limitazzjonijiet li jaffettwaw il-prinċipji dikjarati tal-liġi għall-protezzjoni tad-dejta personali” (5). Il-bilanċ bejn il-libertà u s-sigurtà għandu jibqa’ l-marka tal-Unjoni Ewropea, kif ukoll il-bilanċ bejn id-drittijiet fundamentali tal-bniedem u l-industrija. Il-grupp ta’ ħidma dwar l-Artikolu 29 stqarr b’mod sever li fl-analiżi tiegħu tal-abbozz ta’ Regolament (WP247 tal-4.4.2017, opinjoni 1/2017, punt 17) dan naqqas il-livell ta’ protezzjoni definit fir-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data, jiġifieri fir-rigward tal-lokalizzazzjoni tat-terminal, in-nuqqas ta’ limitazzjoni tal-ambitu tad-data li tista’ tinġabar, u ma jistabbilixxi l-ebda protezzjoni tal-privatezza bħala prinċipju (punt 19).

| 6.3. | Id-data hija bħal estensjoni tal-persuna, identità fantażma, bħal “Shadow-ID”. Id-data hija tal-persuna li toħloqha, iżda wara li tkun trattata, ma tibqax taħt l-influwenza ta’ dik il-persuna. Għaż-żamma u t-trasferiment tad-data, kull Stat jibqa’ responsabbli u mhemmx armonizzazzjoni minħabba l-limitazzjonijiet possibbli tad-drittijiet miftuħa mill-abbozz tat-test. Il-Kumitat jenfasizza r-riskju ta’ disparitajiet marbut mal-fatt li l-limitazzjoni tad-drittijiet titħalla għad-diskrezzjoni tal-Istati Membri. |
| --- | --- |

6.3.

Id-data hija bħal estensjoni tal-persuna, identità fantażma, bħal “Shadow-ID”. Id-data hija tal-persuna li toħloqha, iżda wara li tkun trattata, ma tibqax taħt l-influwenza ta’ dik il-persuna. Għaż-żamma u t-trasferiment tad-data, kull Stat jibqa’ responsabbli u mhemmx armonizzazzjoni minħabba l-limitazzjonijiet possibbli tad-drittijiet miftuħa mill-abbozz tat-test. Il-Kumitat jenfasizza r-riskju ta’ disparitajiet marbut mal-fatt li l-limitazzjoni tad-drittijiet titħalla għad-diskrezzjoni tal-Istati Membri.

| 6.4. | Tqum mistoqsija speċjalment għall-persuni li jaħdmu fl-intrapriżi: ta’ min hi d-data li jiġġeneraw waqt il-ħidma tagħhom? U kif tiġi protetta? |
| --- | --- |

6.4.

Tqum mistoqsija speċjalment għall-persuni li jaħdmu fl-intrapriżi: ta’ min hi d-data li jiġġeneraw waqt il-ħidma tagħhom? U kif tiġi protetta?

| 6.5. | Is-sistema tal-kontroll mhijiex ċara ħafna (6); minkejja s-superviżjoni mill-KEPD, il-garanziji kontra l-arbitraġġ ma jidhrux biżżejjed, u l-ħin meħtieġ biex il-proċedimenti jwasslu għal sanzjoni ma ġiex ivvalutat. |
| --- | --- |

6.5.

Is-sistema tal-kontroll mhijiex ċara ħafna (6); minkejja s-superviżjoni mill-KEPD, il-garanziji kontra l-arbitraġġ ma jidhrux biżżejjed, u l-ħin meħtieġ biex il-proċedimenti jwasslu għal sanzjoni ma ġiex ivvalutat.

| 6.6. | Il-KESE jitlob li jinħoloq portal Ewropew fejn ikunu miġbura u aġġornati t-testi kollha Ewropej u nazzjonali, id-drittijiet kollha, ir-rimedji legali, il-każijiet ta’ ġurisprudenza, elementi prattiċi li jgħinu liċ-ċittadini u lill-konsumaturi jorjentaw ruħhom fil-ġungla tat-testi u tal-applikazzjonijiet fil-prattika, sabiex ikunu jistgħu jeżerċitaw id-drittijiet tagħhom. Dan il-portal irid ikun ispirat talinqas mill-preskrizzjonijiet tad-Direttiva (UE) 2016/2102 tas-26 ta’ Ottubru 2016 dwar l-aċċessibilità tas-siti web u l-applikazzjonijiet mobbli tal-korpi tas-settur pubbliku, u l-prinċipji mħaddna fil-premesi 12, 15 u 21 tal-proposta għal direttiva dwar L-Att Ewropew għall-Aċċessibbiltà 2015/0278(COD) u joffri kontenut aċċessibbli u komprensibbli għall-utenti finali kollha. Il-KESE huwa lest li jieħu sehem fl-istadji ta’ definizzjoni ta’ dan il-portal. |
| --- | --- |

6.6.

Il-KESE jitlob li jinħoloq portal Ewropew fejn ikunu miġbura u aġġornati t-testi kollha Ewropej u nazzjonali, id-drittijiet kollha, ir-rimedji legali, il-każijiet ta’ ġurisprudenza, elementi prattiċi li jgħinu liċ-ċittadini u lill-konsumaturi jorjentaw ruħhom fil-ġungla tat-testi u tal-applikazzjonijiet fil-prattika, sabiex ikunu jistgħu jeżerċitaw id-drittijiet tagħhom. Dan il-portal irid ikun ispirat talinqas mill-preskrizzjonijiet tad-Direttiva (UE) 2016/2102 tas-26 ta’ Ottubru 2016 dwar l-aċċessibilità tas-siti web u l-applikazzjonijiet mobbli tal-korpi tas-settur pubbliku, u l-prinċipji mħaddna fil-premesi 12, 15 u 21 tal-proposta għal direttiva dwar L-Att Ewropew għall-Aċċessibbiltà 2015/0278(COD) u joffri kontenut aċċessibbli u komprensibbli għall-utenti finali kollha. Il-KESE huwa lest li jieħu sehem fl-istadji ta’ definizzjoni ta’ dan il-portal.

| 6.7. | Fl-Artikolu 22 tonqos referenza għall-“azzjonijiet kollettivi” kif diġà nnota l-KESE fl-Opinjoni tiegħu dwar il-Kodiċi Ewropew tal-Komunikazzjonijiet Elettroniċi. |
| --- | --- |

6.7.

Fl-Artikolu 22 tonqos referenza għall-“azzjonijiet kollettivi” kif diġà nnota l-KESE fl-Opinjoni tiegħu dwar il-Kodiċi Ewropew tal-Komunikazzjonijiet Elettroniċi.

| 6.8. | Il-limitazzjoni tal-kamp ta’ applikazzjoni materjali (Artikolu 2(2)), l-estensjoni tas-setgħa tal-ipproċessar tad-data mingħajr il-kunsens tas-sid (Artikolu 6(1) u (2)), u l-kunċett improbabbli li jinkiseb il-kunsens tal-utenti KOLLHA kkonċernati (punt 3 subparagrafu b) u l-Artikoli 8(1), (2) u (3)), il-limitazzjonijiet għad-drittijiet li jistgħu japplikaw l-Istati Membri jekk iħossu li huma miżuri “meħtieġa, xierqa u proporzjonati”, huma kollha regoli li l-kontenut tagħhom tant jista’ jiġi interpretat b’diversi modi li jirriżulta kuntrarju għal protezzjoni reali tal-privatezza. Barra minn hekk, għandha tingħata attenzjoni partikolari għall-protezzjoni ta’ data personali li tirrigwarda lill-minorenni. |
| --- | --- |

6.8.

Il-limitazzjoni tal-kamp ta’ applikazzjoni materjali (Artikolu 2(2)), l-estensjoni tas-setgħa tal-ipproċessar tad-data mingħajr il-kunsens tas-sid (Artikolu 6(1) u (2)), u l-kunċett improbabbli li jinkiseb il-kunsens tal-utenti KOLLHA kkonċernati (punt 3 subparagrafu b) u l-Artikoli 8(1), (2) u (3)), il-limitazzjonijiet għad-drittijiet li jistgħu japplikaw l-Istati Membri jekk iħossu li huma miżuri “meħtieġa, xierqa u proporzjonati”, huma kollha regoli li l-kontenut tagħhom tant jista’ jiġi interpretat b’diversi modi li jirriżulta kuntrarju għal protezzjoni reali tal-privatezza. Barra minn hekk, għandha tingħata attenzjoni partikolari għall-protezzjoni ta’ data personali li tirrigwarda lill-minorenni.

| 6.9. | Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon id-dritt ta’ skrutinju stipulat fl-Artikolu 12, iżda jirrimarka dwar il-formulazzjoni partikolarment stretta li tidher li tiffavorixxi l-użu ta’ telefonati “mhux magħrufa” jew “moħbija”, bħallikieku l-anonimità kienet rakkomandata, meta fil-fatt il-prinċipju għandu jkun l-identikazzjoni tat-telefonati. |
| --- | --- |

6.9.

Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon id-dritt ta’ skrutinju stipulat fl-Artikolu 12, iżda jirrimarka dwar il-formulazzjoni partikolarment stretta li tidher li tiffavorixxi l-użu ta’ telefonati “mhux magħrufa” jew “moħbija”, bħallikieku l-anonimità kienet rakkomandata, meta fil-fatt il-prinċipju għandu jkun l-identikazzjoni tat-telefonati.

| 6.10. | Il-komunikazzjonijiet mhux mitluba (Artikolu 16) u l-prospezzjoni diretta diġà huma s-suġġett tad-Direttiva dwar il-“prattiki kummerċjali żleali” (7). Is-sistema prestabbilita għandha tkun opt-in (l-aċċettazzjoni) u mhux opt-out (ir-rifjut). |
| --- | --- |

6.10.

Il-komunikazzjonijiet mhux mitluba (Artikolu 16) u l-prospezzjoni diretta diġà huma s-suġġett tad-Direttiva dwar il-“prattiki kummerċjali żleali” (7). Is-sistema prestabbilita għandha tkun opt-in (l-aċċettazzjoni) u mhux opt-out (ir-rifjut).

| 6.11. | Il-valutazzjoni mill-Kummissjoni hija prevista kull tliet snin, madankollu, fil-qasam diġitali, din l-iskadenza hija twila wisq. Wara żewġ valutazzjonijiet, id-dinja diġitali tkun inbidlet kompletament. Madankollu, id-delega (Artikolu 25), li tista’ tiġi estiża, għandu jkollha terminu fiss, li jista’ jiġġedded. |
| --- | --- |

6.11.

Il-valutazzjoni mill-Kummissjoni hija prevista kull tliet snin, madankollu, fil-qasam diġitali, din l-iskadenza hija twila wisq. Wara żewġ valutazzjonijiet, id-dinja diġitali tkun inbidlet kompletament. Madankollu, id-delega (Artikolu 25), li tista’ tiġi estiża, għandu jkollha terminu fiss, li jista’ jiġġedded.

| 6.12. | Il-leġislazzjoni għandha tħares id-drittijiet tal-utenti (Artikolu 3 tat-TUE), filwaqt li tiżgura l-istabilità ġuridika meħtieġa għall-attività kummerċjali. Il-KESE jiddispjaċih li l-fluss tad-data minn magna għal magna (M2M) mhuwiex inkluż fil-proposta: wieħed irid jirreferi għall-Kodiċi Ewropew tal-Komunikazzjonijiet Elettroniċi (il-Proposta għal Direttiva, Artikoli 2 u 4). |
| --- | --- |

6.12.

Il-leġislazzjoni għandha tħares id-drittijiet tal-utenti (Artikolu 3 tat-TUE), filwaqt li tiżgura l-istabilità ġuridika meħtieġa għall-attività kummerċjali. Il-KESE jiddispjaċih li l-fluss tad-data minn magna għal magna (M2M) mhuwiex inkluż fil-proposta: wieħed irid jirreferi għall-Kodiċi Ewropew tal-Komunikazzjonijiet Elettroniċi (il-Proposta għal Direttiva, Artikoli 2 u 4).

| 6.12.1. | L-Internet tal-oġġetti (IoT) (8) se jwassal lill-“BigData” għall-“Huge Data” imbagħad għall-“All Data”. Dan huwa importanti għall-mewġ ta’ innovazzjoni fil-ġejjieni. U l-magni, kbar u żgħar, jikkomunikaw u jittrażmettu data privata bejniethom (l-arloġġ tiegħek jirreġistra t-taħbit tal-qalb, li jitrażmetti lill-kompjuter tat-tabib tiegħek, eċċ.). Ħafna atturi diġitali nedew il-pjattaforma tagħhom stess riservata għall-oġġetti konnessi: Amazon, Microsoft, Intel jew, fi Franza, Orange u La Poste. |
| --- | --- |

6.12.1.

L-Internet tal-oġġetti (IoT) (8) se jwassal lill-“BigData” għall-“Huge Data” imbagħad għall-“All Data”. Dan huwa importanti għall-mewġ ta’ innovazzjoni fil-ġejjieni. U l-magni, kbar u żgħar, jikkomunikaw u jittrażmettu data privata bejniethom (l-arloġġ tiegħek jirreġistra t-taħbit tal-qalb, li jitrażmetti lill-kompjuter tat-tabib tiegħek, eċċ.). Ħafna atturi diġitali nedew il-pjattaforma tagħhom stess riservata għall-oġġetti konnessi: Amazon, Microsoft, Intel jew, fi Franza, Orange u La Poste.

| 6.12.2. | L-IoT ta’ kuljum jista’ faċilment ikun soġġett għal intrużjonijiet malizzjużi, il-kwantitajiet ta’ informazzjoni personali li jistgħu jinġabru mill-bogħod qed jiżdiedu (ġeolokalizzazzjoni, data dwar is-saħħa, flussi ta’ vidjows u awdjo). Il-lakuni fil-protezzjoni tad-data jinteressaw, fost oħrajn, lill-kumpaniji tal-assigurazzjoni li qed jibdew joffru lill-klijenti tagħhom li jadottaw mezzi konnessi u jassumu r-responsabilità tal-imġiba tagħhom. |
| --- | --- |

6.12.2.

L-IoT ta’ kuljum jista’ faċilment ikun soġġett għal intrużjonijiet malizzjużi, il-kwantitajiet ta’ informazzjoni personali li jistgħu jinġabru mill-bogħod qed jiżdiedu (ġeolokalizzazzjoni, data dwar is-saħħa, flussi ta’ vidjows u awdjo). Il-lakuni fil-protezzjoni tad-data jinteressaw, fost oħrajn, lill-kumpaniji tal-assigurazzjoni li qed jibdew joffru lill-klijenti tagħhom li jadottaw mezzi konnessi u jassumu r-responsabilità tal-imġiba tagħhom.

| 6.13. | Għadd ta’ ġganti tal-Internet jippruvaw jibdlu l-applikazzjoni oriġinali tagħhom f’pjattaforma: għalhekk huwa xieraq li ssir distinzjoni bejn l-applikazzjoni Facebook mill-pjattaforma Facebook, li tippermetti lill-iżviluppaturi jibnu applikazzjonijiet aċċessibbli mill-profili tal-utenti. Amazon, min-naħa tagħha kienet applikazzjoni web speċjalizzata fil-bejgħ onlajn. Illum, din saret pjattaforma, li tippermetti lil partijiet terzi – minn individwi għal gruppi kbar – li jbiegħu l-prodotti tagħhom billi jieħdu vantaġġ mir-riżorsi ta’ Amazon: ir-reputazzjoni, il-loġistika, eċċ. Dan kollu jseħħ permezz ta’ trasferimenti ta’ data personali. |
| --- | --- |

6.13.

Għadd ta’ ġganti tal-Internet jippruvaw jibdlu l-applikazzjoni oriġinali tagħhom f’pjattaforma: għalhekk huwa xieraq li ssir distinzjoni bejn l-applikazzjoni Facebook mill-pjattaforma Facebook, li tippermetti lill-iżviluppaturi jibnu applikazzjonijiet aċċessibbli mill-profili tal-utenti. Amazon, min-naħa tagħha kienet applikazzjoni web speċjalizzata fil-bejgħ onlajn. Illum, din saret pjattaforma, li tippermetti lil partijiet terzi – minn individwi għal gruppi kbar – li jbiegħu l-prodotti tagħhom billi jieħdu vantaġġ mir-riżorsi ta’ Amazon: ir-reputazzjoni, il-loġistika, eċċ. Dan kollu jseħħ permezz ta’ trasferimenti ta’ data personali.

| 6.14. | L-ekonomija kollaborattiva qed tara l-proliferazzjoni tal-pjattaformi: “pjattaforma li, permezz ta’ mezzi elettroniċi fost oħrajn, tqiegħed f’kuntatt, min-naħa, diversi atturi li jkollhom oġġetti jew servizzi u, min-naħa l-oħra, għadd kbir ta’ utenti” (9). Għalkemm dawn ikunu mfittxija għall-attività u l-impjiegi li jipprovdu, il-KESE huwa mħasseb dwar kif se jkun jista’ jiġi kkontrollat it-trasferiment tad-data li jiġġeneraw, kemm fl-applikazzjoni tar-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data kif ukoll f’dik ta’ dan ir-Regolament. |
| --- | --- |

6.14.

L-ekonomija kollaborattiva qed tara l-proliferazzjoni tal-pjattaformi: “pjattaforma li, permezz ta’ mezzi elettroniċi fost oħrajn, tqiegħed f’kuntatt, min-naħa, diversi atturi li jkollhom oġġetti jew servizzi u, min-naħa l-oħra, għadd kbir ta’ utenti” (9). Għalkemm dawn ikunu mfittxija għall-attività u l-impjiegi li jipprovdu, il-KESE huwa mħasseb dwar kif se jkun jista’ jiġi kkontrollat it-trasferiment tad-data li jiġġeneraw, kemm fl-applikazzjoni tar-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data kif ukoll f’dik ta’ dan ir-Regolament.

Brussell, il-5 ta’ Lulju 2017.

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Georges DASSIS

---

(1)  11.6.2013-IP/13/525 u Memo13/531-DG Ġustizzja.

1

(2)  Id-Direttiva 2002/58/KE tipprojbixxi fost l-oħrajn il-junk mail (spam) (Artikolu 13) billi tistabbilixxi, wara l-emenda tal-2009, il-prinċipju msejjaħ ta’ “opt-in”, li taħtu operatur irid jikseb il-kunsens tad-destinatarju qabel ma jibgħatlu “messaġġi kummerċjali”.

2

(3)  COM (2016) 590 final, 12.10.2016, Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li tistabbilixxi l-Kodiċi Ewropew għall-Komunikazzjonijiet Elettroniċi, p. 2. (ĠU C 125, 21.4.2017, p. 56).

3

(4)  COM(2016)590 finali u l-Annessi 1 sa 11, 12.10.2016 (ĠU C 125, 21.4.2017, p. 56).

4

(5)  ĠU C 125, 21.4.2017, p. 56 u ĠU C 110, 9.5.2006, p. 83.

5

(6)  Il-Kapitolu IV ta’ dan ir-Regolament jirreferi għad-dispożizzjonijiet tal-Kapitolu VII, b’mod partikolari l-Artikolu 68 tar-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data.

6

(7)  ĠU L 149, 11.6.2005, p. 22, Artikoli 8 u 9.

7

(8)  WP247/17 Opinjoni tal-1.4.2017, ĠU C 12, 15.1.2015, p. 1.

8

(9)  ĠU C 125, 21.4.2017, p. 56.

9

---