# Dziennik Urzędowy C 210/30 c

| | ISSN 1977-1002 |
| --- | --- |
| Dziennik Urzędowy
  Unii Europejskiej | C 210 |
| | |
| Wydanie polskie | Informacje i zawiadomienia | Rocznik 6030 czerwca 2017 |

ISSN 1977-1002

Dziennik Urzędowy

Unii Europejskiej

C 210

Wydanie polskie

Informacje i zawiadomienia

Rocznik 6030 czerwca 2017

---

| Powiadomienie nr | Spis treśći | Strona |
| --- | --- | --- |
| | II   Komunikaty |
| | WSPÓLNE DEKLARACJE |
| | Parlament EuropejskiRadaKomisja Europejska |
| 2017/C 210/01 | Wspólne oświadczenie Rady i przedstawicieli rządów państw członkowskich zebranych w Radzie, Parlamentu Europejskiego i Komisji | 1 |

Powiadomienie nr

Spis treśći

Strona

II   Komunikaty

WSPÓLNE DEKLARACJE

Parlament EuropejskiRadaKomisja Europejska

2017/C 210/01

Wspólne oświadczenie Rady i przedstawicieli rządów państw członkowskich zebranych w Radzie, Parlamentu Europejskiego i Komisji

1

---

| PL | |
| --- | --- |

PL

---

II Komunikaty

WSPÓLNE DEKLARACJE

Parlament Europejski Rada Komisja Europejska

| 30.6.2017 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 210/1 |
| --- | --- | --- | --- |

30.6.2017

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 210/1

---

Wspólne oświadczenie Rady i przedstawicieli rządów państw członkowskich zebranych w Radzie, Parlamentu Europejskiego i Komisji

(2017/C 210/01)

NOWY EUROPEJSKI KONSENSUS W SPRAWIE ROZWOJU

„NASZ ŚWIAT, NASZA GODNOŚĆ, NASZA PRZYSZŁOŚĆ”

| 1. | Agenda na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030 (1) (agenda 2030), przyjęta przez Organizację Narodów Zjednoczonych (ONZ) we wrześniu 2015 r., jest odpowiedzią wspólnoty międzynarodowej na globalne wyzwania i tendencje związane ze zrównoważonym rozwojem. Agenda 2030, której centralnym elementem są cele zrównoważonego rozwoju, stanowi polityczne ramy dla przemian mających na celu eliminację ubóstwa i osiągnięcie zrównoważonego rozwoju w skali globalnej. Program ten zapewnia równowagę pomiędzy trzema płaszczyznami zrównoważonego rozwoju: gospodarczą, społeczną i środowiskową, przy czym uwzględnia kluczowe kwestie rządów oraz pokojowych i integracyjnych społeczeństw. Uznano w nim także zasadnicze powiązania między jego celami i zadaniami. Agenda 2030 musi zostać zrealizowana w całości, a nie fragmentarycznie. Dąży do tego, by nikt nie został pominięty oraz by w pierwszej kolejności dotrzeć do tych, którzy najbardziej tego potrzebują. |
| --- | --- |

1.

Agenda na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030 (1) (agenda 2030), przyjęta przez Organizację Narodów Zjednoczonych (ONZ) we wrześniu 2015 r., jest odpowiedzią wspólnoty międzynarodowej na globalne wyzwania i tendencje związane ze zrównoważonym rozwojem. Agenda 2030, której centralnym elementem są cele zrównoważonego rozwoju, stanowi polityczne ramy dla przemian mających na celu eliminację ubóstwa i osiągnięcie zrównoważonego rozwoju w skali globalnej. Program ten zapewnia równowagę pomiędzy trzema płaszczyznami zrównoważonego rozwoju: gospodarczą, społeczną i środowiskową, przy czym uwzględnia kluczowe kwestie rządów oraz pokojowych i integracyjnych społeczeństw. Uznano w nim także zasadnicze powiązania między jego celami i zadaniami. Agenda 2030 musi zostać zrealizowana w całości, a nie fragmentarycznie. Dąży do tego, by nikt nie został pominięty oraz by w pierwszej kolejności dotrzeć do tych, którzy najbardziej tego potrzebują.

| 2. | Przekształcenie milenijnych celów rozwoju (MCR) w cele zrównoważonego rozwoju odzwierciedla zmianę podejścia do globalnego rozwoju. Takie podejście, oparte na zrównoważonym rozwoju i prawach człowieka, jest w pełni zgodne z wartościami i zasadami UE. Agenda 2030 oraz 17 zawartych w niej celów zrównoważonego rozwoju mają uniwersalny charakter i stosują się do wszystkich krajów na wszystkich etapach rozwoju, a zasadzają się na odpowiedzialności własnej narodów i współodpowiedzialności. Zasadnicze znaczenie dla realizacji celów zrównoważonego rozwoju mają partnerstwa z udziałem wielu zainteresowanych stron. |
| --- | --- |

2.

Przekształcenie milenijnych celów rozwoju (MCR) w cele zrównoważonego rozwoju odzwierciedla zmianę podejścia do globalnego rozwoju. Takie podejście, oparte na zrównoważonym rozwoju i prawach człowieka, jest w pełni zgodne z wartościami i zasadami UE. Agenda 2030 oraz 17 zawartych w niej celów zrównoważonego rozwoju mają uniwersalny charakter i stosują się do wszystkich krajów na wszystkich etapach rozwoju, a zasadzają się na odpowiedzialności własnej narodów i współodpowiedzialności. Zasadnicze znaczenie dla realizacji celów zrównoważonego rozwoju mają partnerstwa z udziałem wielu zainteresowanych stron.

| 3. | W programie działań z Addis Abeby (2), który jest integralną częścią agendy 2030, określono nowy paradygmat wdrażania polegający na skutecznym wykorzystaniu środków finansowych i niefinansowych, nadający pierwszorzędne znaczenie działaniom krajowym i rozsądnym politykom. Ponadto uzupełnieniem agendy 2030 są ramy z Sendai dotyczące ograniczania ryzyka klęsk żywiołowych (3) i porozumienie klimatyczne z Paryża (4), które zapewnia prawnie wiążące ramy kierujące globalne działania klimatyczne na nowy tor. Podstawą wykonania tych zobowiązań musi być oparty na zasadach globalny porządek, którego kluczową zasadą będzie wielostronność, a głównym filarem – Organizacja Narodów Zjednoczonych. |
| --- | --- |

3.

W programie działań z Addis Abeby (2), który jest integralną częścią agendy 2030, określono nowy paradygmat wdrażania polegający na skutecznym wykorzystaniu środków finansowych i niefinansowych, nadający pierwszorzędne znaczenie działaniom krajowym i rozsądnym politykom. Ponadto uzupełnieniem agendy 2030 są ramy z Sendai dotyczące ograniczania ryzyka klęsk żywiołowych (3) i porozumienie klimatyczne z Paryża (4), które zapewnia prawnie wiążące ramy kierujące globalne działania klimatyczne na nowy tor. Podstawą wykonania tych zobowiązań musi być oparty na zasadach globalny porządek, którego kluczową zasadą będzie wielostronność, a głównym filarem – Organizacja Narodów Zjednoczonych.

| 4. | UE i jej państwa członkowskie dążą do zapewnienia wszystkim ludziom godnego życia w sposób, który pogodzi dobrobyt gospodarczy, efektywność ekonomiczną, pokojowe życie społeczeństw i integrację społeczną z odpowiedzialnością środowiskową. Dzięki temu działania zostaną ukierunkowane na eliminację ubóstwa, zmniejszenie podatności na zagrożenia i zmniejszenie nierówności w celu zapewnienia, by nikt nie został pominięty. Przyczyniając się do realizacji agendy 2030, UE i jej państwa członkowskie będą jednocześnie wspierać silniejszą, bardziej stabilną, integracyjną, bezpieczną i dobrze prosperującą Europę. |
| --- | --- |

4.

UE i jej państwa członkowskie dążą do zapewnienia wszystkim ludziom godnego życia w sposób, który pogodzi dobrobyt gospodarczy, efektywność ekonomiczną, pokojowe życie społeczeństw i integrację społeczną z odpowiedzialnością środowiskową. Dzięki temu działania zostaną ukierunkowane na eliminację ubóstwa, zmniejszenie podatności na zagrożenia i zmniejszenie nierówności w celu zapewnienia, by nikt nie został pominięty. Przyczyniając się do realizacji agendy 2030, UE i jej państwa członkowskie będą jednocześnie wspierać silniejszą, bardziej stabilną, integracyjną, bezpieczną i dobrze prosperującą Europę.

| 5. | Europejski konsensus w sprawie rozwoju określa ramy realizacji agendy 2030 we współpracy z wszystkimi krajami rozwijającymi się, z należytym uwzględnieniem ram stworzonych przez traktat lizboński. Ponadto globalna strategia na rzecz polityki zagranicznej i bezpieczeństwa UE (globalna strategia UE) przedstawia ogólną wizję połączonych, wiarygodnych i elastycznie dostosowywanych działań na świecie. |
| --- | --- |

5.

Europejski konsensus w sprawie rozwoju określa ramy realizacji agendy 2030 we współpracy z wszystkimi krajami rozwijającymi się, z należytym uwzględnieniem ram stworzonych przez traktat lizboński. Ponadto globalna strategia na rzecz polityki zagranicznej i bezpieczeństwa UE (globalna strategia UE) przedstawia ogólną wizję połączonych, wiarygodnych i elastycznie dostosowywanych działań na świecie.

| 6. | Celem niniejszego konsensusu jest zapewnienie ram dla wspólnego podejścia do polityki rozwoju, które będzie stosowane przez instytucje UE i państwa członkowskie z pełnym poszanowaniem ich odrębnych ról i kompetencji. Będzie on wyznaczał kierunek działań instytucji UE i państw członkowskich w ramach ich współpracy z wszystkimi krajami rozwijającymi się. Działania podejmowane przez UE i jej państwa członkowskie będą się wzajemnie wspierać i będą skoordynowane, aby zapewnić ich komplementarność i odpowiednie skutki. |
| --- | --- |

6.

Celem niniejszego konsensusu jest zapewnienie ram dla wspólnego podejścia do polityki rozwoju, które będzie stosowane przez instytucje UE i państwa członkowskie z pełnym poszanowaniem ich odrębnych ról i kompetencji. Będzie on wyznaczał kierunek działań instytucji UE i państw członkowskich w ramach ich współpracy z wszystkimi krajami rozwijającymi się. Działania podejmowane przez UE i jej państwa członkowskie będą się wzajemnie wspierać i będą skoordynowane, aby zapewnić ich komplementarność i odpowiednie skutki.

1.   ODPOWIEDŹ UE NA AGENDĘ 2030

1.1.   Silniejsze i bardziej skuteczne działania UE w zmieniającym się świecie

| 7. | UE i jej państwa członkowskie muszą reagować na bieżące globalne wyzwania i możliwości w świetle agendy 2030. Będą one realizować tę agendę we wszystkich politykach wewnętrznych i zewnętrznych, stosując kompleksowe i strategiczne podejście, a także w wyważony i spójny sposób, włączając do nich wszystkie trzy wymiary zrównoważonego rozwoju oraz uwzględniając powiązania między poszczególnymi celami zrównoważonego rozwoju, jak i szersze skutki ich krajowych działań na szczeblu międzynarodowym i globalnym. Realizacja agendy będzie ściśle skoordynowana z wdrażaniem porozumienia klimatycznego z Paryża oraz innych zobowiązań międzynarodowych, w tym nowego programu dla miast (5). |
| --- | --- |

7.

UE i jej państwa członkowskie muszą reagować na bieżące globalne wyzwania i możliwości w świetle agendy 2030. Będą one realizować tę agendę we wszystkich politykach wewnętrznych i zewnętrznych, stosując kompleksowe i strategiczne podejście, a także w wyważony i spójny sposób, włączając do nich wszystkie trzy wymiary zrównoważonego rozwoju oraz uwzględniając powiązania między poszczególnymi celami zrównoważonego rozwoju, jak i szersze skutki ich krajowych działań na szczeblu międzynarodowym i globalnym. Realizacja agendy będzie ściśle skoordynowana z wdrażaniem porozumienia klimatycznego z Paryża oraz innych zobowiązań międzynarodowych, w tym nowego programu dla miast (5).

| 8. | Wewnątrz tych nadrzędnych ram ważne będzie spójne i skoordynowane podejście do działań zewnętrznych UE, od którego zależeć będzie pomyślna realizacja agendy 2030 na szczeblu globalnym. Dzięki swojej strukturze instytucjonalnej i instrumentom politycznym przewidzianym w traktacie lizbońskim UE jest dzisiaj dobrze wyposażona do reagowania na pojawiające się globalne wyzwania i możliwości. |
| --- | --- |

8.

Wewnątrz tych nadrzędnych ram ważne będzie spójne i skoordynowane podejście do działań zewnętrznych UE, od którego zależeć będzie pomyślna realizacja agendy 2030 na szczeblu globalnym. Dzięki swojej strukturze instytucjonalnej i instrumentom politycznym przewidzianym w traktacie lizbońskim UE jest dzisiaj dobrze wyposażona do reagowania na pojawiające się globalne wyzwania i możliwości.

| 9. | Globalna strategia UE przedstawia wizję działań UE na świecie, realizowanych za pomocą rozmaitych polityk. W strategii tej podkreślono istotną rolę agendy 2030, która ma potencjał, by wywołać niezbędne przemiany wspierające unijne wartości i cele działań zewnętrznych UE. Cele zrównoważonego rozwoju będą wspólną płaszczyzną wszystkich prac dotyczących wdrożenia globalnej strategii UE. Niniejszy konsensus przyczyni się do realizacji priorytetów działań zewnętrznych UE, w tym poprzez wsparcie odporności na wszystkich szczeblach. W ten sposób UE i jej państwa członkowskie będą wspierać rozwój dynamicznego i wielowymiarowego podejścia do kwestii odporności, aby zmniejszyć podatność na wielorakie, powiązane ze sobą zagrożenia. |
| --- | --- |

9.

Globalna strategia UE przedstawia wizję działań UE na świecie, realizowanych za pomocą rozmaitych polityk. W strategii tej podkreślono istotną rolę agendy 2030, która ma potencjał, by wywołać niezbędne przemiany wspierające unijne wartości i cele działań zewnętrznych UE. Cele zrównoważonego rozwoju będą wspólną płaszczyzną wszystkich prac dotyczących wdrożenia globalnej strategii UE. Niniejszy konsensus przyczyni się do realizacji priorytetów działań zewnętrznych UE, w tym poprzez wsparcie odporności na wszystkich szczeblach. W ten sposób UE i jej państwa członkowskie będą wspierać rozwój dynamicznego i wielowymiarowego podejścia do kwestii odporności, aby zmniejszyć podatność na wielorakie, powiązane ze sobą zagrożenia.

1.2.   Reagowanie w ramach polityki rozwoju

| 10. | Niniejszy konsensus jest fundamentem unijnej polityki rozwoju, która jest częścią ogólnej odpowiedzi UE na agendę 2030. Głównym celem unijnej polityki rozwoju, określonym w art. 208 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, jest zmniejszenie, a docelowo, likwidacja ubóstwa. UE i jej państwa członkowskie będą stosować zasadę spójności polityki na rzecz rozwoju i będą uwzględniać cele współpracy na rzecz rozwoju przy realizacji wszystkich polityk zewnętrznych i wewnętrznych, które mogłyby mieć wpływ na kraje rozwijające się. Spójność polityki na rzecz rozwoju jest jednym z zasadniczych elementów działań UE służących osiągnięciu celów zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

10.

Niniejszy konsensus jest fundamentem unijnej polityki rozwoju, która jest częścią ogólnej odpowiedzi UE na agendę 2030. Głównym celem unijnej polityki rozwoju, określonym w art. 208 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, jest zmniejszenie, a docelowo, likwidacja ubóstwa. UE i jej państwa członkowskie będą stosować zasadę spójności polityki na rzecz rozwoju i będą uwzględniać cele współpracy na rzecz rozwoju przy realizacji wszystkich polityk zewnętrznych i wewnętrznych, które mogłyby mieć wpływ na kraje rozwijające się. Spójność polityki na rzecz rozwoju jest jednym z zasadniczych elementów działań UE służących osiągnięciu celów zrównoważonego rozwoju.

| 11. | Unijna polityka rozwoju realizuje także cele działań zewnętrznych UE, w szczególności tych określonych w art. 21 ust. 2 lit. d) Traktatu o Unii Europejskiej (TUE), tj. polegające na wspieraniu trwałego rozwoju gospodarczego i społecznego oraz środowiskowego krajów rozwijających się, przyjmując za nadrzędny cel likwidację ubóstwa. Zgodnie z celami wyznaczonymi w art. 21 ust. 2 TUE polityka rozwoju przyczynia się też m.in. do wspierania demokracji, państwa prawnego i praw człowieka, utrzymywania pokoju i zapobiegania konfliktom, poprawy stanu środowiska oraz zrównoważonego zarządzania globalnymi zasobami naturalnymi, niesienia pomocy narodom, krajom i regionom dotkniętym klęskami żywiołowymi lub katastrofami spowodowanymi przez człowieka oraz wspierania systemu międzynarodowego opartego na silniejszej współpracy wielostronnej i na dobrych rządach na poziomie globalnym. W związku z tym niniejszy konsensus przyczyni się również do spełnienia wymogu zapewnienia spójności między poszczególnymi obszarami działań zewnętrznych UE oraz zapewnienia ich spójności z innymi politykami Unii. |
| --- | --- |

11.

Unijna polityka rozwoju realizuje także cele działań zewnętrznych UE, w szczególności tych określonych w art. 21 ust. 2 lit. d) Traktatu o Unii Europejskiej (TUE), tj. polegające na wspieraniu trwałego rozwoju gospodarczego i społecznego oraz środowiskowego krajów rozwijających się, przyjmując za nadrzędny cel likwidację ubóstwa. Zgodnie z celami wyznaczonymi w art. 21 ust. 2 TUE polityka rozwoju przyczynia się też m.in. do wspierania demokracji, państwa prawnego i praw człowieka, utrzymywania pokoju i zapobiegania konfliktom, poprawy stanu środowiska oraz zrównoważonego zarządzania globalnymi zasobami naturalnymi, niesienia pomocy narodom, krajom i regionom dotkniętym klęskami żywiołowymi lub katastrofami spowodowanymi przez człowieka oraz wspierania systemu międzynarodowego opartego na silniejszej współpracy wielostronnej i na dobrych rządach na poziomie globalnym. W związku z tym niniejszy konsensus przyczyni się również do spełnienia wymogu zapewnienia spójności między poszczególnymi obszarami działań zewnętrznych UE oraz zapewnienia ich spójności z innymi politykami Unii.

| 12. | Czynnikiem o kluczowym znaczeniu dla osiągnięcia tych wspólnych celów jest zjednoczone działanie UE. UE i jej państwa członkowskie zobowiązują się zatem do lepszej współpracy. Potrzebna jest większa spójność między państwami członkowskimi a instytucjami UE. Spójne i konsekwentne działanie przyniesie większą wiarygodność, legitymację, rozliczalność, wartość dodaną, wpływ i pozytywne oddziaływanie na świat. UE i jej państwa członkowskie muszą być zjednoczone w swojej różnorodności, korzystając z rozmaitych doświadczeń i podejść oraz pamiętając o przewagach komparatywnych, którymi dysponują wobec innych. |
| --- | --- |

12.

Czynnikiem o kluczowym znaczeniu dla osiągnięcia tych wspólnych celów jest zjednoczone działanie UE. UE i jej państwa członkowskie zobowiązują się zatem do lepszej współpracy. Potrzebna jest większa spójność między państwami członkowskimi a instytucjami UE. Spójne i konsekwentne działanie przyniesie większą wiarygodność, legitymację, rozliczalność, wartość dodaną, wpływ i pozytywne oddziaływanie na świat. UE i jej państwa członkowskie muszą być zjednoczone w swojej różnorodności, korzystając z rozmaitych doświadczeń i podejść oraz pamiętając o przewagach komparatywnych, którymi dysponują wobec innych.

1.3.   Zasady i wartości przyświecające działaniom UE na rzecz rozwoju

| 13. | UE i jej państwa członkowskie działają zgodnie z zasadami mającymi zastosowanie do działań zewnętrznych UE, przedstawionymi w art. 21 ust. 1 TUE. Są to zasady: demokracji, państwa prawnego, powszechności i niepodzielności praw człowieka i podstawowych wolności, poszanowania godności ludzkiej, zasad równości i solidarności oraz poszanowania zasad Karty Narodów Zjednoczonych oraz prawa międzynarodowego. Te powszechne wartości oraz dobre rządy stanowią trzon agendy 2030. |
| --- | --- |

13.

UE i jej państwa członkowskie działają zgodnie z zasadami mającymi zastosowanie do działań zewnętrznych UE, przedstawionymi w art. 21 ust. 1 TUE. Są to zasady: demokracji, państwa prawnego, powszechności i niepodzielności praw człowieka i podstawowych wolności, poszanowania godności ludzkiej, zasad równości i solidarności oraz poszanowania zasad Karty Narodów Zjednoczonych oraz prawa międzynarodowego. Te powszechne wartości oraz dobre rządy stanowią trzon agendy 2030.

| 14. | Dialog polityczny jest ważnym sposobem szerzenia zasad dotyczących rozwoju, przy czym ma on również wymiar prewencyjny, gdyż dąży do zabezpieczenia tego, by przestrzegano wartości UE. UE i jej państwa członkowskie będą wprowadzać kwestie poszanowania praw człowieka, demokracji, praworządności i równouprawnienia płci do swojego dialogu politycznego. Dialog ten będzie prowadzony z rządami krajów partnerskich, lecz nie tylko, oraz będzie ważną platformą działania, która pozwoli promować wspólną wizję, dokonywać regularnych przeglądów postępów i określać odpowiednie środki wspierające. |
| --- | --- |

14.

Dialog polityczny jest ważnym sposobem szerzenia zasad dotyczących rozwoju, przy czym ma on również wymiar prewencyjny, gdyż dąży do zabezpieczenia tego, by przestrzegano wartości UE. UE i jej państwa członkowskie będą wprowadzać kwestie poszanowania praw człowieka, demokracji, praworządności i równouprawnienia płci do swojego dialogu politycznego. Dialog ten będzie prowadzony z rządami krajów partnerskich, lecz nie tylko, oraz będzie ważną platformą działania, która pozwoli promować wspólną wizję, dokonywać regularnych przeglądów postępów i określać odpowiednie środki wspierające.

| 15. | Równouprawnienie płci jest jedną z najważniejszych wartości UE i zostało ujęte w jej ramach prawnych i politycznych. Jest ono niezbędne do osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju i pojawia się we wszystkich elementach agendy 2030. UE i jej państwa członkowskie będą promować prawa kobiet i dziewcząt, równouprawnienie płci, a także wzmocnienie pozycji kobiet i dziewcząt oraz ich ochronę, traktując te kwestie priorytetowo we wszystkich obszarach działania. |
| --- | --- |

15.

Równouprawnienie płci jest jedną z najważniejszych wartości UE i zostało ujęte w jej ramach prawnych i politycznych. Jest ono niezbędne do osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju i pojawia się we wszystkich elementach agendy 2030. UE i jej państwa członkowskie będą promować prawa kobiet i dziewcząt, równouprawnienie płci, a także wzmocnienie pozycji kobiet i dziewcząt oraz ich ochronę, traktując te kwestie priorytetowo we wszystkich obszarach działania.

| 16. | UE i jej państwa członkowskie wdrożą oparte na prawach podejście do współpracy na rzecz rozwoju, obejmujące wszystkie prawa człowieka. Będą one sprzyjać integracji i partycypacji, niedyskryminacji, równości i sprawiedliwości, przejrzystości i rozliczalności. UE i jej państwa członkowskie będą w dalszym ciągu odgrywać kluczową rolę w zapewnianiu, by nikt nie został pominięty, bez względu na miejsce zamieszkania ani pochodzenie etniczne, płeć, wiek, niepełnosprawność, religię lub przekonania, orientację seksualną i tożsamość płciową, status migracyjny lub inne czynniki. Podejście to obejmuje przeciwdziałanie wielorakim formom dyskryminacji, która dotyka osoby podatne na zagrożenia i grupy marginalizowane. |
| --- | --- |

16.

UE i jej państwa członkowskie wdrożą oparte na prawach podejście do współpracy na rzecz rozwoju, obejmujące wszystkie prawa człowieka. Będą one sprzyjać integracji i partycypacji, niedyskryminacji, równości i sprawiedliwości, przejrzystości i rozliczalności. UE i jej państwa członkowskie będą w dalszym ciągu odgrywać kluczową rolę w zapewnianiu, by nikt nie został pominięty, bez względu na miejsce zamieszkania ani pochodzenie etniczne, płeć, wiek, niepełnosprawność, religię lub przekonania, orientację seksualną i tożsamość płciową, status migracyjny lub inne czynniki. Podejście to obejmuje przeciwdziałanie wielorakim formom dyskryminacji, która dotyka osoby podatne na zagrożenia i grupy marginalizowane.

| 17. | UE i jej państwa członkowskie cenią udział organizacji społeczeństwa obywatelskiego w rozwoju i zachęcają wszystkie grupy społeczeństwa do aktywności. Uznają one, że organizacje społeczeństwa obywatelskiego odgrywają wiele ról, gdyż propagują demokrację, walczą o uznanie przynależnych praw, bronią praworządności, sprawiedliwości społecznej i praw człowieka. UE i jej państwa członkowskie będą sprzyjać tworzeniu przestrzeni dla społeczeństwa obywatelskiego oraz zwiększać swoje wsparcie na rzecz budowania zdolności organizacji społeczeństwa obywatelskiego, aby wzmocnić ich pozycję w procesie rozwoju, a także promować dialog polityczny, społeczny i gospodarczy. |
| --- | --- |

17.

UE i jej państwa członkowskie cenią udział organizacji społeczeństwa obywatelskiego w rozwoju i zachęcają wszystkie grupy społeczeństwa do aktywności. Uznają one, że organizacje społeczeństwa obywatelskiego odgrywają wiele ról, gdyż propagują demokrację, walczą o uznanie przynależnych praw, bronią praworządności, sprawiedliwości społecznej i praw człowieka. UE i jej państwa członkowskie będą sprzyjać tworzeniu przestrzeni dla społeczeństwa obywatelskiego oraz zwiększać swoje wsparcie na rzecz budowania zdolności organizacji społeczeństwa obywatelskiego, aby wzmocnić ich pozycję w procesie rozwoju, a także promować dialog polityczny, społeczny i gospodarczy.

| 18. | Skuteczność rozwoju ma podstawowe znaczenie dla osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju oraz powinna stanowić podstawę wszystkich form współpracy na rzecz rozwoju. UE i jej państwa członkowskie będą przestrzegać zasad skuteczności rozwoju uzgodnionych w 2011 r. w ramach partnerstwa w sprawie skutecznej współpracy na rzecz rozwoju utworzonego podczas forum wysokiego szczebla w Pusanie w sprawie skuteczności pomocy i potwierdzonych podczas posiedzenia na wysokim szczeblu, które odbyło się w Nairobi w 2016 r. Zasady te to: odpowiedzialność krajów rozwijających się za priorytety w dziedzinie rozwoju, skoncentrowanie się na rezultatach, integracyjne partnerstwa na rzecz rozwoju, przejrzystość i wzajemna rozliczalność. |
| --- | --- |

18.

Skuteczność rozwoju ma podstawowe znaczenie dla osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju oraz powinna stanowić podstawę wszystkich form współpracy na rzecz rozwoju. UE i jej państwa członkowskie będą przestrzegać zasad skuteczności rozwoju uzgodnionych w 2011 r. w ramach partnerstwa w sprawie skutecznej współpracy na rzecz rozwoju utworzonego podczas forum wysokiego szczebla w Pusanie w sprawie skuteczności pomocy i potwierdzonych podczas posiedzenia na wysokim szczeblu, które odbyło się w Nairobi w 2016 r. Zasady te to: odpowiedzialność krajów rozwijających się za priorytety w dziedzinie rozwoju, skoncentrowanie się na rezultatach, integracyjne partnerstwa na rzecz rozwoju, przejrzystość i wzajemna rozliczalność.

2.   RAMY DZIAŁANIA

| 19. | Realizacja agendy 2030 wymaga kompleksowych krajowych strategii na rzecz zrównoważonego rozwoju, uwzględniających cele zrównoważonego rozwoju i ich wzajemne powiązania. Podczas planowania i prowadzenia współpracy na rzecz rozwoju UE i jej państwa członkowskie będą zwracać szczególną uwagę na takie wzajemne powiązania oraz na zintegrowane działania, które mogą przynieść dodatkowe korzyści i w spójny sposób posłużyć wielu celom. W tym kontekście działania UE i jej państw członkowskich będą odzwierciedlać kluczowe obszary agendy 2030, którymi są: ludzie, planeta, dobrobyt, pokój i partnerstwo. |
| --- | --- |

19.

Realizacja agendy 2030 wymaga kompleksowych krajowych strategii na rzecz zrównoważonego rozwoju, uwzględniających cele zrównoważonego rozwoju i ich wzajemne powiązania. Podczas planowania i prowadzenia współpracy na rzecz rozwoju UE i jej państwa członkowskie będą zwracać szczególną uwagę na takie wzajemne powiązania oraz na zintegrowane działania, które mogą przynieść dodatkowe korzyści i w spójny sposób posłużyć wielu celom. W tym kontekście działania UE i jej państw członkowskich będą odzwierciedlać kluczowe obszary agendy 2030, którymi są: ludzie, planeta, dobrobyt, pokój i partnerstwo.

| 20. | Uznając, że agenda 2030 musi zostać zrealizowana jako całość, nie zaś w sposób wybiórczy, UE i jej państwa członkowskie zajmą się gamą przekrojowych elementów koniecznych do osiągnięcia zrównoważonego rozwoju i przyspieszenia transformacji, takich jak: młodzież; równouprawnienie płci; mobilność i migracja; zrównoważona energia i zmiana klimatu; inwestycje i handel; dobre rządy, demokracja, praworządność i prawa człowieka; innowacyjna współpraca z bardziej zaawansowanymi krajami rozwijającymi się; oraz uruchamianie i wykorzystywanie zasobów krajowych. |
| --- | --- |

20.

Uznając, że agenda 2030 musi zostać zrealizowana jako całość, nie zaś w sposób wybiórczy, UE i jej państwa członkowskie zajmą się gamą przekrojowych elementów koniecznych do osiągnięcia zrównoważonego rozwoju i przyspieszenia transformacji, takich jak: młodzież; równouprawnienie płci; mobilność i migracja; zrównoważona energia i zmiana klimatu; inwestycje i handel; dobre rządy, demokracja, praworządność i prawa człowieka; innowacyjna współpraca z bardziej zaawansowanymi krajami rozwijającymi się; oraz uruchamianie i wykorzystywanie zasobów krajowych.

2.1.   Ludzie – rozwój społeczny i godność ludzka

| 21. | Globalny wzrost demograficzny i zmiany demograficzne w połączeniu ze zmianami gospodarczymi, społecznymi i środowiskowymi stwarzają możliwości i stanowią poważne wyzwania dla zrównoważonego rozwoju. Liczba ludności na świecie ma wzrosnąć o 2,4 mld do 2050 r., z czego 1,3 mld przypadnie na Afrykę. Zaspokojenie potrzeb edukacyjnych dzieci i młodzieży ma kluczowe znaczenie dla propagowania odpowiedzialnego obywatelstwa, rozwijania zrównoważonych i zamożnych społeczeństw i zwiększenia zatrudnienia młodzieży. |
| --- | --- |

21.

Globalny wzrost demograficzny i zmiany demograficzne w połączeniu ze zmianami gospodarczymi, społecznymi i środowiskowymi stwarzają możliwości i stanowią poważne wyzwania dla zrównoważonego rozwoju. Liczba ludności na świecie ma wzrosnąć o 2,4 mld do 2050 r., z czego 1,3 mld przypadnie na Afrykę. Zaspokojenie potrzeb edukacyjnych dzieci i młodzieży ma kluczowe znaczenie dla propagowania odpowiedzialnego obywatelstwa, rozwijania zrównoważonych i zamożnych społeczeństw i zwiększenia zatrudnienia młodzieży.

| 22. | Eliminacja ubóstwa, zwalczanie dyskryminacji i nierówności oraz niepomijanie nikogo stanowią trzon unijnej polityki współpracy na rzecz rozwoju. Ubóstwo jest wielowymiarowe i obejmuje aspekty gospodarcze, społeczne, środowiskowe, kulturowe i polityczne. UE i jej państwa członkowskie będą dążyć do tego, aby wyeliminować głód i wszelkie formy niedożywienia, oraz propagować powszechną opiekę zdrowotną, powszechny dostęp do edukacji i kształcenia dobrej jakości, właściwą i trwałą ochronę socjalną oraz godną pracę dla wszystkich w zdrowym środowisku. Postępy w tych obszarach zapewnią mocniejszy fundament dla zrównoważonego rozwoju. UE potwierdza swoje zobowiązanie do przekazania co najmniej 20 % swojej oficjalnej pomocy rozwojowej (ODA) na rzecz włączenia i rozwoju społecznego. |
| --- | --- |

22.

Eliminacja ubóstwa, zwalczanie dyskryminacji i nierówności oraz niepomijanie nikogo stanowią trzon unijnej polityki współpracy na rzecz rozwoju. Ubóstwo jest wielowymiarowe i obejmuje aspekty gospodarcze, społeczne, środowiskowe, kulturowe i polityczne. UE i jej państwa członkowskie będą dążyć do tego, aby wyeliminować głód i wszelkie formy niedożywienia, oraz propagować powszechną opiekę zdrowotną, powszechny dostęp do edukacji i kształcenia dobrej jakości, właściwą i trwałą ochronę socjalną oraz godną pracę dla wszystkich w zdrowym środowisku. Postępy w tych obszarach zapewnią mocniejszy fundament dla zrównoważonego rozwoju. UE potwierdza swoje zobowiązanie do przekazania co najmniej 20 % swojej oficjalnej pomocy rozwojowej (ODA) na rzecz włączenia i rozwoju społecznego.

| 23. | UE i jej państwa członkowskie będą wspierać kraje partnerskie w wypełnianiu ich obowiązku, który polega na wzmacnianiu ich krajowych polityk i rządów, aby w trwały sposób świadczyć podstawowe usługi i zapewniać poszanowanie praw człowieka. |
| --- | --- |

23.

UE i jej państwa członkowskie będą wspierać kraje partnerskie w wypełnianiu ich obowiązku, który polega na wzmacnianiu ich krajowych polityk i rządów, aby w trwały sposób świadczyć podstawowe usługi i zapewniać poszanowanie praw człowieka.

| 24. | Niedożywienie i niewłaściwe żywienie są poważną przeszkodą w rozwoju i obciążeniem na całe życie, ponieważ powodują deficyty poznawcze, obniżają zdolności dzieci do nauki w szkole, a także prowadzą do problemów zdrowotnych i zmniejszonej wydajności w pracy. UE i jej państwa członkowskie będą pracować nad zapewnieniem wszystkim ludziom dostępu do przystępnej cenowo, bezpiecznej, wystarczającej i bogatej w składniki odżywcze żywności. Szczególną uwagę poświęcą one osobom najbardziej podatnym na zagrożenia, między innymi dzieciom poniżej piątego roku życia, dorastającym dziewczętom oraz kobietom, zwłaszcza w okresie ciąży i karmienia piersią. UE i jej państwa członkowskie podejmą skoordynowane, przyspieszone i międzysektorowe wysiłki w celu wyeliminowania głodu, zwiększenia zdolności w zakresie dywersyfikacji produkcji żywności na szczeblu lokalnym i regionalnym, zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego i żywienia oraz zwiększenia odporności wśród osób najbardziej podatnych na zagrożenia, zwłaszcza w krajach borykających się z przedłużającymi się lub powtarzającymi się kryzysami. Będą one nadal inwestować we wczesne etapy rozwoju dzieci poprzez eliminowanie wszelkich form niedożywienia, w tym prowadzących do zahamowania wzrostu i wyniszczenia dzieci, m.in. poprzez wsparcie podstawowych usług w zakresie opieki zdrowotnej, żywienia, wody, infrastruktury sanitarnej i higieny, a także ochrony socjalnej. |
| --- | --- |

24.

Niedożywienie i niewłaściwe żywienie są poważną przeszkodą w rozwoju i obciążeniem na całe życie, ponieważ powodują deficyty poznawcze, obniżają zdolności dzieci do nauki w szkole, a także prowadzą do problemów zdrowotnych i zmniejszonej wydajności w pracy. UE i jej państwa członkowskie będą pracować nad zapewnieniem wszystkim ludziom dostępu do przystępnej cenowo, bezpiecznej, wystarczającej i bogatej w składniki odżywcze żywności. Szczególną uwagę poświęcą one osobom najbardziej podatnym na zagrożenia, między innymi dzieciom poniżej piątego roku życia, dorastającym dziewczętom oraz kobietom, zwłaszcza w okresie ciąży i karmienia piersią. UE i jej państwa członkowskie podejmą skoordynowane, przyspieszone i międzysektorowe wysiłki w celu wyeliminowania głodu, zwiększenia zdolności w zakresie dywersyfikacji produkcji żywności na szczeblu lokalnym i regionalnym, zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego i żywienia oraz zwiększenia odporności wśród osób najbardziej podatnych na zagrożenia, zwłaszcza w krajach borykających się z przedłużającymi się lub powtarzającymi się kryzysami. Będą one nadal inwestować we wczesne etapy rozwoju dzieci poprzez eliminowanie wszelkich form niedożywienia, w tym prowadzących do zahamowania wzrostu i wyniszczenia dzieci, m.in. poprzez wsparcie podstawowych usług w zakresie opieki zdrowotnej, żywienia, wody, infrastruktury sanitarnej i higieny, a także ochrony socjalnej.

| 25. | UE i jej państwa członkowskie będą wspierać najuboższe społeczności w działaniach mających poprawić dostęp wszystkich osób do ziemi, żywności, wody oraz czystej, przystępnej cenowo i zrównoważonej energii przy unikaniu szkodliwego wpływu na środowisko. Będą one propagować inicjatywy strategiczne i wspierać kraje partnerskie w opracowywaniu i wdrażaniu zintegrowanego podejścia mającego na celu podjęcie konkretnych działań dotyczących najbardziej istotnych powiązań między ziemią, żywnością, wodą i energią. |
| --- | --- |

25.

UE i jej państwa członkowskie będą wspierać najuboższe społeczności w działaniach mających poprawić dostęp wszystkich osób do ziemi, żywności, wody oraz czystej, przystępnej cenowo i zrównoważonej energii przy unikaniu szkodliwego wpływu na środowisko. Będą one propagować inicjatywy strategiczne i wspierać kraje partnerskie w opracowywaniu i wdrażaniu zintegrowanego podejścia mającego na celu podjęcie konkretnych działań dotyczących najbardziej istotnych powiązań między ziemią, żywnością, wodą i energią.

| 26. | Znaczny wzrost zapotrzebowania na wodę i niedoboru wody, przewidywany w ciągu najbliższych dziesięcioleci, stworzy duże wyzwania, zwłaszcza w zakresie przystosowywania się do zmiany klimatu. Powszechny dostęp do bezpiecznej wody pitnej, infrastruktury sanitarnej i higienicznej ma zasadnicze znaczenie dla zdrowia i dobrostanu, wzrostu i wydajności. Zasoby wodne są również szczególnie narażone w związku z degradacją środowiska, w tym zmianą klimatu, co z kolei zagraża rolnictwu i bezpieczeństwu żywnościowemu. UE i jej państwa członkowskie będą wspierać zrównoważoną i zintegrowaną gospodarkę wodną, a także wydajniejsze użytkowanie wody i jej odzyskiwanie, przyjmując między innymi bardziej strategiczne podejście do rozwoju regionalnego i integracji. |
| --- | --- |

26.

Znaczny wzrost zapotrzebowania na wodę i niedoboru wody, przewidywany w ciągu najbliższych dziesięcioleci, stworzy duże wyzwania, zwłaszcza w zakresie przystosowywania się do zmiany klimatu. Powszechny dostęp do bezpiecznej wody pitnej, infrastruktury sanitarnej i higienicznej ma zasadnicze znaczenie dla zdrowia i dobrostanu, wzrostu i wydajności. Zasoby wodne są również szczególnie narażone w związku z degradacją środowiska, w tym zmianą klimatu, co z kolei zagraża rolnictwu i bezpieczeństwu żywnościowemu. UE i jej państwa członkowskie będą wspierać zrównoważoną i zintegrowaną gospodarkę wodną, a także wydajniejsze użytkowanie wody i jej odzyskiwanie, przyjmując między innymi bardziej strategiczne podejście do rozwoju regionalnego i integracji.

| 27. | W życiu ludzi zdrowie ma zasadnicze znaczenie i jest kluczowe dla sprawiedliwego i trwałego wzrostu i rozwoju, w tym dla eliminacji ubóstwa. UE i jej państwa członkowskie potwierdzają swoje zobowiązanie do ochrony i wspierania prawa każdej osoby do najwyższego osiągalnego poziomu zdrowia fizycznego i psychicznego w dążeniu do wspierania godności ludzkiej, dobrostanu i dobrobytu. Będą nadal wspierać kraje partnerskie w ich staraniach na rzecz utworzenia silnych, odpornych i dobrej jakości systemów opieki zdrowotnej poprzez zapewnienie równego dostępu do usług zdrowotnych i powszechnej opieki zdrowotnej. W tym celu UE i jej państwa członkowskie będą wspierać kraje rozwijające się w szkoleniu pracowników służby zdrowia, ich rekrutacji, obsadzaniu na stanowiskach i ciągłym rozwoju zawodowym. Będą propagować inwestowanie w pracowników pierwszego kontaktu w służbie zdrowia i służbach socjalnych i wzmacnianie ich pozycji, gdyż odgrywają oni kluczową rolę w zapewnianiu usług opieki zdrowotnej na obszarach odległych, ubogich i w niewystarczającym stopniu objętych usługami oraz na obszarach objętych konfliktem. UE i jej państwa członkowskie będą nadal inwestować w zapobieganie chorobom zakaźnym, takim jak HIV/AIDS, gruźlica, malaria i wirusowe zapalenie wątroby, oraz w zwalczanie tych chorób; będą również pomagać w zapewnianiu dostępu do przystępnych cenowo podstawowych leków i szczepionek dla wszystkich. Będą one wspierać badania, inwestycje i rozwój w zakresie nowych technologii medycznych. Będą podejmować działania służące zwalczaniu globalnych zagrożeń dla zdrowia, takich jak epidemie i oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe, za pomocą podejścia w zakresie zdrowia publicznego. Będą dążyć do ograniczenia umieralności dzieci i matek oraz działać na rzecz zdrowia psychicznego; zajmą się też rosnącym problemem chorób niezakaźnych w krajach partnerskich, a także kwestią zanieczyszczeń chemicznych i niskiej jakości powietrza. Mając na uwadze rozmaite wzajemne powiązania, będą wspierać kraje partnerskie w realizacji podejścia zakładającego uwzględnianie „kwestii zdrowia we wszystkich politykach”. |
| --- | --- |

27.

W życiu ludzi zdrowie ma zasadnicze znaczenie i jest kluczowe dla sprawiedliwego i trwałego wzrostu i rozwoju, w tym dla eliminacji ubóstwa. UE i jej państwa członkowskie potwierdzają swoje zobowiązanie do ochrony i wspierania prawa każdej osoby do najwyższego osiągalnego poziomu zdrowia fizycznego i psychicznego w dążeniu do wspierania godności ludzkiej, dobrostanu i dobrobytu. Będą nadal wspierać kraje partnerskie w ich staraniach na rzecz utworzenia silnych, odpornych i dobrej jakości systemów opieki zdrowotnej poprzez zapewnienie równego dostępu do usług zdrowotnych i powszechnej opieki zdrowotnej. W tym celu UE i jej państwa członkowskie będą wspierać kraje rozwijające się w szkoleniu pracowników służby zdrowia, ich rekrutacji, obsadzaniu na stanowiskach i ciągłym rozwoju zawodowym. Będą propagować inwestowanie w pracowników pierwszego kontaktu w służbie zdrowia i służbach socjalnych i wzmacnianie ich pozycji, gdyż odgrywają oni kluczową rolę w zapewnianiu usług opieki zdrowotnej na obszarach odległych, ubogich i w niewystarczającym stopniu objętych usługami oraz na obszarach objętych konfliktem. UE i jej państwa członkowskie będą nadal inwestować w zapobieganie chorobom zakaźnym, takim jak HIV/AIDS, gruźlica, malaria i wirusowe zapalenie wątroby, oraz w zwalczanie tych chorób; będą również pomagać w zapewnianiu dostępu do przystępnych cenowo podstawowych leków i szczepionek dla wszystkich. Będą one wspierać badania, inwestycje i rozwój w zakresie nowych technologii medycznych. Będą podejmować działania służące zwalczaniu globalnych zagrożeń dla zdrowia, takich jak epidemie i oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe, za pomocą podejścia w zakresie zdrowia publicznego. Będą dążyć do ograniczenia umieralności dzieci i matek oraz działać na rzecz zdrowia psychicznego; zajmą się też rosnącym problemem chorób niezakaźnych w krajach partnerskich, a także kwestią zanieczyszczeń chemicznych i niskiej jakości powietrza. Mając na uwadze rozmaite wzajemne powiązania, będą wspierać kraje partnerskie w realizacji podejścia zakładającego uwzględnianie „kwestii zdrowia we wszystkich politykach”.

| 28. | Zapewnianie dostępu do wysokiej jakości edukacji dla wszystkich jest zasadniczym warunkiem umożliwiającym stworzenie młodzieży szans na zatrudnienie oraz długotrwały rozwój. UE i jej państwa członkowskie będą wspierać integracyjne uczenie się przez całe życie oraz sprawiedliwą, dobrej jakości edukację, szczególnie we wczesnym dzieciństwie i na poziomie szkoły podstawowej. Będą one również propagować edukację na poziomie średnim i wyższym, szkolenie techniczne i zawodowe, a także uczenie się oparte na pracy i uczenie się dorosłych, w tym w sytuacjach nadzwyczajnych i kryzysowych. Przedmiotem szczególnej uwagi będą możliwości kształcenia i szkolenia dla dziewcząt i kobiet. UE i jej państwa członkowskie zintensyfikują swoje wysiłki, by zapewnić wszystkim obywatelom wiedzę, umiejętności, zdolności i prawa, których potrzebują do życia w godności, do pełnego udziału w społeczeństwie jako odpowiedzialne i wydajne osoby dorosłe oraz do tego, by wnosić pozytywny wkład w życie społeczne i gospodarcze swojej społeczności oraz w ochronę środowiska. |
| --- | --- |

28.

Zapewnianie dostępu do wysokiej jakości edukacji dla wszystkich jest zasadniczym warunkiem umożliwiającym stworzenie młodzieży szans na zatrudnienie oraz długotrwały rozwój. UE i jej państwa członkowskie będą wspierać integracyjne uczenie się przez całe życie oraz sprawiedliwą, dobrej jakości edukację, szczególnie we wczesnym dzieciństwie i na poziomie szkoły podstawowej. Będą one również propagować edukację na poziomie średnim i wyższym, szkolenie techniczne i zawodowe, a także uczenie się oparte na pracy i uczenie się dorosłych, w tym w sytuacjach nadzwyczajnych i kryzysowych. Przedmiotem szczególnej uwagi będą możliwości kształcenia i szkolenia dla dziewcząt i kobiet. UE i jej państwa członkowskie zintensyfikują swoje wysiłki, by zapewnić wszystkim obywatelom wiedzę, umiejętności, zdolności i prawa, których potrzebują do życia w godności, do pełnego udziału w społeczeństwie jako odpowiedzialne i wydajne osoby dorosłe oraz do tego, by wnosić pozytywny wkład w życie społeczne i gospodarcze swojej społeczności oraz w ochronę środowiska.

| 29. | Należy zwrócić uwagę na potrzeby, prawa i aspiracje dzieci. Kompleksowe działania dotyczące małych dzieci znajdują się wśród środków o największym potencjale gospodarczym i społecznym. UE i jej państwa członkowskie zintensyfikują swoje wysiłki mające na celu zapewnienie dzieciom bezpiecznego i wzbogacającego środowiska, które jest ważnym elementem sprzyjającym tworzeniu się zdrowego pokolenia młodych ludzi zdolnych w pełni wykorzystać swój potencjał. Ponadto uznają, że każde dziecko zasługuje na spokojne dzieciństwo i dobrej jakości edukację, także w sytuacjach nadzwyczajnych i kryzysowych, by uniknąć ryzyka pojawienia się „straconego pokolenia”. UE i jej państwa członkowskie będą współpracować z krajami partnerskimi w celu lepszej ochrony dzieci i zwiększenia ich udziału w podejmowaniu decyzji, które ich dotyczą. |
| --- | --- |

29.

Należy zwrócić uwagę na potrzeby, prawa i aspiracje dzieci. Kompleksowe działania dotyczące małych dzieci znajdują się wśród środków o największym potencjale gospodarczym i społecznym. UE i jej państwa członkowskie zintensyfikują swoje wysiłki mające na celu zapewnienie dzieciom bezpiecznego i wzbogacającego środowiska, które jest ważnym elementem sprzyjającym tworzeniu się zdrowego pokolenia młodych ludzi zdolnych w pełni wykorzystać swój potencjał. Ponadto uznają, że każde dziecko zasługuje na spokojne dzieciństwo i dobrej jakości edukację, także w sytuacjach nadzwyczajnych i kryzysowych, by uniknąć ryzyka pojawienia się „straconego pokolenia”. UE i jej państwa członkowskie będą współpracować z krajami partnerskimi w celu lepszej ochrony dzieci i zwiększenia ich udziału w podejmowaniu decyzji, które ich dotyczą.

| 30. | Zgodnie z zasadą niepomijania nikogo UE i jej państwa członkowskie będą zwracać szczególną uwagę na osoby znajdujące się w niekorzystnej sytuacji, podatne na zagrożenia i marginalizowane, w tym dzieci, osoby starsze, osoby niepełnosprawne, osoby LGBTI i ludy tubylcze. Stosowne działania obejmą środki lepiej ukierunkowane na te osoby, mające je chronić i wspierać po to, by zaoferować im takie same możliwości i zapewnić brak dyskryminacji. |
| --- | --- |

30.

Zgodnie z zasadą niepomijania nikogo UE i jej państwa członkowskie będą zwracać szczególną uwagę na osoby znajdujące się w niekorzystnej sytuacji, podatne na zagrożenia i marginalizowane, w tym dzieci, osoby starsze, osoby niepełnosprawne, osoby LGBTI i ludy tubylcze. Stosowne działania obejmą środki lepiej ukierunkowane na te osoby, mające je chronić i wspierać po to, by zaoferować im takie same możliwości i zapewnić brak dyskryminacji.

| 31. | Szacuje się, że na całym świecie żyje miliard osób niepełnosprawnych, z czego 80 % w krajach rozwijających się. Osoby niepełnosprawne często należą do najuboższych w swoich społecznościach i w znacznie wyższym stopniu dotknięte są stygmatyzacją i dyskryminacją. W swojej współpracy na rzecz rozwoju UE i jej państwa członkowskie będą brać pod uwagę specjalne potrzeby osób niepełnosprawnych. Zgodnie z oenzetowską Konwencją o prawach osób niepełnosprawnych będą aktywnie propagować prawa osób niepełnosprawnych i podejmować bardziej zdecydowane działania w celu zapewnienia im pełnej integracji w społeczeństwie i równego udziału w rynku pracy. |
| --- | --- |

31.

Szacuje się, że na całym świecie żyje miliard osób niepełnosprawnych, z czego 80 % w krajach rozwijających się. Osoby niepełnosprawne często należą do najuboższych w swoich społecznościach i w znacznie wyższym stopniu dotknięte są stygmatyzacją i dyskryminacją. W swojej współpracy na rzecz rozwoju UE i jej państwa członkowskie będą brać pod uwagę specjalne potrzeby osób niepełnosprawnych. Zgodnie z oenzetowską Konwencją o prawach osób niepełnosprawnych będą aktywnie propagować prawa osób niepełnosprawnych i podejmować bardziej zdecydowane działania w celu zapewnienia im pełnej integracji w społeczeństwie i równego udziału w rynku pracy.

| 32. | Jednym z głównych wyzwań pozostanie utworzenie wystarczającej liczby dobrej jakości miejsc pracy dla młodych ludzi. Aby propagować prawa młodych ludzi i ułatwiać ich udział w życiu społecznym, obywatelskim i gospodarczym oraz aby zapewnić ich pełne uczestnictwo w sprzyjającym włączeniu społecznemu wzroście gospodarczym i zrównoważonym rozwoju, konieczne są odpowiednio ukierunkowane polityki i właściwe inwestycje. Młodzi ludzie powinni również uczestniczyć w procesach demokratycznych i przyjmować role liderów.






  Młodzież

  Młodzi ludzie są motorem rozwoju i zmian, dlatego pełnią zasadniczą rolę w realizacji agendy 2030, m.in. dzięki ich zdolności do wprowadzania innowacji. Zaniedbanie ich edukacji, zatrudnienia oraz potrzeb społecznych i politycznych zagrozi realizacji celów zrównoważonego rozwoju i zwiększy ich podatność na wpływ środowisk przestępczych oraz na radykalizację, zwłaszcza w sytuacjach konfliktu.
  UE i jej państwa członkowskie skoncentrują się na konkretnych zadaniach służących zaspokajaniu potrzeb młodzieży, zwłaszcza młodych kobiet i dziewcząt, poprzez zwiększanie możliwości znalezienia dobrego zatrudnienia i możliwości w dziedzinie przedsiębiorczości, które będą wspierane poprzez skuteczne polityki edukacyjne, szkolenie zawodowe, rozwijanie umiejętności oraz dostęp do technologii i usług cyfrowych. Będzie to miało na celu wykorzystanie potencjału w zakresie innowacji cyfrowych i stworzenie możliwości czerpania korzyści z postępu technologicznego. UE i jej państwa członkowskie będą także dążyć do wzmocnienia praw młodych ludzi i umocnienia ich pozycji w prowadzeniu spraw publicznych, w tym przez wspieranie ich udziału w lokalnej gospodarce, lokalnym społeczeństwie i podejmowaniu decyzji, w szczególności poprzez organizacje młodzieżowe. |
| --- | --- |

32.

Jednym z głównych wyzwań pozostanie utworzenie wystarczającej liczby dobrej jakości miejsc pracy dla młodych ludzi. Aby propagować prawa młodych ludzi i ułatwiać ich udział w życiu społecznym, obywatelskim i gospodarczym oraz aby zapewnić ich pełne uczestnictwo w sprzyjającym włączeniu społecznemu wzroście gospodarczym i zrównoważonym rozwoju, konieczne są odpowiednio ukierunkowane polityki i właściwe inwestycje. Młodzi ludzie powinni również uczestniczyć w procesach demokratycznych i przyjmować role liderów.

Młodzież

Młodzi ludzie są motorem rozwoju i zmian, dlatego pełnią zasadniczą rolę w realizacji agendy 2030, m.in. dzięki ich zdolności do wprowadzania innowacji. Zaniedbanie ich edukacji, zatrudnienia oraz potrzeb społecznych i politycznych zagrozi realizacji celów zrównoważonego rozwoju i zwiększy ich podatność na wpływ środowisk przestępczych oraz na radykalizację, zwłaszcza w sytuacjach konfliktu.

UE i jej państwa członkowskie skoncentrują się na konkretnych zadaniach służących zaspokajaniu potrzeb młodzieży, zwłaszcza młodych kobiet i dziewcząt, poprzez zwiększanie możliwości znalezienia dobrego zatrudnienia i możliwości w dziedzinie przedsiębiorczości, które będą wspierane poprzez skuteczne polityki edukacyjne, szkolenie zawodowe, rozwijanie umiejętności oraz dostęp do technologii i usług cyfrowych. Będzie to miało na celu wykorzystanie potencjału w zakresie innowacji cyfrowych i stworzenie możliwości czerpania korzyści z postępu technologicznego. UE i jej państwa członkowskie będą także dążyć do wzmocnienia praw młodych ludzi i umocnienia ich pozycji w prowadzeniu spraw publicznych, w tym przez wspieranie ich udziału w lokalnej gospodarce, lokalnym społeczeństwie i podejmowaniu decyzji, w szczególności poprzez organizacje młodzieżowe.

| 33. | UE i jej państwa członkowskie będą dążyć do wypełnienia zobowiązań przewidzianych w Konwencji w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet. Będą one aktywnie wspierać ochronę i przestrzeganie praw kobiet i dziewcząt oraz współpracować z partnerami w celu wyeliminowania wszelkich form przemocy i dyskryminacji seksualnej i ze względu na płeć, w tym szkodliwych praktyk, szczególnie przymusowych i wczesnych małżeństw i okaleczania żeńskich narządów płciowych. UE i jej państwa członkowskie będą podejmować działania i wzmacniać dialog polityczny w celu wzmocnienia pozycji kobiet i dziewcząt, wspierania ich istotnej roli jako czynników rozwoju i zmian oraz nasilą działania ukierunkowane na problematykę równouprawnienia płci. W ramach tego będą propagować ich prawa gospodarcze i społeczne oraz wzmocnienie ich pozycji, wzmacniać ich głos i udział w życiu społecznym, gospodarczym, politycznym i obywatelskim, zapewniać poszanowanie ich integralności cielesnej i psychicznej i zmieniać własną kulturę instytucjonalną, by wywiązać się z podjętych zobowiązań. Propagowanie równego dostępu kobiet do produktywnego zatrudnienia, godnej pracy, równego wynagrodzenia i usług finansowych przyniesie korzyści wszystkim członkom społeczeństwa. |
| --- | --- |

33.

UE i jej państwa członkowskie będą dążyć do wypełnienia zobowiązań przewidzianych w Konwencji w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet. Będą one aktywnie wspierać ochronę i przestrzeganie praw kobiet i dziewcząt oraz współpracować z partnerami w celu wyeliminowania wszelkich form przemocy i dyskryminacji seksualnej i ze względu na płeć, w tym szkodliwych praktyk, szczególnie przymusowych i wczesnych małżeństw i okaleczania żeńskich narządów płciowych. UE i jej państwa członkowskie będą podejmować działania i wzmacniać dialog polityczny w celu wzmocnienia pozycji kobiet i dziewcząt, wspierania ich istotnej roli jako czynników rozwoju i zmian oraz nasilą działania ukierunkowane na problematykę równouprawnienia płci. W ramach tego będą propagować ich prawa gospodarcze i społeczne oraz wzmocnienie ich pozycji, wzmacniać ich głos i udział w życiu społecznym, gospodarczym, politycznym i obywatelskim, zapewniać poszanowanie ich integralności cielesnej i psychicznej i zmieniać własną kulturę instytucjonalną, by wywiązać się z podjętych zobowiązań. Propagowanie równego dostępu kobiet do produktywnego zatrudnienia, godnej pracy, równego wynagrodzenia i usług finansowych przyniesie korzyści wszystkim członkom społeczeństwa.

| 34. | UE podtrzymuje swoje zobowiązanie do propagowania, ochrony i przestrzegania wszystkich praw człowieka oraz do pełnego i skutecznego wdrożenia postanowień pekińskiej platformy działania, programu działania Międzynarodowej Konferencji na temat Ludności i Rozwoju oraz wyników ich konferencji przeglądowych, a także podtrzymuje swoje zobowiązanie na rzecz reprodukcyjnych i seksualnych praw i zdrowia w tym kontekście. Mając to na względzie, UE potwierdza swoje zobowiązanie do propagowania, ochrony i przestrzegania praw wszystkich osób do posiadania pełnej kontroli oraz swobodnego i odpowiedzialnego decydowania – w sposób wolny od dyskryminacji, przymusu i przemocy – w kwestiach dotyczących ich seksualności oraz zdrowia seksualnego i reprodukcyjnego. UE podkreśla ponadto potrzebę powszechnego dostępu po przystępnych cenach do rzetelnych i wszechstronnych informacji na temat zdrowia seksualnego i reprodukcyjnego, edukacji w tym zakresie (w tym do wszechstronnej edukacji seksualnej) oraz usług opieki zdrowotnej.






  Równouprawnienie płci

  Równość kobiet i mężczyzn, niezależnie od wieku, ma zasadnicze znaczenie dla zrównoważonego rozwoju. Ma ona efekt wzmagający w procesie eliminacji ubóstwa i jest kluczem otwierającym drogę do rozwoju demokratycznych społeczeństw opartych na poszanowaniu praw człowieka, sprawiedliwości społecznej i zrównoważonym rozwoju. Ponadto z równouprawnieniem płci wiąże się zwiększenie dobrobytu i stabilności oraz lepsze rezultaty w obszarach takich, jak zdrowie i edukacja. UE i jej państwa członkowskie uważają, że kobiety i dziewczęta w kluczowy sposób przyczyniają się do pobudzania rozwoju i zmian, m.in. odgrywają dużą rolę w budowaniu pokoju, rozwiązywaniu konfliktów oraz działaniach humanitarnych.
  Wiele kobiet i dziewcząt jest jednak w dalszym ciągu pozbawionych praw, zasobów i prawa głosu. Różnice w traktowaniu kobiet i mężczyzn przeplatają się z innymi formami wykluczenia. Propagowanie poprawy pozycji kobiet i dziewcząt oraz równouprawnienia płci wymaga pracy z chłopcami, mężczyznami, dziewczętami i kobietami, by pomóc im zrozumieć prawa, koncepcję równouprawnienia i role w społeczeństwie. Oznacza to również współpracę z ważnymi osobami w społeczeństwie, takimi jak nauczyciele oraz przywódcy religijni i społecznościowi, aby wyeliminować dyskryminację wobec dziewcząt i kobiet.
  UE i jej państwa członkowskie zapewnią konsekwentne włączanie perspektywy płci do głównego nurtu wszystkich polityk, gdyż w zasadniczy sposób przyczynia się ona do pomyślnej realizacji celów zrównoważonego rozwoju. Przyspieszą one wysiłki mające na celu zapewnienie równouprawnienia płci i wzmocnienie pozycji kobiet poprzez pogłębienie wielostronnych partnerstw, wzmocnienie zdolności w zakresie sporządzania budżetu i planowania z uwzględnieniem aspektu płci i zapewnienie aktywnego udziału kobiet i organizacji kobiecych w procesie podejmowania decyzji. |
| --- | --- |

34.

UE podtrzymuje swoje zobowiązanie do propagowania, ochrony i przestrzegania wszystkich praw człowieka oraz do pełnego i skutecznego wdrożenia postanowień pekińskiej platformy działania, programu działania Międzynarodowej Konferencji na temat Ludności i Rozwoju oraz wyników ich konferencji przeglądowych, a także podtrzymuje swoje zobowiązanie na rzecz reprodukcyjnych i seksualnych praw i zdrowia w tym kontekście. Mając to na względzie, UE potwierdza swoje zobowiązanie do propagowania, ochrony i przestrzegania praw wszystkich osób do posiadania pełnej kontroli oraz swobodnego i odpowiedzialnego decydowania – w sposób wolny od dyskryminacji, przymusu i przemocy – w kwestiach dotyczących ich seksualności oraz zdrowia seksualnego i reprodukcyjnego. UE podkreśla ponadto potrzebę powszechnego dostępu po przystępnych cenach do rzetelnych i wszechstronnych informacji na temat zdrowia seksualnego i reprodukcyjnego, edukacji w tym zakresie (w tym do wszechstronnej edukacji seksualnej) oraz usług opieki zdrowotnej.

Równouprawnienie płci

Równość kobiet i mężczyzn, niezależnie od wieku, ma zasadnicze znaczenie dla zrównoważonego rozwoju. Ma ona efekt wzmagający w procesie eliminacji ubóstwa i jest kluczem otwierającym drogę do rozwoju demokratycznych społeczeństw opartych na poszanowaniu praw człowieka, sprawiedliwości społecznej i zrównoważonym rozwoju. Ponadto z równouprawnieniem płci wiąże się zwiększenie dobrobytu i stabilności oraz lepsze rezultaty w obszarach takich, jak zdrowie i edukacja. UE i jej państwa członkowskie uważają, że kobiety i dziewczęta w kluczowy sposób przyczyniają się do pobudzania rozwoju i zmian, m.in. odgrywają dużą rolę w budowaniu pokoju, rozwiązywaniu konfliktów oraz działaniach humanitarnych.

Wiele kobiet i dziewcząt jest jednak w dalszym ciągu pozbawionych praw, zasobów i prawa głosu. Różnice w traktowaniu kobiet i mężczyzn przeplatają się z innymi formami wykluczenia. Propagowanie poprawy pozycji kobiet i dziewcząt oraz równouprawnienia płci wymaga pracy z chłopcami, mężczyznami, dziewczętami i kobietami, by pomóc im zrozumieć prawa, koncepcję równouprawnienia i role w społeczeństwie. Oznacza to również współpracę z ważnymi osobami w społeczeństwie, takimi jak nauczyciele oraz przywódcy religijni i społecznościowi, aby wyeliminować dyskryminację wobec dziewcząt i kobiet.

UE i jej państwa członkowskie zapewnią konsekwentne włączanie perspektywy płci do głównego nurtu wszystkich polityk, gdyż w zasadniczy sposób przyczynia się ona do pomyślnej realizacji celów zrównoważonego rozwoju. Przyspieszą one wysiłki mające na celu zapewnienie równouprawnienia płci i wzmocnienie pozycji kobiet poprzez pogłębienie wielostronnych partnerstw, wzmocnienie zdolności w zakresie sporządzania budżetu i planowania z uwzględnieniem aspektu płci i zapewnienie aktywnego udziału kobiet i organizacji kobiecych w procesie podejmowania decyzji.

| 35. | Kultura jest zarówno jednym z czynników rozwoju, jak i istotnym jego elementem, może też ułatwiać włączenie społeczne, korzystanie z wolności słowa, budowanie tożsamości, wzmacnianie pozycji obywateli i zapobieganie konfliktom, przy jednoczesnym wzmacnianiu wzrostu gospodarczego. Podkreślając, że UE kieruje się uniwersalnością, niepodzielnością, wzajemnym powiązaniem i współzależnością wszystkich praw człowieka, UE i jej państwa członkowskie będą propagować dialog i współpracę między kulturami oraz różnorodność kulturową, chronić dziedzictwo kulturowe, pobudzać sektor kultury i sektor kreatywny oraz wspierać polityki kulturalne, jeśli mogłyby one przyczynić się do osiągnięcia zrównoważonego rozwoju, z uwzględnieniem lokalnych warunków. |
| --- | --- |

35.

Kultura jest zarówno jednym z czynników rozwoju, jak i istotnym jego elementem, może też ułatwiać włączenie społeczne, korzystanie z wolności słowa, budowanie tożsamości, wzmacnianie pozycji obywateli i zapobieganie konfliktom, przy jednoczesnym wzmacnianiu wzrostu gospodarczego. Podkreślając, że UE kieruje się uniwersalnością, niepodzielnością, wzajemnym powiązaniem i współzależnością wszystkich praw człowieka, UE i jej państwa członkowskie będą propagować dialog i współpracę między kulturami oraz różnorodność kulturową, chronić dziedzictwo kulturowe, pobudzać sektor kultury i sektor kreatywny oraz wspierać polityki kulturalne, jeśli mogłyby one przyczynić się do osiągnięcia zrównoważonego rozwoju, z uwzględnieniem lokalnych warunków.

| 36. | UE i jej państwa członkowskie podejmą działania, aby zmniejszyć różnice w wynikach i propagować równe szanse dla wszystkich. W ten sposób zapewnią bezpośrednie wsparcie najuboższym i najbardziej podatnym na zagrożenia grupom społecznym, a jednocześnie pomogą również w promowaniu bardziej trwałego wzrostu, który w większym stopniu będzie sprzyjał włączeniu społecznemu i nie będzie zagrażał zdolności przyszłych pokoleń do zaspokojenia swoich potrzeb. Wzrost gospodarczy jest trwały i przynosi większe korzyści najuboższym, jeżeli sprzyja włączeniu społecznemu. Aby zmierzyć się z problemem rosnących nierówności gospodarczych i społecznych, UE i jej państwa członkowskie będą wspierać krajowe ścieżki rozwoju przynoszące największe pozytywne rezultaty i zmiany społeczne. Będą współpracować z krajami partnerskimi, propagując opodatkowanie progresywne i publiczne polityki redystrybucyjne należycie uwzględniające lepszy podział korzyści ze wzrostu, tworzenie bogactwa i godnych miejsc pracy oraz zapewnienie lepszego dostępu do czynników produkcji, takich jak grunty, środki finansowe i kapitał ludzki. |
| --- | --- |

36.

UE i jej państwa członkowskie podejmą działania, aby zmniejszyć różnice w wynikach i propagować równe szanse dla wszystkich. W ten sposób zapewnią bezpośrednie wsparcie najuboższym i najbardziej podatnym na zagrożenia grupom społecznym, a jednocześnie pomogą również w promowaniu bardziej trwałego wzrostu, który w większym stopniu będzie sprzyjał włączeniu społecznemu i nie będzie zagrażał zdolności przyszłych pokoleń do zaspokojenia swoich potrzeb. Wzrost gospodarczy jest trwały i przynosi większe korzyści najuboższym, jeżeli sprzyja włączeniu społecznemu. Aby zmierzyć się z problemem rosnących nierówności gospodarczych i społecznych, UE i jej państwa członkowskie będą wspierać krajowe ścieżki rozwoju przynoszące największe pozytywne rezultaty i zmiany społeczne. Będą współpracować z krajami partnerskimi, propagując opodatkowanie progresywne i publiczne polityki redystrybucyjne należycie uwzględniające lepszy podział korzyści ze wzrostu, tworzenie bogactwa i godnych miejsc pracy oraz zapewnienie lepszego dostępu do czynników produkcji, takich jak grunty, środki finansowe i kapitał ludzki.

| 37. | UE i jej państwa członkowskie będą w walce z różnicami w traktowaniu również wspierać skuteczne, trwałe i sprawiedliwe systemy zabezpieczenia społecznego, aby zapewnić bezwarunkowy dochód podstawowy, zapobiegać powrotowi do skrajnego ubóstwa i budować odporność. Ocenią uwarunkowania i tendencje w zakresie nierówności gospodarczych i społecznych oraz ulepszą swoje narzędzia i podejścia, aby miały one większą skuteczność w walce z brakiem równości. UE i jej państwa członkowskie będą do głównego nurtu swojej współpracy na rzecz rozwoju włączać kwestię ograniczenia różnic w traktowaniu i będą wspierać innowacyjne praktyki społeczne. |
| --- | --- |

37.

UE i jej państwa członkowskie będą w walce z różnicami w traktowaniu również wspierać skuteczne, trwałe i sprawiedliwe systemy zabezpieczenia społecznego, aby zapewnić bezwarunkowy dochód podstawowy, zapobiegać powrotowi do skrajnego ubóstwa i budować odporność. Ocenią uwarunkowania i tendencje w zakresie nierówności gospodarczych i społecznych oraz ulepszą swoje narzędzia i podejścia, aby miały one większą skuteczność w walce z brakiem równości. UE i jej państwa członkowskie będą do głównego nurtu swojej współpracy na rzecz rozwoju włączać kwestię ograniczenia różnic w traktowaniu i będą wspierać innowacyjne praktyki społeczne.

| 38. | UE i jej państwa członkowskie będą wzmacniać odporność, zwłaszcza wśród grup podatnych na zagrożenia, w obliczu kryzysów środowiskowych i wstrząsów gospodarczych, klęsk żywiołowych i katastrof spowodowanych przez człowieka, konfliktów oraz globalnych zagrożeń dla zdrowia. Będą konsekwentnie uwzględniać w swoich działaniach kwestię odporności i dbać, by poszczególne osoby, społeczności i państwa były w stanie w lepszy sposób przygotować się na trudności i kryzysy, przetrwać je, dostosowywać się do nich i szybko powracać do normalności, bez uszczerbku dla długoterminowych perspektyw rozwoju. Działania takie będą podejmowane także podczas usuwania skutków katastrof, odnowy i odbudowy. Na podstawie wspólnej analizy zagrożeń i oceny podatności na nie należy zapewnić ściślejszą współpracę i komplementarność działań podmiotów zajmujących się rozwojem i pomocą humanitarną. |
| --- | --- |

38.

UE i jej państwa członkowskie będą wzmacniać odporność, zwłaszcza wśród grup podatnych na zagrożenia, w obliczu kryzysów środowiskowych i wstrząsów gospodarczych, klęsk żywiołowych i katastrof spowodowanych przez człowieka, konfliktów oraz globalnych zagrożeń dla zdrowia. Będą konsekwentnie uwzględniać w swoich działaniach kwestię odporności i dbać, by poszczególne osoby, społeczności i państwa były w stanie w lepszy sposób przygotować się na trudności i kryzysy, przetrwać je, dostosowywać się do nich i szybko powracać do normalności, bez uszczerbku dla długoterminowych perspektyw rozwoju. Działania takie będą podejmowane także podczas usuwania skutków katastrof, odnowy i odbudowy. Na podstawie wspólnej analizy zagrożeń i oceny podatności na nie należy zapewnić ściślejszą współpracę i komplementarność działań podmiotów zajmujących się rozwojem i pomocą humanitarną.

| 39. | Migracja jest złożonym, globalnym i długotrwałym zjawiskiem, które wymaga starannie zaprojektowanej, wyważonej, opartej na faktach i długofalowej reakcji politycznej; reakcja ta powinna respektować kompetencje krajowe, a w szczególności nie może naruszać prawa państw członkowskich na mocy art. 79 ust. 5 TFUE do ustalania wielkości napływu obywateli państw trzecich przybywających z państw trzecich na ich terytorium w poszukiwaniu pracy. Dobre zarządzanie migracją i mobilnością może mieć pozytywny wpływ na wzrost sprzyjający włączeniu społecznemu i na zrównoważony rozwój. Dzięki przenoszeniu wiedzy, umiejętności i zdolności produkcyjnych legalna migracja i mobilność mogą przynosić korzyści samym migrantom, ich rodzinom oraz krajom pochodzenia i krajom docelowym. Z drugiej strony, migracja nieuregulowana może powodować poważne problemy i negatywnie wpływać na kraje pochodzenia, kraje tranzytu i kraje docelowe. Migracja staje się coraz bardziej palącym problemem zarówno dla krajów rozwijających się, jak i krajów rozwiniętych. Mogą się zdarzyć sytuacje, w których populacjom migrantów odmawia się praw człowieka, dostępu do zdrowia i edukacji i w których grozi im, że padną ofiarami przymusowej pracy i handlu ludźmi. Wzmocnione zaangażowanie będzie przyczyniać się do ułatwienia bezpiecznej, uporządkowanej, legalnej i odpowiedzialnej migracji i mobilności, w tym poprzez wdrażanie zaplanowanych i dobrze zarządzanych polityk migracyjnych. |
| --- | --- |

39.

Migracja jest złożonym, globalnym i długotrwałym zjawiskiem, które wymaga starannie zaprojektowanej, wyważonej, opartej na faktach i długofalowej reakcji politycznej; reakcja ta powinna respektować kompetencje krajowe, a w szczególności nie może naruszać prawa państw członkowskich na mocy art. 79 ust. 5 TFUE do ustalania wielkości napływu obywateli państw trzecich przybywających z państw trzecich na ich terytorium w poszukiwaniu pracy. Dobre zarządzanie migracją i mobilnością może mieć pozytywny wpływ na wzrost sprzyjający włączeniu społecznemu i na zrównoważony rozwój. Dzięki przenoszeniu wiedzy, umiejętności i zdolności produkcyjnych legalna migracja i mobilność mogą przynosić korzyści samym migrantom, ich rodzinom oraz krajom pochodzenia i krajom docelowym. Z drugiej strony, migracja nieuregulowana może powodować poważne problemy i negatywnie wpływać na kraje pochodzenia, kraje tranzytu i kraje docelowe. Migracja staje się coraz bardziej palącym problemem zarówno dla krajów rozwijających się, jak i krajów rozwiniętych. Mogą się zdarzyć sytuacje, w których populacjom migrantów odmawia się praw człowieka, dostępu do zdrowia i edukacji i w których grozi im, że padną ofiarami przymusowej pracy i handlu ludźmi. Wzmocnione zaangażowanie będzie przyczyniać się do ułatwienia bezpiecznej, uporządkowanej, legalnej i odpowiedzialnej migracji i mobilności, w tym poprzez wdrażanie zaplanowanych i dobrze zarządzanych polityk migracyjnych.

| 40. | Kwestie związane z migracją przeplatają się z wieloma obszarami polityki, w tym dotyczącymi rozwoju, dobrych rządów, bezpieczeństwa, praw człowieka, zatrudnienia, zdrowia, edukacji, rolnictwa, bezpieczeństwa żywnościowego, ochrony socjalnej i środowiska, w tym zmiany klimatu. Działając zgodnie z ramami partnerstwa, UE i jej państwa członkowskie w kompleksowy sposób zajmą się wielorakimi aspektami migracji i przymusowych wysiedleń, w tym handlem ludźmi i przemytem ludzi, zarządzaniem granicami, przekazami pieniężnymi, eliminowaniem pierwotnych przyczyn, ochroną międzynarodową oraz powrotami, readmisją i reintegracją, na zasadach wzajemnej rozliczalności i pełnego poszanowania obowiązków w zakresie pomocy humanitarnej i praw człowieka. UE i jej państwa członkowskie przyjmą bardziej skoordynowane, całościowe i usystematyzowane podejście do migracji, maksymalizując synergie i stosując niezbędne środki nacisku przez wykorzystanie wszystkich stosownych unijnych polityk, instrumentów i narzędzi, w tym w zakresie rozwoju i handlu. W ramach tych nasilonych działań UE i jej państwa członkowskie będą aktywnie wspierać dalszą realizację wspólnego Planu działania z Valletty z 2015 r. i opracowywanie globalnych porozumień ONZ w sprawie migracji i uchodźców, do czego wezwano w Deklaracji nowojorskiej w sprawie uchodźców i migrantów z 2016 r. |
| --- | --- |

40.

Kwestie związane z migracją przeplatają się z wieloma obszarami polityki, w tym dotyczącymi rozwoju, dobrych rządów, bezpieczeństwa, praw człowieka, zatrudnienia, zdrowia, edukacji, rolnictwa, bezpieczeństwa żywnościowego, ochrony socjalnej i środowiska, w tym zmiany klimatu. Działając zgodnie z ramami partnerstwa, UE i jej państwa członkowskie w kompleksowy sposób zajmą się wielorakimi aspektami migracji i przymusowych wysiedleń, w tym handlem ludźmi i przemytem ludzi, zarządzaniem granicami, przekazami pieniężnymi, eliminowaniem pierwotnych przyczyn, ochroną międzynarodową oraz powrotami, readmisją i reintegracją, na zasadach wzajemnej rozliczalności i pełnego poszanowania obowiązków w zakresie pomocy humanitarnej i praw człowieka. UE i jej państwa członkowskie przyjmą bardziej skoordynowane, całościowe i usystematyzowane podejście do migracji, maksymalizując synergie i stosując niezbędne środki nacisku przez wykorzystanie wszystkich stosownych unijnych polityk, instrumentów i narzędzi, w tym w zakresie rozwoju i handlu. W ramach tych nasilonych działań UE i jej państwa członkowskie będą aktywnie wspierać dalszą realizację wspólnego Planu działania z Valletty z 2015 r. i opracowywanie globalnych porozumień ONZ w sprawie migracji i uchodźców, do czego wezwano w Deklaracji nowojorskiej w sprawie uchodźców i migrantów z 2016 r.

| 41. | Poprzez politykę rozwoju UE i jej państwa członkowskie zajmą się pierwotnymi przyczynami migracji nieuregulowanej i będą m.in. przyczyniać się do trwałej integracji migrantów w krajach i społecznościach przyjmujących oraz pomagać w zapewnianiu pomyślnej reintegracji społeczno-ekonomicznej migrantów powracających do swoich krajów pochodzenia lub tranzytu. Działania będą obejmować promowanie inwestycji, handlu i innowacji w krajach partnerskich w celu zwiększenia wzrostu gospodarczego i możliwości zatrudnienia, w tym poprzez angażowanie diaspor, wspieranie systemów ochrony socjalnej i edukacji, jak również współpracę z partnerami z sektora prywatnego i spoza niego w celu obniżenia kosztów przekazów pieniężnych i wspierania szybszego, tańszego i bezpieczniejszego dokonywania takich przekazów zarówno w krajach nadania, jak i w krajach docelowych, wykorzystując tym samym ich potencjał rozwoju.






  Mobilność i migracja

  W agendzie 2030 wyraźnie dostrzeżono pozytywny wkład migracji i mobilności we wzrost gospodarczy sprzyjający włączeniu społecznemu i w zrównoważony rozwój. Migranci są istotnym czynnikiem napędzającym globalną gospodarkę, zwłaszcza ze względu na przekazywane przez nich środki. Podjęcie problemu migracji we wszystkich jej postaciach i z uwzględnieniem migracji legalnej i nieuregulowanej wymaga krótko- i długoterminowych międzysektorowych interwencji, polityk i ram prawnych, aby odpowiedzieć na potrzeby zarówno migrantów, jak i społeczności przyjmujących oraz zapewnić im bezpieczeństwo. Wiadomo, że w krajach rozwijających się występuje wiele poważnych wyzwań. Ważne kroki w tym względzie podjęto na szczycie w Valletcie w listopadzie 2015 r., przyjmując ambitny plan działania.
  UE i jej państwa członkowskie nasilą starania zmierzające do wyeliminowania pierwotnych przyczyn migracji nieuregulowanej i przymusowych wysiedleń oraz do propagowania lepszego zarządzania migracją we wszystkich jej aspektach w krajach partnerskich. UE i jej państwa członkowskie uczynią migrację jedną z kluczowych części dialogu UE w zakresie polityki zagranicznej, m.in. poprzez opracowywanie dostosowanych do potrzeb reakcji i wzmocnionych partnerstw w sposób przejrzysty i demokratyczny. |
| --- | --- |

41.

Poprzez politykę rozwoju UE i jej państwa członkowskie zajmą się pierwotnymi przyczynami migracji nieuregulowanej i będą m.in. przyczyniać się do trwałej integracji migrantów w krajach i społecznościach przyjmujących oraz pomagać w zapewnianiu pomyślnej reintegracji społeczno-ekonomicznej migrantów powracających do swoich krajów pochodzenia lub tranzytu. Działania będą obejmować promowanie inwestycji, handlu i innowacji w krajach partnerskich w celu zwiększenia wzrostu gospodarczego i możliwości zatrudnienia, w tym poprzez angażowanie diaspor, wspieranie systemów ochrony socjalnej i edukacji, jak również współpracę z partnerami z sektora prywatnego i spoza niego w celu obniżenia kosztów przekazów pieniężnych i wspierania szybszego, tańszego i bezpieczniejszego dokonywania takich przekazów zarówno w krajach nadania, jak i w krajach docelowych, wykorzystując tym samym ich potencjał rozwoju.

Mobilność i migracja

W agendzie 2030 wyraźnie dostrzeżono pozytywny wkład migracji i mobilności we wzrost gospodarczy sprzyjający włączeniu społecznemu i w zrównoważony rozwój. Migranci są istotnym czynnikiem napędzającym globalną gospodarkę, zwłaszcza ze względu na przekazywane przez nich środki. Podjęcie problemu migracji we wszystkich jej postaciach i z uwzględnieniem migracji legalnej i nieuregulowanej wymaga krótko- i długoterminowych międzysektorowych interwencji, polityk i ram prawnych, aby odpowiedzieć na potrzeby zarówno migrantów, jak i społeczności przyjmujących oraz zapewnić im bezpieczeństwo. Wiadomo, że w krajach rozwijających się występuje wiele poważnych wyzwań. Ważne kroki w tym względzie podjęto na szczycie w Valletcie w listopadzie 2015 r., przyjmując ambitny plan działania.

UE i jej państwa członkowskie nasilą starania zmierzające do wyeliminowania pierwotnych przyczyn migracji nieuregulowanej i przymusowych wysiedleń oraz do propagowania lepszego zarządzania migracją we wszystkich jej aspektach w krajach partnerskich. UE i jej państwa członkowskie uczynią migrację jedną z kluczowych części dialogu UE w zakresie polityki zagranicznej, m.in. poprzez opracowywanie dostosowanych do potrzeb reakcji i wzmocnionych partnerstw w sposób przejrzysty i demokratyczny.

| 42. | UE i jej państwa członkowskie będą działać na rzecz godności i odporności osób wysiedlonych przymusowo i długoterminowo oraz ich włączenia w życie gospodarcze i społeczne krajów i społeczności przyjmujących, gdyż dostrzegają to, że zdolności wysiedleńców są istotnym mobilnym zasobem niezbędnym do zbudowania ich odporności i rozpoczęcia nowego życia, a także wkładem w życie społeczności, które ich przyjmują. UE i jej państwa członkowskie będą stosować podejście oparte na prawach, zwracając szczególną uwagę na kobiety, małoletnich pod opieką i bez opieki oraz na osoby w dużym stopniu podatne na zagrożenia. Będą one chronić długoterminowe struktury społeczne i uwzględniać w ogólnym planowaniu działań na rzecz rozwoju osoby długotrwale wysiedlone, w tym poprzez dostęp do edukacji i godnych miejsc pracy. |
| --- | --- |

42.

UE i jej państwa członkowskie będą działać na rzecz godności i odporności osób wysiedlonych przymusowo i długoterminowo oraz ich włączenia w życie gospodarcze i społeczne krajów i społeczności przyjmujących, gdyż dostrzegają to, że zdolności wysiedleńców są istotnym mobilnym zasobem niezbędnym do zbudowania ich odporności i rozpoczęcia nowego życia, a także wkładem w życie społeczności, które ich przyjmują. UE i jej państwa członkowskie będą stosować podejście oparte na prawach, zwracając szczególną uwagę na kobiety, małoletnich pod opieką i bez opieki oraz na osoby w dużym stopniu podatne na zagrożenia. Będą one chronić długoterminowe struktury społeczne i uwzględniać w ogólnym planowaniu działań na rzecz rozwoju osoby długotrwale wysiedlone, w tym poprzez dostęp do edukacji i godnych miejsc pracy.

2.2.   Planeta – ochrona środowiska, zarządzanie zasobami naturalnymi i przeciwdziałanie zmianie klimatu

| 43. | Dobrostan człowieka i odporność społeczeństw są uzależnione od zdrowego środowiska i sprawnie funkcjonujących ekosystemów. Degradacja środowiska, zmiana klimatu, ekstremalne zjawiska pogodowe oraz klęski żywiołowe lub katastrofy spowodowane przez człowieka mogą uniemożliwić czerpanie korzyści płynących z rozwoju i zatrzymać postęp gospodarczy, zwłaszcza w stosunku do osób ubogich. Mogą zwiększać potrzeby i podatność na zagrożenia, zagrażać pokojowi i stabilności oraz powodować migracje na wielką skalę. Poza prowadzeniem ukierunkowanych działań, kwestie środowiskowe należy uwzględniać we wszystkich sektorach współpracy na rzecz rozwoju, w tym poprzez podejmowanie działań zapobiegawczych. UE i jej państwa członkowskie będą promować efektywną gospodarkę zasobami oraz zrównoważoną konsumpcję i produkcję, w tym zrównoważone gospodarowanie chemikaliami i odpadami, aby wzrost gospodarczy nie musiał oznaczać degradacji środowiska i aby umożliwić przejście do gospodarki o obiegu zamkniętym. Decydujące znaczenie dla powodzenia działań będzie mieć również odpowiedzialny sektor prywatny i konsekwentne stosowanie zasady „zanieczyszczający płaci”. Elementy te pomogą w stworzeniu zdolności w zakresie włączania celów związanych ze zrównoważeniem środowiskowym, zmianą klimatu oraz dążenia do ekologicznego wzrostu gospodarczego do głównego nurtu krajowych i lokalnych strategii rozwoju. Ponadto w lepszy sposób wykorzystają naukę, technologię i innowacje do propagowania zrównoważenia środowiskowego oraz będą zachęcać partnerów do korzystania z wyczerpujących danych i informacji dostępnych dzięki europejskim i międzynarodowym programom obserwacji Ziemi w celu podejmowania decyzji na podstawie faktów i z uwzględnieniem stanu środowiska. |
| --- | --- |

43.

Dobrostan człowieka i odporność społeczeństw są uzależnione od zdrowego środowiska i sprawnie funkcjonujących ekosystemów. Degradacja środowiska, zmiana klimatu, ekstremalne zjawiska pogodowe oraz klęski żywiołowe lub katastrofy spowodowane przez człowieka mogą uniemożliwić czerpanie korzyści płynących z rozwoju i zatrzymać postęp gospodarczy, zwłaszcza w stosunku do osób ubogich. Mogą zwiększać potrzeby i podatność na zagrożenia, zagrażać pokojowi i stabilności oraz powodować migracje na wielką skalę. Poza prowadzeniem ukierunkowanych działań, kwestie środowiskowe należy uwzględniać we wszystkich sektorach współpracy na rzecz rozwoju, w tym poprzez podejmowanie działań zapobiegawczych. UE i jej państwa członkowskie będą promować efektywną gospodarkę zasobami oraz zrównoważoną konsumpcję i produkcję, w tym zrównoważone gospodarowanie chemikaliami i odpadami, aby wzrost gospodarczy nie musiał oznaczać degradacji środowiska i aby umożliwić przejście do gospodarki o obiegu zamkniętym. Decydujące znaczenie dla powodzenia działań będzie mieć również odpowiedzialny sektor prywatny i konsekwentne stosowanie zasady „zanieczyszczający płaci”. Elementy te pomogą w stworzeniu zdolności w zakresie włączania celów związanych ze zrównoważeniem środowiskowym, zmianą klimatu oraz dążenia do ekologicznego wzrostu gospodarczego do głównego nurtu krajowych i lokalnych strategii rozwoju. Ponadto w lepszy sposób wykorzystają naukę, technologię i innowacje do propagowania zrównoważenia środowiskowego oraz będą zachęcać partnerów do korzystania z wyczerpujących danych i informacji dostępnych dzięki europejskim i międzynarodowym programom obserwacji Ziemi w celu podejmowania decyzji na podstawie faktów i z uwzględnieniem stanu środowiska.

| 44. | UE i jej państwa członkowskie będą wspierać ochronę i zrównoważone użytkowanie zasobów naturalnych oraz zrównoważone zarządzanie nimi, a także ochronę i zrównoważone użytkowanie bioróżnorodności i ekosystemów, w tym lasów, oceanów, obszarów przybrzeżnych, dorzeczy i innych ekosystemów, z myślą o zapewnieniu usług ekosystemowych. Zgodnie z międzynarodowymi zobowiązaniami UE i jej państwa członkowskie będą zwalczać nielegalne pozyskiwanie drewna i związany z tym handel, degradację gleby i lasów, pustynnienie, susze i utratę różnorodności biologicznej. Będą promować dodatkowe korzyści płynące ze zrównoważonego zarządzania, w tym zwiększanie odporności na zmianę klimatu i przystosowywanie się do niej. Będą w większym stopniu uwzględniać kwestie zrównoważonego rozwoju we wszystkich sektorach współpracy oraz zapewnią zwiększoną obecność kwestii środowiskowych w dialogach ze swoimi partnerami. UE i jej państwa członkowskie będą promować stosowanie rozliczania kapitału naturalnego. Będą wspierały lepsze zarządzanie i budowanie zdolności w zakresie zrównoważonego zarządzania zasobami naturalnymi, łącznie z zapobieganiem nielegalnej eksploatacji lasów. Będą również zachęcać do zaangażowania lokalnych zainteresowanych stron i poszanowania praw wszystkich ludzi, w tym ludów tubylczych i społeczności lokalnych. UE i jej państwa członkowskie zajmą się problemem kłusownictwa, nielegalnego handlu dziką florą i fauną oraz drewnem, a także nielegalnej eksploatacji innych zasobów naturalnych. Aby oceany były zdrowe i urodzajne, UE i jej państwa członkowskie będą promować ochronę i odbudowę ekosystemów morskich, zrównoważone gospodarowanie zasobami oceanów i zrównoważone rybołówstwo, w tym poprzez lepsze zarządzanie oceanami i rozwój niebieskiej gospodarki. |
| --- | --- |

44.

UE i jej państwa członkowskie będą wspierać ochronę i zrównoważone użytkowanie zasobów naturalnych oraz zrównoważone zarządzanie nimi, a także ochronę i zrównoważone użytkowanie bioróżnorodności i ekosystemów, w tym lasów, oceanów, obszarów przybrzeżnych, dorzeczy i innych ekosystemów, z myślą o zapewnieniu usług ekosystemowych. Zgodnie z międzynarodowymi zobowiązaniami UE i jej państwa członkowskie będą zwalczać nielegalne pozyskiwanie drewna i związany z tym handel, degradację gleby i lasów, pustynnienie, susze i utratę różnorodności biologicznej. Będą promować dodatkowe korzyści płynące ze zrównoważonego zarządzania, w tym zwiększanie odporności na zmianę klimatu i przystosowywanie się do niej. Będą w większym stopniu uwzględniać kwestie zrównoważonego rozwoju we wszystkich sektorach współpracy oraz zapewnią zwiększoną obecność kwestii środowiskowych w dialogach ze swoimi partnerami. UE i jej państwa członkowskie będą promować stosowanie rozliczania kapitału naturalnego. Będą wspierały lepsze zarządzanie i budowanie zdolności w zakresie zrównoważonego zarządzania zasobami naturalnymi, łącznie z zapobieganiem nielegalnej eksploatacji lasów. Będą również zachęcać do zaangażowania lokalnych zainteresowanych stron i poszanowania praw wszystkich ludzi, w tym ludów tubylczych i społeczności lokalnych. UE i jej państwa członkowskie zajmą się problemem kłusownictwa, nielegalnego handlu dziką florą i fauną oraz drewnem, a także nielegalnej eksploatacji innych zasobów naturalnych. Aby oceany były zdrowe i urodzajne, UE i jej państwa członkowskie będą promować ochronę i odbudowę ekosystemów morskich, zrównoważone gospodarowanie zasobami oceanów i zrównoważone rybołówstwo, w tym poprzez lepsze zarządzanie oceanami i rozwój niebieskiej gospodarki.

| 45. | UE i jej państwa członkowskie będą uwzględniać środowisko i zmianę klimatu we wszystkich swoich strategiach współpracy na rzecz rozwoju, m.in. poprzez promowanie właściwej równowagi między łagodzeniem zmiany klimatu a przystosowywaniem się do niej. Będą one realizować agendę 2030 i porozumienie klimatyczne z Paryża poprzez skoordynowane i spójne działania oraz maksymalnie wykorzystają synergie. Będą wspierać strategie krajowe, w tym międzyrządowe planowanie i programowanie, pozwalające poprawić odporność, zmniejszyć zagrożenia związane ze zmianą klimatu i przyczynić się do ograniczania emisji, zapewniając spójność z wdrażaniem ustalonych na poziomie krajowym wkładów (NDC), z uwzględnieniem wyzwań, przed którymi stoją kraje rozwijające się, w szczególności kraje najsłabiej rozwinięte (LDC) oraz małe rozwijające się państwa wyspiarskie (SIDS). Będą przyczyniać się do wyłaniania się lokalnych liderów działań klimatycznych oraz aktywnie upowszechniać i doskonalić projekty w zakresie najlepszych praktyk, w tym poprzez wspieranie wielostronnych platform. Prawnie wiążący charakter porozumienia paryskiego i wymóg przygotowania ustalonych na poziomie krajowym wkładów mogą także nadać impet krajowemu planowaniu działań na rzecz rozwoju w kontekście agendy 2030.






  Zrównoważona energia i zmiana klimatu

  Energia jest szczególnie ważnym uwarunkowaniem rozwoju i kluczowym elementem rozwiązań dla zrównoważonej planety. Kraje rozwijające się potrzebują energii, aby promować wzrost gospodarczy sprzyjający włączeniu społecznemu i w dalszym ciągu poprawiać standardy życia. Inwestycje w zrównoważoną energię mogą zapewnić i zwiększyć dostęp do czystej wody oraz czystego gotowania, edukacji i opieki zdrowotnej, a także tworzyć nowe miejsca pracy i wspierać lokalne przedsiębiorstwa w sposób przyjazny środowisku.
  UE i jej państwa członkowskie będą realizować trzy kluczowe powiązane ze sobą cele: zajęcie się problemem braku dostępu do energii; zwiększenie efektywności energetycznej i wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych w celu osiągnięcia trwałej równowagi między produkcją a zużyciem energii; oraz przyczynianie się do globalnej walki ze zmianą klimatu zgodnie z porozumieniem paryskim i powiązanymi wkładami ustalonymi na szczeblu krajowym przedstawionymi przez jego strony. UE i jej państwa członkowskie odniosą się do problemu ubóstwa energetycznego, przyczyniając się do zapewniania powszechnego dostępu do usług energetycznych, które są przystępne cenowo, nowoczesne, wiarygodne i trwałe, ze szczególnym naciskiem na energię ze źródeł odnawialnych i na efektywność energetyczną. Czysta energia ze źródeł odnawialnych może być dostarczana poprzez nadzorowane przez społeczność rozwiązania pozasieciowe lub rozwiązania sieciowe na małą skalę umożliwiające dostęp do energii na obszarach wiejskich.
  UE i jej państwa członkowskie będą również promować stopniowe wycofywanie szkodliwych dla środowiska dopłat do paliw kopalnych, stabilne i przejrzyste rynki energetyczne, uruchamianie inteligentnych sieci oraz wykorzystywanie technologii cyfrowych w zrównoważonym zarządzaniu energią. Ta ulepszona strategia będzie realizowana równolegle z dalszymi działaniami, jakie UE prowadzi jako globalny lider w zakresie przeciwdziałania zmianie klimatu i wspierania państw trzecich w podejmowaniu działań w związku ze zmianą klimatu i przechodzeniem na niskoemisyjne gospodarki odporne na zmianę klimatu. |
| --- | --- |

45.

UE i jej państwa członkowskie będą uwzględniać środowisko i zmianę klimatu we wszystkich swoich strategiach współpracy na rzecz rozwoju, m.in. poprzez promowanie właściwej równowagi między łagodzeniem zmiany klimatu a przystosowywaniem się do niej. Będą one realizować agendę 2030 i porozumienie klimatyczne z Paryża poprzez skoordynowane i spójne działania oraz maksymalnie wykorzystają synergie. Będą wspierać strategie krajowe, w tym międzyrządowe planowanie i programowanie, pozwalające poprawić odporność, zmniejszyć zagrożenia związane ze zmianą klimatu i przyczynić się do ograniczania emisji, zapewniając spójność z wdrażaniem ustalonych na poziomie krajowym wkładów (NDC), z uwzględnieniem wyzwań, przed którymi stoją kraje rozwijające się, w szczególności kraje najsłabiej rozwinięte (LDC) oraz małe rozwijające się państwa wyspiarskie (SIDS). Będą przyczyniać się do wyłaniania się lokalnych liderów działań klimatycznych oraz aktywnie upowszechniać i doskonalić projekty w zakresie najlepszych praktyk, w tym poprzez wspieranie wielostronnych platform. Prawnie wiążący charakter porozumienia paryskiego i wymóg przygotowania ustalonych na poziomie krajowym wkładów mogą także nadać impet krajowemu planowaniu działań na rzecz rozwoju w kontekście agendy 2030.

Zrównoważona energia i zmiana klimatu

Energia jest szczególnie ważnym uwarunkowaniem rozwoju i kluczowym elementem rozwiązań dla zrównoważonej planety. Kraje rozwijające się potrzebują energii, aby promować wzrost gospodarczy sprzyjający włączeniu społecznemu i w dalszym ciągu poprawiać standardy życia. Inwestycje w zrównoważoną energię mogą zapewnić i zwiększyć dostęp do czystej wody oraz czystego gotowania, edukacji i opieki zdrowotnej, a także tworzyć nowe miejsca pracy i wspierać lokalne przedsiębiorstwa w sposób przyjazny środowisku.

UE i jej państwa członkowskie będą realizować trzy kluczowe powiązane ze sobą cele: zajęcie się problemem braku dostępu do energii; zwiększenie efektywności energetycznej i wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych w celu osiągnięcia trwałej równowagi między produkcją a zużyciem energii; oraz przyczynianie się do globalnej walki ze zmianą klimatu zgodnie z porozumieniem paryskim i powiązanymi wkładami ustalonymi na szczeblu krajowym przedstawionymi przez jego strony. UE i jej państwa członkowskie odniosą się do problemu ubóstwa energetycznego, przyczyniając się do zapewniania powszechnego dostępu do usług energetycznych, które są przystępne cenowo, nowoczesne, wiarygodne i trwałe, ze szczególnym naciskiem na energię ze źródeł odnawialnych i na efektywność energetyczną. Czysta energia ze źródeł odnawialnych może być dostarczana poprzez nadzorowane przez społeczność rozwiązania pozasieciowe lub rozwiązania sieciowe na małą skalę umożliwiające dostęp do energii na obszarach wiejskich.

UE i jej państwa członkowskie będą również promować stopniowe wycofywanie szkodliwych dla środowiska dopłat do paliw kopalnych, stabilne i przejrzyste rynki energetyczne, uruchamianie inteligentnych sieci oraz wykorzystywanie technologii cyfrowych w zrównoważonym zarządzaniu energią. Ta ulepszona strategia będzie realizowana równolegle z dalszymi działaniami, jakie UE prowadzi jako globalny lider w zakresie przeciwdziałania zmianie klimatu i wspierania państw trzecich w podejmowaniu działań w związku ze zmianą klimatu i przechodzeniem na niskoemisyjne gospodarki odporne na zmianę klimatu.

| 46. | Skala inwestycji finansowych, które są potrzebne do zapewnienia powszechnego dostępu do usług związanych z bezpieczną i czystą energią, wymaga zaangażowania wielu podmiotów. UE i jej państwa członkowskie zintensyfikują współpracę ze wszystkimi właściwymi podmiotami, w tym z sektorem prywatnym, w sprawie zarządzania zapotrzebowaniem na energię, efektywności energetycznej, wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych oraz rozwoju i transferu czystych technologii. Będą wspierać ulepszanie ram regulacyjnych sprzyjających konkurencyjnemu i zrównoważonemu sektorowi energetycznemu oraz zwiększaniu finansowania ze źródeł prywatnych. Będą pozyskiwać dodatkowe fundusze, również z sektora prywatnego oraz poprzez innowacyjne inicjatywy i instrumenty dotyczące finansowania. Wsparcie Afryki i sąsiedztwa UE w transformacji energetyki będzie stanowiło część ram umożliwiających utworzenie unii energetycznej UE. |
| --- | --- |

46.

Skala inwestycji finansowych, które są potrzebne do zapewnienia powszechnego dostępu do usług związanych z bezpieczną i czystą energią, wymaga zaangażowania wielu podmiotów. UE i jej państwa członkowskie zintensyfikują współpracę ze wszystkimi właściwymi podmiotami, w tym z sektorem prywatnym, w sprawie zarządzania zapotrzebowaniem na energię, efektywności energetycznej, wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych oraz rozwoju i transferu czystych technologii. Będą wspierać ulepszanie ram regulacyjnych sprzyjających konkurencyjnemu i zrównoważonemu sektorowi energetycznemu oraz zwiększaniu finansowania ze źródeł prywatnych. Będą pozyskiwać dodatkowe fundusze, również z sektora prywatnego oraz poprzez innowacyjne inicjatywy i instrumenty dotyczące finansowania. Wsparcie Afryki i sąsiedztwa UE w transformacji energetyki będzie stanowiło część ram umożliwiających utworzenie unii energetycznej UE.

2.3.   Dobrobyt – trwały wzrost gospodarczy sprzyjający włączeniu społecznemu oraz miejsca pracy

| 47. | Tworzenie godnych miejsc pracy, w szczególności dla kobiet i młodzieży, ma podstawowe znaczenie dla trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu. Wspólny dobrobyt i wzrost mają zasadniczy wpływ na pomyślność i godność człowieka. Trwały wzrost gospodarczy sprzyjający włączeniu społecznemu buduje długoterminową odporność w krajach partnerskich, umożliwiając słabszym grupom społecznym i grupom najbardziej podatnym na zagrożenia korzystanie z bogactwa i z tworzenia godnych miejsc pracy oraz uczestnictwo w tych procesach. UE i jej państwa członkowskie będą promować przemiany gospodarcze, w wyniku których tworzy się godne miejsca pracy, zwiększa się zdolności produkcyjne, generuje się wystarczające dochody na usługi publiczne i ochronę socjalną oraz wspiera się zrównoważone łańcuchy wartości i dywersyfikację, w tym zrównoważony proces uprzemysłowienia. Te przemiany będą obejmować zrównoważone wzory konsumpcji i produkcji w ramach gospodarki o obiegu zamkniętym, w tym propagowanie cyklów materiałów nietoksycznych, efektywną gospodarkę zasobami i przejście na metody niskoemisyjne i odporne na zmianę klimatu. |
| --- | --- |

47.

Tworzenie godnych miejsc pracy, w szczególności dla kobiet i młodzieży, ma podstawowe znaczenie dla trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu. Wspólny dobrobyt i wzrost mają zasadniczy wpływ na pomyślność i godność człowieka. Trwały wzrost gospodarczy sprzyjający włączeniu społecznemu buduje długoterminową odporność w krajach partnerskich, umożliwiając słabszym grupom społecznym i grupom najbardziej podatnym na zagrożenia korzystanie z bogactwa i z tworzenia godnych miejsc pracy oraz uczestnictwo w tych procesach. UE i jej państwa członkowskie będą promować przemiany gospodarcze, w wyniku których tworzy się godne miejsca pracy, zwiększa się zdolności produkcyjne, generuje się wystarczające dochody na usługi publiczne i ochronę socjalną oraz wspiera się zrównoważone łańcuchy wartości i dywersyfikację, w tym zrównoważony proces uprzemysłowienia. Te przemiany będą obejmować zrównoważone wzory konsumpcji i produkcji w ramach gospodarki o obiegu zamkniętym, w tym propagowanie cyklów materiałów nietoksycznych, efektywną gospodarkę zasobami i przejście na metody niskoemisyjne i odporne na zmianę klimatu.

| 48. | UE i jej państwa członkowskie uznają rolę mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw (MMŚP) jako podmiotów przyczyniających się do zrównoważonego rozwoju, które odgrywają również kluczową rolę w walce z ubóstwem. MMŚP są motorem wzrostu gospodarczego, zatrudnienia, innowacji i rozwoju społecznego. UE i jej państwa członkowskie będą wspierać innowacyjne i zorientowane na działania środki poprzez politykę rozwoju, aby zwiększyć zaangażowanie MMŚP w realizację konkretnych działań w terenie oraz uwolnić ich potencjał transformacyjny. UE i jej państwa członkowskie ułatwią MMŚP dostęp do odnośnych informacji, zarówno w samej UE, jak i w krajach partnerskich, oraz zintegrują te przedsiębiorstwa z łańcuchami dostaw i wartości, przy jednoczesnym wyeliminowaniu luki w finansowaniu MMŚP. UE i jej państwa członkowskie będą zachęcać do wymiany i dialogu między MMŚP w UE i w krajach lub regionach partnerskich.






  Inwestycje i handel

  Zrównoważone inwestycje publiczne i prywatne należą do zasadniczych czynników zrównoważonego rozwoju. Przyczyniają się do dywersyfikacji gospodarek, pobudzają wzrost gospodarczy i tworzenie godnych miejsc pracy, dostarczają innowacyjnych produktów i usług, łączą gospodarki krajów rozwijających się z regionalnymi i globalnymi łańcuchami wartości, propagują integrację regionalną i handel oraz zaspokajają potrzeby społeczne. Agenda 2030 i program działań z Addis Abeby (AAAA) stanowią ramy, w obrębie których odpowiedzialne inwestycje mogą przyczyniać się do osiągnięcia zrównoważonego rozwoju na wszystkich jego płaszczyznach.
  UE i jej państwa członkowskie podejmą działania, by pobudzić inwestycje przez połączenie finansowania zrównoważonego rozwoju, pomocy technicznej w celu opracowania zrównoważonych projektów i przyciągnięcia inwestorów ze środkami wspomagającymi lepsze zarządzanie gospodarcze i otoczenie biznesowe, zwalczanie korupcji i współpracę z sektorem prywatnym. UE i jej państwa członkowskie przyczynią się również do zintensyfikowania prywatnych i publicznych inwestycji w niskoemisyjną, zieloną gospodarkę odporną na zmianę klimatu.
  Jednym z kluczowych kanałów podejmowania takich działań jest Europejski Plan Inwestycji Zewnętrznych, który będzie zawierać gwarancje służące obniżeniu profilu ryzyka inwestycji w krajach rozwijających się, a tym samym pozyskaniu dodatkowego finansowania, w szczególności z sektora prywatnego. Przyczyni się do osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju, pomagając tym samym eliminować pierwotne przyczyny migracji nieuregulowanej.
  Unia Europejska będzie też w dalszym ciągu – za pośrednictwem swojej polityki handlowej – zapewniać, by kraje rozwijające się, w szczególności te najbardziej podatne na zagrożenia, czerpały korzyści ze wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu i zrównoważonego rozwoju w związku ze zwiększonym uczestnictwem w integracji regionalnej i wielostronnym systemie handlowym. |
| --- | --- |

48.

UE i jej państwa członkowskie uznają rolę mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw (MMŚP) jako podmiotów przyczyniających się do zrównoważonego rozwoju, które odgrywają również kluczową rolę w walce z ubóstwem. MMŚP są motorem wzrostu gospodarczego, zatrudnienia, innowacji i rozwoju społecznego. UE i jej państwa członkowskie będą wspierać innowacyjne i zorientowane na działania środki poprzez politykę rozwoju, aby zwiększyć zaangażowanie MMŚP w realizację konkretnych działań w terenie oraz uwolnić ich potencjał transformacyjny. UE i jej państwa członkowskie ułatwią MMŚP dostęp do odnośnych informacji, zarówno w samej UE, jak i w krajach partnerskich, oraz zintegrują te przedsiębiorstwa z łańcuchami dostaw i wartości, przy jednoczesnym wyeliminowaniu luki w finansowaniu MMŚP. UE i jej państwa członkowskie będą zachęcać do wymiany i dialogu między MMŚP w UE i w krajach lub regionach partnerskich.

Inwestycje i handel

Zrównoważone inwestycje publiczne i prywatne należą do zasadniczych czynników zrównoważonego rozwoju. Przyczyniają się do dywersyfikacji gospodarek, pobudzają wzrost gospodarczy i tworzenie godnych miejsc pracy, dostarczają innowacyjnych produktów i usług, łączą gospodarki krajów rozwijających się z regionalnymi i globalnymi łańcuchami wartości, propagują integrację regionalną i handel oraz zaspokajają potrzeby społeczne. Agenda 2030 i program działań z Addis Abeby (AAAA) stanowią ramy, w obrębie których odpowiedzialne inwestycje mogą przyczyniać się do osiągnięcia zrównoważonego rozwoju na wszystkich jego płaszczyznach.

UE i jej państwa członkowskie podejmą działania, by pobudzić inwestycje przez połączenie finansowania zrównoważonego rozwoju, pomocy technicznej w celu opracowania zrównoważonych projektów i przyciągnięcia inwestorów ze środkami wspomagającymi lepsze zarządzanie gospodarcze i otoczenie biznesowe, zwalczanie korupcji i współpracę z sektorem prywatnym. UE i jej państwa członkowskie przyczynią się również do zintensyfikowania prywatnych i publicznych inwestycji w niskoemisyjną, zieloną gospodarkę odporną na zmianę klimatu.

Jednym z kluczowych kanałów podejmowania takich działań jest Europejski Plan Inwestycji Zewnętrznych, który będzie zawierać gwarancje służące obniżeniu profilu ryzyka inwestycji w krajach rozwijających się, a tym samym pozyskaniu dodatkowego finansowania, w szczególności z sektora prywatnego. Przyczyni się do osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju, pomagając tym samym eliminować pierwotne przyczyny migracji nieuregulowanej.

Unia Europejska będzie też w dalszym ciągu – za pośrednictwem swojej polityki handlowej – zapewniać, by kraje rozwijające się, w szczególności te najbardziej podatne na zagrożenia, czerpały korzyści ze wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu i zrównoważonego rozwoju w związku ze zwiększonym uczestnictwem w integracji regionalnej i wielostronnym systemie handlowym.

| 49. | UE i jej państwa członkowskie pomogą stworzyć środowisko bardziej przyjazne dla biznesu w krajach rozwijających się, w którym respektowane będą międzynarodowe standardy i zasady w zakresie praw człowieka. Przyczynią się do poprawy warunków działalności gospodarczej sprzyjającej włączeniu społecznemu przez propagowanie bardziej zrównoważonych polityk i ram regulacyjnych, praw człowieka, w tym podstawowych norm pracy i wymogów należytej staranności, lepszych warunków dla przedsiębiorczości, nowych modeli biznesowych i zwiększonego potencjału organów rządowych. Będą propagować szeroki dostęp do usług finansowych i mikrofinansowych, w tym dla kobiet, ludzi ubogich, a także dla mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw. Będą również promować inicjatywy sektora prywatnego i przedsiębiorstwa społeczne, spółdzielnie oraz kobiety-przedsiębiorców i młodych przedsiębiorców, aby stymulować świadczenie usług na szczeblu lokalnym, a także wspierać inkluzywne i przyjazne środowisku modele biznesowe. Będą propagować zrównoważone i przejrzyste zamówienia publiczne, aby wspierać zrównoważony rozwój i ułatwiać mikroprzedsiębiorstwom oraz małym i średnim przedsiębiorstwom dostęp do zamówień publicznych. Inwestycje sektora publicznego w badania naukowe i innowacje oraz współpraca w dziedzinie nauki i technologii również mogą przyczynić się do odblokowania inwestycji sektora prywatnego oraz pobudzić trwały wzrost gospodarczy sprzyjający włączeniu społecznemu w krajach rozwijających się. |
| --- | --- |

49.

UE i jej państwa członkowskie pomogą stworzyć środowisko bardziej przyjazne dla biznesu w krajach rozwijających się, w którym respektowane będą międzynarodowe standardy i zasady w zakresie praw człowieka. Przyczynią się do poprawy warunków działalności gospodarczej sprzyjającej włączeniu społecznemu przez propagowanie bardziej zrównoważonych polityk i ram regulacyjnych, praw człowieka, w tym podstawowych norm pracy i wymogów należytej staranności, lepszych warunków dla przedsiębiorczości, nowych modeli biznesowych i zwiększonego potencjału organów rządowych. Będą propagować szeroki dostęp do usług finansowych i mikrofinansowych, w tym dla kobiet, ludzi ubogich, a także dla mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw. Będą również promować inicjatywy sektora prywatnego i przedsiębiorstwa społeczne, spółdzielnie oraz kobiety-przedsiębiorców i młodych przedsiębiorców, aby stymulować świadczenie usług na szczeblu lokalnym, a także wspierać inkluzywne i przyjazne środowisku modele biznesowe. Będą propagować zrównoważone i przejrzyste zamówienia publiczne, aby wspierać zrównoważony rozwój i ułatwiać mikroprzedsiębiorstwom oraz małym i średnim przedsiębiorstwom dostęp do zamówień publicznych. Inwestycje sektora publicznego w badania naukowe i innowacje oraz współpraca w dziedzinie nauki i technologii również mogą przyczynić się do odblokowania inwestycji sektora prywatnego oraz pobudzić trwały wzrost gospodarczy sprzyjający włączeniu społecznemu w krajach rozwijających się.

| 50. | Pranie pieniędzy, korupcja, nielegalne przepływy finansowe oraz uchylanie się od opodatkowania i unikanie opodatkowania nadal zakłócają zrównoważony rozwój – procedery te w nieproporcjonalnym stopniu dotykają kraje rozwijające się. UE i jej państwa członkowskie będą współpracować z krajami partnerskimi, aby propagować progresywne opodatkowanie, środki zwalczania korupcji i redystrybucyjne polityki wydatków publicznych oraz aby zmierzyć się z problemem nielegalnych przepływów finansowych w celu propagowania dostępu do podstawowych usług wysokiej jakości dla wszystkich. |
| --- | --- |

50.

Pranie pieniędzy, korupcja, nielegalne przepływy finansowe oraz uchylanie się od opodatkowania i unikanie opodatkowania nadal zakłócają zrównoważony rozwój – procedery te w nieproporcjonalnym stopniu dotykają kraje rozwijające się. UE i jej państwa członkowskie będą współpracować z krajami partnerskimi, aby propagować progresywne opodatkowanie, środki zwalczania korupcji i redystrybucyjne polityki wydatków publicznych oraz aby zmierzyć się z problemem nielegalnych przepływów finansowych w celu propagowania dostępu do podstawowych usług wysokiej jakości dla wszystkich.

| 51. | UE i jej państwa członkowskie będą łączyć umiejętności i zasoby sektora prywatnego z pomocą na rzecz wymiany handlowej, politykami i instrumentami handlowymi oraz dyplomacją gospodarczą. Będą promować pomoc na rzecz wymiany handlowej w celu wspierania realizacji agendy 2030, aby lepiej odpowiadać na potrzeby krajów rozwijających się w zakresie zdolności handlowych i produkcyjnych. Należy wziąć pod uwagę potrzeby krajów najsłabiej rozwiniętych oraz rozwijających się krajów śródlądowych, dla których ułatwienia w handlu i infrastruktura handlowa są kluczowymi czynnikami rozwoju; należy też uwzględniać potrzeby małych rozwijających się państw wyspiarskich. |
| --- | --- |

51.

UE i jej państwa członkowskie będą łączyć umiejętności i zasoby sektora prywatnego z pomocą na rzecz wymiany handlowej, politykami i instrumentami handlowymi oraz dyplomacją gospodarczą. Będą promować pomoc na rzecz wymiany handlowej w celu wspierania realizacji agendy 2030, aby lepiej odpowiadać na potrzeby krajów rozwijających się w zakresie zdolności handlowych i produkcyjnych. Należy wziąć pod uwagę potrzeby krajów najsłabiej rozwiniętych oraz rozwijających się krajów śródlądowych, dla których ułatwienia w handlu i infrastruktura handlowa są kluczowymi czynnikami rozwoju; należy też uwzględniać potrzeby małych rozwijających się państw wyspiarskich.

| 52. | UE i jej państwa członkowskie będą promować i ułatwiać handel i inwestycje w krajach rozwijających się w celu wsparcia zrównoważonego rozwoju. UE nadal będzie propagować wymianę handlową i integrację regionalną jako kluczowe czynniki wzrostu gospodarczego i ograniczania ubóstwa w krajach rozwijających się. Poprzez wdrożenie strategii „Handel z korzyścią dla wszystkich” UE i jej państwa członkowskie będą wspierać swoich partnerów handlowych, również za pośrednictwem umów o partnerstwie gospodarczym, w uwzględnianiu zrównoważonego rozwoju na wszystkich szczeblach polityki handlowej. Zgodnie z zobowiązaniami dotyczącymi spójności polityki na rzecz rozwoju, w odpowiednich przypadkach stosowane będzie wsparcie rozwoju, aby zapewnić skuteczne wdrażanie i stosowanie postanowień umów handlowych odnoszących się do handlu i zrównoważonego rozwoju. UE i jej państwa członkowskie będą propagować trwały wzrost gospodarczy sprzyjający włączeniu społecznemu i wspomagać kraje rozwijające się w przyjmowaniu modeli wzrostu gospodarczego uwzględniających niedobór zasobów i przeciwdziałanie zmianie klimatu. Obejmuje to propagowanie zrównoważonych łańcuchów wartości oraz norm środowiskowych i społecznych. |
| --- | --- |

52.

UE i jej państwa członkowskie będą promować i ułatwiać handel i inwestycje w krajach rozwijających się w celu wsparcia zrównoważonego rozwoju. UE nadal będzie propagować wymianę handlową i integrację regionalną jako kluczowe czynniki wzrostu gospodarczego i ograniczania ubóstwa w krajach rozwijających się. Poprzez wdrożenie strategii „Handel z korzyścią dla wszystkich” UE i jej państwa członkowskie będą wspierać swoich partnerów handlowych, również za pośrednictwem umów o partnerstwie gospodarczym, w uwzględnianiu zrównoważonego rozwoju na wszystkich szczeblach polityki handlowej. Zgodnie z zobowiązaniami dotyczącymi spójności polityki na rzecz rozwoju, w odpowiednich przypadkach stosowane będzie wsparcie rozwoju, aby zapewnić skuteczne wdrażanie i stosowanie postanowień umów handlowych odnoszących się do handlu i zrównoważonego rozwoju. UE i jej państwa członkowskie będą propagować trwały wzrost gospodarczy sprzyjający włączeniu społecznemu i wspomagać kraje rozwijające się w przyjmowaniu modeli wzrostu gospodarczego uwzględniających niedobór zasobów i przeciwdziałanie zmianie klimatu. Obejmuje to propagowanie zrównoważonych łańcuchów wartości oraz norm środowiskowych i społecznych.

| 53. | Sektor prywatny może przyczynić się do realizacji agendy 2030. UE i jej państwa członkowskie, w ścisłej współpracy z Europejskim Bankiem Inwestycyjnym, będą wspierać uruchamianie prywatnych zasobów na rzecz rozwoju, przy jednoczesnym propagowaniu odpowiedzialności sektora prywatnego w dziedzinach o wysokim potencjale w zakresie przemian na rzecz zrównoważonego rozwoju. Chodzi m.in. o zrównoważone rolnictwo, bezpieczną i czystą energię, zintegrowane gospodarowanie zasobami wodnymi, odporną infrastrukturę, zdrowie, zrównoważoną turystykę, ekologiczną gospodarkę o obiegu zamkniętym, telekomunikację i technologie cyfrowe. |
| --- | --- |

53.

Sektor prywatny może przyczynić się do realizacji agendy 2030. UE i jej państwa członkowskie, w ścisłej współpracy z Europejskim Bankiem Inwestycyjnym, będą wspierać uruchamianie prywatnych zasobów na rzecz rozwoju, przy jednoczesnym propagowaniu odpowiedzialności sektora prywatnego w dziedzinach o wysokim potencjale w zakresie przemian na rzecz zrównoważonego rozwoju. Chodzi m.in. o zrównoważone rolnictwo, bezpieczną i czystą energię, zintegrowane gospodarowanie zasobami wodnymi, odporną infrastrukturę, zdrowie, zrównoważoną turystykę, ekologiczną gospodarkę o obiegu zamkniętym, telekomunikację i technologie cyfrowe.

| 54. | UE i jej państwa członkowskie będą współpracować z sektorem prywatnym, w tym z organizacjami pracodawców i pracowników, aby propagować odpowiedzialne, zrównoważone i skuteczne podejścia, także poprzez dialog społeczny. Gdy więcej spółek z UE posiadających łańcuchy dostaw w krajach rozwijających się będzie częściej wdrażać odpowiedzialne i sprzyjające włączeniu społecznemu biznesowe modele i praktyki, w ścisłym partnerstwie z zainteresowanymi podmiotami publicznymi i prywatnymi w tych krajach, promując sprawiedliwy, przejrzysty i etyczny handel, również z małymi producentami w krajach rozwijających się, może to w istotny sposób przyczynić się do realizacji agendy 2030. Uzgodnione na szczeblu międzynarodowym standardy praw człowieka i zobowiązania dotyczące zrównoważonego rozwoju, przejrzystości i społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw należy włączyć do modeli biznesowych, w tym w przypadku partnerstw publiczno-prywatnych i finansowania łączonego, przy wykorzystaniu szeregu środków, takich jak dzielenie się najlepszymi praktykami. Obejmuje to zapewnienie zrównoważonego zarządzania zasobami naturalnymi, takimi jak minerały i drewno, jak również zrównoważonego wykorzystywania tych zasobów. UE i jej państwa członkowskie będą w dalszym ciągu wspierać odpowiedzialne praktyki biznesowe i odpowiedzialne zarządzanie łańcuchami dostaw, respektujące prawa własności i uwzględniające prawa człowieka i prawa pracownicze, rzetelność finansową oraz normy środowiskowe i dostępność. Będą zapobiegać naruszeniom praw człowieka i promować wytyczne ONZ dotyczące biznesu i praw człowieka. Będą promować normy pracy, które zapewniają pracownikom godne warunki zatrudnienia i godziwe wynagrodzenia, w szczególności te określone przez Międzynarodową Organizację Pracy, zarówno w sektorze formalnym, jak i nieformalnym, w tym poprzez wsparcie przejścia z gospodarki nieformalnej na formalną oraz poprzez zwalczanie pracy dzieci. |
| --- | --- |

54.

UE i jej państwa członkowskie będą współpracować z sektorem prywatnym, w tym z organizacjami pracodawców i pracowników, aby propagować odpowiedzialne, zrównoważone i skuteczne podejścia, także poprzez dialog społeczny. Gdy więcej spółek z UE posiadających łańcuchy dostaw w krajach rozwijających się będzie częściej wdrażać odpowiedzialne i sprzyjające włączeniu społecznemu biznesowe modele i praktyki, w ścisłym partnerstwie z zainteresowanymi podmiotami publicznymi i prywatnymi w tych krajach, promując sprawiedliwy, przejrzysty i etyczny handel, również z małymi producentami w krajach rozwijających się, może to w istotny sposób przyczynić się do realizacji agendy 2030. Uzgodnione na szczeblu międzynarodowym standardy praw człowieka i zobowiązania dotyczące zrównoważonego rozwoju, przejrzystości i społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw należy włączyć do modeli biznesowych, w tym w przypadku partnerstw publiczno-prywatnych i finansowania łączonego, przy wykorzystaniu szeregu środków, takich jak dzielenie się najlepszymi praktykami. Obejmuje to zapewnienie zrównoważonego zarządzania zasobami naturalnymi, takimi jak minerały i drewno, jak również zrównoważonego wykorzystywania tych zasobów. UE i jej państwa członkowskie będą w dalszym ciągu wspierać odpowiedzialne praktyki biznesowe i odpowiedzialne zarządzanie łańcuchami dostaw, respektujące prawa własności i uwzględniające prawa człowieka i prawa pracownicze, rzetelność finansową oraz normy środowiskowe i dostępność. Będą zapobiegać naruszeniom praw człowieka i promować wytyczne ONZ dotyczące biznesu i praw człowieka. Będą promować normy pracy, które zapewniają pracownikom godne warunki zatrudnienia i godziwe wynagrodzenia, w szczególności te określone przez Międzynarodową Organizację Pracy, zarówno w sektorze formalnym, jak i nieformalnym, w tym poprzez wsparcie przejścia z gospodarki nieformalnej na formalną oraz poprzez zwalczanie pracy dzieci.

| 55. | Zrównoważone rolnictwo, wraz ze zrównoważonym rybołówstwem i akwakulturą, pozostaje jednym z kluczowych czynników sprzyjających eliminacji ubóstwa i zrównoważonemu rozwojowi; jest też niezbędne, by wyeliminować głód i zapewnić bezpieczeństwo żywnościowe. Dla dwóch trzecich ludzi ubogich na całym świecie rolnictwo pozostaje głównym źródłem utrzymania, a szereg krajów rozwijających się w dalszym ciągu jest w dużym stopniu uzależniony od handlu ograniczoną liczbą towarów. Wsparcie dla drobnych producentów rolnych, w tym rolników prowadzących gospodarstwa rodzinne i pasterzy, nadal ma kluczowe znaczenie, w istotny sposób przyczyniając się do bezpieczeństwa żywnościowego oraz do walki z erozją gleby i utratą różnorodności biologicznej, a jednocześnie zapewniając miejsca pracy. UE i jej państwa członkowskie będą wspierać ulepszenia w zarządzaniu związane ze zrównoważoną gospodarką leśną, partycypacyjnym zarządzaniem terenami wypasu oraz ze sprawiedliwym dostępem do własności gruntów, w szczególności w odniesieniu do kobiet, z poszanowaniem praw społeczności lokalnych i ludów tubylczych, łącznie ze zwyczajowym użytkowaniem gruntów i dostępem do wody. Będą promować tworzenie organizacji i spółdzielni rolniczych w celu zajęcia się m.in. kwestią większej wydajności gospodarstw rodzinnych, prawami do użytkowania gruntów oraz tradycyjnymi systemami bazującymi na własnym materiale siewnym rolników. Przyczynią się do lepszej jakości warunków sanitarnych i fitosanitarnych. UE i jej państwa członkowskie będą dążyć do rozwijania w krajach partnerskich rynków rolnych i rolniczych łańcuchów wartości, z których skorzystają ludzie ubodzy oraz które będą zachęcać przemysł rolny do tworzenia miejsc pracy i wartości dodanej. Obejmie to wspieranie integracji młodzieży i upodmiotowienia kobiet oraz propagowanie badań naukowych i innowacji. Inwestycje w zrównoważone rolnictwo i w sektor rolno-spożywczy są konieczne, aby zdywersyfikować lokalne i regionalne systemy produkcji, zapobiec niedożywieniu, zwiększyć produktywność i utworzyć godne miejsca pracy bez szkody dla środowiska. Duże inwestycje sektora publicznego i prywatnego w zrównoważone rolnictwo i powiązaną infrastrukturę są konieczne w wielu krajach rozwijających się, zwłaszcza w Afryce. Te inwestycje i reformy polityki muszą być odpowiedzialne i sprzyjające włączeniu społecznemu i muszą przynosić korzyści społecznościom lokalnym. |
| --- | --- |

55.

Zrównoważone rolnictwo, wraz ze zrównoważonym rybołówstwem i akwakulturą, pozostaje jednym z kluczowych czynników sprzyjających eliminacji ubóstwa i zrównoważonemu rozwojowi; jest też niezbędne, by wyeliminować głód i zapewnić bezpieczeństwo żywnościowe. Dla dwóch trzecich ludzi ubogich na całym świecie rolnictwo pozostaje głównym źródłem utrzymania, a szereg krajów rozwijających się w dalszym ciągu jest w dużym stopniu uzależniony od handlu ograniczoną liczbą towarów. Wsparcie dla drobnych producentów rolnych, w tym rolników prowadzących gospodarstwa rodzinne i pasterzy, nadal ma kluczowe znaczenie, w istotny sposób przyczyniając się do bezpieczeństwa żywnościowego oraz do walki z erozją gleby i utratą różnorodności biologicznej, a jednocześnie zapewniając miejsca pracy. UE i jej państwa członkowskie będą wspierać ulepszenia w zarządzaniu związane ze zrównoważoną gospodarką leśną, partycypacyjnym zarządzaniem terenami wypasu oraz ze sprawiedliwym dostępem do własności gruntów, w szczególności w odniesieniu do kobiet, z poszanowaniem praw społeczności lokalnych i ludów tubylczych, łącznie ze zwyczajowym użytkowaniem gruntów i dostępem do wody. Będą promować tworzenie organizacji i spółdzielni rolniczych w celu zajęcia się m.in. kwestią większej wydajności gospodarstw rodzinnych, prawami do użytkowania gruntów oraz tradycyjnymi systemami bazującymi na własnym materiale siewnym rolników. Przyczynią się do lepszej jakości warunków sanitarnych i fitosanitarnych. UE i jej państwa członkowskie będą dążyć do rozwijania w krajach partnerskich rynków rolnych i rolniczych łańcuchów wartości, z których skorzystają ludzie ubodzy oraz które będą zachęcać przemysł rolny do tworzenia miejsc pracy i wartości dodanej. Obejmie to wspieranie integracji młodzieży i upodmiotowienia kobiet oraz propagowanie badań naukowych i innowacji. Inwestycje w zrównoważone rolnictwo i w sektor rolno-spożywczy są konieczne, aby zdywersyfikować lokalne i regionalne systemy produkcji, zapobiec niedożywieniu, zwiększyć produktywność i utworzyć godne miejsca pracy bez szkody dla środowiska. Duże inwestycje sektora publicznego i prywatnego w zrównoważone rolnictwo i powiązaną infrastrukturę są konieczne w wielu krajach rozwijających się, zwłaszcza w Afryce. Te inwestycje i reformy polityki muszą być odpowiedzialne i sprzyjające włączeniu społecznemu i muszą przynosić korzyści społecznościom lokalnym.

| 56. | Zrównoważone rolnictwo i zrównoważone systemy żywnościowe, w tym zrównoważone rybołówstwo, będą musiały zaspokoić potrzeby rosnącej liczby ludności na świecie, przy jednoczesnym zapewnieniu ochrony środowiska. UE i jej państwa członkowskie będą wspierać praktyki w zakresie rolnictwa ekologicznego i działania mające na celu zmniejszanie skali pozbiorczych strat i marnowania żywności, a także ochronę gleby, zachowanie zasobów wodnych, zapobieganie wylesianiu oraz powstrzymywanie i odwrócenie tego procesu, a także utrzymywanie bioróżnorodności i zdrowych ekosystemów. Należy wykorzystywać potencjał zrównoważonego rolnictwa i gleb w zakresie ograniczania emisji gazów cieplarnianych, przy równoczesnym zwiększaniu odporności na skutki zmiany klimatu. UE i jej państwa członkowskie będą propagować praktyki w zakresie zrównoważonego rybołówstwa i akwakultury oraz wspierać działania na rzecz zwalczania nielegalnych połowów, zanieczyszczenia morza i skutków zmiany klimatu. |
| --- | --- |

56.

Zrównoważone rolnictwo i zrównoważone systemy żywnościowe, w tym zrównoważone rybołówstwo, będą musiały zaspokoić potrzeby rosnącej liczby ludności na świecie, przy jednoczesnym zapewnieniu ochrony środowiska. UE i jej państwa członkowskie będą wspierać praktyki w zakresie rolnictwa ekologicznego i działania mające na celu zmniejszanie skali pozbiorczych strat i marnowania żywności, a także ochronę gleby, zachowanie zasobów wodnych, zapobieganie wylesianiu oraz powstrzymywanie i odwrócenie tego procesu, a także utrzymywanie bioróżnorodności i zdrowych ekosystemów. Należy wykorzystywać potencjał zrównoważonego rolnictwa i gleb w zakresie ograniczania emisji gazów cieplarnianych, przy równoczesnym zwiększaniu odporności na skutki zmiany klimatu. UE i jej państwa członkowskie będą propagować praktyki w zakresie zrównoważonego rybołówstwa i akwakultury oraz wspierać działania na rzecz zwalczania nielegalnych połowów, zanieczyszczenia morza i skutków zmiany klimatu.

| 57. | UE i jej państwa członkowskie będą w dalszym ciągu wspierać w krajach rozwijających się technologie informacyjno-komunikacyjne jako istotne czynniki umożliwiające wzrost gospodarczy sprzyjający włączeniu społecznemu i zrównoważony rozwój. W rozwijającym się świecie w niespotykanym dotychczas tempie wprowadzane są technologie cyfrowe. Jednakże brak łączności nadal jest jedną z głównych przeszkód w rozwoju w wielu krajach rozwijających się, zwłaszcza na obszarach wiejskich i oddalonych, w szczególności w Afryce. Ponadto ograniczona konkurencja może powodować, że technologie cyfrowe są często niedostępne i zbyt drogie dla dużej części ludności. UE i jej państwa członkowskie będą pracować nad zapewnieniem lepszego upowszechniania rozwiązań cyfrowych w procesie rozwoju oraz nad propagowaniem wykorzystania technologii cyfrowych w wielu obszarach priorytetowych (takich jak e-rządzenie, rolnictwo, edukacja, gospodarka wodna, zdrowie i energia). Będą wspierać środowiska sprzyjające gospodarce cyfrowej przez umocnienie darmowej, otwartej i bezpiecznej łączności i usunięcie przeszkód utrudniających uwolnienie pełnego potencjału w zakresie zrównoważonego rozwoju. Będą wspierać przedsiębiorczość cyfrową, również w odniesieniu do mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw, aby rozwijać treści mające znaczenie na szczeblu lokalnym oraz propagować innowacje i tworzenie godnych miejsc pracy. Będą także wspierać kulturę informatyczną i umiejętności cyfrowe służące upodmiotowieniu poszczególnych osób, w szczególności kobiet i osób podatnych na zagrożenia i znajdujących się w trudnej sytuacji, aby propagować włączenie społeczne i ułatwić tym osobom uczestniczenie w rządach demokratycznych i gospodarce cyfrowej. |
| --- | --- |

57.

UE i jej państwa członkowskie będą w dalszym ciągu wspierać w krajach rozwijających się technologie informacyjno-komunikacyjne jako istotne czynniki umożliwiające wzrost gospodarczy sprzyjający włączeniu społecznemu i zrównoważony rozwój. W rozwijającym się świecie w niespotykanym dotychczas tempie wprowadzane są technologie cyfrowe. Jednakże brak łączności nadal jest jedną z głównych przeszkód w rozwoju w wielu krajach rozwijających się, zwłaszcza na obszarach wiejskich i oddalonych, w szczególności w Afryce. Ponadto ograniczona konkurencja może powodować, że technologie cyfrowe są często niedostępne i zbyt drogie dla dużej części ludności. UE i jej państwa członkowskie będą pracować nad zapewnieniem lepszego upowszechniania rozwiązań cyfrowych w procesie rozwoju oraz nad propagowaniem wykorzystania technologii cyfrowych w wielu obszarach priorytetowych (takich jak e-rządzenie, rolnictwo, edukacja, gospodarka wodna, zdrowie i energia). Będą wspierać środowiska sprzyjające gospodarce cyfrowej przez umocnienie darmowej, otwartej i bezpiecznej łączności i usunięcie przeszkód utrudniających uwolnienie pełnego potencjału w zakresie zrównoważonego rozwoju. Będą wspierać przedsiębiorczość cyfrową, również w odniesieniu do mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw, aby rozwijać treści mające znaczenie na szczeblu lokalnym oraz propagować innowacje i tworzenie godnych miejsc pracy. Będą także wspierać kulturę informatyczną i umiejętności cyfrowe służące upodmiotowieniu poszczególnych osób, w szczególności kobiet i osób podatnych na zagrożenia i znajdujących się w trudnej sytuacji, aby propagować włączenie społeczne i ułatwić tym osobom uczestniczenie w rządach demokratycznych i gospodarce cyfrowej.

| 58. | UE i jej państwa członkowskie będą wspierać projektowanie, budowę i eksploatację infrastruktury i budynków wysokiej jakości, które są bardziej zasobooszczędne i energooszczędne. Będą wspierać rozwój zrównoważonych, niskoemisyjnych, wzajemnie powiązanych i bezpiecznych sieci mobilnych i transportowych oraz innej odpornej i przyjaznej dla klimatu infrastruktury, takiej jak sieci energetyczne, systemy wodociągowe i systemy gospodarowania odpadami, aby propagować równy i przystępny cenowo dostęp dla wszystkich, wzrost gospodarczy, handel i inwestycje. Będą one systematycznie uwzględniać w projektach infrastrukturalnych cel polegający zmniejszaniu emisji gazów cieplarnianych. |
| --- | --- |

58.

UE i jej państwa członkowskie będą wspierać projektowanie, budowę i eksploatację infrastruktury i budynków wysokiej jakości, które są bardziej zasobooszczędne i energooszczędne. Będą wspierać rozwój zrównoważonych, niskoemisyjnych, wzajemnie powiązanych i bezpiecznych sieci mobilnych i transportowych oraz innej odpornej i przyjaznej dla klimatu infrastruktury, takiej jak sieci energetyczne, systemy wodociągowe i systemy gospodarowania odpadami, aby propagować równy i przystępny cenowo dostęp dla wszystkich, wzrost gospodarczy, handel i inwestycje. Będą one systematycznie uwzględniać w projektach infrastrukturalnych cel polegający zmniejszaniu emisji gazów cieplarnianych.

| 59. | UE i jej państwa członkowskie ponownie podkreślają, że konieczna jest pełna zgodność z międzynarodowymi standardami dotyczącymi środowiska i bezpieczeństwa jądrowego w krajach partnerskich. |
| --- | --- |

59.

UE i jej państwa członkowskie ponownie podkreślają, że konieczna jest pełna zgodność z międzynarodowymi standardami dotyczącymi środowiska i bezpieczeństwa jądrowego w krajach partnerskich.

| 60. | UE i jej państwa członkowskie będą dążyć do tego, aby pobudzić potencjał dużych miast jako ośrodków zrównoważonego i sprzyjającego włączeniu społecznemu wzrostu gospodarczego i innowacyjności, uwzględniając ich szersze społeczności wiejskie i zrównoważony rozwój regionalny. Będą propagować zrównoważony rozwój obszarów miejskich sprzyjający włączeniu społecznemu, aby zmierzyć się z problemem nierówności społecznej w miastach, kładąc nacisk na najbardziej potrzebujących, w tym osoby mieszkające w nieformalnych osadach i slumsach. Będą wspierać partnerów, by ulepszyć następujące dziedziny: świadczenie usług podstawowych i sprawiedliwy dostęp do bezpieczeństwa żywnościowego, dostępne, godziwe i przystępne cenowo mieszkania oraz jakość życia szybko rosnącej liczby mieszkańców miast. Zgodnie z nową agendą miejską ONZ, będą propagować zrównoważone gospodarowanie gruntami, sprawiedliwe zarządzanie rynkami gruntów, zrównoważoną mobilność miejską oraz inteligentne, bezpieczne miasta korzystające z możliwości wynikających z cyfryzacji i technologii. Będą propagować inkluzywne, wyważone, zintegrowane polityki terytorialne i miejskie oraz wielopoziomową koordynację rządową, tworząc silniejsze powiązania między obszarami wiejskimi a miejskimi. Będą budować odporność miast na wstrząsy i wykorzystywać szanse dla niskoemisyjnej i odpornej na zmianę klimatu gospodarki. |
| --- | --- |

60.

UE i jej państwa członkowskie będą dążyć do tego, aby pobudzić potencjał dużych miast jako ośrodków zrównoważonego i sprzyjającego włączeniu społecznemu wzrostu gospodarczego i innowacyjności, uwzględniając ich szersze społeczności wiejskie i zrównoważony rozwój regionalny. Będą propagować zrównoważony rozwój obszarów miejskich sprzyjający włączeniu społecznemu, aby zmierzyć się z problemem nierówności społecznej w miastach, kładąc nacisk na najbardziej potrzebujących, w tym osoby mieszkające w nieformalnych osadach i slumsach. Będą wspierać partnerów, by ulepszyć następujące dziedziny: świadczenie usług podstawowych i sprawiedliwy dostęp do bezpieczeństwa żywnościowego, dostępne, godziwe i przystępne cenowo mieszkania oraz jakość życia szybko rosnącej liczby mieszkańców miast. Zgodnie z nową agendą miejską ONZ, będą propagować zrównoważone gospodarowanie gruntami, sprawiedliwe zarządzanie rynkami gruntów, zrównoważoną mobilność miejską oraz inteligentne, bezpieczne miasta korzystające z możliwości wynikających z cyfryzacji i technologii. Będą propagować inkluzywne, wyważone, zintegrowane polityki terytorialne i miejskie oraz wielopoziomową koordynację rządową, tworząc silniejsze powiązania między obszarami wiejskimi a miejskimi. Będą budować odporność miast na wstrząsy i wykorzystywać szanse dla niskoemisyjnej i odpornej na zmianę klimatu gospodarki.

2.4.   Pokój – pokojowe i integracyjne społeczeństwa, demokracja, skuteczne i odpowiedzialne instytucje, praworządność i prawa człowieka dla wszystkich

| 61. | UE i jej państwa członkowskie będą promować uniwersalne wartości, jakimi są demokracja, dobre rządy, praworządność i prawa człowieka dla wszystkich – jako że są to warunki konieczne do zapewnienia zrównoważonego rozwoju i stabilności – w odniesieniu do wszystkich partnerstw i instrumentów we wszystkich sytuacjach i we wszystkich państwach, w tym poprzez działania na rzecz rozwoju. Będą wspierać działania krajowe dopasowane do potrzeb i do sytuacji każdego społeczeństwa, aby budować demokratyczne i stabilne państwa, odporne na wstrząsy zewnętrzne i wewnętrzne, oraz zajmą się czynnikami zwiększającymi podatność na zagrożenia, w tym na brak równości.






  Dobre rządy, demokracja, praworządność i prawa człowieka

  Dobre rządy, demokracja i praworządność mają kluczowe znaczenie dla zrównoważonego rozwoju. Praworządność jest warunkiem wstępnym ochrony wszystkich praw podstawowych. Instytucje i systemy, umożliwiające skuteczne sprawowanie rządów i wyczulone na potrzeby społeczne, dostarczają podstawowych usług i propagują wzrost gospodarczy sprzyjający włączeniu społecznemu, podczas gdy pluralistyczne procesy polityczne gwarantują, że obywatele mogą pociągać do odpowiedzialności funkcjonariuszy publicznych na wszystkich szczeblach.
  UE i jej państwa członkowskie będą wspierać odpowiedzialne i przejrzyste instytucje, w tym parlamenty narodowe, a także partycypacyjne procesy decyzyjne i publiczny dostęp do informacji. Będą propagować niezawisłe i bezstronne sądy oraz utworzenie uczciwego systemu wymiaru sprawiedliwości, w tym dostęp do pomocy prawnej. Będą wspierać budowanie zdolności z myślą o silnych instytucjach oraz wielopoziomowym systemie zarządzania, w którym – poprzez partnerstwa między władzami szczebla krajowego, subkrajowego i lokalnego oraz z wykorzystaniem potencjału, jaki niosą rozwiązania cyfrowe – będą uczestniczyć osoby znajdujące się w trudnej sytuacji i mniejszości. Będą wspierać inicjatywy mające na celu zwalczanie korupcji oraz wprowadzanie większej przejrzystości i rozliczalności w związku z finansowaniem publicznym i ze świadczeniem usług publicznych. |
| --- | --- |

61.

UE i jej państwa członkowskie będą promować uniwersalne wartości, jakimi są demokracja, dobre rządy, praworządność i prawa człowieka dla wszystkich – jako że są to warunki konieczne do zapewnienia zrównoważonego rozwoju i stabilności – w odniesieniu do wszystkich partnerstw i instrumentów we wszystkich sytuacjach i we wszystkich państwach, w tym poprzez działania na rzecz rozwoju. Będą wspierać działania krajowe dopasowane do potrzeb i do sytuacji każdego społeczeństwa, aby budować demokratyczne i stabilne państwa, odporne na wstrząsy zewnętrzne i wewnętrzne, oraz zajmą się czynnikami zwiększającymi podatność na zagrożenia, w tym na brak równości.

Dobre rządy, demokracja, praworządność i prawa człowieka

Dobre rządy, demokracja i praworządność mają kluczowe znaczenie dla zrównoważonego rozwoju. Praworządność jest warunkiem wstępnym ochrony wszystkich praw podstawowych. Instytucje i systemy, umożliwiające skuteczne sprawowanie rządów i wyczulone na potrzeby społeczne, dostarczają podstawowych usług i propagują wzrost gospodarczy sprzyjający włączeniu społecznemu, podczas gdy pluralistyczne procesy polityczne gwarantują, że obywatele mogą pociągać do odpowiedzialności funkcjonariuszy publicznych na wszystkich szczeblach.

UE i jej państwa członkowskie będą wspierać odpowiedzialne i przejrzyste instytucje, w tym parlamenty narodowe, a także partycypacyjne procesy decyzyjne i publiczny dostęp do informacji. Będą propagować niezawisłe i bezstronne sądy oraz utworzenie uczciwego systemu wymiaru sprawiedliwości, w tym dostęp do pomocy prawnej. Będą wspierać budowanie zdolności z myślą o silnych instytucjach oraz wielopoziomowym systemie zarządzania, w którym – poprzez partnerstwa między władzami szczebla krajowego, subkrajowego i lokalnego oraz z wykorzystaniem potencjału, jaki niosą rozwiązania cyfrowe – będą uczestniczyć osoby znajdujące się w trudnej sytuacji i mniejszości. Będą wspierać inicjatywy mające na celu zwalczanie korupcji oraz wprowadzanie większej przejrzystości i rozliczalności w związku z finansowaniem publicznym i ze świadczeniem usług publicznych.

| 62. | UE i jej państwa członkowskie będą wspierać otwartą i sprzyjającą przestrzeń dla społeczeństwa obywatelskiego, postawy sprzyjające włączeniu społecznemu i przejrzystość w procesie podejmowania decyzji na wszystkich szczeblach. Będą nadal wspierać pluralistyczne, przejrzyste i wiarygodne wybory, zapewniając terminowe wsparcie w trakcie całego cyklu wyborczego oraz promując demokratyczne i rozliczalne partie polityczne, a także aktywne uczestnictwo obywateli w całym procesie wyborczym. Ważnym narzędziem służącym temu celowi są niezależne unijne misje obserwacji wyborów. UE i jej państwa członkowskie będą wspierać i propagować demokratyczne rządy, które zapewniają korzystanie z podstawowych wolności, takich jak wolność myśli, religii lub przekonań, wolność zgromadzeń i stowarzyszania się, w tym osób należących do marginalizowanych grup społecznych, oraz które przestrzegają powszechnych praw człowieka: obywatelskich, politycznych, gospodarczych, społecznych czy kulturowych. Będą opowiadać się za wolnością słowa i wyrażania opinii oraz wspierać niezależne i pluralistyczne media przygotowujące informacje wysokiej jakości w oparciu o fakty i dane. |
| --- | --- |

62.

UE i jej państwa członkowskie będą wspierać otwartą i sprzyjającą przestrzeń dla społeczeństwa obywatelskiego, postawy sprzyjające włączeniu społecznemu i przejrzystość w procesie podejmowania decyzji na wszystkich szczeblach. Będą nadal wspierać pluralistyczne, przejrzyste i wiarygodne wybory, zapewniając terminowe wsparcie w trakcie całego cyklu wyborczego oraz promując demokratyczne i rozliczalne partie polityczne, a także aktywne uczestnictwo obywateli w całym procesie wyborczym. Ważnym narzędziem służącym temu celowi są niezależne unijne misje obserwacji wyborów. UE i jej państwa członkowskie będą wspierać i propagować demokratyczne rządy, które zapewniają korzystanie z podstawowych wolności, takich jak wolność myśli, religii lub przekonań, wolność zgromadzeń i stowarzyszania się, w tym osób należących do marginalizowanych grup społecznych, oraz które przestrzegają powszechnych praw człowieka: obywatelskich, politycznych, gospodarczych, społecznych czy kulturowych. Będą opowiadać się za wolnością słowa i wyrażania opinii oraz wspierać niezależne i pluralistyczne media przygotowujące informacje wysokiej jakości w oparciu o fakty i dane.

| 63. | UE i jej państwa członkowskie będą wspierać skuteczne, przejrzyste, niezawisłe, otwarte i rozliczalne systemy wymiaru sprawiedliwości i będą propagować powszechny dostęp do wymiaru sprawiedliwości – w szczególności dostęp osób ubogich i osób znajdujących się w trudnej sytuacji. Działania te obejmują wysiłki na rzecz walki z przestępczością, w tym z przestępczością i przemocą w miastach, a także wysiłki służące zwalczaniu międzynarodowych organizacji przestępczych zajmujących się handlem bronią, narkotykami lub ludźmi. |
| --- | --- |

63.

UE i jej państwa członkowskie będą wspierać skuteczne, przejrzyste, niezawisłe, otwarte i rozliczalne systemy wymiaru sprawiedliwości i będą propagować powszechny dostęp do wymiaru sprawiedliwości – w szczególności dostęp osób ubogich i osób znajdujących się w trudnej sytuacji. Działania te obejmują wysiłki na rzecz walki z przestępczością, w tym z przestępczością i przemocą w miastach, a także wysiłki służące zwalczaniu międzynarodowych organizacji przestępczych zajmujących się handlem bronią, narkotykami lub ludźmi.

| 64. | Ubóstwo, konflikty, niestabilność i przymusowe wysiedlenie są ze sobą w głębokim stopniu powiązane, w związku z czym należy się nimi zająć w sposób spójny i kompleksowy, również w kontekście aspektów humanitarnych i rozwojowych. UE i jej państwa członkowskie zajmą się pierwotnymi przyczynami tych zjawisk na wszystkich szczeblach, począwszy od wykluczenia społecznego, nierówności, braku bezpieczeństwa żywnościowego, łamania i naruszania praw człowieka, bezkarności oraz braku praworządności, aż do degradacji środowiska i zmiany klimatu. |
| --- | --- |

64.

Ubóstwo, konflikty, niestabilność i przymusowe wysiedlenie są ze sobą w głębokim stopniu powiązane, w związku z czym należy się nimi zająć w sposób spójny i kompleksowy, również w kontekście aspektów humanitarnych i rozwojowych. UE i jej państwa członkowskie zajmą się pierwotnymi przyczynami tych zjawisk na wszystkich szczeblach, począwszy od wykluczenia społecznego, nierówności, braku bezpieczeństwa żywnościowego, łamania i naruszania praw człowieka, bezkarności oraz braku praworządności, aż do degradacji środowiska i zmiany klimatu.

| 65. | UE i jej państwa członkowskie będą wykorzystywać współpracę na rzecz rozwoju w ramach całego wachlarza polityk i instrumentów, aby zapobiegać konfliktom i kryzysom, zarządzać nimi i pomóc w ich przezwyciężaniu, a także zaspokajać potrzeby humanitarne oraz budować trwały pokój i tworzyć dobre rządy. Głównym obszarem, na którym koncentruje się współpraca na rzecz rozwoju, pozostaje eliminacja ubóstwa we wszystkich wymiarach – nie ma mowy o rezygnacji z tego celu. UE i jej państwa członkowskie będą propagować kompleksowe podejście do konfliktów i kryzysów poprzez lepsze wykorzystanie strategii przejściowych oraz unijnego systemu wczesnego ostrzegania przed konfliktami, skupiając się na stabilności i bezpieczeństwie ludzi oraz uznając związek między zrównoważonym rozwojem, działaniami humanitarnymi, pokojem i bezpieczeństwem. |
| --- | --- |

65.

UE i jej państwa członkowskie będą wykorzystywać współpracę na rzecz rozwoju w ramach całego wachlarza polityk i instrumentów, aby zapobiegać konfliktom i kryzysom, zarządzać nimi i pomóc w ich przezwyciężaniu, a także zaspokajać potrzeby humanitarne oraz budować trwały pokój i tworzyć dobre rządy. Głównym obszarem, na którym koncentruje się współpraca na rzecz rozwoju, pozostaje eliminacja ubóstwa we wszystkich wymiarach – nie ma mowy o rezygnacji z tego celu. UE i jej państwa członkowskie będą propagować kompleksowe podejście do konfliktów i kryzysów poprzez lepsze wykorzystanie strategii przejściowych oraz unijnego systemu wczesnego ostrzegania przed konfliktami, skupiając się na stabilności i bezpieczeństwie ludzi oraz uznając związek między zrównoważonym rozwojem, działaniami humanitarnymi, pokojem i bezpieczeństwem.

| 66. | Budowanie pokoju i państwowości ma podstawowe znaczenie dla zrównoważonego rozwoju i powinno przebiegać na wszystkich szczeblach – od globalnego po lokalny – i na wszystkich etapach cyklu konfliktu: od wczesnego ostrzegania i zapobiegania aż po reagowanie kryzysowe i stabilizację. W kontekście współpracy na rzecz rozwoju UE i jej państwa członkowskie mogą również współpracować z podmiotami działającymi w sektorze bezpieczeństwa, aby budować ich zdolności w zakresie zapewnienia realizacji celów zrównoważonego rozwoju, w szczególności celu ukształtowania pokojowych i integracyjnych społeczeństw. UE i jej państwa członkowskie będą propagować wspólne rozwiązania w odniesieniu do wyzwań w zakresie bezpieczeństwa i rozwoju, m.in. poprzez wspieranie demokratycznych rządów sektora bezpieczeństwa, jego skuteczności w zapewnianiu bezpieczeństwa ludzi i budowanie zdolności. UE i jej państwa członkowskie uznają potrzebę zapobiegania i przeciwdziałania radykalizacji postaw prowadzącej do brutalnego ekstremizmu, w tym poprzez wspieranie tolerancji religijnej i dialogu międzyreligijnego. Będą w dalszym ciągu wspierać zasadę obowiązku ochrony i zapobieganie aktom okrucieństwa. W tym kontekście UE i jej państwa członkowskie będą nadal intensyfikować współpracę z ONZ oraz partnerami regionalnymi i krajowymi. |
| --- | --- |

66.

Budowanie pokoju i państwowości ma podstawowe znaczenie dla zrównoważonego rozwoju i powinno przebiegać na wszystkich szczeblach – od globalnego po lokalny – i na wszystkich etapach cyklu konfliktu: od wczesnego ostrzegania i zapobiegania aż po reagowanie kryzysowe i stabilizację. W kontekście współpracy na rzecz rozwoju UE i jej państwa członkowskie mogą również współpracować z podmiotami działającymi w sektorze bezpieczeństwa, aby budować ich zdolności w zakresie zapewnienia realizacji celów zrównoważonego rozwoju, w szczególności celu ukształtowania pokojowych i integracyjnych społeczeństw. UE i jej państwa członkowskie będą propagować wspólne rozwiązania w odniesieniu do wyzwań w zakresie bezpieczeństwa i rozwoju, m.in. poprzez wspieranie demokratycznych rządów sektora bezpieczeństwa, jego skuteczności w zapewnianiu bezpieczeństwa ludzi i budowanie zdolności. UE i jej państwa członkowskie uznają potrzebę zapobiegania i przeciwdziałania radykalizacji postaw prowadzącej do brutalnego ekstremizmu, w tym poprzez wspieranie tolerancji religijnej i dialogu międzyreligijnego. Będą w dalszym ciągu wspierać zasadę obowiązku ochrony i zapobieganie aktom okrucieństwa. W tym kontekście UE i jej państwa członkowskie będą nadal intensyfikować współpracę z ONZ oraz partnerami regionalnymi i krajowymi.

| 67. | UE i jej państwa członkowskie będą wspierać reformę sektora bezpieczeństwa, która może przyczynić się do ustanowienia skutecznej kontroli demokratycznej i rozliczalności, zwiększenia bezpieczeństwa ludzi, zrównoważonego rozwoju i eliminacji ubóstwa. Reforma sektora bezpieczeństwa musi być dostosowana do potrzeb krajów partnerskich w zakresie bezpieczeństwa i oparta na jasnym i zrównoważonym zaangażowaniu na szczeblu krajowym. |
| --- | --- |

67.

UE i jej państwa członkowskie będą wspierać reformę sektora bezpieczeństwa, która może przyczynić się do ustanowienia skutecznej kontroli demokratycznej i rozliczalności, zwiększenia bezpieczeństwa ludzi, zrównoważonego rozwoju i eliminacji ubóstwa. Reforma sektora bezpieczeństwa musi być dostosowana do potrzeb krajów partnerskich w zakresie bezpieczeństwa i oparta na jasnym i zrównoważonym zaangażowaniu na szczeblu krajowym.

| 68. | Kraje niestabilne lub kraje dotknięte konfliktami wymagają szczególnej uwagi i stałego międzynarodowego zaangażowania, aby osiągnąć zrównoważony rozwój. Cele dotyczące budowania państwowości i pokoju mają zasadnicze znaczenie dla rozwoju krajowych zdolności w zakresie pełnego zintegrowania kwestii gospodarczych, społecznych i środowiskowych z kwestiami dotyczącymi bezpieczeństwa i rozwoju. Udzielając pomocy rozwojowej, UE i jej państwa członkowskie będą zwracać szczególną uwagę na państwa niestabilne i ogarnięte konfliktem oraz będą wspierać państwa znajdujące się w najbardziej niekorzystnej sytuacji. Promując i chroniąc prawa człowieka, demokrację, praworządność i dobre rządy, UE i jej państwa członkowskie będą proaktywnie przyczyniać się do zapewnienia stabilności i bezpieczeństwa, jak również odporności. We wszystkich swoich działaniach będą wykazywać uwrażliwienie na konflikty, aby zmaksymalizować pozytywny wpływ na pokój. Będą promować przejrzystość, rozliczalność i dostęp do wymiaru sprawiedliwości, angażując się we współpracę z wszystkimi zainteresowanymi stronami na rzecz zapobiegania konfliktom, utrzymywania pokoju i budowania pokoju. Będą wspierać sprawiedliwość okresu przejściowego za pomocą dostosowanych do kontekstu środków promujących prawdę, sprawiedliwość, zadośćuczynienie i gwarancje niepowtórzenia. Stabilizacja wymaga wypełnienia luki między rozwiązaniem konfliktu a utrzymaniem procesów długoterminowych reform oraz budowania zaufania między władzami a ludnością, w tym poprzez szybkie rozpoczęcie świadczenia usług. W tym kontekście UE i jej państwa członkowskie ożywią partnerstwa z odpowiednimi partnerami regionalnymi. Sukces interwencji związanych z pokojem i bezpieczeństwem zależy w szczególności od współpracy z lokalnymi podmiotami i ich odpowiedzialności za ten proces. Pomocne może się okazać wzajemne uczenie się między państwami niestabilnymi i dotkniętymi konfliktem. UE i jej państwa członkowskie odniosą się do wszystkich aspektów w zakresie zapobiegania przemocy seksualnej i przemocy ze względu na płeć oraz reakcji na taką przemoc w sytuacjach konfliktowych i pokonfliktowych; będą także wspierać kobiety jako podmioty odgrywające pozytywną rolę w zapobieganiu konfliktom i ich rozwiązywaniu, udzielaniu pomocy doraźnej i pomocy w odbudowie oraz budowaniu trwałego pokoju. |
| --- | --- |

68.

Kraje niestabilne lub kraje dotknięte konfliktami wymagają szczególnej uwagi i stałego międzynarodowego zaangażowania, aby osiągnąć zrównoważony rozwój. Cele dotyczące budowania państwowości i pokoju mają zasadnicze znaczenie dla rozwoju krajowych zdolności w zakresie pełnego zintegrowania kwestii gospodarczych, społecznych i środowiskowych z kwestiami dotyczącymi bezpieczeństwa i rozwoju. Udzielając pomocy rozwojowej, UE i jej państwa członkowskie będą zwracać szczególną uwagę na państwa niestabilne i ogarnięte konfliktem oraz będą wspierać państwa znajdujące się w najbardziej niekorzystnej sytuacji. Promując i chroniąc prawa człowieka, demokrację, praworządność i dobre rządy, UE i jej państwa członkowskie będą proaktywnie przyczyniać się do zapewnienia stabilności i bezpieczeństwa, jak również odporności. We wszystkich swoich działaniach będą wykazywać uwrażliwienie na konflikty, aby zmaksymalizować pozytywny wpływ na pokój. Będą promować przejrzystość, rozliczalność i dostęp do wymiaru sprawiedliwości, angażując się we współpracę z wszystkimi zainteresowanymi stronami na rzecz zapobiegania konfliktom, utrzymywania pokoju i budowania pokoju. Będą wspierać sprawiedliwość okresu przejściowego za pomocą dostosowanych do kontekstu środków promujących prawdę, sprawiedliwość, zadośćuczynienie i gwarancje niepowtórzenia. Stabilizacja wymaga wypełnienia luki między rozwiązaniem konfliktu a utrzymaniem procesów długoterminowych reform oraz budowania zaufania między władzami a ludnością, w tym poprzez szybkie rozpoczęcie świadczenia usług. W tym kontekście UE i jej państwa członkowskie ożywią partnerstwa z odpowiednimi partnerami regionalnymi. Sukces interwencji związanych z pokojem i bezpieczeństwem zależy w szczególności od współpracy z lokalnymi podmiotami i ich odpowiedzialności za ten proces. Pomocne może się okazać wzajemne uczenie się między państwami niestabilnymi i dotkniętymi konfliktem. UE i jej państwa członkowskie odniosą się do wszystkich aspektów w zakresie zapobiegania przemocy seksualnej i przemocy ze względu na płeć oraz reakcji na taką przemoc w sytuacjach konfliktowych i pokonfliktowych; będą także wspierać kobiety jako podmioty odgrywające pozytywną rolę w zapobieganiu konfliktom i ich rozwiązywaniu, udzielaniu pomocy doraźnej i pomocy w odbudowie oraz budowaniu trwałego pokoju.

| 69. | UE i jej państwa członkowskie będą prowadzić działania humanitarne i współpracę na rzecz rozwoju w sposób spójniejszy i bardziej komplementarny, aktywnie przyczyniając się do budowy odporności na poziomie jednostki, społeczności, społeczeństwa i państwa, zajmując się kwestią skrajnego ubóstwa, zapobiegając kryzysom i zwalczając je, zmniejszając utrzymującą się podatność na zagrożenia i zwiększając samodzielność. Trwałe rozwiązania wymagają podejścia z udziałem wielu podmiotów, interwencji na różnych szczeblach i długoterminowej wizji. Oznacza to wzmocnienie powiązania między pomocą doraźną, odbudową i rozwojem, w tym poprzez pogłębioną wymianę informacji, koordynację działań darczyńców oraz wspólną analizę luk, zagrożeń i słabości, jak również poprzez przyjęcie wspólnej wizji priorytetów strategicznych na jak najwcześniejszym etapie. UE i jej państwa członkowskie zapewnią, aby od samego początku podmioty polityczne i podmioty działające na rzecz rozwoju wcześnie włączały się w działania i prowadziły ścisłą współpracę w celu uzupełnienia i rozbudowywania interwencji podmiotów humanitarnych w sytuacjach nadzwyczajnych i w ramach wczesnej odbudowy. Działania te będą prowadzone w sposób umożliwiający przestrzeganie zasad humanitarnych zgodnie z międzynarodowym prawem humanitarnym. |
| --- | --- |

69.

UE i jej państwa członkowskie będą prowadzić działania humanitarne i współpracę na rzecz rozwoju w sposób spójniejszy i bardziej komplementarny, aktywnie przyczyniając się do budowy odporności na poziomie jednostki, społeczności, społeczeństwa i państwa, zajmując się kwestią skrajnego ubóstwa, zapobiegając kryzysom i zwalczając je, zmniejszając utrzymującą się podatność na zagrożenia i zwiększając samodzielność. Trwałe rozwiązania wymagają podejścia z udziałem wielu podmiotów, interwencji na różnych szczeblach i długoterminowej wizji. Oznacza to wzmocnienie powiązania między pomocą doraźną, odbudową i rozwojem, w tym poprzez pogłębioną wymianę informacji, koordynację działań darczyńców oraz wspólną analizę luk, zagrożeń i słabości, jak również poprzez przyjęcie wspólnej wizji priorytetów strategicznych na jak najwcześniejszym etapie. UE i jej państwa członkowskie zapewnią, aby od samego początku podmioty polityczne i podmioty działające na rzecz rozwoju wcześnie włączały się w działania i prowadziły ścisłą współpracę w celu uzupełnienia i rozbudowywania interwencji podmiotów humanitarnych w sytuacjach nadzwyczajnych i w ramach wczesnej odbudowy. Działania te będą prowadzone w sposób umożliwiający przestrzeganie zasad humanitarnych zgodnie z międzynarodowym prawem humanitarnym.

| 70. | UE i jej państwa członkowskie zintensyfikują swoje wysiłki na rzecz budowania odporności i zdolności przystosowania się do zmian, zgodnie m.in. z ramami z Sendai dotyczącymi ograniczania ryzyka klęsk żywiołowych w latach 2015–2030 i z porozumieniem klimatycznym z Paryża. Pomaganie osobom i społecznościom w zwiększaniu ich gotowości, zmniejszaniu ich narażenia i podatności na zagrożenia oraz wzmacnianiu odporności, aby umożliwić przetrwanie wstrząsów i katastrof oraz powrót do stanu normalnego po takich wstrząsach i katastrofach, ma kluczowe znaczenie dla ograniczenia ich niekorzystnych skutków oraz unikania przypadków śmiertelnych i utraty źródeł utrzymania. UE i jej państwa członkowskie włączą oceny ryzyka i analizę luk do programów współpracy na rzecz rozwoju. Będą nadal również zwiększać gotowość na wypadek transgranicznych zagrożeń dla zdrowia zgodnie z Międzynarodowymi przepisami zdrowotnymi, w szczególności poprzez budowanie zdolności krajowych i regionalnych systemów opieki zdrowotnej oraz lepszą wymianę informacji. W oparciu o wnioski wyciągnięte z globalnych kryzysów zdrowotnych UE i jej państwa członkowskie będą nadal propagować inicjatywy międzysektorowe na szczeblu międzynarodowym, regionalnym i lokalnym, zaś wzmocnienie horyzontalnych systemów opieki zdrowotnej będą umieszczać w centrum programów rozwoju opieki zdrowotnej. |
| --- | --- |

70.

UE i jej państwa członkowskie zintensyfikują swoje wysiłki na rzecz budowania odporności i zdolności przystosowania się do zmian, zgodnie m.in. z ramami z Sendai dotyczącymi ograniczania ryzyka klęsk żywiołowych w latach 2015–2030 i z porozumieniem klimatycznym z Paryża. Pomaganie osobom i społecznościom w zwiększaniu ich gotowości, zmniejszaniu ich narażenia i podatności na zagrożenia oraz wzmacnianiu odporności, aby umożliwić przetrwanie wstrząsów i katastrof oraz powrót do stanu normalnego po takich wstrząsach i katastrofach, ma kluczowe znaczenie dla ograniczenia ich niekorzystnych skutków oraz unikania przypadków śmiertelnych i utraty źródeł utrzymania. UE i jej państwa członkowskie włączą oceny ryzyka i analizę luk do programów współpracy na rzecz rozwoju. Będą nadal również zwiększać gotowość na wypadek transgranicznych zagrożeń dla zdrowia zgodnie z Międzynarodowymi przepisami zdrowotnymi, w szczególności poprzez budowanie zdolności krajowych i regionalnych systemów opieki zdrowotnej oraz lepszą wymianę informacji. W oparciu o wnioski wyciągnięte z globalnych kryzysów zdrowotnych UE i jej państwa członkowskie będą nadal propagować inicjatywy międzysektorowe na szczeblu międzynarodowym, regionalnym i lokalnym, zaś wzmocnienie horyzontalnych systemów opieki zdrowotnej będą umieszczać w centrum programów rozwoju opieki zdrowotnej.

| 71. | Migracja, zrównoważony rozwój i stabilność są ze sobą ściśle powiązane. UE i jej państwa członkowskie są zdecydowane podejmować skoordynowane działania, aby rozwiązać pierwotne przyczyny migracji nieuregulowanej i przymusowych wysiedleń, takie jak konflikty, niestabilność, brak bezpieczeństwa i marginalizacja, ubóstwo, brak bezpieczeństwa żywnościowego, nierówność i dyskryminacja, jak również degradacja środowiska, w tym zmiana klimatu. Będą propagować prawa człowieka i godność ludzką, rozwijanie demokracji, dobre rządy i praworządność, włączenie społeczne i spójność społeczną, możliwości ekonomiczne związane z godnym zatrudnieniem i ze skoncentrowanymi na człowieku przedsiębiorstwami oraz z przestrzenią polityczną dla społeczeństwa obywatelskiego. Będą również walczyć z przemytem migrantów i handlem ludźmi, które to zjawiska są źródłem braku stabilności. Budowanie silnych partnerstw z krajami pochodzenia, krajami tranzytu i krajami docelowymi, wraz ze zrównoważonymi politykami długoterminowymi odnoszącymi się do różnych aspektów tego problemu, ma kluczowe znaczenie. |
| --- | --- |

71.

Migracja, zrównoważony rozwój i stabilność są ze sobą ściśle powiązane. UE i jej państwa członkowskie są zdecydowane podejmować skoordynowane działania, aby rozwiązać pierwotne przyczyny migracji nieuregulowanej i przymusowych wysiedleń, takie jak konflikty, niestabilność, brak bezpieczeństwa i marginalizacja, ubóstwo, brak bezpieczeństwa żywnościowego, nierówność i dyskryminacja, jak również degradacja środowiska, w tym zmiana klimatu. Będą propagować prawa człowieka i godność ludzką, rozwijanie demokracji, dobre rządy i praworządność, włączenie społeczne i spójność społeczną, możliwości ekonomiczne związane z godnym zatrudnieniem i ze skoncentrowanymi na człowieku przedsiębiorstwami oraz z przestrzenią polityczną dla społeczeństwa obywatelskiego. Będą również walczyć z przemytem migrantów i handlem ludźmi, które to zjawiska są źródłem braku stabilności. Budowanie silnych partnerstw z krajami pochodzenia, krajami tranzytu i krajami docelowymi, wraz ze zrównoważonymi politykami długoterminowymi odnoszącymi się do różnych aspektów tego problemu, ma kluczowe znaczenie.

3.   PARTNERSTWO – UE JAKO SIŁA NAPĘDOWA REALIZACJI AGENDY 2030

| 72. | Choć zgodnie z agendą 2030 każde państwo ponosi przede wszystkim odpowiedzialność za własny rozwój gospodarczy i społeczny, musi ona zostać zrealizowana przez wszystkie państwa i wszystkie zainteresowane strony współpracujące w ramach partnerstwa. Obszar działań na rzecz rozwoju powiększa się, obejmując coraz więcej nowych podmiotów. Parlamenty, partie polityczne, władze regionalne i lokalne, instytucje badawcze, organizacje charytatywne, spółdzielnie, sektor prywatny i społeczeństwo obywatelskie zaczęły odgrywać zasadniczą rolę w nawiązywaniu kontaktów z osobami najbardziej podatnymi na zagrożenia i marginalizowanymi. Propagowanie i ochrona przestrzeni, w której te podmioty sprzyjające rozwojowi mogą bezpiecznie działać, mają kluczowe znaczenie dla osiągnięcia zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

72.

Choć zgodnie z agendą 2030 każde państwo ponosi przede wszystkim odpowiedzialność za własny rozwój gospodarczy i społeczny, musi ona zostać zrealizowana przez wszystkie państwa i wszystkie zainteresowane strony współpracujące w ramach partnerstwa. Obszar działań na rzecz rozwoju powiększa się, obejmując coraz więcej nowych podmiotów. Parlamenty, partie polityczne, władze regionalne i lokalne, instytucje badawcze, organizacje charytatywne, spółdzielnie, sektor prywatny i społeczeństwo obywatelskie zaczęły odgrywać zasadniczą rolę w nawiązywaniu kontaktów z osobami najbardziej podatnymi na zagrożenia i marginalizowanymi. Propagowanie i ochrona przestrzeni, w której te podmioty sprzyjające rozwojowi mogą bezpiecznie działać, mają kluczowe znaczenie dla osiągnięcia zrównoważonego rozwoju.

3.1.   Lepsze współdziałanie

| 73. | W odpowiedzi na globalne wyzwania UE i jej państwa członkowskie będą jeszcze bardziej udoskonalać sposoby zapewniania współpracy, w tym przez lepsze współdziałanie, z uwzględnieniem przewagi komparatywnej każdej ze stron. Obejmuje to zwiększenie skuteczności i wpływu ich działań poprzez lepszą koordynację i spójność, przy zastosowaniu zasad dotyczących skuteczności rozwoju oraz przy prowadzeniu współpracy na rzecz rozwoju jako jednego z elementów ogólnych działań wewnętrznych i zewnętrznych służących propagowaniu realizacji agendy 2030. Aby polityka UE na rzecz rozwoju była skuteczniejsza w realizacji celów i spójna z nadrzędnym celem eliminacji ubóstwa, powinna ona być elastyczna i reagować na zmieniające się potrzeby, kryzysy i priorytety. |
| --- | --- |

73.

W odpowiedzi na globalne wyzwania UE i jej państwa członkowskie będą jeszcze bardziej udoskonalać sposoby zapewniania współpracy, w tym przez lepsze współdziałanie, z uwzględnieniem przewagi komparatywnej każdej ze stron. Obejmuje to zwiększenie skuteczności i wpływu ich działań poprzez lepszą koordynację i spójność, przy zastosowaniu zasad dotyczących skuteczności rozwoju oraz przy prowadzeniu współpracy na rzecz rozwoju jako jednego z elementów ogólnych działań wewnętrznych i zewnętrznych służących propagowaniu realizacji agendy 2030. Aby polityka UE na rzecz rozwoju była skuteczniejsza w realizacji celów i spójna z nadrzędnym celem eliminacji ubóstwa, powinna ona być elastyczna i reagować na zmieniające się potrzeby, kryzysy i priorytety.

| 74. | UE i jej państwa członkowskie będą koordynować i opracowywać wspólne stanowiska na forach międzynarodowych w obszarach, które mają związek z polityką rozwoju. Takie działania umocnią zbiorowy wpływ UE i państw członkowskich oraz przyczynią się do zwiększenia skuteczności rozmów wielostronnych. |
| --- | --- |

74.

UE i jej państwa członkowskie będą koordynować i opracowywać wspólne stanowiska na forach międzynarodowych w obszarach, które mają związek z polityką rozwoju. Takie działania umocnią zbiorowy wpływ UE i państw członkowskich oraz przyczynią się do zwiększenia skuteczności rozmów wielostronnych.

| 75. | UE i jej państwa członkowskie zintensyfikują wspólne programowanie w ramach współpracy na rzecz rozwoju na szczeblu krajowym, aby zwiększyć swój zbiorowy wpływ poprzez łączenie zasobów i zdolności. Wspólne programowanie powinno być propagowane i wzmacniane, a jednocześnie powinno zachować dobrowolny, elastyczny i inkluzywny charakter oraz powinno być dostosowane do sytuacji danego kraju i umożliwiać zastąpienie dokumentów programowych UE i państw członkowskich dokumentami dotyczącymi wspólnego programowania UE. Fundamentalne znaczenie dla tego procesu ma zaangażowanie, odpowiedzialność i samoodpowiedzialność krajów partnerskich. Wspólne programowanie powinno być prowadzone w ramach strategii rozwoju kraju partnerskiego i być dostosowane do priorytetów rozwojowych tego kraju. UE i jej państwa członkowskie będą współpracować na rzecz rozwijania strategicznych reakcji opartych na wspólnej wiedzy, wartości dodanej, zdobytych doświadczeniach i wspólnej analizie sytuacji w danym kraju, w tym pod kątem ubóstwa i zrównoważonego rozwoju, a także na rzecz ogólnych stosunków tego kraju z UE. Prowadząc takie działania, będą uwzględniać środki dostępne na finansowanie rozwoju, zgodnie z AAAA. UE i jej państwa członkowskie będą również dążyć do ściślejszej koordynacji i synergii w krajach niestabilnych i dotkniętych konfliktem, m.in. za pośrednictwem procesów wspólnego programowania i wspólnej analizy konfliktu. Przyczyni się to również do Nowego ładu na rzecz państw niestabilnych. |
| --- | --- |

75.

UE i jej państwa członkowskie zintensyfikują wspólne programowanie w ramach współpracy na rzecz rozwoju na szczeblu krajowym, aby zwiększyć swój zbiorowy wpływ poprzez łączenie zasobów i zdolności. Wspólne programowanie powinno być propagowane i wzmacniane, a jednocześnie powinno zachować dobrowolny, elastyczny i inkluzywny charakter oraz powinno być dostosowane do sytuacji danego kraju i umożliwiać zastąpienie dokumentów programowych UE i państw członkowskich dokumentami dotyczącymi wspólnego programowania UE. Fundamentalne znaczenie dla tego procesu ma zaangażowanie, odpowiedzialność i samoodpowiedzialność krajów partnerskich. Wspólne programowanie powinno być prowadzone w ramach strategii rozwoju kraju partnerskiego i być dostosowane do priorytetów rozwojowych tego kraju. UE i jej państwa członkowskie będą współpracować na rzecz rozwijania strategicznych reakcji opartych na wspólnej wiedzy, wartości dodanej, zdobytych doświadczeniach i wspólnej analizie sytuacji w danym kraju, w tym pod kątem ubóstwa i zrównoważonego rozwoju, a także na rzecz ogólnych stosunków tego kraju z UE. Prowadząc takie działania, będą uwzględniać środki dostępne na finansowanie rozwoju, zgodnie z AAAA. UE i jej państwa członkowskie będą również dążyć do ściślejszej koordynacji i synergii w krajach niestabilnych i dotkniętych konfliktem, m.in. za pośrednictwem procesów wspólnego programowania i wspólnej analizy konfliktu. Przyczyni się to również do Nowego ładu na rzecz państw niestabilnych.

| 76. | Zwiększone wykorzystanie wspólnych reakcji UE wynikających ze wspólnego programowania UE może zapewnić większy wpływ i lepszą widoczność UE i jej państw członkowskich w terenie. Podejście to pomoże połączyć zasoby, ograniczyć rozdrobnienie i zwiększyć skuteczność. Wspólne ramy w zakresie monitorowania i wyników będą stanowić główne elementy wspólnej reakcji, aby utrzymać dynamikę, wesprzeć dialog i zwiększyć wzajemną rozliczalność. Wspólne programowanie powinno być otwarte dla innych odnośnych darczyńców i podmiotów międzynarodowych, jeżeli zostanie to uznane za właściwe na szczeblu krajowym przez przedstawicielstwa UE i państw członkowskich. |
| --- | --- |

76.

Zwiększone wykorzystanie wspólnych reakcji UE wynikających ze wspólnego programowania UE może zapewnić większy wpływ i lepszą widoczność UE i jej państw członkowskich w terenie. Podejście to pomoże połączyć zasoby, ograniczyć rozdrobnienie i zwiększyć skuteczność. Wspólne ramy w zakresie monitorowania i wyników będą stanowić główne elementy wspólnej reakcji, aby utrzymać dynamikę, wesprzeć dialog i zwiększyć wzajemną rozliczalność. Wspólne programowanie powinno być otwarte dla innych odnośnych darczyńców i podmiotów międzynarodowych, jeżeli zostanie to uznane za właściwe na szczeblu krajowym przez przedstawicielstwa UE i państw członkowskich.

| 77. | UE i jej państwa członkowskie będą także dążyć do wspierania krajów partnerskich poprzez wspólną realizację działań w stosownych przypadkach. Wspólna realizacja działań jest jedną z metod propagowania spójniejszego, skuteczniejszego i bardziej skoordynowanego wsparcia ze strony UE, na podstawie wspólnych celów w wybranych sektorach lub konkretnych zagadnień przekrojowych, z uwzględnieniem sytuacji poszczególnych krajów. Wspólna realizacja działań będzie opierać się na wspólnych analizach i uwzględniać dostępne zasoby; będzie ponadto monitorowana i oceniana łącznie. Wspólna realizacja działań może odbywać się na szczeblu krajowym, regionalnym lub globalnym i może być powiązana z innymi obszarami działań zewnętrznych, stosownie do przypadku. |
| --- | --- |

77.

UE i jej państwa członkowskie będą także dążyć do wspierania krajów partnerskich poprzez wspólną realizację działań w stosownych przypadkach. Wspólna realizacja działań jest jedną z metod propagowania spójniejszego, skuteczniejszego i bardziej skoordynowanego wsparcia ze strony UE, na podstawie wspólnych celów w wybranych sektorach lub konkretnych zagadnień przekrojowych, z uwzględnieniem sytuacji poszczególnych krajów. Wspólna realizacja działań będzie opierać się na wspólnych analizach i uwzględniać dostępne zasoby; będzie ponadto monitorowana i oceniana łącznie. Wspólna realizacja działań może odbywać się na szczeblu krajowym, regionalnym lub globalnym i może być powiązana z innymi obszarami działań zewnętrznych, stosownie do przypadku.

| 78. | Wspólna realizacja działań będzie miała charakter pluralistyczny i będzie otwarta dla wszystkich partnerów UE, którzy podzielają wspólną wizję i mogą przyczynić się do jej opracowania, w tym dla agencji państw członkowskich i instytucji finansowych ds. rozwoju działających w państwach członkowskich, sektora prywatnego, społeczeństwa obywatelskiego i środowiska akademickiego. Działania te mogą również objąć, jeżeli zostanie to uznane za właściwe, inne rządy o podobnych poglądach, Organizację Narodów Zjednoczonych, a także inne organizacje międzynarodowe i regionalne oraz instytucje finansowe. Wspólna realizacja działań może obejmować rozmaite struktury finansowe, takie jak współfinansowanie i współpraca delegowana, a także niefinansowe środki realizacji; powinna też opierać się na przewadze komparatywnej poszczególnych podmiotów i na wymianie najlepszych praktyk. W tym kontekście UE i państwa członkowskie będą w dalszym ciągu czerpać z doświadczeń wszystkich państw członkowskich, również z okresu transformacji, oraz dzielić się tymi doświadczeniami. |
| --- | --- |

78.

Wspólna realizacja działań będzie miała charakter pluralistyczny i będzie otwarta dla wszystkich partnerów UE, którzy podzielają wspólną wizję i mogą przyczynić się do jej opracowania, w tym dla agencji państw członkowskich i instytucji finansowych ds. rozwoju działających w państwach członkowskich, sektora prywatnego, społeczeństwa obywatelskiego i środowiska akademickiego. Działania te mogą również objąć, jeżeli zostanie to uznane za właściwe, inne rządy o podobnych poglądach, Organizację Narodów Zjednoczonych, a także inne organizacje międzynarodowe i regionalne oraz instytucje finansowe. Wspólna realizacja działań może obejmować rozmaite struktury finansowe, takie jak współfinansowanie i współpraca delegowana, a także niefinansowe środki realizacji; powinna też opierać się na przewadze komparatywnej poszczególnych podmiotów i na wymianie najlepszych praktyk. W tym kontekście UE i państwa członkowskie będą w dalszym ciągu czerpać z doświadczeń wszystkich państw członkowskich, również z okresu transformacji, oraz dzielić się tymi doświadczeniami.

| 79. | Programowanie w zakresie rozwoju na zasadzie geograficznej lub tematycznej będzie się odbywać z zastosowaniem podejścia wieloletniego. W ramach współpracy na rzecz rozwoju UE i jej państwa członkowskie będą wykorzystywać różnorodne i uzupełniające się metody (takie jak pomoc przeznaczona na projekty, wsparcie programów sektorowych oraz sektorowe i ogólne wsparcie budżetowe) oraz sposoby dostarczania pomocy (w tym współpracę partnerską, pomoc techniczną i budowanie zdolności), mając na uwadze, które z tych działań mogą przynieść najlepsze rezultaty w danym kraju w oparciu o jego zdolności, potrzeby i osiągane wyniki, z uwzględnieniem specyfiki sytuacji. |
| --- | --- |

79.

Programowanie w zakresie rozwoju na zasadzie geograficznej lub tematycznej będzie się odbywać z zastosowaniem podejścia wieloletniego. W ramach współpracy na rzecz rozwoju UE i jej państwa członkowskie będą wykorzystywać różnorodne i uzupełniające się metody (takie jak pomoc przeznaczona na projekty, wsparcie programów sektorowych oraz sektorowe i ogólne wsparcie budżetowe) oraz sposoby dostarczania pomocy (w tym współpracę partnerską, pomoc techniczną i budowanie zdolności), mając na uwadze, które z tych działań mogą przynieść najlepsze rezultaty w danym kraju w oparciu o jego zdolności, potrzeby i osiągane wyniki, z uwzględnieniem specyfiki sytuacji.

| 80. | UE i jej państwa członkowskie, w odpowiednich przypadkach, będą również dążyć do połączenia zasobów oraz szybkiego i elastycznego podejmowania decyzji i ich wdrażania, aby zmaksymalizować wpływ, skuteczność i widoczność współpracy UE na rzecz rozwoju w zakresie osiągania celów zrównoważonego rozwoju, zwłaszcza poprzez takie inicjatywy, jak fundusze powiernicze UE – wykorzystywane do działań w sytuacjach nadzwyczajnych, do działań prowadzonych w następstwie takich sytuacji lub do działań tematycznych – które mogą zapewnić możliwości podjęcia skutecznych wspólnych działań przez UE, państwa członkowskie i inne podmioty działające na rzecz rozwoju. Powinny one zapewniać skuteczność administracyjną i wartość dodaną, powinny też mieć inkluzywny charakter, angażując wszystkich darczyńców, również małych. Komisja zapewni przejrzystość m.in. poprzez regularne informowanie Parlamentu Europejskiego i Rady oraz poprzez ich odpowiednie zaangażowanie w stosowne struktury zarządzania, zgodnie z mającym zastosowanie unijnym prawodawstwem. Fundusze powiernicze będą stosować pełną gamę zasad skuteczności rozwoju i będą spójne z długoterminowymi priorytetami rozwoju, krajowymi i unijnymi strategiami dotyczącymi konkretnych krajów oraz innymi stosownymi instrumentami i programami. |
| --- | --- |

80.

UE i jej państwa członkowskie, w odpowiednich przypadkach, będą również dążyć do połączenia zasobów oraz szybkiego i elastycznego podejmowania decyzji i ich wdrażania, aby zmaksymalizować wpływ, skuteczność i widoczność współpracy UE na rzecz rozwoju w zakresie osiągania celów zrównoważonego rozwoju, zwłaszcza poprzez takie inicjatywy, jak fundusze powiernicze UE – wykorzystywane do działań w sytuacjach nadzwyczajnych, do działań prowadzonych w następstwie takich sytuacji lub do działań tematycznych – które mogą zapewnić możliwości podjęcia skutecznych wspólnych działań przez UE, państwa członkowskie i inne podmioty działające na rzecz rozwoju. Powinny one zapewniać skuteczność administracyjną i wartość dodaną, powinny też mieć inkluzywny charakter, angażując wszystkich darczyńców, również małych. Komisja zapewni przejrzystość m.in. poprzez regularne informowanie Parlamentu Europejskiego i Rady oraz poprzez ich odpowiednie zaangażowanie w stosowne struktury zarządzania, zgodnie z mającym zastosowanie unijnym prawodawstwem. Fundusze powiernicze będą stosować pełną gamę zasad skuteczności rozwoju i będą spójne z długoterminowymi priorytetami rozwoju, krajowymi i unijnymi strategiami dotyczącymi konkretnych krajów oraz innymi stosownymi instrumentami i programami.

| 81. | Skoordynowane działania UE i jej państw członkowskich w zakresie wsparcia budżetowego pomogą propagować wysiłki na rzecz realizacji celów zrównoważonego rozwoju w krajach partnerskich, poprawić zarządzanie makroekonomiczne i zarządzanie publicznymi finansami oraz ulepszyć otoczenie biznesowe. W stosownych przypadkach i z udziałem chętnych podmiotów wsparcie budżetowe będzie wykorzystywane, by wzmocnić partnerstwo, dialog polityczny, odpowiedzialność państwa i wzajemną rozliczalność z krajami rozwijającymi się, w oparciu o wspólne zasady, cele i obszary zainteresowania oraz przy uwzględnieniu kontekstu politycznego, gospodarczego i społecznego krajów partnerskich. Wsparcie budżetowe będzie stosowane zgodnie z zasadami skuteczności rozwoju, a – w przypadku gdy warunki są sprzyjające i gdy istnieją skuteczne systemy kontroli władzy – będzie mu towarzyszyć budowanie zdolności oraz transfer wiedzy, w tym wiedzy fachowej. W ten sposób stanie się ono uzupełnieniem wysiłków podejmowanych przez kraje rozwijające się na rzecz gromadzenia większej ilości środków i lepszego ich wydawania w celu wsparcia zrównoważonego rozwoju oraz na rzecz propagowania wzrostu sprzyjającego włączeniu społecznemu, tworzenia miejsc pracy, eliminacji ubóstwa, ograniczenia nierówności i tworzenia pokojowych społeczeństw. Wsparcie budżetowe może przyczynić się do zaradzenia przyczynom niestabilności oraz do propagowania stabilności i budowania państwowości w krajach o niestabilnej sytuacji lub w okresie transformacji. |
| --- | --- |

81.

Skoordynowane działania UE i jej państw członkowskich w zakresie wsparcia budżetowego pomogą propagować wysiłki na rzecz realizacji celów zrównoważonego rozwoju w krajach partnerskich, poprawić zarządzanie makroekonomiczne i zarządzanie publicznymi finansami oraz ulepszyć otoczenie biznesowe. W stosownych przypadkach i z udziałem chętnych podmiotów wsparcie budżetowe będzie wykorzystywane, by wzmocnić partnerstwo, dialog polityczny, odpowiedzialność państwa i wzajemną rozliczalność z krajami rozwijającymi się, w oparciu o wspólne zasady, cele i obszary zainteresowania oraz przy uwzględnieniu kontekstu politycznego, gospodarczego i społecznego krajów partnerskich. Wsparcie budżetowe będzie stosowane zgodnie z zasadami skuteczności rozwoju, a – w przypadku gdy warunki są sprzyjające i gdy istnieją skuteczne systemy kontroli władzy – będzie mu towarzyszyć budowanie zdolności oraz transfer wiedzy, w tym wiedzy fachowej. W ten sposób stanie się ono uzupełnieniem wysiłków podejmowanych przez kraje rozwijające się na rzecz gromadzenia większej ilości środków i lepszego ich wydawania w celu wsparcia zrównoważonego rozwoju oraz na rzecz propagowania wzrostu sprzyjającego włączeniu społecznemu, tworzenia miejsc pracy, eliminacji ubóstwa, ograniczenia nierówności i tworzenia pokojowych społeczeństw. Wsparcie budżetowe może przyczynić się do zaradzenia przyczynom niestabilności oraz do propagowania stabilności i budowania państwowości w krajach o niestabilnej sytuacji lub w okresie transformacji.

| 82. | Innym ważnym sposobem realizacji agendy 2030 jest łączenie dotacji i pożyczek w celu pozyskania dodatkowego finansowania ze środków prywatnych. Obejmuje ono wszystkie obszary współpracy zewnętrznej UE w sektorach takich jak: infrastruktura energetyczna, transportowa i wodna, wsparcie małych i średnich przedsiębiorstw, sektory społeczne i środowisko. Konieczne będzie większe zaangażowanie sektora prywatnego przy wykorzystaniu innowacyjnych instrumentów finansowych, aby pomóc w przyciągnięciu większej ilości funduszy prywatnych na rzecz zrównoważonego rozwoju, w tym na rzecz działań dotyczących zmiany klimatu. Zapewniając dodatkowość oraz kładąc nacisk na znaczenie działań na rzecz rozwoju, stosowane będzie finansowanie łączone w celu zwiększenia skuteczności i zaradzenia niedoskonałościom rynku, przy jednoczesnym ograniczaniu zakłóceń na rynku. Działania łączone będą promować społeczną odpowiedzialność przedsiębiorstw, także poprzez wdrażanie stosownych uzgodnionych na arenie międzynarodowej wytycznych, zasad i instrumentów. Finansowanie łączone jest jednym z głównych elementów Europejskiego planu inwestycji zewnętrznych. Ścisłe partnerstwo z Europejskim Bankiem Inwestycyjnym (EBI) i innymi instytucjami finansowymi państw członkowskich będzie jednym z kluczowych elementów działań UE w zakresie łączenia różnych źródeł finansowania. Zaangażowane zostaną również inne międzynarodowe instytucje finansowe. |
| --- | --- |

82.

Innym ważnym sposobem realizacji agendy 2030 jest łączenie dotacji i pożyczek w celu pozyskania dodatkowego finansowania ze środków prywatnych. Obejmuje ono wszystkie obszary współpracy zewnętrznej UE w sektorach takich jak: infrastruktura energetyczna, transportowa i wodna, wsparcie małych i średnich przedsiębiorstw, sektory społeczne i środowisko. Konieczne będzie większe zaangażowanie sektora prywatnego przy wykorzystaniu innowacyjnych instrumentów finansowych, aby pomóc w przyciągnięciu większej ilości funduszy prywatnych na rzecz zrównoważonego rozwoju, w tym na rzecz działań dotyczących zmiany klimatu. Zapewniając dodatkowość oraz kładąc nacisk na znaczenie działań na rzecz rozwoju, stosowane będzie finansowanie łączone w celu zwiększenia skuteczności i zaradzenia niedoskonałościom rynku, przy jednoczesnym ograniczaniu zakłóceń na rynku. Działania łączone będą promować społeczną odpowiedzialność przedsiębiorstw, także poprzez wdrażanie stosownych uzgodnionych na arenie międzynarodowej wytycznych, zasad i instrumentów. Finansowanie łączone jest jednym z głównych elementów Europejskiego planu inwestycji zewnętrznych. Ścisłe partnerstwo z Europejskim Bankiem Inwestycyjnym (EBI) i innymi instytucjami finansowymi państw członkowskich będzie jednym z kluczowych elementów działań UE w zakresie łączenia różnych źródeł finansowania. Zaangażowane zostaną również inne międzynarodowe instytucje finansowe.

3.2.   Wspieranie silniejszych i bardziej pluralistycznych partnerstw angażujących wiele zainteresowanych stron

| 83. | Silniejsze partnerstwa są trzonem podejścia UE do realizacji celów zrównoważonego rozwoju. UE i jej państwa członkowskie zacieśnią współpracę z wszystkimi pozostałymi właściwymi podmiotami, aby propagować realizację agendy 2030 i wzmacniać ich zdolności w zakresie odpowiedzialności demokratycznej. Parlamenty i partie polityczne, a także władze regionalne i lokalne muszą odgrywać w pełni swoje role, w tym rolę kontrolną, wraz z rządami krajowymi, i aktywnie uczestniczyć w procesie podejmowania decyzji. Obejmuje to również istotną rolę parlamentów narodowych i regionalnych w ustawodawstwie, uzgadnianiu budżetów i rozliczaniu rządów z ich działań. |
| --- | --- |

83.

Silniejsze partnerstwa są trzonem podejścia UE do realizacji celów zrównoważonego rozwoju. UE i jej państwa członkowskie zacieśnią współpracę z wszystkimi pozostałymi właściwymi podmiotami, aby propagować realizację agendy 2030 i wzmacniać ich zdolności w zakresie odpowiedzialności demokratycznej. Parlamenty i partie polityczne, a także władze regionalne i lokalne muszą odgrywać w pełni swoje role, w tym rolę kontrolną, wraz z rządami krajowymi, i aktywnie uczestniczyć w procesie podejmowania decyzji. Obejmuje to również istotną rolę parlamentów narodowych i regionalnych w ustawodawstwie, uzgadnianiu budżetów i rozliczaniu rządów z ich działań.

| 84. | Za realizację agendy 2030 odpowiedzialne są przede wszystkim rządy krajowe. Jeżeli chodzi o kraje partnerskie, UE i jej państwa członkowskie położą większy nacisk na odpowiedzialność państw, partnerstwo i dialog, aby przyczynić się do zwiększenia skuteczności. Zapewnią wsparcie na rzecz kompleksowego planowania sprzyjającego włączeniu społecznemu w krajach rozwijających się, zakorzenionego w krajowych i subkrajowych strategiach, programach i budżetach na rzecz rozwoju. Będą propagować prowadzenie otwartych dialogów rządowych z wszystkimi zainteresowanymi stronami na etapach podejmowania decyzji, planowania, wdrażania i przeglądu. Tego rodzaju procesy pomogą rządom krajowym ocenić dostępne środki realizacji, zidentyfikować braki i wybrać właściwe obszary rozwoju i inne formy współpracy międzynarodowej. |
| --- | --- |

84.

Za realizację agendy 2030 odpowiedzialne są przede wszystkim rządy krajowe. Jeżeli chodzi o kraje partnerskie, UE i jej państwa członkowskie położą większy nacisk na odpowiedzialność państw, partnerstwo i dialog, aby przyczynić się do zwiększenia skuteczności. Zapewnią wsparcie na rzecz kompleksowego planowania sprzyjającego włączeniu społecznemu w krajach rozwijających się, zakorzenionego w krajowych i subkrajowych strategiach, programach i budżetach na rzecz rozwoju. Będą propagować prowadzenie otwartych dialogów rządowych z wszystkimi zainteresowanymi stronami na etapach podejmowania decyzji, planowania, wdrażania i przeglądu. Tego rodzaju procesy pomogą rządom krajowym ocenić dostępne środki realizacji, zidentyfikować braki i wybrać właściwe obszary rozwoju i inne formy współpracy międzynarodowej.

| 85. | Niektóre z podstawowych celów to: budowanie zdolności krajów rozwijających się do realizacji agendy 2030 na szczeblach lokalnym, regionalnym i krajowym, wspieranie sprzyjających warunków politycznych, w szczególności w odniesieniu do najbardziej marginalizowanych społeczności, oraz wspieranie wdrażania doświadczeń i wymiany wiedzy. Obejmie to wsparcie na rzecz uruchamiania i skutecznego wykorzystywania krajowych finansów publicznych, które stanowią zdecydowanie największe i najstabilniejsze źródło finansowania zrównoważonego rozwoju. Obejmie to również propagowanie systemów administracji elektronicznej do celów skutecznego poboru podatków i na potrzeby przejrzystości wykorzystywania funduszy publicznych. UE i jej państwa członkowskie będą wspierać budowanie zdolności w zakresie krajowych ram monitorowania, wysokiej jakości procesu gromadzenia, dezagregacji i analizy danych, także za pomocą cyfrowych narzędzi monitorowania, oraz w zakresie spójności polityki na rzecz zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

85.

Niektóre z podstawowych celów to: budowanie zdolności krajów rozwijających się do realizacji agendy 2030 na szczeblach lokalnym, regionalnym i krajowym, wspieranie sprzyjających warunków politycznych, w szczególności w odniesieniu do najbardziej marginalizowanych społeczności, oraz wspieranie wdrażania doświadczeń i wymiany wiedzy. Obejmie to wsparcie na rzecz uruchamiania i skutecznego wykorzystywania krajowych finansów publicznych, które stanowią zdecydowanie największe i najstabilniejsze źródło finansowania zrównoważonego rozwoju. Obejmie to również propagowanie systemów administracji elektronicznej do celów skutecznego poboru podatków i na potrzeby przejrzystości wykorzystywania funduszy publicznych. UE i jej państwa członkowskie będą wspierać budowanie zdolności w zakresie krajowych ram monitorowania, wysokiej jakości procesu gromadzenia, dezagregacji i analizy danych, także za pomocą cyfrowych narzędzi monitorowania, oraz w zakresie spójności polityki na rzecz zrównoważonego rozwoju.

| 86. | Osiągnięcie większości celów zrównoważonego rozwoju jest silnie uzależnione od czynnego udziału władz lokalnych i regionalnych. UE i jej państwa członkowskie będą wspierać reformy w zakresie przejrzystości, rozliczalności i decentralizacji, w stosownych przypadkach, aby wzmocnić pozycję władz regionalnych i lokalnych w zakresie lepszego zarządzania i wpływu rozwoju oraz aby lepiej zająć się nierównościami w obrębie krajów. Będą wspierać procesy, aby pomóc ludziom w skutecznej interakcji z samorządem lokalnym na wszystkich etapach planowania i wdrażania polityki, i wzmocnią swoją współpracę z lokalnymi i innymi subkrajowymi władzami, w tym poprzez zdecentralizowaną współpracę. |
| --- | --- |

86.

Osiągnięcie większości celów zrównoważonego rozwoju jest silnie uzależnione od czynnego udziału władz lokalnych i regionalnych. UE i jej państwa członkowskie będą wspierać reformy w zakresie przejrzystości, rozliczalności i decentralizacji, w stosownych przypadkach, aby wzmocnić pozycję władz regionalnych i lokalnych w zakresie lepszego zarządzania i wpływu rozwoju oraz aby lepiej zająć się nierównościami w obrębie krajów. Będą wspierać procesy, aby pomóc ludziom w skutecznej interakcji z samorządem lokalnym na wszystkich etapach planowania i wdrażania polityki, i wzmocnią swoją współpracę z lokalnymi i innymi subkrajowymi władzami, w tym poprzez zdecentralizowaną współpracę.

| 87. | Pomyślna realizacja agendy 2030 wymaga również wypracowania silniejszych partnerstw na szczeblu pozarządowym. UE i jej państwa członkowskie rozszerzą partnerstwa z sektorem prywatnym, społeczeństwem obywatelskim – w tym ze związkami zawodowymi i organizacjami pracodawców – organizacjami wielostronnymi i regionalnymi, środowiskiem akademickim, diasporami i i innymi zainteresowanymi stronami. Będą nadal wspierać rozwijanie zdolności tych podmiotów, by umożliwić im odgrywanie pełnej roli w projektowaniu, wdrażaniu, monitorowaniu i ocenie strategii zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

87.

Pomyślna realizacja agendy 2030 wymaga również wypracowania silniejszych partnerstw na szczeblu pozarządowym. UE i jej państwa członkowskie rozszerzą partnerstwa z sektorem prywatnym, społeczeństwem obywatelskim – w tym ze związkami zawodowymi i organizacjami pracodawców – organizacjami wielostronnymi i regionalnymi, środowiskiem akademickim, diasporami i i innymi zainteresowanymi stronami. Będą nadal wspierać rozwijanie zdolności tych podmiotów, by umożliwić im odgrywanie pełnej roli w projektowaniu, wdrażaniu, monitorowaniu i ocenie strategii zrównoważonego rozwoju.

| 88. | UE i jej państwa członkowskie pogłębią partnerstwa z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego na rzecz zrównoważonego rozwoju. Będą propagować przestrzeń roboczą i warunki korzystne dla organizacji społeczeństwa obywatelskiego, przy pełnym udziale publicznym, tak aby umożliwić im odgrywanie ich roli jako niezależnych rzeczników, wykonawców, inicjatorów zmian, w edukacji i podnoszeniu świadomości na temat rozwoju oraz w monitorowaniu i rozliczaniu władz. Będą wspierać zobowiązania organizacji społeczeństwa obywatelskiego dotyczące skutecznej, przejrzystej, rozliczalnej i ukierunkowanej na wyniki współpracy na rzecz rozwoju. |
| --- | --- |

88.

UE i jej państwa członkowskie pogłębią partnerstwa z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego na rzecz zrównoważonego rozwoju. Będą propagować przestrzeń roboczą i warunki korzystne dla organizacji społeczeństwa obywatelskiego, przy pełnym udziale publicznym, tak aby umożliwić im odgrywanie ich roli jako niezależnych rzeczników, wykonawców, inicjatorów zmian, w edukacji i podnoszeniu świadomości na temat rozwoju oraz w monitorowaniu i rozliczaniu władz. Będą wspierać zobowiązania organizacji społeczeństwa obywatelskiego dotyczące skutecznej, przejrzystej, rozliczalnej i ukierunkowanej na wyniki współpracy na rzecz rozwoju.

| 89. | UE i jej państwa członkowskie uznają kluczową rolę sektora prywatnego jako siły napędowej długoterminowego zrównoważonego rozwoju oraz konieczność zaangażowania się w działania z tym sektorem poprzez zorganizowany dialog i wspólne cele rozwoju. UE i jej państwa członkowskie opracują praktyczne umowy partnerskie, które będą ukierunkowane na współpracę, przejrzyste i otwarte na udział przedsiębiorstw, obywateli i innych zainteresowanych stron. Będą wspierać zrównoważone i etyczne praktyki biznesowe oraz tworzyć zachęty dla sektora prywatnego do inwestowania w globalny zrównoważony rozwój. |
| --- | --- |

89.

UE i jej państwa członkowskie uznają kluczową rolę sektora prywatnego jako siły napędowej długoterminowego zrównoważonego rozwoju oraz konieczność zaangażowania się w działania z tym sektorem poprzez zorganizowany dialog i wspólne cele rozwoju. UE i jej państwa członkowskie opracują praktyczne umowy partnerskie, które będą ukierunkowane na współpracę, przejrzyste i otwarte na udział przedsiębiorstw, obywateli i innych zainteresowanych stron. Będą wspierać zrównoważone i etyczne praktyki biznesowe oraz tworzyć zachęty dla sektora prywatnego do inwestowania w globalny zrównoważony rozwój.

| 90. | UE i jej państwa członkowskie zacieśnią partnerstwa z organizacjami wielostronnymi, w tym systemem Organizacji Narodów Zjednoczonych, Międzynarodowym Funduszem Walutowym, Grupą Banku Światowego, regionalnymi bankami rozwoju, grupą G-7, grupą G-20, OECD i innymi instytucjami regionalnymi i wielostronnymi. Będą zachęcać je do dostosowania ich planowania strategicznego i działań operacyjnych do agendy 2030 oraz będą sprzyjać wzajemnemu i skoordynowanemu wsparciu jej realizacji w pełnej zgodności z krajowymi strategiami zrównoważonego rozwoju. Aby poprawić skuteczność ONZ i jej systemu rozwoju, UE i jej państwa członkowskie będą propagować reformę i synergie w ramach ONZ, zarówno na szczeblu siedziby głównej, jak i na szczeblu krajowym w celu zapewnienia „jedności działania” systemu ONZ. UE i jej państwa członkowskie będą propagować udział krajów rozwijających się w zarządzaniu organizacjami wielostronnymi. |
| --- | --- |

90.

UE i jej państwa członkowskie zacieśnią partnerstwa z organizacjami wielostronnymi, w tym systemem Organizacji Narodów Zjednoczonych, Międzynarodowym Funduszem Walutowym, Grupą Banku Światowego, regionalnymi bankami rozwoju, grupą G-7, grupą G-20, OECD i innymi instytucjami regionalnymi i wielostronnymi. Będą zachęcać je do dostosowania ich planowania strategicznego i działań operacyjnych do agendy 2030 oraz będą sprzyjać wzajemnemu i skoordynowanemu wsparciu jej realizacji w pełnej zgodności z krajowymi strategiami zrównoważonego rozwoju. Aby poprawić skuteczność ONZ i jej systemu rozwoju, UE i jej państwa członkowskie będą propagować reformę i synergie w ramach ONZ, zarówno na szczeblu siedziby głównej, jak i na szczeblu krajowym w celu zapewnienia „jedności działania” systemu ONZ. UE i jej państwa członkowskie będą propagować udział krajów rozwijających się w zarządzaniu organizacjami wielostronnymi.

3.3.   Dopasowanie partnerstw na rzecz rozwoju do możliwości i potrzeb

| 91. | Współpraca na rzecz rozwoju nadal będzie dostosowywana do danego kraju lub regionu w zależności od potrzeb, strategii, priorytetów i zasobów partnerów. UE i jej państwa członkowskie będą w coraz bardziej zróżnicowany i zindywidualizowany sposób współpracować z krajami rozwijającymi się. Partnerstwa powinny obejmować współpracę na rzecz rozwoju i pomoc finansową, ale także szereg strategii, polityk i instrumentów w celu odzwierciedlenia coraz bardziej zróżnicowanej sytuacji w krajach rozwijających się. |
| --- | --- |

91.

Współpraca na rzecz rozwoju nadal będzie dostosowywana do danego kraju lub regionu w zależności od potrzeb, strategii, priorytetów i zasobów partnerów. UE i jej państwa członkowskie będą w coraz bardziej zróżnicowany i zindywidualizowany sposób współpracować z krajami rozwijającymi się. Partnerstwa powinny obejmować współpracę na rzecz rozwoju i pomoc finansową, ale także szereg strategii, polityk i instrumentów w celu odzwierciedlenia coraz bardziej zróżnicowanej sytuacji w krajach rozwijających się.

| 92. | Przy pełnym poszanowaniu priorytetów poszczególnych państw członkowskich współpraca UE i jej państw członkowskich na rzecz rozwoju będzie ukierunkowana na obszary, w których potrzeby są największe i w których może ona przynieść najlepsze efekty, szczególnie w krajach najsłabiej rozwiniętych oraz w krajach niestabilnych i objętych konfliktem. Kraje te, zwłaszcza w Afryce, zamieszkuje znaczna i rosnąca część ludzi ubogich na świecie, a mają one najmniejszy potencjał pozyskiwania środków finansowych i największe braki w środkach na realizację celów zrównoważonego rozwoju. W przyszłości będą one nadal w dużym stopniu uzależnione od międzynarodowych finansów publicznych. Najbardziej preferencyjne międzynarodowe przepływy publicznych środków finansowych, a zwłaszcza dotacje, powinny być przekierowywane na rzecz tych krajów, które znajdują się w największej potrzebie, w tym na rzecz krajów w niestabilnej sytuacji. UE i jej państwa członkowskie będą zwracać uwagę na szczególne wyzwania stojące przed krajami, które z krajów o niskich dochodach stają się krajami o średnich dochodach. |
| --- | --- |

92.

Przy pełnym poszanowaniu priorytetów poszczególnych państw członkowskich współpraca UE i jej państw członkowskich na rzecz rozwoju będzie ukierunkowana na obszary, w których potrzeby są największe i w których może ona przynieść najlepsze efekty, szczególnie w krajach najsłabiej rozwiniętych oraz w krajach niestabilnych i objętych konfliktem. Kraje te, zwłaszcza w Afryce, zamieszkuje znaczna i rosnąca część ludzi ubogich na świecie, a mają one najmniejszy potencjał pozyskiwania środków finansowych i największe braki w środkach na realizację celów zrównoważonego rozwoju. W przyszłości będą one nadal w dużym stopniu uzależnione od międzynarodowych finansów publicznych. Najbardziej preferencyjne międzynarodowe przepływy publicznych środków finansowych, a zwłaszcza dotacje, powinny być przekierowywane na rzecz tych krajów, które znajdują się w największej potrzebie, w tym na rzecz krajów w niestabilnej sytuacji. UE i jej państwa członkowskie będą zwracać uwagę na szczególne wyzwania stojące przed krajami, które z krajów o niskich dochodach stają się krajami o średnich dochodach.

| 93. | UE i jej państwa członkowskie będą się angażować we współpracę na rzecz rozwoju, dialog polityczny i partnerstwa z krajami o średnich dochodach w zakresie zrównoważonego rozwoju, eliminacji ubóstwa, przedłużających się kryzysów uchodźczych i innych wspólnych interesów. UE i jej państwa członkowskie będą, odpowiednio do sytuacji, stosować kombinację współpracy politycznej, związanej z bezpieczeństwem, gospodarczej, naukowej, technicznej, technologicznej i finansowej. Dialogi na temat polityki publicznej i reformy będą uwzględniać różnorodność krajów o średnich dochodach i propagować wzajemne interesy, a także określać wspólne priorytety, partnerstwa i zasady w dziedzinie współpracy. Będą one wspierać realizację celów zrównoważonego rozwoju, które stanowią wspólne i zintegrowane ramy współpracy, zajmując się także kwestiami globalnych dóbr publicznych i globalnych wyzwań. |
| --- | --- |

93.

UE i jej państwa członkowskie będą się angażować we współpracę na rzecz rozwoju, dialog polityczny i partnerstwa z krajami o średnich dochodach w zakresie zrównoważonego rozwoju, eliminacji ubóstwa, przedłużających się kryzysów uchodźczych i innych wspólnych interesów. UE i jej państwa członkowskie będą, odpowiednio do sytuacji, stosować kombinację współpracy politycznej, związanej z bezpieczeństwem, gospodarczej, naukowej, technicznej, technologicznej i finansowej. Dialogi na temat polityki publicznej i reformy będą uwzględniać różnorodność krajów o średnich dochodach i propagować wzajemne interesy, a także określać wspólne priorytety, partnerstwa i zasady w dziedzinie współpracy. Będą one wspierać realizację celów zrównoważonego rozwoju, które stanowią wspólne i zintegrowane ramy współpracy, zajmując się także kwestiami globalnych dóbr publicznych i globalnych wyzwań.

| 94. | Na terytorium wielu krajów o średnich dochodach w dalszym ciągu dużo osób żyje w ubóstwie oraz często występuje bardzo wysoki poziom nierówności i wykluczenia społecznego. Jednym z kluczowych elementów współpracy z krajami o średnich dochodach będzie zapewnienie, aby nikt nie został pominięty, poprzez zwalczanie ubóstwa, a także zajęcie się formalnymi i nieformalnymi przeszkodami na drodze do włączenia społecznego poprzez sprawiedliwe tworzenie i redystrybucję bogactwa. UE i jej państwa członkowskie zajmą się także potrzebą przyspieszenia i wsparcia propagowania zrównoważonych modeli konsumpcji i produkcji, zmniejszenia ilości odpadów, odpowiedzialnego gospodarowania substancjami chemicznymi i efektywnego użytkowania zasobów. UE i jej państwa członkowskie będą współpracować, aby dzielić się wiedzą fachową, ułatwiać transfer technologii i wymianę dobrych praktyk, m.in. przez stworzenie platform biznesowych dla mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw, aby wspierać odpowiedzialne inwestycje i reformę fiskalną sprzyjające energii ze źródeł odnawialnych, zrównoważonemu zarządzaniu zasobami naturalnymi oraz propagowaniu dobrych rządów, praworządności i praw człowieka. |
| --- | --- |

94.

Na terytorium wielu krajów o średnich dochodach w dalszym ciągu dużo osób żyje w ubóstwie oraz często występuje bardzo wysoki poziom nierówności i wykluczenia społecznego. Jednym z kluczowych elementów współpracy z krajami o średnich dochodach będzie zapewnienie, aby nikt nie został pominięty, poprzez zwalczanie ubóstwa, a także zajęcie się formalnymi i nieformalnymi przeszkodami na drodze do włączenia społecznego poprzez sprawiedliwe tworzenie i redystrybucję bogactwa. UE i jej państwa członkowskie zajmą się także potrzebą przyspieszenia i wsparcia propagowania zrównoważonych modeli konsumpcji i produkcji, zmniejszenia ilości odpadów, odpowiedzialnego gospodarowania substancjami chemicznymi i efektywnego użytkowania zasobów. UE i jej państwa członkowskie będą współpracować, aby dzielić się wiedzą fachową, ułatwiać transfer technologii i wymianę dobrych praktyk, m.in. przez stworzenie platform biznesowych dla mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw, aby wspierać odpowiedzialne inwestycje i reformę fiskalną sprzyjające energii ze źródeł odnawialnych, zrównoważonemu zarządzaniu zasobami naturalnymi oraz propagowaniu dobrych rządów, praworządności i praw człowieka.

| 95. | UE i jej państwa członkowskie będą też rozwijać innowacyjną współpracę z bardziej zaawansowanymi krajami rozwijającymi się, w tym współpracę finansową i w innych dziedzinach, ponieważ kraje te potrzebują mniej preferencyjnych form pomocy lub nie potrzebują takich form pomocy wcale. Kraje te mają kluczowe znaczenie dla realizacji agendy 2030, a ponieważ są dużymi gospodarkami, ich wpływ na globalne dobra publiczne i globalne wyzwania, w tym zmianę klimatu, jest coraz większy.






  Innowacyjna współpraca z bardziej zaawansowanymi krajami rozwijającymi się

  Bardziej zaawansowane kraje rozwijające się mają duże wpływy w obrębie swoich regionów, m.in. jako źródła stabilności regionalnej. Intensywność prowadzonej przez nie współpracy z innymi krajami rozwijającymi się wzrasta w szybkim tempie i stanowi istotną część całkowitej współpracy międzynarodowej.
  UE i jej państwa członkowskie będą opracowywać nowe partnerstwa z bardziej zaawansowanymi krajami rozwijającymi się, aby propagować realizację agendy 2030, poprzez współpracę o szerszym zakresie. Podstawą tych partnerstw jest dialog na temat polityki publicznej i reformy. Dialogi polityczne będą propagować wzajemne interesy i określać wspólne priorytety, partnerstwa i zasady w dziedzinie współpracy na rzecz realizacji celów zrównoważonego rozwoju; zapewnią one wspólne i zintegrowane ramy współpracy. Te nowe partnerstwa będą propagować wymianę najlepszych praktyk, pomoc techniczną i dzielenie się wiedzą. Ponadto UE i jej państwa członkowskie będą pracować z tymi krajami w celu propagowania współpracy południe-południe i współpracy trójstronnej zgodnie z zasadami skuteczności rozwoju. |
| --- | --- |

95.

UE i jej państwa członkowskie będą też rozwijać innowacyjną współpracę z bardziej zaawansowanymi krajami rozwijającymi się, w tym współpracę finansową i w innych dziedzinach, ponieważ kraje te potrzebują mniej preferencyjnych form pomocy lub nie potrzebują takich form pomocy wcale. Kraje te mają kluczowe znaczenie dla realizacji agendy 2030, a ponieważ są dużymi gospodarkami, ich wpływ na globalne dobra publiczne i globalne wyzwania, w tym zmianę klimatu, jest coraz większy.

Innowacyjna współpraca z bardziej zaawansowanymi krajami rozwijającymi się

Bardziej zaawansowane kraje rozwijające się mają duże wpływy w obrębie swoich regionów, m.in. jako źródła stabilności regionalnej. Intensywność prowadzonej przez nie współpracy z innymi krajami rozwijającymi się wzrasta w szybkim tempie i stanowi istotną część całkowitej współpracy międzynarodowej.

UE i jej państwa członkowskie będą opracowywać nowe partnerstwa z bardziej zaawansowanymi krajami rozwijającymi się, aby propagować realizację agendy 2030, poprzez współpracę o szerszym zakresie. Podstawą tych partnerstw jest dialog na temat polityki publicznej i reformy. Dialogi polityczne będą propagować wzajemne interesy i określać wspólne priorytety, partnerstwa i zasady w dziedzinie współpracy na rzecz realizacji celów zrównoważonego rozwoju; zapewnią one wspólne i zintegrowane ramy współpracy. Te nowe partnerstwa będą propagować wymianę najlepszych praktyk, pomoc techniczną i dzielenie się wiedzą. Ponadto UE i jej państwa członkowskie będą pracować z tymi krajami w celu propagowania współpracy południe-południe i współpracy trójstronnej zgodnie z zasadami skuteczności rozwoju.

| 96. | Działania podejmowane w ramach regionalnych porozumień, ram, strategii, partnerstw i polityk w odniesieniu do wszystkich krajów rozwijających się będą ukierunkowywane przez niniejszy konsensus, będą dążyć do realizacji wspólnych celów i będą się opierać na wspólnych zasadach i wartościach. Przyczynią się do realizacji agendy 2030 na poziomie regionalnym z krajami partnerskimi, w tym z krajami Afryki, Karaibów i Pacyfiku, jak również krajami Ameryki Łacińskiej i Azji. |
| --- | --- |

96.

Działania podejmowane w ramach regionalnych porozumień, ram, strategii, partnerstw i polityk w odniesieniu do wszystkich krajów rozwijających się będą ukierunkowywane przez niniejszy konsensus, będą dążyć do realizacji wspólnych celów i będą się opierać na wspólnych zasadach i wartościach. Przyczynią się do realizacji agendy 2030 na poziomie regionalnym z krajami partnerskimi, w tym z krajami Afryki, Karaibów i Pacyfiku, jak również krajami Ameryki Łacińskiej i Azji.

| 97. | Konsensus ten będzie również nadawać kierunek działaniom UE w krajach rozwijających się z regionów sąsiadujących, w spójności i zgodności z europejską polityką sąsiedztwa. UE i jej państwa członkowskie będą w odniesieniu do swojego sąsiedztwa wykorzystywać wiele różnych instrumentów, zgodnych z innymi działaniami UE w ramach agendy 2030. |
| --- | --- |

97.

Konsensus ten będzie również nadawać kierunek działaniom UE w krajach rozwijających się z regionów sąsiadujących, w spójności i zgodności z europejską polityką sąsiedztwa. UE i jej państwa członkowskie będą w odniesieniu do swojego sąsiedztwa wykorzystywać wiele różnych instrumentów, zgodnych z innymi działaniami UE w ramach agendy 2030.

4.   WZMACNIANIE PODEJŚĆ SŁUŻĄCYCH ZWIĘKSZENIU WPŁYWU DZIAŁAŃ UE

4.1.   Uruchamianie i skuteczne wykorzystywanie wszystkich środków realizacji

| 98. | W celu odzwierciedlenia ram ustanowionych w programie działań z Addis Abeby i agendzie 2030 UE i jej państwa członkowskie muszą dostosować swoje podejście, aby uruchomić i skutecznie wykorzystać wszystkie środki realizacji, w tym przy pomocy innowacyjnych mechanizmów finansowania. Wymaga to ponownego skoncentrowania się na stworzeniu korzystnych i stymulujących warunków politycznych na wszystkich szczeblach. Obejmuje to uruchomienie i skuteczne wykorzystywanie krajowych i międzynarodowych finansów publicznych, mobilizację krajowego i międzynarodowego sektora prywatnego, wzmocnienie zdolności krajów partnerskich, aby dokonać zmiany stymulującej handel i inwestycje, wspierającej naukę, technologię i innowacje, a także zajęcie się wyzwaniami i wykorzystanie pozytywnych skutków migracji. |
| --- | --- |

98.

W celu odzwierciedlenia ram ustanowionych w programie działań z Addis Abeby i agendzie 2030 UE i jej państwa członkowskie muszą dostosować swoje podejście, aby uruchomić i skutecznie wykorzystać wszystkie środki realizacji, w tym przy pomocy innowacyjnych mechanizmów finansowania. Wymaga to ponownego skoncentrowania się na stworzeniu korzystnych i stymulujących warunków politycznych na wszystkich szczeblach. Obejmuje to uruchomienie i skuteczne wykorzystywanie krajowych i międzynarodowych finansów publicznych, mobilizację krajowego i międzynarodowego sektora prywatnego, wzmocnienie zdolności krajów partnerskich, aby dokonać zmiany stymulującej handel i inwestycje, wspierającej naukę, technologię i innowacje, a także zajęcie się wyzwaniami i wykorzystanie pozytywnych skutków migracji.

| 99. | UE i jej państwa członkowskie będą współpracować z krajami partnerskimi, aby propagować solidne warunki polityczne do celów realizacji agendy 2030. Będą wspierać możliwości państw w zakresie formułowania i wdrażania inkluzywnych krajowych polityk na rzecz zrównoważonego rozwoju i ram wyników w tym zakresie, a także zwiększenia rozliczalności i zdolności reagowania wobec obywateli. Będą propagować polityki łączące publiczne i prywatne działania prorozwojowe i warunki korzystne dla trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu oraz jego sprawiedliwej dystrybucji w ramach budżetów krajowych. Będą planować swoją współpracę na rzecz rozwoju wokół wzmocnienia zdolności poszczególnych krajów do realizacji agendy 2030 oraz zaspokajania potrzeb i aspiracji ich obywateli. |
| --- | --- |

99.

UE i jej państwa członkowskie będą współpracować z krajami partnerskimi, aby propagować solidne warunki polityczne do celów realizacji agendy 2030. Będą wspierać możliwości państw w zakresie formułowania i wdrażania inkluzywnych krajowych polityk na rzecz zrównoważonego rozwoju i ram wyników w tym zakresie, a także zwiększenia rozliczalności i zdolności reagowania wobec obywateli. Będą propagować polityki łączące publiczne i prywatne działania prorozwojowe i warunki korzystne dla trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu oraz jego sprawiedliwej dystrybucji w ramach budżetów krajowych. Będą planować swoją współpracę na rzecz rozwoju wokół wzmocnienia zdolności poszczególnych krajów do realizacji agendy 2030 oraz zaspokajania potrzeb i aspiracji ich obywateli.

| 100. | UE i jej państwa członkowskie w większym stopniu skupią się na tworzeniu dodatkowych krajowych zasobów na potrzeby zrównoważonego rozwoju w krajach partnerskich. To działanie obejmie propagowanie uruchamiania zasobów krajowych, promowanie warunków sprzyjających zwiększeniu krajowych prywatnych przepływów, pobudzenie handlu międzynarodowego jako siły napędowej rozwoju oraz rozwiązanie problemu nielegalnych przepływów finansowych.






  Uruchamianie i wykorzystywanie zasobów krajowych

  Wzmocnienie uruchamiania krajowych zasobów ma kluczowe znaczenie dla wszystkich działań rządów na rzecz osiągnięcia wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu, eliminacji ubóstwa i osiągnięcia zrównoważonego rozwoju. Zwiększa przewidywalność i stabilność finansowania na rzecz zrównoważonego rozwoju i zmniejsza zależność od pomocy. W połączeniu z należytym zarządzaniem wydatkami publicznymi dostarcza więcej dóbr i usług publicznych tam, gdzie są one potrzebne, wzmacniając umowę społeczną między rządem a obywatelami.
  UE i jej państwa członkowskie będą propagować skuteczne i efektywne uruchamianie i wykorzystywanie zasobów, także w drodze inicjatyw, takich jak podejście „Pobieraj więcej, wydawaj lepiej”. Zajmą się kwestią uchylania się od opodatkowania, unikania opodatkowania i nielegalnych przepływów finansowych, a także skutecznością, efektywnością i sprawiedliwością systemów podatkowych i finansowania ochrony socjalnej. UE i jej państwa członkowskie popierają także Inicjatywę podatkową z Addis Abeby oraz prace OECD i grupy G-20 na rzecz przeciwdziałania erozji bazy podatkowej i przenoszeniu zysków, w tym sprawozdawczość w podziale na poszczególne kraje i wymianę informacji podatkowych, w celu zapewnienia, aby firmy odprowadzały podatek zgodny z ich działalnością handlową i zyskami. Wspierają udział krajów rozwijających się w globalnym zarządzaniu w kwestiach podatkowych oraz w odnośnych rozmowach międzynarodowych i procesach wyznaczania norm, m.in. na Światowym Forum Przejrzystości i Wymiany Informacji do Celów Podatkowych oraz w rozmowach grupy G-20 i OECD. Zobowiązują się dążyć do zapewnienia spójności swoich polityk podatkowych i ich wpływu na kraje rozwijające się. |
| --- | --- |

100.

UE i jej państwa członkowskie w większym stopniu skupią się na tworzeniu dodatkowych krajowych zasobów na potrzeby zrównoważonego rozwoju w krajach partnerskich. To działanie obejmie propagowanie uruchamiania zasobów krajowych, promowanie warunków sprzyjających zwiększeniu krajowych prywatnych przepływów, pobudzenie handlu międzynarodowego jako siły napędowej rozwoju oraz rozwiązanie problemu nielegalnych przepływów finansowych.

Uruchamianie i wykorzystywanie zasobów krajowych

Wzmocnienie uruchamiania krajowych zasobów ma kluczowe znaczenie dla wszystkich działań rządów na rzecz osiągnięcia wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu, eliminacji ubóstwa i osiągnięcia zrównoważonego rozwoju. Zwiększa przewidywalność i stabilność finansowania na rzecz zrównoważonego rozwoju i zmniejsza zależność od pomocy. W połączeniu z należytym zarządzaniem wydatkami publicznymi dostarcza więcej dóbr i usług publicznych tam, gdzie są one potrzebne, wzmacniając umowę społeczną między rządem a obywatelami.

UE i jej państwa członkowskie będą propagować skuteczne i efektywne uruchamianie i wykorzystywanie zasobów, także w drodze inicjatyw, takich jak podejście „Pobieraj więcej, wydawaj lepiej”. Zajmą się kwestią uchylania się od opodatkowania, unikania opodatkowania i nielegalnych przepływów finansowych, a także skutecznością, efektywnością i sprawiedliwością systemów podatkowych i finansowania ochrony socjalnej. UE i jej państwa członkowskie popierają także Inicjatywę podatkową z Addis Abeby oraz prace OECD i grupy G-20 na rzecz przeciwdziałania erozji bazy podatkowej i przenoszeniu zysków, w tym sprawozdawczość w podziale na poszczególne kraje i wymianę informacji podatkowych, w celu zapewnienia, aby firmy odprowadzały podatek zgodny z ich działalnością handlową i zyskami. Wspierają udział krajów rozwijających się w globalnym zarządzaniu w kwestiach podatkowych oraz w odnośnych rozmowach międzynarodowych i procesach wyznaczania norm, m.in. na Światowym Forum Przejrzystości i Wymiany Informacji do Celów Podatkowych oraz w rozmowach grupy G-20 i OECD. Zobowiązują się dążyć do zapewnienia spójności swoich polityk podatkowych i ich wpływu na kraje rozwijające się.

| 101. | Krajowe finanse publiczne mają kluczowe znaczenie dla realizacji agendy 2030 we wszystkich krajach. UE i jej państwa członkowskie będą zwiększać wsparcie dla działań krajów rozwijających się na rzecz większej mobilizacji dochodów, zarządzania długiem i wydatkami publicznymi, opracowania systemów podatkowych, zwiększenia skuteczności i efektywności wydatków publicznych i stopniowego wycofywania przeznaczanych na paliwa kopalne dotacji o skutkach szkodliwych dla środowiska. Oficjalna pomoc rozwojowa (ODA) w dalszym ciągu odgrywa istotną rolę w uzupełnianiu działań państw – szczególnie tych najuboższych i najbardziej podatnych na zagrożenia– na rzecz mobilizowania zasobów na poziomie krajowym. UE i jej państwa członkowskie mogą przyczynić się do poprawy skuteczności inwestycji publicznych w krajach partnerskich, wspierając ramy stabilności makroekonomicznej i budżetowej, solidne polityki i reformy sektorowe, kompleksowe roczne i średniookresowe ramy budżetowe i sprawne systemy zarządzania finansami publicznymi, w tym przejrzyste udzielanie zamówień publicznych zgodne z zasadami zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

101.

Krajowe finanse publiczne mają kluczowe znaczenie dla realizacji agendy 2030 we wszystkich krajach. UE i jej państwa członkowskie będą zwiększać wsparcie dla działań krajów rozwijających się na rzecz większej mobilizacji dochodów, zarządzania długiem i wydatkami publicznymi, opracowania systemów podatkowych, zwiększenia skuteczności i efektywności wydatków publicznych i stopniowego wycofywania przeznaczanych na paliwa kopalne dotacji o skutkach szkodliwych dla środowiska. Oficjalna pomoc rozwojowa (ODA) w dalszym ciągu odgrywa istotną rolę w uzupełnianiu działań państw – szczególnie tych najuboższych i najbardziej podatnych na zagrożenia– na rzecz mobilizowania zasobów na poziomie krajowym. UE i jej państwa członkowskie mogą przyczynić się do poprawy skuteczności inwestycji publicznych w krajach partnerskich, wspierając ramy stabilności makroekonomicznej i budżetowej, solidne polityki i reformy sektorowe, kompleksowe roczne i średniookresowe ramy budżetowe i sprawne systemy zarządzania finansami publicznymi, w tym przejrzyste udzielanie zamówień publicznych zgodne z zasadami zrównoważonego rozwoju.

| 102. | UE i jej państwa członkowskie chętnie biorą udział we współpracy na rzecz rozwoju – odpowiadają za ponad połowę ODA udzielanej w ostatnich latach na świecie. Chociaż ODA dla ogółu krajów rozwijających się jest ilościowo niewielka, jest ważnym źródłem finansowania dla krajów najuboższych i krajów najsłabiej rozwiniętych, które nie mają krajowych zdolności do pozyskiwania finansowania z innych źródeł. ODA może również dać impuls do większego wykorzystywania innych środków realizacji, w szczególności krajowego finansowania publicznego i inwestycji sektora prywatnego, ale również nauki, technologii i innowacji. |
| --- | --- |

102.

UE i jej państwa członkowskie chętnie biorą udział we współpracy na rzecz rozwoju – odpowiadają za ponad połowę ODA udzielanej w ostatnich latach na świecie. Chociaż ODA dla ogółu krajów rozwijających się jest ilościowo niewielka, jest ważnym źródłem finansowania dla krajów najuboższych i krajów najsłabiej rozwiniętych, które nie mają krajowych zdolności do pozyskiwania finansowania z innych źródeł. ODA może również dać impuls do większego wykorzystywania innych środków realizacji, w szczególności krajowego finansowania publicznego i inwestycji sektora prywatnego, ale również nauki, technologii i innowacji.

| 103. | UE zobowiązała się, że zapewni łącznie 0,7 % dochodu narodowego brutto (DNB) jako ODA w ramach czasowych programu agendy 2030. Aby zasoby skierować tam, gdzie są najbardziej potrzebne, zwłaszcza do krajów najsłabiej rozwiniętych i krajów w sytuacji niestabilności i dotkniętych konfliktem, UE podejmuje się także wspólnie realizować cel polegający na przekazaniu w krótkim terminie krajom najsłabiej rozwiniętym ODA na poziomie 0,15–0,20 % DNB oraz osiągnąć poziom przekazywania ODA na poziomie 0,20 % DNB w okresie obowiązywania agendy 2030. UE i jej państwa członkowskie uznają również szczególne wyzwania stojące przed krajami rozwijającymi się w Afryce. W tym względzie UE podkreśla znaczenie ukierunkowania ODA na ten kontynent przy pełnym poszanowaniu priorytetów poszczególnych państw członkowskich w zakresie pomocy rozwojowej. UE i jej państwa członkowskie potwierdzają wszystkie swoje indywidualne i wspólne zobowiązania dotyczące ODA i podejmą realistyczne i możliwe do zweryfikowania działania w celu realizacji tych zobowiązań. Będą nadal monitorować postępy i składać coroczne sprawozdania, aby zapewnić przejrzystość i publiczną rozliczalność. |
| --- | --- |

103.

UE zobowiązała się, że zapewni łącznie 0,7 % dochodu narodowego brutto (DNB) jako ODA w ramach czasowych programu agendy 2030. Aby zasoby skierować tam, gdzie są najbardziej potrzebne, zwłaszcza do krajów najsłabiej rozwiniętych i krajów w sytuacji niestabilności i dotkniętych konfliktem, UE podejmuje się także wspólnie realizować cel polegający na przekazaniu w krótkim terminie krajom najsłabiej rozwiniętym ODA na poziomie 0,15–0,20 % DNB oraz osiągnąć poziom przekazywania ODA na poziomie 0,20 % DNB w okresie obowiązywania agendy 2030. UE i jej państwa członkowskie uznają również szczególne wyzwania stojące przed krajami rozwijającymi się w Afryce. W tym względzie UE podkreśla znaczenie ukierunkowania ODA na ten kontynent przy pełnym poszanowaniu priorytetów poszczególnych państw członkowskich w zakresie pomocy rozwojowej. UE i jej państwa członkowskie potwierdzają wszystkie swoje indywidualne i wspólne zobowiązania dotyczące ODA i podejmą realistyczne i możliwe do zweryfikowania działania w celu realizacji tych zobowiązań. Będą nadal monitorować postępy i składać coroczne sprawozdania, aby zapewnić przejrzystość i publiczną rozliczalność.

| 104. | UE i jej państwa członkowskie będą także w dalszym ciągu uruchamiać więcej środków na finansowanie działań w związku ze zmianą klimatu w ramach globalnego wysiłku, w szczególności poprzez zapewnianie silnego wsparcia na rzecz łagodzenia zmiany klimatu i przystosowywania się do niej w krajach rozwijających się, zgodnie z zobowiązaniami na mocy Ramowej konwencji ONZ w sprawie zmian klimatu i porozumienia paryskiego. UE i jej państwa członkowskie uznają potrzebę intensywniejszych prac nad przystosowaniem się do zmiany klimatu i ograniczeniem globalnego ocieplenia, jak również potrzebę zwiększenia finansowania na te cele, w tym poprzez swoje polityki zewnętrzne i polityki dotyczące współpracy na rzecz rozwoju. Będą dążyć do wzmocnienia i zwiększenia dodatkowych korzyści związanych z klimatem w kontekście programów współpracy na rzecz rozwoju. UE i jej państwa członkowskie są zdecydowane wspólnie uruchomić przypadającą na nie część środków w ramach celu przyjętego przez kraje rozwinięte i zakładającego uruchamianie 100 mld USD rocznie do 2020 r. – a także później, aż do 2025 r. – na działania w zakresie łagodzenia zmiany klimatu i przystosowywania się do niej, z wykorzystaniem wielu różnych źródeł, instrumentów i kanałów. UE i jej państwa członkowskie będą kontynuowały dialog polityczny w celu zwiększenia zaangażowania ze strony innych podmiotów. |
| --- | --- |

104.

UE i jej państwa członkowskie będą także w dalszym ciągu uruchamiać więcej środków na finansowanie działań w związku ze zmianą klimatu w ramach globalnego wysiłku, w szczególności poprzez zapewnianie silnego wsparcia na rzecz łagodzenia zmiany klimatu i przystosowywania się do niej w krajach rozwijających się, zgodnie z zobowiązaniami na mocy Ramowej konwencji ONZ w sprawie zmian klimatu i porozumienia paryskiego. UE i jej państwa członkowskie uznają potrzebę intensywniejszych prac nad przystosowaniem się do zmiany klimatu i ograniczeniem globalnego ocieplenia, jak również potrzebę zwiększenia finansowania na te cele, w tym poprzez swoje polityki zewnętrzne i polityki dotyczące współpracy na rzecz rozwoju. Będą dążyć do wzmocnienia i zwiększenia dodatkowych korzyści związanych z klimatem w kontekście programów współpracy na rzecz rozwoju. UE i jej państwa członkowskie są zdecydowane wspólnie uruchomić przypadającą na nie część środków w ramach celu przyjętego przez kraje rozwinięte i zakładającego uruchamianie 100 mld USD rocznie do 2020 r. – a także później, aż do 2025 r. – na działania w zakresie łagodzenia zmiany klimatu i przystosowywania się do niej, z wykorzystaniem wielu różnych źródeł, instrumentów i kanałów. UE i jej państwa członkowskie będą kontynuowały dialog polityczny w celu zwiększenia zaangażowania ze strony innych podmiotów.

| 105. | UE i jej państwa członkowskie będą nadal zapewniać, aby ODA była dobrze ukierunkowana i stosowana strategicznie, a także spójnie w stosunku do innych środków realizacji z wszystkich źródeł. W tym względzie UE będzie angażować się w inicjatywy mające na celu lepszy pomiar pełnego zakresu finansowania rozwoju, jak np. w ramach proponowanego przez OECD wskaźnika w sprawie całkowitego oficjalnego wsparcia na rzecz zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

105.

UE i jej państwa członkowskie będą nadal zapewniać, aby ODA była dobrze ukierunkowana i stosowana strategicznie, a także spójnie w stosunku do innych środków realizacji z wszystkich źródeł. W tym względzie UE będzie angażować się w inicjatywy mające na celu lepszy pomiar pełnego zakresu finansowania rozwoju, jak np. w ramach proponowanego przez OECD wskaźnika w sprawie całkowitego oficjalnego wsparcia na rzecz zrównoważonego rozwoju.

| 106. | Współpraca na rzecz rozwoju będzie wspierać kraje partnerskie w celu generowania wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu przez ich udział w handlu światowym, a także wzmocnienia wkładu unijnej polityki handlowej w zrównoważony rozwój. Współpraca na rzecz rozwoju pomoże wzmocnić inkluzywny charakter i wdrażanie tych rozdziałów umów handlowych, które dotyczą handlu i zrównoważonego rozwoju, zwiększony preferencyjny dostęp do rynku UE dla krajów podatnych na zagrożenia i wsparcie dla sprawiedliwego i etycznego handlu, a także przyczyni się do dalszego rozwijania polityk służących zapewnieniu odpowiedzialnego zarządzania łańcuchami dostaw. Obejmuje to wspieranie wykonywania umów o partnerstwie gospodarczym i umów o wolnym handlu z krajami rozwijającymi się, a także jednostronnych preferencji, takich jak bezcłowy, bezkontyngentowy dostęp do rynku UE dla krajów najsłabiej rozwiniętych w ramach rozwiązania „wszystko oprócz broni”. Lepsza koordynacja programów pomocy i współpracy w tych obszarach pozwoli UE wykorzystać dostępne możliwości i zacieśnić stosunki handlowe, aby propagować ten oparty na wartościach plan działania wśród naszych partnerów handlowych. |
| --- | --- |

106.

Współpraca na rzecz rozwoju będzie wspierać kraje partnerskie w celu generowania wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu przez ich udział w handlu światowym, a także wzmocnienia wkładu unijnej polityki handlowej w zrównoważony rozwój. Współpraca na rzecz rozwoju pomoże wzmocnić inkluzywny charakter i wdrażanie tych rozdziałów umów handlowych, które dotyczą handlu i zrównoważonego rozwoju, zwiększony preferencyjny dostęp do rynku UE dla krajów podatnych na zagrożenia i wsparcie dla sprawiedliwego i etycznego handlu, a także przyczyni się do dalszego rozwijania polityk służących zapewnieniu odpowiedzialnego zarządzania łańcuchami dostaw. Obejmuje to wspieranie wykonywania umów o partnerstwie gospodarczym i umów o wolnym handlu z krajami rozwijającymi się, a także jednostronnych preferencji, takich jak bezcłowy, bezkontyngentowy dostęp do rynku UE dla krajów najsłabiej rozwiniętych w ramach rozwiązania „wszystko oprócz broni”. Lepsza koordynacja programów pomocy i współpracy w tych obszarach pozwoli UE wykorzystać dostępne możliwości i zacieśnić stosunki handlowe, aby propagować ten oparty na wartościach plan działania wśród naszych partnerów handlowych.

| 107. | UE i jej państwa członkowskie będą propagować stosowanie innych środków realizacji, takich jak nauka, technologia i innowacje. Będą dążyć do zmaksymalizowania możliwości związanych z nauką, technologią i innowacjami, aby poszukiwać nowych rozwiązań globalnych wyzwań, przy uwzględnieniu prac mechanizmu ułatwień technologicznych, banku technologicznego dla krajów najsłabiej rozwiniętych i innych właściwych organizacji. Będą w dalszym ciągu inwestować w badania i rozwój w krajach rozwijających się i na ich rzecz, w tym na rzecz ulepszania krajowych systemów innowacyjności. Będą dążyć do wzmocnienia mierzalnych wpływów na postęp w osiąganiu celów zrównoważonego rozwoju poprzez podejście oparte na odpowiedzialnych badaniach naukowych i innowacjach, m.in. poprzez otwarty dostęp do wyników badań i danych uzyskanych w badaniach dla projektów edukacyjnych i naukowych finansowanych ze środków publicznych. |
| --- | --- |

107.

UE i jej państwa członkowskie będą propagować stosowanie innych środków realizacji, takich jak nauka, technologia i innowacje. Będą dążyć do zmaksymalizowania możliwości związanych z nauką, technologią i innowacjami, aby poszukiwać nowych rozwiązań globalnych wyzwań, przy uwzględnieniu prac mechanizmu ułatwień technologicznych, banku technologicznego dla krajów najsłabiej rozwiniętych i innych właściwych organizacji. Będą w dalszym ciągu inwestować w badania i rozwój w krajach rozwijających się i na ich rzecz, w tym na rzecz ulepszania krajowych systemów innowacyjności. Będą dążyć do wzmocnienia mierzalnych wpływów na postęp w osiąganiu celów zrównoważonego rozwoju poprzez podejście oparte na odpowiedzialnych badaniach naukowych i innowacjach, m.in. poprzez otwarty dostęp do wyników badań i danych uzyskanych w badaniach dla projektów edukacyjnych i naukowych finansowanych ze środków publicznych.

4.2.   Spójność polityki na rzecz rozwoju w dążeniu do osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju

| 108. | Zrównoważony rozwój jest podstawowym elementem projektu unijnego i jest silnie zakorzeniony w Traktatach, w tym w ramach działań zewnętrznych UE. UE i jej państwa członkowskie zobowiązują się do zapewnienia rozwoju, który spełnia potrzeby bieżące w taki sposób, aby nie uniemożliwić przyszłym pokoleniom zaspokojenia ich własnych potrzeb. Zapewnienie spójności polityki na rzecz zrównoważonego rozwoju, zapisane w agendzie 2030, wymaga uwzględnienia oddziaływania wszystkich polityk na zrównoważony rozwój na wszystkich szczeblach – na szczeblu krajowym, w obrębie UE, w innych krajach i na szczeblu globalnym. |
| --- | --- |

108.

Zrównoważony rozwój jest podstawowym elementem projektu unijnego i jest silnie zakorzeniony w Traktatach, w tym w ramach działań zewnętrznych UE. UE i jej państwa członkowskie zobowiązują się do zapewnienia rozwoju, który spełnia potrzeby bieżące w taki sposób, aby nie uniemożliwić przyszłym pokoleniom zaspokojenia ich własnych potrzeb. Zapewnienie spójności polityki na rzecz zrównoważonego rozwoju, zapisane w agendzie 2030, wymaga uwzględnienia oddziaływania wszystkich polityk na zrównoważony rozwój na wszystkich szczeblach – na szczeblu krajowym, w obrębie UE, w innych krajach i na szczeblu globalnym.

| 109. | UE i jej państwa członkowskie potwierdzają swoje zaangażowanie na rzecz spójności polityki na rzecz rozwoju, co wymaga uwzględnienia celów współpracy na rzecz rozwoju w politykach, które mogą mieć wpływ na kraje rozwijające się. Jest to jeden z kluczowych elementów strategii realizacji celów zrównoważonego rozwoju i stanowi ważny wkład w szerszy cel spójności polityki na rzecz zrównoważonego rozwoju. Agenda 2030 daje nowy impuls UE i jej państwom członkowskim do formułowania i wdrażania wzajemnie wzmacniających się polityk. |
| --- | --- |

109.

UE i jej państwa członkowskie potwierdzają swoje zaangażowanie na rzecz spójności polityki na rzecz rozwoju, co wymaga uwzględnienia celów współpracy na rzecz rozwoju w politykach, które mogą mieć wpływ na kraje rozwijające się. Jest to jeden z kluczowych elementów strategii realizacji celów zrównoważonego rozwoju i stanowi ważny wkład w szerszy cel spójności polityki na rzecz zrównoważonego rozwoju. Agenda 2030 daje nowy impuls UE i jej państwom członkowskim do formułowania i wdrażania wzajemnie wzmacniających się polityk.

| 110. | Konsensus będzie wyznaczać kierunki działań zmierzających do zapewnienia spójności polityki na rzecz rozwoju we wszystkich politykach i obszarach objętych agendą 2030 oraz poszukiwać synergii, zwłaszcza w dziedzinie handlu, finansów, środowiska i zmiany klimatu, bezpieczeństwa żywnościowego, migracji i bezpieczeństwa. Szczególna uwaga zostanie poświęcona walce z nielegalnymi przepływami finansowymi i unikaniem opodatkowania oraz propagowaniu handlu i odpowiedzialnych inwestycji. |
| --- | --- |

110.

Konsensus będzie wyznaczać kierunki działań zmierzających do zapewnienia spójności polityki na rzecz rozwoju we wszystkich politykach i obszarach objętych agendą 2030 oraz poszukiwać synergii, zwłaszcza w dziedzinie handlu, finansów, środowiska i zmiany klimatu, bezpieczeństwa żywnościowego, migracji i bezpieczeństwa. Szczególna uwaga zostanie poświęcona walce z nielegalnymi przepływami finansowymi i unikaniem opodatkowania oraz propagowaniu handlu i odpowiedzialnych inwestycji.

| 111. | Wdrażanie nowych powszechnych ram na rzecz zrównoważonego rozwoju w dziedzinie współpracy na rzecz rozwoju jest wspólnym obowiązkiem wszystkich zainteresowanych stron. Zrównoważony rozwój wymaga kompleksowego i międzysektorowego podejścia politycznego i jest ostatecznie kwestią zarządzania, które musi być realizowane na zasadach partnerstwa ze wszystkimi zainteresowanymi stronami na wszystkich szczeblach. UE i jej państwa członkowskie będą zatem propagować podejścia obejmujące całą administrację rządową i zapewniać nadzór polityczny i działania koordynacyjne na wszystkich szczeblach realizacji celów zrównoważonego rozwoju. Aby lepiej wspierać kształtowanie polityki i proces decyzyjny, opracują podstawę dowodową w zakresie wpływu przyjętej polityki na kraje rozwijające się poprzez konsultacje, zaangażowanie zainteresowanych stron oraz oceny ex ante skutków i oceny ex post głównych inicjatyw politycznych. Trwające działania UE na rzecz zrównoważonych globalnych łańcuchów dostaw, np. w sektorze drewna i sektorze odzieżowym, pokazują wartość dodaną stosowania spójnego podejścia. Inicjatywy polityczne powinny – w stosownych przypadkach – wskazywać, w jaki sposób przyczyniają się do zrównoważonego rozwoju w krajach rozwijających się. Ma to także zasadnicze znaczenie dla poprawy monitorowania i sprawozdawczości w zakresie spójności polityki na rzecz rozwoju przez UE i jej państwa członkowskie. |
| --- | --- |

111.

Wdrażanie nowych powszechnych ram na rzecz zrównoważonego rozwoju w dziedzinie współpracy na rzecz rozwoju jest wspólnym obowiązkiem wszystkich zainteresowanych stron. Zrównoważony rozwój wymaga kompleksowego i międzysektorowego podejścia politycznego i jest ostatecznie kwestią zarządzania, które musi być realizowane na zasadach partnerstwa ze wszystkimi zainteresowanymi stronami na wszystkich szczeblach. UE i jej państwa członkowskie będą zatem propagować podejścia obejmujące całą administrację rządową i zapewniać nadzór polityczny i działania koordynacyjne na wszystkich szczeblach realizacji celów zrównoważonego rozwoju. Aby lepiej wspierać kształtowanie polityki i proces decyzyjny, opracują podstawę dowodową w zakresie wpływu przyjętej polityki na kraje rozwijające się poprzez konsultacje, zaangażowanie zainteresowanych stron oraz oceny ex ante skutków i oceny ex post głównych inicjatyw politycznych. Trwające działania UE na rzecz zrównoważonych globalnych łańcuchów dostaw, np. w sektorze drewna i sektorze odzieżowym, pokazują wartość dodaną stosowania spójnego podejścia. Inicjatywy polityczne powinny – w stosownych przypadkach – wskazywać, w jaki sposób przyczyniają się do zrównoważonego rozwoju w krajach rozwijających się. Ma to także zasadnicze znaczenie dla poprawy monitorowania i sprawozdawczości w zakresie spójności polityki na rzecz rozwoju przez UE i jej państwa członkowskie.

| 112. | Ze względu na uniwersalny charakter agendy 2030 UE i jej państwa członkowskie będą też zachęcać inne państwa do oceny wpływu ich własnych polityk na osiąganie celów zrównoważonego rozwoju, również w krajach rozwijających się. UE i jej państwa członkowskie będą ponadto wzmacniać prowadzony z krajami partnerskimi dialog na temat spójności polityki i wspierać wysiłki krajów partnerskich zmierzające do wdrożenia ram umożliwiających zapewnienie spójności polityki na rzecz zrównoważonego rozwoju. Będą odgrywać wiodącą rolę w propagowaniu spójności polityki na forach międzynarodowych, takich jak ONZ i grupa G-20, jako część ich ogólnego wsparcia na rzecz agendy 2030 w ich działaniach zewnętrznych. |
| --- | --- |

112.

Ze względu na uniwersalny charakter agendy 2030 UE i jej państwa członkowskie będą też zachęcać inne państwa do oceny wpływu ich własnych polityk na osiąganie celów zrównoważonego rozwoju, również w krajach rozwijających się. UE i jej państwa członkowskie będą ponadto wzmacniać prowadzony z krajami partnerskimi dialog na temat spójności polityki i wspierać wysiłki krajów partnerskich zmierzające do wdrożenia ram umożliwiających zapewnienie spójności polityki na rzecz zrównoważonego rozwoju. Będą odgrywać wiodącą rolę w propagowaniu spójności polityki na forach międzynarodowych, takich jak ONZ i grupa G-20, jako część ich ogólnego wsparcia na rzecz agendy 2030 w ich działaniach zewnętrznych.

4.3.   Skuteczność rozwoju

| 113. | UE i jej państwa członkowskie potwierdzają swoje zobowiązanie na rzecz stosowania kluczowych zasad skuteczności rozwoju, przyjęte w Pusanie w 2011 r. i odnowione na forum wysokiego szczebla w Nairobi w 2016 r. Zobowiązują się do większego koncentrowania się na wynikach, zwiększenia przejrzystości i wzajemnej rozliczalności, poprawy odpowiedzialności krajów i propagowania partnerstw na rzecz rozwoju sprzyjających włączeniu społecznemu. Uznają potrzebę skutecznego współdziałania wszystkich zasobów na rzecz rozwoju i wszystkich partnerów w celu zapewnienia trwałych wyników, a także tego, by nikt nie został pominięty. UE i jej państwa członkowskie będą kontynuować te prace we wszystkich obszarach, m.in. w kontekście globalnego partnerstwa w sprawie skutecznej współpracy na rzecz rozwoju. Współpraca na rzecz rozwoju będzie się odbywać przy ścisłym współudziale innych partnerów i przy pełnej przejrzystości w stosunku do obywateli w Europie i w krajach rozwijających się. |
| --- | --- |

113.

UE i jej państwa członkowskie potwierdzają swoje zobowiązanie na rzecz stosowania kluczowych zasad skuteczności rozwoju, przyjęte w Pusanie w 2011 r. i odnowione na forum wysokiego szczebla w Nairobi w 2016 r. Zobowiązują się do większego koncentrowania się na wynikach, zwiększenia przejrzystości i wzajemnej rozliczalności, poprawy odpowiedzialności krajów i propagowania partnerstw na rzecz rozwoju sprzyjających włączeniu społecznemu. Uznają potrzebę skutecznego współdziałania wszystkich zasobów na rzecz rozwoju i wszystkich partnerów w celu zapewnienia trwałych wyników, a także tego, by nikt nie został pominięty. UE i jej państwa członkowskie będą kontynuować te prace we wszystkich obszarach, m.in. w kontekście globalnego partnerstwa w sprawie skutecznej współpracy na rzecz rozwoju. Współpraca na rzecz rozwoju będzie się odbywać przy ścisłym współudziale innych partnerów i przy pełnej przejrzystości w stosunku do obywateli w Europie i w krajach rozwijających się.

| 114. | Zasady skuteczności rozwoju mają zastosowanie do wszystkich form współpracy na rzecz rozwoju. Dotyczy to pomocy udzielanej z międzynarodowych środków publicznych, takiej jak ODA i pomoc w formie współpracy południe-południe i współpracy trójstronnej, pożyczek preferencyjnych i niepreferencyjnych, działań prowadzonych przez podmioty społeczeństwa obywatelskiego, sektor prywatny i organizacje charytatywne. UE i jej państwa członkowskie oczekują od wszystkich partnerów w zakresie rozwoju, że włączą te zasady do swoich działań i dostosują je do swoich konkretnych warunków. |
| --- | --- |

114.

Zasady skuteczności rozwoju mają zastosowanie do wszystkich form współpracy na rzecz rozwoju. Dotyczy to pomocy udzielanej z międzynarodowych środków publicznych, takiej jak ODA i pomoc w formie współpracy południe-południe i współpracy trójstronnej, pożyczek preferencyjnych i niepreferencyjnych, działań prowadzonych przez podmioty społeczeństwa obywatelskiego, sektor prywatny i organizacje charytatywne. UE i jej państwa członkowskie oczekują od wszystkich partnerów w zakresie rozwoju, że włączą te zasady do swoich działań i dostosują je do swoich konkretnych warunków.

| 115. | UE i jej państwa członkowskie będą w dalszym ciągu orędownikami przejrzystości, którą należy stopniowo obejmować wszystkie zasoby na rzecz rozwoju. Opracują narzędzia służące skuteczniejszej prezentacji i wykorzystaniu danych dotyczących współpracy na rzecz rozwoju. Będą wspierać kraje partnerskie w łączeniu zasobów na rzecz rozwoju z wynikami, poprzez lepsze łączenie procesów planowania i sporządzania budżetu w celu usprawnienia procesów i standardów rozliczalności. |
| --- | --- |

115.

UE i jej państwa członkowskie będą w dalszym ciągu orędownikami przejrzystości, którą należy stopniowo obejmować wszystkie zasoby na rzecz rozwoju. Opracują narzędzia służące skuteczniejszej prezentacji i wykorzystaniu danych dotyczących współpracy na rzecz rozwoju. Będą wspierać kraje partnerskie w łączeniu zasobów na rzecz rozwoju z wynikami, poprzez lepsze łączenie procesów planowania i sporządzania budżetu w celu usprawnienia procesów i standardów rozliczalności.

| 116. | UE i jej państwa członkowskie będą dalej propagowały i monitorowały wykorzystanie systemów krajowych w ramach wszystkich sposobów udzielania pomocy, o ile ich jakość będzie wystarczająca, w tym na szczeblu lokalnym, aby przyczynić się do zwiększenia odpowiedzialności demokratycznej i skuteczności instytucji na szczeblu krajowym i subkrajowym. Będą wspólnie oceniać skuteczność systemów krajów partnerskich, aby zapewnić świadome i skoordynowane podejście. UE i jej państwa członkowskie zintensyfikują starania na rzecz odejścia od pomocy wiązanej i będą zachęcać do tego samego wszystkie podmioty zaangażowane we współpracę na rzecz rozwoju, w tym gospodarki wschodzące. Starania te służą uszczegółowieniu definicji odejścia od pomocy wiązanej w celu zapewnienia, aby wszystkie międzynarodowe podmioty przekazujące finansowanie, w tym nowi partnerzy działający na rzecz rozwoju, także odchodziły od pomocy wiązanej na zasadzie wzajemności. |
| --- | --- |

116.

UE i jej państwa członkowskie będą dalej propagowały i monitorowały wykorzystanie systemów krajowych w ramach wszystkich sposobów udzielania pomocy, o ile ich jakość będzie wystarczająca, w tym na szczeblu lokalnym, aby przyczynić się do zwiększenia odpowiedzialności demokratycznej i skuteczności instytucji na szczeblu krajowym i subkrajowym. Będą wspólnie oceniać skuteczność systemów krajów partnerskich, aby zapewnić świadome i skoordynowane podejście. UE i jej państwa członkowskie zintensyfikują starania na rzecz odejścia od pomocy wiązanej i będą zachęcać do tego samego wszystkie podmioty zaangażowane we współpracę na rzecz rozwoju, w tym gospodarki wschodzące. Starania te służą uszczegółowieniu definicji odejścia od pomocy wiązanej w celu zapewnienia, aby wszystkie międzynarodowe podmioty przekazujące finansowanie, w tym nowi partnerzy działający na rzecz rozwoju, także odchodziły od pomocy wiązanej na zasadzie wzajemności.

5.   DZIAŁANIA NASTĘPCZE W ZWIĄZKU Z PODJĘTYMI ZOBOWIĄZANIAMI

| 117. | W związku ze współpracą na rzecz rozwoju UE i jej państwa członkowskie są w pełni zobowiązane do opracowania wszechstronnego, przejrzystego i rozliczalnego systemu monitorowania i przeglądu do celów realizacji agendy 2030. Obejmuje to rozliczalność wobec obywateli UE, w tym za pośrednictwem Parlamentu Europejskiego i parlamentów narodowych. |
| --- | --- |

117.

W związku ze współpracą na rzecz rozwoju UE i jej państwa członkowskie są w pełni zobowiązane do opracowania wszechstronnego, przejrzystego i rozliczalnego systemu monitorowania i przeglądu do celów realizacji agendy 2030. Obejmuje to rozliczalność wobec obywateli UE, w tym za pośrednictwem Parlamentu Europejskiego i parlamentów narodowych.

| 118. | UE i jej państwa członkowskie będą stopniowo dostosowywać swoje systemy sprawozdawczości w dziedzinie współpracy na rzecz rozwoju, aby były spójne z działaniami następczymi podejmowanymi w związku z agendą 2030 oraz odnośnymi wskaźnikami. Poprawią jakość i dostępność danych na temat swoich działań w zakresie współpracy na rzecz rozwoju we wszystkich obszarach agendy 2030. Podejmą działania w celu zapewnienia, by sprawozdawczość była w coraz większym stopniu porównywalna i zgodna ze sprawozdawczością w zakresie innych zobowiązań międzynarodowych. |
| --- | --- |

118.

UE i jej państwa członkowskie będą stopniowo dostosowywać swoje systemy sprawozdawczości w dziedzinie współpracy na rzecz rozwoju, aby były spójne z działaniami następczymi podejmowanymi w związku z agendą 2030 oraz odnośnymi wskaźnikami. Poprawią jakość i dostępność danych na temat swoich działań w zakresie współpracy na rzecz rozwoju we wszystkich obszarach agendy 2030. Podejmą działania w celu zapewnienia, by sprawozdawczość była w coraz większym stopniu porównywalna i zgodna ze sprawozdawczością w zakresie innych zobowiązań międzynarodowych.

| 119. | UE i jej państwa członkowskie zintegrują agendę 2030 i poprą stosowanie wskaźników celów zrównoważonego rozwoju do pomiaru wyników w zakresie rozwoju na szczeblu krajowym. W szczególności wskaźniki celów zrównoważonego rozwoju mogą wspierać i ułatwiać stosowanie wspólnego podejścia UE ukierunkowanego na wyniki, w ramach którego preferuje się zharmonizowane zgłaszanie wyników na szczeblu kraju partnerskiego, w tym ramy dotyczące wyników na szczeblu kraju partnerskiego, jeżeli istnieją. |
| --- | --- |

119.

UE i jej państwa członkowskie zintegrują agendę 2030 i poprą stosowanie wskaźników celów zrównoważonego rozwoju do pomiaru wyników w zakresie rozwoju na szczeblu krajowym. W szczególności wskaźniki celów zrównoważonego rozwoju mogą wspierać i ułatwiać stosowanie wspólnego podejścia UE ukierunkowanego na wyniki, w ramach którego preferuje się zharmonizowane zgłaszanie wyników na szczeblu kraju partnerskiego, w tym ramy dotyczące wyników na szczeblu kraju partnerskiego, jeżeli istnieją.

| 120. | UE i jej państwa członkowskie opracują wspólne sprawozdanie podsumowujące na temat niniejszego konsensusu w sprawie rozwoju, w tym wpływu ich działań wspierających agendę 2030 w krajach rozwijających się, jako wkład w sprawozdawczość UE dla Forum Politycznego Wysokiego Szczebla ONZ, które odbywa się na szczeblu szefów państw co cztery lata. Wspomniane sprawozdanie będzie wykorzystywać inne stosowne sprawozdania UE, w tym sprawozdania dotyczące wyników, ODA, rozliczalności w sprawie finansowania na rzecz rozwoju, spójności polityki na rzecz rozwoju oraz monitorowania celów zrównoważonego rozwoju w kontekście UE, a także będzie opierać się na tych sprawozdaniach. |
| --- | --- |

120.

UE i jej państwa członkowskie opracują wspólne sprawozdanie podsumowujące na temat niniejszego konsensusu w sprawie rozwoju, w tym wpływu ich działań wspierających agendę 2030 w krajach rozwijających się, jako wkład w sprawozdawczość UE dla Forum Politycznego Wysokiego Szczebla ONZ, które odbywa się na szczeblu szefów państw co cztery lata. Wspomniane sprawozdanie będzie wykorzystywać inne stosowne sprawozdania UE, w tym sprawozdania dotyczące wyników, ODA, rozliczalności w sprawie finansowania na rzecz rozwoju, spójności polityki na rzecz rozwoju oraz monitorowania celów zrównoważonego rozwoju w kontekście UE, a także będzie opierać się na tych sprawozdaniach.

| 121. | UE i jej państwa członkowskie przyczynią się do zwiększenia zdolności krajów rozwijających się w zakresie statystyki, m.in. przez zwiększenie możliwości wytwarzania i analizy danych, jako źródeł informacji do celów kształtowania polityki i podejmowania decyzji. Dane te powinny być w miarę możliwości podzielone według różnych czynników, takich jak dochód, płeć, wiek i inne, oraz powinny zapewniać informacje na temat grup marginalizowanych, podatnych na zagrożenia i takich, do których trudno dotrzeć, rządów sprzyjających włączeniu społecznemu oraz innych kwestii, zgodnie z podejściem UE opartym na prawach. Będą obejmować również inwestycje we wzmocnienie instytucji statystycznych na szczeblu subkrajowym, krajowym i regionalnym oraz stosowanie nowych technologii i źródeł danych. UE i jej państwa członkowskie będą wspierać swoje kraje partnerskie, aby włączyć głosy społeczności marginalizowanych w monitorowanie celów zrównoważonego rozwoju i propagować konkretne mechanizmy w tym zakresie. |
| --- | --- |

121.

UE i jej państwa członkowskie przyczynią się do zwiększenia zdolności krajów rozwijających się w zakresie statystyki, m.in. przez zwiększenie możliwości wytwarzania i analizy danych, jako źródeł informacji do celów kształtowania polityki i podejmowania decyzji. Dane te powinny być w miarę możliwości podzielone według różnych czynników, takich jak dochód, płeć, wiek i inne, oraz powinny zapewniać informacje na temat grup marginalizowanych, podatnych na zagrożenia i takich, do których trudno dotrzeć, rządów sprzyjających włączeniu społecznemu oraz innych kwestii, zgodnie z podejściem UE opartym na prawach. Będą obejmować również inwestycje we wzmocnienie instytucji statystycznych na szczeblu subkrajowym, krajowym i regionalnym oraz stosowanie nowych technologii i źródeł danych. UE i jej państwa członkowskie będą wspierać swoje kraje partnerskie, aby włączyć głosy społeczności marginalizowanych w monitorowanie celów zrównoważonego rozwoju i propagować konkretne mechanizmy w tym zakresie.

| 122. | Ponadto edukacja dotycząca rozwoju i podnoszenie świadomości w tym zakresie mogą odegrać istotną rolę w podnoszeniu poziomu zaangażowania wśród opinii publicznej oraz w zajmowaniu się celami zrównoważonego rozwoju na poziomie krajowym i globalnym, przyczyniając się tym samym do globalnego obywatelstwa. |
| --- | --- |

122.

Ponadto edukacja dotycząca rozwoju i podnoszenie świadomości w tym zakresie mogą odegrać istotną rolę w podnoszeniu poziomu zaangażowania wśród opinii publicznej oraz w zajmowaniu się celami zrównoważonego rozwoju na poziomie krajowym i globalnym, przyczyniając się tym samym do globalnego obywatelstwa.

| 123. | Do 2024 r. przeprowadzona zostanie śródokresowa ocena wdrażania konsensusu. W ocenie tej zostanie opisany sposób, w jaki zastosowano konsensus, oraz jego osiągnięcia w zakresie wspierania realizacji agendy 2030. UE i jej państwa członkowskie będą systematycznie mierzyć postępy i dostosowywać swoje działania w celu zapewnienia, by ich współpraca na rzecz rozwoju, również poprzez jej połączenia z powiązanymi obszarami polityki, w dalszym ciągu wspierała realizację agendy 2030 w krajach rozwijających się. |
| --- | --- |

123.

Do 2024 r. przeprowadzona zostanie śródokresowa ocena wdrażania konsensusu. W ocenie tej zostanie opisany sposób, w jaki zastosowano konsensus, oraz jego osiągnięcia w zakresie wspierania realizacji agendy 2030. UE i jej państwa członkowskie będą systematycznie mierzyć postępy i dostosowywać swoje działania w celu zapewnienia, by ich współpraca na rzecz rozwoju, również poprzez jej połączenia z powiązanymi obszarami polityki, w dalszym ciągu wspierała realizację agendy 2030 w krajach rozwijających się.

---

(1)  A/RES/70/1

(2)  A/RES/69/313

(3)  A/RES/69/283

(4)  FCCC/CP/2015/L.9/REV.1

(5)  A/RES/71/256

---