# Publicatieblad C 246/28 j

| | ISSN 1977-0995 |
| --- | --- |
| Publicatieblad
  van de Europese Unie | C 246 |
| | |
| Uitgave in de Nederlandse taal | Mededelingen en bekendmakingen | 60e jaargang28 juli 2017 |

ISSN 1977-0995

Publicatieblad

van de Europese Unie

C 246

Uitgave in de Nederlandse taal

Mededelingen en bekendmakingen

60e jaargang28 juli 2017

---

| Nummer | Inhoud | Bladzijde |
| --- | --- | --- |
| | I   Resoluties, aanbevelingen en adviezen |
| | ADVIEZEN |
| | Europees Economisch en Sociaal Comité |
| | 525e zitting van het EESC van 26 en 27 April 2017 |
| 2017/C 246/01 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over vrouwen en vervoer — Platform voor verandering (verkennend advies op verzoek van de Europese Commissie) | 1 |
| 2017/C 246/02 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de digitalisering en innovatieve bedrijfsmodellen in de Europese financiële sector: gevolgen voor werkgelegenheid en klanten (initiatiefadvies) | 8 |

Nummer

Inhoud

Bladzijde

I   Resoluties, aanbevelingen en adviezen

ADVIEZEN

Europees Economisch en Sociaal Comité

525e zitting van het EESC van 26 en 27 April 2017

2017/C 246/01

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over vrouwen en vervoer — Platform voor verandering (verkennend advies op verzoek van de Europese Commissie)

1

2017/C 246/02

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de digitalisering en innovatieve bedrijfsmodellen in de Europese financiële sector: gevolgen voor werkgelegenheid en klanten (initiatiefadvies)

8

---

| | III   Voorbereidende handelingen |
| --- | --- |
| | EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ |
| | 525e zitting van het EESC van 26 en 27 April 2017 |
| 2017/C 246/03 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van de Raad tot wijziging van Verordening (EU) nr. 560/2014 van de Raad van 6 mei 2014 tot oprichting van de Gemeenschappelijke Onderneming biogebaseerde industrieën (COM(2017) 68 final — 2017/0024 (NLE)) | 18 |
| 2017/C 246/04 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende de controle van liquide middelen die de Unie binnenkomen of verlaten en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 1889/2005 (COM(2016) 825 final — 2016/0413 (COD)) | 22 |
| 2017/C 246/05 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot instelling van een Europees systeem voor reisinformatie en -autorisatie (ETIAS) en tot wijziging van de Verordeningen (EU) nr. 515/2014, (EU) 2016/399, (EU) 2016/794 en (EU) 2016/1624 (COM(2016) 731 final — 2016/357(COD)) | 28 |
| 2017/C 246/06 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad inzake de governance van de energie-unie, tot wijziging van Richtlijn 94/22/EG, Richtlijn 98/70/EG, Richtlijn 2009/31/EG, Verordening (EG) nr. 663/2009, Verordening (EG) nr. 715/2009, Richtlijn 2009/73/EG, Richtlijn 2009/119/EG van de Raad, Richtlijn 2010/31/EU, Richtlijn 2012/27/EU, Richtlijn 2013/30/EU en Richtlijn (EU) 2015/652 van de Raad en tot intrekking van Verordening (EU) nr. 525/2013 (COM(2016) 759 final — 2016/0375/(COD)) | 34 |
| 2017/C 246/07 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad houdende wijziging van Richtlijn 2012/27/EU betreffende energie-efficiëntie (COM(2016) 761 final — 2016/0376 (COD)) | 42 |
| 2017/C 246/08 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Richtlijn 2010/31/EU betreffende de energieprestatie van gebouwen (COM(2016) 765 final — 2016/0381 (COD)) | 48 |
| 2017/C 246/09 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad ter bevordering van het gebruik van energie uit hernieuwbare bronnen (herschikking) (COM(2016) 767 final — 2016/0382 (COD)) | 55 |
| 2017/C 246/10 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s en de Europese Investeringsbank — Schone energie voor alle Europeanen (COM(2016) 860 final) | 64 |
| 2017/C 246/11 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een nieuwe Europese consensus over ontwikkeling — Onze wereld, onze waardigheid, onze toekomst (COM(2016) 740 final) | 71 |

III   Voorbereidende handelingen

EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ

525e zitting van het EESC van 26 en 27 April 2017

2017/C 246/03

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van de Raad tot wijziging van Verordening (EU) nr. 560/2014 van de Raad van 6 mei 2014 tot oprichting van de Gemeenschappelijke Onderneming biogebaseerde industrieën (COM(2017) 68 final — 2017/0024 (NLE))

(COM(2017) 68 final — 2017/0024 (NLE))

18

2017/C 246/04

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende de controle van liquide middelen die de Unie binnenkomen of verlaten en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 1889/2005 (COM(2016) 825 final — 2016/0413 (COD))

(COM(2016) 825 final — 2016/0413 (COD))

22

2017/C 246/05

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot instelling van een Europees systeem voor reisinformatie en -autorisatie (ETIAS) en tot wijziging van de Verordeningen (EU) nr. 515/2014, (EU) 2016/399, (EU) 2016/794 en (EU) 2016/1624 (COM(2016) 731 final — 2016/357(COD))

(COM(2016) 731 final — 2016/357(COD))

28

2017/C 246/06

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad inzake de governance van de energie-unie, tot wijziging van Richtlijn 94/22/EG, Richtlijn 98/70/EG, Richtlijn 2009/31/EG, Verordening (EG) nr. 663/2009, Verordening (EG) nr. 715/2009, Richtlijn 2009/73/EG, Richtlijn 2009/119/EG van de Raad, Richtlijn 2010/31/EU, Richtlijn 2012/27/EU, Richtlijn 2013/30/EU en Richtlijn (EU) 2015/652 van de Raad en tot intrekking van Verordening (EU) nr. 525/2013 (COM(2016) 759 final — 2016/0375/(COD))

(COM(2016) 759 final — 2016/0375/(COD))

34

2017/C 246/07

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad houdende wijziging van Richtlijn 2012/27/EU betreffende energie-efficiëntie (COM(2016) 761 final — 2016/0376 (COD))

(COM(2016) 761 final — 2016/0376 (COD))

42

2017/C 246/08

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Richtlijn 2010/31/EU betreffende de energieprestatie van gebouwen (COM(2016) 765 final — 2016/0381 (COD))

(COM(2016) 765 final — 2016/0381 (COD))

48

2017/C 246/09

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad ter bevordering van het gebruik van energie uit hernieuwbare bronnen (herschikking) (COM(2016) 767 final — 2016/0382 (COD))

(COM(2016) 767 final — 2016/0382 (COD))

55

2017/C 246/10

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s en de Europese Investeringsbank — Schone energie voor alle Europeanen (COM(2016) 860 final)

(COM(2016) 860 final)

64

2017/C 246/11

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een nieuwe Europese consensus over ontwikkeling — Onze wereld, onze waardigheid, onze toekomst (COM(2016) 740 final)

(COM(2016) 740 final)

71

---

| NL | |
| --- | --- |

NL

---

I Resoluties, aanbevelingen en adviezen

ADVIEZEN

Europees Economisch en Sociaal Comité

525e zitting van het EESC van 26 en 27 April 2017

| 28.7.2017 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 246/1 |
| --- | --- | --- | --- |

28.7.2017

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 246/1

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over vrouwen en vervoer — Platform voor verandering

(verkennend advies op verzoek van de Europese Commissie)

(2017/C 246/01)

| Rapporteur: | Madi SHARMA |
| --- | --- |

Rapporteur:

Madi SHARMA

| Raadpleging | Europese Commissie, 13.10.2016 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij |
| Goedkeuring door de afdeling | 11.4.2017 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 26.4.2017 |
| Zitting nr. | 525 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 148/0/2 |

Raadpleging

Europese Commissie, 13.10.2016

Rechtsgrondslag

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij

Goedkeuring door de afdeling

11.4.2017

Goedkeuring door de voltallige vergadering

26.4.2017

Zitting nr.

525

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

148/0/2

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) beschikt over ruime ervaring op het gebied van vervoersbeleid en houdt zich sinds kort ook bezig met de genderdimensie in deze van oudsher door mannen gedomineerde sector (zie advies TEN/573 Vrouwen en vervoer) (1). Als EU-instelling die het maatschappelijk middenveld vertegenwoordigt is het EESC bedreven in het voeren van dialoog en overleg over wetgevende maatregelen. |
| --- | --- |

1.1.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) beschikt over ruime ervaring op het gebied van vervoersbeleid en houdt zich sinds kort ook bezig met de genderdimensie in deze van oudsher door mannen gedomineerde sector (zie advies TEN/573 Vrouwen en vervoer) (1). Als EU-instelling die het maatschappelijk middenveld vertegenwoordigt is het EESC bedreven in het voeren van dialoog en overleg over wetgevende maatregelen.

| 1.2. | Het Comité is ervan overtuigd dat stakeholdersplatforms daadwerkelijk verandering in gang kunnen zetten, op voorwaarde dat:






  — | instellingen, ondernemingen en verenigingen die met vergelijkbare problemen kampen ervaringen kunnen uitwisselen; |
| --- | --- | --- |

1.2.

Het Comité is ervan overtuigd dat stakeholdersplatforms daadwerkelijk verandering in gang kunnen zetten, op voorwaarde dat:

—

instellingen, ondernemingen en verenigingen die met vergelijkbare problemen kampen ervaringen kunnen uitwisselen;

| — | de betrokkenen worden aangemoedigd hun verantwoordelijkheid te nemen en uitdagingen aan te gaan; |
| --- | --- |

—

de betrokkenen worden aangemoedigd hun verantwoordelijkheid te nemen en uitdagingen aan te gaan;

| — | de problemen bij de wortel worden aangepakt; |
| --- | --- |

—

de problemen bij de wortel worden aangepakt;

| — | zij zich richten op Smart-doelstellingen (specifiek, meetbaar, acceptabel, realistisch en tijdgebonden); |
| --- | --- |

—

zij zich richten op Smart-doelstellingen (specifiek, meetbaar, acceptabel, realistisch en tijdgebonden);

| — | op feiten gebaseerde activiteiten worden opgezet en verspreid; |
| --- | --- |

—

op feiten gebaseerde activiteiten worden opgezet en verspreid;

| — | er wordt gewerkt aan instrumenten en hulpmiddelen die door anderen kunnen worden overgenomen; |
| --- | --- |

—

er wordt gewerkt aan instrumenten en hulpmiddelen die door anderen kunnen worden overgenomen;

| — | Europese platforms navolging krijgen op nationaal en ook regionaal niveau, zodat soortgelijke problemen in de lidstaten kunnen worden aangepakt; |
| --- | --- |

—

Europese platforms navolging krijgen op nationaal en ook regionaal niveau, zodat soortgelijke problemen in de lidstaten kunnen worden aangepakt;

| — | er informatie beschikbaar is over initiatieven in andere sectoren die met dit soort problemen te maken krijgen. |
| --- | --- |

—

er informatie beschikbaar is over initiatieven in andere sectoren die met dit soort problemen te maken krijgen.

| 1.3. | Het EESC stelt voor een EU-platform voor verandering (het platform) op te richten, dat zich zou bezighouden met gendergelijkheid in het vervoer en zich in een eerste fase voornamelijk zou richten op de arbeidsparticipatie van vrouwen in de sector. In een later stadium zouden „vrouwelijke gebruikers” als doelgroep kunnen worden toegevoegd. Onder vervoer vallen lucht- en zeevaart, weg- en spoorvervoer, binnenvaart en logistiek. Het platform zou met name — maar niet exclusief — bestaan uit vertegenwoordigers op EU- en nationaal niveau van beleidsmakers, de vervoerssector en zijn vakbonden, media, reizigersorganisaties en ngo’s die bereid zijn daadwerkelijk de strijd aan te gaan tegen genderongelijkheid in het vervoer. |
| --- | --- |

1.3.

Het EESC stelt voor een EU-platform voor verandering (het platform) op te richten, dat zich zou bezighouden met gendergelijkheid in het vervoer en zich in een eerste fase voornamelijk zou richten op de arbeidsparticipatie van vrouwen in de sector. In een later stadium zouden „vrouwelijke gebruikers” als doelgroep kunnen worden toegevoegd. Onder vervoer vallen lucht- en zeevaart, weg- en spoorvervoer, binnenvaart en logistiek. Het platform zou met name — maar niet exclusief — bestaan uit vertegenwoordigers op EU- en nationaal niveau van beleidsmakers, de vervoerssector en zijn vakbonden, media, reizigersorganisaties en ngo’s die bereid zijn daadwerkelijk de strijd aan te gaan tegen genderongelijkheid in het vervoer.

| 1.4. | Het EESC wil hier een lans breken voor de uitvoering van genderbewust beleid aan de hand van een aantal duidelijke doelstellingen: bij de oprichting van het platform moeten de leden de taakomschrijving en werkingssfeer vastleggen, inclusief een reeks indicatoren. Hiermee kan de sector laten zien hoe via partnerschap en overleg tot stand gekomen nieuwe initiatieven in heel Europa kunnen worden overgenomen. |
| --- | --- |

1.4.

Het EESC wil hier een lans breken voor de uitvoering van genderbewust beleid aan de hand van een aantal duidelijke doelstellingen: bij de oprichting van het platform moeten de leden de taakomschrijving en werkingssfeer vastleggen, inclusief een reeks indicatoren. Hiermee kan de sector laten zien hoe via partnerschap en overleg tot stand gekomen nieuwe initiatieven in heel Europa kunnen worden overgenomen.

| 1.5. | Het platform moet de nodige flexibiliteit aan de dag leggen en zich kunnen aanpassen aan alle dimensies van de sector en alle bestuursniveaus. Het moet transparantie en verantwoordingsplicht hoog in het vaandel voeren. Monitoring, evaluatie en jaarlijkse herziening zijn van cruciaal belang voor de geloofwaardigheid en het welslagen van het platform. |
| --- | --- |

1.5.

Het platform moet de nodige flexibiliteit aan de dag leggen en zich kunnen aanpassen aan alle dimensies van de sector en alle bestuursniveaus. Het moet transparantie en verantwoordingsplicht hoog in het vaandel voeren. Monitoring, evaluatie en jaarlijkse herziening zijn van cruciaal belang voor de geloofwaardigheid en het welslagen van het platform.

| 1.6. | Het platform kan enkel uitgroeien tot een succes als de leden zich ten volle betrokken voelen; het EESC stelt daarom voor dat het een eigen website krijgt, met een lijst van de leden en hun activiteiten en een gegevensbank van de acties, aanbevelingen, de monitoring en de evaluaties; bedoeling is dat derde partijen deze gegevens kunnen gebruiken als bron van informatie en inspiratie. |
| --- | --- |

1.6.

Het platform kan enkel uitgroeien tot een succes als de leden zich ten volle betrokken voelen; het EESC stelt daarom voor dat het een eigen website krijgt, met een lijst van de leden en hun activiteiten en een gegevensbank van de acties, aanbevelingen, de monitoring en de evaluaties; bedoeling is dat derde partijen deze gegevens kunnen gebruiken als bron van informatie en inspiratie.

2.   Achtergrond

| 2.1. | Er zijn opvallend weinig vrouwen werkzaam in de vervoerssector. In 2013 bestond het aantal werknemers in de vervoersector in de EU voor 78 % uit mannen. Om het genderevenwicht in de sector te verbeteren is het van essentieel belang dat er meer vrouwen worden aangetrokken, om zo het vervoer gebruiksvriendelijker te maken en het tekort aan arbeidskrachten en andere problemen op personeelsgebied op te vangen (een derde van alle werknemers in het vervoer is vijftigplusser). |
| --- | --- |

2.1.

Er zijn opvallend weinig vrouwen werkzaam in de vervoerssector. In 2013 bestond het aantal werknemers in de vervoersector in de EU voor 78 % uit mannen. Om het genderevenwicht in de sector te verbeteren is het van essentieel belang dat er meer vrouwen worden aangetrokken, om zo het vervoer gebruiksvriendelijker te maken en het tekort aan arbeidskrachten en andere problemen op personeelsgebied op te vangen (een derde van alle werknemers in het vervoer is vijftigplusser).

| 2.2. | Op 1 juli 2015 heeft het EESC een verkennend advies over „Vrouwen en vervoer” goedgekeurd; in april 2016 nam het deel aan een follow-upevenement dat werd georganiseerd door de commissarissen Julc en Jourova. Vervolgens heeft DG MOVE diverse deskundigengroepen geraadpleegd, waarbij werd gesproken over de huidige uitdagingen en aanbevelingen werden geformuleerd. De vertegenwoordiger van het EESC heeft bij deze gelegenheid geopperd om een „Platform voor verandering” in het leven te roepen; dat idee kreeg bijval van de Commissie omdat het een goede manier zou zijn om aan te zetten tot concrete en zichtbare maatregelen ter bevordering van gendergelijkheid in het vervoer. In een brief d.d. 13 oktober 2016 verklaarde vicevoorzitter Frans Timmermans dat „een dergelijk platform in de tweede helft van 2017 tijdens een gezamenlijk evenement van het EESC en de Commissie zou kunnen worden opgezet”. |
| --- | --- |

2.2.

Op 1 juli 2015 heeft het EESC een verkennend advies over „Vrouwen en vervoer” goedgekeurd; in april 2016 nam het deel aan een follow-upevenement dat werd georganiseerd door de commissarissen Julc en Jourova. Vervolgens heeft DG MOVE diverse deskundigengroepen geraadpleegd, waarbij werd gesproken over de huidige uitdagingen en aanbevelingen werden geformuleerd. De vertegenwoordiger van het EESC heeft bij deze gelegenheid geopperd om een „Platform voor verandering” in het leven te roepen; dat idee kreeg bijval van de Commissie omdat het een goede manier zou zijn om aan te zetten tot concrete en zichtbare maatregelen ter bevordering van gendergelijkheid in het vervoer. In een brief d.d. 13 oktober 2016 verklaarde vicevoorzitter Frans Timmermans dat „een dergelijk platform in de tweede helft van 2017 tijdens een gezamenlijk evenement van het EESC en de Commissie zou kunnen worden opgezet”.

3.   Platform voor verandering

| 3.1. | De Commissie beschikt over een hele waaier aan instrumenten en activiteiten voor overleg met belanghebbenden. Bij de oprichting van een platform voor verandering zou een aantal doelstellingen moeten worden vastgelegd, die door middel van vrijwillige, concrete en meetbare acties kunnen worden verwezenlijkt. Het platform voor voeding, lichaamsbeweging en gezondheid van DG SANTE is in dit verband een mooi voorbeeld. |
| --- | --- |

3.1.

De Commissie beschikt over een hele waaier aan instrumenten en activiteiten voor overleg met belanghebbenden. Bij de oprichting van een platform voor verandering zou een aantal doelstellingen moeten worden vastgelegd, die door middel van vrijwillige, concrete en meetbare acties kunnen worden verwezenlijkt. Het platform voor voeding, lichaamsbeweging en gezondheid van DG SANTE is in dit verband een mooi voorbeeld.

| 3.2. | Het EESC zou DG MOVE dan ook willen voorstellen een EU-stakeholdersplatform in het leven te roepen dat concrete toezeggingen kan waarmaken op het gebied van meer werkgelegenheidskansen voor vrouwen en gendergelijkheid in de vervoerssector, zodat meer vrouwen toegang krijgen tot de sector en economische, sociale en duurzame groei wordt gestimuleerd. Een dergelijk platform dient aan de volgende voorwaarden te beantwoorden:






  — | de leden voldoen aan een aantal criteria inzake hun aanwijzing en gedrag; |
| --- | --- | --- |

3.2.

Het EESC zou DG MOVE dan ook willen voorstellen een EU-stakeholdersplatform in het leven te roepen dat concrete toezeggingen kan waarmaken op het gebied van meer werkgelegenheidskansen voor vrouwen en gendergelijkheid in de vervoerssector, zodat meer vrouwen toegang krijgen tot de sector en economische, sociale en duurzame groei wordt gestimuleerd. Een dergelijk platform dient aan de volgende voorwaarden te beantwoorden:

—

de leden voldoen aan een aantal criteria inzake hun aanwijzing en gedrag;

| — | de acties stroken met de bij de oprichting van het platform vastgelegde doelstellingen en reikwijdte; |
| --- | --- |

—

de acties stroken met de bij de oprichting van het platform vastgelegde doelstellingen en reikwijdte;

| — | de verbintenissen worden bekendgemaakt en de naleving ervan geëvalueerd, zodat de uitwisseling van informatie verzekerd is. |
| --- | --- |

—

de verbintenissen worden bekendgemaakt en de naleving ervan geëvalueerd, zodat de uitwisseling van informatie verzekerd is.

| 3.3. | Het Comité raadt DG MOVE aan om de volgende stappen en elementen in overweging te nemen (hieronder in detail uiteengezet):






  I. | Fase I — Voorbereiding — In kaart brengen welke stakeholders bereid zouden zijn deel te nemen en een dialoog opstarten om belangen, hoofddoelstellingen, mandaat en toepassingsgebied in kaart te brengen. |
| --- | --- | --- |

3.3.

Het Comité raadt DG MOVE aan om de volgende stappen en elementen in overweging te nemen (hieronder in detail uiteengezet):

I.

Fase I — Voorbereiding — In kaart brengen welke stakeholders bereid zouden zijn deel te nemen en een dialoog opstarten om belangen, hoofddoelstellingen, mandaat en toepassingsgebied in kaart te brengen.

| II. | Fase II — Ontwikkeling — In overleg met de stakeholders blauwdrukken opstellen (voor latere goedkeuring) van de intentieverklaring, het mandaat, het toepassingsgebied en de doelstellingen. Daarnaast moet een tijdschema worden vastgelegd, en moet worden gekeken naar mogelijke financieringsbronnen en instrumenten ter ondersteuning van de secretariaatswerkzaamheden en de IT-diensten. |
| --- | --- |

II.

Fase II — Ontwikkeling — In overleg met de stakeholders blauwdrukken opstellen (voor latere goedkeuring) van de intentieverklaring, het mandaat, het toepassingsgebied en de doelstellingen. Daarnaast moet een tijdschema worden vastgelegd, en moet worden gekeken naar mogelijke financieringsbronnen en instrumenten ter ondersteuning van de secretariaatswerkzaamheden en de IT-diensten.

| III. | Fase III — Tenuitvoerlegging — Er moet een plechtige opening worden georganiseerd waaraan wordt deelgenomen door de bevoegde commissaris en waarop de deelnemers afspraken maken over de definities, het mandaat en het toepassingsgebied en concrete aanbevelingen voor actie doen. Er wordt van gedachten gewisseld over Smart-doelstellingen, indicatoren, genderbewuste communicatie, monitoring, evaluatie, publicatie en verspreiding. |
| --- | --- |

III.

Fase III — Tenuitvoerlegging — Er moet een plechtige opening worden georganiseerd waaraan wordt deelgenomen door de bevoegde commissaris en waarop de deelnemers afspraken maken over de definities, het mandaat en het toepassingsgebied en concrete aanbevelingen voor actie doen. Er wordt van gedachten gewisseld over Smart-doelstellingen, indicatoren, genderbewuste communicatie, monitoring, evaluatie, publicatie en verspreiding.

| IV. | Fase IV — Duurzaamheid — Er moeten indicatoren en doelstellingen worden vastgelegd en er moet duidelijkheid komen over de huidige middelen, de jaarlijkse evaluatie en mechanismen voor feedback. Er moet worden bekeken hoe de continuïteit van de toezeggingen en de inzet van nieuwe partners kunnen worden verzekerd. |
| --- | --- |

IV.

Fase IV — Duurzaamheid — Er moeten indicatoren en doelstellingen worden vastgelegd en er moet duidelijkheid komen over de huidige middelen, de jaarlijkse evaluatie en mechanismen voor feedback. Er moet worden bekeken hoe de continuïteit van de toezeggingen en de inzet van nieuwe partners kunnen worden verzekerd.

4.   De rol van de EU-instellingen

| 4.1. | Voorzitter Juncker zet zich in voor groei en banen, en het Maltese voorzitterschap heeft daarnaast gendergelijkheid uitgeroepen tot een van zijn prioriteiten. Het platform zou de traditionele beleidsvorming een Europese meerwaarde kunnen bieden, waarbij de aandacht specifiek uitgaat naar een unieke uitdaging op EU-niveau, nl. „Kansen via gendergelijkheid in de Europese vervoerssector”. Dankzij deze doelgerichtheid worden ook relevante stakeholders die anders niet met de Commissie in contact zouden komen, bij het proces betrokken. Op die manier kan het platform de werkzaamheden van de EU-instellingen aanvullen. |
| --- | --- |

4.1.

Voorzitter Juncker zet zich in voor groei en banen, en het Maltese voorzitterschap heeft daarnaast gendergelijkheid uitgeroepen tot een van zijn prioriteiten. Het platform zou de traditionele beleidsvorming een Europese meerwaarde kunnen bieden, waarbij de aandacht specifiek uitgaat naar een unieke uitdaging op EU-niveau, nl. „Kansen via gendergelijkheid in de Europese vervoerssector”. Dankzij deze doelgerichtheid worden ook relevante stakeholders die anders niet met de Commissie in contact zouden komen, bij het proces betrokken. Op die manier kan het platform de werkzaamheden van de EU-instellingen aanvullen.

| 4.2. | Het is van groot belang dat DG MOVE het voortouw neemt en dat de bevoegde commissaris het platform bijstaat, bijvoorbeeld door aanwezig te zijn bij de plechtige opening en de vergaderingen bij te wonen. De leden, die zich vrijwillig inzetten voor het platform, zullen zich er zo van bewust worden dat het een voorrecht is een dergelijke rol te spelen. Het is dan ook van cruciaal belang dat het leidinggevende personeel van DG MOVE beschikbaar en bereikbaar is. Tevens is het belangrijk dat EU-instellingen die willen deelnemen aan het platform bereid moeten zijn voorstellen te doen voor gerichte acties. |
| --- | --- |

4.2.

Het is van groot belang dat DG MOVE het voortouw neemt en dat de bevoegde commissaris het platform bijstaat, bijvoorbeeld door aanwezig te zijn bij de plechtige opening en de vergaderingen bij te wonen. De leden, die zich vrijwillig inzetten voor het platform, zullen zich er zo van bewust worden dat het een voorrecht is een dergelijke rol te spelen. Het is dan ook van cruciaal belang dat het leidinggevende personeel van DG MOVE beschikbaar en bereikbaar is. Tevens is het belangrijk dat EU-instellingen die willen deelnemen aan het platform bereid moeten zijn voorstellen te doen voor gerichte acties.

| 4.3. | De verspreiding van de voornaamste bevindingen op nationaal niveau moet op de eerste plaats worden overgelaten aan de EU-instellingen en vertegenwoordigers van de ministeries van Vervoer (lidstaten). Het EESC pleit dan ook voor de oprichting van een groep op hoog niveau, die een en ander overzichtelijk kan maken voor regeringen en beleidsmakers; daartoe moet een mechanisme voor de verspreiding van goede praktijken in het leven worden geroepen, moeten meer partnerschappen worden aangegaan en moet de relatie tussen beleidsmakers en het platform worden verbeterd. Dergelijke stakeholders die tevens lid willen worden van het platform moeten zich ertoe verbinden ook concrete maatregelen te nemen. |
| --- | --- |

4.3.

De verspreiding van de voornaamste bevindingen op nationaal niveau moet op de eerste plaats worden overgelaten aan de EU-instellingen en vertegenwoordigers van de ministeries van Vervoer (lidstaten). Het EESC pleit dan ook voor de oprichting van een groep op hoog niveau, die een en ander overzichtelijk kan maken voor regeringen en beleidsmakers; daartoe moet een mechanisme voor de verspreiding van goede praktijken in het leven worden geroepen, moeten meer partnerschappen worden aangegaan en moet de relatie tussen beleidsmakers en het platform worden verbeterd. Dergelijke stakeholders die tevens lid willen worden van het platform moeten zich ertoe verbinden ook concrete maatregelen te nemen.

| 4.4. | DG MOVE zou verantwoordelijk moeten zijn voor de werking van het platform en voor de toewijzing van de financiële middelen, het secretariaat en andere hulpmiddelen. Andere EU-instellingen kunnen de stakeholders via hun netwerken aanbevelingen verstrekken, en zouden kunnen zorgen voor zalen, vertaling en vertolking. Verder kan worden gedacht aan financiering via de leden van het platform. |
| --- | --- |

4.4.

DG MOVE zou verantwoordelijk moeten zijn voor de werking van het platform en voor de toewijzing van de financiële middelen, het secretariaat en andere hulpmiddelen. Andere EU-instellingen kunnen de stakeholders via hun netwerken aanbevelingen verstrekken, en zouden kunnen zorgen voor zalen, vertaling en vertolking. Verder kan worden gedacht aan financiering via de leden van het platform.

| 4.5. | Een grote kostenpost is het centrale communicatie-instrument, te weten de website en databank, met inbegrip van het onderhoud. Diverse EU-organen beschikken echter al over dergelijke onlinehulpmiddelen, en het is niet ondenkbaar dat DG MOVE een bestaande template zal kunnen aanpassen. |
| --- | --- |

4.5.

Een grote kostenpost is het centrale communicatie-instrument, te weten de website en databank, met inbegrip van het onderhoud. Diverse EU-organen beschikken echter al over dergelijke onlinehulpmiddelen, en het is niet ondenkbaar dat DG MOVE een bestaande template zal kunnen aanpassen.

5.   Lidmaatschap

| 5.1. | Het platform is geen praatgroep: bedoeling is dat stakeholders er met elkaar discussiëren over de uitdagingen en kansen voor vrouwen in de vervoerssector, om vervolgens te besluiten tot controleerbare maatregelen. Om na te gaan in hoeverre leden betrokken zijn en invloed hebben kan het helpen te kijken naar de belangengroep waartoe zij behoren. De leden die rechtstreeks te maken krijgen met de industriële uitdagingen van dit moment zullen ook de grootste betrokkenheid tonen. |
| --- | --- |

5.1.

Het platform is geen praatgroep: bedoeling is dat stakeholders er met elkaar discussiëren over de uitdagingen en kansen voor vrouwen in de vervoerssector, om vervolgens te besluiten tot controleerbare maatregelen. Om na te gaan in hoeverre leden betrokken zijn en invloed hebben kan het helpen te kijken naar de belangengroep waartoe zij behoren. De leden die rechtstreeks te maken krijgen met de industriële uitdagingen van dit moment zullen ook de grootste betrokkenheid tonen.

| 5.2. | Stakeholders uit de volgende sectoren op Europees en nationaal niveau kunnen deelnemen aan het platform: industrie, verenigingen van kleine en middelgrote ondernemingen, vakbonden (sociale partners), inclusief organisaties die vrouwen vertegenwoordigen, overheidsinstanties, met inbegrip van organen die inspraak hebben in aankopen en aanbestedingen, bijvoorbeeld de EBWO; ngo’s, met inbegrip van overkoepelende verenigingen voor vrouwenrechten en gelijke kansen, media, denktanks, universiteiten en onderzoekinstituten. |
| --- | --- |

5.2.

Stakeholders uit de volgende sectoren op Europees en nationaal niveau kunnen deelnemen aan het platform: industrie, verenigingen van kleine en middelgrote ondernemingen, vakbonden (sociale partners), inclusief organisaties die vrouwen vertegenwoordigen, overheidsinstanties, met inbegrip van organen die inspraak hebben in aankopen en aanbestedingen, bijvoorbeeld de EBWO; ngo’s, met inbegrip van overkoepelende verenigingen voor vrouwenrechten en gelijke kansen, media, denktanks, universiteiten en onderzoekinstituten.

| 5.3. | Tevens kan occasionele deelname aan het forum worden overwogen van: 1) mensen die geen lid zijn van het platform maar betrokken zijn bij de uitwerking van de verbintenissen, en 2) besluitvormers en mensen met invloed, inclusief vertegenwoordigers van EU-instellingen en nationale overheden. |
| --- | --- |

5.3.

Tevens kan occasionele deelname aan het forum worden overwogen van: 1) mensen die geen lid zijn van het platform maar betrokken zijn bij de uitwerking van de verbintenissen, en 2) besluitvormers en mensen met invloed, inclusief vertegenwoordigers van EU-instellingen en nationale overheden.

| 5.4. | Lidmaatschap van het platform is gratis; de criteria en het mandaat zijn vast omschreven. In een eerste fase wordt niet voorzien in terugbetaling van kosten die samenhangen met de activiteiten van de leden of hun lidmaatschap. |
| --- | --- |

5.4.

Lidmaatschap van het platform is gratis; de criteria en het mandaat zijn vast omschreven. In een eerste fase wordt niet voorzien in terugbetaling van kosten die samenhangen met de activiteiten van de leden of hun lidmaatschap.

| 5.5. | Deelnemers aan het forum zouden zich aan de volgende beginselen moeten houden:






  — | Inclusieve participatie; |
| --- | --- | --- |

5.5.

Deelnemers aan het forum zouden zich aan de volgende beginselen moeten houden:

—

Inclusieve participatie;

| — | Transparantie, openheid en verantwoordingsplicht; |
| --- | --- |

—

Transparantie, openheid en verantwoordingsplicht;

| — | Respect voor verschillen en proportionaliteit; |
| --- | --- |

—

Respect voor verschillen en proportionaliteit;

| — | Gebruik van Smart-doelstellingen met het oog op samenhang. |
| --- | --- |

—

Gebruik van Smart-doelstellingen met het oog op samenhang.

6.   Doel en reikwijdte van het platform

| 6.1. | Algemene doelstelling van het platform zou kunnen zijn om de deelname van vrouwen te vergroten en gendergelijkheid in de vervoerssector te verbeteren door meer kansen te bieden aan vrouwen, door vrouwen gerunde bedrijven en vrouwelijke managers, en door de algemene arbeidsomstandigheden in de sector te verbeteren, wat uiteindelijk ook voordelig zou zijn voor de werkgelegenheid, integratie, innovatie, duurzaamheid en groei. De nadruk moet komen te liggen op gendergelijkheid, wat bevorderlijk zou zijn voor de werkgelegenheid en zou helpen verschillen te overbruggen. Deze doelstelling kan onder meer worden bereikt door te streven naar betere banen en arbeidsomstandigheden voor allen; daarnaast is het zaak intimidatie en gendergerelateerd geweld aan te pakken, de balans tussen werk en gezins- en privéleven te verbeteren, het aantal vrouwen in bestuursfuncties te verhogen en het imago van de sector te verbeteren, om zo meer vrouwelijke werknemers, ondernemers, academici en innovators aan te trekken. In een later stadium zou het platform ook aandacht kunnen besteden aan zaken als de verbetering van de gebruikerservaring en zou het zich kunnen richten op maatregelen voor vrouwelijke gebruikers. |
| --- | --- |

6.1.

Algemene doelstelling van het platform zou kunnen zijn om de deelname van vrouwen te vergroten en gendergelijkheid in de vervoerssector te verbeteren door meer kansen te bieden aan vrouwen, door vrouwen gerunde bedrijven en vrouwelijke managers, en door de algemene arbeidsomstandigheden in de sector te verbeteren, wat uiteindelijk ook voordelig zou zijn voor de werkgelegenheid, integratie, innovatie, duurzaamheid en groei. De nadruk moet komen te liggen op gendergelijkheid, wat bevorderlijk zou zijn voor de werkgelegenheid en zou helpen verschillen te overbruggen. Deze doelstelling kan onder meer worden bereikt door te streven naar betere banen en arbeidsomstandigheden voor allen; daarnaast is het zaak intimidatie en gendergerelateerd geweld aan te pakken, de balans tussen werk en gezins- en privéleven te verbeteren, het aantal vrouwen in bestuursfuncties te verhogen en het imago van de sector te verbeteren, om zo meer vrouwelijke werknemers, ondernemers, academici en innovators aan te trekken. In een later stadium zou het platform ook aandacht kunnen besteden aan zaken als de verbetering van de gebruikerservaring en zou het zich kunnen richten op maatregelen voor vrouwelijke gebruikers.

| 6.2. | Het Comité beveelt aan om bij de verwezenlijking van bovenstaande doelstellingen met name gebruik te maken van genderbewust beleid en genderbewuste budgettering. Over dit nieuwe begrip bestaan nog heel wat misverstanden: genderbudgettering houdt geen toename van de totale uitgaven in, maar betekent dat nieuwe prioriteiten worden gesteld en dat de uitgaven opnieuw worden verdeeld over de verschillende programma’s, afdelingen en diensten. Genderbudgettering schept duidelijkheid en creëert mechanismen om een overkoepelende en sectoroverschrijdende aanpak van het streven naar gendergelijkheid mogelijk te maken. |
| --- | --- |

6.2.

Het Comité beveelt aan om bij de verwezenlijking van bovenstaande doelstellingen met name gebruik te maken van genderbewust beleid en genderbewuste budgettering. Over dit nieuwe begrip bestaan nog heel wat misverstanden: genderbudgettering houdt geen toename van de totale uitgaven in, maar betekent dat nieuwe prioriteiten worden gesteld en dat de uitgaven opnieuw worden verdeeld over de verschillende programma’s, afdelingen en diensten. Genderbudgettering schept duidelijkheid en creëert mechanismen om een overkoepelende en sectoroverschrijdende aanpak van het streven naar gendergelijkheid mogelijk te maken.

| 6.3. | Toepassingsgebied en prioriteiten moeten stroken met EU-beleid en -wetgeving en er moet worden vastgehouden aan de dialoog met de sociale partners. Het platform moet top-down- en bottom-upbenaderingen combineren om maatregelen van de particuliere sector én overheidsbeleid te steunen; wetgevingswijzigingen moeten worden vermeden. Het platform moet door alle partijen worden gezien als een positieve en noodzakelijke investering. |
| --- | --- |

6.3.

Toepassingsgebied en prioriteiten moeten stroken met EU-beleid en -wetgeving en er moet worden vastgehouden aan de dialoog met de sociale partners. Het platform moet top-down- en bottom-upbenaderingen combineren om maatregelen van de particuliere sector én overheidsbeleid te steunen; wetgevingswijzigingen moeten worden vermeden. Het platform moet door alle partijen worden gezien als een positieve en noodzakelijke investering.

| 6.4. | Voordeel van de participatie van belanghebbenden is dat deze erop gericht is:






  — | de stakeholders de kans te geven om standpunten, behoeften en kennis uit te wisselen; |
| --- | --- | --- |

6.4.

Voordeel van de participatie van belanghebbenden is dat deze erop gericht is:

—

de stakeholders de kans te geven om standpunten, behoeften en kennis uit te wisselen;

| — | de gemeenschappelijke doelstellingen in kaart te brengen; |
| --- | --- |

—

de gemeenschappelijke doelstellingen in kaart te brengen;

| — | alle deelnemers te betrekken bij het vastleggen, uitwerken en uitvoeren van de maatregelen, zodat zij hun stempel kunnen drukken op de resultaten; |
| --- | --- |

—

alle deelnemers te betrekken bij het vastleggen, uitwerken en uitvoeren van de maatregelen, zodat zij hun stempel kunnen drukken op de resultaten;

| — | het onderlinge begrip te vergroten, zodat de kans op conflicten kleiner wordt, de standpunten beter bij elkaar aansluiten en er vlotter wordt samengewerkt; |
| --- | --- |

—

het onderlinge begrip te vergroten, zodat de kans op conflicten kleiner wordt, de standpunten beter bij elkaar aansluiten en er vlotter wordt samengewerkt;

| — | de partijen nauwer bij een en ander te betrekken, zodat hun inzet sterker wordt en zij zich meer verantwoordelijk gaan voelen; |
| --- | --- |

—

de partijen nauwer bij een en ander te betrekken, zodat hun inzet sterker wordt en zij zich meer verantwoordelijk gaan voelen;

| — | toe te zien op de duurzaamheid van de plannen en bijbehorende beslissingen; |
| --- | --- |

—

toe te zien op de duurzaamheid van de plannen en bijbehorende beslissingen;

| — | ervoor te zorgen dat bij de besluitvorming en uitvoering wordt uitgegaan van flexibiliteit en autonomie. |
| --- | --- |

—

ervoor te zorgen dat bij de besluitvorming en uitvoering wordt uitgegaan van flexibiliteit en autonomie.

| 6.5. | Het platform zou zich met name moeten richten op de volgende activiteiten:






  — | verzamelen van gegevens en vaststellen van kernindicatoren voor het in kaart brengen en ontmantelen van barrières en stereotypen; |
| --- | --- | --- |

6.5.

Het platform zou zich met name moeten richten op de volgende activiteiten:

—

verzamelen van gegevens en vaststellen van kernindicatoren voor het in kaart brengen en ontmantelen van barrières en stereotypen;

| — | ervoor zorgen dat vrouwen zichtbaar zijn en een rol spelen in het beleid, de besluitvorming en de planning, en zich niet beperken tot administratieve taken; |
| --- | --- |

—

ervoor zorgen dat vrouwen zichtbaar zijn en een rol spelen in het beleid, de besluitvorming en de planning, en zich niet beperken tot administratieve taken;

| — | mannen én vrouwen proactief betrekken bij het creëren van een betere werkomgeving: voorzieningen, gelijk loon voor gelijk werk, opleiding, evenwicht tussen werk en gezins- en privéleven enz.; |
| --- | --- |

—

mannen én vrouwen proactief betrekken bij het creëren van een betere werkomgeving: voorzieningen, gelijk loon voor gelijk werk, opleiding, evenwicht tussen werk en gezins- en privéleven enz.;

| — | trachten meer vrouwen aan het werk te krijgen, en maatregelen nemen om de kwaliteit van banen te verbeteren én meer banen te creëren, met name door te kijken naar de aanwervingsprocedures; |
| --- | --- |

—

trachten meer vrouwen aan het werk te krijgen, en maatregelen nemen om de kwaliteit van banen te verbeteren én meer banen te creëren, met name door te kijken naar de aanwervingsprocedures;

| — | eventuele wettelijke barrières die vrouwen de toegang tot bepaalde banen ontzeggen, onder de loep nemen; |
| --- | --- |

—

eventuele wettelijke barrières die vrouwen de toegang tot bepaalde banen ontzeggen, onder de loep nemen;

| — | universiteiten en arbeidsbureaus nauwer betrekken bij het promoten van het brede karakter van de sector, die ook raakvlakken heeft met technologie, O&O en techniek; mensen met beperkte vaardigheden moet meer opleidingsmogelijkheden worden aangeboden; |
| --- | --- |

—

universiteiten en arbeidsbureaus nauwer betrekken bij het promoten van het brede karakter van de sector, die ook raakvlakken heeft met technologie, O&O en techniek; mensen met beperkte vaardigheden moet meer opleidingsmogelijkheden worden aangeboden;

| — | de rol van vrouwen in het bedrijfsleven proactief promoten; |
| --- | --- |

—

de rol van vrouwen in het bedrijfsleven proactief promoten;

| — | vrouwen weerbaarder maken en de sector handvatten aanreiken om inclusiever te worden; |
| --- | --- |

—

vrouwen weerbaarder maken en de sector handvatten aanreiken om inclusiever te worden;

| — | meer aandacht besteden aan onderwijs en beroepsopleiding voor vrouwen, gedurende hun hele leven; |
| --- | --- |

—

meer aandacht besteden aan onderwijs en beroepsopleiding voor vrouwen, gedurende hun hele leven;

| — | voorkomen van geweld, intimidatie en discriminatie op het werk. |
| --- | --- |

—

voorkomen van geweld, intimidatie en discriminatie op het werk.

| 6.6. | Naarmate het platform zich uitbreidt kan het zich — eventueel met een beperkt aantal leden — richten op bepaalde sleutelgebieden. Dat is een logisch gevolg van de diversiteit van de vervoerssector. Er zouden dan ook subcomités kunnen worden opgericht die zich zouden bezighouden met bepaalde belangrijke thema’s. |
| --- | --- |

6.6.

Naarmate het platform zich uitbreidt kan het zich — eventueel met een beperkt aantal leden — richten op bepaalde sleutelgebieden. Dat is een logisch gevolg van de diversiteit van de vervoerssector. Er zouden dan ook subcomités kunnen worden opgericht die zich zouden bezighouden met bepaalde belangrijke thema’s.

7.   Richtsnoeren voor het vaststellen van prioriteiten en maatregelen die daarbij aansluiten

| 7.1. | Het is aan de leden van het platform zelf om de prioriteiten vast te leggen. Het kan gebeuren dat stakeholders alleen kijken naar hun eigen belangen: er moet dan ook op worden gehamerd dat het de bedoeling is dat zij zich samen inzetten voor gemeenschappelijke uitdagingen. Als de deelnemers merken dat zij met hun acties veranderingen in gang kunnen zetten, zullen zij zich nauwer betrokken voelen bij hun organisaties en het platform. |
| --- | --- |

7.1.

Het is aan de leden van het platform zelf om de prioriteiten vast te leggen. Het kan gebeuren dat stakeholders alleen kijken naar hun eigen belangen: er moet dan ook op worden gehamerd dat het de bedoeling is dat zij zich samen inzetten voor gemeenschappelijke uitdagingen. Als de deelnemers merken dat zij met hun acties veranderingen in gang kunnen zetten, zullen zij zich nauwer betrokken voelen bij hun organisaties en het platform.

| 7.2. | Leden moeten bereid zijn ambitieuze toezeggingen te doen, verandering te brengen in de huidige situatie en hun eigen middelen in te zetten. Op de website moet duidelijk en op transparante wijze verslag worden gedaan van de acties, zodat de leden erkenning krijgen voor hun inzet en de betrokken partijen toezicht kunnen uitoefenen. Ook is het essentieel dat de leden onderling duidelijk communiceren en overleg plegen, zodat zij gemotiveerd blijven en niet in hun verwachtingen teleurgesteld worden. Voorts moeten gezamenlijke activiteiten worden aangemoedigd. |
| --- | --- |

7.2.

Leden moeten bereid zijn ambitieuze toezeggingen te doen, verandering te brengen in de huidige situatie en hun eigen middelen in te zetten. Op de website moet duidelijk en op transparante wijze verslag worden gedaan van de acties, zodat de leden erkenning krijgen voor hun inzet en de betrokken partijen toezicht kunnen uitoefenen. Ook is het essentieel dat de leden onderling duidelijk communiceren en overleg plegen, zodat zij gemotiveerd blijven en niet in hun verwachtingen teleurgesteld worden. Voorts moeten gezamenlijke activiteiten worden aangemoedigd.

| 7.3. | Ter ondersteuning van de acties van het platform zou het nuttig zijn om streefdoelen en indicatoren vast te leggen. Deze kunnen helpen bij de uitvoering en beoordeling van de maatregelen ter bevordering van de werkgelegenheid, gelijke kansen en zelfbeschikking voor vrouwen; bovendien kan op deze manier worden nagegaan hoe een gelijk speelveld voor vrouwen en mannen tot stand komt, ongeacht de gebruikte technologie. Aan de hand van ontwikkelingsindicatoren die worden ingezet als evaluatie-instrumenten, en waarmee de impact en de integratie van resultaten in een voortgangsverslag worden versterkt, kan de vooruitgang in kaart worden gebracht en zo de politieke en strategische planning in een bepaalde richting worden gestuurd. |
| --- | --- |

7.3.

Ter ondersteuning van de acties van het platform zou het nuttig zijn om streefdoelen en indicatoren vast te leggen. Deze kunnen helpen bij de uitvoering en beoordeling van de maatregelen ter bevordering van de werkgelegenheid, gelijke kansen en zelfbeschikking voor vrouwen; bovendien kan op deze manier worden nagegaan hoe een gelijk speelveld voor vrouwen en mannen tot stand komt, ongeacht de gebruikte technologie. Aan de hand van ontwikkelingsindicatoren die worden ingezet als evaluatie-instrumenten, en waarmee de impact en de integratie van resultaten in een voortgangsverslag worden versterkt, kan de vooruitgang in kaart worden gebracht en zo de politieke en strategische planning in een bepaalde richting worden gestuurd.

| 7.4. | Eurostat verstrekt algemene statistische gegevens. DG MOVE zou kunnen samenwerken met Eurostat en de leden van het platform om de verzameling naar geslacht uitgesplitste gegevens uit te breiden en zo een vollediger beeld te verkrijgen. |
| --- | --- |

7.4.

Eurostat verstrekt algemene statistische gegevens. DG MOVE zou kunnen samenwerken met Eurostat en de leden van het platform om de verzameling naar geslacht uitgesplitste gegevens uit te breiden en zo een vollediger beeld te verkrijgen.

| 7.5. | De discussie over gendergelijkheid, stereotypen en discriminatie zou kunnen worden verrijkt dankzij gegevens, streefcijfers en indicatoren. Deze zijn nooit normatief; bedoeling is dat organisaties hun leden en het grote publiek duidelijk en helder kunnen informeren over genderkwesties en tegelijk hun eigen beleid en praktijken onder de loep kunnen nemen. |
| --- | --- |

7.5.

De discussie over gendergelijkheid, stereotypen en discriminatie zou kunnen worden verrijkt dankzij gegevens, streefcijfers en indicatoren. Deze zijn nooit normatief; bedoeling is dat organisaties hun leden en het grote publiek duidelijk en helder kunnen informeren over genderkwesties en tegelijk hun eigen beleid en praktijken onder de loep kunnen nemen.

| 7.6. | Er zouden basisindicatoren kunnen worden ontwikkeld voor de volgende aspecten:






  — | Vaststelling van een aantal gerichte en realistische doelen; |
| --- | --- | --- |

7.6.

Er zouden basisindicatoren kunnen worden ontwikkeld voor de volgende aspecten:

—

Vaststelling van een aantal gerichte en realistische doelen;

| — | Het percentage vrouwen in verschillende functies, inclusief bestuursleden, vrouwelijke eigenaars, managers, vakbondsleden, administratief en technische personeel enz.; |
| --- | --- |

—

Het percentage vrouwen in verschillende functies, inclusief bestuursleden, vrouwelijke eigenaars, managers, vakbondsleden, administratief en technische personeel enz.;

| — | Periodieke evaluatie van de maatregelen die worden genomen om het genderevenwicht op besluitvormingsniveau te verzekeren, en verslaglegging; |
| --- | --- |

—

Periodieke evaluatie van de maatregelen die worden genomen om het genderevenwicht op besluitvormingsniveau te verzekeren, en verslaglegging;

| — | Doeltreffende beleidsmaatregelen die gericht zijn op gelijke beloning en de geleidelijke vermindering van de loon- pensioenkloof tussen mannen en vrouwen; |
| --- | --- |

—

Doeltreffende beleidsmaatregelen die gericht zijn op gelijke beloning en de geleidelijke vermindering van de loon- pensioenkloof tussen mannen en vrouwen;

| — | Beleidsmaatregelen om alle belemmeringen voor gelijke kansen uit de weg te ruimen en meer vrouwen aan het werk te krijgen (kinderopvang, evenwicht tussen werk en gezins- en privéleven, transparant kader enz.); |
| --- | --- |

—

Beleidsmaatregelen om alle belemmeringen voor gelijke kansen uit de weg te ruimen en meer vrouwen aan het werk te krijgen (kinderopvang, evenwicht tussen werk en gezins- en privéleven, transparant kader enz.);

| — | Een specifiek budget ter bevordering van gelijke kansen; |
| --- | --- |

—

Een specifiek budget ter bevordering van gelijke kansen;

| — | Periodieke evaluatie van de manier waarop aanwervingen verlopen — met inbegrip van vacatures van wervingsbureaus en onderwijsinstellingen; er moet worden gekeken naar transparantie, toegankelijkheid en genderbewuste communicatie; |
| --- | --- |

—

Periodieke evaluatie van de manier waarop aanwervingen verlopen — met inbegrip van vacatures van wervingsbureaus en onderwijsinstellingen; er moet worden gekeken naar transparantie, toegankelijkheid en genderbewuste communicatie;

| — | De ontwikkeling van indicatoren inzake de omvang, prevalentie en incidentie van geweld, intimidatie en discriminatie op het werk; |
| --- | --- |

—

De ontwikkeling van indicatoren inzake de omvang, prevalentie en incidentie van geweld, intimidatie en discriminatie op het werk;

| — | Een jaarlijks overzicht van de doelstellingen die zijn opgenomen in genderbewuste begrotingen. |
| --- | --- |

—

Een jaarlijks overzicht van de doelstellingen die zijn opgenomen in genderbewuste begrotingen.

8.   Monitoring en evaluatie

| 8.1. | Om de geest van partnerschap te versterken zouden de leden voor zij tot actie overgaan hun verbintenissen en maatregelen onderling kunnen bespreken. Acties zouden worden afgesloten met een monitoringverslag waarin alle maatregelen, termijnen, verkregen gegevens en voornaamste bevindingen worden opgenomen, zodat het platform een en ander onder de loep kan nemen en een evaluatie kan opstellen. Hierbij moet objectief en onbevooroordeeld te werk worden gegaan; het is de bedoeling dat degelijke en onderbouwde beoordelingen worden opgesteld waarin wordt bekeken of de maatregelen stroken met de doelstellingen van het platform. Als het budget het toelaat kunnen hiervoor externe consultants worden aangetrokken, zoals ook het geval was bij de beoordeling van het platform van DG SANTE (zie Annual Monitoring Report 2016). |
| --- | --- |

8.1.

Om de geest van partnerschap te versterken zouden de leden voor zij tot actie overgaan hun verbintenissen en maatregelen onderling kunnen bespreken. Acties zouden worden afgesloten met een monitoringverslag waarin alle maatregelen, termijnen, verkregen gegevens en voornaamste bevindingen worden opgenomen, zodat het platform een en ander onder de loep kan nemen en een evaluatie kan opstellen. Hierbij moet objectief en onbevooroordeeld te werk worden gegaan; het is de bedoeling dat degelijke en onderbouwde beoordelingen worden opgesteld waarin wordt bekeken of de maatregelen stroken met de doelstellingen van het platform. Als het budget het toelaat kunnen hiervoor externe consultants worden aangetrokken, zoals ook het geval was bij de beoordeling van het platform van DG SANTE (zie Annual Monitoring Report 2016).

| 8.2. | Het is volgens het Comité belangrijk dat van meet af aan duidelijke verbintenissen worden aangegaan die aansluiten bij de doelstellingen. De leden zouden „slimme” verbintenissen moeten aangaan, wat een grondige voorbereiding vereist: er moeten termijnen en doelstellingen worden aangegeven zodat efficiënt verslag kan worden uitgebracht, het toezicht vlot verloopt en informatie kan worden verstrekt over de voltooiing. |
| --- | --- |

8.2.

Het is volgens het Comité belangrijk dat van meet af aan duidelijke verbintenissen worden aangegaan die aansluiten bij de doelstellingen. De leden zouden „slimme” verbintenissen moeten aangaan, wat een grondige voorbereiding vereist: er moeten termijnen en doelstellingen worden aangegeven zodat efficiënt verslag kan worden uitgebracht, het toezicht vlot verloopt en informatie kan worden verstrekt over de voltooiing.

| 8.3. | De leden moeten bereid zijn een grote inzet aan de dag te leggen en taken op zich te nemen die veel verder gaan dan hun normale werkzaamheden. Met die inspanningen kunnen zij hun interne werkzaamheden een meerwaarde geven, waarmee het kader van maatschappelijk verantwoord ondernemen zelfs nog wordt overstegen, en kunnen zij de buitenwereld laten zien dat zij ijveren voor gendergelijkheid op het werk. Derde partijen moeten het werk van de platformleden kunnen overnemen. |
| --- | --- |

8.3.

De leden moeten bereid zijn een grote inzet aan de dag te leggen en taken op zich te nemen die veel verder gaan dan hun normale werkzaamheden. Met die inspanningen kunnen zij hun interne werkzaamheden een meerwaarde geven, waarmee het kader van maatschappelijk verantwoord ondernemen zelfs nog wordt overstegen, en kunnen zij de buitenwereld laten zien dat zij ijveren voor gendergelijkheid op het werk. Derde partijen moeten het werk van de platformleden kunnen overnemen.

| 8.4. | De evaluatie van de activiteiten van het platform zou de leden ertoe moeten aanzetten meer te netwerken en samen te werken aan de verwezenlijking van de doelstellingen. Zo kunnen ook meer gezamenlijke verbintenissen worden aangegaan, via:






  — | Meer samenwerking tussen beleidsmakers, de groep op hoog niveau en de platformleden en hun verenigingen, zodat synergie-effecten ontstaan op het vlak van relaties en acties op de lange termijn en indien nodig nieuwe beleidsmaatregelen kunnen worden ontwikkeld of ondersteund; |
| --- | --- | --- |

8.4.

De evaluatie van de activiteiten van het platform zou de leden ertoe moeten aanzetten meer te netwerken en samen te werken aan de verwezenlijking van de doelstellingen. Zo kunnen ook meer gezamenlijke verbintenissen worden aangegaan, via:

—

Meer samenwerking tussen beleidsmakers, de groep op hoog niveau en de platformleden en hun verenigingen, zodat synergie-effecten ontstaan op het vlak van relaties en acties op de lange termijn en indien nodig nieuwe beleidsmaatregelen kunnen worden ontwikkeld of ondersteund;

| — | Meer informele activiteiten die worden ondernomen buiten het platform, inclusief contact met personen die niet in aanmerking komen voor deelname aan het platform; |
| --- | --- |

—

Meer informele activiteiten die worden ondernomen buiten het platform, inclusief contact met personen die niet in aanmerking komen voor deelname aan het platform;

| — | Verbetering van de zichtbaarheid van de sector en de inspanningen op het vlak van gelijke kansen en betere voorwaarden voor iedereen; |
| --- | --- |

—

Verbetering van de zichtbaarheid van de sector en de inspanningen op het vlak van gelijke kansen en betere voorwaarden voor iedereen;

| — | Externe evenementen om de activiteiten te presenteren, nieuw personeel aan te trekken en innovatie en bijdragen aan het vervoer te bevorderen; |
| --- | --- |

—

Externe evenementen om de activiteiten te presenteren, nieuw personeel aan te trekken en innovatie en bijdragen aan het vervoer te bevorderen;

| — | Collectief lessen trekken uit voortdurende verbeteringen en het zoeken naar nieuwe manieren van werken en nieuwe methoden om de sector te promoten. |
| --- | --- |

—

Collectief lessen trekken uit voortdurende verbeteringen en het zoeken naar nieuwe manieren van werken en nieuwe methoden om de sector te promoten.

Brussel, 26 april 2017.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Georges DASSIS

---

(1)  PB C 383 van 17.11.2015, blz. 1.

1

---

| 28.7.2017 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 246/8 |
| --- | --- | --- | --- |

28.7.2017

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 246/8

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de digitalisering en innovatieve bedrijfsmodellen in de Europese financiële sector: gevolgen voor werkgelegenheid en klanten

(initiatiefadvies)

(2017/C 246/02)

Rapporteur:TBL

Carlos TRIAS PINTO

Corapporteur:TBL

Pierre GENDRE

| Besluit van de voltallige vergadering | 22.9.2016 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 29, lid 2, van het reglement van orde |
| | Initiatiefadvies |
| Bevoegde afdeling | adviescommissie Industriële Reconversie (CCMI) |
| Goedgekeurd door de CCMI | 7.4.2017 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 26.4.2017 |
| Zitting nr. | 525 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 150/1/3 |

Besluit van de voltallige vergadering

22.9.2016

Rechtsgrondslag

Artikel 29, lid 2, van het reglement van orde

Initiatiefadvies

Bevoegde afdeling

adviescommissie Industriële Reconversie (CCMI)

Goedgekeurd door de CCMI

7.4.2017

Goedkeuring door de voltallige vergadering

26.4.2017

Zitting nr.

525

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

150/1/3

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1 | Onder invloed van technologie, regelgeving en de veranderende behoeften en verwachtingen van consumenten is sinds enkele decennia een omwenteling aan de gang in het bank- en verzekeringswezen. Nieuwe modellen op het gebied van investeren, sparen, verzekeren en overmaken stellen de meest diverse mensen in staat om aan projecten van uiteenlopende omvang deel te nemen. |
| --- | --- |

1.1

Onder invloed van technologie, regelgeving en de veranderende behoeften en verwachtingen van consumenten is sinds enkele decennia een omwenteling aan de gang in het bank- en verzekeringswezen. Nieuwe modellen op het gebied van investeren, sparen, verzekeren en overmaken stellen de meest diverse mensen in staat om aan projecten van uiteenlopende omvang deel te nemen.

| 1.2 | FinTech- en InsurTech-bedrijven fungeren als katalysatoren en vaak als partners van instellingen voor financiële dienstverlening bij de modernisering van hun diensten, waarbij sterke en zwakke punten met elkaar worden verbonden en wederzijdse synergie-effecten tot stand worden gebracht. Het EESC ziet grote mogelijkheden om waarde te creëren door een innovatief ecosysteem op basis van „co-opetition” (1) op te zetten. |
| --- | --- |

1.2

FinTech- en InsurTech-bedrijven fungeren als katalysatoren en vaak als partners van instellingen voor financiële dienstverlening bij de modernisering van hun diensten, waarbij sterke en zwakke punten met elkaar worden verbonden en wederzijdse synergie-effecten tot stand worden gebracht. Het EESC ziet grote mogelijkheden om waarde te creëren door een innovatief ecosysteem op basis van „co-opetition” (1) op te zetten.

| 1.3 | Het vertrouwen in en de stabiliteit van de financiële sector dienen beslist hersteld te worden. In dit verband is het van cruciaal belang dat de overgang van het oude (traditionele) naar het nieuwe bankenstelsel in goede banen wordt geleid. In de context van het integratieproces rond de bankenunie en de digitale eengemaakte markt in de EU moet dan ook adequate regelgeving worden ingevoerd die ruimte biedt voor groei en innovatie terwijl tevens de bescherming van consumenten en werknemers in de financiële sector gewaarborgd wordt. |
| --- | --- |

1.3

Het vertrouwen in en de stabiliteit van de financiële sector dienen beslist hersteld te worden. In dit verband is het van cruciaal belang dat de overgang van het oude (traditionele) naar het nieuwe bankenstelsel in goede banen wordt geleid. In de context van het integratieproces rond de bankenunie en de digitale eengemaakte markt in de EU moet dan ook adequate regelgeving worden ingevoerd die ruimte biedt voor groei en innovatie terwijl tevens de bescherming van consumenten en werknemers in de financiële sector gewaarborgd wordt.

| 1.4 | Om een echt eengemaakte Europese financiële markt tot stand te brengen zou het beleid van de Commissie een gelijk speelveld qua innovatie moeten ondersteunen. Als algemeen beginsel moeten voor traditionele financiële dienstverleners en FinTech-bedrijven grotendeels vergelijkbare voorwaarden gelden met betrekking tot regelgeving, consumentenrechten, arbeidsvoorwaarden en verplichtingen inzake toezicht, uitgaande van de regel dat dezelfde activiteit onder dezelfde regelgeving en hetzelfde toezicht moet vallen. Concreet komt dit neer op het volgende: |
| --- | --- |

1.4

Om een echt eengemaakte Europese financiële markt tot stand te brengen zou het beleid van de Commissie een gelijk speelveld qua innovatie moeten ondersteunen. Als algemeen beginsel moeten voor traditionele financiële dienstverleners en FinTech-bedrijven grotendeels vergelijkbare voorwaarden gelden met betrekking tot regelgeving, consumentenrechten, arbeidsvoorwaarden en verplichtingen inzake toezicht, uitgaande van de regel dat dezelfde activiteit onder dezelfde regelgeving en hetzelfde toezicht moet vallen. Concreet komt dit neer op het volgende:

| 1.4.1 | Voor de hele innovatiecyclus moet een consequente risicogebaseerde regelgevingsaanpak worden gehanteerd, die zowel gevestigde bedrijven als nieuwe marktdeelnemers een evenredig en vereenvoudigd regelgevingskader biedt om in samenwerking met de regelgevers nieuwe technologieën en bedrijfsmodellen uit te proberen. Een EU-kader waarbinnen samen met de sector en andere belanghebbenden, waaronder vertegenwoordigers van consumenten en werknemers, geëxperimenteerd kan worden zou de nodige instrumenten verschaffen om als volgende stap innovatie over de hele linie te ondersteunen (een soort „sandbox” voor innovatie op FinTech-gebied) (2). |
| --- | --- |

1.4.1

Voor de hele innovatiecyclus moet een consequente risicogebaseerde regelgevingsaanpak worden gehanteerd, die zowel gevestigde bedrijven als nieuwe marktdeelnemers een evenredig en vereenvoudigd regelgevingskader biedt om in samenwerking met de regelgevers nieuwe technologieën en bedrijfsmodellen uit te proberen. Een EU-kader waarbinnen samen met de sector en andere belanghebbenden, waaronder vertegenwoordigers van consumenten en werknemers, geëxperimenteerd kan worden zou de nodige instrumenten verschaffen om als volgende stap innovatie over de hele linie te ondersteunen (een soort „sandbox” voor innovatie op FinTech-gebied) (2).

| 1.4.2 | Om de voorwaarden gelijk te trekken met die voor derden moet de behandeling van software tot de immateriële activa worden gerekend, teneinde te voorkomen dat de hoge investeringen die in de EU gevestigde entiteiten reeds in IT doen, van het kernkapitaal worden afgetrokken (naar voorbeeld van het Amerikaanse en Zwitserse bankenstelsel of de verzekeringsbranche) (3). |
| --- | --- |

1.4.2

Om de voorwaarden gelijk te trekken met die voor derden moet de behandeling van software tot de immateriële activa worden gerekend, teneinde te voorkomen dat de hoge investeringen die in de EU gevestigde entiteiten reeds in IT doen, van het kernkapitaal worden afgetrokken (naar voorbeeld van het Amerikaanse en Zwitserse bankenstelsel of de verzekeringsbranche) (3).

| 1.4.3 | De Commissie, de Europese Bankautoriteit en lidstaten moeten sterk inzetten op een geharmoniseerde en doeltreffende implementatie van de herziene Richtlijn Betalingsdiensten, die zeer strenge veiligheidseisen met betrekking tot het initiëren en verwerken van elektronische betalingen en de bescherming van financiële gegevens van consumenten bevat, waarbij speciale aandacht uitgaat naar technologische sociale media en commerciële reuzen. |
| --- | --- |

1.4.3

De Commissie, de Europese Bankautoriteit en lidstaten moeten sterk inzetten op een geharmoniseerde en doeltreffende implementatie van de herziene Richtlijn Betalingsdiensten, die zeer strenge veiligheidseisen met betrekking tot het initiëren en verwerken van elektronische betalingen en de bescherming van financiële gegevens van consumenten bevat, waarbij speciale aandacht uitgaat naar technologische sociale media en commerciële reuzen.

| 1.4.4 | De uitdagingen en risico's die de digitalisering van financiële diensten met zich meebrengt voor consumenten, moeten in het kader van het actieplan inzake financiële retaildiensten (4) en door de FinTech-werkgroep zorgvuldig worden onderzocht, waarbij voor een nauwe coördinatie tussen DG JUST en DG FISMA gezorgd dient te worden. Daarbij moet vooral aandacht uitgaan naar consumentenbescherming, zoals de vraag op basis van welk soort gegevens de kredietwaardigheid beoordeeld moet worden, hoe gewaarborgd kan worden dat mensen precontractuele informatie begrijpen en hoe de identiteit door middel van screening goed gecontroleerd kan worden. |
| --- | --- |

1.4.4

De uitdagingen en risico's die de digitalisering van financiële diensten met zich meebrengt voor consumenten, moeten in het kader van het actieplan inzake financiële retaildiensten (4) en door de FinTech-werkgroep zorgvuldig worden onderzocht, waarbij voor een nauwe coördinatie tussen DG JUST en DG FISMA gezorgd dient te worden. Daarbij moet vooral aandacht uitgaan naar consumentenbescherming, zoals de vraag op basis van welk soort gegevens de kredietwaardigheid beoordeeld moet worden, hoe gewaarborgd kan worden dat mensen precontractuele informatie begrijpen en hoe de identiteit door middel van screening goed gecontroleerd kan worden.

| 1.4.5 | De maatregelen in de voorgestelde wijziging van de antiwitwasrichtlijn dienen onverwijld omgezet te worden (5), met name de maatregelen om het gevaar van terrorismefinanciering bij virtuele valuta en de risico's van anonieme prepaid-instrumenten tegen te gaan. |
| --- | --- |

1.4.5

De maatregelen in de voorgestelde wijziging van de antiwitwasrichtlijn dienen onverwijld omgezet te worden (5), met name de maatregelen om het gevaar van terrorismefinanciering bij virtuele valuta en de risico's van anonieme prepaid-instrumenten tegen te gaan.

| 1.4.6 | Crowdfunding en andere oplossingen die uitgaan van de deeleconomie moeten gestimuleerd worden door na te gaan of het mogelijk is een „kwaliteitskeurmerk” in te voeren om het vertrouwen van gebruikers te vergroten. Doel daarvan is dat virtuele gemeenschappen zich beter kunnen ontwikkelen en de interactie tussen klanten in de deeleconomie vergemakkelijkt wordt. |
| --- | --- |

1.4.6

Crowdfunding en andere oplossingen die uitgaan van de deeleconomie moeten gestimuleerd worden door na te gaan of het mogelijk is een „kwaliteitskeurmerk” in te voeren om het vertrouwen van gebruikers te vergroten. Doel daarvan is dat virtuele gemeenschappen zich beter kunnen ontwikkelen en de interactie tussen klanten in de deeleconomie vergemakkelijkt wordt.

| 1.4.7 | De invoering van opensourcesoftware in de financiële sector moet worden ondersteund om een gezonde mededinging te bevorderen, kosten te beperken en te voorkomen dat men afhankelijk is van één leverancier. |
| --- | --- |

1.4.7

De invoering van opensourcesoftware in de financiële sector moet worden ondersteund om een gezonde mededinging te bevorderen, kosten te beperken en te voorkomen dat men afhankelijk is van één leverancier.

| 1.4.8 | Tegelijkertijd moeten de voorschriften voor p2p-leningen worden aangepakt om kleinere balansen te bevorderen. |
| --- | --- |

1.4.8

Tegelijkertijd moeten de voorschriften voor p2p-leningen worden aangepakt om kleinere balansen te bevorderen.

| 1.4.9 | Gestapelde financiering (aangedreven door de kapitaalvereisten van Bazel 3) moet door de Commissie worden gesteund. |
| --- | --- |

1.4.9

Gestapelde financiering (aangedreven door de kapitaalvereisten van Bazel 3) moet door de Commissie worden gesteund.

| 1.5 | Het EESC benadrukt dat digitalisering nooit in de plaats mag komen van goede persoonlijke adviesverlening door een deskundig persoon (de nabijheid tot de klant via een netwerk van aangepaste kantoren mag niet verdwijnen!). |
| --- | --- |

1.5

Het EESC benadrukt dat digitalisering nooit in de plaats mag komen van goede persoonlijke adviesverlening door een deskundig persoon (de nabijheid tot de klant via een netwerk van aangepaste kantoren mag niet verdwijnen!).

| 1.6 | Inzicht in FinTech vergt nieuwe vaardigheden van iedereen: regelgevers, toezichthouders, stakeholders in het financiële ecosysteem en de bevolking als geheel. Om een van de belangrijkste voordelen van FinTech als drijvende kracht achter financiële inclusie te benutten moeten de EU-lidstaten anticiperen op de nieuwe scenario's door de financiële educatie en digitale geletterdheid te bevorderen. Hiermee moet al op school worden begonnen en er moet ook uitleg worden gegeven over online financiële producten en hun verband met de ontwikkeling van het internet der dingen. |
| --- | --- |

1.6

Inzicht in FinTech vergt nieuwe vaardigheden van iedereen: regelgevers, toezichthouders, stakeholders in het financiële ecosysteem en de bevolking als geheel. Om een van de belangrijkste voordelen van FinTech als drijvende kracht achter financiële inclusie te benutten moeten de EU-lidstaten anticiperen op de nieuwe scenario's door de financiële educatie en digitale geletterdheid te bevorderen. Hiermee moet al op school worden begonnen en er moet ook uitleg worden gegeven over online financiële producten en hun verband met de ontwikkeling van het internet der dingen.

| 1.7 | Door de digitalisering in de financiële sector staan tal van banen op de tocht en zien werknemers zich genoodzaakt hun competenties en vaardigheden op peil te houden. Het EESC pleit ervoor dat het bijbrengen van kennis en vaardigheden plaatsvindt op twee niveaus: 1) intern, door werknemers nieuwe taken te geven en een „kruising” tussen de huidige financiële medewerkers van „traditionele instellingen” en FinTech-/InsurTech-bedrijven te creëren, 2) extern, door werknemers die niet in de sector kunnen blijven voor te bereiden op banen in andere sectoren. |
| --- | --- |

1.7

Door de digitalisering in de financiële sector staan tal van banen op de tocht en zien werknemers zich genoodzaakt hun competenties en vaardigheden op peil te houden. Het EESC pleit ervoor dat het bijbrengen van kennis en vaardigheden plaatsvindt op twee niveaus: 1) intern, door werknemers nieuwe taken te geven en een „kruising” tussen de huidige financiële medewerkers van „traditionele instellingen” en FinTech-/InsurTech-bedrijven te creëren, 2) extern, door werknemers die niet in de sector kunnen blijven voor te bereiden op banen in andere sectoren.

| 1.8 | Binnen het nieuwe vlaggenschipinitiatief „coalitie voor digitale vaardigheden en banen” (6) van het Europees Sociaal Fonds zou voorzien moeten worden in gerichte programma's ter ondersteuning van de om- en bijscholing van werknemers in de financiële sector om hen voor te bereiden op nieuwe digitale technologieën. |
| --- | --- |

1.8

Binnen het nieuwe vlaggenschipinitiatief „coalitie voor digitale vaardigheden en banen” (6) van het Europees Sociaal Fonds zou voorzien moeten worden in gerichte programma's ter ondersteuning van de om- en bijscholing van werknemers in de financiële sector om hen voor te bereiden op nieuwe digitale technologieën.

| 1.9 | Het EESC roept bedrijven op gedragscodes en goede voorbeelden van interne regels over te nemen waarbij werknemers niet worden geacht te allen tijde online bereikbaar te zijn, en richtsnoeren op te stellen om werknemers ervan te weerhouden in het weekend en op vakantie te werken. Mocht dit op basis van vrijwilligheid niet lukken, dan zouden er bindende regels ingevoerd moeten worden. |
| --- | --- |

1.9

Het EESC roept bedrijven op gedragscodes en goede voorbeelden van interne regels over te nemen waarbij werknemers niet worden geacht te allen tijde online bereikbaar te zijn, en richtsnoeren op te stellen om werknemers ervan te weerhouden in het weekend en op vakantie te werken. Mocht dit op basis van vrijwilligheid niet lukken, dan zouden er bindende regels ingevoerd moeten worden.

| 1.10 | Tijdige informatie en overleg, overeenkomstig de relevante EU-richtlijnen betreffende de informatie en raadpleging van werknemers, zijn van cruciaal belang om al deze uitdagingen het hoofd te kunnen bieden. De Commissie en de lidstaten moeten ervoor zorgen dat de bepalingen van de toepasselijke wetgeving worden nageleefd en met name dat het recht van de vertegenwoordigers van de werknemers om bij veranderingen binnen het bedrijf betrokken te worden, wordt gerespecteerd. |
| --- | --- |

1.10

Tijdige informatie en overleg, overeenkomstig de relevante EU-richtlijnen betreffende de informatie en raadpleging van werknemers, zijn van cruciaal belang om al deze uitdagingen het hoofd te kunnen bieden. De Commissie en de lidstaten moeten ervoor zorgen dat de bepalingen van de toepasselijke wetgeving worden nageleefd en met name dat het recht van de vertegenwoordigers van de werknemers om bij veranderingen binnen het bedrijf betrokken te worden, wordt gerespecteerd.

| 1.11 | Het EESC zou graag zien dat het richtlijnvoorstel over preventieve herstructurering en een tweede kans voor ondernemingen wordt versterkt en aangevuld, zodat gemakkelijker toegang tot herstructureringsprocedures kan worden verkregen voordat een onderneming insolvent wordt verklaard. |
| --- | --- |

1.11

Het EESC zou graag zien dat het richtlijnvoorstel over preventieve herstructurering en een tweede kans voor ondernemingen wordt versterkt en aangevuld, zodat gemakkelijker toegang tot herstructureringsprocedures kan worden verkregen voordat een onderneming insolvent wordt verklaard.

2.   Een geconcentreerde en gediversifieerde sector die snelle veranderingen ondergaat

| 2.1 | Het bank- en verzekeringswezen in Europa is divers te noemen: het kent zowel grote Europese en zelfs mondiale instellingen als lokale en regionale structuren, die in uiteenlopende mate onafhankelijk zijn, en daarnaast is ook sprake van specifieke nationale kenmerken. Hoewel in de meeste lidstaten een concentratieproces plaatsvindt, is de sector op Europees niveau nog altijd versnipperd. Als gevolg van de vestiging van feitelijke financiële conglomeraten zijn de oude scheidslijnen tussen bankgroepen en grote verzekeringsmaatschappijen vrijwel verdwenen. |
| --- | --- |

2.1

Het bank- en verzekeringswezen in Europa is divers te noemen: het kent zowel grote Europese en zelfs mondiale instellingen als lokale en regionale structuren, die in uiteenlopende mate onafhankelijk zijn, en daarnaast is ook sprake van specifieke nationale kenmerken. Hoewel in de meeste lidstaten een concentratieproces plaatsvindt, is de sector op Europees niveau nog altijd versnipperd. Als gevolg van de vestiging van feitelijke financiële conglomeraten zijn de oude scheidslijnen tussen bankgroepen en grote verzekeringsmaatschappijen vrijwel verdwenen.

| 2.2 | In het nieuwe landschap van volatiele markten en lage rentetarieven, grote regelgevingsdruk, supervisie en toezicht — waaraan het bankenstelsel in de nasleep van de financiële crisis is onderworpen — in combinatie met de digitale transformatie en de toenemende concurrentie (nieuwe FinTech-bedrijven) alsmede nieuwe consumptietendensen worden de resultaten van de bankensector verder uitgehold. Nu nieuwe, niet-bancaire modellen hun intrede in de digitale economie doen is het noodzakelijk om de wisselwerking tussen vier spelers te analyseren: de traditionele banken, de nieuwe digitale marktdeelnemers, de regelgevende instanties en de consumenten. |
| --- | --- |

2.2

In het nieuwe landschap van volatiele markten en lage rentetarieven, grote regelgevingsdruk, supervisie en toezicht — waaraan het bankenstelsel in de nasleep van de financiële crisis is onderworpen — in combinatie met de digitale transformatie en de toenemende concurrentie (nieuwe FinTech-bedrijven) alsmede nieuwe consumptietendensen worden de resultaten van de bankensector verder uitgehold. Nu nieuwe, niet-bancaire modellen hun intrede in de digitale economie doen is het noodzakelijk om de wisselwerking tussen vier spelers te analyseren: de traditionele banken, de nieuwe digitale marktdeelnemers, de regelgevende instanties en de consumenten.

| 2.3 | Banken reageren op het toenemende internetgebruik door online dochterondernemingen en virtuele kantoren op te zetten waar klanten eenvoudige transacties kunnen uitvoeren en contact met een adviseur kunnen opnemen. Bedrijfsstrategieën waarbij radicaal in de investeringen in het personeelsbestand wordt gesnoeid en de verslechtering van de dienstverlening aan de balie hebben ertoe geleid dat minder mensen naar een bankfiliaal gaan en veel filialen in heel Europa hun deuren sluiten. |
| --- | --- |

2.3

Banken reageren op het toenemende internetgebruik door online dochterondernemingen en virtuele kantoren op te zetten waar klanten eenvoudige transacties kunnen uitvoeren en contact met een adviseur kunnen opnemen. Bedrijfsstrategieën waarbij radicaal in de investeringen in het personeelsbestand wordt gesnoeid en de verslechtering van de dienstverlening aan de balie hebben ertoe geleid dat minder mensen naar een bankfiliaal gaan en veel filialen in heel Europa hun deuren sluiten.

| 2.4 | In de verzekeringswereld bestaan meerdere verkoopnetwerken naast elkaar: verzekeringsagenten in loondienst, makelaars, algemene intermediairs, bankverzekeraars en zelfstandige tussenpersonen die voor één onderneming bemiddelen. Verzekeringen worden nu via internet en smartphones verkocht. Welk van deze netwerken, waarbij verzekeringen via meerdere kanalen worden verkocht ('multi-channelling'), de grootste plaats inneemt verschilt van lidstaat tot lidstaat en van product tot product. Levensverzekeringen, bijvoorbeeld, worden hoofdzakelijk via banknetwerken verkocht („bankverzekeraars”). |
| --- | --- |

2.4

In de verzekeringswereld bestaan meerdere verkoopnetwerken naast elkaar: verzekeringsagenten in loondienst, makelaars, algemene intermediairs, bankverzekeraars en zelfstandige tussenpersonen die voor één onderneming bemiddelen. Verzekeringen worden nu via internet en smartphones verkocht. Welk van deze netwerken, waarbij verzekeringen via meerdere kanalen worden verkocht ('multi-channelling'), de grootste plaats inneemt verschilt van lidstaat tot lidstaat en van product tot product. Levensverzekeringen, bijvoorbeeld, worden hoofdzakelijk via banknetwerken verkocht („bankverzekeraars”).

| 2.5 | Betalingsmethoden worden voortdurend verder ontwikkeld — een tendens die alleen maar sterker zal worden. Sinds begin jaren 90 valt een wezenlijke afname van het gebruik van cheques en contant geld te zien. Tegelijkertijd wordt steeds vaker betaald via kaart, automatische afschrijvingen en overmakingen, hetgeen de traceerbaarheid, controle en veiligheid ten goede komt en de informele economie verzwakt. Elektronische betalingen kunnen nog ruimere toepassingsmogelijkheden bieden, bijv. bij geldovermakingen tussen personen en de betaling van sociale uitkeringen. Nieuwe marktdeelnemers op het gebied van elektronisch geld gaan steeds meer samenwerken met de elektronische handel, terwijl naast bankkaarten nieuwe technologieën, zoals contactloos betalen, in opkomst zijn. Bovendien moet de ontwikkeling van cryptovalutamarkten (zoals de bitcoin) aandachtig worden gevolgd. |
| --- | --- |

2.5

Betalingsmethoden worden voortdurend verder ontwikkeld — een tendens die alleen maar sterker zal worden. Sinds begin jaren 90 valt een wezenlijke afname van het gebruik van cheques en contant geld te zien. Tegelijkertijd wordt steeds vaker betaald via kaart, automatische afschrijvingen en overmakingen, hetgeen de traceerbaarheid, controle en veiligheid ten goede komt en de informele economie verzwakt. Elektronische betalingen kunnen nog ruimere toepassingsmogelijkheden bieden, bijv. bij geldovermakingen tussen personen en de betaling van sociale uitkeringen. Nieuwe marktdeelnemers op het gebied van elektronisch geld gaan steeds meer samenwerken met de elektronische handel, terwijl naast bankkaarten nieuwe technologieën, zoals contactloos betalen, in opkomst zijn. Bovendien moet de ontwikkeling van cryptovalutamarkten (zoals de bitcoin) aandachtig worden gevolgd.

3.   Technologische ontwikkelingen in de Europese financiële sector en nieuwe marktdeelnemers

| 3.1 | De innovatie in de financiële sector vindt plaats op internet: online bankieren, big data, kunstmatige intelligentie, blockchain, cyberveiligheid, enz. Doordat gegevens op hoge snelheid worden uitgewisseld, kunnen op basis van algoritmes en big data risicobeoordelingen worden uitgevoerd en financiële besluiten worden genomen. |
| --- | --- |

3.1

De innovatie in de financiële sector vindt plaats op internet: online bankieren, big data, kunstmatige intelligentie, blockchain, cyberveiligheid, enz. Doordat gegevens op hoge snelheid worden uitgewisseld, kunnen op basis van algoritmes en big data risicobeoordelingen worden uitgevoerd en financiële besluiten worden genomen.

| 3.2 | Deze technologische disruptie, het feit dat traditionele banken met eigenvermogensproblemen en een tijdelijk liquiditeitstekort kampen en de ontwikkeling van alternatieve verkoopkanalen die niet onder de wettelijke verplichtingen voor de banksector vallen, hebben het pad voor FinTech, InsurTech en blockchain geëffend en tegelijkertijd tot nieuwe mogelijkheden én risico's voor consumenten geleid. |
| --- | --- |

3.2

Deze technologische disruptie, het feit dat traditionele banken met eigenvermogensproblemen en een tijdelijk liquiditeitstekort kampen en de ontwikkeling van alternatieve verkoopkanalen die niet onder de wettelijke verplichtingen voor de banksector vallen, hebben het pad voor FinTech, InsurTech en blockchain geëffend en tegelijkertijd tot nieuwe mogelijkheden én risico's voor consumenten geleid.

| 3.3 | Het groeiende aantal FinTech- en InsurTech-bedrijven combineert financiering, verzekering en technologie. Zij maken gebruik van technologie om financiële producten op innovatieve manieren te verkopen. Met name op het gebied van het beheer van spaargelden, persoonlijke leningen, bedrijfsfinanciering en online betalingen nemen hun activiteiten toe. Zij spelen een steeds grotere rol bij participatieve financiering (crowdfunding en p2p) door middel van speciale platforms en het gebruik van apps, virtuele valuta en elektronische betalingen via internet of smartphone. Ze begeven zich op het traditionele werkterrein van banken en verzekeringsmaatschappijen en zetten deze daarmee flink onder druk. De grootste internetbedrijven, en dan met name GAFA (Google, Apple, Facebook en Amazon), ontwikkelen projecten die verband houden met de financiële sector omdat zij de beschikking hebben over big data. |
| --- | --- |

3.3

Het groeiende aantal FinTech- en InsurTech-bedrijven combineert financiering, verzekering en technologie. Zij maken gebruik van technologie om financiële producten op innovatieve manieren te verkopen. Met name op het gebied van het beheer van spaargelden, persoonlijke leningen, bedrijfsfinanciering en online betalingen nemen hun activiteiten toe. Zij spelen een steeds grotere rol bij participatieve financiering (crowdfunding en p2p) door middel van speciale platforms en het gebruik van apps, virtuele valuta en elektronische betalingen via internet of smartphone. Ze begeven zich op het traditionele werkterrein van banken en verzekeringsmaatschappijen en zetten deze daarmee flink onder druk. De grootste internetbedrijven, en dan met name GAFA (Google, Apple, Facebook en Amazon), ontwikkelen projecten die verband houden met de financiële sector omdat zij de beschikking hebben over big data.

| 3.4 | Mogelijk zullen applicaties op basis van „distributed ledger”-technologie in staat blijken te zijn om een nieuw soort vertrouwen in een breed palet aan diensten te scheppen. De blockchain-technologie fungeert op transparante en veilige wijze zonder centraal controle-orgaan. Zowel bedrijven als personen kunnen dit systeem gebruiken om bepaalde transacties buiten de financiële sector om uit te voeren, met name door cryptovaluta te gebruiken.
  Evenzo biedt PayPal de mogelijkheid om goederen in buitenlandse valuta te betalen zonder bankgegevens te hoeven verstrekken. |
| --- | --- |

3.4

Mogelijk zullen applicaties op basis van „distributed ledger”-technologie in staat blijken te zijn om een nieuw soort vertrouwen in een breed palet aan diensten te scheppen. De blockchain-technologie fungeert op transparante en veilige wijze zonder centraal controle-orgaan. Zowel bedrijven als personen kunnen dit systeem gebruiken om bepaalde transacties buiten de financiële sector om uit te voeren, met name door cryptovaluta te gebruiken.

Evenzo biedt PayPal de mogelijkheid om goederen in buitenlandse valuta te betalen zonder bankgegevens te hoeven verstrekken.

| 3.5 | FinTech biedt bedrijven en personen toegang tot crowdfunding voor specifieke projecten door gebruik te maken van speciale platforms waarop financiering in de vorm van donaties, leningen of zelfs aankoop van aandelen aangetrokken kan worden. Deze platforms maken p2p-leningen mogelijk, waaronder consumptieve kredieten en persoonlijke leningen, zonder dat men naar de bank hoeft te gaan, en stellen particulieren in staat om kleine en middelgrote ondernemingen en microbedrijven rechtstreeks te financieren. Via deze platforms kunnen durfkapitaalinvesteringen, met name in innovatieve ondernemingen, aangevuld of bevorderd worden. Door middel van apps krijgen klanten realtime de financiële informatie die zij nodig hebben om hun uitgaven te beheren of investeringsbesluiten te nemen. |
| --- | --- |

3.5

FinTech biedt bedrijven en personen toegang tot crowdfunding voor specifieke projecten door gebruik te maken van speciale platforms waarop financiering in de vorm van donaties, leningen of zelfs aankoop van aandelen aangetrokken kan worden. Deze platforms maken p2p-leningen mogelijk, waaronder consumptieve kredieten en persoonlijke leningen, zonder dat men naar de bank hoeft te gaan, en stellen particulieren in staat om kleine en middelgrote ondernemingen en microbedrijven rechtstreeks te financieren. Via deze platforms kunnen durfkapitaalinvesteringen, met name in innovatieve ondernemingen, aangevuld of bevorderd worden. Door middel van apps krijgen klanten realtime de financiële informatie die zij nodig hebben om hun uitgaven te beheren of investeringsbesluiten te nemen.

| 3.6 | Deze nieuwe marktdeelnemers concurreren met traditionele bedrijfsmodellen op het vlak van bankieren en verzekeren, maar beginnen ook een plaats naast banken en verzekeringsmaatschappijen te krijgen. Sommige banken en verzekeringsmaatschappijen zijn al met FinTech- en InsurTech-bedrijven gaan samenwerken; andere hebben eigen structuren met dochterondernemingen opgezet. Bovendien zijn de investeringen in FinTech-bedrijven de afgelopen jaren snel toegenomen en is deze interesse ook overgeslagen op InsurTech-bedrijven. |
| --- | --- |

3.6

Deze nieuwe marktdeelnemers concurreren met traditionele bedrijfsmodellen op het vlak van bankieren en verzekeren, maar beginnen ook een plaats naast banken en verzekeringsmaatschappijen te krijgen. Sommige banken en verzekeringsmaatschappijen zijn al met FinTech- en InsurTech-bedrijven gaan samenwerken; andere hebben eigen structuren met dochterondernemingen opgezet. Bovendien zijn de investeringen in FinTech-bedrijven de afgelopen jaren snel toegenomen en is deze interesse ook overgeslagen op InsurTech-bedrijven.

4.   Trekt de klant aan het langste eind?

| 4.1 | Grote bedrijven zijn in staat om hun bedrijfsvoering aan de digitalisering van financiële diensten aan te passen. De situatie ligt echter anders voor veel traditionele kmo's en met name voor microbedrijven, die niet de kennis en middelen in huis hebben om de snel veranderende financiële wereld bij te benen. |
| --- | --- |

4.1

Grote bedrijven zijn in staat om hun bedrijfsvoering aan de digitalisering van financiële diensten aan te passen. De situatie ligt echter anders voor veel traditionele kmo's en met name voor microbedrijven, die niet de kennis en middelen in huis hebben om de snel veranderende financiële wereld bij te benen.

| 4.2 | In het internet- en smartphonetijdperk behoort de standaardklant tot het verleden. In hoeverre klanten digitaal willen bankeren en verzekeren hangt af van verschillende factoren, zoals leeftijd, opleidingsniveau en beroep. Als het om financieel advies gaat, blijft echter behoefte bestaan aan menselijk contact op basis van customer experience, ook onder jongeren. |
| --- | --- |

4.2

In het internet- en smartphonetijdperk behoort de standaardklant tot het verleden. In hoeverre klanten digitaal willen bankeren en verzekeren hangt af van verschillende factoren, zoals leeftijd, opleidingsniveau en beroep. Als het om financieel advies gaat, blijft echter behoefte bestaan aan menselijk contact op basis van customer experience, ook onder jongeren.

| 4.3 | Virtuele filialen, online dochterondernemingen van banken- en verzekeringsgroepen, maken gebruik van nieuwe apps om klanten via internet en smartphone krediet, leningen en verzekeringen aan te bieden. Daarbij gelden gunstigere voorwaarden: een gratis bankkaart, lagere rentetarieven, een cadeau bij het openen van een rekening, een korting van enkele maanden premie bij het afsluiten van een (onderlinge) verzekering. Deze klantenvoordelen passen in de overgangsfase tussen het traditionele bedrijfsmodel van banken, verzekeringsmaatschappijen en onderlinge maatschappijen en het nieuwe model dat met de digitalisering aan het ontstaan is. |
| --- | --- |

4.3

Virtuele filialen, online dochterondernemingen van banken- en verzekeringsgroepen, maken gebruik van nieuwe apps om klanten via internet en smartphone krediet, leningen en verzekeringen aan te bieden. Daarbij gelden gunstigere voorwaarden: een gratis bankkaart, lagere rentetarieven, een cadeau bij het openen van een rekening, een korting van enkele maanden premie bij het afsluiten van een (onderlinge) verzekering. Deze klantenvoordelen passen in de overgangsfase tussen het traditionele bedrijfsmodel van banken, verzekeringsmaatschappijen en onderlinge maatschappijen en het nieuwe model dat met de digitalisering aan het ontstaan is.

| 4.4 | Dit nieuwe scenario houdt voor klanten zowel risico's als kansen in:






  — | gemakkelijkere toegang tot producten, meer/betere keuzemogelijkheden, mogelijkheden om prijzen via websites te vergelijken, meer persoonlijkere aanbiedingen op maat, verlaging van transactiekosten (tijd en geld) en grotere veiligheid dankzij nieuwe biometrische authenticatiesystemen; |
| --- | --- | --- |

4.4

Dit nieuwe scenario houdt voor klanten zowel risico's als kansen in:

—

gemakkelijkere toegang tot producten, meer/betere keuzemogelijkheden, mogelijkheden om prijzen via websites te vergelijken, meer persoonlijkere aanbiedingen op maat, verlaging van transactiekosten (tijd en geld) en grotere veiligheid dankzij nieuwe biometrische authenticatiesystemen;

| — | nieuwe nuttige producten (bijv. crowdfunding), maar ook vele nieuwe producten die complex, ondoorzichtig, moeilijk te begrijpen en riskant zijn, zoals instantleningen; |
| --- | --- |

—

nieuwe nuttige producten (bijv. crowdfunding), maar ook vele nieuwe producten die complex, ondoorzichtig, moeilijk te begrijpen en riskant zijn, zoals instantleningen;

| — | mogelijke problemen bij het verstrekken van precontractuele informatie/openbaarmaking via nieuwe verkoopkanalen, zoals kleine beeldschermen bij smartphones; |
| --- | --- |

—

mogelijke problemen bij het verstrekken van precontractuele informatie/openbaarmaking via nieuwe verkoopkanalen, zoals kleine beeldschermen bij smartphones;

| — | onvoldoende informatie over de risico's van financiële producten; |
| --- | --- |

—

onvoldoende informatie over de risico's van financiële producten;

| — | ontoereikend toezicht/handhaving m.b.t. de activiteiten van nieuwe marktdeelnemers in de sector financiële dienstverlening; |
| --- | --- |

—

ontoereikend toezicht/handhaving m.b.t. de activiteiten van nieuwe marktdeelnemers in de sector financiële dienstverlening;

| — | in sommige gevallen juridische onzekerheid over de vraag welke wettelijke voorschriften van toepassing zijn op nieuwe marktdeelnemers; |
| --- | --- |

—

in sommige gevallen juridische onzekerheid over de vraag welke wettelijke voorschriften van toepassing zijn op nieuwe marktdeelnemers;

| — | niet-gereguleerde gebieden (bijv. geautomatiseerde adviesverlening); |
| --- | --- |

—

niet-gereguleerde gebieden (bijv. geautomatiseerde adviesverlening);

| — | mogelijke ongerechtvaardigde discriminatie/uitsluiting in samenhang met het gebruik van big data en het gebrek aan digitale vaardigheden; |
| --- | --- |

—

mogelijke ongerechtvaardigde discriminatie/uitsluiting in samenhang met het gebruik van big data en het gebrek aan digitale vaardigheden;

| — | cyberveiligheid. |
| --- | --- |

—

cyberveiligheid.

| 4.5 | Digitalisering zou de verbreiding van financiële producten transparanter moeten maken, maar achter de ogenschijnlijke vereenvoudiging van de aangeboden producten schuilt wellicht een gebrek aan evenwicht in de algehele financiële relatie. Het gebruik van algoritmes garandeert niet dat er geen verborgen gebreken zijn of dat producten aan de Europese normen voldoen. Bij financiële educatie moet daarom ook aandacht aan online financiële producten geschonken worden. |
| --- | --- |

4.5

Digitalisering zou de verbreiding van financiële producten transparanter moeten maken, maar achter de ogenschijnlijke vereenvoudiging van de aangeboden producten schuilt wellicht een gebrek aan evenwicht in de algehele financiële relatie. Het gebruik van algoritmes garandeert niet dat er geen verborgen gebreken zijn of dat producten aan de Europese normen voldoen. Bij financiële educatie moet daarom ook aandacht aan online financiële producten geschonken worden.

5.   Andere financieringsmogelijkheden en de plaats van ethisch en verantwoord financieren

| 5.1 | Doordat ondernemingen voor hun financiering thans in sterke mate zijn aangewezen op bankleningen (meer dan 75 % in Europa, vergeleken met 20 % in de VS) en een aandelencultuur ontbreekt zijn kmo's (die meer dan 98 % van alle ondernemingen in Europa uitmaken, twee van de drie werknemers in dienst hebben en 58 % van alle toegevoegde waarde creëren) mogelijk gevoelig voor het risico van een kredietschaarste zoals die zich tijdens de wereldwijde financiële crisis voordeed. Daarom moet nader worden gekeken naar aanvullende, niet-bancaire financieringsmogelijkheden en naar de risico's die deze met name in geval van een crisis met zich meebrengen. |
| --- | --- |

5.1

Doordat ondernemingen voor hun financiering thans in sterke mate zijn aangewezen op bankleningen (meer dan 75 % in Europa, vergeleken met 20 % in de VS) en een aandelencultuur ontbreekt zijn kmo's (die meer dan 98 % van alle ondernemingen in Europa uitmaken, twee van de drie werknemers in dienst hebben en 58 % van alle toegevoegde waarde creëren) mogelijk gevoelig voor het risico van een kredietschaarste zoals die zich tijdens de wereldwijde financiële crisis voordeed. Daarom moet nader worden gekeken naar aanvullende, niet-bancaire financieringsmogelijkheden en naar de risico's die deze met name in geval van een crisis met zich meebrengen.

| 5.2 | Wat de financiering van kmo's betreft zijn er een aantal alternatieven die bedrijven helpen groeien en risico's verminderen, naast steun uit Europese fondsen ter bevordering van de werkgelegenheid en het concurrentievermogen door beperking van de gebruikelijke financieringskosten, zoals voorzien in het plan-Juncker. |
| --- | --- |

5.2

Wat de financiering van kmo's betreft zijn er een aantal alternatieven die bedrijven helpen groeien en risico's verminderen, naast steun uit Europese fondsen ter bevordering van de werkgelegenheid en het concurrentievermogen door beperking van de gebruikelijke financieringskosten, zoals voorzien in het plan-Juncker.

| 5.3 | Er moet een impuls worden gegeven aan een maatschappelijk verantwoord, transparant en duurzaam bankmodel en aan een financieel systeem dat geworteld is in de reële economie en stabiliteit alsook sociale en territoriale cohesie oplevert. Duurzame banken kiezen bewust voor zakendoen op basis van de „triple bottom line” (waarbij de financiële, sociale en milieuprestaties worden gemeten opdat de gefinancierde projecten geen negatieve externe effecten creëren) en richten zich daarbij op het opbouwen van sterke banden met hun klanten en de ruimere gemeenschap van belanghebbende partijen. |
| --- | --- |

5.3

Er moet een impuls worden gegeven aan een maatschappelijk verantwoord, transparant en duurzaam bankmodel en aan een financieel systeem dat geworteld is in de reële economie en stabiliteit alsook sociale en territoriale cohesie oplevert. Duurzame banken kiezen bewust voor zakendoen op basis van de „triple bottom line” (waarbij de financiële, sociale en milieuprestaties worden gemeten opdat de gefinancierde projecten geen negatieve externe effecten creëren) en richten zich daarbij op het opbouwen van sterke banden met hun klanten en de ruimere gemeenschap van belanghebbende partijen.

| 5.4 | Banken, verzekeringsmaatschappijen en onderlinge maatschappijen hebben lange tijd het „stakeholderwaarde”-model — waarbij voor alle belanghebbenden waarde wordt gecreëerd — voor ogen gehad bij de ontplooiing van hun activiteiten. Zij hebben echter ook praktijken van conventionele commerciële instellingen overgenomen en hebben niet aan de gevolgen van de financiële crisis weten te ontsnappen. Vooralsnog lijkt van de digitalisering geen belangrijke impuls uit te gaan om weer voor ethischere praktijken te kiezen die beantwoorden aan de reële behoeften van de samenleving. |
| --- | --- |

5.4

Banken, verzekeringsmaatschappijen en onderlinge maatschappijen hebben lange tijd het „stakeholderwaarde”-model — waarbij voor alle belanghebbenden waarde wordt gecreëerd — voor ogen gehad bij de ontplooiing van hun activiteiten. Zij hebben echter ook praktijken van conventionele commerciële instellingen overgenomen en hebben niet aan de gevolgen van de financiële crisis weten te ontsnappen. Vooralsnog lijkt van de digitalisering geen belangrijke impuls uit te gaan om weer voor ethischere praktijken te kiezen die beantwoorden aan de reële behoeften van de samenleving.

6.   Effect op werkgelegenheid en arbeidsvoorwaarden

| 6.1 | Volgens Bloomberg hebben banken sinds de economische crisis van 2008 over de hele wereld zo'n 600 000 banen geschrapt. Deze massale inkrimpingen zijn hoofdzakelijk het gevolg van de crisis, maar daarnaast ook van het digitaliseringsproces. |
| --- | --- |

6.1

Volgens Bloomberg hebben banken sinds de economische crisis van 2008 over de hele wereld zo'n 600 000 banen geschrapt. Deze massale inkrimpingen zijn hoofdzakelijk het gevolg van de crisis, maar daarnaast ook van het digitaliseringsproces.

| 6.2 | In Europa leveren banken en verzekeringsmaatschappijen naar schatting bijna vier miljoen banen op: drie miljoen in het bankwezen en bijna één miljoen in de verzekeringsbranche. Volgens Citigroup zullen in Europa en de VS de komende tien jaar zo'n 1,8 miljoen banen verdwijnen in de banksector. Van de bijna 2,9 miljoen fte's bij banken in Europa zouden er in 2025 slechts 1,82 miljoen overblijven. Dat deze ontwikkeling daadwerkelijk gaande is blijkt uit de vele inkrimpingen die meerdere grote Europese bankgroepen de laatste tijd hebben aangekondigd. In een aantal landen bestaat binnen de financiële sector een tendens om op deeltijd- of andere basis te werken. |
| --- | --- |

6.2

In Europa leveren banken en verzekeringsmaatschappijen naar schatting bijna vier miljoen banen op: drie miljoen in het bankwezen en bijna één miljoen in de verzekeringsbranche. Volgens Citigroup zullen in Europa en de VS de komende tien jaar zo'n 1,8 miljoen banen verdwijnen in de banksector. Van de bijna 2,9 miljoen fte's bij banken in Europa zouden er in 2025 slechts 1,82 miljoen overblijven. Dat deze ontwikkeling daadwerkelijk gaande is blijkt uit de vele inkrimpingen die meerdere grote Europese bankgroepen de laatste tijd hebben aangekondigd. In een aantal landen bestaat binnen de financiële sector een tendens om op deeltijd- of andere basis te werken.

| 6.3 | Er moet een actief arbeidsmarktbeleid worden gevoerd om de veranderingen waarmee de betrokken werknemers geconfronteerd (zullen) worden in goede banen te leiden. Sociale partners op alle niveaus spelen een cruciale rol bij het vinden van geschikte oplossingen. Een goed voorbeeld hiervan is het algemene omscholingsfonds voor alle getroffen bankemployés in Oostenrijk, dat via collectieve onderhandelingen op sectorniveau is opgericht en door zowel de sector zelf als de overheid gefinancierd wordt. |
| --- | --- |

6.3

Er moet een actief arbeidsmarktbeleid worden gevoerd om de veranderingen waarmee de betrokken werknemers geconfronteerd (zullen) worden in goede banen te leiden. Sociale partners op alle niveaus spelen een cruciale rol bij het vinden van geschikte oplossingen. Een goed voorbeeld hiervan is het algemene omscholingsfonds voor alle getroffen bankemployés in Oostenrijk, dat via collectieve onderhandelingen op sectorniveau is opgericht en door zowel de sector zelf als de overheid gefinancierd wordt.

| 6.4 | De voortdurende uitholling van het netwerk van bankfilialen gaat gepaard met een grondige herziening van het filiaalconcept, dat wordt afgestemd op de aard van de clientèle. Al voordat er filialen werden gesloten was het personeelsbestand als gevolg van de automatisering van transacties kleiner geworden. Hoewel in de verzekeringswereld inkrimping ook duidelijk de tendens is, bestaat daar nog altijd een solide netwerk van algemene intermediairs en makelaars. Het aantal verzekeringsagenten in loondienst zal dalen. |
| --- | --- |

6.4

De voortdurende uitholling van het netwerk van bankfilialen gaat gepaard met een grondige herziening van het filiaalconcept, dat wordt afgestemd op de aard van de clientèle. Al voordat er filialen werden gesloten was het personeelsbestand als gevolg van de automatisering van transacties kleiner geworden. Hoewel in de verzekeringswereld inkrimping ook duidelijk de tendens is, bestaat daar nog altijd een solide netwerk van algemene intermediairs en makelaars. Het aantal verzekeringsagenten in loondienst zal dalen.

| 6.5 | Op de handelsvloer worden aan- en verkopen van bedrijfsaandelen, valutaswaps en credit default swaps (financiële derivaten waarbij de verkoper de koper compenseert indien een derde partij in gebreke blijft) steeds vaker uitgevoerd door computers. |
| --- | --- |

6.5

Op de handelsvloer worden aan- en verkopen van bedrijfsaandelen, valutaswaps en credit default swaps (financiële derivaten waarbij de verkoper de koper compenseert indien een derde partij in gebreke blijft) steeds vaker uitgevoerd door computers.

| 6.6 | Op basis van big data is een nieuw cognitief platform, dat door een grote bankgroep is getest, in staat om in spreektaal gestelde vragen op een enorm aantal terreinen te beantwoorden en klantadviseurs pasklare antwoorden voor te stellen. Deze technologie kan in zowel de bank- als verzekeringswereld als virtuele assistent worden gebruikt. Verkooppersoneel zou hier als eerste de negatieve gevolgen van kunnen ondervinden. |
| --- | --- |

6.6

Op basis van big data is een nieuw cognitief platform, dat door een grote bankgroep is getest, in staat om in spreektaal gestelde vragen op een enorm aantal terreinen te beantwoorden en klantadviseurs pasklare antwoorden voor te stellen. Deze technologie kan in zowel de bank- als verzekeringswereld als virtuele assistent worden gebruikt. Verkooppersoneel zou hier als eerste de negatieve gevolgen van kunnen ondervinden.

| 6.7 | De arbeidsvoorwaarden zijn onzeker geworden en de behoefte aan opleiding is aanmerkelijk gegroeid, zowel om werknemers de nodige digitale vaardigheden bij te brengen als om hen in staat te stellen zo nodig van baan te veranderen. |
| --- | --- |

6.7

De arbeidsvoorwaarden zijn onzeker geworden en de behoefte aan opleiding is aanmerkelijk gegroeid, zowel om werknemers de nodige digitale vaardigheden bij te brengen als om hen in staat te stellen zo nodig van baan te veranderen.

| 6.8 | Aangezien werknemers als gevolg van de digitale ontwikkelingen heel andere instrumenten zullen gaan gebruiken en over heel andere vaardigheden en competenties zullen moeten beschikken, moeten ondernemingen bereid zijn tot investeringen om de vaardigheden en kwalificaties op peil te houden. Het is belangrijk dat beroepsopleidingen op de toekomstige behoeften worden afgestemd; dit punt dient, net als de vraag hoe dit moet gebeuren, de nodige aandacht te krijgen bij collectieve onderhandelingen en de sociale dialoog. Ook moet daarbij nader worden aangegeven hoe de nieuwe technologie reeds in de sector wordt toegepast. Welke vaardigheden de huidige werknemers in de financieringswereld nodig hebben om in de toekomst niet buiten de boot te vallen en hoe deze vaardigheden bijgebracht kunnen worden moet per geval worden onderzocht. |
| --- | --- |

6.8

Aangezien werknemers als gevolg van de digitale ontwikkelingen heel andere instrumenten zullen gaan gebruiken en over heel andere vaardigheden en competenties zullen moeten beschikken, moeten ondernemingen bereid zijn tot investeringen om de vaardigheden en kwalificaties op peil te houden. Het is belangrijk dat beroepsopleidingen op de toekomstige behoeften worden afgestemd; dit punt dient, net als de vraag hoe dit moet gebeuren, de nodige aandacht te krijgen bij collectieve onderhandelingen en de sociale dialoog. Ook moet daarbij nader worden aangegeven hoe de nieuwe technologie reeds in de sector wordt toegepast. Welke vaardigheden de huidige werknemers in de financieringswereld nodig hebben om in de toekomst niet buiten de boot te vallen en hoe deze vaardigheden bijgebracht kunnen worden moet per geval worden onderzocht.

| 6.9 | Er zijn steeds meer zorgen over de werkuren in samenhang met de invoering van online werken en over de vele banen die reeds geschrapt worden. Duidelijk is al dat meer financiële activiteiten zowel binnen de EU als buiten Europa naar landen met lage arbeidskosten en lage socialebeschermingsniveaus verplaatst zullen worden. |
| --- | --- |

6.9

Er zijn steeds meer zorgen over de werkuren in samenhang met de invoering van online werken en over de vele banen die reeds geschrapt worden. Duidelijk is al dat meer financiële activiteiten zowel binnen de EU als buiten Europa naar landen met lage arbeidskosten en lage socialebeschermingsniveaus verplaatst zullen worden.

| 6.10 | Het is zaak dat digitale oplossingen altijd ten dienste van mensen staan en bijdragen tot verbetering van sociale normen en arbeidsvoorwaarden. De sectorale sociale dialoog dient op alle niveaus, ook het Europese, geïntensiveerd te worden om de beste oplossingen in kaart te brengen en zo sociale beroering te voorkomen. Zowel op sector- als ondernemingsniveau moeten werkgevers onderhandelingen met vakbondsvertegenwoordigers aangaan om ervoor te zorgen dat er goede maatregelen worden getroffen met betrekking tot inkomen, arbeidsvoorwaarden, sociale bescherming, opleiding en ondersteuning bij interne geografische en beroepsmobiliteit en ontslagbegeleiding. Deze maatregelen moeten zo snel mogelijk worden genomen, d.w.z. niet pas wanneer de eerste banen verdwijnen, maar al voordat tot herstructurering wordt overgegaan. |
| --- | --- |

6.10

Het is zaak dat digitale oplossingen altijd ten dienste van mensen staan en bijdragen tot verbetering van sociale normen en arbeidsvoorwaarden. De sectorale sociale dialoog dient op alle niveaus, ook het Europese, geïntensiveerd te worden om de beste oplossingen in kaart te brengen en zo sociale beroering te voorkomen. Zowel op sector- als ondernemingsniveau moeten werkgevers onderhandelingen met vakbondsvertegenwoordigers aangaan om ervoor te zorgen dat er goede maatregelen worden getroffen met betrekking tot inkomen, arbeidsvoorwaarden, sociale bescherming, opleiding en ondersteuning bij interne geografische en beroepsmobiliteit en ontslagbegeleiding. Deze maatregelen moeten zo snel mogelijk worden genomen, d.w.z. niet pas wanneer de eerste banen verdwijnen, maar al voordat tot herstructurering wordt overgegaan.

| 6.11 | Een gecontroleerde digitalisering van de financiële sector zou het mogelijk moeten maken om hoogwaardige banen te behouden en de relaties met klanten te verbeteren, terwijl klanten ook voldoende mogelijkheden behouden om persoonlijk financieel advies te krijgen. Daarbij dient de veiligheid van transacties en bescherming van persoonsgegevens voor zowel klanten als werknemers gewaarborgd te worden. Werknemers in de sector financiële dienstverlening alsook consumenten zouden via hun organisaties betrokken moeten worden, zodat hun praktische kennis in aanmerking genomen kan worden. |
| --- | --- |

6.11

Een gecontroleerde digitalisering van de financiële sector zou het mogelijk moeten maken om hoogwaardige banen te behouden en de relaties met klanten te verbeteren, terwijl klanten ook voldoende mogelijkheden behouden om persoonlijk financieel advies te krijgen. Daarbij dient de veiligheid van transacties en bescherming van persoonsgegevens voor zowel klanten als werknemers gewaarborgd te worden. Werknemers in de sector financiële dienstverlening alsook consumenten zouden via hun organisaties betrokken moeten worden, zodat hun praktische kennis in aanmerking genomen kan worden.

7.   Regulering en toezicht

| 7.1 | De toenemende complexiteit van financiële producten en de snelheid waarmee data worden verwerkt, leveren in combinatie met anonieme, geautomatiseerde marketing- en adviesdiensten zeer riskante situaties op die vaak niet door de eigenaar van de belegde of geïnvesteerde middelen ingeschat of gecontroleerd kunnen worden. Het EESC stelt tot zijn bezorgdheid vast dat risicomodellen tekortschieten en niet in staat zijn om de risicoprofielen van de verschillende categorieën ongedekte investeringen adequaat te beoordelen. |
| --- | --- |

7.1

De toenemende complexiteit van financiële producten en de snelheid waarmee data worden verwerkt, leveren in combinatie met anonieme, geautomatiseerde marketing- en adviesdiensten zeer riskante situaties op die vaak niet door de eigenaar van de belegde of geïnvesteerde middelen ingeschat of gecontroleerd kunnen worden. Het EESC stelt tot zijn bezorgdheid vast dat risicomodellen tekortschieten en niet in staat zijn om de risicoprofielen van de verschillende categorieën ongedekte investeringen adequaat te beoordelen.

| 7.2 | Volgens de president van de centrale bank van Frankrijk moet de opkomst van digitale financiering samengaan met regelgeving die aan te passen is, zodat innovatie niet wordt belemmerd, en een hoog niveau van transactieveiligheid en consumentenbescherming blijft garanderen. Naar mening van het EESC moeten voor zowel de traditionele financieringssector als de nieuwe FinTech-bedrijven en -bedrijfsmodellen even strenge normen gelden. |
| --- | --- |

7.2

Volgens de president van de centrale bank van Frankrijk moet de opkomst van digitale financiering samengaan met regelgeving die aan te passen is, zodat innovatie niet wordt belemmerd, en een hoog niveau van transactieveiligheid en consumentenbescherming blijft garanderen. Naar mening van het EESC moeten voor zowel de traditionele financieringssector als de nieuwe FinTech-bedrijven en -bedrijfsmodellen even strenge normen gelden.

| 7.3 | MiFID II is een van de belangrijkste regelgevingsinitiatieven die een verandering in marktstructuur en bedrijfsmodellen teweeg zullen brengen. Bedrijven zouden de regelgevingsvereisten als een strategische kans moeten aangrijpen. |
| --- | --- |

7.3

MiFID II is een van de belangrijkste regelgevingsinitiatieven die een verandering in marktstructuur en bedrijfsmodellen teweeg zullen brengen. Bedrijven zouden de regelgevingsvereisten als een strategische kans moeten aangrijpen.

| 7.4 | Nieuwe regelgeving inzake digitale betalingen (PSD2) beoogt online transacties veiliger te maken om de fraude daarbij terug te dringen. |
| --- | --- |

7.4

Nieuwe regelgeving inzake digitale betalingen (PSD2) beoogt online transacties veiliger te maken om de fraude daarbij terug te dringen.

| 7.5 | Met een nieuwe EU-richtlijn ter bestrijding van witwassen zullen nieuwe eisen inzake cliëntenonderzoek worden ingevoerd evenals nieuwe verplichtingen om verdachte transacties te rapporteren en betalingen te registreren. |
| --- | --- |

7.5

Met een nieuwe EU-richtlijn ter bestrijding van witwassen zullen nieuwe eisen inzake cliëntenonderzoek worden ingevoerd evenals nieuwe verplichtingen om verdachte transacties te rapporteren en betalingen te registreren.

| 7.6 | Dankzij het bijgewerkte kader voor samenwerking met betrekking tot consumentenbescherming (SCB-verordening) zullen nationale autoriteiten meer bevoegdheden krijgen om de wetgeving ter bescherming van consumenten te handhaven en zal de noodzakelijke coördinatie tussen lidstaten verbeterd worden. |
| --- | --- |

7.6

Dankzij het bijgewerkte kader voor samenwerking met betrekking tot consumentenbescherming (SCB-verordening) zullen nationale autoriteiten meer bevoegdheden krijgen om de wetgeving ter bescherming van consumenten te handhaven en zal de noodzakelijke coördinatie tussen lidstaten verbeterd worden.

| 7.7 | Nu de Solvabiliteit II-voorschriften voor verzekeraars en de Bazel 3/RKV IV-regels voor banken van kracht zijn geworden, is het de vraag hoe een aanvullende regelgevingsaanpak de risico's die door nieuwkomers in het financiële systeem worden gedragen en de gevolgen daarvan voor de financiële sector als geheel in aanmerking kan nemen. |
| --- | --- |

7.7

Nu de Solvabiliteit II-voorschriften voor verzekeraars en de Bazel 3/RKV IV-regels voor banken van kracht zijn geworden, is het de vraag hoe een aanvullende regelgevingsaanpak de risico's die door nieuwkomers in het financiële systeem worden gedragen en de gevolgen daarvan voor de financiële sector als geheel in aanmerking kan nemen.

| 7.8 | Naar aanleiding van de stresstests die door de Europese Bankautoriteit in 2016 zijn uitgevoerd heeft de Commissie voorstellen ingediend die het debat binnen het Bazels Comité over aanscherping van de kapitaalvereisten weerspiegelen. De goedgekeurde universele normen zouden in verhouding moeten staan tot de omvang en aard van de kredietinstellingen en financiële startups. Het EESC is ingenomen met het pakket voorstellen dat de Commissie onlangs heeft ingediend (7). |
| --- | --- |

7.8

Naar aanleiding van de stresstests die door de Europese Bankautoriteit in 2016 zijn uitgevoerd heeft de Commissie voorstellen ingediend die het debat binnen het Bazels Comité over aanscherping van de kapitaalvereisten weerspiegelen. De goedgekeurde universele normen zouden in verhouding moeten staan tot de omvang en aard van de kredietinstellingen en financiële startups. Het EESC is ingenomen met het pakket voorstellen dat de Commissie onlangs heeft ingediend (7).

| 7.9 | De financiële crisis heeft de directe-investeringsfondsen (schaduwbanken) de afgelopen jaren beslist geen windeieren gelegd. De gevolgen van de digitalisering voor deze fondsen mogen niet leiden tot mazen in de regelgeving die de stabiliteit van het financiële stelsel in gevaar kunnen brengen. |
| --- | --- |

7.9

De financiële crisis heeft de directe-investeringsfondsen (schaduwbanken) de afgelopen jaren beslist geen windeieren gelegd. De gevolgen van de digitalisering voor deze fondsen mogen niet leiden tot mazen in de regelgeving die de stabiliteit van het financiële stelsel in gevaar kunnen brengen.

| 7.10 | Aangezien modellen op basis van ongedekte financieringen niet goed aan de hand van de traditionele risicomodellen beoordeeld kunnen worden, zouden de Europese toezichthoudende autoriteiten intensievere contacten met FinTech-startups moeten leggen. Dit betekent wel dat toezichthouders nieuwe vaardigheden met betrekking tot FinTech moeten ontwikkelen. |
| --- | --- |

7.10

Aangezien modellen op basis van ongedekte financieringen niet goed aan de hand van de traditionele risicomodellen beoordeeld kunnen worden, zouden de Europese toezichthoudende autoriteiten intensievere contacten met FinTech-startups moeten leggen. Dit betekent wel dat toezichthouders nieuwe vaardigheden met betrekking tot FinTech moeten ontwikkelen.

Brussel, 26 april 2017.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Georges DASSIS

---

(1)  Niet alleen concurrentie, maar ook samenwerking en partnerschap ('co-opetition' is een samentrekking van „competition” en „cooperation”).

1

(2)  De Commissie overweegt de mogelijkheid om een gemeenschappelijke EU-licentie in te voeren waarmee technologiebedrijven in de sector financiële dienstverlening in heel Europa actief kunnen zijn, en om een pan-Europese „sandbox” c.q. speciaal regelgevingskader voor de hele Unie op te zetten.

2

(3)  Zie de Solvabiliteit II-vereisten.

3

(4)  Actieplan inzake financiële diensten voor de consument (COM(2017) 139 final), en openbare raadpleging over FinTech, gepubliceerd op 23 maart 2017.

4

(5)  PB C 34 van 2.2.2017, blz. 121.

5

(6)  https://ec.europa.eu/digital-single-market/en/digital-skills-jobs-coalitionbargaining and soc

6

(7)  EESC-advies ECO/424 over de Wijziging van de Verordening kapitaalvereisten (VKV) om rekening te houden met wijzigingen in het kader van Bazel (nog niet in het Publicatieblad verschenen).

7

---

Begrippenlijst

Kunstmatige intelligentie:

  Machine die in staat is te leren. „Robo-advisor” is een machine die financieel advies kan verlenen en op dezelfde manier werkt als het menselijke brein.

Bankverzekeraar:

  Verkoopt verzekeringsproducten via het kantorennetwerk van banken. Deze vorm van strategisch partnerschap zorgt ervoor dat netwerken aan elkaar worden gekoppeld en er synergieën ontstaan op bedrijfsniveau.

Big data:

  Opslag en verwerking van grote hoeveelheden data die op hoge snelheid worden doorgegeven. Met „big data analytics” wordt bedoeld dat de financiële sector data door middel van wiskundige en statistische methoden omzet in gegevens om op basis daarvan besluiten te nemen.

Bigtech:

  Technologiegiganten, zoals Google, Apple, Facebook en Amazon (GAFA), die hun aanzienlijke invloed beginnen uit te breiden tot bankactiviteiten.

Bitcoin:

  Virtueel betaalmiddel. Verkeert in een experimentele fase maar wordt steeds meer geaccepteerd op de markt.

Blockchain/blokketen:

  Een technologieplatform dat de bitcoin ondersteunt. Beschikt over een zeer doeltreffende databank, die bij financiële transacties of diverse applicaties gebruikt kan worden.

Cloud:

  Op internet gebaseerde modellen voor het verlenen van diensten.

Connectiviteit:

  Door de technologische vooruitgang kunnen we nu overal en altijd verbonden zijn. Werknemers beschikken daarmee over de mogelijkheid om flexibeler te werken: ze kunnen thuis of op een andere locatie (telewerken, 'smart working') alsook in deeltijd werken. Jongeren zijn al gewend aan deze manier van werken; de verschillende opties maken een goede keuze mogelijk.

Crowdfunding:

  Financiering wordt verstrekt via internetplatforms die ondernemers en investeerders met elkaar in contact brengen. Er zijn platforms die ondernemers verplichten om investeerders een aandeel in hun bedrijf te bieden („equity crowdfunding”).

Crowdlending:

  Financiering via internet voor ondernemers: zij krijgen een lening van een groep mensen, die tegen een vastgesteld rentetarief terugbetaald moet worden.

Customer experience:

  Iedere afzonderlijke klant goed leren kennen en ervoor zorgen dat hij of zij bij alle interacties met de bank op een persoonlijke manier wordt behandeld. Sociale netwerken en webplatforms spelen in dit verband een essentiële rol.

Cyberveiligheid:

  Het verkleinen van de risico's van cyberaanvallen en datadiefstal, waardoor het vertrouwen van de klant behouden blijft of groter wordt.

Digitalisering:
  Toepassing van technologie (internet, mobiele technologie, big data, blockchain, kunstmatige intelligentie, cloudcomputing, robotica, cyberveiligheid) in het transactiebeheer en bij nieuwe modellen voor de relatie met klanten in het bank- en verzekeringswezen. Technologie is geen doel op zich, maar een middel om digitalisering tot stand te brengen.

Disruptie:

  Digitale transformatie is niet mogelijk zonder een nieuw organisatorisch en cultureel model. Bij deze omwenteling in het bankwezen is innovatie van cruciaal belang voor het concurrentievermogen. Verandering begint bij de mens.

Exponential banking:

  Maakt gebruik van exponentiële technologieën (die door de digitale revolutie zijn ontstaan) om het bereik en de kwaliteit van financiële diensten te verbeteren en de kosten terug te dringen.

FinTech-/InsurTechbedrijven:

  Innovatieve startups die nieuwe bancaire of verzekeringsoplossingen bieden tegen lage kosten.

Gestapelde financiering:

  Combinatie van bankleningen en leningen van vermogende personen. Stelt banken in staat om meer zaken te doen zonder hun balans wezenlijk te verruimen, terwijl ook aan de behoeften van hun klanten en mede-investeerders wordt voldaan.

Knowmads:

  Nieuwe professionals die zichzelf als kenniswerker zien en daarom de vrijheid willen hebben om hun werk en tijd zelf in te delen.

Millennials:

  De eerste generatie jongeren, geboren tussen 1980 en 2000, die met de digitalisering is opgegroeid. Zal in 2025 75 % van de beroepsbevolking uitmaken. Zij komen vrijwel nooit in een bankkantoor.

Multi-channelling:

  Efficiënte combinatie van digitale bankkanalen en direct, persoonlijk contact met de bank. De klant staat centraal.

Neobanken:

  Ontwikkelen software op basis van de infrastructuur van een bestaande bank. Hebben geen vergunning nodig.

Betalingsmethoden:

  Elektronisch betalen, een tendens in de elektronische handel, is de meest wijdverbreide mobiele betalingsmethode ter wereld. Hieronder vallen ook systemen als PayPal, Samsung Pay, Apple Pay, enz. P2p-betalingsdiensen zijn een goed alternatief voor mensen in landen waarin het bankenstelsel minder goed ontwikkeld is. Apps voor mobiel bankieren zijn inmiddels niet meer weg te denken.

Regtec:.

  Innovatieve technologieën die worden gebruikt om de naleving van de regelgeving te vereenvoudigen, door de desbetreffende kosten en benodigde middelen terug te dringen. Digitale regelgeving en toezicht houden een uitdaging in voor de financiële sector (er moet gezorgd worden voor gelijke concurrentievoorwaarden).

STEM:

  Engels acroniem voor de bestudering van wetenschap, technologie, engineering en wiskunde. Op deze terreinen zijn de opkomende beroepen te vinden. Digitale vaardigheden zijn in alle sectoren belangrijk. Opleiding is dan ook van prioritair belang.

---

III Voorbereidende handelingen

EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ

525e zitting van het EESC van 26 en 27 April 2017

| 28.7.2017 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 246/18 |
| --- | --- | --- | --- |

28.7.2017

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 246/18

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van de Raad tot wijziging van Verordening (EU) nr. 560/2014 van de Raad van 6 mei 2014 tot oprichting van de Gemeenschappelijke Onderneming biogebaseerde industrieën

(COM(2017) 68 final — 2017/0024 (NLE))

(2017/C 246/03)

| Algemeen rapporteur: | Mihai MANOLIU |
| --- | --- |

Algemeen rapporteur:

Mihai MANOLIU

| Raadpleging | Raad, 21.3.2017 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikelen 187 en 188 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Interne Markt, Productie en Consumptie |
| Besluit van het bureau | 28.3.2017 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 27.4.2017 |
| Zitting nr. | 525 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 160/0/4 |

Raadpleging

Raad, 21.3.2017

Rechtsgrondslag

Artikelen 187 en 188 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Interne Markt, Productie en Consumptie

Besluit van het bureau

28.3.2017

Goedkeuring door de voltallige vergadering

27.4.2017

Zitting nr.

525

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

160/0/4

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Volgens het EESC is onderhavig voorstel tot wijziging van de Raadsverordening in kwestie bedoeld om de bepalingen ervan te verbeteren en verder te vereenvoudigen, zodat de doelstellingen van de Gemeenschappelijke Onderneming biogebaseerde industrieën (BBI) kunnen worden verwezenlijkt. Het voorstel is in overeenstemming met de oorspronkelijke doelstellingen en met de bestaande beleidsbepalingen. |
| --- | --- |

1.1.

Volgens het EESC is onderhavig voorstel tot wijziging van de Raadsverordening in kwestie bedoeld om de bepalingen ervan te verbeteren en verder te vereenvoudigen, zodat de doelstellingen van de Gemeenschappelijke Onderneming biogebaseerde industrieën (BBI) kunnen worden verwezenlijkt. Het voorstel is in overeenstemming met de oorspronkelijke doelstellingen en met de bestaande beleidsbepalingen.

| 1.2. | Het EESC is van mening dat met de Gemeenschappelijke Onderneming BBI wordt gepoogd om synergieën met andere EU-programma’s inzake bijv. cohesiebeleid, onderwijs, milieu, middelgrote en kleine ondernemingen, concurrentievermogen en plattelandsontwikkeling te ontwikkelen die kunnen helpen het regionale en nationale onderzoeks- en innovatievermogen uit te breiden in het huidige kader van de strategieën en het beleid betreffende slimme specialisatie. |
| --- | --- |

1.2.

Het EESC is van mening dat met de Gemeenschappelijke Onderneming BBI wordt gepoogd om synergieën met andere EU-programma’s inzake bijv. cohesiebeleid, onderwijs, milieu, middelgrote en kleine ondernemingen, concurrentievermogen en plattelandsontwikkeling te ontwikkelen die kunnen helpen het regionale en nationale onderzoeks- en innovatievermogen uit te breiden in het huidige kader van de strategieën en het beleid betreffende slimme specialisatie.

| 1.3. | De Europese Commissie onderhoudt voortdurend operationele contacten met het Bio-based Industries Consortium (BIC), met name in de vorm van raadplegingen en besprekingen over de wijze waarop de leden van de Gemeenschappelijke Onderneming BBI de financiële bijdrage moeten leveren. Onderhavig voorstel tot wijziging heeft geen andere impact dan het van de oorspronkelijke Raadsverordening verwachte effect. De voorgestelde wijzigingen zijn slechts van technische aard, zodat er voor dit initiatief geen nieuwe effectbeoordeling nodig is. |
| --- | --- |

1.3.

De Europese Commissie onderhoudt voortdurend operationele contacten met het Bio-based Industries Consortium (BIC), met name in de vorm van raadplegingen en besprekingen over de wijze waarop de leden van de Gemeenschappelijke Onderneming BBI de financiële bijdrage moeten leveren. Onderhavig voorstel tot wijziging heeft geen andere impact dan het van de oorspronkelijke Raadsverordening verwachte effect. De voorgestelde wijzigingen zijn slechts van technische aard, zodat er voor dit initiatief geen nieuwe effectbeoordeling nodig is.

| 1.4. | Het EESC juicht het toe dat dit voorstel zal leiden tot lagere administratieve lasten voor het BIC als intermediair tussen de leden van het consortium, die verplicht zijn om financiële bijdragen te leveren, en de projectdeelnemers. Het BIC behoudt echter de eindverantwoordelijkheid voor de rapportage over de totale waarde van de door de leden geleverde financiële bijdragen. |
| --- | --- |

1.4.

Het EESC juicht het toe dat dit voorstel zal leiden tot lagere administratieve lasten voor het BIC als intermediair tussen de leden van het consortium, die verplicht zijn om financiële bijdragen te leveren, en de projectdeelnemers. Het BIC behoudt echter de eindverantwoordelijkheid voor de rapportage over de totale waarde van de door de leden geleverde financiële bijdragen.

| 1.5. | Het EESC stemt in met de essentiële verduidelijkingen die met de nieuwe verordening worden aangebracht:






  — | de financiële bijdragen zullen op twee manieren kunnen worden geleverd: door overdracht van het BIC aan de Gemeenschappelijke Onderneming BBI (zoals voordien) en/of door rechtstreekse overdracht van een lid van het BIC aan een andere projectbegunstigde; |
| --- | --- | --- |

1.5.

Het EESC stemt in met de essentiële verduidelijkingen die met de nieuwe verordening worden aangebracht:

—

de financiële bijdragen zullen op twee manieren kunnen worden geleverd: door overdracht van het BIC aan de Gemeenschappelijke Onderneming BBI (zoals voordien) en/of door rechtstreekse overdracht van een lid van het BIC aan een andere projectbegunstigde;

| — | de categorie partijen die een financiële bijdrage kunnen leveren (samenstellende entiteiten van het BIC), zal worden uitgebreid; |
| --- | --- |

—

de categorie partijen die een financiële bijdrage kunnen leveren (samenstellende entiteiten van het BIC), zal worden uitgebreid;

| — | de verbintenis aangaande het totale financiële streefbedrag wordt behouden; |
| --- | --- |

—

de verbintenis aangaande het totale financiële streefbedrag wordt behouden;

| — | de leden van het BIC zullen de mogelijkheid hebben om opgave te doen van de door hen op projectniveau geleverde financiële bijdragen. |
| --- | --- |

—

de leden van het BIC zullen de mogelijkheid hebben om opgave te doen van de door hen op projectniveau geleverde financiële bijdragen.

2.   Algemene opmerkingen

| 2.1. | Het EESC wijst erop dat biogebaseerde industrieën deel uitmaken van de bredere bio-economie, die gedefinieerd wordt als de productie en winning van hernieuwbare biologische hulpbronnen en de omvorming daarvan tot producten die gefabriceerd worden op basis van biologische elementen, zoals levensmiddelen, diervoeder en bio-energie. Drie kwart van de totale hoeveelheid bouwland in de EU wordt hiervoor gebruikt, wat een omzet van 2 000 miljard EUR en tussen de 17 en 19 miljoen arbeidsplaatsen oplevert. Kennisbedrijven in de bio-economie hebben een omzet van in totaal 57 miljard EUR en bieden werk aan ca. 305 000 personen (2009). |
| --- | --- |

2.1.

Het EESC wijst erop dat biogebaseerde industrieën deel uitmaken van de bredere bio-economie, die gedefinieerd wordt als de productie en winning van hernieuwbare biologische hulpbronnen en de omvorming daarvan tot producten die gefabriceerd worden op basis van biologische elementen, zoals levensmiddelen, diervoeder en bio-energie. Drie kwart van de totale hoeveelheid bouwland in de EU wordt hiervoor gebruikt, wat een omzet van 2 000 miljard EUR en tussen de 17 en 19 miljoen arbeidsplaatsen oplevert. Kennisbedrijven in de bio-economie hebben een omzet van in totaal 57 miljard EUR en bieden werk aan ca. 305 000 personen (2009).

| 2.2. | Voor Europa kan de bio-economie de ontwikkeling ten goede komen, toegevoegde waarde en nieuwe, veilige en fatsoenlijke arbeidsplaatsen creëren, de afhankelijkheid van invoer flink verminderen, optimaal bijdragen tot een verstandig gebruik van beperkte, maar hernieuwbare biologische hulpbronnen, en de ontwikkeling van de wereldhandel aanzienlijk stimuleren. |
| --- | --- |

2.2.

Voor Europa kan de bio-economie de ontwikkeling ten goede komen, toegevoegde waarde en nieuwe, veilige en fatsoenlijke arbeidsplaatsen creëren, de afhankelijkheid van invoer flink verminderen, optimaal bijdragen tot een verstandig gebruik van beperkte, maar hernieuwbare biologische hulpbronnen, en de ontwikkeling van de wereldhandel aanzienlijk stimuleren.

| 2.3. | Er kan dikwijls worden vastgesteld dat de uiteenlopende technologieën en vormen van gebruik van de biologische hulpbronnen op verschillende niveaus met elkaar concurreren. Dit probleem wordt nog verergerd door het feit dat deze hulpbronnen maar beperkt beschikbaar zijn. De bio-economie kan weliswaar aanzienlijk bijdragen aan de beoogde vermindering van het broeikaseffect dat veroorzaakt wordt door de CO2-uitstoot, wat positief zal uitwerken op de volksgezondheid, maar heeft ook een averechts effect in de vorm van nieuwe emissies van broeikasgassen, waarvan de milieu-impact niet mag worden onderschat. |
| --- | --- |

2.3.

Er kan dikwijls worden vastgesteld dat de uiteenlopende technologieën en vormen van gebruik van de biologische hulpbronnen op verschillende niveaus met elkaar concurreren. Dit probleem wordt nog verergerd door het feit dat deze hulpbronnen maar beperkt beschikbaar zijn. De bio-economie kan weliswaar aanzienlijk bijdragen aan de beoogde vermindering van het broeikaseffect dat veroorzaakt wordt door de CO2-uitstoot, wat positief zal uitwerken op de volksgezondheid, maar heeft ook een averechts effect in de vorm van nieuwe emissies van broeikasgassen, waarvan de milieu-impact niet mag worden onderschat.

| 2.4. | Het Europese beleidskader voor de bio-economie is verspreid over verschillende beleidsterreinen (landbouw, visserij, bossen, klimaat, circulaire economie en onderzoek), waarop uiteenlopende wetgevingshandelingen en sectorspecifieke maatregelen van toepassing zijn (1). |
| --- | --- |

2.4.

Het Europese beleidskader voor de bio-economie is verspreid over verschillende beleidsterreinen (landbouw, visserij, bossen, klimaat, circulaire economie en onderzoek), waarop uiteenlopende wetgevingshandelingen en sectorspecifieke maatregelen van toepassing zijn (1).

| 2.5. | In 2012 is weliswaar een algemene strategie voor de bio-economie gelanceerd om een zekere mate van beleidscoherentie te waarborgen, maar de samenhang laat soms nog te wensen over. Innovatieve activiteiten op het gebied van de bio-economie worden door de EU bekostigd via het kaderprogramma voor onderzoek en innovatie „Horizon 2020” en diverse andere financieringsinstrumenten. Het EESC acht het noodzakelijk om ter zake voor duurzaamheid en een coherent beleid te zorgen. |
| --- | --- |

2.5.

In 2012 is weliswaar een algemene strategie voor de bio-economie gelanceerd om een zekere mate van beleidscoherentie te waarborgen, maar de samenhang laat soms nog te wensen over. Innovatieve activiteiten op het gebied van de bio-economie worden door de EU bekostigd via het kaderprogramma voor onderzoek en innovatie „Horizon 2020” en diverse andere financieringsinstrumenten. Het EESC acht het noodzakelijk om ter zake voor duurzaamheid en een coherent beleid te zorgen.

| 2.6. | In verscheidene Commissiemededelingen wordt benadrukt dat het belangrijk is om na te denken over een publiek-privaat partnerschap voor biogebaseerde industrieën als technologie-initiatief (2). |
| --- | --- |

2.6.

In verscheidene Commissiemededelingen wordt benadrukt dat het belangrijk is om na te denken over een publiek-privaat partnerschap voor biogebaseerde industrieën als technologie-initiatief (2).

| 2.7. | De rechtsgrond van dit voorstel tot wijziging is vervat in de artikelen 187 en 188 VWEU. De lidstaten kunnen op dit vlak niet zelfstandig opereren; alleen de EU kan het juridisch kader van een gemeenschappelijke onderneming wijzigen. Met onderhavig voorstel wordt beoogd de bepalingen van de verordening van de Raad te wijzigen om leden van het BIC de mogelijkheid te bieden hun verplichting tot financiële bijdrage in de praktijk te vervullen. Het voorstel is in overeenstemming met het evenredigheidsbeginsel. Deze wijziging is ook nodig omdat er geen enkele mogelijkheid bestaat om de verordening van de Raad zodanig te interpreteren dat de financiële bijdrage op projectniveau mag worden geleverd. |
| --- | --- |

2.7.

De rechtsgrond van dit voorstel tot wijziging is vervat in de artikelen 187 en 188 VWEU. De lidstaten kunnen op dit vlak niet zelfstandig opereren; alleen de EU kan het juridisch kader van een gemeenschappelijke onderneming wijzigen. Met onderhavig voorstel wordt beoogd de bepalingen van de verordening van de Raad te wijzigen om leden van het BIC de mogelijkheid te bieden hun verplichting tot financiële bijdrage in de praktijk te vervullen. Het voorstel is in overeenstemming met het evenredigheidsbeginsel. Deze wijziging is ook nodig omdat er geen enkele mogelijkheid bestaat om de verordening van de Raad zodanig te interpreteren dat de financiële bijdrage op projectniveau mag worden geleverd.

3.   Specifieke opmerkingen

| 3.1. | Op basis van het kaderprogramma voor onderzoek en innovatie heeft de Europese Commissie in 2012 een strategie voor de bio-economie goedgekeurd, bedoeld om voor samenhang te zorgen tussen de verschillende beleidsterreinen ter zake en de desbetreffende doelstellingen op zowel nationaal als EU-niveau. Deze aanpak was noodzakelijk om de publieke financiering en de particuliere investeringen inzake de bio-economie op te voeren. Er zijn modellen voor participatief beheer ontwikkeld. Deze strategie ligt ten grondslag aan een actieplan met 12 maatregelen, gegroepeerd rond de volgende drie hoofdthema’s:






  — | investeringen in onderzoek, innovatie en de ontwikkeling van vaardigheden; |
| --- | --- | --- |

3.1.

Op basis van het kaderprogramma voor onderzoek en innovatie heeft de Europese Commissie in 2012 een strategie voor de bio-economie goedgekeurd, bedoeld om voor samenhang te zorgen tussen de verschillende beleidsterreinen ter zake en de desbetreffende doelstellingen op zowel nationaal als EU-niveau. Deze aanpak was noodzakelijk om de publieke financiering en de particuliere investeringen inzake de bio-economie op te voeren. Er zijn modellen voor participatief beheer ontwikkeld. Deze strategie ligt ten grondslag aan een actieplan met 12 maatregelen, gegroepeerd rond de volgende drie hoofdthema’s:

—

investeringen in onderzoek, innovatie en de ontwikkeling van vaardigheden;

| — | sterkere politieke interactie en participatie van de belanghebbenden; |
| --- | --- |

—

sterkere politieke interactie en participatie van de belanghebbenden;

| — | gunstige marktvoorwaarden en concurrentievermogen in de bio-economie. |
| --- | --- |

—

gunstige marktvoorwaarden en concurrentievermogen in de bio-economie.

| 3.2. | De genomen maatregelen waren bedoeld om een samenwerkingsverband tussen belanghebbenden in de bio-economie, alsook een waarnemingspost voor activiteiten van de bio-economie op te zetten, en hebben ertoe bijgedragen dat er nieuwe markten zijn ontstaan door de vaststelling van normen, met name op het gebied van duurzaamheid, teneinde aldus de noodzakelijke kennisbasis te leggen voor een houdbare intensivering van de primaire productie. Er was gepland om deze strategie in 2017 te herzien en bij te werken. |
| --- | --- |

3.2.

De genomen maatregelen waren bedoeld om een samenwerkingsverband tussen belanghebbenden in de bio-economie, alsook een waarnemingspost voor activiteiten van de bio-economie op te zetten, en hebben ertoe bijgedragen dat er nieuwe markten zijn ontstaan door de vaststelling van normen, met name op het gebied van duurzaamheid, teneinde aldus de noodzakelijke kennisbasis te leggen voor een houdbare intensivering van de primaire productie. Er was gepland om deze strategie in 2017 te herzien en bij te werken.

| 3.3. | Het Commissievoorstel betreft een technische wijziging van de thans vigerende Verordening (EU) nr. 560/2014 van de Raad tot oprichting van de Gemeenschappelijke Onderneming biogebaseerde industrieën. |
| --- | --- |

3.3.

Het Commissievoorstel betreft een technische wijziging van de thans vigerende Verordening (EU) nr. 560/2014 van de Raad tot oprichting van de Gemeenschappelijke Onderneming biogebaseerde industrieën.

| 3.3.1. | De Gemeenschappelijke Onderneming BBI is een orgaan dat belast is met de uitvoering van een publiek-privaat partnerschap tussen twee leden, nl. de Unie, vertegenwoordigd door de Commissie, en het Bio-based Industries Consortium. Deze gemeenschappelijke onderneming is opgericht om het gezamenlijke technologie-initiatief voor de bio-economie tot 31 december 2024 ten uitvoer te leggen. |
| --- | --- |

3.3.1.

De Gemeenschappelijke Onderneming BBI is een orgaan dat belast is met de uitvoering van een publiek-privaat partnerschap tussen twee leden, nl. de Unie, vertegenwoordigd door de Commissie, en het Bio-based Industries Consortium. Deze gemeenschappelijke onderneming is opgericht om het gezamenlijke technologie-initiatief voor de bio-economie tot 31 december 2024 ten uitvoer te leggen.

| 3.3.2. | Aangezien het voor het consortium moeilijk is gebleken om zijn financiële bijdrage te leveren op de wijze die in de verordening van de Raad is bepaald, wordt thans voorgesteld om naast de bestaande wijze, waarbij de bijdrage wordt geleverd op programmaniveau, een nieuwe mogelijkheid in te voeren, waarbij de financiële bijdrage wordt geleverd op projectniveau. Met deze oplossing wordt de situatie doeltreffend aangepakt en wordt ertoe bijgedragen de oorspronkelijke doelstellingen van de verordening van de Raad te bereiken, door leden van het BIC in staat te stellen hun oorspronkelijke verbintenis na te komen. De voorgestelde oplossing is vergelijkbaar met die van de Gemeenschappelijke Onderneming IMI 2 (Gemeenschappelijke Onderneming voor het initiatief inzake innovatieve geneesmiddelen 2), waar andere leden dan de Unie financiële bijdragen kunnen leveren op programmaniveau, zoals gewoonlijk door trustfondsen en liefdadigheidsinstellingen wordt gedaan, of op projectniveau, hetgeen de wijze is die door commerciële entiteiten wordt gebruikt. Deze wijziging maakt geen deel uit van het REFIT-programma. |
| --- | --- |

3.3.2.

Aangezien het voor het consortium moeilijk is gebleken om zijn financiële bijdrage te leveren op de wijze die in de verordening van de Raad is bepaald, wordt thans voorgesteld om naast de bestaande wijze, waarbij de bijdrage wordt geleverd op programmaniveau, een nieuwe mogelijkheid in te voeren, waarbij de financiële bijdrage wordt geleverd op projectniveau. Met deze oplossing wordt de situatie doeltreffend aangepakt en wordt ertoe bijgedragen de oorspronkelijke doelstellingen van de verordening van de Raad te bereiken, door leden van het BIC in staat te stellen hun oorspronkelijke verbintenis na te komen. De voorgestelde oplossing is vergelijkbaar met die van de Gemeenschappelijke Onderneming IMI 2 (Gemeenschappelijke Onderneming voor het initiatief inzake innovatieve geneesmiddelen 2), waar andere leden dan de Unie financiële bijdragen kunnen leveren op programmaniveau, zoals gewoonlijk door trustfondsen en liefdadigheidsinstellingen wordt gedaan, of op projectniveau, hetgeen de wijze is die door commerciële entiteiten wordt gebruikt. Deze wijziging maakt geen deel uit van het REFIT-programma.

| 3.4. | De Gemeenschappelijke Onderneming BBI is bedoeld om een publiek-privaat partnerschap ten uitvoer te leggen dat bestaat uit enerzijds de Europese Unie, vertegenwoordigd door de Commissie, en anderzijds het Bio-based Industries Consortium dat bij Verordening (EU) nr. 560/2014 van de Raad in het leven is geroepen. Met het partnerschap wordt beoogd om het gezamenlijke technologie-initiatief voor de bio-economie tot 31 december 2024 ten uitvoer te leggen, overeenkomstig de statuten van de Gemeenschappelijke Onderneming BBI. |
| --- | --- |

3.4.

De Gemeenschappelijke Onderneming BBI is bedoeld om een publiek-privaat partnerschap ten uitvoer te leggen dat bestaat uit enerzijds de Europese Unie, vertegenwoordigd door de Commissie, en anderzijds het Bio-based Industries Consortium dat bij Verordening (EU) nr. 560/2014 van de Raad in het leven is geroepen. Met het partnerschap wordt beoogd om het gezamenlijke technologie-initiatief voor de bio-economie tot 31 december 2024 ten uitvoer te leggen, overeenkomstig de statuten van de Gemeenschappelijke Onderneming BBI.

| 3.5. | In artikel 3 van de verordening van de Raad is concreet bepaald hoeveel elke partij bij de Gemeenschappelijke Onderneming moet bijdragen aan de administratiekosten en de operationele kosten, die verdeeld worden, en waaraan een niet gespecificeerd bedrag wordt toegevoegd dat bestaat uit bijdragen in natura aan de uitvoering van acties onder contract, en bijdragen in natura aan de uitvoering van aanvullende activiteiten. Uit de interpretatie van het statuut vloeit voort dat de bijdrage van het BIC moet worden opgevoerd op de begroting van de Gemeenschappelijke Onderneming BBI op programmaniveau. De samenstellende entiteiten van de andere leden dan de Unie, die deelnemen aan de uitvoering van door de Gemeenschappelijke Onderneming BBI gefinancierde acties onder contract, zouden hun financiële bijdragen aan de acties onder contract rechtstreeks moeten leveren op projectniveau. |
| --- | --- |

3.5.

In artikel 3 van de verordening van de Raad is concreet bepaald hoeveel elke partij bij de Gemeenschappelijke Onderneming moet bijdragen aan de administratiekosten en de operationele kosten, die verdeeld worden, en waaraan een niet gespecificeerd bedrag wordt toegevoegd dat bestaat uit bijdragen in natura aan de uitvoering van acties onder contract, en bijdragen in natura aan de uitvoering van aanvullende activiteiten. Uit de interpretatie van het statuut vloeit voort dat de bijdrage van het BIC moet worden opgevoerd op de begroting van de Gemeenschappelijke Onderneming BBI op programmaniveau. De samenstellende entiteiten van de andere leden dan de Unie, die deelnemen aan de uitvoering van door de Gemeenschappelijke Onderneming BBI gefinancierde acties onder contract, zouden hun financiële bijdragen aan de acties onder contract rechtstreeks moeten leveren op projectniveau.

| 3.6. | Vele leden van het consortium hebben problemen met de wijze waarop de bijdrage moet worden geleverd. Zij vinden dat het leveren van een financiële bijdrage commercieel niet rendabel is, omdat het geen enkel gegarandeerd voordeel in ruil oplevert (met name wat betreft de resultaten van de projecten en bijbehorende intellectuele-eigendomsrechten) en omdat het leveren van bijdragen op programmaniveau ertoe zou kunnen leiden dat een BIC-lid die bijdrage levert aan zijn eigen concurrenten. Er wordt dan ook een alternatieve wijze voorgesteld, waarbij de financiële bijdrage wordt geleverd op projectniveau, zodat alleen de deelnemers die financieel hebben bijgedragen, profiteren van de projectresultaten. Deze procedure schaadt de belangen van de Unie niet. Het gaat hier om de bescherming van de belangen van de biogebaseerde waardeketens, met inbegrip van kleine en middelgrote ondernemingen, centra voor onderzoek en technologie en universiteiten. |
| --- | --- |

3.6.

Vele leden van het consortium hebben problemen met de wijze waarop de bijdrage moet worden geleverd. Zij vinden dat het leveren van een financiële bijdrage commercieel niet rendabel is, omdat het geen enkel gegarandeerd voordeel in ruil oplevert (met name wat betreft de resultaten van de projecten en bijbehorende intellectuele-eigendomsrechten) en omdat het leveren van bijdragen op programmaniveau ertoe zou kunnen leiden dat een BIC-lid die bijdrage levert aan zijn eigen concurrenten. Er wordt dan ook een alternatieve wijze voorgesteld, waarbij de financiële bijdrage wordt geleverd op projectniveau, zodat alleen de deelnemers die financieel hebben bijgedragen, profiteren van de projectresultaten. Deze procedure schaadt de belangen van de Unie niet. Het gaat hier om de bescherming van de belangen van de biogebaseerde waardeketens, met inbegrip van kleine en middelgrote ondernemingen, centra voor onderzoek en technologie en universiteiten.

| 3.7. | De financiële bijdrage van de andere leden dan de Unie moet aan de volgende vereisten voldoen:






  — | de vereiste om uitsluitend op programmaniveau een financiële bijdrage te leveren is eigen aan de Gemeenschappelijke Onderneming BBI; |
| --- | --- | --- |

3.7.

De financiële bijdrage van de andere leden dan de Unie moet aan de volgende vereisten voldoen:

—

de vereiste om uitsluitend op programmaniveau een financiële bijdrage te leveren is eigen aan de Gemeenschappelijke Onderneming BBI;

| — | het huidige model van de onderneming is geschikt om de samenwerking met trustfondsen en liefdadigheidsinstellingen te versterken; |
| --- | --- |

—

het huidige model van de onderneming is geschikt om de samenwerking met trustfondsen en liefdadigheidsinstellingen te versterken;

| — | het rechtskader van de Gemeenschappelijke Onderneming BBI moet worden aangepast om samenwerking met commerciële ondernemingen mogelijk te maken. |
| --- | --- |

—

het rechtskader van de Gemeenschappelijke Onderneming BBI moet worden aangepast om samenwerking met commerciële ondernemingen mogelijk te maken.

| 3.8. | Volgens het onderhavige voorstel kunnen BIC-leden hun financiële bijdrage blijven leveren op programmaniveau. Daarnaast zullen ze ook de mogelijkheid hebben om de financiële bijdrage rechtstreeks over te dragen aan een andere deelnemer aan het project, overeenkomstig de onderling afgesproken regels (de consortiumovereenkomst), het toepasselijke juridische kader (financiële overdracht van BIC-leden aan het consortium) en (financiële overdracht van BIC-leden aan de projectbegunstigden) hun nationale wetgeving en gangbare boekhoudpraktijken. Het BIC moet verslag uitbrengen over de totale waarde van de ontvangen financiële bijdragen. |
| --- | --- |

3.8.

Volgens het onderhavige voorstel kunnen BIC-leden hun financiële bijdrage blijven leveren op programmaniveau. Daarnaast zullen ze ook de mogelijkheid hebben om de financiële bijdrage rechtstreeks over te dragen aan een andere deelnemer aan het project, overeenkomstig de onderling afgesproken regels (de consortiumovereenkomst), het toepasselijke juridische kader (financiële overdracht van BIC-leden aan het consortium) en (financiële overdracht van BIC-leden aan de projectbegunstigden) hun nationale wetgeving en gangbare boekhoudpraktijken. Het BIC moet verslag uitbrengen over de totale waarde van de ontvangen financiële bijdragen.

| 3.9. | De modelsubsidieovereenkomst voor de Gemeenschappelijke Onderneming BBI zal dienovereenkomstig worden gewijzigd. Onderhavig voorstel tot wijziging heeft geen gevolgen voor de bescherming van de grondrechten en evenmin voor de begroting. Een verlaging van de begroting zou gevolgen hebben voor de academische wereld en de betrokken kleine en middelgrote ondernemingen, daar de bijdrage van de Unie vooral bestemd is voor onderzoeks- en innovatieacties. |
| --- | --- |

3.9.

De modelsubsidieovereenkomst voor de Gemeenschappelijke Onderneming BBI zal dienovereenkomstig worden gewijzigd. Onderhavig voorstel tot wijziging heeft geen gevolgen voor de bescherming van de grondrechten en evenmin voor de begroting. Een verlaging van de begroting zou gevolgen hebben voor de academische wereld en de betrokken kleine en middelgrote ondernemingen, daar de bijdrage van de Unie vooral bestemd is voor onderzoeks- en innovatieacties.

| 3.10. | De wijziging is verbindend in al haar onderdelen en is rechtstreeks toepasselijk in elke lidstaat. Er zijn geen toelichtende stukken vereist. |
| --- | --- |

3.10.

De wijziging is verbindend in al haar onderdelen en is rechtstreeks toepasselijk in elke lidstaat. Er zijn geen toelichtende stukken vereist.

Brussel, 27 april 2017.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Georges DASSIS

---

(1)  Het GLB (gemeenschappelijk landbouwbeleid), de Europese bosstrategie, het GVB (gemeenschappelijk visserijbeleid), de Europa 2020-strategie, het EU-actieplan voor de circulaire economie, 50 netwerken van de Europese onderzoeksruimte en drie initiatieven voor gezamenlijke programmering.

1

(2)  COM(2012) 60 final: Innovatie voor duurzame groei: een bio-economie voor Europa; COM(2014) 14 final: Voor een heropleving van de Europese industrie; COM(2013) 494 final: Publiek-private partnerschappen in Horizon 2020: Een krachtig instrument voor innovatie en groei in Europa; COM(2012) 79 final: Het Europese Innovatiepartnerschap „Productiviteit en duurzaamheid in de landbouw”.

2

---

| 28.7.2017 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 246/22 |
| --- | --- | --- | --- |

28.7.2017

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 246/22

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende de controle van liquide middelen die de Unie binnenkomen of verlaten en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 1889/2005

(COM(2016) 825 final — 2016/0413 (COD))

(2017/C 246/04)

| Rapporteur: | Javier DOZ ORRIT |
| --- | --- |
| Corapporteur: | Mihai IVAȘCU |

Rapporteur:

Javier DOZ ORRIT

Corapporteur:

Mihai IVAȘCU

| Raadpleging | Europees Parlement 19.1.2017
  Raad van de Europese Unie 19.1.2017 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | De artikelen 114 en 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling: | Economische en Monetaire Unie, Economische en Sociale Samenhang |
| Goedkeuring door de afdeling | 6.4.2017 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 27.4.2017 |
| Zitting nr. | 525 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 154/4/4 |

Raadpleging

Europees Parlement 19.1.2017

Raad van de Europese Unie 19.1.2017

Rechtsgrondslag

De artikelen 114 en 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling:

Economische en Monetaire Unie, Economische en Sociale Samenhang

Goedkeuring door de afdeling

6.4.2017

Goedkeuring door de voltallige vergadering

27.4.2017

Zitting nr.

525

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

154/4/4

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het EESC is van mening dat de bestrijding van terrorisme en de financiering daarvan, van witwassen en van andere vormen van daarmee samenhangende economische criminaliteit een constante beleidsprioriteit van de Unie moet zijn. |
| --- | --- |

1.1.

Het EESC is van mening dat de bestrijding van terrorisme en de financiering daarvan, van witwassen en van andere vormen van daarmee samenhangende economische criminaliteit een constante beleidsprioriteit van de Unie moet zijn.

| 1.2. | Het stemt in met de maatregelen die zijn opgenomen in het voorstel van de Commissie tot intrekking van de Verordening van 2005 zodat het regelgevingskader wordt aangepast aan de actualiteit en om de tekortkomingen aan te pakken die zijn aangetoond in verschillende studies over de uitvoering van die Verordening. |
| --- | --- |

1.2.

Het stemt in met de maatregelen die zijn opgenomen in het voorstel van de Commissie tot intrekking van de Verordening van 2005 zodat het regelgevingskader wordt aangepast aan de actualiteit en om de tekortkomingen aan te pakken die zijn aangetoond in verschillende studies over de uitvoering van die Verordening.

| 1.3. | Het Comité is van mening dat de uitbreiding van het toepassingsgebied van de controles en de bevoegdheid van de autoriteiten om die uit te voeren en beslag te leggen, wanneer er een redelijk vermoeden van criminele activiteiten bestaat, de opsporing van meer gevallen van fraude en het vergaren van nadere informatie zal vergemakkelijken. |
| --- | --- |

1.3.

Het Comité is van mening dat de uitbreiding van het toepassingsgebied van de controles en de bevoegdheid van de autoriteiten om die uit te voeren en beslag te leggen, wanneer er een redelijk vermoeden van criminele activiteiten bestaat, de opsporing van meer gevallen van fraude en het vergaren van nadere informatie zal vergemakkelijken.

| 1.4. | Het is nodig om de samenwerking tussen de bevoegde autoriteiten onderling en tussen de lidstaten te verbeteren met het oog op een zo efficiënt mogelijke tenuitvoerlegging van de nieuwe verordening. Het Comité roept de lidstaten ertoe op om hun databanken voor terrorismebestrijding ter beschikking van Europol te stellen. De Commissie zou ook moeten ijveren voor meer samenwerking zodat alle lidstaten over de middelen beschikken die nodig zijn voor een doeltreffende controle van de verschillende soorten liquide middelen en de wijzen waarop deze worden vervoerd. |
| --- | --- |

1.4.

Het is nodig om de samenwerking tussen de bevoegde autoriteiten onderling en tussen de lidstaten te verbeteren met het oog op een zo efficiënt mogelijke tenuitvoerlegging van de nieuwe verordening. Het Comité roept de lidstaten ertoe op om hun databanken voor terrorismebestrijding ter beschikking van Europol te stellen. De Commissie zou ook moeten ijveren voor meer samenwerking zodat alle lidstaten over de middelen beschikken die nodig zijn voor een doeltreffende controle van de verschillende soorten liquide middelen en de wijzen waarop deze worden vervoerd.

| 1.5. | Het EESC stelt voor dat de Commissie, na uitvoerige raadpleging en studie, een plan opstelt om het gebruik van contant geld in de EU te reduceren. In dit verband moet worden bezien of de drempel van 10 000 EUR voor verplichte aangifte bij in- of uitreis de juiste is. |
| --- | --- |

1.5.

Het EESC stelt voor dat de Commissie, na uitvoerige raadpleging en studie, een plan opstelt om het gebruik van contant geld in de EU te reduceren. In dit verband moet worden bezien of de drempel van 10 000 EUR voor verplichte aangifte bij in- of uitreis de juiste is.

| 1.6. | De Commissie zou zwaardere sancties moeten formuleren voor niet-naleving van die verplichting tot aangifte. De nationale sancties moeten worden geharmoniseerd en aan de Commissie worden medegedeeld om mogelijkheden voor fraudeurs tot een absoluut minimum te beperken. |
| --- | --- |

1.6.

De Commissie zou zwaardere sancties moeten formuleren voor niet-naleving van die verplichting tot aangifte. De nationale sancties moeten worden geharmoniseerd en aan de Commissie worden medegedeeld om mogelijkheden voor fraudeurs tot een absoluut minimum te beperken.

| 1.7. | Het EESC heeft al eerder zijn zorgen geuit over een aantal factoren die de doeltreffendheid van de verordening wel eens fors zouden kunnen inperken (zie advies ECO/408 (1)). De voornaamste is dat vooral belastingparadijzen, waar op grote schaal wordt witgewassen en van waaruit vervolgens veel „cash” de EU binnenkomt, in het bijzonder moeten worden gecontroleerd. Maar die komen niet voor op de lijst van derde landen en gebieden met een hoog risico die de Commissie in haar voorstel voor een verordening van 14 juli 2016 heeft opgenomen. |
| --- | --- |

1.7.

Het EESC heeft al eerder zijn zorgen geuit over een aantal factoren die de doeltreffendheid van de verordening wel eens fors zouden kunnen inperken (zie advies ECO/408 (1)). De voornaamste is dat vooral belastingparadijzen, waar op grote schaal wordt witgewassen en van waaruit vervolgens veel „cash” de EU binnenkomt, in het bijzonder moeten worden gecontroleerd. Maar die komen niet voor op de lijst van derde landen en gebieden met een hoog risico die de Commissie in haar voorstel voor een verordening van 14 juli 2016 heeft opgenomen.

| 1.8. | Het onderzoek van stromen zwart contant geld houdt verband met andere (met name fiscale) misdrijven. Daarom moeten de belastingdiensten toegang krijgen tot de gegevens die de controles op liquide middelen opleveren. |
| --- | --- |

1.8.

Het onderzoek van stromen zwart contant geld houdt verband met andere (met name fiscale) misdrijven. Daarom moeten de belastingdiensten toegang krijgen tot de gegevens die de controles op liquide middelen opleveren.

| 1.9. | Verder moeten, naast goud, ook andere „commodity’s” die worden gebruikt als „zeer liquide waardedrager” worden opgenomen in de definitie van liquide middelen wanneer de nieuwe verordening wordt goedgekeurd. |
| --- | --- |

1.9.

Verder moeten, naast goud, ook andere „commodity’s” die worden gebruikt als „zeer liquide waardedrager” worden opgenomen in de definitie van liquide middelen wanneer de nieuwe verordening wordt goedgekeurd.

| 1.10. | Het Comité erkent de maatschappelijke waarde van prepaidkaarten in de EU, maar wijst op het gevaar dat criminelen en terroristen die kaarten gebruiken om hun activiteiten heimelijk te financieren. |
| --- | --- |

1.10.

Het Comité erkent de maatschappelijke waarde van prepaidkaarten in de EU, maar wijst op het gevaar dat criminelen en terroristen die kaarten gebruiken om hun activiteiten heimelijk te financieren.

| 1.11. | Als gevolg van de toename van de verzamelde en tussen de autoriteiten uitgewisselde gegevens, moeten die gegevens beter worden beschermd en dient men zich te buigen over zwaardere administratieve en strafrechtelijke sancties voor overheidsfunctionarissen en particulieren die de gegevens onjuist of onrechtmatig gebruiken. |
| --- | --- |

1.11.

Als gevolg van de toename van de verzamelde en tussen de autoriteiten uitgewisselde gegevens, moeten die gegevens beter worden beschermd en dient men zich te buigen over zwaardere administratieve en strafrechtelijke sancties voor overheidsfunctionarissen en particulieren die de gegevens onjuist of onrechtmatig gebruiken.

| 1.12. | De omvang van dit probleem is internationaal, en daarom moeten de EU-instellingen volledig deelnemen aan de werkzaamheden van internationale organisaties die actief zijn op dit gebied. |
| --- | --- |

1.12.

De omvang van dit probleem is internationaal, en daarom moeten de EU-instellingen volledig deelnemen aan de werkzaamheden van internationale organisaties die actief zijn op dit gebied.

| 1.13. | Het EESC is ermee ingenomen dat bankbiljetten van 500 EUR vanaf 2018 uit de circulatie zullen worden genomen.. Uit verschillende onderzoeken is gebleken dat deze veel worden gebruikt voor contante betalingen in de illegale handel, juist vanwege het vervoersgemak en omdat hiermee grote hoeveelheden geld kunnen worden bewaard die minder ruimte in beslag nemen. |
| --- | --- |

1.13.

Het EESC is ermee ingenomen dat bankbiljetten van 500 EUR vanaf 2018 uit de circulatie zullen worden genomen.. Uit verschillende onderzoeken is gebleken dat deze veel worden gebruikt voor contante betalingen in de illegale handel, juist vanwege het vervoersgemak en omdat hiermee grote hoeveelheden geld kunnen worden bewaard die minder ruimte in beslag nemen.

| 1.14. | Het Comité herinnert de Commissie eraan dat de veiligheid van de Europese burgers een topprioriteit moet blijven, ongeacht de kosten en inspanningen die daarmee gepaard gaan. |
| --- | --- |

1.14.

Het Comité herinnert de Commissie eraan dat de veiligheid van de Europese burgers een topprioriteit moet blijven, ongeacht de kosten en inspanningen die daarmee gepaard gaan.

2.   Achtergrond en voorstel van de Commissie

| 2.1. | In overeenstemming met het actieplan ter versterking van de strijd tegen terrorismefinanciering (2), stelt de Commissie een nieuwe verordening voor betreffende de controle van liquide middelen die de Unie binnenkomen of verlaten en tot intrekking van de Verordening van 2005 (3). |
| --- | --- |

2.1.

In overeenstemming met het actieplan ter versterking van de strijd tegen terrorismefinanciering (2), stelt de Commissie een nieuwe verordening voor betreffende de controle van liquide middelen die de Unie binnenkomen of verlaten en tot intrekking van de Verordening van 2005 (3).

| 2.2. | In mei 2015 werd het vierde pakket ter bestrijding van witwassen en financiering van terrorisme goedgekeurd. Dit pakket omvatte onder meer de vierde richtlijn ter voorkoming van het gebruik van het financiële stelsel voor illegale doeleinden (4e AML-richtlijn — die momenteel wordt omgezet) en een verordening betreffende bij geldovermakingen te voegen informatie (4). Het EESC heeft advies uitgebracht over dit wetgevingspakket in zijn advies over de strijd tegen witwassen (5). |
| --- | --- |

2.2.

In mei 2015 werd het vierde pakket ter bestrijding van witwassen en financiering van terrorisme goedgekeurd. Dit pakket omvatte onder meer de vierde richtlijn ter voorkoming van het gebruik van het financiële stelsel voor illegale doeleinden (4e AML-richtlijn — die momenteel wordt omgezet) en een verordening betreffende bij geldovermakingen te voegen informatie (4). Het EESC heeft advies uitgebracht over dit wetgevingspakket in zijn advies over de strijd tegen witwassen (5).

| 2.3. | In februari 2016 publiceerde de Commissie haar actieplan ter versterking van de strijd tegen de financiering van terrorisme (6), dat wetgevingstechnisch uit twee fasen bestond. In de eerste fase (juli 2016) kwam de Commissie met de 5e AML-richtlijn tot wijziging van sommige aspecten van de 4e AML-richtlijn, de Richtlijn betreffende toegang tot antiwitwasinlichtingen door belastingautoriteiten (7) en de gedelegeerde verordening van de Commissie (8) betreffende de identificatie van derde landen met een hoog risicoprofiel (belastingparadijzen), met het oog op de tenuitvoerlegging van AML-richtlijnen 4 en 5 (9). Het EESC heeft adviezen uitgebracht over de 5e AML-richtlijn, de verordening en over de tweede richtlijn (10). |
| --- | --- |

2.3.

In februari 2016 publiceerde de Commissie haar actieplan ter versterking van de strijd tegen de financiering van terrorisme (6), dat wetgevingstechnisch uit twee fasen bestond. In de eerste fase (juli 2016) kwam de Commissie met de 5e AML-richtlijn tot wijziging van sommige aspecten van de 4e AML-richtlijn, de Richtlijn betreffende toegang tot antiwitwasinlichtingen door belastingautoriteiten (7) en de gedelegeerde verordening van de Commissie (8) betreffende de identificatie van derde landen met een hoog risicoprofiel (belastingparadijzen), met het oog op de tenuitvoerlegging van AML-richtlijnen 4 en 5 (9). Het EESC heeft adviezen uitgebracht over de 5e AML-richtlijn, de verordening en over de tweede richtlijn (10).

| 2.4. | In de tweede fase (december 2016) kwam zij, naast het in dit advies behandelde voorstel voor een verordening, met een voorstel voor een richtlijn inzake de bestrijding van witwassen door middel van het strafrecht (11) en een verordening inzake de wederzijdse erkenning van beslissingen tot bevriezing en confiscatie (12). |
| --- | --- |

2.4.

In de tweede fase (december 2016) kwam zij, naast het in dit advies behandelde voorstel voor een verordening, met een voorstel voor een richtlijn inzake de bestrijding van witwassen door middel van het strafrecht (11) en een verordening inzake de wederzijdse erkenning van beslissingen tot bevriezing en confiscatie (12).

| 2.5. | De verordening van 2005 was een aanvulling op de anti-witwasrichtlijn. Zulks middels invoering van controles op liquide middelen ten bedrage van 10 000 EUR of meer. Het huidige voorstel van de Commissie (13) beoogt een einde te maken aan de tekortkomingen van de bestaande regeling die zijn gebleken bij de onderzoeken van de douane-, politie- en gerechtelijke autoriteiten, de 4e (14) en 5e (15) AML-richtlijnen tegen witwassen en terrorismefinanciering uit te werken en aan te vullen en de EU-wetgeving aan te passen aan de internationale aanbevelingen en normen, met name aan aanbeveling 32 van de FATF. |
| --- | --- |

2.5.

De verordening van 2005 was een aanvulling op de anti-witwasrichtlijn. Zulks middels invoering van controles op liquide middelen ten bedrage van 10 000 EUR of meer. Het huidige voorstel van de Commissie (13) beoogt een einde te maken aan de tekortkomingen van de bestaande regeling die zijn gebleken bij de onderzoeken van de douane-, politie- en gerechtelijke autoriteiten, de 4e (14) en 5e (15) AML-richtlijnen tegen witwassen en terrorismefinanciering uit te werken en aan te vullen en de EU-wetgeving aan te passen aan de internationale aanbevelingen en normen, met name aan aanbeveling 32 van de FATF.

| 2.6. | Met dit voorstel wordt de onvolledige dekking van het grensoverschrijdende liquidemiddelenverkeer aangepakt. Hetzelfde geldt voor de moeilijkheden bij de uitwisseling van informatie tussen de autoriteiten, het feit dat bevoegde autoriteiten sommen die de drempel van 10 000 EUR niet overschrijden, niet tijdelijk in bewaring kunnen nemen, de gebrekkige definitie van „liquide middelen”, uiteenlopende sancties voor niet-aangifte in de lidstaten en de verschillende niveaus van tenuitvoerlegging in de lidstaten. |
| --- | --- |

2.6.

Met dit voorstel wordt de onvolledige dekking van het grensoverschrijdende liquidemiddelenverkeer aangepakt. Hetzelfde geldt voor de moeilijkheden bij de uitwisseling van informatie tussen de autoriteiten, het feit dat bevoegde autoriteiten sommen die de drempel van 10 000 EUR niet overschrijden, niet tijdelijk in bewaring kunnen nemen, de gebrekkige definitie van „liquide middelen”, uiteenlopende sancties voor niet-aangifte in de lidstaten en de verschillende niveaus van tenuitvoerlegging in de lidstaten.

| 2.7. | In het voorstel wordt de definitie van liquide middelen verfijnd en uitgebreid. Die middelen worden in vier categorieën onderverdeel: contant geld, verhandelbare instrumenten aan toonder (cheques, reischeques, promessen en betalingsopdrachten), commodity’s die worden gebruikt als zeer liquide waardedrager (gouden muntstukken en ongemunt goud) en prepaidkaarten. |
| --- | --- |

2.7.

In het voorstel wordt de definitie van liquide middelen verfijnd en uitgebreid. Die middelen worden in vier categorieën onderverdeel: contant geld, verhandelbare instrumenten aan toonder (cheques, reischeques, promessen en betalingsopdrachten), commodity’s die worden gebruikt als zeer liquide waardedrager (gouden muntstukken en ongemunt goud) en prepaidkaarten.

| 2.8. | Verder wordt er voor onbegeleide liquide middelen ter waarde van 10 000 EUR of minder een kennisgevingsverplichting ingevoerd (schriftelijk, elektronisch of per koerier). Sommige lidstaten voeren ook binnen de Unie controles uit. |
| --- | --- |

2.8.

Verder wordt er voor onbegeleide liquide middelen ter waarde van 10 000 EUR of minder een kennisgevingsverplichting ingevoerd (schriftelijk, elektronisch of per koerier). Sommige lidstaten voeren ook binnen de Unie controles uit.

| 2.9. | Ook mogen de bevoegde autoriteiten controles op zendingen van middelen met een waarde van minder dan 10 000 EUR verrichten, en wanneer er na een risicoanalyse aanwijzingen zijn dat die verband houden met criminele activiteiten, mogen zij dit melden en onderzoeken. |
| --- | --- |

2.9.

Ook mogen de bevoegde autoriteiten controles op zendingen van middelen met een waarde van minder dan 10 000 EUR verrichten, en wanneer er na een risicoanalyse aanwijzingen zijn dat die verband houden met criminele activiteiten, mogen zij dit melden en onderzoeken.

| 2.10. | Zij kunnen de middelen tijdelijk in bewaring nemen of er beslag op leggen in het geval van ontbrekende aangifte van zending van middelen ten bedrage van 10 000 EUR of meer of van middelen met een lagere waarde als er aanwijzingen zijn voor een verband met criminele activiteiten. |
| --- | --- |

2.10.

Zij kunnen de middelen tijdelijk in bewaring nemen of er beslag op leggen in het geval van ontbrekende aangifte van zending van middelen ten bedrage van 10 000 EUR of meer of van middelen met een lagere waarde als er aanwijzingen zijn voor een verband met criminele activiteiten.

| 2.11. | Er komt een betere uitwisseling van informatie via actieve communicatie met de FIE. Tot nu ging het slechts om het louter beschikbaar stellen van gegevens. Zijn er aanwijzingen voor criminele activiteiten, dan moet de informatie over verdachte transacties ook beschikbaar worden gesteld voor de bevoegde autoriteiten van de andere lidstaten en de Commissie. Ook kan de informatie, onder bepaalde voorwaarden, aan derde landen worden doorgegeven. |
| --- | --- |

2.11.

Er komt een betere uitwisseling van informatie via actieve communicatie met de FIE. Tot nu ging het slechts om het louter beschikbaar stellen van gegevens. Zijn er aanwijzingen voor criminele activiteiten, dan moet de informatie over verdachte transacties ook beschikbaar worden gesteld voor de bevoegde autoriteiten van de andere lidstaten en de Commissie. Ook kan de informatie, onder bepaalde voorwaarden, aan derde landen worden doorgegeven.

| 2.12. | Verder wordt gestreefd naar invoering van sancties in alle lidstaten in geval van niet-aangifte, en dat los van gerechtelijke sancties voor criminele activiteiten. Elke lidstaat meldt de sancties bij de Commissie. |
| --- | --- |

2.12.

Verder wordt gestreefd naar invoering van sancties in alle lidstaten in geval van niet-aangifte, en dat los van gerechtelijke sancties voor criminele activiteiten. Elke lidstaat meldt de sancties bij de Commissie.

3.   Algemene opmerkingen

| 3.1. | Het EESC is ingenomen met de aanhoudende inspanningen van de Commissie in de internationale strijd tegen witwassen en terrorisme. Ook stemt het in met de voorgestelde wijzigingen die zijn gericht op het verbeteren van de bestaande wetgeving. |
| --- | --- |

3.1.

Het EESC is ingenomen met de aanhoudende inspanningen van de Commissie in de internationale strijd tegen witwassen en terrorisme. Ook stemt het in met de voorgestelde wijzigingen die zijn gericht op het verbeteren van de bestaande wetgeving.

| 3.2. | De Commissie en de andere Europese instellingen moeten de Europese burgers meer blijk geven van hun bereidheid witwassen en terrorismefinanciering te bestrijden met alle wettelijke instrumenten en alle nodige acties van politie, inlichtingendiensten en justitie. De wetenschap dat die strijd door alle lidstaten wordt gevoerd verhoogt de geloofwaardigheid en de legitimiteit ervan. Hoewel niet alle gegevens kunnen worden gepubliceerd, worden er reeds een aantal gebruikt bij de bestrijding van witwassen en terrorismefinanciering. |
| --- | --- |

3.2.

De Commissie en de andere Europese instellingen moeten de Europese burgers meer blijk geven van hun bereidheid witwassen en terrorismefinanciering te bestrijden met alle wettelijke instrumenten en alle nodige acties van politie, inlichtingendiensten en justitie. De wetenschap dat die strijd door alle lidstaten wordt gevoerd verhoogt de geloofwaardigheid en de legitimiteit ervan. Hoewel niet alle gegevens kunnen worden gepubliceerd, worden er reeds een aantal gebruikt bij de bestrijding van witwassen en terrorismefinanciering.

| 3.3. | Het Comité roept de EU en de lidstaten om op internationaal niveau te blijven samenwerken bij de bestrijding van terrorisme, witwassen en daarmee samenhangende zware misdrijven. Alle EU-instellingen moeten zich inspannen om ervoor te zorgen dat de door de Commissie voorgestelde maatregelen ook op internationaal niveau worden goedgekeurd. Dat zal de efficiëntie ervan vergroten. |
| --- | --- |

3.3.

Het Comité roept de EU en de lidstaten om op internationaal niveau te blijven samenwerken bij de bestrijding van terrorisme, witwassen en daarmee samenhangende zware misdrijven. Alle EU-instellingen moeten zich inspannen om ervoor te zorgen dat de door de Commissie voorgestelde maatregelen ook op internationaal niveau worden goedgekeurd. Dat zal de efficiëntie ervan vergroten.

| 3.4. | De voorgestelde verordening beoogt de bestrijding van illegale cashstromen tussen de EU en derde landen. Om dit te doen slagen, moet de Commissie met de lidstaten samenwerken om ervoor te zorgen dat hun bevoegde autoriteiten technische, personele en andere middelen (bijv. speurhonden) doeltreffender kunnen gebruiken. |
| --- | --- |

3.4.

De voorgestelde verordening beoogt de bestrijding van illegale cashstromen tussen de EU en derde landen. Om dit te doen slagen, moet de Commissie met de lidstaten samenwerken om ervoor te zorgen dat hun bevoegde autoriteiten technische, personele en andere middelen (bijv. speurhonden) doeltreffender kunnen gebruiken.

| 3.5. | Systemen voor terrorismefinanciering kunnen zeer divers zijn en variëren van misbruik van legale bedrijven of non-profitorganisaties tot criminele activiteiten of misbruik van het internationale handelssysteem. Terroristische organisaties stellen hun wijze van financiering voortdurend bij om de wettelijke bepalingen te ontduiken. Vanzelfsprekend moeten die bepalingen dan ook permanent worden geactualiseerd. Vaak profiteren misdadigers en terroristen van de verschillen in de wetgevingen van de lidstaten, en kiezen zij voor landen met een lossere wetgeving om hun financiële transacties uit te voeren. |
| --- | --- |

3.5.

Systemen voor terrorismefinanciering kunnen zeer divers zijn en variëren van misbruik van legale bedrijven of non-profitorganisaties tot criminele activiteiten of misbruik van het internationale handelssysteem. Terroristische organisaties stellen hun wijze van financiering voortdurend bij om de wettelijke bepalingen te ontduiken. Vanzelfsprekend moeten die bepalingen dan ook permanent worden geactualiseerd. Vaak profiteren misdadigers en terroristen van de verschillen in de wetgevingen van de lidstaten, en kiezen zij voor landen met een lossere wetgeving om hun financiële transacties uit te voeren.

| 3.6. | De ontwikkeling van de Europese veiligheidsagenda (16), de reactie op terroristische aanslagen in Europa en andere delen van de wereld en de publieke afkeer van witwassen, fraude en belastingontwijking via belastingparadijzen, hebben de Commissie ertoe aangezet talrijke wetgevende initiatieven te nemen in de voorbije twee jaar. |
| --- | --- |

3.6.

De ontwikkeling van de Europese veiligheidsagenda (16), de reactie op terroristische aanslagen in Europa en andere delen van de wereld en de publieke afkeer van witwassen, fraude en belastingontwijking via belastingparadijzen, hebben de Commissie ertoe aangezet talrijke wetgevende initiatieven te nemen in de voorbije twee jaar.

| 3.7. | Volgens het rapport van de FATF (17), worden liquide middelen op grote schaal gebruikt in de criminele economie en blijven zij de belangrijkste bron van de financiering van terrorisme. Het is moeilijk te becijferen hoeveel geld op die manier wordt witgewassen, maar de FATF denkt aan een bedrag tussen honderden miljarden en een biljoen USD per jaar. |
| --- | --- |

3.7.

Volgens het rapport van de FATF (17), worden liquide middelen op grote schaal gebruikt in de criminele economie en blijven zij de belangrijkste bron van de financiering van terrorisme. Het is moeilijk te becijferen hoeveel geld op die manier wordt witgewassen, maar de FATF denkt aan een bedrag tussen honderden miljarden en een biljoen USD per jaar.

| 3.8. | Een analyse van de doeltreffendheid van de huidige verordening leverde op dat de hoeveelheid liquide middelen die de Unie binnenkomt en verlaat hoog blijft. Echter, de controles zijn gering in aantal (circa 100 000 per jaar voor de Unie als geheel), verschillen van land tot land en het aantal onderzochte verdachte gevallen varieert sterk. Aan de laatste raadpleging in dit verband deden slechts 9 landen mee en de gegevens over het aantal gevallen en de analyses ervan waren beperkt en uiteenlopend. |
| --- | --- |

3.8.

Een analyse van de doeltreffendheid van de huidige verordening leverde op dat de hoeveelheid liquide middelen die de Unie binnenkomt en verlaat hoog blijft. Echter, de controles zijn gering in aantal (circa 100 000 per jaar voor de Unie als geheel), verschillen van land tot land en het aantal onderzochte verdachte gevallen varieert sterk. Aan de laatste raadpleging in dit verband deden slechts 9 landen mee en de gegevens over het aantal gevallen en de analyses ervan waren beperkt en uiteenlopend.

| 3.9. | De tekortkomingen van de huidige verordening maken de circulatie van liquide middelen (schriftelijk, elektronisch of per koerier) zonder voldoende specifieke controles mogelijk. De bevoegde autoriteiten moeten het meermaals stellen zonder de instrumenten die voor adequate controles nodig zijn. |
| --- | --- |

3.9.

De tekortkomingen van de huidige verordening maken de circulatie van liquide middelen (schriftelijk, elektronisch of per koerier) zonder voldoende specifieke controles mogelijk. De bevoegde autoriteiten moeten het meermaals stellen zonder de instrumenten die voor adequate controles nodig zijn.

| 3.10. | Meer controleroutes en de mogelijkheid voor de bevoegde autoriteiten om controles uit te voeren en beslag te leggen in geval van verdenking van criminele activiteiten, ook onder de drempel van 10 000 EUR, zouden resulteren in meer betrapping op fraude en meer informatie. Momenteel is het gebruik van de verkregen informatie onbevredigend. Dat gebruik is in een aantal lidstaten gebaseerd op passieve informatie en er zijn geen maatregelen om te zorgen voor een correcte behandeling ervan. De communicatie tussen de bevoegde autoriteiten moet veel soepeler worden. Daarbij valt te denken aan de douane — die over het algemeen de controles uitvoert -en de FIE, die de informatie moeten krijgen en analyseren, aan de belastingdiensten en de rechters, aan de bevoegde autoriteiten van de lidstaten en die van derde landen, met de landen van waaruit veel zwarte cash naar de Unie komt, zoals belastingparadijzen. |
| --- | --- |

3.10.

Meer controleroutes en de mogelijkheid voor de bevoegde autoriteiten om controles uit te voeren en beslag te leggen in geval van verdenking van criminele activiteiten, ook onder de drempel van 10 000 EUR, zouden resulteren in meer betrapping op fraude en meer informatie. Momenteel is het gebruik van de verkregen informatie onbevredigend. Dat gebruik is in een aantal lidstaten gebaseerd op passieve informatie en er zijn geen maatregelen om te zorgen voor een correcte behandeling ervan. De communicatie tussen de bevoegde autoriteiten moet veel soepeler worden. Daarbij valt te denken aan de douane — die over het algemeen de controles uitvoert -en de FIE, die de informatie moeten krijgen en analyseren, aan de belastingdiensten en de rechters, aan de bevoegde autoriteiten van de lidstaten en die van derde landen, met de landen van waaruit veel zwarte cash naar de Unie komt, zoals belastingparadijzen.

| 3.11. | De huidige sancties voor niet-aangifte zijn niet geharmoniseerd en uitgevoerde evaluaties lijken te suggereren dat zij niet het gewenste afschrikkingseffect hebben. De nieuwe verordening schrijft voor dat de lidstaten sancties opleggen bij de niet-nakoming van de aangifteplicht zonder dat er sprake hoeft te zijn van aanwijzingen voor een strafbaar feit, en zonder dat de contanten in verband staan met een eventueel onderzoek naar een ander soort inbreuk, en voorziet in de verplichting om de sancties aan de Commissie te melden. Het EESC stelt voor dat er een gemeenschappelijke aanmeldingsprocedure voor alle lidstaten komt. Echter, elke lidstaat kan zelf deze sancties bepalen. De in artikel 13 bedoelde straffen moeten geharmoniseerd worden, zodat ze niet leiden tot mogelijkheden voor criminelen die in meerdere lidstaten actief zijn. |
| --- | --- |

3.11.

De huidige sancties voor niet-aangifte zijn niet geharmoniseerd en uitgevoerde evaluaties lijken te suggereren dat zij niet het gewenste afschrikkingseffect hebben. De nieuwe verordening schrijft voor dat de lidstaten sancties opleggen bij de niet-nakoming van de aangifteplicht zonder dat er sprake hoeft te zijn van aanwijzingen voor een strafbaar feit, en zonder dat de contanten in verband staan met een eventueel onderzoek naar een ander soort inbreuk, en voorziet in de verplichting om de sancties aan de Commissie te melden. Het EESC stelt voor dat er een gemeenschappelijke aanmeldingsprocedure voor alle lidstaten komt. Echter, elke lidstaat kan zelf deze sancties bepalen. De in artikel 13 bedoelde straffen moeten geharmoniseerd worden, zodat ze niet leiden tot mogelijkheden voor criminelen die in meerdere lidstaten actief zijn.

| 3.12. | De toepassing van de verordening en van de overige reeds genoemde maatregelen tegen witwassen zal leiden tot een forse toename van het aantal persoonsgegevens dat wordt verzameld, opgeslagen en beschikbaar gesteld aan de autoriteiten en instanties die betrokken zijn bij de bestrijding van witwassen en terrorismefinanciering. Met het oog op de inachtneming van de grondrechten van de burgers, in het bijzonder met betrekking tot de bescherming van persoonsgegevens, is het belangrijk om te bezien wat de behoeften zijn aan nieuwe beschermingsmechanismen en, waar nodig, aan een aanscherping van de strafrechtelijke sancties voor particulieren of overheidsfunctionarissen die onrechtmatig gebruik van deze gegevens maken. |
| --- | --- |

3.12.

De toepassing van de verordening en van de overige reeds genoemde maatregelen tegen witwassen zal leiden tot een forse toename van het aantal persoonsgegevens dat wordt verzameld, opgeslagen en beschikbaar gesteld aan de autoriteiten en instanties die betrokken zijn bij de bestrijding van witwassen en terrorismefinanciering. Met het oog op de inachtneming van de grondrechten van de burgers, in het bijzonder met betrekking tot de bescherming van persoonsgegevens, is het belangrijk om te bezien wat de behoeften zijn aan nieuwe beschermingsmechanismen en, waar nodig, aan een aanscherping van de strafrechtelijke sancties voor particulieren of overheidsfunctionarissen die onrechtmatig gebruik van deze gegevens maken.

| 3.13. | Het soort methoden en procedures dat bij witwassen en terrorismefinanciering wordt gebruikt (inclusief illegale zendingen van liquide middelen) heeft de Commissie er terecht toe aangezet om wettelijke maatregelen te nemen die van toepassing zijn op beide delicten. Beide delicten houden verband met soortgelijke of zelfs zwaardere misdrijven. Nauwe samenwerking tussen alle betrokken nationale instanties en de lidstaten, via passende mechanismen, is essentieel om te zorgen voor een doeltreffende toepassing van de verordening en andere relevante wetgeving. Opgemerkt moet worden dat de samenwerking tussen de verschillende autoriteiten en instellingen — politie- en inlichtingendiensten, gerechten, douane en belastingdiensten — nog verre van optimaal is. Het EESC maakt zich vooral zorgen over het gebrek aan samenwerking tussen de nationale politiediensten en Europol, zoals blijkt uit het feit dat de meerderheid van de lidstaten hun databanken voor terrorismebestrijding nog niet voor Europol hebben geopend. Daarom doet het Comité een beroep op de autoriteiten van de EU en de lidstaten om een einde te maken aan deze situatie. |
| --- | --- |

3.13.

Het soort methoden en procedures dat bij witwassen en terrorismefinanciering wordt gebruikt (inclusief illegale zendingen van liquide middelen) heeft de Commissie er terecht toe aangezet om wettelijke maatregelen te nemen die van toepassing zijn op beide delicten. Beide delicten houden verband met soortgelijke of zelfs zwaardere misdrijven. Nauwe samenwerking tussen alle betrokken nationale instanties en de lidstaten, via passende mechanismen, is essentieel om te zorgen voor een doeltreffende toepassing van de verordening en andere relevante wetgeving. Opgemerkt moet worden dat de samenwerking tussen de verschillende autoriteiten en instellingen — politie- en inlichtingendiensten, gerechten, douane en belastingdiensten — nog verre van optimaal is. Het EESC maakt zich vooral zorgen over het gebrek aan samenwerking tussen de nationale politiediensten en Europol, zoals blijkt uit het feit dat de meerderheid van de lidstaten hun databanken voor terrorismebestrijding nog niet voor Europol hebben geopend. Daarom doet het Comité een beroep op de autoriteiten van de EU en de lidstaten om een einde te maken aan deze situatie.

| 3.14. | Een ander belangrijk obstakel voor de effectieve toepassing van de verordening en andere relevante wetgeving ter bestrijding van witwassen en terrorismefinanciering is het gebrek aan echte politieke wil om belastingparadijzen uit te roeien. Dit blijkt vooral uit de lijst van derde landen met een hoog risico die strategische tekortkomingen vertonen, die is opgenomen in de bijlage bij Verordening (EU) 2016/1675, als aanvulling op de 4e en 5e AML-richtlijn. Op die lijst prijkt geen enkel belastingparadijs dat verantwoordelijk is voor een groot deel van de illegale transacties en met name voor de instroom van cash in de Unie (onderwerp van het voorstel). Het Comité kan hier zijn opmerking uit het advies ECO/408 alleen maar herhalen: de Commissie moet met een nieuwe lijst belastingparadijzen komen en die opnemen in één lijst van derde landen en gebieden die niet meewerken in de strijd tegen economische en financiële delicten van terroristen. |
| --- | --- |

3.14.

Een ander belangrijk obstakel voor de effectieve toepassing van de verordening en andere relevante wetgeving ter bestrijding van witwassen en terrorismefinanciering is het gebrek aan echte politieke wil om belastingparadijzen uit te roeien. Dit blijkt vooral uit de lijst van derde landen met een hoog risico die strategische tekortkomingen vertonen, die is opgenomen in de bijlage bij Verordening (EU) 2016/1675, als aanvulling op de 4e en 5e AML-richtlijn. Op die lijst prijkt geen enkel belastingparadijs dat verantwoordelijk is voor een groot deel van de illegale transacties en met name voor de instroom van cash in de Unie (onderwerp van het voorstel). Het Comité kan hier zijn opmerking uit het advies ECO/408 alleen maar herhalen: de Commissie moet met een nieuwe lijst belastingparadijzen komen en die opnemen in één lijst van derde landen en gebieden die niet meewerken in de strijd tegen economische en financiële delicten van terroristen.

4.   Specifieke opmerkingen

| 4.1. | Terrorismefinanciering geschiedt zonder meer op mondiaal niveau. Dat betekent dat terreuraanslagen in land A vaak worden gefinancierd middels illegale transacties in land B. Dat vereist controles op liquide middelen en vergaande wetswijzigingen om het verkeer van die middelen te blokkeren, toezicht te houden op financiële transacties, en die te beperken, en vergemakkelijking van vergaring van belangrijke informatie over terroristen en hun financiers. Het EESC is zich terdege bewust van de externe dimensie van terrorismefinanciering, en beveelt daarom aan dat alle instellingen van de Unie volledig meewerken aan de werkzaamheden van alle relevante internationale organisaties waarin zij vertegenwoordigd zijn. Zulks met het oog op de toepassing van gelijksoortige maatregelen in de hele wereld. |
| --- | --- |

4.1.

Terrorismefinanciering geschiedt zonder meer op mondiaal niveau. Dat betekent dat terreuraanslagen in land A vaak worden gefinancierd middels illegale transacties in land B. Dat vereist controles op liquide middelen en vergaande wetswijzigingen om het verkeer van die middelen te blokkeren, toezicht te houden op financiële transacties, en die te beperken, en vergemakkelijking van vergaring van belangrijke informatie over terroristen en hun financiers. Het EESC is zich terdege bewust van de externe dimensie van terrorismefinanciering, en beveelt daarom aan dat alle instellingen van de Unie volledig meewerken aan de werkzaamheden van alle relevante internationale organisaties waarin zij vertegenwoordigd zijn. Zulks met het oog op de toepassing van gelijksoortige maatregelen in de hele wereld.

| 4.2. | Het gebruik van liquide middelen blijft het voornaamste instrument voor witwassen en andere financiële misdrijven (18). Aanbevolen wordt dat de Commissie een plan opstelt voor het terugdringen van het gebruik van die middelen in de EU. En dat na een grondig onderzoek, na raadpleging van alle belanghebbenden, en in nauwe samenwerking met de lidstaten, de ECB en de nationale centrale banken. De afschaffing van het bankbiljet van 500 EUR is een stap in de goede richting. In het kader van dat onderzoek moet ook worden bekeken of het minimumbedrag van 10 000 EUR voor de verplichte aangifte het juiste is. |
| --- | --- |

4.2.

Het gebruik van liquide middelen blijft het voornaamste instrument voor witwassen en andere financiële misdrijven (18). Aanbevolen wordt dat de Commissie een plan opstelt voor het terugdringen van het gebruik van die middelen in de EU. En dat na een grondig onderzoek, na raadpleging van alle belanghebbenden, en in nauwe samenwerking met de lidstaten, de ECB en de nationale centrale banken. De afschaffing van het bankbiljet van 500 EUR is een stap in de goede richting. In het kader van dat onderzoek moet ook worden bekeken of het minimumbedrag van 10 000 EUR voor de verplichte aangifte het juiste is.

| 4.3. | De Commissie moet haar inspanningen opvoeren om ervoor te zorgen dat het Verdrag van Warschau (19) door alle lidstaten wordt geratificeerd en in de hele Unie coherent wordt uitgevoerd. Tot op heden is het ondertekend door zesentwintig lidstaten, maar door slechts zeventien lidstaten geratificeerd. |
| --- | --- |

4.3.

De Commissie moet haar inspanningen opvoeren om ervoor te zorgen dat het Verdrag van Warschau (19) door alle lidstaten wordt geratificeerd en in de hele Unie coherent wordt uitgevoerd. Tot op heden is het ondertekend door zesentwintig lidstaten, maar door slechts zeventien lidstaten geratificeerd.

| 4.4. | Het EESC erkent dat de voorgestelde verordening een aanzienlijke verbetering inhoudt van de instrumenten die worden gebruikt bij de bestrijding van de financiering van terrorisme, en dat met minimale gevolgen voor het Europese midden- en kleinbedrijf. |
| --- | --- |

4.4.

Het EESC erkent dat de voorgestelde verordening een aanzienlijke verbetering inhoudt van de instrumenten die worden gebruikt bij de bestrijding van de financiering van terrorisme, en dat met minimale gevolgen voor het Europese midden- en kleinbedrijf.

| 4.5. | Het acht het voorts cruciaal dat de samenwerking in financiële zaken wordt opgevoerd met de naburige en andere landen van waaruit een significante migratiestromen naar de Unie komt. Zulks om ondoorzichtige financiële transfers tegen te gaan en de kosten van „normale” transacties te verlagen. Belemmeringen en hoge kosten voor overmaking van geld van en naar deze landen bevorderen zendingen van contant geld en ondoorzichtige transacties en bevorderen aldus het gebruik van dergelijke transfers voor criminele doeleinden. |
| --- | --- |

4.5.

Het acht het voorts cruciaal dat de samenwerking in financiële zaken wordt opgevoerd met de naburige en andere landen van waaruit een significante migratiestromen naar de Unie komt. Zulks om ondoorzichtige financiële transfers tegen te gaan en de kosten van „normale” transacties te verlagen. Belemmeringen en hoge kosten voor overmaking van geld van en naar deze landen bevorderen zendingen van contant geld en ondoorzichtige transacties en bevorderen aldus het gebruik van dergelijke transfers voor criminele doeleinden.

| 4.6. | De recente in de EU gepleegde aanslagen laten zien dat de terroristen prepaidkaarten gebruikten om te betalen voor bijv. hotelkamers (zoals de aanslagen in Parijs van 13 november 2015). Het maatschappelijk nut van die kaarten staat vast: kwetsbare of uitgesloten personen kunnen er on- en offline mee betalen. Maar het EESC wijst op het gevaar dat criminelen of terroristen gebruik blijven maken van zo’n kaart. |
| --- | --- |

4.6.

De recente in de EU gepleegde aanslagen laten zien dat de terroristen prepaidkaarten gebruikten om te betalen voor bijv. hotelkamers (zoals de aanslagen in Parijs van 13 november 2015). Het maatschappelijk nut van die kaarten staat vast: kwetsbare of uitgesloten personen kunnen er on- en offline mee betalen. Maar het EESC wijst op het gevaar dat criminelen of terroristen gebruik blijven maken van zo’n kaart.

| 4.7. | Illegaal verkeer van liquide middelen is verbonden met andere soorten delicten: fiscaal, witwassen of terrorismefinanciering. Het voorstel van de Commissie laat de uitwisseling van gegevens in de aangifte van liquide middelen niet toe voor belastingdoeleinden. De vervolging van genoemd soort misdrijven moet integraal geschieden. In het bijzonder moet daarbij worden gedacht aan het duidelijke verband tussen belastingfraude en witwassen, dat vaak via het verkeer van liquide middelen tot uiting komt. |
| --- | --- |

4.7.

Illegaal verkeer van liquide middelen is verbonden met andere soorten delicten: fiscaal, witwassen of terrorismefinanciering. Het voorstel van de Commissie laat de uitwisseling van gegevens in de aangifte van liquide middelen niet toe voor belastingdoeleinden. De vervolging van genoemd soort misdrijven moet integraal geschieden. In het bijzonder moet daarbij worden gedacht aan het duidelijke verband tussen belastingfraude en witwassen, dat vaak via het verkeer van liquide middelen tot uiting komt.

| 4.8. | Hoewel artikel 2, lid 2, en artikel 14 van het voorstel de Commissie bevoegd maken om gedelegeerde handelingen vast te stellen om de bijlage te wijzigen, met name de paragraaf waarin wordt aangegeven welke „commodity” een „zeer liquide waardedrager”is, bestaat er nog geen reden om deze categorie tot goud te beperken. De eerste lijst, die ter goedkeuring aan het Parlement en de Raad is voorgelegd, zou ook andere bijzonder waardevolle grondstoffen kunnen bevatten, zoals dure metalen, edelstenen of halfedelstenen, onbewerkt of gesneden. |
| --- | --- |

4.8.

Hoewel artikel 2, lid 2, en artikel 14 van het voorstel de Commissie bevoegd maken om gedelegeerde handelingen vast te stellen om de bijlage te wijzigen, met name de paragraaf waarin wordt aangegeven welke „commodity” een „zeer liquide waardedrager”is, bestaat er nog geen reden om deze categorie tot goud te beperken. De eerste lijst, die ter goedkeuring aan het Parlement en de Raad is voorgelegd, zou ook andere bijzonder waardevolle grondstoffen kunnen bevatten, zoals dure metalen, edelstenen of halfedelstenen, onbewerkt of gesneden.

| 4.9. | Ten slotte wijst het EESC er nogmaals op dat een van de belangrijkste aandachtspunten van de EU en de lidstaten moet zijn te blijven zorgen voor de veiligheid van onze burgers, ongeacht de vereiste inspanningen die daarmee gepaard gaan. |
| --- | --- |

4.9.

Ten slotte wijst het EESC er nogmaals op dat een van de belangrijkste aandachtspunten van de EU en de lidstaten moet zijn te blijven zorgen voor de veiligheid van onze burgers, ongeacht de vereiste inspanningen die daarmee gepaard gaan.

Brussel, 27 april 2017.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Georges DASSIS

---

(1)  PB C 34 van 2.2.2017, blz. 121.

1

(2)  COM(2016) 50 final.

2

(3)  Verordening (EU) nr. 1889/2005 van het Europees Parlement en de Raad (PB L 309 van 25.11.2005, blz. 9).

3

(4)  Richtlijn (EU) 2015/849 van het Europees Parlement en de Raad (PB L 141 van 5.6.2015, blz. 73) en Verordening (EU) 2015/847 van het Europees Parlement en de Raad (PB L 141 van 5.6.2015, blz. 1).

4

(5)  PB C 271 van 19.9.2013, blz. 31.

5

(6)  COM(2016) 50 final.

6

(7)  COM(2016) 450 final, 2016/0208 (COD) en COM(2016) 452 final, 2016/0209 (CNS).

7

(8)  Verordening (EU) 2016/1675 (PB L 254 van 20.9.2016, blz. 1).

8

(9)  PB C 34 van 2.2.2017, blz. 121.

9

(10)  PB C 34 van 2.2.2017, blz. 127.

10

(11)  COM(2016) 826 — 2016/0414 (COD).

11

(12)  COM(2016) 819 — 2016/0412 (COD).

12

(13)  COM(2016) 825 final — 2016/0413 (COD).

13

(14)  Richtlijn (EU) 2015/849 (PB L 141 van 5.6.2015, blz. 73).

14

(15)  5e AML-richtlijn.

15

(16)  COM(2015) 185 final.

16

(17)  FATF: „Money Laundering: Through the Physical Transportation of Cash” (Witwassen via cashtransport) (2015).

17

(18)  „Why is cash still king? —A strategic report on the use of cash by criminal groups as a facilitator for money laundering” (Waarom is cash nog altijd de koning — Strategisch rapport over het gebruik van cash door criminele groepen voor witwasdoeleinden). Financial Intelligence Group, Europol, 2015.

18

(19)  Verdrag van de Raad van Europa inzake het witwassen, de opsporing, de inbeslagneming en de confiscatie van opbrengsten van misdrijven en terrorismefinanciering, 2005.

19

---

| 28.7.2017 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 246/28 |
| --- | --- | --- | --- |

28.7.2017

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 246/28

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot instelling van een Europees systeem voor reisinformatie en -autorisatie (ETIAS) en tot wijziging van de Verordeningen (EU) nr. 515/2014, (EU) 2016/399, (EU) 2016/794 en (EU) 2016/1624

(COM(2016) 731 final — 2016/357(COD))

(2017/C 246/05)

| Rapporteur: | Jan SIMONS (NL/I) |
| --- | --- |

Rapporteur:

Jan SIMONS (NL/I)

| Raadpleging | Europese Commissie, 17.2.2017
  Europees Parlement, 19.1.2017 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap |
| Goedkeuring door de afdeling | 3.4.2017 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 27.4.2017 |
| Zitting nr. | 525 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 184/0/4 |

Raadpleging

Europese Commissie, 17.2.2017

Europees Parlement, 19.1.2017

Rechtsgrondslag

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap

Goedkeuring door de afdeling

3.4.2017

Goedkeuring door de voltallige vergadering

27.4.2017

Zitting nr.

525

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

184/0/4

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) beschouwt het plan om een Europees systeem voor reisinformatie en -autorisatie (ETIAS) in te voeren, teneinde vast te stellen of er risico’s verbonden zijn aan niet-visumplichtige bezoekers die naar het Schengengebied reizen, als een momenteel onvermijdelijke stap gelet op de dreigingen die voortvloeien uit externe en interne omstandigheden. |
| --- | --- |

1.1.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) beschouwt het plan om een Europees systeem voor reisinformatie en -autorisatie (ETIAS) in te voeren, teneinde vast te stellen of er risico’s verbonden zijn aan niet-visumplichtige bezoekers die naar het Schengengebied reizen, als een momenteel onvermijdelijke stap gelet op de dreigingen die voortvloeien uit externe en interne omstandigheden.

| 1.2. | Het Comité is ingenomen met het feit dat het ETIAS past in de algemene strategie van de EU op het gebied van migratie en veiligheid, zoals door de Commissie omschreven in haar „Slimme grenzen”-programma uit 2011, en dat de via het systeem verzamelde gegevens voorafgaande verificatie mogelijk maken van potentiële veiligheidsrisico’s of irreguliere migratie, om de EU-burgers te beschermen tegen personen die met slechte bedoelingen naar Europa komen. |
| --- | --- |

1.2.

Het Comité is ingenomen met het feit dat het ETIAS past in de algemene strategie van de EU op het gebied van migratie en veiligheid, zoals door de Commissie omschreven in haar „Slimme grenzen”-programma uit 2011, en dat de via het systeem verzamelde gegevens voorafgaande verificatie mogelijk maken van potentiële veiligheidsrisico’s of irreguliere migratie, om de EU-burgers te beschermen tegen personen die met slechte bedoelingen naar Europa komen.

| 1.3. | Het Comité benadrukt met klem dat het ETIAS de grondrechten van de aanvragers volledig moet respecteren en dat iedere vorm van discriminatie moet worden voorkomen. Alle door het systeem verzamelde gegevens, met name die welke betrekking hebben op gevoelige informatie over gezondheid, onderwijs, criminaliteit enz., moeten worden beveiligd en de toegang ertoe dient strikt te worden beperkt tot de autoriteiten die onderzoek doen naar criminele activiteiten, terrorisme, illegale immigratie en andere dreigingen. Ook moet het ETIAS het recht van aanvragers respecteren om beroep aan te tekenen tegen de weigering om hen een reisautorisatie te verlenen of tegen de intrekking hiervan. |
| --- | --- |

1.3.

Het Comité benadrukt met klem dat het ETIAS de grondrechten van de aanvragers volledig moet respecteren en dat iedere vorm van discriminatie moet worden voorkomen. Alle door het systeem verzamelde gegevens, met name die welke betrekking hebben op gevoelige informatie over gezondheid, onderwijs, criminaliteit enz., moeten worden beveiligd en de toegang ertoe dient strikt te worden beperkt tot de autoriteiten die onderzoek doen naar criminele activiteiten, terrorisme, illegale immigratie en andere dreigingen. Ook moet het ETIAS het recht van aanvragers respecteren om beroep aan te tekenen tegen de weigering om hen een reisautorisatie te verlenen of tegen de intrekking hiervan.

| 1.4. | Het Comité is zich ervan bewust dat er nog tal van technische kwesties moeten worden opgelost in verband met het ETIAS, met name de interoperabiliteit en interconnectiviteit met andere systemen voor gegevensverzameling en de governance. Het ETIAS zou gebaseerd moeten zijn op een juist evenwicht tussen risico’s en veiligheid. Tegelijkertijd moet worden voorkomen dat de administratieve lasten en belemmeringen voor bezoekers die vaak naar de EU reizen voor zaken, studie, medische behandeling enz., verder toenemen. |
| --- | --- |

1.4.

Het Comité is zich ervan bewust dat er nog tal van technische kwesties moeten worden opgelost in verband met het ETIAS, met name de interoperabiliteit en interconnectiviteit met andere systemen voor gegevensverzameling en de governance. Het ETIAS zou gebaseerd moeten zijn op een juist evenwicht tussen risico’s en veiligheid. Tegelijkertijd moet worden voorkomen dat de administratieve lasten en belemmeringen voor bezoekers die vaak naar de EU reizen voor zaken, studie, medische behandeling enz., verder toenemen.

| 1.5. | Ook zouden de Commissie en de Raad aandacht moeten besteden aan de politieke aspecten van de invoering van het ETIAS. De betrokken landen moeten op de hoogte worden gebracht van de redenen voor de verplichting om in het bezit te zijn van een reisautorisatie terwijl er geen visumplicht is, en over de voordelen van een soepele en snelle grensovergang voor reizigers met een reisautorisatie. De Commissie dient er ook voor te zorgen dat eventuele gelijksoortige maatregelen van de betrokken landen ten aanzien van EU-burgers evenredig zijn aan de maatregelen van de Europese Unie. |
| --- | --- |

1.5.

Ook zouden de Commissie en de Raad aandacht moeten besteden aan de politieke aspecten van de invoering van het ETIAS. De betrokken landen moeten op de hoogte worden gebracht van de redenen voor de verplichting om in het bezit te zijn van een reisautorisatie terwijl er geen visumplicht is, en over de voordelen van een soepele en snelle grensovergang voor reizigers met een reisautorisatie. De Commissie dient er ook voor te zorgen dat eventuele gelijksoortige maatregelen van de betrokken landen ten aanzien van EU-burgers evenredig zijn aan de maatregelen van de Europese Unie.

| 1.6. | Het ETIAS moet rekening houden met mensen die niet in staat zijn om online een aanvraag in te dienen en moet „aanvraagloketten” voorzien op de belangrijkste lucht- en zeehavens van vertrek en bij de belangrijkste grensovergangen aan land. Alle aanvragers moeten gebruik kunnen maken van de diensten van tussenpersonen, zoals reisagentschappen of vervoersbedrijven. De kosten die deze tussenpersonen in rekening brengen voor hun diensten moeten worden gecontroleerd en geëvalueerd door EU-delegaties in de derde landen. |
| --- | --- |

1.6.

Het ETIAS moet rekening houden met mensen die niet in staat zijn om online een aanvraag in te dienen en moet „aanvraagloketten” voorzien op de belangrijkste lucht- en zeehavens van vertrek en bij de belangrijkste grensovergangen aan land. Alle aanvragers moeten gebruik kunnen maken van de diensten van tussenpersonen, zoals reisagentschappen of vervoersbedrijven. De kosten die deze tussenpersonen in rekening brengen voor hun diensten moeten worden gecontroleerd en geëvalueerd door EU-delegaties in de derde landen.

| 1.7. | Rekening houdend met migratie-, veiligheids- of gezondheidsrisico’s moet er voorts een solide definitie komen van de criteria voor de voorgestelde categorieën onderdanen van derde landen die zijn vrijgesteld van de verplichting om een reisautorisatie aan te vragen. |
| --- | --- |

1.7.

Rekening houdend met migratie-, veiligheids- of gezondheidsrisico’s moet er voorts een solide definitie komen van de criteria voor de voorgestelde categorieën onderdanen van derde landen die zijn vrijgesteld van de verplichting om een reisautorisatie aan te vragen.

| 1.8. | Het Comité wijst erop dat oplossingen moeten worden gevonden voor lidstaten die het Schengenacquis nog niet volledig hebben toegepast (Bulgarije, Kroatië, Cyprus en Roemenië) en die derhalve geen toegang hebben tot het SIS, het VIS en het EES. |
| --- | --- |

1.8.

Het Comité wijst erop dat oplossingen moeten worden gevonden voor lidstaten die het Schengenacquis nog niet volledig hebben toegepast (Bulgarije, Kroatië, Cyprus en Roemenië) en die derhalve geen toegang hebben tot het SIS, het VIS en het EES.

2.   Achtergrond

| 2.1. | De burgers van de Europese Unie verwachten dat de overheid instaat voor het waarborgen van de veiligheid in een open Europa. Zij rekenen erop dat de buitengrenzen van het Schengengebied efficiënt worden beheerd om irreguliere migratie te voorkomen, een grotere binnenlandse veiligheid en vrij verkeer binnen de Schengenruimte te waarborgen en het overschrijden van de buitengrenzen van de EU in een wereld van mobiliteit te vergemakkelijken. |
| --- | --- |

2.1.

De burgers van de Europese Unie verwachten dat de overheid instaat voor het waarborgen van de veiligheid in een open Europa. Zij rekenen erop dat de buitengrenzen van het Schengengebied efficiënt worden beheerd om irreguliere migratie te voorkomen, een grotere binnenlandse veiligheid en vrij verkeer binnen de Schengenruimte te waarborgen en het overschrijden van de buitengrenzen van de EU in een wereld van mobiliteit te vergemakkelijken.

| 2.2. | Tegenwoordig kunnen circa 1,4 miljard mensen uit ongeveer 60 landen wereldwijd (1) profiteren van visumvrij reizen naar de Europese Unie en van het beginsel van wederkerigheid, wat ook de EU-burgers het voordeel biedt om visumvrij naar het buitenland te reizen. Het aantal niet-visumplichtige onderdanen uit derde landen die de Schengenlanden bezoeken, zal blijven groeien. Deze groep, die de Schengengrens overschrijdt, zal naar verwachting tegen 2020 groeien met ruim 30 %, van 30 miljoen in 2014 naar 39 of 40 miljoen in 2020 (2). |
| --- | --- |

2.2.

Tegenwoordig kunnen circa 1,4 miljard mensen uit ongeveer 60 landen wereldwijd (1) profiteren van visumvrij reizen naar de Europese Unie en van het beginsel van wederkerigheid, wat ook de EU-burgers het voordeel biedt om visumvrij naar het buitenland te reizen. Het aantal niet-visumplichtige onderdanen uit derde landen die de Schengenlanden bezoeken, zal blijven groeien. Deze groep, die de Schengengrens overschrijdt, zal naar verwachting tegen 2020 groeien met ruim 30 %, van 30 miljoen in 2014 naar 39 of 40 miljoen in 2020 (2).

| 2.3. | Uit deze cijfers blijkt dat er een autorisatiesysteem moet komen, vergelijkbaar met de systemen die in sommige landen al bestaan (in de VS sinds 2009 (3), in Australië sinds 1996 (4) en in Canada sinds 2016 (5)), dat wil zeggen beoordeling en beheer van potentiële irreguliere migratie en de veiligheidsrisico’s die onderdanen van derde landen vormen die de EU bezoeken, maar in een lichtere en bezoekersvriendelijkere wijze dan de standaardvisumregeling, conform de doelstellingen van het EU-beleid inzake visumversoepeling. |
| --- | --- |

2.3.

Uit deze cijfers blijkt dat er een autorisatiesysteem moet komen, vergelijkbaar met de systemen die in sommige landen al bestaan (in de VS sinds 2009 (3), in Australië sinds 1996 (4) en in Canada sinds 2016 (5)), dat wil zeggen beoordeling en beheer van potentiële irreguliere migratie en de veiligheidsrisico’s die onderdanen van derde landen vormen die de EU bezoeken, maar in een lichtere en bezoekersvriendelijkere wijze dan de standaardvisumregeling, conform de doelstellingen van het EU-beleid inzake visumversoepeling.

| 2.4. | In vergelijking met visumplichtige onderdanen van derde landen beschikken de bevoegde grens- en de rechtshandhavingsautoriteiten over weinig informatie over niet-visumplichtige onderdanen van derde landen en de eventuele risico’s die zij vormen vóór hun aankomst in het Schengengebied. Toevoeging van deze ontbrekende laag van gegevens en risicobeoordeling van visumvrije bezoekers zou een forse meerwaarde betekenen voor bestaande maatregelen voor behoud en versterking van de veiligheid van het Schengengebied, en zou het visumvrije bezoekers mogelijk maken van hun status te blijven genieten. |
| --- | --- |

2.4.

In vergelijking met visumplichtige onderdanen van derde landen beschikken de bevoegde grens- en de rechtshandhavingsautoriteiten over weinig informatie over niet-visumplichtige onderdanen van derde landen en de eventuele risico’s die zij vormen vóór hun aankomst in het Schengengebied. Toevoeging van deze ontbrekende laag van gegevens en risicobeoordeling van visumvrije bezoekers zou een forse meerwaarde betekenen voor bestaande maatregelen voor behoud en versterking van de veiligheid van het Schengengebied, en zou het visumvrije bezoekers mogelijk maken van hun status te blijven genieten.

| 2.5. | In haar „Slimme grenzen”-programma uit 2011 stelde de Commissie dat de reizigersstromen aan de buitengrenzen van de EU moderner en efficiënter beheerd moesten worden, gebruikmakend van nieuwe technologieën die het leven van buitenlanders die regelmatig naar de EU reizen, vereenvoudigen en die onderdanen van derde landen die de grenzen overschrijden beter monitoren. |
| --- | --- |

2.5.

In haar „Slimme grenzen”-programma uit 2011 stelde de Commissie dat de reizigersstromen aan de buitengrenzen van de EU moderner en efficiënter beheerd moesten worden, gebruikmakend van nieuwe technologieën die het leven van buitenlanders die regelmatig naar de EU reizen, vereenvoudigen en die onderdanen van derde landen die de grenzen overschrijden beter monitoren.

| 2.6. | De in de daaropvolgende jaren ontstane dreigingen en uitdagingen noopten tot een herziening van het oorspronkelijke „Slimme grenzen”-programma en na technische studies en een overlegprocedure is in 2016 een nieuw wetgevingsvoorstel gepubliceerd voor een verordening tot instelling van het inreis-uitreissysteem (EES). Het Comité heeft zijn advies over het EES in september 2016 (6) goedgekeurd. De onlangs voorgestelde wijziging van de Schengengrenscode (7) ter aanscherping van de controles aan de buitengrenzen aan de hand van relevante databanken (SIS, de Interpol-database voor gestolen of verloren reisdocumenten en andere Europese databanken), strekt tot invoering van verplichte controles van alle onderdanen van derde landen en EU-burgers en zowel bij het binnengaan als bij het verlaten van de Europese Unie. |
| --- | --- |

2.6.

De in de daaropvolgende jaren ontstane dreigingen en uitdagingen noopten tot een herziening van het oorspronkelijke „Slimme grenzen”-programma en na technische studies en een overlegprocedure is in 2016 een nieuw wetgevingsvoorstel gepubliceerd voor een verordening tot instelling van het inreis-uitreissysteem (EES). Het Comité heeft zijn advies over het EES in september 2016 (6) goedgekeurd. De onlangs voorgestelde wijziging van de Schengengrenscode (7) ter aanscherping van de controles aan de buitengrenzen aan de hand van relevante databanken (SIS, de Interpol-database voor gestolen of verloren reisdocumenten en andere Europese databanken), strekt tot invoering van verplichte controles van alle onderdanen van derde landen en EU-burgers en zowel bij het binnengaan als bij het verlaten van de Europese Unie.

| 2.7. | Om deze herziening af te ronden, heeft de Commissie een voorstel gepubliceerd tot instelling van een Europees systeem voor reisinformatie en -autorisatie (ETIAS), om de veiligheidscontroles van visumvrije reizigers (8) aan te scherpen. Dit zal een geautomatiseerd systeem zijn dat risico’s in kaart brengt in verband met niet-visumplichtige bezoekers die naar het Schengengebied reizen, en dat naar verwachting 40 miljoen aanvragen per jaar zal moeten behandelen bij het van start gaan in 2021 (9). |
| --- | --- |

2.7.

Om deze herziening af te ronden, heeft de Commissie een voorstel gepubliceerd tot instelling van een Europees systeem voor reisinformatie en -autorisatie (ETIAS), om de veiligheidscontroles van visumvrije reizigers (8) aan te scherpen. Dit zal een geautomatiseerd systeem zijn dat risico’s in kaart brengt in verband met niet-visumplichtige bezoekers die naar het Schengengebied reizen, en dat naar verwachting 40 miljoen aanvragen per jaar zal moeten behandelen bij het van start gaan in 2021 (9).

| 2.8. | De gegevens die via het systeem worden verzameld maken een voorafgaande verificatie mogelijk van potentiële risico’s vanuit het oogpunt van de veiligheid of irreguliere migratie, met volledige inachtneming van de grondrechten en de regelgeving inzake gegevensbescherming. |
| --- | --- |

2.8.

De gegevens die via het systeem worden verzameld maken een voorafgaande verificatie mogelijk van potentiële risico’s vanuit het oogpunt van de veiligheid of irreguliere migratie, met volledige inachtneming van de grondrechten en de regelgeving inzake gegevensbescherming.

| 2.9. | De ETIAS-autorisatie is geen visum. Onderdanen van niet-visumplichtige landen zullen nog steeds zonder visum kunnen reizen, maar dienen als een verplichte voorwaarde vóór hun reis door de lucht, over zee of over land een reisautorisatie te verkrijgen voor toegang tot het Schengengebied, na betaling van een vergoeding (het voorgestelde bedrag is 5 EUR). Voor het besluit om een verzoek om naar de EU te reizen al dan niet in te willigen, voert het systeem automatische controles uit (met een verwacht slagingspercentage van 95 %) of geeft het, zo nodig, opdracht tot extra manuele voorafgaande controles en zal het vervolgens een reisautorisatie verstrekken of weigeren. Het resultaat van deze procedure zal de aanvrager op zeer korte termijn meegedeeld worden (enkele minuten tot maximaal 72 uur, als bijkomende controles nodig zijn). Het uiteindelijke besluit tot verlening of weigering van toegang zal altijd worden genomen door de nationale grenswachters die de grenscontroles uitvoeren krachtens de Schengengrenscode. |
| --- | --- |

2.9.

De ETIAS-autorisatie is geen visum. Onderdanen van niet-visumplichtige landen zullen nog steeds zonder visum kunnen reizen, maar dienen als een verplichte voorwaarde vóór hun reis door de lucht, over zee of over land een reisautorisatie te verkrijgen voor toegang tot het Schengengebied, na betaling van een vergoeding (het voorgestelde bedrag is 5 EUR). Voor het besluit om een verzoek om naar de EU te reizen al dan niet in te willigen, voert het systeem automatische controles uit (met een verwacht slagingspercentage van 95 %) of geeft het, zo nodig, opdracht tot extra manuele voorafgaande controles en zal het vervolgens een reisautorisatie verstrekken of weigeren. Het resultaat van deze procedure zal de aanvrager op zeer korte termijn meegedeeld worden (enkele minuten tot maximaal 72 uur, als bijkomende controles nodig zijn). Het uiteindelijke besluit tot verlening of weigering van toegang zal altijd worden genomen door de nationale grenswachters die de grenscontroles uitvoeren krachtens de Schengengrenscode.

| 2.10. | Voorafgaande verificatie van niet-visumplichtige reizigers uit derde landen vergemakkelijkt echter de grenscontroles en zorgt voor een gecoördineerde en geharmoniseerde risicobeoordeling van onderdanen van derde landen en leidt tot een aanzienlijke vermindering van het aantal gevallen van geweigerde toegang aan de grensposten. Hoewel de reisautorisatie 5 jaar geldig is, of zolang als de geldigheid die op het reisdocument vermeld staat, kan zij worden herroepen of geannuleerd, als de voorwaarden voor de afgifte van de reisautorisatie niet langer worden vervuld. |
| --- | --- |

2.10.

Voorafgaande verificatie van niet-visumplichtige reizigers uit derde landen vergemakkelijkt echter de grenscontroles en zorgt voor een gecoördineerde en geharmoniseerde risicobeoordeling van onderdanen van derde landen en leidt tot een aanzienlijke vermindering van het aantal gevallen van geweigerde toegang aan de grensposten. Hoewel de reisautorisatie 5 jaar geldig is, of zolang als de geldigheid die op het reisdocument vermeld staat, kan zij worden herroepen of geannuleerd, als de voorwaarden voor de afgifte van de reisautorisatie niet langer worden vervuld.

| 2.11. | De voorgestelde verordening bevat een algemeen beginsel dat het ETIAS berust op de interoperabiliteit van de te raadplegen informatiesystemen en op hergebruik van onderdelen die voor die informatiesystemen ontwikkeld zijn, met name het in- en uitreissysteem van de EU (EES). Deze aanpak zal ook een flinke kostenbesparing opleveren voor de opzet en werking van ETIAS. ETIAS en EES krijgen een gemeenschappelijk register van persoonsgegevens van onderdanen van derde landen, waarbij aanvullende gegevens van de ETIAS-aanvraag (zoals informatie over verblijfplaats, antwoorden op vragen naar achtergrond, IP-adres enz.) en de inreis- en uitreisnotities van het EES apart worden opgeslagen, maar gekoppeld worden aan het gedeelde en unieke identificatiedossier. Deze aanpak strookt volledig met de interoperabiliteitsstrategie en omvat alle passende waarborgen inzake gegevensbescherming. |
| --- | --- |

2.11.

De voorgestelde verordening bevat een algemeen beginsel dat het ETIAS berust op de interoperabiliteit van de te raadplegen informatiesystemen en op hergebruik van onderdelen die voor die informatiesystemen ontwikkeld zijn, met name het in- en uitreissysteem van de EU (EES). Deze aanpak zal ook een flinke kostenbesparing opleveren voor de opzet en werking van ETIAS. ETIAS en EES krijgen een gemeenschappelijk register van persoonsgegevens van onderdanen van derde landen, waarbij aanvullende gegevens van de ETIAS-aanvraag (zoals informatie over verblijfplaats, antwoorden op vragen naar achtergrond, IP-adres enz.) en de inreis- en uitreisnotities van het EES apart worden opgeslagen, maar gekoppeld worden aan het gedeelde en unieke identificatiedossier. Deze aanpak strookt volledig met de interoperabiliteitsstrategie en omvat alle passende waarborgen inzake gegevensbescherming.

| 2.12. | Europol zal betrokken worden bij de opstelling van de screeningregels van het ETIAS en de ETIAS-watchlist, die gegevens zal bevatten over personen die worden verdacht van het plegen van of deelnemen aan een strafbaar feit, of ten aanzien van wie er feitelijke aanwijzingen of gegronde redenen zijn dat zij ernstige strafbare feiten zouden kunnen plegen of anderszins een gevaar voor de veiligheid of de gezondheid zouden kunnen vormen. |
| --- | --- |

2.12.

Europol zal betrokken worden bij de opstelling van de screeningregels van het ETIAS en de ETIAS-watchlist, die gegevens zal bevatten over personen die worden verdacht van het plegen van of deelnemen aan een strafbaar feit, of ten aanzien van wie er feitelijke aanwijzingen of gegronde redenen zijn dat zij ernstige strafbare feiten zouden kunnen plegen of anderszins een gevaar voor de veiligheid of de gezondheid zouden kunnen vormen.

| 2.13. | Eu-LISA, het Europees Agentschap voor het operationeel beheer van grootschalige IT-systemen op het gebied van vrijheid, veiligheid en recht, zal het ETIAS- informatiesysteem ontwikkelen en verantwoordelijk zijn voor het technisch beheer. De ontwikkelingskosten van het ETIAS worden geraamd op 212,1 miljoen EUR en de gemiddelde jaarlijkse exploitatiekosten op 85 miljoen EUR. Verwacht wordt dat het ETIAS in 2020 operationeel zal zijn. |
| --- | --- |

2.13.

Eu-LISA, het Europees Agentschap voor het operationeel beheer van grootschalige IT-systemen op het gebied van vrijheid, veiligheid en recht, zal het ETIAS- informatiesysteem ontwikkelen en verantwoordelijk zijn voor het technisch beheer. De ontwikkelingskosten van het ETIAS worden geraamd op 212,1 miljoen EUR en de gemiddelde jaarlijkse exploitatiekosten op 85 miljoen EUR. Verwacht wordt dat het ETIAS in 2020 operationeel zal zijn.

3.   Algemene opmerkingen

| 3.1. | Het Comité acht het plan om het ETIAS in te voeren momenteel een onvermijdelijke stap gelet op de dreigingen als gevolg van externe en interne omstandigheden. Deze stap wordt wellicht niet toegejuicht door reizigers uit derde landen die zijn vrijgesteld van de visumplicht, maar past in de algemene strategie van de EU voor migratie en veiligheid, zoals door de Commissie omschreven in haar „Slimme grenzen”-programma uit 2011. |
| --- | --- |

3.1.

Het Comité acht het plan om het ETIAS in te voeren momenteel een onvermijdelijke stap gelet op de dreigingen als gevolg van externe en interne omstandigheden. Deze stap wordt wellicht niet toegejuicht door reizigers uit derde landen die zijn vrijgesteld van de visumplicht, maar past in de algemene strategie van de EU voor migratie en veiligheid, zoals door de Commissie omschreven in haar „Slimme grenzen”-programma uit 2011.

| 3.2. | Het ETIAS-voorstel beoogt de kloof te dichten in het beheer van de buitengrenzen van de EU, waarbij burgers van de niet-visumplichtige staten de grenzen van de EU mogen overschrijden zonder dat er voldoende informatie is over deze onderdanen van derde landen vóór hun aankomst in het Schengengebied voor wat betreft de eventuele risico’s die zij vormen. |
| --- | --- |

3.2.

Het ETIAS-voorstel beoogt de kloof te dichten in het beheer van de buitengrenzen van de EU, waarbij burgers van de niet-visumplichtige staten de grenzen van de EU mogen overschrijden zonder dat er voldoende informatie is over deze onderdanen van derde landen vóór hun aankomst in het Schengengebied voor wat betreft de eventuele risico’s die zij vormen.

| 3.3. | Het ETIAS-voorstel is gericht op de technische aspecten van het systeem, de governance, de nodige informatietechnologie en interoperabiliteit en interconnectiviteit met andere systemen voor gegevensverzameling en -analyse (10). Het Comité beseft dat deze kwesties extreem complex zijn en dat er veel technische kwesties opgelost moeten worden om het systeem volledig operationeel te maken bij de inwerkingtreding ervan, die gepland staat voor 2021. Het ETIAS zou gebaseerd moeten zijn op een juist evenwicht tussen risico’s en veiligheid. Tegelijkertijd moet worden voorkomen dat de administratieve lasten en belemmeringen voor iedereen die vaak naar de EU reist — met name voor zaken, werk, onderzoek of studie — verder toenemen. |
| --- | --- |

3.3.

Het ETIAS-voorstel is gericht op de technische aspecten van het systeem, de governance, de nodige informatietechnologie en interoperabiliteit en interconnectiviteit met andere systemen voor gegevensverzameling en -analyse (10). Het Comité beseft dat deze kwesties extreem complex zijn en dat er veel technische kwesties opgelost moeten worden om het systeem volledig operationeel te maken bij de inwerkingtreding ervan, die gepland staat voor 2021. Het ETIAS zou gebaseerd moeten zijn op een juist evenwicht tussen risico’s en veiligheid. Tegelijkertijd moet worden voorkomen dat de administratieve lasten en belemmeringen voor iedereen die vaak naar de EU reist — met name voor zaken, werk, onderzoek of studie — verder toenemen.

| 3.4. | Het Comité is ervan overtuigd dat de Commissie en de Raad ook aandacht moeten besteden aan de politieke aspecten van de instelling van het ETIAS en de betrokken landen moeten uitleggen waarom dit wordt ingevoerd, met inbegrip van de voordelen, die zorgen voor een soepele en snelle grensovergang voor reizigers met reisautorisatie, en een passend niveau van veiligheid waarborgen, terwijl de informatievereisten voor een dergelijke autorisatie lichter en minder belastend zijn dan voor de standaardvisumprocedure. De Commissie dient er ook voor te zorgen dat indien de betrokken landen gelijksoortige maatregelen treffen ten aanzien van EU-burgers, deze evenredig zijn aan de maatregelen van de Europese Unie. |
| --- | --- |

3.4.

Het Comité is ervan overtuigd dat de Commissie en de Raad ook aandacht moeten besteden aan de politieke aspecten van de instelling van het ETIAS en de betrokken landen moeten uitleggen waarom dit wordt ingevoerd, met inbegrip van de voordelen, die zorgen voor een soepele en snelle grensovergang voor reizigers met reisautorisatie, en een passend niveau van veiligheid waarborgen, terwijl de informatievereisten voor een dergelijke autorisatie lichter en minder belastend zijn dan voor de standaardvisumprocedure. De Commissie dient er ook voor te zorgen dat indien de betrokken landen gelijksoortige maatregelen treffen ten aanzien van EU-burgers, deze evenredig zijn aan de maatregelen van de Europese Unie.

| 3.5. | Het Comité beveelt aan de betrokken landen tijdig over het voorgestelde systeem te informeren, de nodige voorlichtingscampagnes te voeren zodat reizigers naar behoren worden geïnformeerd, en het systeem geleidelijk in te voeren, in het begin facultatief, voordat het verplicht wordt zodra het naar behoren ten uitvoer is gelegd en technisch haalbaar is. |
| --- | --- |

3.5.

Het Comité beveelt aan de betrokken landen tijdig over het voorgestelde systeem te informeren, de nodige voorlichtingscampagnes te voeren zodat reizigers naar behoren worden geïnformeerd, en het systeem geleidelijk in te voeren, in het begin facultatief, voordat het verplicht wordt zodra het naar behoren ten uitvoer is gelegd en technisch haalbaar is.

| 3.6. | Het Comité verzoekt de Commissie om een besluit te nemen over de mogelijke vormen van samenwerking met de veiligheidsdiensten van de EU en gebruik te maken van hun expertise om risicoprofielen en de ETIAS-watchlist samen te stellen. |
| --- | --- |

3.6.

Het Comité verzoekt de Commissie om een besluit te nemen over de mogelijke vormen van samenwerking met de veiligheidsdiensten van de EU en gebruik te maken van hun expertise om risicoprofielen en de ETIAS-watchlist samen te stellen.

| 3.7. | In zijn advies over het slimmegrenzenpakket benadrukte het Comité dat de grondrechten en het beginsel van non-discriminatie strikt moeten worden nageleefd en dat er procedurele en institutionele middelen moeten worden gehanteerd om te garanderen dat alle verzamelde en in het systeem opgeslagen gegevens naar behoren worden beschermd en gebruikt (11). Dit geldt met name voor gevoelige persoonsgegevens inzake onderwijs, gezondheid, criminele activiteiten enz. In dit licht herhaalt het Comité zijn verzoek en hamert het erop dat de toegang tot de gegevens over de reisautorisaties strikt moet worden beperkt tot overheden die onderzoek doen naar criminele activiteiten, terrorisme, irreguliere immigratie en andere dreigingen. |
| --- | --- |

3.7.

In zijn advies over het slimmegrenzenpakket benadrukte het Comité dat de grondrechten en het beginsel van non-discriminatie strikt moeten worden nageleefd en dat er procedurele en institutionele middelen moeten worden gehanteerd om te garanderen dat alle verzamelde en in het systeem opgeslagen gegevens naar behoren worden beschermd en gebruikt (11). Dit geldt met name voor gevoelige persoonsgegevens inzake onderwijs, gezondheid, criminele activiteiten enz. In dit licht herhaalt het Comité zijn verzoek en hamert het erop dat de toegang tot de gegevens over de reisautorisaties strikt moet worden beperkt tot overheden die onderzoek doen naar criminele activiteiten, terrorisme, irreguliere immigratie en andere dreigingen.

| 3.8. | Het Comité onderschrijft de voorgestelde structuur van het ETIAS, bestaande uit een informatiesysteem, een centrale ETIAS-eenheid binnen de Europese grens- en kustwacht (EBCG) en nationale eenheden. Er moet toezicht worden gehouden op de gelijke en grondige uitvoering van het ETIAS door alle lidstaten. Het Comité staat achter de opzet van een raad van bestuur voor het programma, die nodig is om doeltreffende interactie te garanderen tussen het centrale ontwikkelingsteam en de lidstaten en zeer nuttig is gebleken tijdens de ontwikkeling van SIS II. |
| --- | --- |

3.8.

Het Comité onderschrijft de voorgestelde structuur van het ETIAS, bestaande uit een informatiesysteem, een centrale ETIAS-eenheid binnen de Europese grens- en kustwacht (EBCG) en nationale eenheden. Er moet toezicht worden gehouden op de gelijke en grondige uitvoering van het ETIAS door alle lidstaten. Het Comité staat achter de opzet van een raad van bestuur voor het programma, die nodig is om doeltreffende interactie te garanderen tussen het centrale ontwikkelingsteam en de lidstaten en zeer nuttig is gebleken tijdens de ontwikkeling van SIS II.

| 3.9. | Het Comité dringt er met klem op aan dat het ETIAS volledig interoperabel moet zijn met andere Europese informatiesystemen en verbonden moet zijn met de databases van Interpol, en dat onderdelen van andere Europese systemen, met name het EES, worden gebruikt, terwijl de grondrechten in acht genomen en persoonsgegevens beschermd worden. |
| --- | --- |

3.9.

Het Comité dringt er met klem op aan dat het ETIAS volledig interoperabel moet zijn met andere Europese informatiesystemen en verbonden moet zijn met de databases van Interpol, en dat onderdelen van andere Europese systemen, met name het EES, worden gebruikt, terwijl de grondrechten in acht genomen en persoonsgegevens beschermd worden.

| 3.9.1. | „De Commissie en de medewetgevers zouden in dit verband rekening moeten houden met de opmerkingen en aanbevelingen van de Europese Toezichthouder voor gegevensbescherming in zijn advies over het ETIAS-voorstel (12), met name om de aanzienlijke verschillen tussen het migratie- en het veiligheidsbeleid te respecteren, de toegang tot persoonsgegevens te beperken, na te gaan wat de betrouwbaarheid en het nut is van de verzamelde gezondheidsgegevens, en de profileringsinstrumenten voor een automatische screening van aanvragen beter te definiëren.” |
| --- | --- |

3.9.1.

„De Commissie en de medewetgevers zouden in dit verband rekening moeten houden met de opmerkingen en aanbevelingen van de Europese Toezichthouder voor gegevensbescherming in zijn advies over het ETIAS-voorstel (12), met name om de aanzienlijke verschillen tussen het migratie- en het veiligheidsbeleid te respecteren, de toegang tot persoonsgegevens te beperken, na te gaan wat de betrouwbaarheid en het nut is van de verzamelde gezondheidsgegevens, en de profileringsinstrumenten voor een automatische screening van aanvragen beter te definiëren.”

| 3.10. | De ETIAS-watchlist zal gegevens bevatten over personen die worden verdacht van het plegen van of deelnemen aan een ernstig strafbaar feit zoals gedefinieerd in het voorstel, of ten aanzien van wie er feitelijke aanwijzingen of gegronde redenen zijn dat zij dergelijke ernstige strafbare feiten zouden kunnen plegen of anderszins een gevaar voor de veiligheid of de gezondheid zouden kunnen vormen. Het Comité stelt voor dat, in overeenstemming met de Europese normen, de aanvragers het recht moeten hebben om kennis te nemen van de redenen voor de weigering en de mogelijkheid moeten hebben om in beroep te gaan. |
| --- | --- |

3.10.

De ETIAS-watchlist zal gegevens bevatten over personen die worden verdacht van het plegen van of deelnemen aan een ernstig strafbaar feit zoals gedefinieerd in het voorstel, of ten aanzien van wie er feitelijke aanwijzingen of gegronde redenen zijn dat zij dergelijke ernstige strafbare feiten zouden kunnen plegen of anderszins een gevaar voor de veiligheid of de gezondheid zouden kunnen vormen. Het Comité stelt voor dat, in overeenstemming met de Europese normen, de aanvragers het recht moeten hebben om kennis te nemen van de redenen voor de weigering en de mogelijkheid moeten hebben om in beroep te gaan.

4.   Specifieke opmerkingen

| 4.1. | Ook het Comité vindt dat de gegevens 5 jaar bewaard moeten worden, zoals in de EES-verordening is vastgesteld. |
| --- | --- |

4.1.

Ook het Comité vindt dat de gegevens 5 jaar bewaard moeten worden, zoals in de EES-verordening is vastgesteld.

| 4.2. | Volgens het Comité moet het ETIAS efficiënt en flexibel kunnen reageren op veranderingen in migratiepatronen en veiligheids- en gezondheidsrisico’s, zonder langdurige wetgevingsprocedures met uitvoeringshandelingen en gedelegeerde handelingen, mits democratische controle gehandhaafd blijft. |
| --- | --- |

4.2.

Volgens het Comité moet het ETIAS efficiënt en flexibel kunnen reageren op veranderingen in migratiepatronen en veiligheids- en gezondheidsrisico’s, zonder langdurige wetgevingsprocedures met uitvoeringshandelingen en gedelegeerde handelingen, mits democratische controle gehandhaafd blijft.

| 4.3. | Het ETIAS moet rekening houden met mensen die wegens een ernstige reden niet in staat zijn om online een aanvraag in te dienen. Het Comité onderschrijft het voornemen om te voorzien in „aanvraagloketten” op de belangrijkste lucht- en zeehavens van vertrek en bij de belangrijkste grensovergangen aan land. Alle aanvragers zullen gebruik mogen maken van de diensten van tussenpersonen, zoals reisagentschappen of vervoersbedrijven. De kosten die deze tussenpersonen in rekening brengen voor hun diensten moeten worden gecontroleerd en geëvalueerd door EU-delegaties in de derde landen. |
| --- | --- |

4.3.

Het ETIAS moet rekening houden met mensen die wegens een ernstige reden niet in staat zijn om online een aanvraag in te dienen. Het Comité onderschrijft het voornemen om te voorzien in „aanvraagloketten” op de belangrijkste lucht- en zeehavens van vertrek en bij de belangrijkste grensovergangen aan land. Alle aanvragers zullen gebruik mogen maken van de diensten van tussenpersonen, zoals reisagentschappen of vervoersbedrijven. De kosten die deze tussenpersonen in rekening brengen voor hun diensten moeten worden gecontroleerd en geëvalueerd door EU-delegaties in de derde landen.

| 4.4. | Aangezien de frequentie van overschrijdingen van de EU-buitengrenzen (met name landgrenzen) zal stijgen, moet elke gelegenheid worden aangegrepen om de grenscontroles doeltreffender te maken, zoals een van de doelstellingen van de verordening luidt. Het Comité stelt daarom voor dat bepaalde informatie in de aanvraag voor een reisautorisatie beschikbaar wordt gesteld van de grensautoriteiten. |
| --- | --- |

4.4.

Aangezien de frequentie van overschrijdingen van de EU-buitengrenzen (met name landgrenzen) zal stijgen, moet elke gelegenheid worden aangegrepen om de grenscontroles doeltreffender te maken, zoals een van de doelstellingen van de verordening luidt. Het Comité stelt daarom voor dat bepaalde informatie in de aanvraag voor een reisautorisatie beschikbaar wordt gesteld van de grensautoriteiten.

| 4.5. | Het Comité wil een potentieel knelpunt in het ETIAS ten gevolge van een te korte periode voor de manuele beoordeling van aanvragen voor reisautorisaties voorkomen. Er moet immers sprake zijn van een hoogwaardige screening van aanvragers, die mogelijk overleg met andere lidstaten en Europol vergt. Daarom stelt het Comité voor de termijnen voor manuele beoordeling te verlengen, zij het onder strikte voorwaarden. |
| --- | --- |

4.5.

Het Comité wil een potentieel knelpunt in het ETIAS ten gevolge van een te korte periode voor de manuele beoordeling van aanvragen voor reisautorisaties voorkomen. Er moet immers sprake zijn van een hoogwaardige screening van aanvragers, die mogelijk overleg met andere lidstaten en Europol vergt. Daarom stelt het Comité voor de termijnen voor manuele beoordeling te verlengen, zij het onder strikte voorwaarden.

| 4.6. | Rekening houdend met migratie-, veiligheids- of gezondheidsrisico’s moet er voorts een solide definitie komen van de criteria voor de voorgestelde categorieën onderdanen van derde landen die zijn vrijgesteld van de verplichting om een reisautorisatie aan te vragen. |
| --- | --- |

4.6.

Rekening houdend met migratie-, veiligheids- of gezondheidsrisico’s moet er voorts een solide definitie komen van de criteria voor de voorgestelde categorieën onderdanen van derde landen die zijn vrijgesteld van de verplichting om een reisautorisatie aan te vragen.

| 4.7. | Wat het voorgestelde tarief van een reisautorisatie betreft meent het Comité dat aan de volgende criteria voldaan moet worden: de vergoeding voor de verwerking van aanvragen en de middelen om deze te verkrijgen mogen bepaalde groepen er niet van weerhouden om de autorisatie aan te vragen; de vergoeding kan ook fungeren als filter om te voorkomen dat er meerdere van dergelijke aanvragen worden ingediend. |
| --- | --- |

4.7.

Wat het voorgestelde tarief van een reisautorisatie betreft meent het Comité dat aan de volgende criteria voldaan moet worden: de vergoeding voor de verwerking van aanvragen en de middelen om deze te verkrijgen mogen bepaalde groepen er niet van weerhouden om de autorisatie aan te vragen; de vergoeding kan ook fungeren als filter om te voorkomen dat er meerdere van dergelijke aanvragen worden ingediend.

| 4.8. | Er moeten afdoende garanties zijn dat het ETIAS bestand is tegen identiteitsfraude, met inbegrip van het eventuele toekomstige gebruik van biometrische gegevens. |
| --- | --- |

4.8.

Er moeten afdoende garanties zijn dat het ETIAS bestand is tegen identiteitsfraude, met inbegrip van het eventuele toekomstige gebruik van biometrische gegevens.

| 4.9. | Het Comité steunt het recht van aanvragers om beroep in te stellen tegen de weigering, intrekking of nietigverklaring van een reisautorisatie. |
| --- | --- |

4.9.

Het Comité steunt het recht van aanvragers om beroep in te stellen tegen de weigering, intrekking of nietigverklaring van een reisautorisatie.

| 4.10. | Het Comité wijst erop dat er lidstaten zijn die het Schengenacquis nog niet volledig hebben toegepast (Bulgarije, Kroatië, Cyprus en Roemenië) en die derhalve geen toegang hebben tot het SIS, het VIS en het EES. De vraag hoe het ETIAS in deze landen zal werken komt in het voorstel voor een verordening niet aan de orde, en het Comité wil dat er voor die landen oplossingen komen. |
| --- | --- |

4.10.

Het Comité wijst erop dat er lidstaten zijn die het Schengenacquis nog niet volledig hebben toegepast (Bulgarije, Kroatië, Cyprus en Roemenië) en die derhalve geen toegang hebben tot het SIS, het VIS en het EES. De vraag hoe het ETIAS in deze landen zal werken komt in het voorstel voor een verordening niet aan de orde, en het Comité wil dat er voor die landen oplossingen komen.

| 4.11. | Het Comité wil ook opmerken dat bij personenvervoer over binnenwateren, zoals bij Donaucruises, nieuwe passagiers in een niet-EU of niet-Schengenland zouden kunnen opstappen die geen visum nodig hebben om de EU binnen te reizen. In dat geval moet het ETIAS van toepassing zijn bij het overschrijden van Schengengrenzen over water. |
| --- | --- |

4.11.

Het Comité wil ook opmerken dat bij personenvervoer over binnenwateren, zoals bij Donaucruises, nieuwe passagiers in een niet-EU of niet-Schengenland zouden kunnen opstappen die geen visum nodig hebben om de EU binnen te reizen. In dat geval moet het ETIAS van toepassing zijn bij het overschrijden van Schengengrenzen over water.

Brussel, 27 april 2017.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Georges DASSIS

---

(1)  Albanië, Andorra, Antigua en Barbuda, Argentinië, Australië, Bahama’s, Barbados, Bosnië en Herzegovina, Brazilië, Brunei, Canada, Chili, Colombia, Costa Rica, Dominica, El Salvador, Grenada, Guatemala, Honduras, Hongkong, Israël, Japan, Kiribati, Macau, Macedonië, Maleisië, Marshalleilanden, Mauritius, Mexico, Micronesia, Moldavië, Monaco, Montenegro, Nicaragua, Nieuw-Zeeland, Oost-Timor, Palau, Panama, Paraguay, Peru, Saint Kitts en Nevis, Saint Lucia, Saint Vincent en de Grenadines, Salomonseilanden, Samoa, San Marino, Servië, Seychellen, Singapore, Zuid-Korea, Taiwan, Tonga, Trinidad en Tobago, Tuvalu, Uruguay, Vanuatu, Vaticaanstad, Venezuela, Verenigde Arabische Emiraten, Verenigde Staten, en Britse onderdanen van het Verenigd Koninkrijk die in de zin van de wetgeving van de Unie geen onderdanen van het Verenigd Koninkrijk zijn.

1

(2)  Over de regeling voor visumvrij reizen wordt momenteel overeenstemming bereikt of er wordt over overlegd met Oekraïne, Georgië, Kosovo en Turkije.

2

(3)  30 miljoen aanvragen per jaar.

3

(4)  1 miljoen aanvragen per jaar.

4

(5)  3 miljoen aanvragen per jaar.

5

(6)  Advies over het inreis/uitreissysteem — Rapporteur: Cristian Pîrvulescu (PB C 487 van 28.12.2016, blz. 66).

6

(7)  COM(2015) 670.

7

(8)  Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot instelling van een Europees systeem voor reisinformatie en -autorisatie (ETIAS) en tot wijziging van de Verordeningen (EU) nr. 515/2014, (EU) 2016/399, (EU) 2016/794 en (EU) 2016/1624 (COM(2016) 731 final van 16.11.2016).

8

(9)  Het door de Commissie geraamde verwachte aantal aanvragen per dag bedraagt circa 107 000, waarvan 5 % manueel moet worden verwerkt. 3-5 % van de gevallen zou worden opgelost door de centrale ETIAS-eenheid, de rest zou aan de nationale eenheden worden overgelaten.

9

(10)  SIS II, VIS, EES, Eurodac, ECRIS, Europol, databases van Interpol (SLTD, TDAWN).

10

(11)  PB C 271 van 19.9.2013, blz. 97.

11

(12)  EDPS-advies 3/2017 over het voorstel voor een Europees systeem voor reisinformatie en -autorisatie, 6.3.2017.

12

---

| 28.7.2017 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 246/34 |
| --- | --- | --- | --- |

28.7.2017

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 246/34

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad inzake de governance van de energie-unie, tot wijziging van Richtlijn 94/22/EG, Richtlijn 98/70/EG, Richtlijn 2009/31/EG, Verordening (EG) nr. 663/2009, Verordening (EG) nr. 715/2009, Richtlijn 2009/73/EG, Richtlijn 2009/119/EG van de Raad, Richtlijn 2010/31/EU, Richtlijn 2012/27/EU, Richtlijn 2013/30/EU en Richtlijn (EU) 2015/652 van de Raad en tot intrekking van Verordening (EU) nr. 525/2013

(COM(2016) 759 final — 2016/0375/(COD))

(2017/C 246/06)

| Rapporteur: | Brian CURTIS |
| --- | --- |

Rapporteur:

Brian CURTIS

| Raadpleging | Europees Parlement, 16.1.2017
  Raad van de Europese Unie, 20.1.2017 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikelen 191, 192 en 194 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij |
| Goedkeuring door de afdeling | 11.4.2017 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 26.4.2017 |
| Zitting nr. | 525 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 103/0/1 |

Raadpleging

Europees Parlement, 16.1.2017

Raad van de Europese Unie, 20.1.2017

Rechtsgrondslag

Artikelen 191, 192 en 194 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij

Goedkeuring door de afdeling

11.4.2017

Goedkeuring door de voltallige vergadering

26.4.2017

Zitting nr.

525

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

103/0/1

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | De verordening inzake de governance van de energie-unie verschaft niet alleen het volledige operationele kader voor de verschillende aspecten van de energie-unie, maar omvat ook duidelijke rapporteringsverplichtingen en een proces voor de verwezenlijking van alle klimaat- en energiedoelen van de EU voor de nabije toekomst. Daarmee is het een complexe, verstrekkende en uiterst belangrijke wetgevingshandeling. |
| --- | --- |

1.1.

De verordening inzake de governance van de energie-unie verschaft niet alleen het volledige operationele kader voor de verschillende aspecten van de energie-unie, maar omvat ook duidelijke rapporteringsverplichtingen en een proces voor de verwezenlijking van alle klimaat- en energiedoelen van de EU voor de nabije toekomst. Daarmee is het een complexe, verstrekkende en uiterst belangrijke wetgevingshandeling.

| 1.2. | Het is niet overdreven te stellen dat zonder een krachtige governance de energie-unie uiteen zal vallen en de kans dat de EU haar eigen en de in de overeenkomst van Parijs gemaakte afspraken zal kunnen naleven fors zal verminderen. Essentieel voor een succesvolle afloop zijn betrokkenheid en inzet van het maatschappelijk middenveld, samenwerking en steun van de lidstaten en instemming en engagement van de sociale partners. Met name moet duidelijk zijn dat de verordening een rechtvaardige energietransitie faciliteert, vooral ten aanzien van werkgelegenheid en de energiekosten voor huishoudens en het bedrijfsleven. |
| --- | --- |

1.2.

Het is niet overdreven te stellen dat zonder een krachtige governance de energie-unie uiteen zal vallen en de kans dat de EU haar eigen en de in de overeenkomst van Parijs gemaakte afspraken zal kunnen naleven fors zal verminderen. Essentieel voor een succesvolle afloop zijn betrokkenheid en inzet van het maatschappelijk middenveld, samenwerking en steun van de lidstaten en instemming en engagement van de sociale partners. Met name moet duidelijk zijn dat de verordening een rechtvaardige energietransitie faciliteert, vooral ten aanzien van werkgelegenheid en de energiekosten voor huishoudens en het bedrijfsleven.

| 1.3. | Het Comité staat achter de voorgestelde governanceverordening. Die schept een kader waarbinnen de lidstaten voor hun eigen nationale energie- en klimaatplannen de goedkoopste keuzes kunnen maken, en verkleint het risico op „gestrande” infrastructuuractiva. Dat is echter onwaarschijnlijk, tenzij de verordening op bepaalde punten wordt gewijzigd. Er zijn bijbehorende flankerende maatregelen nodig om op nationaal, regionaal en lokaal niveau een sociale consensus tot stand te kunnen brengen over de vraag hoe het beste kan worden omgegaan met de sociaaleconomische en technische implicaties van een rechtvaardige energietransitie. |
| --- | --- |

1.3.

Het Comité staat achter de voorgestelde governanceverordening. Die schept een kader waarbinnen de lidstaten voor hun eigen nationale energie- en klimaatplannen de goedkoopste keuzes kunnen maken, en verkleint het risico op „gestrande” infrastructuuractiva. Dat is echter onwaarschijnlijk, tenzij de verordening op bepaalde punten wordt gewijzigd. Er zijn bijbehorende flankerende maatregelen nodig om op nationaal, regionaal en lokaal niveau een sociale consensus tot stand te kunnen brengen over de vraag hoe het beste kan worden omgegaan met de sociaaleconomische en technische implicaties van een rechtvaardige energietransitie.

| 1.4. | Energiesolidariteit en -zekerheid zijn van vitaal belang en hoewel ze in de verordening een van de vijf voornaamste gebieden voor rapportering en beoordeling vormen, moet bijzondere aandacht worden geschonken aan de invoering van een duidelijke en gezamenlijke energiediplomatie en een dito energiebeleid voor derde landen. |
| --- | --- |

1.4.

Energiesolidariteit en -zekerheid zijn van vitaal belang en hoewel ze in de verordening een van de vijf voornaamste gebieden voor rapportering en beoordeling vormen, moet bijzondere aandacht worden geschonken aan de invoering van een duidelijke en gezamenlijke energiediplomatie en een dito energiebeleid voor derde landen.

| 1.5. | Als de voorgestelde governanceverordening niet wordt verstevigd, dan boet het mandaat van de EU om de energietransitie aan te sturen aan legitimiteit in, waardoor het hele concept van de energie-unie in gevaar komt. Ook is er een groot risico dat zonder concrete maatregelen om de burgers erbij te betrekken en verantwoording te eisen, het beeld van de EU als ver van de mensen opererende en technocratische instantie zal worden versterkt. |
| --- | --- |

1.5.

Als de voorgestelde governanceverordening niet wordt verstevigd, dan boet het mandaat van de EU om de energietransitie aan te sturen aan legitimiteit in, waardoor het hele concept van de energie-unie in gevaar komt. Ook is er een groot risico dat zonder concrete maatregelen om de burgers erbij te betrekken en verantwoording te eisen, het beeld van de EU als ver van de mensen opererende en technocratische instantie zal worden versterkt.

| 1.6. | In het artikel „Definities” van de verordening zouden ook de volgende termen moeten worden verduidelijkt: „doelstellingen”, „streefcijfers”, „nationale bijdrage”, „raadpleging”, „energiearmoede” en „regionaal”. |
| --- | --- |

1.6.

In het artikel „Definities” van de verordening zouden ook de volgende termen moeten worden verduidelijkt: „doelstellingen”, „streefcijfers”, „nationale bijdrage”, „raadpleging”, „energiearmoede” en „regionaal”.

| 1.7. | De verordening moet duidelijk stellen dat verder wordt gekeken dan 2030, en moet ook wijzen op de expliciete EU-verbintenis om haar broeikasgasemissiestreefcijfer voor 2050 te halen alsmede idealiter haar nieuwe internationale verbintenis om in 2050 netto geen broeikasgassen meer uit te stoten. |
| --- | --- |

1.7.

De verordening moet duidelijk stellen dat verder wordt gekeken dan 2030, en moet ook wijzen op de expliciete EU-verbintenis om haar broeikasgasemissiestreefcijfer voor 2050 te halen alsmede idealiter haar nieuwe internationale verbintenis om in 2050 netto geen broeikasgassen meer uit te stoten.

| 1.8. | De bijlage bij de verordening moet indicatieve referentiewaarden voor 2030 omvatten (beste ramingen van de Commissie) ten aanzien van de nationale bijdragen van de lidstaten aan hernieuwbare energie en energie-efficiëntie. |
| --- | --- |

1.8.

De bijlage bij de verordening moet indicatieve referentiewaarden voor 2030 omvatten (beste ramingen van de Commissie) ten aanzien van de nationale bijdragen van de lidstaten aan hernieuwbare energie en energie-efficiëntie.

| 1.9. | De verordening moet de lidstaten ertoe verplichten om hun overeengekomen bijdragen voor 2030 in nationale wetgeving vast te leggen. |
| --- | --- |

1.9.

De verordening moet de lidstaten ertoe verplichten om hun overeengekomen bijdragen voor 2030 in nationale wetgeving vast te leggen.

| 1.10. | Uit de verordening moet duidelijk blijken dat de lidstaten ieder voor zich verantwoordelijk zijn om op doeltreffende en proportionele wijze bij te dragen aan de algemene EU-streefcijfers. |
| --- | --- |

1.10.

Uit de verordening moet duidelijk blijken dat de lidstaten ieder voor zich verantwoordelijk zijn om op doeltreffende en proportionele wijze bij te dragen aan de algemene EU-streefcijfers.

| 1.11. | Benadrukt moet worden dat de door de lidstaten verstrekte gegevens actueel moeten zijn en betrekking moeten hebben op de rapporteringsperiode. Dit dient met passende middelen en ondersteunende structuren te worden gewaarborgd. |
| --- | --- |

1.11.

Benadrukt moet worden dat de door de lidstaten verstrekte gegevens actueel moeten zijn en betrekking moeten hebben op de rapporteringsperiode. Dit dient met passende middelen en ondersteunende structuren te worden gewaarborgd.

| 1.12. | De nationale plannen voor 2030 moeten worden uitgewerkt op basis van inzichten en richtsnoeren uit de strategieën voor de lange termijn om maximale baten te realiseren (keuzes voor de korte termijn zouden bijvoorbeeld kostenefficiënter zijn als ze aansluiten op de strategie voor de lange termijn). |
| --- | --- |

1.12.

De nationale plannen voor 2030 moeten worden uitgewerkt op basis van inzichten en richtsnoeren uit de strategieën voor de lange termijn om maximale baten te realiseren (keuzes voor de korte termijn zouden bijvoorbeeld kostenefficiënter zijn als ze aansluiten op de strategie voor de lange termijn).

| 1.13. | De verordening moet een „ratchet”-clausule omvatten om bij te dragen aan de ambitieuze doelstelling uit de overeenkomst van Parijs om de temperatuurstijging tot 1,5 oC te beperken vergeleken met de pre-industriële niveaus. |
| --- | --- |

1.13.

De verordening moet een „ratchet”-clausule omvatten om bij te dragen aan de ambitieuze doelstelling uit de overeenkomst van Parijs om de temperatuurstijging tot 1,5 oC te beperken vergeleken met de pre-industriële niveaus.

| 1.14. | In de bijlage moet een „referentiedefinitie” van energiearmoede worden opgenomen om gegevens consistent te kunnen vergelijken en analyseren. |
| --- | --- |

1.14.

In de bijlage moet een „referentiedefinitie” van energiearmoede worden opgenomen om gegevens consistent te kunnen vergelijken en analyseren.

| 1.15. | De verordening moet duidelijk maken dat de lidstaten verplicht zo vroeg mogelijk ontwerp-NECP’s moeten publiceren en dat alle volgende versies van de evoluerende plannen, waaronder opmerkingen en antwoorden van Commissie, regionale partners en lidstaten, openbaar zullen zijn. |
| --- | --- |

1.15.

De verordening moet duidelijk maken dat de lidstaten verplicht zo vroeg mogelijk ontwerp-NECP’s moeten publiceren en dat alle volgende versies van de evoluerende plannen, waaronder opmerkingen en antwoorden van Commissie, regionale partners en lidstaten, openbaar zullen zijn.

| 1.16. | Er moeten meer details worden verschaft over de beoordeling van compenserende financiële bijdragen en de aard van het „financieringsplatform” en of dat kan worden gebruikt als hefboom voor aanvullende financiering. Middelen moeten ook voor energie-efficiëntiemaatregelen benut kunnen worden. |
| --- | --- |

1.16.

Er moeten meer details worden verschaft over de beoordeling van compenserende financiële bijdragen en de aard van het „financieringsplatform” en of dat kan worden gebruikt als hefboom voor aanvullende financiering. Middelen moeten ook voor energie-efficiëntiemaatregelen benut kunnen worden.

| 1.17. | De definitie van „regionale samenwerking” mag niet alleen betrekking hebben op geografische nabijheid, maar moet ook gelden voor samenwerkingsverbanden van landen met complementaire energiebronnen, waaronder derde landen. |
| --- | --- |

1.17.

De definitie van „regionale samenwerking” mag niet alleen betrekking hebben op geografische nabijheid, maar moet ook gelden voor samenwerkingsverbanden van landen met complementaire energiebronnen, waaronder derde landen.

| 1.18. | In de bijlage moeten specifieke bepalingen over aard en omvang van en middelentoewijzing voor openbare raadplegingen worden opgenomen om ervoor te zorgen dat burgers in de hele EU consistent en grondig worden geïnformeerd en geëngageerd raken. |
| --- | --- |

1.18.

In de bijlage moeten specifieke bepalingen over aard en omvang van en middelentoewijzing voor openbare raadplegingen worden opgenomen om ervoor te zorgen dat burgers in de hele EU consistent en grondig worden geïnformeerd en geëngageerd raken.

| 1.19. | Overwogen moet worden om binnen het EMA een speciale eenheid voor Europese energie-informatie op te richten. |
| --- | --- |

1.19.

Overwogen moet worden om binnen het EMA een speciale eenheid voor Europese energie-informatie op te richten.

| 1.20. | Naast het scenario voor 28 lidstaten moet een brexit-scenario worden uitgewerkt en beide scenario’s moeten parallel worden besproken wanneer de nationale bijdragen worden beoordeeld. |
| --- | --- |

1.20.

Naast het scenario voor 28 lidstaten moet een brexit-scenario worden uitgewerkt en beide scenario’s moeten parallel worden besproken wanneer de nationale bijdragen worden beoordeeld.

2.   Inleiding

| 2.1. | Europa staat momenteel voor vele politieke, economische en technische uitdagingen die stuk voor stuk gevolgen hebben voor elke burger en bijgevolg voor de aard en toekomst van onze democratie. Energie is al sinds ettelijke jaren het speelveld van machtige politieke, technische en economische krachten. De energie-unie is samen met de daarvoor geformuleerde toekomstvisie en samenhangende strategie het belangrijkste instrument van de EU om een veilige, betaalbare en klimaatvriendelijke energievoorziening in Europa te garanderen. |
| --- | --- |

2.1.

Europa staat momenteel voor vele politieke, economische en technische uitdagingen die stuk voor stuk gevolgen hebben voor elke burger en bijgevolg voor de aard en toekomst van onze democratie. Energie is al sinds ettelijke jaren het speelveld van machtige politieke, technische en economische krachten. De energie-unie is samen met de daarvoor geformuleerde toekomstvisie en samenhangende strategie het belangrijkste instrument van de EU om een veilige, betaalbare en klimaatvriendelijke energievoorziening in Europa te garanderen.

| 2.2. | Een doeltreffende governance van de energie-unie betekent niet alleen het opbouwen van vertrouwen bij consumenten en investeerders zodat zo goedkoop mogelijk maximale baten kunnen worden gerealiseerd, maar is ook essentieel om te laten zien dat de EU vastbesloten is de overeenkomst van Parijs uit te voeren en een koers te gaan varen waarmee de energie- en klimaatdoelstellingen voor 2050 ruimschoots zullen worden gehaald. Als de EU de governanceverordening op de juiste manier uitwerkt, is dat de kans bij uitstek om aan burgers, lidstaten en de rest van de wereld haar waarde te bewijzen. Die verordening is met name van vitaal belang omdat daarmee de kloof kan worden overbrugd tussen het emissiehandelssysteem en de verordening inzake de verdeling van de inspanningen, in de zin dat de lidstaten plannen zullen moeten gaan opstellen voor het koolstofarm maken van hun hele economie. |
| --- | --- |

2.2.

Een doeltreffende governance van de energie-unie betekent niet alleen het opbouwen van vertrouwen bij consumenten en investeerders zodat zo goedkoop mogelijk maximale baten kunnen worden gerealiseerd, maar is ook essentieel om te laten zien dat de EU vastbesloten is de overeenkomst van Parijs uit te voeren en een koers te gaan varen waarmee de energie- en klimaatdoelstellingen voor 2050 ruimschoots zullen worden gehaald. Als de EU de governanceverordening op de juiste manier uitwerkt, is dat de kans bij uitstek om aan burgers, lidstaten en de rest van de wereld haar waarde te bewijzen. Die verordening is met name van vitaal belang omdat daarmee de kloof kan worden overbrugd tussen het emissiehandelssysteem en de verordening inzake de verdeling van de inspanningen, in de zin dat de lidstaten plannen zullen moeten gaan opstellen voor het koolstofarm maken van hun hele economie.

| 2.3. | Het Comité heeft in april 2015 op verzoek van de Commissie een verkennend advies uitgebracht over de Ontwikkeling van het in het klimaat- en energiekader 2030 voorgestelde governancesysteem
   (1). Sindsdien is de noodzaak van energie- en klimaatactie er zeker groter op geworden en is de behoefte ontstaan aan een langetermijnperspectief voor de governance van de transitie naar een koolstofarme economie. De nu voorgestelde verordening stelt de verplichtingen vast voor de geïntegreerde nationale energie- en klimaatplannen (NECP’s) alsmede een gestroomlijnd proces voor de uitwerking en monitoring daarvan. De afgelopen twee jaar is echter het vertrouwen van de burgers in het leiderschap van politici en instellingen en de beleidscoherentie in de EU in het algemeen afgenomen, wat de uitdaging om te komen tot goede governance er tegelijk noodzakelijker en lastiger op maakt. |
| --- | --- |

2.3.

Het Comité heeft in april 2015 op verzoek van de Commissie een verkennend advies uitgebracht over de Ontwikkeling van het in het klimaat- en energiekader 2030 voorgestelde governancesysteem
   (1). Sindsdien is de noodzaak van energie- en klimaatactie er zeker groter op geworden en is de behoefte ontstaan aan een langetermijnperspectief voor de governance van de transitie naar een koolstofarme economie. De nu voorgestelde verordening stelt de verplichtingen vast voor de geïntegreerde nationale energie- en klimaatplannen (NECP’s) alsmede een gestroomlijnd proces voor de uitwerking en monitoring daarvan. De afgelopen twee jaar is echter het vertrouwen van de burgers in het leiderschap van politici en instellingen en de beleidscoherentie in de EU in het algemeen afgenomen, wat de uitdaging om te komen tot goede governance er tegelijk noodzakelijker en lastiger op maakt.

| 2.4. | Daarnaast is in december 2015 in Parijs door de EU en haar lidstaten gezamenlijk en afzonderlijk een mondiale milieuovereenkomst ondertekend, waarin zij zich verplichten tot nationaal vastgestelde bijdragen (NDC’s), die min of meer samenvallen met de in de verordening genoemde bijdragen. Verder werd in Parijs afgesproken inspanningen te blijven leveren om de temperatuurstijging op aarde tot 1,5 oC te beperken vergeleken met de pre-industriële niveaus. Dit is een ambitieuze doelstelling die vraagt om langetermijnplanning en streefcijfers die waarschijnlijk verder moeten gaan dan de cijfers die tot nu toe door de EU voor 2050 overeen zijn gekomen. |
| --- | --- |

2.4.

Daarnaast is in december 2015 in Parijs door de EU en haar lidstaten gezamenlijk en afzonderlijk een mondiale milieuovereenkomst ondertekend, waarin zij zich verplichten tot nationaal vastgestelde bijdragen (NDC’s), die min of meer samenvallen met de in de verordening genoemde bijdragen. Verder werd in Parijs afgesproken inspanningen te blijven leveren om de temperatuurstijging op aarde tot 1,5 oC te beperken vergeleken met de pre-industriële niveaus. Dit is een ambitieuze doelstelling die vraagt om langetermijnplanning en streefcijfers die waarschijnlijk verder moeten gaan dan de cijfers die tot nu toe door de EU voor 2050 overeen zijn gekomen.

| 2.5. | Het Comité heeft in zijn advies uit 2015 op deze ontwikkelingen geanticipeerd en een pragmatische aanpak bepleit gelet op de noodzaak van diepgaande en uitgebreide voorlichting en betrokkenheid van de burgers vooraleer een governancevoorstel kans van slagen kan hebben. Weinig wijst erop dat dit is gebeurd. Governance — en de daarmee gepaard gaande bindende eisen voor het soevereine optreden van de lidstaten — is een gevoelige kwestie, niet in de laatste plaats op energiegebied, waar de nationale omstandigheden sterk uiteenlopen. Bovendien zijn altijd aanvullende niet-wetgevende maatregelen nodig om zeker te zijn van succes. |
| --- | --- |

2.5.

Het Comité heeft in zijn advies uit 2015 op deze ontwikkelingen geanticipeerd en een pragmatische aanpak bepleit gelet op de noodzaak van diepgaande en uitgebreide voorlichting en betrokkenheid van de burgers vooraleer een governancevoorstel kans van slagen kan hebben. Weinig wijst erop dat dit is gebeurd. Governance — en de daarmee gepaard gaande bindende eisen voor het soevereine optreden van de lidstaten — is een gevoelige kwestie, niet in de laatste plaats op energiegebied, waar de nationale omstandigheden sterk uiteenlopen. Bovendien zijn altijd aanvullende niet-wetgevende maatregelen nodig om zeker te zijn van succes.

| 2.6. | In 2001 heeft de Europese Commissie een witboek over governance gepubliceerd (2). Daarin worden vijf beginselen van goed bestuur uitgewerkt die nog steeds van toepassing zijn (maar niet altijd worden geïmplementeerd):






  — | Openheid |
| --- | --- | --- |

2.6.

In 2001 heeft de Europese Commissie een witboek over governance gepubliceerd (2). Daarin worden vijf beginselen van goed bestuur uitgewerkt die nog steeds van toepassing zijn (maar niet altijd worden geïmplementeerd):

—

Openheid

| — | Participatie |
| --- | --- |

—

Participatie

| — | Verantwoordingsplicht |
| --- | --- |

—

Verantwoordingsplicht

| — | Doeltreffendheid |
| --- | --- |

—

Doeltreffendheid

| — | Samenhang |
| --- | --- |

—

Samenhang

Deze beginselen weerspiegelen de uitgangspunten en waarden van Comité, maar dat zou daar in de context van de voorgestelde verordening nog het beginsel „rechtvaardige transitie” aan willen toevoegen.

| 2.7. | Het governancesysteem moet er ook voor zorgen dat voortdurend uiting kan worden gegeven aan meningen, voorkeuren, percepties en waarden, zodat deze steeds als basis kunnen dienen voor weloverwogen besluiten en goed afgestemd beleid. Bij governance dient het niet alleen te gaan over het waarborgen van robuuste en legitieme besluitvormingsprocessen, maar ook over het kunnen aanpassen van de gemaakte keuzes aan nationale omstandigheden en onverwachte gebeurtenissen die vroeger of later plaatsvinden. Dit betekent niet dat regelmatig van koers moet worden veranderd. Integendeel, de algemene koers wordt gewaarborgd door de vastgestelde en door klimaatwetenschappers onderschreven doelstellingen voor korte en lange termijn en een stabiel besluitvormingsproces voor de verwezenlijking ervan. In feite is er dus sprake van meer samenhang en inclusieve dynamiek. |
| --- | --- |

2.7.

Het governancesysteem moet er ook voor zorgen dat voortdurend uiting kan worden gegeven aan meningen, voorkeuren, percepties en waarden, zodat deze steeds als basis kunnen dienen voor weloverwogen besluiten en goed afgestemd beleid. Bij governance dient het niet alleen te gaan over het waarborgen van robuuste en legitieme besluitvormingsprocessen, maar ook over het kunnen aanpassen van de gemaakte keuzes aan nationale omstandigheden en onverwachte gebeurtenissen die vroeger of later plaatsvinden. Dit betekent niet dat regelmatig van koers moet worden veranderd. Integendeel, de algemene koers wordt gewaarborgd door de vastgestelde en door klimaatwetenschappers onderschreven doelstellingen voor korte en lange termijn en een stabiel besluitvormingsproces voor de verwezenlijking ervan. In feite is er dus sprake van meer samenhang en inclusieve dynamiek.

3.   Samenvatting van het Commissievoorstel

| 3.1. | De voorgestelde governanceverordening, die beoogt te waarborgen dat het beleid en de maatregelen voor de energie-unie coherent, complementair en voldoende ambitieus zijn, is gebaseerd op twee samenhangende aspecten. Het eerste behelst de stroomlijning en betere integratie van de plannings-, rapporterings- en monitoringverplichtingen voor de NECP’s, de planning voor 2050 en de desbetreffende voortgangsverslagen, met daarbij geïntegreerde monitoring door de Commissie op EU-niveau. Het tweede aspect behelst een politiek governanceproces tussen de Commissie en de lidstaten voor de vaststelling en uitvoering van nationale plannen. Als het huidige voorstel wordt goedgekeurd (d.w.z. een nieuwe wetgevingsmaatregel en herziening van bestaande secundaire wetgeving), zou dat een nieuw mechanisme vormen voor de samenwerking tussen lidstaten en Commissie. |
| --- | --- |

3.1.

De voorgestelde governanceverordening, die beoogt te waarborgen dat het beleid en de maatregelen voor de energie-unie coherent, complementair en voldoende ambitieus zijn, is gebaseerd op twee samenhangende aspecten. Het eerste behelst de stroomlijning en betere integratie van de plannings-, rapporterings- en monitoringverplichtingen voor de NECP’s, de planning voor 2050 en de desbetreffende voortgangsverslagen, met daarbij geïntegreerde monitoring door de Commissie op EU-niveau. Het tweede aspect behelst een politiek governanceproces tussen de Commissie en de lidstaten voor de vaststelling en uitvoering van nationale plannen. Als het huidige voorstel wordt goedgekeurd (d.w.z. een nieuwe wetgevingsmaatregel en herziening van bestaande secundaire wetgeving), zou dat een nieuw mechanisme vormen voor de samenwerking tussen lidstaten en Commissie.

| 3.2. | De voorgestelde verordening verschaft de wettelijke basis voor de integratie en intrekking van meer dan 50 bestaande afzonderlijke verplichtingen inzake planning, rapportering en monitoring op het gebied van energie en klimaat (31 worden geïntegreerd, 23 ingetrokken). Het voorstel geldt voor de vijf dimensies van de energie-unie: energiesolidariteit en energiezekerheid, energiemarkt, energie-efficiëntie, koolstofarm maken en onderzoek, innovatie en concurrentievermogen. Het bevat een vrij uitvoerige beschrijving van de inhoud van de geïntegreerde NECP’s die de lidstaten vanaf januari 2019 en vervolgens elke tien jaar moeten opstellen en die betrekking moeten hebben op deze vijf dimensies. Vereist worden openbare raadpleging en regionale samenwerking alsmede vijfjaarlijkse updates van de eerste en daaropvolgende plannen. De belangrijkste resultaten zijn nationale bijdragen op het gebied van hernieuwbare energie en energie-efficiëntie en de uitwerking van plannen voor het koolstofarm maken van de economie tussen nu en 2050. |
| --- | --- |

3.2.

De voorgestelde verordening verschaft de wettelijke basis voor de integratie en intrekking van meer dan 50 bestaande afzonderlijke verplichtingen inzake planning, rapportering en monitoring op het gebied van energie en klimaat (31 worden geïntegreerd, 23 ingetrokken). Het voorstel geldt voor de vijf dimensies van de energie-unie: energiesolidariteit en energiezekerheid, energiemarkt, energie-efficiëntie, koolstofarm maken en onderzoek, innovatie en concurrentievermogen. Het bevat een vrij uitvoerige beschrijving van de inhoud van de geïntegreerde NECP’s die de lidstaten vanaf januari 2019 en vervolgens elke tien jaar moeten opstellen en die betrekking moeten hebben op deze vijf dimensies. Vereist worden openbare raadpleging en regionale samenwerking alsmede vijfjaarlijkse updates van de eerste en daaropvolgende plannen. De belangrijkste resultaten zijn nationale bijdragen op het gebied van hernieuwbare energie en energie-efficiëntie en de uitwerking van plannen voor het koolstofarm maken van de economie tussen nu en 2050.

| 3.3. | De Commissie zou volgens de voorgestelde verordening de plannen en de updates daarvan moeten gaan beoordelen evenals de actie die de lidstaten naar aanleiding van haar aanbevelingen ondernemen. Er is een gedetailleerde tweejarige, door de lidstaten in acht te nemen rapporteringsstructuur uitgewerkt met uitvoerige vereisten inzake broeikasgasbeleid, maatregelen en prognoses, nationale aanpassingsacties, financiële en technologische ondersteuning van ontwikkelingslanden, veilingopbrengsten, hernieuwbare energie, energie-efficiëntie, energiezekerheid, de interne energiemarkt en onderzoek, innovatie en concurrentievermogen. Voor de rapportering wordt een elektronisch platform voorgesteld. |
| --- | --- |

3.3.

De Commissie zou volgens de voorgestelde verordening de plannen en de updates daarvan moeten gaan beoordelen evenals de actie die de lidstaten naar aanleiding van haar aanbevelingen ondernemen. Er is een gedetailleerde tweejarige, door de lidstaten in acht te nemen rapporteringsstructuur uitgewerkt met uitvoerige vereisten inzake broeikasgasbeleid, maatregelen en prognoses, nationale aanpassingsacties, financiële en technologische ondersteuning van ontwikkelingslanden, veilingopbrengsten, hernieuwbare energie, energie-efficiëntie, energiezekerheid, de interne energiemarkt en onderzoek, innovatie en concurrentievermogen. Voor de rapportering wordt een elektronisch platform voorgesteld.

| 3.4. | De verordening omvat gedetailleerde bepalingen over beoordeling en follow-up en een aanbevelings- en reactiemechanisme voor het geval de ambitie of vooruitgang onvoldoende wordt geacht. Een uitvoerig, verplicht kader voor de NECP’s komt de vergelijkbaarheid en consistentie ten goede. Een lidstaat dient een financiële bijdrage te leveren aan een financieringsplatform ter compensatie van elke niet-naleving van overeengekomen basisstreefcijfers voor hernieuwbare energie. In het jaarlijkse verslag over de stand van de energie-unie moet over dit alles uitgebreid worden bericht. De Commissie wordt bijgestaan door het Europees Milieuagentschap, dat daartoe specifieke en verstrekkende taken krijgt. |
| --- | --- |

3.4.

De verordening omvat gedetailleerde bepalingen over beoordeling en follow-up en een aanbevelings- en reactiemechanisme voor het geval de ambitie of vooruitgang onvoldoende wordt geacht. Een uitvoerig, verplicht kader voor de NECP’s komt de vergelijkbaarheid en consistentie ten goede. Een lidstaat dient een financiële bijdrage te leveren aan een financieringsplatform ter compensatie van elke niet-naleving van overeengekomen basisstreefcijfers voor hernieuwbare energie. In het jaarlijkse verslag over de stand van de energie-unie moet over dit alles uitgebreid worden bericht. De Commissie wordt bijgestaan door het Europees Milieuagentschap, dat daartoe specifieke en verstrekkende taken krijgt.

| 3.5. | De verordening vormt een aanvulling op en sluit aan bij het Europees semester. Indien energie- en klimaatspecifieke beleidskwesties van belang zijn voor macro-economische of structurele hervormingen, dan kunnen ze nog steeds in de landenspecifieke aanbevelingen worden behandeld. |
| --- | --- |

3.5.

De verordening vormt een aanvulling op en sluit aan bij het Europees semester. Indien energie- en klimaatspecifieke beleidskwesties van belang zijn voor macro-economische of structurele hervormingen, dan kunnen ze nog steeds in de landenspecifieke aanbevelingen worden behandeld.

4.   Algemene en specifieke opmerkingen

4.1.   
  Doelstellingen, streefcijfers en bijdragen

| 4.1.1. | De governanceverordening voorziet in een gedetailleerd kader voor de NECP’s en een bijbehorend proces van rapportering, beoordeling en aanpassing. Het draait om het vastleggen van doelstellingen, het monitoren van streefcijfers en het realiseren van bijdragen. In artikel 2 „Definities” worden deze termen echter niet toegelicht, hetgeen wel zou moeten gebeuren. |
| --- | --- |

4.1.1.

De governanceverordening voorziet in een gedetailleerd kader voor de NECP’s en een bijbehorend proces van rapportering, beoordeling en aanpassing. Het draait om het vastleggen van doelstellingen, het monitoren van streefcijfers en het realiseren van bijdragen. In artikel 2 „Definities” worden deze termen echter niet toegelicht, hetgeen wel zou moeten gebeuren.

| 4.1.2. | Het Comité onderschrijft de in bijlage 1 verschafte uitvoerige kaders voor de verplichte NECP’s. Die komen in de plaats van de afzonderlijke plannen voor energie-efficiëntie en hernieuwbare energie. Zeer essentieel is de verplichting voor elke lidstaat om op die gebieden nationale bijdragen vast te stellen, die er tezamen ten minste toe zouden moeten leiden dat de algemene op EU-niveau overeengekomen streefcijfers worden gehaald. |
| --- | --- |

4.1.2.

Het Comité onderschrijft de in bijlage 1 verschafte uitvoerige kaders voor de verplichte NECP’s. Die komen in de plaats van de afzonderlijke plannen voor energie-efficiëntie en hernieuwbare energie. Zeer essentieel is de verplichting voor elke lidstaat om op die gebieden nationale bijdragen vast te stellen, die er tezamen ten minste toe zouden moeten leiden dat de algemene op EU-niveau overeengekomen streefcijfers worden gehaald.

| 4.1.3. | Het Comité heeft in eerdere adviezen krachtig en consequent gepleit voor bindende nationale streefcijfers (3) omdat energiebeleid in het verleden vaak mislukte vanwege een zwakke implementatie. Als de NECP-bijdragen strikt worden toegepast, aangepast en gehandhaafd, kan daarmee hetzelfde resultaat worden bereikt als met bindende streefcijfers. Dan moet echter wel eerst een aantal tekortkomingen van het huidige voorstel worden aangepakt. |
| --- | --- |

4.1.3.

Het Comité heeft in eerdere adviezen krachtig en consequent gepleit voor bindende nationale streefcijfers (3) omdat energiebeleid in het verleden vaak mislukte vanwege een zwakke implementatie. Als de NECP-bijdragen strikt worden toegepast, aangepast en gehandhaafd, kan daarmee hetzelfde resultaat worden bereikt als met bindende streefcijfers. Dan moet echter wel eerst een aantal tekortkomingen van het huidige voorstel worden aangepakt.

| 4.1.4. | Uitgangspunt voor de nationale bijdragen aan hernieuwbare energie en energie-efficiëntie zijn de overeengekomen verbintenissen waarvan de lidstaten al hebben toegezegd ze voor 2020 te zullen nakomen. De verordening zou echter worden verstevigd als daarin indicatieve referentiewaarden voor 2030 zouden worden opgenomen ten aanzien van de bijdragen van de lidstaten. Die moeten hoe dan ook worden vastgesteld als basis voor het overleg over aanpassingen en zullen het beoogde iteratieve proces versnellen als ze vroegtijdig worden ingediend en openbaar gemaakt. |
| --- | --- |

4.1.4.

Uitgangspunt voor de nationale bijdragen aan hernieuwbare energie en energie-efficiëntie zijn de overeengekomen verbintenissen waarvan de lidstaten al hebben toegezegd ze voor 2020 te zullen nakomen. De verordening zou echter worden verstevigd als daarin indicatieve referentiewaarden voor 2030 zouden worden opgenomen ten aanzien van de bijdragen van de lidstaten. Die moeten hoe dan ook worden vastgesteld als basis voor het overleg over aanpassingen en zullen het beoogde iteratieve proces versnellen als ze vroegtijdig worden ingediend en openbaar gemaakt.

| 4.1.5. | Sommige lidstaten hebben hun energiestreefcijfers voor 2020 in nationale wetgeving vastgelegd. Het Comité vindt dat de verordening de lidstaten ertoe moet verplichten om hun overeengekomen bijdragen voor 2030 in nationale wetgeving vast te leggen, want een dwingend karakter geeft de streefcijfers meer gewicht. Maar de ervaring leert dat zelfs wettelijke verplichtingen niet per se een garantie vormen voor naleving. Daarom onderstreept het Comité het belang van goede governance als stabiel proces om te zorgen voor vooruitgang. Verderop in dit advies wijst het met name op het belang van strengere bepalingen om de betrokkenheid van belanghebbenden bij de governance mogelijk te maken en te waarborgen. |
| --- | --- |

4.1.5.

Sommige lidstaten hebben hun energiestreefcijfers voor 2020 in nationale wetgeving vastgelegd. Het Comité vindt dat de verordening de lidstaten ertoe moet verplichten om hun overeengekomen bijdragen voor 2030 in nationale wetgeving vast te leggen, want een dwingend karakter geeft de streefcijfers meer gewicht. Maar de ervaring leert dat zelfs wettelijke verplichtingen niet per se een garantie vormen voor naleving. Daarom onderstreept het Comité het belang van goede governance als stabiel proces om te zorgen voor vooruitgang. Verderop in dit advies wijst het met name op het belang van strengere bepalingen om de betrokkenheid van belanghebbenden bij de governance mogelijk te maken en te waarborgen.

| 4.1.6. | Om de betekenis van de nationale bijdragen verder te vergroten, zou de verordening voor zowel energie-efficiëntie als hernieuwbare energie moeten verduidelijken dat de lidstaten ieder voor zich verantwoordelijk zijn om op doeltreffende en proportionele wijze bij te dragen aan de algemene EU-streefcijfers. Momenteel is deze verplichting een gezamenlijke verantwoordelijkheid. |
| --- | --- |

4.1.6.

Om de betekenis van de nationale bijdragen verder te vergroten, zou de verordening voor zowel energie-efficiëntie als hernieuwbare energie moeten verduidelijken dat de lidstaten ieder voor zich verantwoordelijk zijn om op doeltreffende en proportionele wijze bij te dragen aan de algemene EU-streefcijfers. Momenteel is deze verplichting een gezamenlijke verantwoordelijkheid.

4.2.   
  Rapporteringsproces

| 4.2.1. | Het Comité kan zich vinden in de van de lidstaten vereiste rapportering en in de analytische/kritische rol die de Commissie samen met het Europees Milieuagentschap tegenover hun rapporten dient aan te nemen. Nauwkeurige, stevige en onverschrokken analyses zijn essentieel willen de daaruit voortvloeiende aanbevelingen en adviezen van de Commissie effect sorteren. Het is verder absoluut noodzakelijk dat gegevens betrekking hebben op de rapporteringsperiode en actueel zijn, zoals het Comité heeft benadrukt in zijn advies over de stand van de energie-unie 2015 (4). |
| --- | --- |

4.2.1.

Het Comité kan zich vinden in de van de lidstaten vereiste rapportering en in de analytische/kritische rol die de Commissie samen met het Europees Milieuagentschap tegenover hun rapporten dient aan te nemen. Nauwkeurige, stevige en onverschrokken analyses zijn essentieel willen de daaruit voortvloeiende aanbevelingen en adviezen van de Commissie effect sorteren. Het is verder absoluut noodzakelijk dat gegevens betrekking hebben op de rapporteringsperiode en actueel zijn, zoals het Comité heeft benadrukt in zijn advies over de stand van de energie-unie 2015 (4).

| 4.2.2. | Hoewel de voor de rapportering vereiste gegevens overeenstemmen met die welke uit hoofde van de klimaatovereenkomst van Parijs nodig zijn, zullen de NECP’s eerder worden bijgewerkt dan dat de vijfjaarlijkse algemene inventarisatie in het kader van de overeenkomst van Parijs wordt afgerond. Hierdoor zou pas met aanzienlijke vertraging op bijstellingen van de nationaal vastgestelde bijdrage (NDC) van de EU kunnen worden gereageerd, hetgeen een onaanvaardbare ondermijning is van gecoördineerde governance. De EU heeft de overeenkomst van Parijs immers ondertekend. Er moet nu van de gelegenheid gebruik worden gemaakt om ervoor te zorgen dat de door de VN en de EU vastgestelde nationale bijdragen in de juiste volgorde worden herzien. |
| --- | --- |

4.2.2.

Hoewel de voor de rapportering vereiste gegevens overeenstemmen met die welke uit hoofde van de klimaatovereenkomst van Parijs nodig zijn, zullen de NECP’s eerder worden bijgewerkt dan dat de vijfjaarlijkse algemene inventarisatie in het kader van de overeenkomst van Parijs wordt afgerond. Hierdoor zou pas met aanzienlijke vertraging op bijstellingen van de nationaal vastgestelde bijdrage (NDC) van de EU kunnen worden gereageerd, hetgeen een onaanvaardbare ondermijning is van gecoördineerde governance. De EU heeft de overeenkomst van Parijs immers ondertekend. Er moet nu van de gelegenheid gebruik worden gemaakt om ervoor te zorgen dat de door de VN en de EU vastgestelde nationale bijdragen in de juiste volgorde worden herzien.

| 4.2.3. | In verband hiermee zou de verordening een „ratchet”-clausule moeten omvatten om bij te dragen aan de ambitieuze doelstelling om de temperatuurstijging tot 1,5 oC te beperken vergeleken met de pre-industriële niveaus. Dat zou kunnen gebeuren via de vaststelling van koolstofbegrotingen in 5 à 10 stappen waarin de EU zich ertoe verbindt om in 2050 te komen tot een nettobroeikasgasuitstoot van nul. |
| --- | --- |

4.2.3.

In verband hiermee zou de verordening een „ratchet”-clausule moeten omvatten om bij te dragen aan de ambitieuze doelstelling om de temperatuurstijging tot 1,5 oC te beperken vergeleken met de pre-industriële niveaus. Dat zou kunnen gebeuren via de vaststelling van koolstofbegrotingen in 5 à 10 stappen waarin de EU zich ertoe verbindt om in 2050 te komen tot een nettobroeikasgasuitstoot van nul.

| 4.2.4. | De verordening vereist dat de NECP’s onder meer een sociale effectbeoordeling bevatten alsmede specifieke nationale doelstellingen voor energiearmoede en een actieprogramma. Dit vraagstuk krijgt speciale aandacht van het Comité, dat hiermee dan ook is ingenomen. Het staat de lidstaten echter vrij om in de NECP’s hun eigen definitie van energiearmoede te hanteren, wat het onmogelijk maakt hun gegevens met elkaar te vergelijken. Daardoor worden de mogelijkheden van de EU om voor een rechtvaardige transitie te zorgen en het draagvlak voor de transitie zelf ondermijnd. Het Comité beveelt derhalve aan om in de verordening een eenvoudige referentiedefinitie van energiearmoede op te nemen. Die zou niet bindend zijn voor intern gebruik door de lidstaten, maar zou een criterium vastleggen voor de rapportering in het kader van de NECP’s. Zo’n definitie zou bijvoorbeeld kunnen luiden: „er is sprake van energiearmoede als een huishouden meer dan 10 % van zijn besteedbaar inkomen uitgeeft aan energie voor een passend niveau van verwarming en koeling.”. Sommige lidstaten hebben aan de hand van een dergelijke definitie de met de bestrijding van energiearmoede al dan niet geboekte vooruitgang in kaart kunnen brengen, maar de vele aspecten van dit vraagstuk vragen wellicht om een definitie die ook andere facetten omvat. |
| --- | --- |

4.2.4.

De verordening vereist dat de NECP’s onder meer een sociale effectbeoordeling bevatten alsmede specifieke nationale doelstellingen voor energiearmoede en een actieprogramma. Dit vraagstuk krijgt speciale aandacht van het Comité, dat hiermee dan ook is ingenomen. Het staat de lidstaten echter vrij om in de NECP’s hun eigen definitie van energiearmoede te hanteren, wat het onmogelijk maakt hun gegevens met elkaar te vergelijken. Daardoor worden de mogelijkheden van de EU om voor een rechtvaardige transitie te zorgen en het draagvlak voor de transitie zelf ondermijnd. Het Comité beveelt derhalve aan om in de verordening een eenvoudige referentiedefinitie van energiearmoede op te nemen. Die zou niet bindend zijn voor intern gebruik door de lidstaten, maar zou een criterium vastleggen voor de rapportering in het kader van de NECP’s. Zo’n definitie zou bijvoorbeeld kunnen luiden: „er is sprake van energiearmoede als een huishouden meer dan 10 % van zijn besteedbaar inkomen uitgeeft aan energie voor een passend niveau van verwarming en koeling.”. Sommige lidstaten hebben aan de hand van een dergelijke definitie de met de bestrijding van energiearmoede al dan niet geboekte vooruitgang in kaart kunnen brengen, maar de vele aspecten van dit vraagstuk vragen wellicht om een definitie die ook andere facetten omvat.

4.3.   
  Transparantie, verantwoordingsplicht en handhaving

| 4.3.1. | Veel eerdere energiegerelateerde wetgeving had te lijden onder te late of onnauwkeurige omzetting en handhaving. De lidstaten moeten daarom solidariteit en engagement tonen alsmede de politieke wil om zich maximaal in te spannen en de administratieve middelen ter beschikking te stellen voor een doeltreffende uitvoering van de verordening. Het tijdschema is buitengewoon veeleisend. Ontwerpversies van de NECP’s moeten op 1 januari 2018 aan de Commissie worden voorgelegd nadat er eerst een adequate raadpleging en regionaal overleg zijn geweest. Dit betekent dat de NECP’s en het bijbehorende overleg met belanghebbenden en regionale partners al worden voorbereid. Het Comité begrijpt dat het vereiste nieuwe kader met streefcijfers voor de periode 2020-2030 een en ander noodzakelijk maakt, maar vreest dat zonder het onmisbare begrip en de betrokkenheid van de burgers de legitimiteit van het EU-energiebeleid kan worden aangetast, met name bij consumenten die met stijgende energiekosten worden geconfronteerd. |
| --- | --- |

4.3.1.

Veel eerdere energiegerelateerde wetgeving had te lijden onder te late of onnauwkeurige omzetting en handhaving. De lidstaten moeten daarom solidariteit en engagement tonen alsmede de politieke wil om zich maximaal in te spannen en de administratieve middelen ter beschikking te stellen voor een doeltreffende uitvoering van de verordening. Het tijdschema is buitengewoon veeleisend. Ontwerpversies van de NECP’s moeten op 1 januari 2018 aan de Commissie worden voorgelegd nadat er eerst een adequate raadpleging en regionaal overleg zijn geweest. Dit betekent dat de NECP’s en het bijbehorende overleg met belanghebbenden en regionale partners al worden voorbereid. Het Comité begrijpt dat het vereiste nieuwe kader met streefcijfers voor de periode 2020-2030 een en ander noodzakelijk maakt, maar vreest dat zonder het onmisbare begrip en de betrokkenheid van de burgers de legitimiteit van het EU-energiebeleid kan worden aangetast, met name bij consumenten die met stijgende energiekosten worden geconfronteerd.

| 4.3.2. | In het beoogde governanceproces gaat het nauwelijks over zaken als openlijke sancties voor te weinig ambitie of niet-naleving. Transparantie en verantwoordingsplicht zijn essentieel om belanghebbenden en met name de burgers invloed te laten uitoefenen. Het Comité stelt daarom voor een onafhankelijke belanghebbendeninstantie op te richten om te zorgen voor doeltreffende vertegenwoordiging en raadpleging van belanghebbenden in alle lidstaten. Die instantie zou jaarlijks verslag moeten uitbrengen over het governanceproces en de bijbehorende dialoog. (Zie 4.6) |
| --- | --- |

4.3.2.

In het beoogde governanceproces gaat het nauwelijks over zaken als openlijke sancties voor te weinig ambitie of niet-naleving. Transparantie en verantwoordingsplicht zijn essentieel om belanghebbenden en met name de burgers invloed te laten uitoefenen. Het Comité stelt daarom voor een onafhankelijke belanghebbendeninstantie op te richten om te zorgen voor doeltreffende vertegenwoordiging en raadpleging van belanghebbenden in alle lidstaten. Die instantie zou jaarlijks verslag moeten uitbrengen over het governanceproces en de bijbehorende dialoog. (Zie 4.6)

| 4.3.3. | In de verordening wordt vaak gesproken over transparantie, maar het Comité is bezorgd dat niet duidelijk is of vroegtijdige publicatie en openbaarheid van elk stadium van de ontwikkeling van de NECP’s verplicht zijn. In de preambule — maar niet in de artikelen van de verordening — wordt het Verdrag van Aarhus genoemd. Het Comité vindt dat onvoldoende. De verordening moet duidelijk maken dat de lidstaten verplicht zo vroeg mogelijk ontwerp-NECP’s moeten publiceren en dat alle volgende versies van de evoluerende plannen, waaronder opmerkingen en antwoorden van Commissie, regionale partners en lidstaten, openbaar zullen zijn. |
| --- | --- |

4.3.3.

In de verordening wordt vaak gesproken over transparantie, maar het Comité is bezorgd dat niet duidelijk is of vroegtijdige publicatie en openbaarheid van elk stadium van de ontwikkeling van de NECP’s verplicht zijn. In de preambule — maar niet in de artikelen van de verordening — wordt het Verdrag van Aarhus genoemd. Het Comité vindt dat onvoldoende. De verordening moet duidelijk maken dat de lidstaten verplicht zo vroeg mogelijk ontwerp-NECP’s moeten publiceren en dat alle volgende versies van de evoluerende plannen, waaronder opmerkingen en antwoorden van Commissie, regionale partners en lidstaten, openbaar zullen zijn.

| 4.3.4. | Gelet op de essentiële rol van de transitie naar hernieuwbare energie is meer helderheid nodig over aard en functioneren van het financieringsplatform (artikel 27) en hoe een financiële waarde zal worden gegeven aan tekortschietende leveringen van hernieuwbare energie. Is het bijvoorbeeld de bedoeling dat dit platform de bijdragen van de lidstaten kan gebruiken als hefboom voor particuliere financiering? Voorgesteld wordt dat de door het platform verzamelde middelen kunnen worden aangewend voor maatregelen op het gebied van energie-efficiëntie en de levering van hernieuwbare energie. |
| --- | --- |

4.3.4.

Gelet op de essentiële rol van de transitie naar hernieuwbare energie is meer helderheid nodig over aard en functioneren van het financieringsplatform (artikel 27) en hoe een financiële waarde zal worden gegeven aan tekortschietende leveringen van hernieuwbare energie. Is het bijvoorbeeld de bedoeling dat dit platform de bijdragen van de lidstaten kan gebruiken als hefboom voor particuliere financiering? Voorgesteld wordt dat de door het platform verzamelde middelen kunnen worden aangewend voor maatregelen op het gebied van energie-efficiëntie en de levering van hernieuwbare energie.

| 4.3.5. | Het blijft enigszins onduidelijk hoe de door de Commissie naar aanleiding van de jaarlijkse rapportering gedane aanbevelingen zullen worden gehandhaafd als de lidstaten er niet direct gevolg aan geven. Wanneer daartoe de gebruikelijke inbreukprocedure wordt gestart, dan verloopt de handhaving veel te traag om tijdig effect te sorteren. |
| --- | --- |

4.3.5.

Het blijft enigszins onduidelijk hoe de door de Commissie naar aanleiding van de jaarlijkse rapportering gedane aanbevelingen zullen worden gehandhaafd als de lidstaten er niet direct gevolg aan geven. Wanneer daartoe de gebruikelijke inbreukprocedure wordt gestart, dan verloopt de handhaving veel te traag om tijdig effect te sorteren.

| 4.4. | Het Comité staat volledig achter de bepalingen inzake verplichte regionale samenwerking tussen lidstaten om de doeltreffendheid en de doelmatigheid van de maatregelen te verbeteren en de marktintegratie en energiezekerheid te bevorderen. Het stelt echter voor om de term „regionaal” in artikel 2 „Definities” op te nemen zodat de Commissie samenwerking kan voorstellen en afdwingen als die niet plaatsvindt. Momenteel is het mogelijk om „regionaal” op te vatten als verwijzend naar binnenlandse in plaats van naar internationale samenwerking, en om een „regio” geografisch te definiëren en niet als samenwerkingsverband van landen met complementaire energiebronnen. |
| --- | --- |

4.4.

Het Comité staat volledig achter de bepalingen inzake verplichte regionale samenwerking tussen lidstaten om de doeltreffendheid en de doelmatigheid van de maatregelen te verbeteren en de marktintegratie en energiezekerheid te bevorderen. Het stelt echter voor om de term „regionaal” in artikel 2 „Definities” op te nemen zodat de Commissie samenwerking kan voorstellen en afdwingen als die niet plaatsvindt. Momenteel is het mogelijk om „regionaal” op te vatten als verwijzend naar binnenlandse in plaats van naar internationale samenwerking, en om een „regio” geografisch te definiëren en niet als samenwerkingsverband van landen met complementaire energiebronnen.

| 4.5. | Het Comité is zeer teleurgesteld dat artikel 10 „Openbare raadpleging” in algemene bewoordingen gesteld en ontoereikend is en niet kan tippen aan zijn voorstel voor een omvangrijke Europese energiedialoog (EED). Die zou zich rechtstreeks en consistent tot de burgers/consumenten richten en zorgen voor voorlichting aan de basis over en betrokkenheid bij wat in veel lidstaten een lastig uit te leggen maatregelenpakket zal zijn. Zo’n dialoog is te belangrijk om onder de noemer „niet-wetgevende maatregelen” te worden behandeld, als dat überhaupt al gebeurt, en zou in een aanvullende bepaling bij artikel 10 moeten worden geconcretiseerd. Dat artikel voldoet ook niet aan de richtlijn strategische milieueffectbeoordeling, waarin normen zijn vastgelegd voor transparante en participatieve milieugovernance, waarvan energie- en klimaatplannen een essentieel onderdeel vormen. |
| --- | --- |

4.5.

Het Comité is zeer teleurgesteld dat artikel 10 „Openbare raadpleging” in algemene bewoordingen gesteld en ontoereikend is en niet kan tippen aan zijn voorstel voor een omvangrijke Europese energiedialoog (EED). Die zou zich rechtstreeks en consistent tot de burgers/consumenten richten en zorgen voor voorlichting aan de basis over en betrokkenheid bij wat in veel lidstaten een lastig uit te leggen maatregelenpakket zal zijn. Zo’n dialoog is te belangrijk om onder de noemer „niet-wetgevende maatregelen” te worden behandeld, als dat überhaupt al gebeurt, en zou in een aanvullende bepaling bij artikel 10 moeten worden geconcretiseerd. Dat artikel voldoet ook niet aan de richtlijn strategische milieueffectbeoordeling, waarin normen zijn vastgelegd voor transparante en participatieve milieugovernance, waarvan energie- en klimaatplannen een essentieel onderdeel vormen.

| 4.6. | In dit licht herhaalt het Comité dat het naar zijn oordeel zonder de inbreng en steun van het hele Europese maatschappelijk middenveld niet zal lukken om met het in de verordening beschreven governanceproces de NDC’s te realiseren. Om het vertrouwen van de burgers te winnen en ervoor te zorgen dat zij zich betrokken gaan voelen, moet voornoemde dialoog los van overheden en het NECP-proces worden gevoerd. De dialoog moet worden gebruikt om consumenten voor te lichten, energieleveranciers te helpen zich te engageren en vertrouwen te kweken, en om alle zorgen van verschillende groepen over energiezekerheid, betaalbaarheid en duurzaamheid onder de aandacht te brengen. Het Comité heeft aangegeven te willen bijdragen aan dit proces (de EED) door sommige aspecten van de georganiseerde nationale raadplegingen te organiseren en eraan deel te nemen. Gezien de omvang van deze dialoog zijn echter ruimere middelen en een grote nationale inzet nodig. Hieronder wordt kort aangegeven welke stappen er noodzakelijk zijn:






  — | Er komt een onafhankelijk en onpartijdig financieringsfonds dat vooral zal worden gevoed door stakeholders in de energieproductie- en energievoorzieningsketen. De EU en de lidstaten zorgen voor de nodige aanvullingen. Over het geheel genomen zal de EED een zeer kosteneffectieve manier zijn om allerlei soorten consumenten bij energiebeheer te betrekken en „prosumenten” te erkennen en aan te moedigen. |
| --- | --- | --- |

4.6.

In dit licht herhaalt het Comité dat het naar zijn oordeel zonder de inbreng en steun van het hele Europese maatschappelijk middenveld niet zal lukken om met het in de verordening beschreven governanceproces de NDC’s te realiseren. Om het vertrouwen van de burgers te winnen en ervoor te zorgen dat zij zich betrokken gaan voelen, moet voornoemde dialoog los van overheden en het NECP-proces worden gevoerd. De dialoog moet worden gebruikt om consumenten voor te lichten, energieleveranciers te helpen zich te engageren en vertrouwen te kweken, en om alle zorgen van verschillende groepen over energiezekerheid, betaalbaarheid en duurzaamheid onder de aandacht te brengen. Het Comité heeft aangegeven te willen bijdragen aan dit proces (de EED) door sommige aspecten van de georganiseerde nationale raadplegingen te organiseren en eraan deel te nemen. Gezien de omvang van deze dialoog zijn echter ruimere middelen en een grote nationale inzet nodig. Hieronder wordt kort aangegeven welke stappen er noodzakelijk zijn:

—

Er komt een onafhankelijk en onpartijdig financieringsfonds dat vooral zal worden gevoed door stakeholders in de energieproductie- en energievoorzieningsketen. De EU en de lidstaten zorgen voor de nodige aanvullingen. Over het geheel genomen zal de EED een zeer kosteneffectieve manier zijn om allerlei soorten consumenten bij energiebeheer te betrekken en „prosumenten” te erkennen en aan te moedigen.

| — | Parallel aan de advisering over de structuur van de nationale plannen zal de EED in overleg met de Commissie en alle belangrijke belanghebbenden richtsnoeren uitwerken voor de opzet van nationale energiedialogen. |
| --- | --- |

—

Parallel aan de advisering over de structuur van de nationale plannen zal de EED in overleg met de Commissie en alle belangrijke belanghebbenden richtsnoeren uitwerken voor de opzet van nationale energiedialogen.

| — | Er wordt een volledig onafhankelijke EED-coördinatiestructuur opgezet ter bevordering van maatregelen en uitvoeringsactiviteiten in elke lidstaat. Deze structuur moet onder meer een bijdrage leveren aan de noodzakelijke evaluatie door de Commissie van de inhoud, het ambitieniveau en de uitvoering van de nationale plannen. Dit zal de bijdrage van stakeholders aan de beleidsvorming voor het voetlicht brengen en voldoen aan de in de verordening vereiste effectieve raadpleging. |
| --- | --- |

—

Er wordt een volledig onafhankelijke EED-coördinatiestructuur opgezet ter bevordering van maatregelen en uitvoeringsactiviteiten in elke lidstaat. Deze structuur moet onder meer een bijdrage leveren aan de noodzakelijke evaluatie door de Commissie van de inhoud, het ambitieniveau en de uitvoering van de nationale plannen. Dit zal de bijdrage van stakeholders aan de beleidsvorming voor het voetlicht brengen en voldoen aan de in de verordening vereiste effectieve raadpleging.

| — | Er volgt een debat over het nationale plan, naast regionale discussies met nationale EED-groepen uit buurlanden. Vervolgens worden op EU-niveau besprekingen tussen alle energiedialooggroepen gehouden. Deze besprekingen, die via de onafhankelijke coördinatiestructuur plaatsvinden, zouden een adviserende status ten opzichte van de EU-instellingen moeten hebben en het beleid van de EU en de lidstaten kosteneffectiever moeten maken. |
| --- | --- |

—

Er volgt een debat over het nationale plan, naast regionale discussies met nationale EED-groepen uit buurlanden. Vervolgens worden op EU-niveau besprekingen tussen alle energiedialooggroepen gehouden. Deze besprekingen, die via de onafhankelijke coördinatiestructuur plaatsvinden, zouden een adviserende status ten opzichte van de EU-instellingen moeten hebben en het beleid van de EU en de lidstaten kosteneffectiever moeten maken.

| 4.7. | Het Comité stelt voor om binnen het EMA een speciale eenheid voor Europese energie-informatie op te richten voor de gegevensverzameling en evaluatieprocedures in het kader van de governanceverordening. Deze eenheid zou nauw met de voorgestelde waarnemingspost voor energiearmoede moeten gaan samenwerken en informatie moeten verschaffen voor de nationale energiedialogen. |
| --- | --- |

4.7.

Het Comité stelt voor om binnen het EMA een speciale eenheid voor Europese energie-informatie op te richten voor de gegevensverzameling en evaluatieprocedures in het kader van de governanceverordening. Deze eenheid zou nauw met de voorgestelde waarnemingspost voor energiearmoede moeten gaan samenwerken en informatie moeten verschaffen voor de nationale energiedialogen.

| 4.8. | Energiezekerheid is in de verordening een van de vijf voornaamste gebieden voor rapportering en beoordeling en juist dit gebied vereist uitgebreid regionaal overleg. Het Comité heeft er al op gewezen dat de EU duidelijke en gezamenlijke energiediplomatie en een dito energiebeleid voor derde landen nodig heeft (5). Energiezekerheid en -solidariteit worden door de Commissie bestempeld als de eerste pijler van een gemeenschappelijke energie-unie, maar die kan niet worden gerealiseerd zonder krachtige akkoorden en partnerschappen met de belangrijkste mondiale spelers en zonder een gemeenschappelijk energiebeleid. |
| --- | --- |

4.8.

Energiezekerheid is in de verordening een van de vijf voornaamste gebieden voor rapportering en beoordeling en juist dit gebied vereist uitgebreid regionaal overleg. Het Comité heeft er al op gewezen dat de EU duidelijke en gezamenlijke energiediplomatie en een dito energiebeleid voor derde landen nodig heeft (5). Energiezekerheid en -solidariteit worden door de Commissie bestempeld als de eerste pijler van een gemeenschappelijke energie-unie, maar die kan niet worden gerealiseerd zonder krachtige akkoorden en partnerschappen met de belangrijkste mondiale spelers en zonder een gemeenschappelijk energiebeleid.

| 4.9. | Het Comité maakt zich zorgen over de impact van de brexit op het governanceproces. Ten eerste wordt voor dat in de verordening beschreven proces vooralsnog uitgegaan van Brits EU-lidmaatschap. De NDC’s zullen op basis daarvan worden beoordeeld. De definitieve NECP’s zullen vóór het officiële vertrek van het VK uit de EU worden vastgesteld, maar dan zullen wellicht ingrijpende aanpassingen nodig zijn om schrapping van de Britse NDC uit de totale EU-bijdrage mogelijk te maken. Het Comité stelt de Commissie voor om naast het scenario voor 28 lidstaten een brexit-scenario uit te werken en beide scenario’s parallel te behandelen. Ten tweede zou het vertrek van het VK een grote impact kunnen hebben op het politieke evenwicht en de diplomatieke strategie ten aanzien van de vijf onderdelen van het toepassingsgebied van de verordening, met name energiezekerheid. |
| --- | --- |

4.9.

Het Comité maakt zich zorgen over de impact van de brexit op het governanceproces. Ten eerste wordt voor dat in de verordening beschreven proces vooralsnog uitgegaan van Brits EU-lidmaatschap. De NDC’s zullen op basis daarvan worden beoordeeld. De definitieve NECP’s zullen vóór het officiële vertrek van het VK uit de EU worden vastgesteld, maar dan zullen wellicht ingrijpende aanpassingen nodig zijn om schrapping van de Britse NDC uit de totale EU-bijdrage mogelijk te maken. Het Comité stelt de Commissie voor om naast het scenario voor 28 lidstaten een brexit-scenario uit te werken en beide scenario’s parallel te behandelen. Ten tweede zou het vertrek van het VK een grote impact kunnen hebben op het politieke evenwicht en de diplomatieke strategie ten aanzien van de vijf onderdelen van het toepassingsgebied van de verordening, met name energiezekerheid.

Brussel, 26 april 2017.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Georges DASSIS

---

(1)  PB C 291 van 4.9.2015, blz. 8.

1

(2)  COM(2001) 428 final.

2

(3)  PB C 424 van 26.11.2014, blz. 39 en PB C 75 van 10.3.2017, blz. 103.

3

(4)  PB C 264 van 20.7.2016, blz. 117.

4

(5)  PB C 264 van 20.7.2016, blz. 117.

5

---

| 28.7.2017 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 246/42 |
| --- | --- | --- | --- |

28.7.2017

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 246/42

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad houdende wijziging van Richtlijn 2012/27/EU betreffende energie-efficiëntie

(COM(2016) 761 final — 2016/0376 (COD))

(2017/C 246/07)

| Rapporteur: | Mihai MANOLIU |
| --- | --- |

Rapporteur:

Mihai MANOLIU

| Raadpleging | Raad, 9.12.2016
  Europees Parlement: 12.12.2016 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 194, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij |
| Goedkeuring door de afdeling | 11.4.2017 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 26.4.2017 |
| Zitting nr. | 525 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 115/1/2 |

Raadpleging

Raad, 9.12.2016

Europees Parlement: 12.12.2016

Rechtsgrondslag

Artikel 194, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij

Goedkeuring door de afdeling

11.4.2017

Goedkeuring door de voltallige vergadering

26.4.2017

Zitting nr.

525

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

115/1/2

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | De EU moet energie-efficiëntie proactief bevorderen, het initiatief nemen voor en samenwerken aan gezamenlijke projecten, en zich inzetten voor de opheffing van economische, administratieve en regelgevende belemmeringen. Gemeenschappelijk doel is de tenuitvoerlegging van de post-COP21-doelstellingen die een aantal voordelen zullen opleveren: nieuwe banenrijke investeringen (renovatie van gebouwen, hogere comfortniveaus, slimme en eerlijke meting), minder energiearmoede, minder vervuiling en betere volksgezondheid, en minder afhankelijkheid van ingevoerde energie. De lidstaten moeten zich er resoluut toe verbinden de richtlijn inzake energie-efficiëntie ten uitvoer te leggen, daar de nieuwe voor 2030 voorgestelde doelstellingen ambitieuzer zijn dan de doelstellingen voor 2020. |
| --- | --- |

1.1.

De EU moet energie-efficiëntie proactief bevorderen, het initiatief nemen voor en samenwerken aan gezamenlijke projecten, en zich inzetten voor de opheffing van economische, administratieve en regelgevende belemmeringen. Gemeenschappelijk doel is de tenuitvoerlegging van de post-COP21-doelstellingen die een aantal voordelen zullen opleveren: nieuwe banenrijke investeringen (renovatie van gebouwen, hogere comfortniveaus, slimme en eerlijke meting), minder energiearmoede, minder vervuiling en betere volksgezondheid, en minder afhankelijkheid van ingevoerde energie. De lidstaten moeten zich er resoluut toe verbinden de richtlijn inzake energie-efficiëntie ten uitvoer te leggen, daar de nieuwe voor 2030 voorgestelde doelstellingen ambitieuzer zijn dan de doelstellingen voor 2020.

| 1.2. | Energie-efficiëntie is van groot belang voor de toekomst van het Europese energiestelsel. Een efficiënter energiegebruik op alle terreinen kan een krachtig middel vormen om de kosten voor de Europese economie terug te dringen en het beginsel van „energie-efficiëntie eerst” kan de financiële toegankelijkheid helpen verbeteren. Dit beginsel zal leiden tot een lagere vraag naar dure vervangingsinfrastructuur. Energiebesparingseisen sluiten aan bij duurzame ontwikkeling (een duurzame, veilige situatie), en synergieën moeten worden benut voor een efficiënte overgang naar een veerkrachtig, koolstofarm en slim systeem (supraregionale distributiesystemen, vraagbeheersing en opslagsystemen). |
| --- | --- |

1.2.

Energie-efficiëntie is van groot belang voor de toekomst van het Europese energiestelsel. Een efficiënter energiegebruik op alle terreinen kan een krachtig middel vormen om de kosten voor de Europese economie terug te dringen en het beginsel van „energie-efficiëntie eerst” kan de financiële toegankelijkheid helpen verbeteren. Dit beginsel zal leiden tot een lagere vraag naar dure vervangingsinfrastructuur. Energiebesparingseisen sluiten aan bij duurzame ontwikkeling (een duurzame, veilige situatie), en synergieën moeten worden benut voor een efficiënte overgang naar een veerkrachtig, koolstofarm en slim systeem (supraregionale distributiesystemen, vraagbeheersing en opslagsystemen).

| 1.3. | Het EESC neemt kennis van het voorstel van de Commissie om een bindend streefdoel voor energie-efficiëntie van 30 % voor 2030 vast te stellen, maar is van mening dat een verhoging van de doelstelling van 27 % gerechtvaardigd moet worden door zowel de economische voordelen in het licht te stellen als de investeringen die nodig zijn om deze doelstellingen te bereiken. Het is van essentieel belang dat in de effectbeoordeling rekening wordt gehouden met alle maatregelen van de energie- en klimaatpakketten. |
| --- | --- |

1.3.

Het EESC neemt kennis van het voorstel van de Commissie om een bindend streefdoel voor energie-efficiëntie van 30 % voor 2030 vast te stellen, maar is van mening dat een verhoging van de doelstelling van 27 % gerechtvaardigd moet worden door zowel de economische voordelen in het licht te stellen als de investeringen die nodig zijn om deze doelstellingen te bereiken. Het is van essentieel belang dat in de effectbeoordeling rekening wordt gehouden met alle maatregelen van de energie- en klimaatpakketten.

| 1.4. | Met het oog op de opheffing van de belangrijkste belemmeringen voor de tenuitvoerlegging van artikel 7 van de richtlijn energie-efficiëntie (REE) zou het EESC graag zien dat regelingen voor energie-efficiëntie en alternatieve maatregelen worden bevorderd en beter bekend worden gemaakt bij de eindgebruiker. Aanvullende investeringen zijn nodig en elke lidstaat zal moeten investeren in geloofwaardige informatie, communicatie, onderwijs en steunmaatregelen ten behoeve van particulieren en bedrijven, teneinde de beleidsdoelstelling op het gebied van klimaatverandering en energie-efficiëntie sneller te verwezenlijken. |
| --- | --- |

1.4.

Met het oog op de opheffing van de belangrijkste belemmeringen voor de tenuitvoerlegging van artikel 7 van de richtlijn energie-efficiëntie (REE) zou het EESC graag zien dat regelingen voor energie-efficiëntie en alternatieve maatregelen worden bevorderd en beter bekend worden gemaakt bij de eindgebruiker. Aanvullende investeringen zijn nodig en elke lidstaat zal moeten investeren in geloofwaardige informatie, communicatie, onderwijs en steunmaatregelen ten behoeve van particulieren en bedrijven, teneinde de beleidsdoelstelling op het gebied van klimaatverandering en energie-efficiëntie sneller te verwezenlijken.

| 1.5. | Het EESC verzoekt de lidstaten meer aandacht te besteden aan sociale woningen en huishoudens die lijden onder energiearmoede; hun zou permanent goedkopere energie moeten worden gegarandeerd. Een belangrijke doelstelling is ervoor te zorgen dat alle woongebouwen efficiënter worden en dat minimumnormen voor huurwoningen worden vastgesteld (energieaudits). |
| --- | --- |

1.5.

Het EESC verzoekt de lidstaten meer aandacht te besteden aan sociale woningen en huishoudens die lijden onder energiearmoede; hun zou permanent goedkopere energie moeten worden gegarandeerd. Een belangrijke doelstelling is ervoor te zorgen dat alle woongebouwen efficiënter worden en dat minimumnormen voor huurwoningen worden vastgesteld (energieaudits).

| 1.6. | Het EESC vestigt er de aandacht op dat het van belang is eindgebruikers te informeren over technieken voor gecombineerde productie van warmte en elektriciteit (warmtekrachtkoppeling, airconditioning), slimme meters en saneringsplannen. Dit moet ervoor zorgen dat investeerders, overheden en bedrijven voldoende vertrouwen hebben om projecten met aanzienlijk efficiëntiepotentieel ten uitvoer te leggen en te investeren in O&O. |
| --- | --- |

1.6.

Het EESC vestigt er de aandacht op dat het van belang is eindgebruikers te informeren over technieken voor gecombineerde productie van warmte en elektriciteit (warmtekrachtkoppeling, airconditioning), slimme meters en saneringsplannen. Dit moet ervoor zorgen dat investeerders, overheden en bedrijven voldoende vertrouwen hebben om projecten met aanzienlijk efficiëntiepotentieel ten uitvoer te leggen en te investeren in O&O.

| 1.7. | Het EESC hoopt dat de maatregelen tot oprichting van Europese financiële instrumenten (leningen, garanties, aandelenkapitaal als hefboom voor financiering, subsidies) ook als hefboom zullen fungeren voor particuliere financiering van energieprojecten. Subsidies voor projecten met een sterke sociale impact mogen niet over het hoofd worden gezien. Deze financiële regelingen moeten worden goedgekeurd voor projecten die ook gericht zijn op consumenten met een beperkt inkomen. Het EESC zou graag zien dat richtsnoeren worden opgesteld met het oog op transparantie en vergelijkbaarheid van nationale plannen. Het is voorts van mening dat prioriteit moet worden gegeven aan steun voor huishoudens die lijden onder energiearmoede, en dat ervoor moet worden gezorgd dat lidstaten over een stabiel langetermijnbeleidskader voor lokale duurzame ontwikkeling beschikken. |
| --- | --- |

1.7.

Het EESC hoopt dat de maatregelen tot oprichting van Europese financiële instrumenten (leningen, garanties, aandelenkapitaal als hefboom voor financiering, subsidies) ook als hefboom zullen fungeren voor particuliere financiering van energieprojecten. Subsidies voor projecten met een sterke sociale impact mogen niet over het hoofd worden gezien. Deze financiële regelingen moeten worden goedgekeurd voor projecten die ook gericht zijn op consumenten met een beperkt inkomen. Het EESC zou graag zien dat richtsnoeren worden opgesteld met het oog op transparantie en vergelijkbaarheid van nationale plannen. Het is voorts van mening dat prioriteit moet worden gegeven aan steun voor huishoudens die lijden onder energiearmoede, en dat ervoor moet worden gezorgd dat lidstaten over een stabiel langetermijnbeleidskader voor lokale duurzame ontwikkeling beschikken.

| 1.8. | Volgens het EESC kan dit worden bewerkstelligd door middel van technische ondersteuning voor de uitvoering van de REE via innovatieve, marktgerichte financieringsregelingen. Een kwantitatief aspect waaraan bij de goedkeuring van financiële prikkels groot belang wordt gehecht, is de energieaudit (definitie van kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s), afschaffing van de dubbele certificering, uniforme aanpak m.b.t. de de minimis-drempel). Dit is een instrument om energie-efficiëntie te bevorderen, en een troef voor het concurrentievermogen. Nationale opleidingsprogramma’s voor dienstverleners inzake energie-efficiëntie en een goede benadering van kwaliteitsborging zijn eveneens vereist. |
| --- | --- |

1.8.

Volgens het EESC kan dit worden bewerkstelligd door middel van technische ondersteuning voor de uitvoering van de REE via innovatieve, marktgerichte financieringsregelingen. Een kwantitatief aspect waaraan bij de goedkeuring van financiële prikkels groot belang wordt gehecht, is de energieaudit (definitie van kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s), afschaffing van de dubbele certificering, uniforme aanpak m.b.t. de de minimis-drempel). Dit is een instrument om energie-efficiëntie te bevorderen, en een troef voor het concurrentievermogen. Nationale opleidingsprogramma’s voor dienstverleners inzake energie-efficiëntie en een goede benadering van kwaliteitsborging zijn eveneens vereist.

| 1.9. | Om de energie-efficiëntie voor consumenten te verhogen beveelt het EESC aan om kosten-batenanalyses op nationaal niveau te verrichten, die tot kostenbesparingen zullen leiden. |
| --- | --- |

1.9.

Om de energie-efficiëntie voor consumenten te verhogen beveelt het EESC aan om kosten-batenanalyses op nationaal niveau te verrichten, die tot kostenbesparingen zullen leiden.

| 1.10. | Het EESC pleit voor een integrale aanpak en een energie-efficiënter vervoerssysteem, gebaseerd op de huidige technologische ontwikkelingen inzake voertuigen en voortstuwingssystemen, de overgang naar energie-efficiënte vervoerswijzen en intelligente vervoerssystemen (ITS), hetgeen zal leiden tot een betere benutting van de beschikbare capaciteit. Hiermee moet ook rekening worden gehouden in de lucht- en scheepvaart. Gebruikers moeten op de hoogte worden gesteld van het brandstofverbruik voor elke vervoerswijze, met inbegrip van de relevante grenswaarden voor CO2-emissies. |
| --- | --- |

1.10.

Het EESC pleit voor een integrale aanpak en een energie-efficiënter vervoerssysteem, gebaseerd op de huidige technologische ontwikkelingen inzake voertuigen en voortstuwingssystemen, de overgang naar energie-efficiënte vervoerswijzen en intelligente vervoerssystemen (ITS), hetgeen zal leiden tot een betere benutting van de beschikbare capaciteit. Hiermee moet ook rekening worden gehouden in de lucht- en scheepvaart. Gebruikers moeten op de hoogte worden gesteld van het brandstofverbruik voor elke vervoerswijze, met inbegrip van de relevante grenswaarden voor CO2-emissies.

2.   Algemene opmerkingen

| 2.1. | Het EESC is het ermee eens dat het beginsel „energie-efficiëntie eerst” cruciaal is voor de energie-unie; het onderhavige voorstel tot wijziging zorgt voor de praktische uitvoering ervan. De goedkoopste, schoonste en veiligste energie is energie die niet wordt gebruikt. Energie-efficiëntie is een van de meest kosteneffectieve manieren om de overgang naar een koolstofarme economie te ondersteunen en om groei, werkgelegenheid en investeringsmogelijkheden te creëren. |
| --- | --- |

2.1.

Het EESC is het ermee eens dat het beginsel „energie-efficiëntie eerst” cruciaal is voor de energie-unie; het onderhavige voorstel tot wijziging zorgt voor de praktische uitvoering ervan. De goedkoopste, schoonste en veiligste energie is energie die niet wordt gebruikt. Energie-efficiëntie is een van de meest kosteneffectieve manieren om de overgang naar een koolstofarme economie te ondersteunen en om groei, werkgelegenheid en investeringsmogelijkheden te creëren.

| 2.2. | Voor 2020 is de energie-efficiëntiedoelstelling op 20 % vastgesteld; voor 2030 werd een aantal doelstellingen, met streefcijfers tussen 27 % en 40 %, onder de loep genomen. De grootste ambitie spreekt uit de resolutie van het Europees Parlement dat pleit voor een bindend streefcijfer van 40 %. Na een analyse van de voordelen op het gebied van banen en economische groei, continuïteit van de energievoorziening, broeikasgasreducties, gezondheid en milieu heeft de Commissie een bindende doelstelling voor energie-efficiëntie van 30 % voorgesteld. In het licht van deze verhoging zou het EESC graag zien dat een zorgvuldige analyse wordt gemaakt van de invloed van de doelstellingen inzake energie-efficiëntie op de andere doelstellingen van wetgevende voorstellen inzake energie en, met name, op de EU-ETS (het emissiehandelssysteem van de EU). |
| --- | --- |

2.2.

Voor 2020 is de energie-efficiëntiedoelstelling op 20 % vastgesteld; voor 2030 werd een aantal doelstellingen, met streefcijfers tussen 27 % en 40 %, onder de loep genomen. De grootste ambitie spreekt uit de resolutie van het Europees Parlement dat pleit voor een bindend streefcijfer van 40 %. Na een analyse van de voordelen op het gebied van banen en economische groei, continuïteit van de energievoorziening, broeikasgasreducties, gezondheid en milieu heeft de Commissie een bindende doelstelling voor energie-efficiëntie van 30 % voorgesteld. In het licht van deze verhoging zou het EESC graag zien dat een zorgvuldige analyse wordt gemaakt van de invloed van de doelstellingen inzake energie-efficiëntie op de andere doelstellingen van wetgevende voorstellen inzake energie en, met name, op de EU-ETS (het emissiehandelssysteem van de EU).

| 2.3. | Om deze ambitieuze doelstellingen te halen zullen de lidstaten (met steun van hun economische en sociale raden) en de energieleveranciers en -distributeurs energiebesparingen van 1,5 % per jaar (een belangrijk beleidsgebied) moeten realiseren. Het EESC stemt in met het voorstel om de verplichte energiebesparing ook na 2020 voort te zetten en het jaarlijkse percentage op 1,5 % te houden. Aan deze besparingseisen kan worden voldaan via verplichtingsregelingen en de invoering van flexibele alternatieve maatregelen op het niveau van de lidstaten. |
| --- | --- |

2.3.

Om deze ambitieuze doelstellingen te halen zullen de lidstaten (met steun van hun economische en sociale raden) en de energieleveranciers en -distributeurs energiebesparingen van 1,5 % per jaar (een belangrijk beleidsgebied) moeten realiseren. Het EESC stemt in met het voorstel om de verplichte energiebesparing ook na 2020 voort te zetten en het jaarlijkse percentage op 1,5 % te houden. Aan deze besparingseisen kan worden voldaan via verplichtingsregelingen en de invoering van flexibele alternatieve maatregelen op het niveau van de lidstaten.

| 2.4. | De nieuwe, door het EESC onderschreven aanpak biedt de lidstaten en investeerders het nodige langetermijnperspectief voor de planning van hun beleggingsstrategieën en -plannen om de EU-doelstelling te halen. Een en ander kan worden verwezenlijkt door de uitvoering van passende maatregelen op nationaal en regionaal niveau, die tegen 2030 aanzienlijke voordelen moeten opleveren zoals een daling met 17 % van het eindenergieverbruik (in vergelijking met 2005), economische groei weerspiegeld in een stijging van het bbp met 0,4 %, een daling van de elektriciteitsprijzen voor huishoudens en de industrie (van 161 tot 157 EUR/MWh) en nieuwe kansen voor het bedrijfsleven. Een en ander moet leiden tot nieuwe passende banen, beheersing van vervuiling en gezondheidsbedreigingen (een daling van de kosten met 4,5 tot 8,3 miljard EUR) en verbeterde energiezekerheid (vermindering van de gasinvoer met 12 % in 2030). |
| --- | --- |

2.4.

De nieuwe, door het EESC onderschreven aanpak biedt de lidstaten en investeerders het nodige langetermijnperspectief voor de planning van hun beleggingsstrategieën en -plannen om de EU-doelstelling te halen. Een en ander kan worden verwezenlijkt door de uitvoering van passende maatregelen op nationaal en regionaal niveau, die tegen 2030 aanzienlijke voordelen moeten opleveren zoals een daling met 17 % van het eindenergieverbruik (in vergelijking met 2005), economische groei weerspiegeld in een stijging van het bbp met 0,4 %, een daling van de elektriciteitsprijzen voor huishoudens en de industrie (van 161 tot 157 EUR/MWh) en nieuwe kansen voor het bedrijfsleven. Een en ander moet leiden tot nieuwe passende banen, beheersing van vervuiling en gezondheidsbedreigingen (een daling van de kosten met 4,5 tot 8,3 miljard EUR) en verbeterde energiezekerheid (vermindering van de gasinvoer met 12 % in 2030).

| 2.5. | Het EESC acht het van cruciaal belang de belangrijkste energiemarktdeelnemers op de hoogte te houden, aan huishoudens en industriële consumenten relevante, duidelijke en beknopte informatie te verstrekken over hun eigen verbruik, en hun rechten kracht bij te zetten inzake meting (op afstand aflezen) en facturering, ook wat thermische energie betreft. Kwestbare verbruikers mogen niet over het hoofd worden gezien en wanneer de kosten van de energiefactuur dalen, zouden zij hun comfort en levensstandaard moeten zien stijgen. |
| --- | --- |

2.5.

Het EESC acht het van cruciaal belang de belangrijkste energiemarktdeelnemers op de hoogte te houden, aan huishoudens en industriële consumenten relevante, duidelijke en beknopte informatie te verstrekken over hun eigen verbruik, en hun rechten kracht bij te zetten inzake meting (op afstand aflezen) en facturering, ook wat thermische energie betreft. Kwestbare verbruikers mogen niet over het hoofd worden gezien en wanneer de kosten van de energiefactuur dalen, zouden zij hun comfort en levensstandaard moeten zien stijgen.

| 2.6. | De bescherming van kwetsbare consumenten vergt echter ook dat de richtlijn geen individuele bemetering mag opleggen in landen waar verhuurders wettelijk verplicht zijn de energiekosten van de huurder voor hun rekening te nemen, met name omdat deze huurwetten verhuurders in belangrijke mate aanzetten tot renovaties met het oog op energie-efficiëntie. Ook dient te worden gewezen op het feit dat in sommige lidstaten veel individuele meters die pas onlangs in overeenstemming met het geldende EU-recht zijn geïnstalleerd, een nuttige levensduur hebben die veel verder gaat dan de door de Commissie vastgestelde termijn van 2027 voor vervanging door op afstand leesbare apparatuur. De vervanging van deze meters kan door EU-consumenten als een onnodige extra kost worden beschouwd en moet daarom worden vermeden. |
| --- | --- |

2.6.

De bescherming van kwetsbare consumenten vergt echter ook dat de richtlijn geen individuele bemetering mag opleggen in landen waar verhuurders wettelijk verplicht zijn de energiekosten van de huurder voor hun rekening te nemen, met name omdat deze huurwetten verhuurders in belangrijke mate aanzetten tot renovaties met het oog op energie-efficiëntie. Ook dient te worden gewezen op het feit dat in sommige lidstaten veel individuele meters die pas onlangs in overeenstemming met het geldende EU-recht zijn geïnstalleerd, een nuttige levensduur hebben die veel verder gaat dan de door de Commissie vastgestelde termijn van 2027 voor vervanging door op afstand leesbare apparatuur. De vervanging van deze meters kan door EU-consumenten als een onnodige extra kost worden beschouwd en moet daarom worden vermeden.

| 2.7. | Het EESC is van mening dat het zaak is de sociale aspecten van energie-efficiëntie te versterken en energiearmoede te bestrijden, met name onder kwetsbare consumenten. De lidstaten moeten meer aandacht schenken aan sociale maatregelen. De uitvoering van de richtlijn is essentieel voor het welzijn. |
| --- | --- |

2.7.

Het EESC is van mening dat het zaak is de sociale aspecten van energie-efficiëntie te versterken en energiearmoede te bestrijden, met name onder kwetsbare consumenten. De lidstaten moeten meer aandacht schenken aan sociale maatregelen. De uitvoering van de richtlijn is essentieel voor het welzijn.

| 2.8. | Ook mag het verband tussen de doelstellingen inzake energie-efficiëntie en klimaatverandering niet uit het oog worden verloren; beide zijn immers gericht op vermindering van de broeikasgasemissies. Beleidsmaatregelen moeten er dan ook voor zorgen dat een tandje bij wordt gezet wat het niveau en het tempo van invoering van nieuwe technologieën betreft. Deze nieuwe technologieën zullen leiden tot energiebesparingen in het vervoer, de industrie, huishoudens en gebouwen. Uiteindelijk zullen ze voor de lidstaten ook een kostenefficiënte manier vormen om nationale streefcijfers in het kader van de EU-regeling voor de handel in emissierechten (ETS en ESD) te halen, overeenkomstig artikel 7 van de richtlijn (daadwerkelijke energiebesparingen, praktische maatregelen voor energie-efficiëntie). |
| --- | --- |

2.8.

Ook mag het verband tussen de doelstellingen inzake energie-efficiëntie en klimaatverandering niet uit het oog worden verloren; beide zijn immers gericht op vermindering van de broeikasgasemissies. Beleidsmaatregelen moeten er dan ook voor zorgen dat een tandje bij wordt gezet wat het niveau en het tempo van invoering van nieuwe technologieën betreft. Deze nieuwe technologieën zullen leiden tot energiebesparingen in het vervoer, de industrie, huishoudens en gebouwen. Uiteindelijk zullen ze voor de lidstaten ook een kostenefficiënte manier vormen om nationale streefcijfers in het kader van de EU-regeling voor de handel in emissierechten (ETS en ESD) te halen, overeenkomstig artikel 7 van de richtlijn (daadwerkelijke energiebesparingen, praktische maatregelen voor energie-efficiëntie).

| 2.9. | Wat de huidige regelgeving inzake energie-efficiëntie betreft, stelt het Europees Parlement dat de energie-efficiëntierichtlijn gebrekkig is omgezet maar een kader biedt voor het verwezenlijken van energiebesparing. Concurrerende wettelijke bepalingen zetten een rem op ecologisch succes en zorgen voor bureaucratie en hogere energiekosten. Er is meer samenhang in de energiewetgeving nodig. Meer energie-efficiëntie leidt tot meer werkgelegenheid en groei. |
| --- | --- |

2.9.

Wat de huidige regelgeving inzake energie-efficiëntie betreft, stelt het Europees Parlement dat de energie-efficiëntierichtlijn gebrekkig is omgezet maar een kader biedt voor het verwezenlijken van energiebesparing. Concurrerende wettelijke bepalingen zetten een rem op ecologisch succes en zorgen voor bureaucratie en hogere energiekosten. Er is meer samenhang in de energiewetgeving nodig. Meer energie-efficiëntie leidt tot meer werkgelegenheid en groei.

| 2.10. | Gelet op het voorgaande is het EESC van mening dat in het nieuwe wetgevingsvoorstel inzake energie-efficiëntie rekening zal worden gehouden met het onderhavige advies en de maatregelen die zijn voorgesteld door het Europees Parlement. |
| --- | --- |

2.10.

Gelet op het voorgaande is het EESC van mening dat in het nieuwe wetgevingsvoorstel inzake energie-efficiëntie rekening zal worden gehouden met het onderhavige advies en de maatregelen die zijn voorgesteld door het Europees Parlement.

3.   Specifieke opmerkingen

3.1.   
  Rechtsgrondslag, subsidiariteit en evenredigheid

| 3.1.1. | Artikel 194, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, ondersteund door Richtlijn 2012/27/EU, vormt de rechtsgrondslag voor maatregelen op energiegebied. Een richtlijn tot wijziging van een bestaande richtlijn is dan ook een geschikt instrument. |
| --- | --- |

3.1.1.

Artikel 194, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, ondersteund door Richtlijn 2012/27/EU, vormt de rechtsgrondslag voor maatregelen op energiegebied. Een richtlijn tot wijziging van een bestaande richtlijn is dan ook een geschikt instrument.

| 3.1.2. | Het EESC is van mening dat de doelstellingen voor energie-efficiëntie tot dusver niet zijn gehaald, deels omdat de lidstaten zelfstandig hebben gehandeld. Gecoördineerd optreden op EU-niveau is nodig ter ondersteuning van maatregelen op nationaal niveau. Energieproblemen leiden tot politieke en economische kwesties (de interne markt, ontwikkeling, investeringen, regelgeving), sociale kwesties (energieverbruik, tarieven, armoede, werkgelegenheid) en problemen met de energiezekerheid. Problemen die verband houden met de klimaatverandering mogen niet over het hoofd worden gezien. |
| --- | --- |

3.1.2.

Het EESC is van mening dat de doelstellingen voor energie-efficiëntie tot dusver niet zijn gehaald, deels omdat de lidstaten zelfstandig hebben gehandeld. Gecoördineerd optreden op EU-niveau is nodig ter ondersteuning van maatregelen op nationaal niveau. Energieproblemen leiden tot politieke en economische kwesties (de interne markt, ontwikkeling, investeringen, regelgeving), sociale kwesties (energieverbruik, tarieven, armoede, werkgelegenheid) en problemen met de energiezekerheid. Problemen die verband houden met de klimaatverandering mogen niet over het hoofd worden gezien.

| 3.1.3. | Het EESC onderstreept het belang van de inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel en het behoud van flexibiliteit in de energiemix en de energiebeleidsmix, zodat tegen 2030 de besparingen worden gerealiseerd die de lidstaten vrijwillig hebben toegezegd na te streven. |
| --- | --- |

3.1.3.

Het EESC onderstreept het belang van de inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel en het behoud van flexibiliteit in de energiemix en de energiebeleidsmix, zodat tegen 2030 de besparingen worden gerealiseerd die de lidstaten vrijwillig hebben toegezegd na te streven.

3.2.   
  Uitvoering, monitoring, evaluatie en rapportage

| 3.2.1. | Er werd een beoordeling gemaakt van verschillende niveaus van vermindering van het primaire energieverbruik in vergelijking met het referentiejaar 2007 en, met het oog op de formulering van de doelstelling, werden het primaire en het eindverbruik van energie geanalyseerd, in eerste instantie uitgaande van energiebesparing en vervolgens van energie-intensiteit. Uit de resultaten is gebleken dat de meeste belanghebbenden voorstander waren van een streefcijfer van 30 % voor 2030. |
| --- | --- |

3.2.1.

Er werd een beoordeling gemaakt van verschillende niveaus van vermindering van het primaire energieverbruik in vergelijking met het referentiejaar 2007 en, met het oog op de formulering van de doelstelling, werden het primaire en het eindverbruik van energie geanalyseerd, in eerste instantie uitgaande van energiebesparing en vervolgens van energie-intensiteit. Uit de resultaten is gebleken dat de meeste belanghebbenden voorstander waren van een streefcijfer van 30 % voor 2030.

| 3.2.2. | Uit de analyse kwamen de volgende voorkeursopties naar voren:






  — | m.b.t. artikel 7 inzake de besparingseis, werd optie 3 gekozen (geldigheid van het artikel verlengen tot 2030, vereenvoudiging en actualisering); |
| --- | --- | --- |

3.2.2.

Uit de analyse kwamen de volgende voorkeursopties naar voren:

—

m.b.t. artikel 7 inzake de besparingseis, werd optie 3 gekozen (geldigheid van het artikel verlengen tot 2030, vereenvoudiging en actualisering);

| — | m.b.t. de artt. 9-11 inzake meting en facturering van energieverbruik, werd optie 2 gekozen (verduidelijking en actualisering, met inbegrip van de consolidatie van sommige bepalingen, teneinde de samenhang met de wetgeving inzake de interne energiemarkt te vergroten). |
| --- | --- |

—

m.b.t. de artt. 9-11 inzake meting en facturering van energieverbruik, werd optie 2 gekozen (verduidelijking en actualisering, met inbegrip van de consolidatie van sommige bepalingen, teneinde de samenhang met de wetgeving inzake de interne energiemarkt te vergroten).

| 3.2.3. | Een belangrijke conclusie betreft de sociale effecten: voor elke 1,2 miljoen EUR die wordt uitgegeven aan energie-efficiëntie worden ongeveer 23 banen in de sector ondersteund. |
| --- | --- |

3.2.3.

Een belangrijke conclusie betreft de sociale effecten: voor elke 1,2 miljoen EUR die wordt uitgegeven aan energie-efficiëntie worden ongeveer 23 banen in de sector ondersteund.

| 3.2.4. | Dat de energiefactuur dankzij de energie-efficiëntiemaatregelen voor de „energiearmen” zal dalen wordt beschouwd als een positief effect, dat een aantal problemen i.v.m. sociale uitsluiting kan helpen oplossen. |
| --- | --- |

3.2.4.

Dat de energiefactuur dankzij de energie-efficiëntiemaatregelen voor de „energiearmen” zal dalen wordt beschouwd als een positief effect, dat een aantal problemen i.v.m. sociale uitsluiting kan helpen oplossen.

| 3.2.5. | Het voorstel tot wijziging van de richtlijn zal volgens het EESC een positieve impact hebben op kmo’s, dankzij de specifieke maatregelen en steunprogramma’s (regelingen ter dekking van de kosten van energieaudits) en doordat het hen stimuleert om energieaudits uit te voeren. De renovatie van gebouwen, evenals de verlenging van de geldigheid van artikel 7 tot 2030, zal kleine bouwondernemingen nieuwe bedrijfskansen bieden. Prestatiecontracten met energieleveranciers zullen eveneens een stimulans vormen voor bedrijven die energiediensten verlenen, die vaak kmo’s zijn. |
| --- | --- |

3.2.5.

Het voorstel tot wijziging van de richtlijn zal volgens het EESC een positieve impact hebben op kmo’s, dankzij de specifieke maatregelen en steunprogramma’s (regelingen ter dekking van de kosten van energieaudits) en doordat het hen stimuleert om energieaudits uit te voeren. De renovatie van gebouwen, evenals de verlenging van de geldigheid van artikel 7 tot 2030, zal kleine bouwondernemingen nieuwe bedrijfskansen bieden. Prestatiecontracten met energieleveranciers zullen eveneens een stimulans vormen voor bedrijven die energiediensten verlenen, die vaak kmo’s zijn.

| 3.2.6. | Tegelijkertijd is het EESC ervan overtuigd dat de maatregelen op het gebied van meting en facturering van het energieverbruik zullen leiden tot verduidelijking en actualisering, aansluitend bij technologische ontwikkelingen inzake het op afstand meten van het warmteverbruik (verwarming, ventilatie). De informatie over het energieverbruik zal tevens nauwkeurig, individueel en regelmatig worden geleverd, in overeenstemming met het nationale energiebeleid. |
| --- | --- |

3.2.6.

Tegelijkertijd is het EESC ervan overtuigd dat de maatregelen op het gebied van meting en facturering van het energieverbruik zullen leiden tot verduidelijking en actualisering, aansluitend bij technologische ontwikkelingen inzake het op afstand meten van het warmteverbruik (verwarming, ventilatie). De informatie over het energieverbruik zal tevens nauwkeurig, individueel en regelmatig worden geleverd, in overeenstemming met het nationale energiebeleid.

| 3.2.7. | Wat de budgettaire en bestuurlijke gevolgen voor nationale overheden betreft, is het voorstel gericht op een verlenging van de uitvoeringsperiode maar zijn er geen extra kosten mee gemoeid, aangezien de lidstaten al in passende maatregelen en structuren hebben voorzien. De kosten in verband met de verplichtingsregelingen voor energie-efficiëntie zullen aan de eindgebruiker worden doorberekend. Eindgebruikers zullen hierbij echter voordeel hebben daar hun verbruik en dus ook hun energiefactuur zullen dalen. Het voorstel heeft geen gevolgen voor de EU-begroting. |
| --- | --- |

3.2.7.

Wat de budgettaire en bestuurlijke gevolgen voor nationale overheden betreft, is het voorstel gericht op een verlenging van de uitvoeringsperiode maar zijn er geen extra kosten mee gemoeid, aangezien de lidstaten al in passende maatregelen en structuren hebben voorzien. De kosten in verband met de verplichtingsregelingen voor energie-efficiëntie zullen aan de eindgebruiker worden doorberekend. Eindgebruikers zullen hierbij echter voordeel hebben daar hun verbruik en dus ook hun energiefactuur zullen dalen. Het voorstel heeft geen gevolgen voor de EU-begroting.

| 3.2.8. | De nieuwe energiegovernance moet leiden tot een flexibel en transparant systeem voor analyse, planning, rapportage en monitoring, dat strookt met de nationale energie- en klimaatveranderingsplannen. De uitvoering van de nationale plannen voor de realisatie van de energie-efficiëntiedoelstellingen en de verwezenlijking van de algemene EU-doelstelling zullen worden gemonitord. Hiervoor zal gebruik worden gemaakt van succesindicatoren, overeenkomstig de voorkeursoptie: correcte omzetting en tenuitvoerlegging, verdere stappen naar tenuitvoerlegging, meer beschikbare informatie voor gebruikers, minder administratieve rompslomp en degelijke rapportage over de gerealiseerde besparingen. |
| --- | --- |

3.2.8.

De nieuwe energiegovernance moet leiden tot een flexibel en transparant systeem voor analyse, planning, rapportage en monitoring, dat strookt met de nationale energie- en klimaatveranderingsplannen. De uitvoering van de nationale plannen voor de realisatie van de energie-efficiëntiedoelstellingen en de verwezenlijking van de algemene EU-doelstelling zullen worden gemonitord. Hiervoor zal gebruik worden gemaakt van succesindicatoren, overeenkomstig de voorkeursoptie: correcte omzetting en tenuitvoerlegging, verdere stappen naar tenuitvoerlegging, meer beschikbare informatie voor gebruikers, minder administratieve rompslomp en degelijke rapportage over de gerealiseerde besparingen.

3.3.   
  Opmerkingen bij de specifieke bepalingen van het voorstel tot wijziging van de richtlijn

| 3.3.1. | De indicatieve doelstelling van 27 % is vervangen door een bindend EU-streefcijfer van 30 %. Elke lidstaat moet een nationaal energie-efficiëntiestreefcijfer voor 2020 vaststellen op basis van zijn eind- en aanvankelijk energieverbruik. De Commissie zal de geboekte vooruitgang evalueren via een analyse van alle doelstellingen die zijn meegedeeld, om te bepalen of het EU-streefcijfer is gehaald. De Commissie kan passende maatregelen voorstellen als de EU niet op de goede weg is om de doelstellingen te verwezenlijken. De beoordelingsprocedure zal uitvoerig worden beschreven in het kader van de governance van de energie-unie. |
| --- | --- |

3.3.1.

De indicatieve doelstelling van 27 % is vervangen door een bindend EU-streefcijfer van 30 %. Elke lidstaat moet een nationaal energie-efficiëntiestreefcijfer voor 2020 vaststellen op basis van zijn eind- en aanvankelijk energieverbruik. De Commissie zal de geboekte vooruitgang evalueren via een analyse van alle doelstellingen die zijn meegedeeld, om te bepalen of het EU-streefcijfer is gehaald. De Commissie kan passende maatregelen voorstellen als de EU niet op de goede weg is om de doelstellingen te verwezenlijken. De beoordelingsprocedure zal uitvoerig worden beschreven in het kader van de governance van de energie-unie.

| 3.3.2. | De lidstaten worden verzocht langetermijnstrategieën op te stellen voor investeringen in de renovatie van het nationale gebouwenbestand. In de richtlijn zal dit punt van de richtlijn energie-efficiëntie (REE) worden overgeheveld naar de richtlijn energieprestatie van gebouwen (REPG). Het EESC is van mening dat de REPG een zeer belangrijk instrument is voor het verwezenlijken van de doelstellingen, daar gebouwen in Europa de grootste energieverbruikers zijn (ruim 40 % van het totale eindverbruik van energie). |
| --- | --- |

3.3.2.

De lidstaten worden verzocht langetermijnstrategieën op te stellen voor investeringen in de renovatie van het nationale gebouwenbestand. In de richtlijn zal dit punt van de richtlijn energie-efficiëntie (REE) worden overgeheveld naar de richtlijn energieprestatie van gebouwen (REPG). Het EESC is van mening dat de REPG een zeer belangrijk instrument is voor het verwezenlijken van de doelstellingen, daar gebouwen in Europa de grootste energieverbruikers zijn (ruim 40 % van het totale eindverbruik van energie).

| 3.3.3. | Het EESC definieert het concept van warmtekrachtkoppeling als de gelijktijdige productie van elektrische en thermische energie (in de vorm van stoom, warm water of een koelmiddel), met gebruikmaking van dezelfde inrichting (turbineaangedreven stoomgenerator, door een verbrandingsmotor aangedreven generator enz.). Er is sprake van zeer efficiënte warmtekrachtkoppeling als er ten minste 10 % primaire energie wordt bespaard ten opzichte van de referentiewaarden voor gescheiden productie van elektrische en thermische energie. In tegenstelling tot traditionele, met condenserende turbine aangedreven elektriciteitscentrales, waar slechts 33 % van de primaire energie wordt omgezet in elektriciteit, combineren uiterst efficiënte warmtekrachtcentrales de twee processen (gelijktijdige opwekking van elektrische en thermische energie) en zetten aldus tot 90 % van de primaire energie om. |
| --- | --- |

3.3.3.

Het EESC definieert het concept van warmtekrachtkoppeling als de gelijktijdige productie van elektrische en thermische energie (in de vorm van stoom, warm water of een koelmiddel), met gebruikmaking van dezelfde inrichting (turbineaangedreven stoomgenerator, door een verbrandingsmotor aangedreven generator enz.). Er is sprake van zeer efficiënte warmtekrachtkoppeling als er ten minste 10 % primaire energie wordt bespaard ten opzichte van de referentiewaarden voor gescheiden productie van elektrische en thermische energie. In tegenstelling tot traditionele, met condenserende turbine aangedreven elektriciteitscentrales, waar slechts 33 % van de primaire energie wordt omgezet in elektriciteit, combineren uiterst efficiënte warmtekrachtcentrales de twee processen (gelijktijdige opwekking van elektrische en thermische energie) en zetten aldus tot 90 % van de primaire energie om.

| 3.3.4. | Warmtekrachtkoppeling heeft aanzienlijke voordelen: energie-efficiëntie, flexibiliteit ten aanzien van de brandstofkeuze, gemakkelijke bediening en onderhoud, veiligheid, comfort voor klanten, lage kosten gedurende de levenscyclus, lagere kapitaalvereisten, en flexibiliteit bij het plannen van het systeem. |
| --- | --- |

3.3.4.

Warmtekrachtkoppeling heeft aanzienlijke voordelen: energie-efficiëntie, flexibiliteit ten aanzien van de brandstofkeuze, gemakkelijke bediening en onderhoud, veiligheid, comfort voor klanten, lage kosten gedurende de levenscyclus, lagere kapitaalvereisten, en flexibiliteit bij het plannen van het systeem.

| 3.3.5. | Naast energieproductie uit passende (koolstofarme) bronnen en optimalisering van het energieverbruik kan opslag van elektriciteit een oplossing zijn voor ondernemingen die hernieuwbare energie produceren en hun consumptie optimaal op hun behoeften willen afstemmen, of voor ondernemingen die hun kosten willen beperken door hun elektriciteitsverbruik in piekperioden te beperken en goedkopere elektriciteit uit dalperiodes te gebruiken. |
| --- | --- |

3.3.5.

Naast energieproductie uit passende (koolstofarme) bronnen en optimalisering van het energieverbruik kan opslag van elektriciteit een oplossing zijn voor ondernemingen die hernieuwbare energie produceren en hun consumptie optimaal op hun behoeften willen afstemmen, of voor ondernemingen die hun kosten willen beperken door hun elektriciteitsverbruik in piekperioden te beperken en goedkopere elektriciteit uit dalperiodes te gebruiken.

| 3.3.6. | Het EESC steunt de aanpak van de Commissie m.b.t. artikel 7, dat is gewijzigd om de verplichting tot het besparen van energie ook na 2030 te laten gelden, waarbij 1,5 % als jaarlijks besparingsstreefcijfer wordt behouden. De vorderingen bij de uitvoering van de maatregelen zullen in 2027 en vervolgens met tussenpozen van 10 jaar worden geëvalueerd, totdat de EU-langetermijndoelstellingen voor 2050 inzake energie en klimaat worden geacht te zijn verwezenlijkt. |
| --- | --- |

3.3.6.

Het EESC steunt de aanpak van de Commissie m.b.t. artikel 7, dat is gewijzigd om de verplichting tot het besparen van energie ook na 2030 te laten gelden, waarbij 1,5 % als jaarlijks besparingsstreefcijfer wordt behouden. De vorderingen bij de uitvoering van de maatregelen zullen in 2027 en vervolgens met tussenpozen van 10 jaar worden geëvalueerd, totdat de EU-langetermijndoelstellingen voor 2050 inzake energie en klimaat worden geacht te zijn verwezenlijkt.

| 3.3.7. | Het Comité is ingenomen met de wijziging van de artikelen over meting en facturering, en de verduidelijking van kwesties met betrekking tot verwarming, koeling en warm water uit centrale bronnen. Individuele meters mogen door het EU-recht echter niet worden opgelegd in landen (met „brutohuur”-regelingen en huuronderhandelingen tussen organisaties van huurders en verhuurders onder toezicht van de staat) waar de verhuurder wettelijk verplicht is om de energiekosten van de huurder voor zijn rekening te nemen. Wat de meting van het gasverbruik betreft, moet de eindgebruiker kunnen beschikken over een individuele meter die de consumptie duidelijk aangeeft. |
| --- | --- |

3.3.7.

Het Comité is ingenomen met de wijziging van de artikelen over meting en facturering, en de verduidelijking van kwesties met betrekking tot verwarming, koeling en warm water uit centrale bronnen. Individuele meters mogen door het EU-recht echter niet worden opgelegd in landen (met „brutohuur”-regelingen en huuronderhandelingen tussen organisaties van huurders en verhuurders onder toezicht van de staat) waar de verhuurder wettelijk verplicht is om de energiekosten van de huurder voor zijn rekening te nemen. Wat de meting van het gasverbruik betreft, moet de eindgebruiker kunnen beschikken over een individuele meter die de consumptie duidelijk aangeeft.

| 3.3.8. | Informatie over het gasverbruik moet gebaseerd zijn op het werkelijke verbruik via een systeem voor zelfcontrole op de meter. Leveranciers van energiediensten moeten kunnen beschikken over verbruiks- en factureringsgegevens. De factuur (in elektronische vorm) moet duidelijk en begrijpelijk zijn voor de consument. Gezien de voorgestelde verbeteringen hoopt het EESC dat de lidstaten nauwer betrokken worden bij het vinden van sociaal en economisch passende oplossingen voor de meetkosten (wie betaalt voor de meter?). Dit is van cruciaal belang voor een billijke en adequate aanpak bij het vaststellen van een gelijk speelveld voor toegang tot energie. |
| --- | --- |

3.3.8.

Informatie over het gasverbruik moet gebaseerd zijn op het werkelijke verbruik via een systeem voor zelfcontrole op de meter. Leveranciers van energiediensten moeten kunnen beschikken over verbruiks- en factureringsgegevens. De factuur (in elektronische vorm) moet duidelijk en begrijpelijk zijn voor de consument. Gezien de voorgestelde verbeteringen hoopt het EESC dat de lidstaten nauwer betrokken worden bij het vinden van sociaal en economisch passende oplossingen voor de meetkosten (wie betaalt voor de meter?). Dit is van cruciaal belang voor een billijke en adequate aanpak bij het vaststellen van een gelijk speelveld voor toegang tot energie.

| 3.3.9. | De energiesector pleit reeds enige tijd voor een herziening van de primaire energiefactor (PEF), die gebaseerd is op het eindverbruik van energie voor in kWh uitgedrukte besparingen in de lidstaten. De methodologie en de nieuwe factor vormen een aanzienlijke verbetering. Het EESC steunt de PEF van 2,0, waardoor de lidstaten enige speelruimte wordt gelaten om een verschillende coëfficiënt te gebruiken, op voorwaarde dat dit naar behoren gemotiveerd is. De energiesector is bezorgd over de ongunstige berekeningsmethode voor nucleaire energie, waarvoor een factor van 1 (100 %) passend wordt geacht, vergelijkbaar met de factor die wordt toegepast op de andere koolstofvrije bronnen. |
| --- | --- |

3.3.9.

De energiesector pleit reeds enige tijd voor een herziening van de primaire energiefactor (PEF), die gebaseerd is op het eindverbruik van energie voor in kWh uitgedrukte besparingen in de lidstaten. De methodologie en de nieuwe factor vormen een aanzienlijke verbetering. Het EESC steunt de PEF van 2,0, waardoor de lidstaten enige speelruimte wordt gelaten om een verschillende coëfficiënt te gebruiken, op voorwaarde dat dit naar behoren gemotiveerd is. De energiesector is bezorgd over de ongunstige berekeningsmethode voor nucleaire energie, waarvoor een factor van 1 (100 %) passend wordt geacht, vergelijkbaar met de factor die wordt toegepast op de andere koolstofvrije bronnen.

Brussel, 26 april 2017.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Georges DASSIS

---

| 28.7.2017 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 246/48 |
| --- | --- | --- | --- |

28.7.2017

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 246/48

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Richtlijn 2010/31/EU betreffende de energieprestatie van gebouwen

(COM(2016) 765 final — 2016/0381 (COD))

(2017/C 246/08)

| Rapporteur: | Baiba MILTOVIČA |
| --- | --- |
| Corapporteur: | Isabel CAÑO AGUILAR |

Rapporteur:

Baiba MILTOVIČA

Corapporteur:

Isabel CAÑO AGUILAR

| Raadpleging | Europees Parlement, 12.12.2016
  Raad van de Europese Unie, 21.12.2016 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 194, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij |
| Goedkeuring door de afdeling | 11.4.2017 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 26.4.2017 |
| Zitting nr. | 525 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 157/0/1 |

Raadpleging

Europees Parlement, 12.12.2016

Raad van de Europese Unie, 21.12.2016

Rechtsgrondslag

Artikel 194, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij

Goedkeuring door de afdeling

11.4.2017

Goedkeuring door de voltallige vergadering

26.4.2017

Zitting nr.

525

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

157/0/1

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | De voorgestelde richtlijn verfijnt en breidt eerdere wetgevingsmaatregelen uit voor meer energie-efficiëntie in gebouwen. De doeltreffendheid ervan zal afhangen van de mate waarin zij bijdraagt aan de belangrijkste doelstellingen van de energie-unie, maar omdat zij toegespitst is op de gebouwde omgeving moet de bijdrage aan sociale en economische doelstellingen (met het verminderen van energiearmoede, behoud van betaalbare woningen en de mogelijkheden om energiekosten te beperken) ook als essentieel worden beschouwd. |
| --- | --- |

1.1.

De voorgestelde richtlijn verfijnt en breidt eerdere wetgevingsmaatregelen uit voor meer energie-efficiëntie in gebouwen. De doeltreffendheid ervan zal afhangen van de mate waarin zij bijdraagt aan de belangrijkste doelstellingen van de energie-unie, maar omdat zij toegespitst is op de gebouwde omgeving moet de bijdrage aan sociale en economische doelstellingen (met het verminderen van energiearmoede, behoud van betaalbare woningen en de mogelijkheden om energiekosten te beperken) ook als essentieel worden beschouwd.

| 1.2. | Volgens het EESC moet de richtlijn meer specifieke voorstellen bevatten voor de aanpak van energiearmoede. Hiertoe behoort onder meer duidelijker advies over de vereiste inhoud van nationale definities van energiearmoede, het aanbieden van een definitie als ijkpunt voor de beoordeling van de volledigheid van nationale planen van aanpak en het verstrekken van advies en coördinatie van maatregelen via een onafhankelijke, consumentgerichte „one-stop-shop” of agentschap. |
| --- | --- |

1.2.

Volgens het EESC moet de richtlijn meer specifieke voorstellen bevatten voor de aanpak van energiearmoede. Hiertoe behoort onder meer duidelijker advies over de vereiste inhoud van nationale definities van energiearmoede, het aanbieden van een definitie als ijkpunt voor de beoordeling van de volledigheid van nationale planen van aanpak en het verstrekken van advies en coördinatie van maatregelen via een onafhankelijke, consumentgerichte „one-stop-shop” of agentschap.

| 1.3. | Volgens het EESC moeten de lidstaten zich in hun nationale plannen richten op de hogere ambities, zoals geschetst in de alternatieve beleidsoptie III (zoals uiteengezet in de begeleidende effectbeoordeling van de Europese Commissie), terwijl ze binnen het wettelijke kader van beleidsoptie II blijven, dat de basis is van de in de richtlijn vermelde herzieningen. Dit is nodig om tot een langetermijntraject te komen dat aan de ambitieuze doelstelling van de Overeenkomst van Parijs kan voldoen. |
| --- | --- |

1.3.

Volgens het EESC moeten de lidstaten zich in hun nationale plannen richten op de hogere ambities, zoals geschetst in de alternatieve beleidsoptie III (zoals uiteengezet in de begeleidende effectbeoordeling van de Europese Commissie), terwijl ze binnen het wettelijke kader van beleidsoptie II blijven, dat de basis is van de in de richtlijn vermelde herzieningen. Dit is nodig om tot een langetermijntraject te komen dat aan de ambitieuze doelstelling van de Overeenkomst van Parijs kan voldoen.

| 1.4. | Het is aan te raden dat nationale strategieën voor gebouwenrenovatie door deze richtlijn gesteund worden door een vereiste die voor de sector specifieke doelstellingen en een referentiemethode voor het meten van verbetering voorstelt. Ook zouden bij de renovatie van openbare en particuliere gebouwen minimumprestatienormen voor energie-efficiëntie moeten worden gespecificeerd in strikte richtsnoeren. |
| --- | --- |

1.4.

Het is aan te raden dat nationale strategieën voor gebouwenrenovatie door deze richtlijn gesteund worden door een vereiste die voor de sector specifieke doelstellingen en een referentiemethode voor het meten van verbetering voorstelt. Ook zouden bij de renovatie van openbare en particuliere gebouwen minimumprestatienormen voor energie-efficiëntie moeten worden gespecificeerd in strikte richtsnoeren.

| 1.5. | In de richtlijn is niet gekozen voor stimulering van „groene” hypotheken, hernieuwbare, energiegerelateerde stadsverwarmingssystemen, maatregelen voor residentiële en commerciële opslag van energie, betere opleidingsprogramma’s voor installateurs en verbouwers en andere technische, financiële en fiscale maatregelen ter ondersteuning van een grotere energie-efficiëntie in gebouwen. Hoewel zulke maatregelen elders worden gesteund, kan de zwakke aanpak in deze richtlijn alleen worden gerechtvaardigd wanneer zij flexibiliteit en ambitieuze maatregelen stimuleert. Het EESC dringt er bij de Commissie op aan de uitvoering en doeltreffendheid van de richtlijn nauwlettend te blijven volgen en bereid te zijn om onmiddellijk te reageren bij het gebruik van het aanpassings- en herzieningsmechanisme binnen de voorgestelde governanceverordening. |
| --- | --- |

1.5.

In de richtlijn is niet gekozen voor stimulering van „groene” hypotheken, hernieuwbare, energiegerelateerde stadsverwarmingssystemen, maatregelen voor residentiële en commerciële opslag van energie, betere opleidingsprogramma’s voor installateurs en verbouwers en andere technische, financiële en fiscale maatregelen ter ondersteuning van een grotere energie-efficiëntie in gebouwen. Hoewel zulke maatregelen elders worden gesteund, kan de zwakke aanpak in deze richtlijn alleen worden gerechtvaardigd wanneer zij flexibiliteit en ambitieuze maatregelen stimuleert. Het EESC dringt er bij de Commissie op aan de uitvoering en doeltreffendheid van de richtlijn nauwlettend te blijven volgen en bereid te zijn om onmiddellijk te reageren bij het gebruik van het aanpassings- en herzieningsmechanisme binnen de voorgestelde governanceverordening.

| 1.6. | Er moeten extra maatregelen worden getroffen om in alle lidstaten de vergelijkbaarheid te bevorderen van de berekeningsmethoden voor energieprestatiecertificaten (EPC’s), wat op zijn beurt de vergelijking van EPC’s meer haalbaar zou maken. |
| --- | --- |

1.6.

Er moeten extra maatregelen worden getroffen om in alle lidstaten de vergelijkbaarheid te bevorderen van de berekeningsmethoden voor energieprestatiecertificaten (EPC’s), wat op zijn beurt de vergelijking van EPC’s meer haalbaar zou maken.

| 1.7. | Er moeten nieuwe manieren komen om particuliere en niet-gemeentelijke verhuurders van sociale woningen aan te zetten tot investeringen in de renovatie van ouder onroerend goed. |
| --- | --- |

1.7.

Er moeten nieuwe manieren komen om particuliere en niet-gemeentelijke verhuurders van sociale woningen aan te zetten tot investeringen in de renovatie van ouder onroerend goed.

| 1.8. | Het niet specifieke voorstel voor een „slimheidsindicator” moet niet alleen het vermogen van de gebruikers van een gebouw weergeven om de energie-efficiëntie te beoordelen, maar ook om hun eigen productie en het verbruik van hernieuwbare energie te beheersen en mogelijk te maken en hun energierekening te laten dalen. |
| --- | --- |

1.8.

Het niet specifieke voorstel voor een „slimheidsindicator” moet niet alleen het vermogen van de gebruikers van een gebouw weergeven om de energie-efficiëntie te beoordelen, maar ook om hun eigen productie en het verbruik van hernieuwbare energie te beheersen en mogelijk te maken en hun energierekening te laten dalen.

| 1.9. | Het EESC dringt vooral aan op erkenning van de capaciteit van lokale overheden om programma’s voor energie-efficiëntie te stimuleren en te coördineren en wijst in dit verband op het groeiende potentieel van het Burgemeestersconvenant. |
| --- | --- |

1.9.

Het EESC dringt vooral aan op erkenning van de capaciteit van lokale overheden om programma’s voor energie-efficiëntie te stimuleren en te coördineren en wijst in dit verband op het groeiende potentieel van het Burgemeestersconvenant.

| 1.10. | Het EESC wijst met klem op de constructie en renovatie van gebouwen, een sector waar het midden- en kleinbedrijf (mkb) 83 % van de totale werkgelegenheid voor zijn rekening neemt (OESO: Small Businesses, Job Creation and Growth). |
| --- | --- |

1.10.

Het EESC wijst met klem op de constructie en renovatie van gebouwen, een sector waar het midden- en kleinbedrijf (mkb) 83 % van de totale werkgelegenheid voor zijn rekening neemt (OESO: Small Businesses, Job Creation and Growth).

| 1.11. | Zonder innovatie zal het onmogelijk zijn om de energieprestaties van gebouwen te verbeteren, aldus het EESC. Wat betreft energietechnologieën met lage koolstofemissie raakt de EU haar leidende positie kwijt en telt ze thans minder dan 15 % van de banen in de sector. De opleidingen moeten aangepast worden om de voor deze zeer gespecialiseerde sectoren vereiste vaardigheden te verbeteren. |
| --- | --- |

1.11.

Zonder innovatie zal het onmogelijk zijn om de energieprestaties van gebouwen te verbeteren, aldus het EESC. Wat betreft energietechnologieën met lage koolstofemissie raakt de EU haar leidende positie kwijt en telt ze thans minder dan 15 % van de banen in de sector. De opleidingen moeten aangepast worden om de voor deze zeer gespecialiseerde sectoren vereiste vaardigheden te verbeteren.

| 1.12. | Het initiatief „Slimme financiering voor slimme gebouwen”, en de eventuele koppeling ervan aan de ambities van het plan-Juncker, is een door het Comité verwelkomde stap in de goede richting. |
| --- | --- |

1.12.

Het initiatief „Slimme financiering voor slimme gebouwen”, en de eventuele koppeling ervan aan de ambities van het plan-Juncker, is een door het Comité verwelkomde stap in de goede richting.

2.   Inleiding

| 2.1. | De richtlijn maakt deel uit van het pakket Schone energie voor alle Europeanen, dat gestalte wil geven aan de energie-unie en het besef en het inzicht wil vergroten dat de omschakeling naar schone energie de groeisector van de toekomst is. Het energieverbruik in gebouwen is goed voor 40 % van het totale verbruik in de EU. Er worden voortdurend significante vorderingen gemaakt in de energie-efficiëntie van gebouwen, zowel voor nieuwbouw als te renoveren gebouwen. Deels is dit gestimuleerd door vijftien jaar wetgevend optreden op EU-niveau, maar er zijn nog steeds aanzienlijke mogelijkheden om de efficiëntie te verbeteren en nog andere positieve maatschappelijke effecten te bereiken. |
| --- | --- |

2.1.

De richtlijn maakt deel uit van het pakket Schone energie voor alle Europeanen, dat gestalte wil geven aan de energie-unie en het besef en het inzicht wil vergroten dat de omschakeling naar schone energie de groeisector van de toekomst is. Het energieverbruik in gebouwen is goed voor 40 % van het totale verbruik in de EU. Er worden voortdurend significante vorderingen gemaakt in de energie-efficiëntie van gebouwen, zowel voor nieuwbouw als te renoveren gebouwen. Deels is dit gestimuleerd door vijftien jaar wetgevend optreden op EU-niveau, maar er zijn nog steeds aanzienlijke mogelijkheden om de efficiëntie te verbeteren en nog andere positieve maatschappelijke effecten te bereiken.

| 2.2. | Ondanks technische vooruitgang, relevante ondersteunende gegevens en de inzet van openbare financiering via financiële instrumenten is het percentage in het huidige gebouwenbestand niet significant verbeterd: 75 % van de gebouwen in de EU is nog steeds niet energie-efficiënt. |
| --- | --- |

2.2.

Ondanks technische vooruitgang, relevante ondersteunende gegevens en de inzet van openbare financiering via financiële instrumenten is het percentage in het huidige gebouwenbestand niet significant verbeterd: 75 % van de gebouwen in de EU is nog steeds niet energie-efficiënt.

| 2.3. | Wereldwijde klimaateffecten en het streven naar consolidatie van het Europese energiebeleid maken de zaak urgenter, maar enkele fundamentele en complexe kwesties zijn nog niet opgelost, en verdere vooruitgang kan worden verwacht. Zonder zulke maatregelen zal het erg moeilijk worden om aan de klimaat- en energiedoelstellingen voor 2030 en 2050 te voldoen. Het energieverbruik van gebouwen kan met 5 % à 6 % naar beneden en de CO2-uitstoot met circa 5 %. Maar daar er jaarlijks slechts 0,4 %-1,2 % van de gebouwenvoorraad gerenoveerd of verbeterd wordt, is het duidelijk dat het proces versneld moet worden. |
| --- | --- |

2.3.

Wereldwijde klimaateffecten en het streven naar consolidatie van het Europese energiebeleid maken de zaak urgenter, maar enkele fundamentele en complexe kwesties zijn nog niet opgelost, en verdere vooruitgang kan worden verwacht. Zonder zulke maatregelen zal het erg moeilijk worden om aan de klimaat- en energiedoelstellingen voor 2030 en 2050 te voldoen. Het energieverbruik van gebouwen kan met 5 % à 6 % naar beneden en de CO2-uitstoot met circa 5 %. Maar daar er jaarlijks slechts 0,4 %-1,2 % van de gebouwenvoorraad gerenoveerd of verbeterd wordt, is het duidelijk dat het proces versneld moet worden.

| 2.4. | Deze richtlijn wijzigt de eerdere richtlijn van 2010 over hetzelfde onderwerp, die zelf al een herschikking was van de richtlijn van 2002. De herschikking in 2010 bracht zeer ingrijpende wijzigingen aan in de tekst van 2002. Met name erkent de herschikking het toenemende belang van energie-efficiëntie in de gebouwde omgeving, ook als bijdrage tot de beleidsdoelstellingen, houdt zij rekening met de vooruitgang in de technische kennis, heeft zij zaken aangepast op grond van acht jaar praktijkervaring, en benadrukt zij dat de aanpak van de problemen door de lidstaten moet worden geregulariseerd en verbeterd. |
| --- | --- |

2.4.

Deze richtlijn wijzigt de eerdere richtlijn van 2010 over hetzelfde onderwerp, die zelf al een herschikking was van de richtlijn van 2002. De herschikking in 2010 bracht zeer ingrijpende wijzigingen aan in de tekst van 2002. Met name erkent de herschikking het toenemende belang van energie-efficiëntie in de gebouwde omgeving, ook als bijdrage tot de beleidsdoelstellingen, houdt zij rekening met de vooruitgang in de technische kennis, heeft zij zaken aangepast op grond van acht jaar praktijkervaring, en benadrukt zij dat de aanpak van de problemen door de lidstaten moet worden geregulariseerd en verbeterd.

| 2.5. | De nu voorgestelde herziening hanteert dezelfde benadering, hoewel zij aanzienlijk korter is dan de vorige richtlijn. De herschikking voorziet met name in integratie van langetermijnstrategieën voor gebouwenrenovatie, het gebruik van slimme technologie in gebouwen en stroomlijning van de bestaande regels. Zij volgt na een uitgebreide evaluatie van de richtlijn van 2010 en een gedetailleerde effectbeoordeling van mogelijke verdere acties. Beleidsoptie III, de optie met grote impact, werd hoofdzakelijk vanwege de kosten op korte termijn, de gevolgen voor subsidiariteit en politiek realisme verworpen ten gunste van beleidsoptie II, met een lager niveau van potentiële resultaten. |
| --- | --- |

2.5.

De nu voorgestelde herziening hanteert dezelfde benadering, hoewel zij aanzienlijk korter is dan de vorige richtlijn. De herschikking voorziet met name in integratie van langetermijnstrategieën voor gebouwenrenovatie, het gebruik van slimme technologie in gebouwen en stroomlijning van de bestaande regels. Zij volgt na een uitgebreide evaluatie van de richtlijn van 2010 en een gedetailleerde effectbeoordeling van mogelijke verdere acties. Beleidsoptie III, de optie met grote impact, werd hoofdzakelijk vanwege de kosten op korte termijn, de gevolgen voor subsidiariteit en politiek realisme verworpen ten gunste van beleidsoptie II, met een lager niveau van potentiële resultaten.

| 2.6. | Wèl streven alle belanghebbenden naar ambitieuze verbeteringen. De sector is goed voor 18 miljoen rechtstreekse banen en maakt circa 9 % uit van het bbp van de EU; de vraag is hoe betaalbaarheid en de behoeften van de woning- en commerciële markt verzoend kunnen worden met sociale en klimaatdoelstellingen. |
| --- | --- |

2.6.

Wèl streven alle belanghebbenden naar ambitieuze verbeteringen. De sector is goed voor 18 miljoen rechtstreekse banen en maakt circa 9 % uit van het bbp van de EU; de vraag is hoe betaalbaarheid en de behoeften van de woning- en commerciële markt verzoend kunnen worden met sociale en klimaatdoelstellingen.

3.   Samenvatting van het Commissievoorstel

| 3.1. | De richtlijn bestaat uit een aantal wijzigingen die de huidige bepalingen van Richtlijn 2010/31/EU versterken en die bepaalde aspecten vereenvoudigen. De belangrijkste punten hieruit zijn:






  — | De definitie van „technische bouwsystemen” wordt uitgebreid met onderdelen van slimmegebouwentechnologie en voorzieningen voor elektromobiliteit. |
| --- | --- | --- |

3.1.

De richtlijn bestaat uit een aantal wijzigingen die de huidige bepalingen van Richtlijn 2010/31/EU versterken en die bepaalde aspecten vereenvoudigen. De belangrijkste punten hieruit zijn:

—

De definitie van „technische bouwsystemen” wordt uitgebreid met onderdelen van slimmegebouwentechnologie en voorzieningen voor elektromobiliteit.

| — | De bepaling in de richtlijn energie-efficiëntie van 2012 inzake nationale langetermijnrenovatiestrategieën wordt naar deze richtlijn verplaatst. |
| --- | --- |

—

De bepaling in de richtlijn energie-efficiëntie van 2012 inzake nationale langetermijnrenovatiestrategieën wordt naar deze richtlijn verplaatst.

| — | De lidstaten dienen een stappenplan op te stellen met duidelijke mijlpalen en maatregelen ter verwezenlijking van de langetermijndoelstelling voor 2050 om hun nationale gebouwenbestand koolstofvrij te maken, met specifieke mijlpalen voor 2030. Dit zal ook bijdragen tot terugdringing van de energiearmoede. |
| --- | --- |

—

De lidstaten dienen een stappenplan op te stellen met duidelijke mijlpalen en maatregelen ter verwezenlijking van de langetermijndoelstelling voor 2050 om hun nationale gebouwenbestand koolstofvrij te maken, met specifieke mijlpalen voor 2030. Dit zal ook bijdragen tot terugdringing van de energiearmoede.

| — | De investeringen worden gestimuleerd voor lidstaten die projecten samenvoegen en de risico’s ervan verkleinen en publieke middelen als hefboom gebruiken voor particuliere financiering en gebieden aanpakken waar de markt het laat afweten. |
| --- | --- |

—

De investeringen worden gestimuleerd voor lidstaten die projecten samenvoegen en de risico’s ervan verkleinen en publieke middelen als hefboom gebruiken voor particuliere financiering en gebieden aanpakken waar de markt het laat afweten.

| — | De lidstaten kunnen eisen stellen om te garanderen dat niet-residentiële gebouwen worden uitgerust met automatiserings- en controlesystemen. |
| --- | --- |

—

De lidstaten kunnen eisen stellen om te garanderen dat niet-residentiële gebouwen worden uitgerust met automatiserings- en controlesystemen.

| — | De lidstaten kunnen eisen dat woongebouwen met gecentraliseerde technische bouwsystemen moeten zijn uitgerust met permanent elektronisch toezicht en feitelijke controlefuncties om optimale productie, distributie en gebruik van energie te waarborgen. |
| --- | --- |

—

De lidstaten kunnen eisen dat woongebouwen met gecentraliseerde technische bouwsystemen moeten zijn uitgerust met permanent elektronisch toezicht en feitelijke controlefuncties om optimale productie, distributie en gebruik van energie te waarborgen.

| — | De lidstaten nemen de nodige maatregelen voor het instellen van een regelmatige keuring van de toegankelijke delen van airconditioningsystemen van niet voor bewoning bestemde gebouwen en van residentiële gebouwen met een gecentraliseerd technisch bouwsysteem. |
| --- | --- |

—

De lidstaten nemen de nodige maatregelen voor het instellen van een regelmatige keuring van de toegankelijke delen van airconditioningsystemen van niet voor bewoning bestemde gebouwen en van residentiële gebouwen met een gecentraliseerd technisch bouwsysteem.

| — | De lidstaten verstrekken de eigenaars of huurders van gebouwen informatie over de energieprestatiecertificaten en het doel ervan, en over kostenefficiënte manieren om de energieprestatie van het gebouw te verbeteren. |
| --- | --- |

—

De lidstaten verstrekken de eigenaars of huurders van gebouwen informatie over de energieprestatiecertificaten en het doel ervan, en over kostenefficiënte manieren om de energieprestatie van het gebouw te verbeteren.

| — | Er worden voorzieningen getroffen om ervoor te zorgen dat de installatie van oplaadpunten (of de aanleg van infrastructuur) voor elektrische voertuigen verplicht is voor een groot deel van de nieuwe gebouwen en in sommige bestaande gebouwen die gerenoveerd worden. |
| --- | --- |

—

Er worden voorzieningen getroffen om ervoor te zorgen dat de installatie van oplaadpunten (of de aanleg van infrastructuur) voor elektrische voertuigen verplicht is voor een groot deel van de nieuwe gebouwen en in sommige bestaande gebouwen die gerenoveerd worden.

| — | Wijzigingen in de technische bouwsystemen worden geregistreerd, geëvalueerd en ter beschikking gesteld. |
| --- | --- |

—

Wijzigingen in de technische bouwsystemen worden geregistreerd, geëvalueerd en ter beschikking gesteld.

| — | Gedacht wordt aan de ontwikkeling van een „slimheidsindicator” ter aanvulling op bestaande informatie over gebouwenefficiëntie. |
| --- | --- |

—

Gedacht wordt aan de ontwikkeling van een „slimheidsindicator” ter aanvulling op bestaande informatie over gebouwenefficiëntie.

| — | Er wordt een specifiek verband gelegd tussen de beschikbare financiële maatregelen voor gebouwenrenovatie en de mate van behaalde energie-efficiëntie. |
| --- | --- |

—

Er wordt een specifiek verband gelegd tussen de beschikbare financiële maatregelen voor gebouwenrenovatie en de mate van behaalde energie-efficiëntie.

4.   Algemene en specifieke opmerkingen

| 4.1. | Het EESC is ingenomen met de voortdurende aandacht voor de energie-efficiëntie van gebouwen, maar is zeer bezorgd dat energiearmoede, die het Comité in eerdere adviezen (1) vaststelde en die algemeen als belangrijke kwestie van sociale zorg wordt erkend, niet adequaat wordt aangepakt. |
| --- | --- |

4.1.

Het EESC is ingenomen met de voortdurende aandacht voor de energie-efficiëntie van gebouwen, maar is zeer bezorgd dat energiearmoede, die het Comité in eerdere adviezen (1) vaststelde en die algemeen als belangrijke kwestie van sociale zorg wordt erkend, niet adequaat wordt aangepakt.

| 4.2. | Er is een ruimere en ambitieuzere benadering nodig. De door de EU reeds bepaalde doelstellingen voor emissiereductie en energie-efficiëntie en de inwerkingtreding van het ambitieuze akkoord van Parijs van oktober 2016 vergen een krachtiger optreden, vooral omdat de geschiedenis van ontoereikende naleving van eerdere voorstellen aantoont dat er aan gebouwen nog veel te verbeteren valt. |
| --- | --- |

4.2.

Er is een ruimere en ambitieuzere benadering nodig. De door de EU reeds bepaalde doelstellingen voor emissiereductie en energie-efficiëntie en de inwerkingtreding van het ambitieuze akkoord van Parijs van oktober 2016 vergen een krachtiger optreden, vooral omdat de geschiedenis van ontoereikende naleving van eerdere voorstellen aantoont dat er aan gebouwen nog veel te verbeteren valt.

| 4.3. | Het Comité heeft bedenkingen bij de keuze voor beleidsoptie II (zoals geschetst in de effectbeoordeling) als uitgangspunt voor de opname van deze wetswijzigingen. Hoewel beleidsoptie III tot verplichte acties noopt die de optimale kosten fors te boven gaan (een optie waarmee het EESC niet kan instemmen), is het duidelijk dat de aanzienlijk grotere ambitie van optie III — met een 2 à 3 keer grotere invloed op klimaat-, efficiëntie en sociale doelstellingen — waarschijnlijk nodig is om op lange termijn te kunnen voldoen aan de ambitieuze doelstelling van de Overeenkomst van Parijs. De lidstaten moeten zich derhalve in hun nationale plannen richten op de hogere ambities, zoals geschetst in de alternatieve beleidsoptie III (zoals uiteengezet in de begeleidende effectbeoordeling van de Europese Commissie), terwijl ze binnen het wettelijke kader van beleidsoptie II blijven. |
| --- | --- |

4.3.

Het Comité heeft bedenkingen bij de keuze voor beleidsoptie II (zoals geschetst in de effectbeoordeling) als uitgangspunt voor de opname van deze wetswijzigingen. Hoewel beleidsoptie III tot verplichte acties noopt die de optimale kosten fors te boven gaan (een optie waarmee het EESC niet kan instemmen), is het duidelijk dat de aanzienlijk grotere ambitie van optie III — met een 2 à 3 keer grotere invloed op klimaat-, efficiëntie en sociale doelstellingen — waarschijnlijk nodig is om op lange termijn te kunnen voldoen aan de ambitieuze doelstelling van de Overeenkomst van Parijs. De lidstaten moeten zich derhalve in hun nationale plannen richten op de hogere ambities, zoals geschetst in de alternatieve beleidsoptie III (zoals uiteengezet in de begeleidende effectbeoordeling van de Europese Commissie), terwijl ze binnen het wettelijke kader van beleidsoptie II blijven.

| 4.4. | De recente analyse van de strategieën van de lidstaten voor de renovatie van gebouwen is over het algemeen positief (GCO 2016: Synthesis Report on the assessment of Member States' building renovation strategies). Dit gebied valt onder de richtlijn energie-efficiëntie, maar momenteel is er geen consensus over wat „renovatie” is. Het zou een goede zaak zijn als in de richtlijn energieprestaties gebouwen een vereiste wordt opgenomen die voor de sector specifieke doelstellingen en een referentiemethode voor het meten van verbetering voorstelt, met een drempel die steun voor renovatie toestaat. In samenhang met deze doelstellingen zouden er strikte richtsnoeren moeten komen voor het bereiken van een minimaal prestatieniveau voor energie-efficiëntie bij renovatie van openbare en commerciële gebouwen. |
| --- | --- |

4.4.

De recente analyse van de strategieën van de lidstaten voor de renovatie van gebouwen is over het algemeen positief (GCO 2016: Synthesis Report on the assessment of Member States' building renovation strategies). Dit gebied valt onder de richtlijn energie-efficiëntie, maar momenteel is er geen consensus over wat „renovatie” is. Het zou een goede zaak zijn als in de richtlijn energieprestaties gebouwen een vereiste wordt opgenomen die voor de sector specifieke doelstellingen en een referentiemethode voor het meten van verbetering voorstelt, met een drempel die steun voor renovatie toestaat. In samenhang met deze doelstellingen zouden er strikte richtsnoeren moeten komen voor het bereiken van een minimaal prestatieniveau voor energie-efficiëntie bij renovatie van openbare en commerciële gebouwen.

| 4.5. | De richtlijn breidt de vereisten uit voor een nationale databank voor energieprestatiecertificaten. Een publiek toegankelijke databank op EU-niveau, met anonieme nationale gegevens over de nationale renovatiestrategieën zou nuttig zijn en zou gekoppeld kunnen worden aan het e-platform dat wordt voorgesteld in de verordening voor de governance van de energie-unie. In verband hiermee moet de richtlijn de harmonisatie van de berekeningsmethoden duidelijk sturen. De methoden zouden op hun beurt de vergelijkbaarheid van EPC’s naderbij kunnen brengen. |
| --- | --- |

4.5.

De richtlijn breidt de vereisten uit voor een nationale databank voor energieprestatiecertificaten. Een publiek toegankelijke databank op EU-niveau, met anonieme nationale gegevens over de nationale renovatiestrategieën zou nuttig zijn en zou gekoppeld kunnen worden aan het e-platform dat wordt voorgesteld in de verordening voor de governance van de energie-unie. In verband hiermee moet de richtlijn de harmonisatie van de berekeningsmethoden duidelijk sturen. De methoden zouden op hun beurt de vergelijkbaarheid van EPC’s naderbij kunnen brengen.

| 4.6. | Hoewel er geen reden is waarom nationale plannen geen betrekking zouden hebben op dit aspect, bevat de richtlijn geen voorstellen voor nieuwe manieren om particuliere en niet-stedelijke verhuurders van sociale woningen aan te zetten tot investeren in de renovatie van ouder onroerend goed. Als huurders de energierekening rechtstreeks betalen zien verhuurders voor zichzelf vaak geen commerciële waarde om de efficiëntie van gebouwen te verbeteren. De huursector beslaat in sommige landen een groot deel van de woningvoorraad. De energieprestatie van gebouwen heeft een grote invloed op de betaalbaarheid van huisvesting en op energiearmoede; daarom zijn financiële instrumenten voor renovatie essentieel. Vooral gemeenten, verenigingen en eigenaren kunnen een lening krijgen voor ingrijpende verbeteringen van efficiëntie in woningen. Niettemin vormen uitsluitende financierings- en contractvoorwaarden en toegang tot krediet voor velen een belemmering. |
| --- | --- |

4.6.

Hoewel er geen reden is waarom nationale plannen geen betrekking zouden hebben op dit aspect, bevat de richtlijn geen voorstellen voor nieuwe manieren om particuliere en niet-stedelijke verhuurders van sociale woningen aan te zetten tot investeren in de renovatie van ouder onroerend goed. Als huurders de energierekening rechtstreeks betalen zien verhuurders voor zichzelf vaak geen commerciële waarde om de efficiëntie van gebouwen te verbeteren. De huursector beslaat in sommige landen een groot deel van de woningvoorraad. De energieprestatie van gebouwen heeft een grote invloed op de betaalbaarheid van huisvesting en op energiearmoede; daarom zijn financiële instrumenten voor renovatie essentieel. Vooral gemeenten, verenigingen en eigenaren kunnen een lening krijgen voor ingrijpende verbeteringen van efficiëntie in woningen. Niettemin vormen uitsluitende financierings- en contractvoorwaarden en toegang tot krediet voor velen een belemmering.

| 4.7. | Wat de richtlijn zou moeten steunen is de aanmoediging van „groene” hypotheken. Ook is het belangrijk om de combinatie mogelijk te maken van kleinschalige renovatie- en efficiëntieprogramma’s met goede praktijken tot grotere kaders zodat financieringspakketten kunnen worden toegepast. |
| --- | --- |

4.7.

Wat de richtlijn zou moeten steunen is de aanmoediging van „groene” hypotheken. Ook is het belangrijk om de combinatie mogelijk te maken van kleinschalige renovatie- en efficiëntieprogramma’s met goede praktijken tot grotere kaders zodat financieringspakketten kunnen worden toegepast.

| 4.8. | In de strategie voor verwarming en koeling van 2016 (COM(2016) 51 final) ging bijzondere aandacht uit naar de voordelen van renovatie en vervanging van stadsverwarmingssystemen in combinatie met hernieuwbare energie. Stadsverwarming en stedelijke oplossingen worden in het algemeen beschouwd als onderdelen van de infrastructuur van het gebouw en vergen dus specifieke steun om dit in de stedelijke planning weer te geven door een duidelijk standpunt in deze richtlijn. |
| --- | --- |

4.8.

In de strategie voor verwarming en koeling van 2016 (COM(2016) 51 final) ging bijzondere aandacht uit naar de voordelen van renovatie en vervanging van stadsverwarmingssystemen in combinatie met hernieuwbare energie. Stadsverwarming en stedelijke oplossingen worden in het algemeen beschouwd als onderdelen van de infrastructuur van het gebouw en vergen dus specifieke steun om dit in de stedelijke planning weer te geven door een duidelijk standpunt in deze richtlijn.

| 4.9. | Opgemerkt zij dat de klimaat- en energiedoelstellingen verband houden met technologieën voor koolstofarme energie (LCE) en duurzamere gebouwen, die moeten voldoen aan de doelstellingen op het gebied van energie-efficiëntie. Deze zijn in toenemende mate afhankelijk van sleuteltechnologieën in geavanceerde materialen (non-ferrometalen, staal, glas, kunststoffen enz.) en zonder innovatie zal het onmogelijk zijn om de energieprestaties van gebouwen te vergroten. Ongeveer 5 % van de tegenwoordig geproduceerde geavanceerde materialen worden gebruikt voor koolstofarme energietechnologieën en duurzamere gebouwen; deze markten ontwikkelen zich snel. |
| --- | --- |

4.9.

Opgemerkt zij dat de klimaat- en energiedoelstellingen verband houden met technologieën voor koolstofarme energie (LCE) en duurzamere gebouwen, die moeten voldoen aan de doelstellingen op het gebied van energie-efficiëntie. Deze zijn in toenemende mate afhankelijk van sleuteltechnologieën in geavanceerde materialen (non-ferrometalen, staal, glas, kunststoffen enz.) en zonder innovatie zal het onmogelijk zijn om de energieprestaties van gebouwen te vergroten. Ongeveer 5 % van de tegenwoordig geproduceerde geavanceerde materialen worden gebruikt voor koolstofarme energietechnologieën en duurzamere gebouwen; deze markten ontwikkelen zich snel.

| 4.10. | De EU raakt haar leidende positie in LCE-technologieën kwijt en beschikt momenteel over minder dan 15 % van de banen in de sector (ongeveer 1,1 miljoen directe en indirecte arbeidsplaatsen). Wat betreft de vereiste geavanceerde materialen voor deze technologieën heeft de EU ook te kampen met toenemende mondiale concurrentie; zonder deugdelijk beleid voor stimulering van technologie en de vraag vanuit de markt zullen innovatie en productie steeds meer uit de EU wegtrekken. De scholing voor de voor deze zeer gespecialiseerde sectoren vereiste nieuwe vaardigheden mag evenmin over het hoofd worden gezien. |
| --- | --- |

4.10.

De EU raakt haar leidende positie in LCE-technologieën kwijt en beschikt momenteel over minder dan 15 % van de banen in de sector (ongeveer 1,1 miljoen directe en indirecte arbeidsplaatsen). Wat betreft de vereiste geavanceerde materialen voor deze technologieën heeft de EU ook te kampen met toenemende mondiale concurrentie; zonder deugdelijk beleid voor stimulering van technologie en de vraag vanuit de markt zullen innovatie en productie steeds meer uit de EU wegtrekken. De scholing voor de voor deze zeer gespecialiseerde sectoren vereiste nieuwe vaardigheden mag evenmin over het hoofd worden gezien.

| 4.11. | Het EESC steunt de ontwikkeling van elektromobiliteit voor een bredere aanpak om de economie koolstofvrij te maken maar vraagt zich af of het zo gedetailleerd moet en wat de gevolgen van zulke maatregelen zijn voor betaalbare woningen en ondernemingen en voor de keuzevrijheid van overheden om elektromobiliteit gestalte te geven. Een ander belangrijk en complementair gebied, energieopslag, wordt, hoewel in de toelichting vermeld, niet in de richtlijn uitgewerkt, ook al is het waarschijnlijk een zich snel ontwikkelende en betaalbare technologie. |
| --- | --- |

4.11.

Het EESC steunt de ontwikkeling van elektromobiliteit voor een bredere aanpak om de economie koolstofvrij te maken maar vraagt zich af of het zo gedetailleerd moet en wat de gevolgen van zulke maatregelen zijn voor betaalbare woningen en ondernemingen en voor de keuzevrijheid van overheden om elektromobiliteit gestalte te geven. Een ander belangrijk en complementair gebied, energieopslag, wordt, hoewel in de toelichting vermeld, niet in de richtlijn uitgewerkt, ook al is het waarschijnlijk een zich snel ontwikkelende en betaalbare technologie.

| 4.12. | Evenzo biedt groei van de decentrale productie van hernieuwbare energie kansen voor de integratie van efficiëntiemaatregelen voor niet op het gasnet aangesloten gebouwen en de overstap naar hernieuwbare energie voor verwarming en koeling. Dit aspect zou specifiek moeten worden bevorderd. |
| --- | --- |

4.12.

Evenzo biedt groei van de decentrale productie van hernieuwbare energie kansen voor de integratie van efficiëntiemaatregelen voor niet op het gasnet aangesloten gebouwen en de overstap naar hernieuwbare energie voor verwarming en koeling. Dit aspect zou specifiek moeten worden bevorderd.

| 4.13. | De wijzigingen voor een ruimer streven naar slimme gebouwen (publieke, commerciële en particuliere) zijn relatief bescheiden en moeten specifieker en uitgebreider worden. |
| --- | --- |

4.13.

De wijzigingen voor een ruimer streven naar slimme gebouwen (publieke, commerciële en particuliere) zijn relatief bescheiden en moeten specifieker en uitgebreider worden.

| 4.14. | Het voorstel voor een „slimheidsindicator” voor het meten van de capaciteit van een gebouw om gebruik te maken van ICT en elektronische systemen voor optimale werking en interactie met het elektriciteitsnet vereist nadere uitwerking, maar het beginsel wordt toegejuicht. Doel is te komen tot een transparante, zinvolle indicator die waarde toevoegt aan het EPC, maar zonder dat dit leidt tot het verzamelen van onnodige gegevens of het maken van overbodige analyses. Een dergelijke indicator moet niet alleen het vermogen van de gebruikers van een gebouw weergeven om de energie-efficiëntie te beoordelen, maar ook om hun eigen productie en het verbruik van hernieuwbare energie te beheersen en mogelijk te maken en hun energierekening te laten dalen. |
| --- | --- |

4.14.

Het voorstel voor een „slimheidsindicator” voor het meten van de capaciteit van een gebouw om gebruik te maken van ICT en elektronische systemen voor optimale werking en interactie met het elektriciteitsnet vereist nadere uitwerking, maar het beginsel wordt toegejuicht. Doel is te komen tot een transparante, zinvolle indicator die waarde toevoegt aan het EPC, maar zonder dat dit leidt tot het verzamelen van onnodige gegevens of het maken van overbodige analyses. Een dergelijke indicator moet niet alleen het vermogen van de gebruikers van een gebouw weergeven om de energie-efficiëntie te beoordelen, maar ook om hun eigen productie en het verbruik van hernieuwbare energie te beheersen en mogelijk te maken en hun energierekening te laten dalen.

| 4.15. | Energiearmoede wordt gezien als een probleem dat moet worden aangepakt met mijlpalen die de vooruitgang vaststellen in het koolstofarm maken van de gebouwenvoorraad. Er is in de richtlijn echter geen ondersteunend beleidskader voor de ontwikkeling van een kosteneffectieve aanpak om energiearmoede zelf aan te pakken, waarvan energie-inefficiënte woningen één van de oorzaken is. Volgens het EESC kan dit onder de werkingssfeer van deze richtlijn vallen; het stelt een nieuwe reeks amendementen over dit onderwerp voor met betrekking tot de relevante artikelen van de richtlijn uit 2012. Dit zou aansluiten op de eisen in de voorgestelde verordening inzake de governance van de energie-unie, volgens welke lidstaten beleidsmaatregelen en acties moeten beoordelen en formuleren voor de aanpak van energiearmoede. |
| --- | --- |

4.15.

Energiearmoede wordt gezien als een probleem dat moet worden aangepakt met mijlpalen die de vooruitgang vaststellen in het koolstofarm maken van de gebouwenvoorraad. Er is in de richtlijn echter geen ondersteunend beleidskader voor de ontwikkeling van een kosteneffectieve aanpak om energiearmoede zelf aan te pakken, waarvan energie-inefficiënte woningen één van de oorzaken is. Volgens het EESC kan dit onder de werkingssfeer van deze richtlijn vallen; het stelt een nieuwe reeks amendementen over dit onderwerp voor met betrekking tot de relevante artikelen van de richtlijn uit 2012. Dit zou aansluiten op de eisen in de voorgestelde verordening inzake de governance van de energie-unie, volgens welke lidstaten beleidsmaatregelen en acties moeten beoordelen en formuleren voor de aanpak van energiearmoede.

| 4.16. | Daarom beveelt het EESC aan dat de richtlijn criteria moet bevatten voor opname in een definitie voor energiearmoede die als ijkpunt geldt; ook de richtlijn zou een dergelijke definitie moeten bevatten. Deze zou niet bindend zijn voor de lidstaten voor interne doeleinden, maar zou criteria bevatten voor de rapportage door nationale energie- en klimaatplannen. Zo’n definitie stelde bepaalde landen in staat om de eventuele voortgang te beoordelen in de aanpak van energiearmoede, al beseft het EESC dat het probleem vele aspecten kent die een rangorde van specifieke nationale factoren vergen. |
| --- | --- |

4.16.

Daarom beveelt het EESC aan dat de richtlijn criteria moet bevatten voor opname in een definitie voor energiearmoede die als ijkpunt geldt; ook de richtlijn zou een dergelijke definitie moeten bevatten. Deze zou niet bindend zijn voor de lidstaten voor interne doeleinden, maar zou criteria bevatten voor de rapportage door nationale energie- en klimaatplannen. Zo’n definitie stelde bepaalde landen in staat om de eventuele voortgang te beoordelen in de aanpak van energiearmoede, al beseft het EESC dat het probleem vele aspecten kent die een rangorde van specifieke nationale factoren vergen.

| 4.17. | Daarom dringt het EESC bij de lidstaten aan op een volledig gecoördineerde aanpak van energiearmoede, inclusief inzicht in de rol en doeltreffendheid, niet alleen van energie-efficiënte gebouwen, maar ook van financiële interventies (onder meer sociale tarieven en methoden om armoede te beperken), advies voor consumenten over de leverancier en tariefkeuze en informatie over eenvoudige energiebesparende maatregelen. Voor maximale efficiëntie en doeltreffendheid is het van essentieel belang dat advies wordt verstrekt en maatregelen worden gecoördineerd via een onafhankelijke, op de consument gerichte „one-stop-shop” of agentschap. |
| --- | --- |

4.17.

Daarom dringt het EESC bij de lidstaten aan op een volledig gecoördineerde aanpak van energiearmoede, inclusief inzicht in de rol en doeltreffendheid, niet alleen van energie-efficiënte gebouwen, maar ook van financiële interventies (onder meer sociale tarieven en methoden om armoede te beperken), advies voor consumenten over de leverancier en tariefkeuze en informatie over eenvoudige energiebesparende maatregelen. Voor maximale efficiëntie en doeltreffendheid is het van essentieel belang dat advies wordt verstrekt en maatregelen worden gecoördineerd via een onafhankelijke, op de consument gerichte „one-stop-shop” of agentschap.

| 4.18. | Uit diverse onafhankelijke onderzoeken en verslagen van de Commissie blijken de variabele snelheid en doeltreffendheid waarmee lidstaten de voorschriften van de richtlijn energieprestaties van gebouwen uitvoeren. Hiertoe behoort onder meer het volgende:






  — | Problemen met omzetting en interpretatie, die de Commissie door middel van handhavingsmechanismen blijft volgen. Diverse lidstaten dringen aan op ruimere erkenning van de centrale rol van energie-efficiëntie van gebouwen in verband met de energie- en klimaatdoelen en op engagement voor de nationale renovatiestrategieën. Het EESC roept DG ENER op waakzaam te blijven in het toezicht op de uitvoering en snel te blijven handelen in geval van inbreukprocedures. |
| --- | --- | --- |

4.18.

Uit diverse onafhankelijke onderzoeken en verslagen van de Commissie blijken de variabele snelheid en doeltreffendheid waarmee lidstaten de voorschriften van de richtlijn energieprestaties van gebouwen uitvoeren. Hiertoe behoort onder meer het volgende:

—

Problemen met omzetting en interpretatie, die de Commissie door middel van handhavingsmechanismen blijft volgen. Diverse lidstaten dringen aan op ruimere erkenning van de centrale rol van energie-efficiëntie van gebouwen in verband met de energie- en klimaatdoelen en op engagement voor de nationale renovatiestrategieën. Het EESC roept DG ENER op waakzaam te blijven in het toezicht op de uitvoering en snel te blijven handelen in geval van inbreukprocedures.

| — | De kwaliteit en vergelijkbaarheid van energieprestatiecertificaten (EPC’s). Specifieke harmonisatie van de EU-eisen voor gekwalificeerde deskundigen en certificeerders en de opname van kwaliteitscontroles voor EPC’s zouden welkom zijn. Ook de ontwikkeling van EPC’s met technische informatie en aanbevelingen voor verbetering zou positief zijn. |
| --- | --- |

—

De kwaliteit en vergelijkbaarheid van energieprestatiecertificaten (EPC’s). Specifieke harmonisatie van de EU-eisen voor gekwalificeerde deskundigen en certificeerders en de opname van kwaliteitscontroles voor EPC’s zouden welkom zijn. Ook de ontwikkeling van EPC’s met technische informatie en aanbevelingen voor verbetering zou positief zijn.

| — | Het EESC stelt vast dat de richtlijn financiële stimulansen aan EPC’s verbindt, die pas achteraf betaald worden, omdat betaling afhankelijk is van de vergelijking van de situatie „voor” en „na” de EPC’s. Dit komt de energie-efficiëntie niet ten goede, omdat renovaties afhankelijk van subsidies niet zullen plaatsvinden, tenzij de eigenaar er zeker van is dat hij vóór renovatie de subsidie ontvangt. |
| --- | --- |

—

Het EESC stelt vast dat de richtlijn financiële stimulansen aan EPC’s verbindt, die pas achteraf betaald worden, omdat betaling afhankelijk is van de vergelijking van de situatie „voor” en „na” de EPC’s. Dit komt de energie-efficiëntie niet ten goede, omdat renovaties afhankelijk van subsidies niet zullen plaatsvinden, tenzij de eigenaar er zeker van is dat hij vóór renovatie de subsidie ontvangt.

| — | Het gebruik van de Europese structuur- en investeringsfondsen, en in het bijzonder de fondsen voor het cohesiebeleid. In het kader van het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling zal een minimaal financieringspercentage worden gericht op de overgang naar een koolstofarme economie in alle sectoren, maar de toepassing van al deze fondsen voor de energie-efficiëntie van gebouwen loopt tussen de lidstaten sterk uiteen. Er bestaan duidelijke richtsnoeren voor de interpretatie, maar het gebruik van zulke financiering moet verder worden aangemoedigd. |
| --- | --- |

—

Het gebruik van de Europese structuur- en investeringsfondsen, en in het bijzonder de fondsen voor het cohesiebeleid. In het kader van het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling zal een minimaal financieringspercentage worden gericht op de overgang naar een koolstofarme economie in alle sectoren, maar de toepassing van al deze fondsen voor de energie-efficiëntie van gebouwen loopt tussen de lidstaten sterk uiteen. Er bestaan duidelijke richtsnoeren voor de interpretatie, maar het gebruik van zulke financiering moet verder worden aangemoedigd.

| — | Steun voor relevante technische opleiding in gebouwenrenovatie, met name onder het mkb, die meer dan 90 % van de Europese bouwondernemingen uitmaken. |
| --- | --- |

—

Steun voor relevante technische opleiding in gebouwenrenovatie, met name onder het mkb, die meer dan 90 % van de Europese bouwondernemingen uitmaken.

| 4.19. | De Commissie merkt op dat in de programmeringsperiode 2014-2020 de Europese structuur- en investeringsfondsen (ESI-fondsen), en met name de fondsen van het cohesiebeleid naar verwachting een belangrijke rol zullen spelen in verband met de renovatie en bouw van gebouwen. Momenteel zijn er heel wat obstakels te overwinnen, met name: beperkte toegang tot financiële middelen, hoge aanloopkosten, relatief lange terugverdienperioden, sterker gevoeld kredietrisico in verband met investeringen in duurzame energie en concurrerende prioriteiten voor eigenaren van onroerend goed enz. (Europese Commissie: Technical guidance — Financing the energy renovation of buildings with Cohesion Policy funding). Het initiatief „Slimme financiering voor slimme gebouwen” is een stap in de goede richting om sommige van deze problemen op te lossen; er bestaat ruimte om voort te bouwen op de ambities van het plan-Juncker om meer investeringen op dit gebied aan te boren. |
| --- | --- |

4.19.

De Commissie merkt op dat in de programmeringsperiode 2014-2020 de Europese structuur- en investeringsfondsen (ESI-fondsen), en met name de fondsen van het cohesiebeleid naar verwachting een belangrijke rol zullen spelen in verband met de renovatie en bouw van gebouwen. Momenteel zijn er heel wat obstakels te overwinnen, met name: beperkte toegang tot financiële middelen, hoge aanloopkosten, relatief lange terugverdienperioden, sterker gevoeld kredietrisico in verband met investeringen in duurzame energie en concurrerende prioriteiten voor eigenaren van onroerend goed enz. (Europese Commissie: Technical guidance — Financing the energy renovation of buildings with Cohesion Policy funding). Het initiatief „Slimme financiering voor slimme gebouwen” is een stap in de goede richting om sommige van deze problemen op te lossen; er bestaat ruimte om voort te bouwen op de ambities van het plan-Juncker om meer investeringen op dit gebied aan te boren.

| 4.20. | Daarom is de vaststelling van de juiste prioriteiten en verantwoordelijkheden voor lokale overheden cruciaal om ervoor te zorgen dat de beschikbare middelen van het programma optimaal gebruikt worden om de door lidstaten bepaalde minimumeisen (bijv. eisen voor energieprestaties, energieaudits enz.) te overtreffen. Het niveau van de verstrekte financiering en het ambitieniveau dienen gelijk op te gaan. |
| --- | --- |

4.20.

Daarom is de vaststelling van de juiste prioriteiten en verantwoordelijkheden voor lokale overheden cruciaal om ervoor te zorgen dat de beschikbare middelen van het programma optimaal gebruikt worden om de door lidstaten bepaalde minimumeisen (bijv. eisen voor energieprestaties, energieaudits enz.) te overtreffen. Het niveau van de verstrekte financiering en het ambitieniveau dienen gelijk op te gaan.

| 4.21. | Het EESC wijst in dit verband met name op het potentieel van het Burgemeestersconvenant. Nu met meer dan 7 000 deelnemende gemeenten zeggen de ondertekenaars toe de nodige maatregelen te treffen op het gebied van energie-efficiëntie en hernieuwbare energie, door het vaststellen van „actieplannen voor duurzame energie” (SEAP’s). De inzet van steden, waar zich het merendeel van de gebouwde omgeving bevindt, is een lokaal initiatief met een mondiale impact. |
| --- | --- |

4.21.

Het EESC wijst in dit verband met name op het potentieel van het Burgemeestersconvenant. Nu met meer dan 7 000 deelnemende gemeenten zeggen de ondertekenaars toe de nodige maatregelen te treffen op het gebied van energie-efficiëntie en hernieuwbare energie, door het vaststellen van „actieplannen voor duurzame energie” (SEAP’s). De inzet van steden, waar zich het merendeel van de gebouwde omgeving bevindt, is een lokaal initiatief met een mondiale impact.

| 4.22. | De strekking van de richtlijn is in brede kring instemmend onthaald door de meeste stakeholders in de bouwsector en door vertegenwoordigers van eigenaren en huurders, ongeacht of het om commerciële gebouwen of woningen gaat. Desondanks zullen een geest van samenwerking, dialoog en positieve inzet geboden zijn om de reeds geboekte vooruitgang in energie-efficiëntie voort te zetten. |
| --- | --- |

4.22.

De strekking van de richtlijn is in brede kring instemmend onthaald door de meeste stakeholders in de bouwsector en door vertegenwoordigers van eigenaren en huurders, ongeacht of het om commerciële gebouwen of woningen gaat. Desondanks zullen een geest van samenwerking, dialoog en positieve inzet geboden zijn om de reeds geboekte vooruitgang in energie-efficiëntie voort te zetten.

Brussel, 26 april 2017.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Georges DASSIS

---

(1)  PB C 341 van 21.11.2013, blz. 21, PB C 424 van 26.11.2014, blz. 64, PB C 82 van 3.3.2016, blz. 22, PB C 34 van 2.2.2017, blz. 78.

1

---

| 28.7.2017 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 246/55 |
| --- | --- | --- | --- |

28.7.2017

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 246/55

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad ter bevordering van het gebruik van energie uit hernieuwbare bronnen (herschikking)

(COM(2016) 767 final — 2016/0382 (COD))

(2017/C 246/09)

| Rapporteur: | Lutz RIBBE |
| --- | --- |
| Corapporteur: | Stefan BACK |

Rapporteur:

Lutz RIBBE

Corapporteur:

Stefan BACK

| Raadpleging | Europees Parlement, 1.3.2017
  Europese Raad, 6.3.2017 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 194 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij |
| Goedkeuring door de afdeling | 11.4.2017 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 26.4.2017 |
| Zitting nr. | 525 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 108/1/2 |

Raadpleging

Europees Parlement, 1.3.2017

Europese Raad, 6.3.2017

Rechtsgrondslag

Artikel 194 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij

Goedkeuring door de afdeling

11.4.2017

Goedkeuring door de voltallige vergadering

26.4.2017

Zitting nr.

525

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

108/1/2

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) is ingenomen met het voorstel voor een herschikte richtlijn ter bevordering van hernieuwbare energie. De ontwikkeling van hernieuwbare energiebronnen (HEB) is in samenhang met de andere voorstellen uit het zgn. winterpakket van cruciaal belang voor het bereiken van de doelen van de Europese energie-unie, de klimaatbeschermingsdoelen van de EU en het doel om opnieuw wereldleider op het gebied van hernieuwbare energiebronnen te worden. In 2030 zouden hernieuwbare energiebronnen een aandeel van 27 % in het eindenergieverbruik moeten hebben. |
| --- | --- |

1.1.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) is ingenomen met het voorstel voor een herschikte richtlijn ter bevordering van hernieuwbare energie. De ontwikkeling van hernieuwbare energiebronnen (HEB) is in samenhang met de andere voorstellen uit het zgn. winterpakket van cruciaal belang voor het bereiken van de doelen van de Europese energie-unie, de klimaatbeschermingsdoelen van de EU en het doel om opnieuw wereldleider op het gebied van hernieuwbare energiebronnen te worden. In 2030 zouden hernieuwbare energiebronnen een aandeel van 27 % in het eindenergieverbruik moeten hebben.

| 1.2. | Waar het gaat om de verwezenlijking van de klimaatbeschermingdoelen en het streven om minder afhankelijk te worden van invoer, zegt een percentage van 27 % niet alles. De 27 %-doelstelling moet in verband worden gezien met andere maatregelen om de CO2-uitstoot te verlagen (zoals verbetering van de energie-efficiëntie) en zou daarom inderdaad voldoende kunnen zijn, met name wanneer de regelingen op het gebied van governance de lidstaten er daadwerkelijk toe zouden brengen om indien nodig verdere maatregelen te treffen. Ziet men de doelstelling in het licht van het streven om op het vlak van hernieuwbare energie een leidende rol in de wereld te spelen, en bedenkt men dat HEB, als de richtlijn niet wordt herzien, in 2030 volgens de Commissie al een aandeel in het eindenergieverbruik van 24,7 % zullen hebben, dan is het voor discussie vatbaar of de doelstelling wel ambitieus genoeg is. |
| --- | --- |

1.2.

Waar het gaat om de verwezenlijking van de klimaatbeschermingdoelen en het streven om minder afhankelijk te worden van invoer, zegt een percentage van 27 % niet alles. De 27 %-doelstelling moet in verband worden gezien met andere maatregelen om de CO2-uitstoot te verlagen (zoals verbetering van de energie-efficiëntie) en zou daarom inderdaad voldoende kunnen zijn, met name wanneer de regelingen op het gebied van governance de lidstaten er daadwerkelijk toe zouden brengen om indien nodig verdere maatregelen te treffen. Ziet men de doelstelling in het licht van het streven om op het vlak van hernieuwbare energie een leidende rol in de wereld te spelen, en bedenkt men dat HEB, als de richtlijn niet wordt herzien, in 2030 volgens de Commissie al een aandeel in het eindenergieverbruik van 24,7 % zullen hebben, dan is het voor discussie vatbaar of de doelstelling wel ambitieus genoeg is.

| 1.3. | Het EESC neemt nota van de plannings- en toezichtsregelingen in het kader van het voorgestelde governancesysteem voor de energie-unie, maar betreurt het ontbreken van bindende nationale streefcijfers. |
| --- | --- |

1.3.

Het EESC neemt nota van de plannings- en toezichtsregelingen in het kader van het voorgestelde governancesysteem voor de energie-unie, maar betreurt het ontbreken van bindende nationale streefcijfers.

| 1.4. | Het EESC is het in principe eens met de doelstelling dat hernieuwbare energiebronnen marktgericht moeten zijn. Onbeperkte subsidiëring — of het nu gaat om fossiele, hernieuwbare of kernenergie — is om verschillende redenen geen optie. |
| --- | --- |

1.4.

Het EESC is het in principe eens met de doelstelling dat hernieuwbare energiebronnen marktgericht moeten zijn. Onbeperkte subsidiëring — of het nu gaat om fossiele, hernieuwbare of kernenergie — is om verschillende redenen geen optie.

| 1.5. | De invoering van hernieuwbare energiebronnen op de elektriciteitsmarkten heeft alleen kans van slagen als er een gelijk speelveld voor alle energiedragers wordt gecreëerd. Dat hernieuwbare energie nog steeds door de staat moet worden gesteund, komt voor een groot deel doordat de conventionele stroomopwekking in hoge mate gesubsidieerd wordt. Het is dan ook dringend zaak om aan de thans bestaande marktverstoringen ten nadele van hernieuwbare energiebronnen een einde te maken, bijvoorbeeld via een combinatie van energiebelasting en een emissiehandelssysteem dat alle externe kosten dekt (zie het EESC-advies „Wijziging van de richtlijn betreffende de energieprestatie van gebouwen” — nog niet bekendgemaakt in het Publicatieblad). Het EESC benadrukt dat extra kosten voor consumenten en bedrijven hierbij tot een minimum moeten en kunnen worden beperkt. |
| --- | --- |

1.5.

De invoering van hernieuwbare energiebronnen op de elektriciteitsmarkten heeft alleen kans van slagen als er een gelijk speelveld voor alle energiedragers wordt gecreëerd. Dat hernieuwbare energie nog steeds door de staat moet worden gesteund, komt voor een groot deel doordat de conventionele stroomopwekking in hoge mate gesubsidieerd wordt. Het is dan ook dringend zaak om aan de thans bestaande marktverstoringen ten nadele van hernieuwbare energiebronnen een einde te maken, bijvoorbeeld via een combinatie van energiebelasting en een emissiehandelssysteem dat alle externe kosten dekt (zie het EESC-advies „Wijziging van de richtlijn betreffende de energieprestatie van gebouwen” — nog niet bekendgemaakt in het Publicatieblad). Het EESC benadrukt dat extra kosten voor consumenten en bedrijven hierbij tot een minimum moeten en kunnen worden beperkt.

| 1.6. | Het nieuwe energiebeleid moet zich richten op de drie D’s: decentralisatie, digitalisering en democratisering. Hernieuwbare energiebronnen vereisen ook dat er werk wordt gemaakt van een nieuwe marktopzet die aansluit op de decentrale structuur van de opwekking van elektriciteit uit hernieuwbare bronnen. |
| --- | --- |

1.6.

Het nieuwe energiebeleid moet zich richten op de drie D’s: decentralisatie, digitalisering en democratisering. Hernieuwbare energiebronnen vereisen ook dat er werk wordt gemaakt van een nieuwe marktopzet die aansluit op de decentrale structuur van de opwekking van elektriciteit uit hernieuwbare bronnen.

| 1.7. | Het EESC steunt de door de Commissie voorgestelde ontwikkeling van decentrale en slimme marktstructuren, maar zou graag zien dat het plan van de Commissie om de consument en de burger in het Europese energiebeleid centraal te stellen, veel efficiënter wordt omgezet. De ontwikkeling van nieuwe, slimme marktstructuren zou het „revolutionaire” potentieel dat volgens de Commissie door de energietransitie wordt geboden, kunnen ontsluiten op een manier die de maatschappelijke en regionale voordelen maximaliseert. |
| --- | --- |

1.7.

Het EESC steunt de door de Commissie voorgestelde ontwikkeling van decentrale en slimme marktstructuren, maar zou graag zien dat het plan van de Commissie om de consument en de burger in het Europese energiebeleid centraal te stellen, veel efficiënter wordt omgezet. De ontwikkeling van nieuwe, slimme marktstructuren zou het „revolutionaire” potentieel dat volgens de Commissie door de energietransitie wordt geboden, kunnen ontsluiten op een manier die de maatschappelijke en regionale voordelen maximaliseert.

| 1.8. | Het EESC juicht het toe dat de prosument erkend wordt als een belangrijke speler in de nieuwe energiemarkt. Dit is een stap in de richting van energiedemocratie doordat grote en kleine consumenten alsook de burgers meer invloed krijgen. De mogelijkheden die hun in dit voorstel worden geboden, komen neer op enige vooruitgang ten opzichte van de huidige situatie, maar zijn zeker niet voldoende, bijvoorbeeld als het gaat om een afdwingbaar recht op toegang tot en het gebruik van openbare netwerken voor nutsvoorzieningen/stroomnetten. Daarom kan het voorstel slechts gezien worden als een eerste stap op de lange weg naar benutting van het echte sociale, economische en regionale potentieel van op de prosument georiënteerde markten. |
| --- | --- |

1.8.

Het EESC juicht het toe dat de prosument erkend wordt als een belangrijke speler in de nieuwe energiemarkt. Dit is een stap in de richting van energiedemocratie doordat grote en kleine consumenten alsook de burgers meer invloed krijgen. De mogelijkheden die hun in dit voorstel worden geboden, komen neer op enige vooruitgang ten opzichte van de huidige situatie, maar zijn zeker niet voldoende, bijvoorbeeld als het gaat om een afdwingbaar recht op toegang tot en het gebruik van openbare netwerken voor nutsvoorzieningen/stroomnetten. Daarom kan het voorstel slechts gezien worden als een eerste stap op de lange weg naar benutting van het echte sociale, economische en regionale potentieel van op de prosument georiënteerde markten.

| 1.9. | Het EESC onderstreept het belang van een snelle en efficiënte implementatie van slimme stroomnetten als een middel om een stabiele en veilige levering te garanderen, om sectoren te koppelen door middel van integratie van elektriciteit-naar-warmte, elektriciteit-naar-gas en elektrische voertuigen in het net en ook op microniveau, waardoor soepele „peer-to-peer”-handel mogelijk wordt en prosumenten in staat zijn om volledig en op gelijke voet deel te nemen aan de elektriciteitsmarkt. |
| --- | --- |

1.9.

Het EESC onderstreept het belang van een snelle en efficiënte implementatie van slimme stroomnetten als een middel om een stabiele en veilige levering te garanderen, om sectoren te koppelen door middel van integratie van elektriciteit-naar-warmte, elektriciteit-naar-gas en elektrische voertuigen in het net en ook op microniveau, waardoor soepele „peer-to-peer”-handel mogelijk wordt en prosumenten in staat zijn om volledig en op gelijke voet deel te nemen aan de elektriciteitsmarkt.

| 1.10. | Met de digitalisering wordt het voor prosumenten in principe mogelijk om niet alleen deel te nemen aan de opwekking van elektriciteit uit hernieuwbare bronnen, maar ook aan het verhandelen ervan. Het EESC beveelt dan ook uitdrukkelijk aan om een positief recht te formuleren om dit te mogen doen. |
| --- | --- |

1.10.

Met de digitalisering wordt het voor prosumenten in principe mogelijk om niet alleen deel te nemen aan de opwekking van elektriciteit uit hernieuwbare bronnen, maar ook aan het verhandelen ervan. Het EESC beveelt dan ook uitdrukkelijk aan om een positief recht te formuleren om dit te mogen doen.

| 1.11. | In de considerans wordt het potentieel van hernieuwbare energiebronnen, o.a. ook biobrandstoffen (incl. alternatieve brandstoffen) voor de regionale economie wel genoemd, maar in de wetgevingstekst zelf komt het niet ter sprake. Het ontbreekt in dit verband aan een strategie om hernieuwbare energiebronnen te koppelen aan regionale economische ontwikkeling. Evenmin wordt erkend dat steden, gemeenten en regio’s alsmede kleine en middelgrote ondernemingen van groot belang zijn als drijvende kracht achter de omschakeling op hernieuwbare energiebronnen. |
| --- | --- |

1.11.

In de considerans wordt het potentieel van hernieuwbare energiebronnen, o.a. ook biobrandstoffen (incl. alternatieve brandstoffen) voor de regionale economie wel genoemd, maar in de wetgevingstekst zelf komt het niet ter sprake. Het ontbreekt in dit verband aan een strategie om hernieuwbare energiebronnen te koppelen aan regionale economische ontwikkeling. Evenmin wordt erkend dat steden, gemeenten en regio’s alsmede kleine en middelgrote ondernemingen van groot belang zijn als drijvende kracht achter de omschakeling op hernieuwbare energiebronnen.

| 1.12. | De mogelijk geworden koppeling tussen nieuw energiebeleid en regionale ontwikkeling is niet alleen voor de regionale economie belangrijk. Deelname van lokale stakeholders aan decentrale energieprojecten is ook van belang om er maatschappelijk draagvlak voor te creëren: de vraag of een windpark in handen is van een internationaal private equityfonds of van lokale belanghebbenden mag dan geen verschil maken voor de bescherming van het klimaat of de energiezekerheid, maar is voor het draagvlak voor het windpark zeker belangrijk. |
| --- | --- |

1.12.

De mogelijk geworden koppeling tussen nieuw energiebeleid en regionale ontwikkeling is niet alleen voor de regionale economie belangrijk. Deelname van lokale stakeholders aan decentrale energieprojecten is ook van belang om er maatschappelijk draagvlak voor te creëren: de vraag of een windpark in handen is van een internationaal private equityfonds of van lokale belanghebbenden mag dan geen verschil maken voor de bescherming van het klimaat of de energiezekerheid, maar is voor het draagvlak voor het windpark zeker belangrijk.

| 1.13. | Energiearmoede is een sociaal probleem dat door middel van sociaal beleid moet worden aangepakt. Het EESC wijst hierbij wel op het tot dusverre niet-benutte potentieel van een combinatie van elektriciteitsopwekking uit hernieuwbare bronnen, energiebesparing, lastenverschuiving en prosumptie om dit probleem aan te pakken. Hiervoor is nodig dat er oplossingen worden gevonden om de initiële investeringen te financieren, bijvoorbeeld door sociale fondsen of investeringsfaciliteiten, en dat de barrières voor de toegang tot kapitaal worden overwonnen door een systematische politieke benadering. Alle EU-burgers en consumenten moeten de mogelijkheid krijgen om prosument te worden. |
| --- | --- |

1.13.

Energiearmoede is een sociaal probleem dat door middel van sociaal beleid moet worden aangepakt. Het EESC wijst hierbij wel op het tot dusverre niet-benutte potentieel van een combinatie van elektriciteitsopwekking uit hernieuwbare bronnen, energiebesparing, lastenverschuiving en prosumptie om dit probleem aan te pakken. Hiervoor is nodig dat er oplossingen worden gevonden om de initiële investeringen te financieren, bijvoorbeeld door sociale fondsen of investeringsfaciliteiten, en dat de barrières voor de toegang tot kapitaal worden overwonnen door een systematische politieke benadering. Alle EU-burgers en consumenten moeten de mogelijkheid krijgen om prosument te worden.

| 1.14. | In de titel van het richtlijnvoorstel is sprake van de „bevordering” van hernieuwbare energiebronnen, maar in de tekst zelf worden geen specifieke steuninstrumenten beschreven. Duidelijke regels op dit gebied zijn evenwel onmisbaar om investeringszekerheid te scheppen. Daarom moet er voor energiegemeenschappen en prosumenten een specifieke, duidelijke en nauwkeurig vastgelegde steunregeling komen. Het EESC zou graag zien dat de huidige uitvoeringsregels voor staatssteun herzien worden om maximale rechtszekerheid voor het aantrekken van investeringen te waarborgen. |
| --- | --- |

1.14.

In de titel van het richtlijnvoorstel is sprake van de „bevordering” van hernieuwbare energiebronnen, maar in de tekst zelf worden geen specifieke steuninstrumenten beschreven. Duidelijke regels op dit gebied zijn evenwel onmisbaar om investeringszekerheid te scheppen. Daarom moet er voor energiegemeenschappen en prosumenten een specifieke, duidelijke en nauwkeurig vastgelegde steunregeling komen. Het EESC zou graag zien dat de huidige uitvoeringsregels voor staatssteun herzien worden om maximale rechtszekerheid voor het aantrekken van investeringen te waarborgen.

| 1.15. | Het EESC is het ermee eens dat beoogd wordt om duurzame biogene energiedragers en alternatieve brandstoffen te bevorderen, maar vindt het jammer dat de desbetreffende bepalingen in het voorstel niet altijd flexibel genoeg zijn om het gebruik van grondstoffen en residuen te kunnen aanpassen aan de plaatselijke omstandigheden. Wanneer er van niet-duurzame biobrandstoffen wordt afgestapt, moet worden voorkomen dat er verzonken kosten („sunken assets”) ontstaan. |
| --- | --- |

1.15.

Het EESC is het ermee eens dat beoogd wordt om duurzame biogene energiedragers en alternatieve brandstoffen te bevorderen, maar vindt het jammer dat de desbetreffende bepalingen in het voorstel niet altijd flexibel genoeg zijn om het gebruik van grondstoffen en residuen te kunnen aanpassen aan de plaatselijke omstandigheden. Wanneer er van niet-duurzame biobrandstoffen wordt afgestapt, moet worden voorkomen dat er verzonken kosten („sunken assets”) ontstaan.

2.   Algemene opmerkingen over de bevordering van hernieuwbare energie

| 2.1. | Volgens het EESC kan hernieuwbare energie voor de Europese Unie vier wezenlijke voordelen opleveren. De Commissie gaat in haar richtlijnvoorstel eigenlijk maar op twee van deze voordelen in, en soms dan ook nog eens te weinig concreet. |
| --- | --- |

2.1.

Volgens het EESC kan hernieuwbare energie voor de Europese Unie vier wezenlijke voordelen opleveren. De Commissie gaat in haar richtlijnvoorstel eigenlijk maar op twee van deze voordelen in, en soms dan ook nog eens te weinig concreet.

a)   
  Klimaatbescherming

| 2.2. | Hernieuwbare energiebronnen spelen een cruciale rol in het streven om het Europese energiesysteem nagenoeg volledig koolstofvrij te maken. Hiervoor moet echter aan twee voorwaarden worden voldaan:






  — | Er moet grote vooruitgang worden geboekt op het vlak van energie-efficiëntie (zie het EESC-advies „Herziening van de energie-efficiëntierichtlijn”). |
| --- | --- | --- |

2.2.

Hernieuwbare energiebronnen spelen een cruciale rol in het streven om het Europese energiesysteem nagenoeg volledig koolstofvrij te maken. Hiervoor moet echter aan twee voorwaarden worden voldaan:

—

Er moet grote vooruitgang worden geboekt op het vlak van energie-efficiëntie (zie het EESC-advies „Herziening van de energie-efficiëntierichtlijn”).

| — | De vervoerssector en de sector verwarming en koeling spelen een belangrijke rol bij het verminderen van de uitstoot van broeikasgassen. Door in deze sectoren elektriciteit te gebruiken die voor 100 % uit hernieuwbare energiebronnen afkomstig is, zal een belangrijke aanzet worden gegeven tot verduurzaming van de sectoren verwarming en vervoer. De voorstellen met betrekking tot het koppelen van elektrische voertuigen aan het net, de regulering van elektriciteit-naar-warmte en elektriciteit-naar-gas, en de ontwikkeling van slimme netten zijn in dit verband eveneens belangrijk (1). |
| --- | --- |

—

De vervoerssector en de sector verwarming en koeling spelen een belangrijke rol bij het verminderen van de uitstoot van broeikasgassen. Door in deze sectoren elektriciteit te gebruiken die voor 100 % uit hernieuwbare energiebronnen afkomstig is, zal een belangrijke aanzet worden gegeven tot verduurzaming van de sectoren verwarming en vervoer. De voorstellen met betrekking tot het koppelen van elektrische voertuigen aan het net, de regulering van elektriciteit-naar-warmte en elektriciteit-naar-gas, en de ontwikkeling van slimme netten zijn in dit verband eveneens belangrijk (1).

b)   
  Voorzieningszekerheid

| 2.3. | Hernieuwbare energiebronnen zullen een onmisbare bijdrage aan de continuïteit van de energievoorziening leveren en de afhankelijkheid van ingevoerde energie verminderen, mits de productie, het gebruik en de aanpassing van de vraag worden gecoördineerd. Dit vereist echter specifieke stimuleringsmaatregelen. Het EESC betwijfelt of de steunmaatregelen die in onderhavig voorstel en in de voorstellen met betrekking tot de opzet van de elektriciteitsmarkt zijn gepland, toereikend zijn. Er zijn waarschijnlijk aanvullende maatregelen nodig als gevolg van het „marginale kosten van nul”-probleem van hernieuwbare energiebronnen. |
| --- | --- |

2.3.

Hernieuwbare energiebronnen zullen een onmisbare bijdrage aan de continuïteit van de energievoorziening leveren en de afhankelijkheid van ingevoerde energie verminderen, mits de productie, het gebruik en de aanpassing van de vraag worden gecoördineerd. Dit vereist echter specifieke stimuleringsmaatregelen. Het EESC betwijfelt of de steunmaatregelen die in onderhavig voorstel en in de voorstellen met betrekking tot de opzet van de elektriciteitsmarkt zijn gepland, toereikend zijn. Er zijn waarschijnlijk aanvullende maatregelen nodig als gevolg van het „marginale kosten van nul”-probleem van hernieuwbare energiebronnen.

c)   
  Aanpak van energiearmoede

| 2.4. | De kostencurve bij hernieuwbare energiebronnen gaat continu omlaag; ze zijn goedkoper dan ooit en ondertussen zo voordelig dat ze nu al een constructieve bijdrage aan de vermindering van de energiearmoede zouden kunnen leveren. Bevordering van energie-opwekking door burgers (prosumptie) is daarbij een zeer doeltreffende optie. Zo blijkt uit een studie van het Gemeenschappelijk Centrum voor onderzoek (JRC Scientific and policy reports — Cost Maps for Unsubsidised Photovoltaic Electricity) dat al in 2014 zelf-opgewekte elektriciteit uit zonne-energie voor 80 % van de Europeanen goedkoper was geweest dan stroom uit het net. De Europese Commissie heeft echter nog geen adequate strategie ontwikkeld om de burgers op deze optie te wijzen (zie TEN/598). |
| --- | --- |

2.4.

De kostencurve bij hernieuwbare energiebronnen gaat continu omlaag; ze zijn goedkoper dan ooit en ondertussen zo voordelig dat ze nu al een constructieve bijdrage aan de vermindering van de energiearmoede zouden kunnen leveren. Bevordering van energie-opwekking door burgers (prosumptie) is daarbij een zeer doeltreffende optie. Zo blijkt uit een studie van het Gemeenschappelijk Centrum voor onderzoek (JRC Scientific and policy reports — Cost Maps for Unsubsidised Photovoltaic Electricity) dat al in 2014 zelf-opgewekte elektriciteit uit zonne-energie voor 80 % van de Europeanen goedkoper was geweest dan stroom uit het net. De Europese Commissie heeft echter nog geen adequate strategie ontwikkeld om de burgers op deze optie te wijzen (zie TEN/598).

| 2.5. | Met name voor lagere-inkomensgroepen is de toegang tot kapitaal van essentieel belang, en er moet passende ondersteuning worden geboden. Dit sociale aspect komt noch in deze richtlijn noch in de rest van het winterpakket aan de orde, ofschoon het belangrijk is voor de doelstelling van de Europese Commissie om de burgers centraal te stellen in het energiebeleid, overeenkomstig de artikelen 17 en 21 van het voorstel. |
| --- | --- |

2.5.

Met name voor lagere-inkomensgroepen is de toegang tot kapitaal van essentieel belang, en er moet passende ondersteuning worden geboden. Dit sociale aspect komt noch in deze richtlijn noch in de rest van het winterpakket aan de orde, ofschoon het belangrijk is voor de doelstelling van de Europese Commissie om de burgers centraal te stellen in het energiebeleid, overeenkomstig de artikelen 17 en 21 van het voorstel.

| 2.6. | In dit verband acht het EESC het opportuun alle denkbare opties te onderzoeken om alle burgers zo veel mogelijk in staat te stellen als gelijkwaardige marktdeelnemers actief deel te nemen aan de „energie-economie”. Hierbij hoort ook dat er financiële middelen uit het Europees Fonds voor strategische investeringen (EFSI) of andere investeringsfaciliteiten speciaal ook voor kleine en micro-installaties beschikbaar worden gesteld. Als consumenten met een laag inkomen toegang zouden kunnen krijgen tot kapitaal voor decentrale installaties voor energie uit hernieuwbare bronnen, zouden zij prosumenten kunnen worden. Via de zgn. nettobemetering die wordt toegepast in een aantal lidstaten, waaronder Italië, Nederland, België (Wallonië), Polen en Slovenië, is een directe financiële lastenverlichting mogelijk die het energiearmoedeprobleem zou kunnen verminderen. |
| --- | --- |

2.6.

In dit verband acht het EESC het opportuun alle denkbare opties te onderzoeken om alle burgers zo veel mogelijk in staat te stellen als gelijkwaardige marktdeelnemers actief deel te nemen aan de „energie-economie”. Hierbij hoort ook dat er financiële middelen uit het Europees Fonds voor strategische investeringen (EFSI) of andere investeringsfaciliteiten speciaal ook voor kleine en micro-installaties beschikbaar worden gesteld. Als consumenten met een laag inkomen toegang zouden kunnen krijgen tot kapitaal voor decentrale installaties voor energie uit hernieuwbare bronnen, zouden zij prosumenten kunnen worden. Via de zgn. nettobemetering die wordt toegepast in een aantal lidstaten, waaronder Italië, Nederland, België (Wallonië), Polen en Slovenië, is een directe financiële lastenverlichting mogelijk die het energiearmoedeprobleem zou kunnen verminderen.

d)   
  Meerwaarde op regionaal niveau

| 2.7. | Hernieuwbare energiebronnen zijn in wezen regionale hulpbronnen die technisch gesproken thans door iedereen kunnen worden benut. Dit is vooral belangrijk in structureel zwakke regio’s waar nieuwe mogelijkheden moeten worden gecreëerd om waarde te scheppen. In de overwegingen wordt deze kans door de Commissie terecht meermaals genoemd. |
| --- | --- |

2.7.

Hernieuwbare energiebronnen zijn in wezen regionale hulpbronnen die technisch gesproken thans door iedereen kunnen worden benut. Dit is vooral belangrijk in structureel zwakke regio’s waar nieuwe mogelijkheden moeten worden gecreëerd om waarde te scheppen. In de overwegingen wordt deze kans door de Commissie terecht meermaals genoemd.

| 2.8. | Om toegevoegde waarde op regionaal niveau te genereren is het echter wel zaak dat lokale en regionale belanghebbenden bewust strategisch worden betrokken bij de economische processen, en dat hun de mogelijkheid wordt geboden om deze betrokkenheid mede vorm te geven en aldus deel te nemen aan de economische ontwikkelingen. Een positief neveneffect is niet alleen een groter draagvlak voor de noodzakelijke aanleg van infrastructuur, maar ook voor de cofinanciering daarvan. |
| --- | --- |

2.8.

Om toegevoegde waarde op regionaal niveau te genereren is het echter wel zaak dat lokale en regionale belanghebbenden bewust strategisch worden betrokken bij de economische processen, en dat hun de mogelijkheid wordt geboden om deze betrokkenheid mede vorm te geven en aldus deel te nemen aan de economische ontwikkelingen. Een positief neveneffect is niet alleen een groter draagvlak voor de noodzakelijke aanleg van infrastructuur, maar ook voor de cofinanciering daarvan.

| 2.9. | Volgens het EESC ontbreekt het echter aan een duidelijke strategie om regionale ontwikkeling te koppelen aan de bevordering van hernieuwbare energiebronnen. De lidstaten hadden dergelijke strategieën al na de goedkeuring van de oude richtlijn inzake hernieuwbare energiebronnen moeten opstellen, maar dat is niet gebeurd. |
| --- | --- |

2.9.

Volgens het EESC ontbreekt het echter aan een duidelijke strategie om regionale ontwikkeling te koppelen aan de bevordering van hernieuwbare energiebronnen. De lidstaten hadden dergelijke strategieën al na de goedkeuring van de oude richtlijn inzake hernieuwbare energiebronnen moeten opstellen, maar dat is niet gebeurd.

3.   Algemene opmerkingen over het richtlijnvoorstel

| 3.1. | Het EESC is altijd voorstander geweest van het streven van de Europese Commissie om de EU opnieuw naar voren te schuiven als wereldleider op het gebied van hernieuwbare energiebronnen. Vele voorstellen in het richtlijnvoorstel gaan ook inderdaad in de goede richting (zoals de voorspelbaarheid van steunregelingen en de uitsluiting van met terugwerkende kracht getroffen maatregelen). Het gevaar bestaat echter dat de drie hieronder genoemde fundamentele tekortkomingen de ontwikkeling van hernieuwbare energiebronnen blijven hinderen. |
| --- | --- |

3.1.

Het EESC is altijd voorstander geweest van het streven van de Europese Commissie om de EU opnieuw naar voren te schuiven als wereldleider op het gebied van hernieuwbare energiebronnen. Vele voorstellen in het richtlijnvoorstel gaan ook inderdaad in de goede richting (zoals de voorspelbaarheid van steunregelingen en de uitsluiting van met terugwerkende kracht getroffen maatregelen). Het gevaar bestaat echter dat de drie hieronder genoemde fundamentele tekortkomingen de ontwikkeling van hernieuwbare energiebronnen blijven hinderen.

a)   
  De toereikendheid van steuninstrumenten

| 3.2. | Het richtlijnvoorstel is gebaseerd op de doelstellingen van de Europese Raad van oktober 2014 en behelst dat de doelstelling inzake het aandeel van hernieuwbare energiebronnen in het eindenergieverbuik wordt opgetrokken van 20 % in 2020 naar 27 % in 2030, wat neerkomt op een toename met minder dan 1 procentpunt per jaar. Wordt de richtlijn niet herzien, dan zal het aandeel in 2030 in de EU ca. 24,7 % bedragen; men wil dus tot een extra 2,3 % komen. |
| --- | --- |

3.2.

Het richtlijnvoorstel is gebaseerd op de doelstellingen van de Europese Raad van oktober 2014 en behelst dat de doelstelling inzake het aandeel van hernieuwbare energiebronnen in het eindenergieverbuik wordt opgetrokken van 20 % in 2020 naar 27 % in 2030, wat neerkomt op een toename met minder dan 1 procentpunt per jaar. Wordt de richtlijn niet herzien, dan zal het aandeel in 2030 in de EU ca. 24,7 % bedragen; men wil dus tot een extra 2,3 % komen.

| 3.3. | Deze langzame procentuele toename zou echter kunnen betekenen dat dan tussen 2030 en 2050 een sterk exponentiële stijging van het aandeel hernieuwbare energiebronnen nodig is om de doelstellingen van het Stappenplan Energie 2050 (COM(2011) 885 final) te halen. De daartoe noodzakelijke maatregelen zouden met bijkomende economische kosten gepaard kunnen gaan. Hoe dan ook zou de ontwikkeling van hernieuwbare energiebronnen nauwgezet in de gaten moeten worden gehouden om zo vroeg en kostenefficiënt mogelijk corrigerend te kunnen ingrijpen. |
| --- | --- |

3.3.

Deze langzame procentuele toename zou echter kunnen betekenen dat dan tussen 2030 en 2050 een sterk exponentiële stijging van het aandeel hernieuwbare energiebronnen nodig is om de doelstellingen van het Stappenplan Energie 2050 (COM(2011) 885 final) te halen. De daartoe noodzakelijke maatregelen zouden met bijkomende economische kosten gepaard kunnen gaan. Hoe dan ook zou de ontwikkeling van hernieuwbare energiebronnen nauwgezet in de gaten moeten worden gehouden om zo vroeg en kostenefficiënt mogelijk corrigerend te kunnen ingrijpen.

| 3.4. | In de bij het voorstel behorende effectbeoordeling (SWD(2016) 418 final) wordt geconcludeerd dat er tot minstens 2030 steunmaatregelen nodig zijn, gebaseerd op een stabiel rechtskader. Het EESC vindt daarom dat de voorgestelde richtlijn ook zeer duidelijke steunregelingen moet schetsen die vlot en efficiënt ten uitvoer kunnen worden gelegd. Deze ontbreken echter. |
| --- | --- |

3.4.

In de bij het voorstel behorende effectbeoordeling (SWD(2016) 418 final) wordt geconcludeerd dat er tot minstens 2030 steunmaatregelen nodig zijn, gebaseerd op een stabiel rechtskader. Het EESC vindt daarom dat de voorgestelde richtlijn ook zeer duidelijke steunregelingen moet schetsen die vlot en efficiënt ten uitvoer kunnen worden gelegd. Deze ontbreken echter.

| 3.5. | De toepassing van steunregelingen is een zaak van de lidstaten, die zich hierbij aan de staatssteunregels van de EU moeten houden. Het bestaande EU-recht op het gebied van staatssteun kent echter extreem strenge beperkingen, en moet dringend worden gewijzigd. |
| --- | --- |

3.5.

De toepassing van steunregelingen is een zaak van de lidstaten, die zich hierbij aan de staatssteunregels van de EU moeten houden. Het bestaande EU-recht op het gebied van staatssteun kent echter extreem strenge beperkingen, en moet dringend worden gewijzigd.

| 3.6. | De thans geldende staatssteunregels van de EU hebben er immers mede toe geleid dat drastisch is gesneden in voorheen effectieve steuninstrumenten zoals feed-in-prioriteit en terugleververgoeding, die vooral door kleine en nieuwe marktdeelnemers werden gebruikt. Nieuwe instrumenten, zoals aanbestedingen, kunnen voor prosumenten, energiegemeenschappen en andere marktspelers soms bijna onoverkomelijke hindernissen vormen. |
| --- | --- |

3.6.

De thans geldende staatssteunregels van de EU hebben er immers mede toe geleid dat drastisch is gesneden in voorheen effectieve steuninstrumenten zoals feed-in-prioriteit en terugleververgoeding, die vooral door kleine en nieuwe marktdeelnemers werden gebruikt. Nieuwe instrumenten, zoals aanbestedingen, kunnen voor prosumenten, energiegemeenschappen en andere marktspelers soms bijna onoverkomelijke hindernissen vormen.

| 3.7. | De in het voorstel genoemde bevorderingsmaatregelen hebben voornamelijk betrekking op de marktstructuur en enkele algemene bepalingen over de noodzaak van stabiele steunmaatregelen die met de staatssteunregels in overeenstemming zijn. Dat alleen is niet voldoende. Het EESC acht het noodzakelijk dat a) de algemene groepsvrijstellingsverordening (Verordening (EG) nr. 800/2008) en b) de huidige richtsnoeren inzake staatssteun op het gebied van milieubescherming en energie voor de periode 2014-2020 dringend worden herzien, teneinde ervoor te zorgen dat zij verenigbaar zijn met de doelstellingen van het voorstel, met name wat betreft de behoeften van prosumenten en kleine en middelgrote ondernemingen. |
| --- | --- |

3.7.

De in het voorstel genoemde bevorderingsmaatregelen hebben voornamelijk betrekking op de marktstructuur en enkele algemene bepalingen over de noodzaak van stabiele steunmaatregelen die met de staatssteunregels in overeenstemming zijn. Dat alleen is niet voldoende. Het EESC acht het noodzakelijk dat a) de algemene groepsvrijstellingsverordening (Verordening (EG) nr. 800/2008) en b) de huidige richtsnoeren inzake staatssteun op het gebied van milieubescherming en energie voor de periode 2014-2020 dringend worden herzien, teneinde ervoor te zorgen dat zij verenigbaar zijn met de doelstellingen van het voorstel, met name wat betreft de behoeften van prosumenten en kleine en middelgrote ondernemingen.

| 3.8. | Zo is het bijv. zaak om de uitzonderingsregeling voor kleine projecten (punten 125 en 127 van de richtsnoeren voor staatssteun op het gebied van milieubescherming en energie) uit te breiden en om de desbetreffende waarden te verankeren in de richtlijn hernieuwbare energiebronnen, teneinde absolute duidelijkheid te verschaffen. |
| --- | --- |

3.8.

Zo is het bijv. zaak om de uitzonderingsregeling voor kleine projecten (punten 125 en 127 van de richtsnoeren voor staatssteun op het gebied van milieubescherming en energie) uit te breiden en om de desbetreffende waarden te verankeren in de richtlijn hernieuwbare energiebronnen, teneinde absolute duidelijkheid te verschaffen.

| 3.9. | Het EESC vraagt zich af of de invoering van quota inzake de toegang tot steunregelingen voor installaties in andere lidstaten wel efficiënt is, met name gezien het streven om decentrale hernieuwbare energie en regionale economische ontwikkeling te bevorderen. |
| --- | --- |

3.9.

Het EESC vraagt zich af of de invoering van quota inzake de toegang tot steunregelingen voor installaties in andere lidstaten wel efficiënt is, met name gezien het streven om decentrale hernieuwbare energie en regionale economische ontwikkeling te bevorderen.

b)   
  Marktverstoringen belemmeren hernieuwbare energiebronnen

| 3.10. | De boodschap van het winterpakket in zijn geheel is overduidelijk: de filosofie van de Europese Commissie is dat hernieuwbare energiebronnen van nu af aan en zo snel mogelijk de markt moeten omarmen. Dit kan in principe worden toegejuicht, maar heeft weinig kans van slagen zolang twee fundamentele marktverstoringen niet worden gecorrigeerd. Ten eerste bestaan er nog steeds directe nationale subsidies voor elektriciteitscentrales die op basis van fossiele brandstoffen werken. Voorts is de internalisering van externe kosten nog volstrekt onvoldoende. Stroom uit elektriciteitscentrales op basis van fossiele brandstoffen en andere vormen van energie die uit fossiele bronnen worden gewonnen, is daarom stelselmatig in het voordeel ten opzichte van hernieuwbare energiebronnen, die geen of slechts zeer geringe externe kosten meebrengen. Het Internationaal Monetair Fonds (IMF) schat dat er per jaar wereldwijd voor 5,3 biljoen USD aan subsidies voor „vuile” energie wordt verleend; in de EU bedragen deze subsidies naar schatting toch ook nog 330 miljard USD per jaar. |
| --- | --- |

3.10.

De boodschap van het winterpakket in zijn geheel is overduidelijk: de filosofie van de Europese Commissie is dat hernieuwbare energiebronnen van nu af aan en zo snel mogelijk de markt moeten omarmen. Dit kan in principe worden toegejuicht, maar heeft weinig kans van slagen zolang twee fundamentele marktverstoringen niet worden gecorrigeerd. Ten eerste bestaan er nog steeds directe nationale subsidies voor elektriciteitscentrales die op basis van fossiele brandstoffen werken. Voorts is de internalisering van externe kosten nog volstrekt onvoldoende. Stroom uit elektriciteitscentrales op basis van fossiele brandstoffen en andere vormen van energie die uit fossiele bronnen worden gewonnen, is daarom stelselmatig in het voordeel ten opzichte van hernieuwbare energiebronnen, die geen of slechts zeer geringe externe kosten meebrengen. Het Internationaal Monetair Fonds (IMF) schat dat er per jaar wereldwijd voor 5,3 biljoen USD aan subsidies voor „vuile” energie wordt verleend; in de EU bedragen deze subsidies naar schatting toch ook nog 330 miljard USD per jaar.

| 3.11. | Hoewel deze marktverstoringen ten koste van hernieuwbare energiebronnen al jaren bekend zijn, en ondanks beloften om een einde te maken aan dit ongelijke speelveld, is er zeer weinig aan gedaan. Het gaat hier om het grootste obstakel dat de verdere ontwikkeling van hernieuwbare energie in de weg staat. |
| --- | --- |

3.11.

Hoewel deze marktverstoringen ten koste van hernieuwbare energiebronnen al jaren bekend zijn, en ondanks beloften om een einde te maken aan dit ongelijke speelveld, is er zeer weinig aan gedaan. Het gaat hier om het grootste obstakel dat de verdere ontwikkeling van hernieuwbare energie in de weg staat.

| 3.12. | Anderzijds is er de laatste tijd vreemd genoeg kritiek op vermeende marktverstoringen die zouden zijn veroorzaakt door steun voor hernieuwbare energiebronnen. Dit is onjuist, want het feit dat steun voor hernieuwbare energiebronnen nog steeds noodzakelijk is, is grotendeels een gevolg van de subsidiëring van conventionele energie-opwekking. Met andere woorden: als de subsidiëring van energie-opwekking in elektriciteitscentrales die op basis van fossiele brandstoffen werken zou worden beëindigd en er een echt gelijk speelveld ontstaat, zou een groot deel van de steun voor hernieuwbare energiebronnen overbodig worden. Het EESC pleit er nogmaals voor om o.a. met marktgerichte instrumenten een gelijk speelveld te creëren waardoor marktverstoringen worden afgebouwd en hernieuwbare energiebronnen niet verder benadeeld worden (zie het EESC-advies „Wijziging van de richtlijn betreffende de energieprestatie van gebouwen”). |
| --- | --- |

3.12.

Anderzijds is er de laatste tijd vreemd genoeg kritiek op vermeende marktverstoringen die zouden zijn veroorzaakt door steun voor hernieuwbare energiebronnen. Dit is onjuist, want het feit dat steun voor hernieuwbare energiebronnen nog steeds noodzakelijk is, is grotendeels een gevolg van de subsidiëring van conventionele energie-opwekking. Met andere woorden: als de subsidiëring van energie-opwekking in elektriciteitscentrales die op basis van fossiele brandstoffen werken zou worden beëindigd en er een echt gelijk speelveld ontstaat, zou een groot deel van de steun voor hernieuwbare energiebronnen overbodig worden. Het EESC pleit er nogmaals voor om o.a. met marktgerichte instrumenten een gelijk speelveld te creëren waardoor marktverstoringen worden afgebouwd en hernieuwbare energiebronnen niet verder benadeeld worden (zie het EESC-advies „Wijziging van de richtlijn betreffende de energieprestatie van gebouwen”).

c)   
  De huidige elektriciteitsmarkt is niet afgestemd op hernieuwbare energiebronnen

| 3.13. | Kenmerkend voor de oude energiesector is een betrekkelijk klein aantal opwekkingseenheden, elk met een hoge capaciteit. Een energiesysteem op basis van hernieuwbare energiebronnen kenmerkt zich echter veeleer door een kleinere, meer decentrale capaciteit. |
| --- | --- |

3.13.

Kenmerkend voor de oude energiesector is een betrekkelijk klein aantal opwekkingseenheden, elk met een hoge capaciteit. Een energiesysteem op basis van hernieuwbare energiebronnen kenmerkt zich echter veeleer door een kleinere, meer decentrale capaciteit.

| 3.14. | Het EESC heeft zich al eerder uitgesproken over mogelijke nieuwe concepten voor het organiseren van de handel in elektriciteit in gedecentraliseerde systemen, o.a. over de „cellulaire benadering” (2). Ze zijn gebaseerd op het principe dat ook kleine marktdeelnemers in staat moeten zijn om direct met elkaar te communiceren en in energie te handelen. Het moet dus niet alleen gaan om verbetering van de productiemogelijkheden, maar ook om deelname aan de handel. |
| --- | --- |

3.14.

Het EESC heeft zich al eerder uitgesproken over mogelijke nieuwe concepten voor het organiseren van de handel in elektriciteit in gedecentraliseerde systemen, o.a. over de „cellulaire benadering” (2). Ze zijn gebaseerd op het principe dat ook kleine marktdeelnemers in staat moeten zijn om direct met elkaar te communiceren en in energie te handelen. Het moet dus niet alleen gaan om verbetering van de productiemogelijkheden, maar ook om deelname aan de handel.

| 3.15. | Via dergelijke peer-to-peer-transacties zouden grote delen van de samenleving kunnen deelnemen, niet alleen in de productie en het eigen verbruik, maar ook in het actieve beheer van kleinere, regionale energie-eenheden. Dit zou geheel nieuwe kansen bieden om waarde te creëren. Hierbij moet ook gedacht worden aan sectorintegratie, want warmte en de voor mobiliteit noodzakelijke energie zijn veelal lokale goederen die in kleine eenheden geproduceerd en verbruikt worden. |
| --- | --- |

3.15.

Via dergelijke peer-to-peer-transacties zouden grote delen van de samenleving kunnen deelnemen, niet alleen in de productie en het eigen verbruik, maar ook in het actieve beheer van kleinere, regionale energie-eenheden. Dit zou geheel nieuwe kansen bieden om waarde te creëren. Hierbij moet ook gedacht worden aan sectorintegratie, want warmte en de voor mobiliteit noodzakelijke energie zijn veelal lokale goederen die in kleine eenheden geproduceerd en verbruikt worden.

| 3.16. | Het EESC wijst erop dat „peer-to-peer”-handel momenteel in veel lidstaten niet mogelijk is als gevolg van administratieve belemmeringen en een over het algemeen ontoereikende regelgeving. Met het richtlijnvoorstel en het voorstel inzake de opzet van de elektriciteitsmarkt zou er verandering in deze situatie moeten worden gebracht, maar het EESC ziet in beide voorstellen grote tekortkomingen. |
| --- | --- |

3.16.

Het EESC wijst erop dat „peer-to-peer”-handel momenteel in veel lidstaten niet mogelijk is als gevolg van administratieve belemmeringen en een over het algemeen ontoereikende regelgeving. Met het richtlijnvoorstel en het voorstel inzake de opzet van de elektriciteitsmarkt zou er verandering in deze situatie moeten worden gebracht, maar het EESC ziet in beide voorstellen grote tekortkomingen.

| 3.17. | Openstelling van de elektriciteitsmarkten voor peer-to-peer-transacties in de hele EU zou helpen om het enorme maatschappelijke en economische potentieel van hernieuwbare energiebronnen te ontsluiten. Als de Europese Commissie geen aandacht aan dit aspect schenkt en daarmee ook heel praktische belemmeringen zoals bijv. de grenswaarden voor de energiehandel niet aanpakt, dan laat ze een grote kans liggen om de positie van de Europese burgers, grote en kleine prosumenten en kleine en middelgrote ondernemingen op de elektriciteitsmarkt aanzienlijk te verbeteren, grotere bedrijven in staat te stellen „energie-oplossingen” naar niet-Europese markten te exporteren en, in het algemeen, het maatschappelijk draagvlak voor de energietransitie flink te vergroten. |
| --- | --- |

3.17.

Openstelling van de elektriciteitsmarkten voor peer-to-peer-transacties in de hele EU zou helpen om het enorme maatschappelijke en economische potentieel van hernieuwbare energiebronnen te ontsluiten. Als de Europese Commissie geen aandacht aan dit aspect schenkt en daarmee ook heel praktische belemmeringen zoals bijv. de grenswaarden voor de energiehandel niet aanpakt, dan laat ze een grote kans liggen om de positie van de Europese burgers, grote en kleine prosumenten en kleine en middelgrote ondernemingen op de elektriciteitsmarkt aanzienlijk te verbeteren, grotere bedrijven in staat te stellen „energie-oplossingen” naar niet-Europese markten te exporteren en, in het algemeen, het maatschappelijk draagvlak voor de energietransitie flink te vergroten.

4.   Specifieke opmerkingen over de tekst van de richtlijn

a)   
  Geen bindende nationale doelstellingen

| 4.1. | Het EESC herhaalt zijn kritiek (3) dat de nieuwe richtlijn, in tegenstelling tot de richtlijn van 2009, geen bindende nationale streefcijfers meer bevat. Het betwijfelt nog steeds of vooral de lidstaten die zich tegen bindende nationale streefcijfers verzetten, met het geplande governancesysteem kunnen worden „gemotiveerd” om actiever te worden. Het voorstel bevat geen enkel concreet instrument waarmee kan worden ingegrepen als het streefcijfer van 27 % niet wordt gehaald (zie het EESC-advies „Governance van de energie-unie”). Tegelijkertijd erkent het EESC de in artikel 3 van het richtlijnvoorstel vastgelegde gezamenlijke verantwoordelijkheid, aangezien er, in overeenstemming met de voorgestelde governanceverordening, financiële sancties zijn gepland voor het geval de doelstellingen niet gezamenlijk via de nationale energie- en klimaatplannen worden gehaald. Hoe hiervoor gezorgd moet worden, blijft echter onduidelijk. |
| --- | --- |

4.1.

Het EESC herhaalt zijn kritiek (3) dat de nieuwe richtlijn, in tegenstelling tot de richtlijn van 2009, geen bindende nationale streefcijfers meer bevat. Het betwijfelt nog steeds of vooral de lidstaten die zich tegen bindende nationale streefcijfers verzetten, met het geplande governancesysteem kunnen worden „gemotiveerd” om actiever te worden. Het voorstel bevat geen enkel concreet instrument waarmee kan worden ingegrepen als het streefcijfer van 27 % niet wordt gehaald (zie het EESC-advies „Governance van de energie-unie”). Tegelijkertijd erkent het EESC de in artikel 3 van het richtlijnvoorstel vastgelegde gezamenlijke verantwoordelijkheid, aangezien er, in overeenstemming met de voorgestelde governanceverordening, financiële sancties zijn gepland voor het geval de doelstellingen niet gezamenlijk via de nationale energie- en klimaatplannen worden gehaald. Hoe hiervoor gezorgd moet worden, blijft echter onduidelijk.

b)   
  Geen strategie voor regionale ontwikkeling

| 4.2. | Volgens het EESC ziet de Commissie onvoldoende in dat actieve deelname van lokale en regionale stakeholders belangrijk is, zowel om draagvlak voor het beleid te creëren als wat de gevolgen ervan voor de regionale economie betreft. Alleen al de verwachte groei van e-mobiliteit schept enorme nieuwe kansen voor de regionale economie, op voorwaarde dat de noodzakelijke ontwikkeling van de productie- en distributie-infrastructuur consequent gericht wordt op gedecentraliseerde operationele modellen (4). |
| --- | --- |

4.2.

Volgens het EESC ziet de Commissie onvoldoende in dat actieve deelname van lokale en regionale stakeholders belangrijk is, zowel om draagvlak voor het beleid te creëren als wat de gevolgen ervan voor de regionale economie betreft. Alleen al de verwachte groei van e-mobiliteit schept enorme nieuwe kansen voor de regionale economie, op voorwaarde dat de noodzakelijke ontwikkeling van de productie- en distributie-infrastructuur consequent gericht wordt op gedecentraliseerde operationele modellen (4).

| 4.3. | Dit zou tevens bijdragen aan het streven om het gebruik van hernieuwbare energiebronnen zo goedkoop mogelijk te maken voor de belastingbetaler en de consument. Dit moet echter niet alleen worden gebaseerd op de elektriciteitsprijzen, maar op een algemeen nationaal en regionaal economisch perspectief. Zo zou bijv. ook het aspect van nieuwe regionale werkgelegenheid (zie overweging 49) in aanmerking moeten worden genomen. Het EESC wijst met nadruk op de neiging van veel lidstaten om a) lokaal opgewekte en verbruikte energie onnodig en ongerechtvaardigd te belasten en b) regionale aspecten volledig te negeren. |
| --- | --- |

4.3.

Dit zou tevens bijdragen aan het streven om het gebruik van hernieuwbare energiebronnen zo goedkoop mogelijk te maken voor de belastingbetaler en de consument. Dit moet echter niet alleen worden gebaseerd op de elektriciteitsprijzen, maar op een algemeen nationaal en regionaal economisch perspectief. Zo zou bijv. ook het aspect van nieuwe regionale werkgelegenheid (zie overweging 49) in aanmerking moeten worden genomen. Het EESC wijst met nadruk op de neiging van veel lidstaten om a) lokaal opgewekte en verbruikte energie onnodig en ongerechtvaardigd te belasten en b) regionale aspecten volledig te negeren.

| 4.4. | Bovendien wordt in de regelgeving van de lidstaten over het algemeen geen rekening gehouden met de net- en systeemkosten. Het EESC is ervan overtuigd dat decentrale oplossingen uiteindelijk zullen leiden tot een verlaging van de net- en systeemkosten, en onderschrijft in dit verband het in overweging 52 uiteengezette standpunt van de Commissie. |
| --- | --- |

4.4.

Bovendien wordt in de regelgeving van de lidstaten over het algemeen geen rekening gehouden met de net- en systeemkosten. Het EESC is ervan overtuigd dat decentrale oplossingen uiteindelijk zullen leiden tot een verlaging van de net- en systeemkosten, en onderschrijft in dit verband het in overweging 52 uiteengezette standpunt van de Commissie.

| 4.5. | Deze overweging is overgenomen uit Richtlijn 2009/28/EG, maar heeft er niet toe geleid dat de lidstaten in de laatste jaren specifieke regionale strategieën op dit gebied zijn gaan ontwikkelen. Het EESC heeft vastgesteld (De energievoorziening van de toekomst: de civiele samenleving als belangrijke speler bij de opwekking van hernieuwbare energie — Studie van het EESC naar de rol van de civiele samenleving bij de uitvoering van de EU-Richtlijn Hernieuwbare energie) dat de regelgeving en steunprogramma’s in veel lidstaten geen melding maken van lokale en regionale aspecten, en dat veel nationale regeringen en overheden zelfs Europees recht aanhalen om dit te rechtvaardigen. Ook hier is dus behoefte aan verdere verduidelijking. Met het voorstel worden de formele voorwaarden voor decentralisatie en regionale ontwikkeling, maar het bevat geen verplichting om ter zake een coherente strategie uit te voeren. Volgens het EESC leidt het opsommen van beginselen zonder voldoende juridische onderbouwing niet tot efficiënte wetgeving. |
| --- | --- |

4.5.

Deze overweging is overgenomen uit Richtlijn 2009/28/EG, maar heeft er niet toe geleid dat de lidstaten in de laatste jaren specifieke regionale strategieën op dit gebied zijn gaan ontwikkelen. Het EESC heeft vastgesteld (De energievoorziening van de toekomst: de civiele samenleving als belangrijke speler bij de opwekking van hernieuwbare energie — Studie van het EESC naar de rol van de civiele samenleving bij de uitvoering van de EU-Richtlijn Hernieuwbare energie) dat de regelgeving en steunprogramma’s in veel lidstaten geen melding maken van lokale en regionale aspecten, en dat veel nationale regeringen en overheden zelfs Europees recht aanhalen om dit te rechtvaardigen. Ook hier is dus behoefte aan verdere verduidelijking. Met het voorstel worden de formele voorwaarden voor decentralisatie en regionale ontwikkeling, maar het bevat geen verplichting om ter zake een coherente strategie uit te voeren. Volgens het EESC leidt het opsommen van beginselen zonder voldoende juridische onderbouwing niet tot efficiënte wetgeving.

| 4.6. | Om overweging 49 verder te verduidelijken zou de Commissie in de wetgevingstekst moeten concretiseren wat er wordt bedoeld met de zin: „De Commissie en de lidstaten zouden daarom nationale en regionale ontwikkelingsmaatregelen op deze gebieden moeten steunen [...] en het gebruik van de structuurfondsen op dit gebied moeten bevorderen”. Ook de exacte inhoud van overweging 50 blijft vaag waar er staat dat het m.b.t. een markt voor energie uit hernieuwbare bronnen noodzakelijk is om „rekening te houden met de positieve gevolgen daarvan voor de regionale en lokale ontwikkelingsmogelijkheden, de perspectieven voor de uitvoer, de sociale samenhang en de werkgelegenheidskansen, vooral wat betreft kmo’s en onafhankelijke energieproducenten”. Met betrekking tot overweging 52 (waarin het erom gaat „de ontwikkeling van technologieën voor gedecentraliseerde hernieuwbare energie mogelijk te maken onder niet-discriminerende voorwaarden en zonder de financiering van investeringen in infrastructuur te belemmeren”) is het EESC ingenomen met de bevordering van decentrale benaderingen, maar wijst het erop dat de uitspraken ook hier aanzienlijk verduidelijkt en geconcretiseerd moeten worden. |
| --- | --- |

4.6.

Om overweging 49 verder te verduidelijken zou de Commissie in de wetgevingstekst moeten concretiseren wat er wordt bedoeld met de zin: „De Commissie en de lidstaten zouden daarom nationale en regionale ontwikkelingsmaatregelen op deze gebieden moeten steunen [...] en het gebruik van de structuurfondsen op dit gebied moeten bevorderen”. Ook de exacte inhoud van overweging 50 blijft vaag waar er staat dat het m.b.t. een markt voor energie uit hernieuwbare bronnen noodzakelijk is om „rekening te houden met de positieve gevolgen daarvan voor de regionale en lokale ontwikkelingsmogelijkheden, de perspectieven voor de uitvoer, de sociale samenhang en de werkgelegenheidskansen, vooral wat betreft kmo’s en onafhankelijke energieproducenten”. Met betrekking tot overweging 52 (waarin het erom gaat „de ontwikkeling van technologieën voor gedecentraliseerde hernieuwbare energie mogelijk te maken onder niet-discriminerende voorwaarden en zonder de financiering van investeringen in infrastructuur te belemmeren”) is het EESC ingenomen met de bevordering van decentrale benaderingen, maar wijst het erop dat de uitspraken ook hier aanzienlijk verduidelijkt en geconcretiseerd moeten worden.

c)   
  Noodzaak van duidelijkere regels voor prosumenten en consumentenrechten

| 4.7. | Het is een goede zaak dat termen als „stadsverwarming”, „consument van zelfgeproduceerde hernieuwbare energie”, „consumptie van zelfgeproduceerde hernieuwbare energie”, „kmo” en „hernieuwbare-energiegemeenschappen” (artikel 21) op zijn minst gedeeltelijk worden gedefinieerd en dus worden erkend als rechtsbegrippen die voor energiebeleid en -regelgeving van belang zijn. In het verleden heeft terminologische onduidelijkheid geleid tot aanzienlijke onzekerheid bij investeringen. Er zijn echter twee problemen. Ten eerste is er nog altijd geen duidelijke definitie van prosumptie, en de voorgestelde definities worden in het winterpakket niet altijd consequent gebruikt. Ten tweede is de juridische inhoud van de richtlijn niet toereikend om deze concepten daadwerkelijk in de praktijk te brengen. Deze bepalingen staan of vallen bij een efficiënte tenuitvoerlegging. Het EESC betreurt het dat de Commissie geen duidelijke richtsnoeren voor deze tenuitvoerlegging geeft. |
| --- | --- |

4.7.

Het is een goede zaak dat termen als „stadsverwarming”, „consument van zelfgeproduceerde hernieuwbare energie”, „consumptie van zelfgeproduceerde hernieuwbare energie”, „kmo” en „hernieuwbare-energiegemeenschappen” (artikel 21) op zijn minst gedeeltelijk worden gedefinieerd en dus worden erkend als rechtsbegrippen die voor energiebeleid en -regelgeving van belang zijn. In het verleden heeft terminologische onduidelijkheid geleid tot aanzienlijke onzekerheid bij investeringen. Er zijn echter twee problemen. Ten eerste is er nog altijd geen duidelijke definitie van prosumptie, en de voorgestelde definities worden in het winterpakket niet altijd consequent gebruikt. Ten tweede is de juridische inhoud van de richtlijn niet toereikend om deze concepten daadwerkelijk in de praktijk te brengen. Deze bepalingen staan of vallen bij een efficiënte tenuitvoerlegging. Het EESC betreurt het dat de Commissie geen duidelijke richtsnoeren voor deze tenuitvoerlegging geeft.

| 4.8. | Consumenten van zelfgeproduceerde hernieuwbare energie






  — | Het EESC verwelkomt de bepalingen inzake consumenten van zelfgeproduceerde hernieuwbare energie in artikel 21 (leden 1 tot en met 3). Deze bepalingen kunnen evenwel zonder gevolg blijven als in het artikel niet uitvoerig wordt toegelicht wat er wordt bedoeld met de zin dat consumenten „het recht hebben zelfgeproduceerde energie te consumeren en hun overtollige productie van hernieuwbare elektriciteit te verkopen, [...] zonder dat zij hierbij worden onderworpen aan onevenredige procedures en tarieven die de kosten niet weerspiegelen”. De verwijzing naar hun rechten als consument moet worden aangevuld met een verwijzing naar hoofdstuk III van de voorgestelde richtlijn inzake de interne markt voor elektriciteit, waarin wordt bepaald wat nu echt de specifieke rechten zijn van energieconsumenten die hun eigen stroom verbruiken, en hoe ze deze rechten kunnen uitoefenen, met inbegrip van het recht om gebruik te maken van peer-to-peer-transacties. |
| --- | --- | --- |

4.8.

Consumenten van zelfgeproduceerde hernieuwbare energie

—

Het EESC verwelkomt de bepalingen inzake consumenten van zelfgeproduceerde hernieuwbare energie in artikel 21 (leden 1 tot en met 3). Deze bepalingen kunnen evenwel zonder gevolg blijven als in het artikel niet uitvoerig wordt toegelicht wat er wordt bedoeld met de zin dat consumenten „het recht hebben zelfgeproduceerde energie te consumeren en hun overtollige productie van hernieuwbare elektriciteit te verkopen, [...] zonder dat zij hierbij worden onderworpen aan onevenredige procedures en tarieven die de kosten niet weerspiegelen”. De verwijzing naar hun rechten als consument moet worden aangevuld met een verwijzing naar hoofdstuk III van de voorgestelde richtlijn inzake de interne markt voor elektriciteit, waarin wordt bepaald wat nu echt de specifieke rechten zijn van energieconsumenten die hun eigen stroom verbruiken, en hoe ze deze rechten kunnen uitoefenen, met inbegrip van het recht om gebruik te maken van peer-to-peer-transacties.

| — | De Commissie zou bijv. ook duidelijk moeten maken dat het verbruik van zelfgeproduceerde elektriciteit waarbij geen gebruik wordt gemaakt van de infrastructuur, wordt vrijgesteld van belastingen en heffingen, net als het verbruik van zelfgeproduceerde warmte. |
| --- | --- |

—

De Commissie zou bijv. ook duidelijk moeten maken dat het verbruik van zelfgeproduceerde elektriciteit waarbij geen gebruik wordt gemaakt van de infrastructuur, wordt vrijgesteld van belastingen en heffingen, net als het verbruik van zelfgeproduceerde warmte.

| — | De bepaling dat consumenten van zelfgeproduceerde hernieuwbare energie onder bepaalde voorwaarden niet als klassieke energieleveranciers moeten worden beschouwd, gaan in de goede richting, maar dienen wel te worden verduidelijkt. „Verbruik” (van zelfgeproduceerde energie) en „levering” zijn immers twee verschillende dingen. De in het richtlijnvoorstel aangegeven limieten zijn te laag. Op basis van reële bedrijfsmodellen — en gezien de bepalingen voor kleine projecten uit de punten 125 en 127 van de huidige richtsnoeren voor staatssteun — zouden de volgende limieten passend zijn: 20 MWh (6 000 MWh in het geval van windenergie) voor huishoudens en 1 000 MWh (36 000 MWh in het geval van windenergie) voor rechtspersonen. |
| --- | --- |

—

De bepaling dat consumenten van zelfgeproduceerde hernieuwbare energie onder bepaalde voorwaarden niet als klassieke energieleveranciers moeten worden beschouwd, gaan in de goede richting, maar dienen wel te worden verduidelijkt. „Verbruik” (van zelfgeproduceerde energie) en „levering” zijn immers twee verschillende dingen. De in het richtlijnvoorstel aangegeven limieten zijn te laag. Op basis van reële bedrijfsmodellen — en gezien de bepalingen voor kleine projecten uit de punten 125 en 127 van de huidige richtsnoeren voor staatssteun — zouden de volgende limieten passend zijn: 20 MWh (6 000 MWh in het geval van windenergie) voor huishoudens en 1 000 MWh (36 000 MWh in het geval van windenergie) voor rechtspersonen.

| — | De bepaling dat consumenten voor de zelfgeproduceerde hernieuwbare energie die zij aan het net leveren een vergoeding ontvangen die de marktwaarde van de geleverde elektriciteit weerspiegelt, vereist een definitie van het begrip „marktwaarde”. Deze marktwaarde dient niet te worden bepaald op basis van het prijsniveau op de wholesalemarkt zolang de markt wordt verstoord door subsidies voor op fossiele brandstoffen gebaseerde energieproductie. Bovendien moet bij de vergoeding ook rekening worden gehouden met de toestand van het systeem in zijn geheel (o.a. wat betreft de belasting van het net), zodat consumenten van zelfgeproduceerde energie worden aangemoedigd om ten behoeve van het systeem energie op te slaan of belasting te verschuiven. |
| --- | --- |

—

De bepaling dat consumenten voor de zelfgeproduceerde hernieuwbare energie die zij aan het net leveren een vergoeding ontvangen die de marktwaarde van de geleverde elektriciteit weerspiegelt, vereist een definitie van het begrip „marktwaarde”. Deze marktwaarde dient niet te worden bepaald op basis van het prijsniveau op de wholesalemarkt zolang de markt wordt verstoord door subsidies voor op fossiele brandstoffen gebaseerde energieproductie. Bovendien moet bij de vergoeding ook rekening worden gehouden met de toestand van het systeem in zijn geheel (o.a. wat betreft de belasting van het net), zodat consumenten van zelfgeproduceerde energie worden aangemoedigd om ten behoeve van het systeem energie op te slaan of belasting te verschuiven.

Het EESC juicht het voorstel in lid 2 over de regulering van de levering aan afzonderlijke gebouwen toe, omdat hiermee een einde zou worden gemaakt aan een zeer onrechtvaardige situatie die al jarenlang bestaat.

| 4.9. | Wat de administratieve verplichtingen en vergunningen betreft, merkt het EESC op dat de uitgangspunten van de artikelen 15 en 16 in essentie goed zijn. De voorgestelde tekst bevat echter een aantal problemen. Allereerst is onvoldoende duidelijk wat er in artikel 15, lid 1, onder d), wordt bedoeld met „gedecentraliseerde apparaten”. Deze term moet nader worden omschreven. Ten tweede houden de lidstaten zich dikwijls niet aan de doelstelling om energiegemeenschappen op gelijke voet te stellen met de grote marktdeelnemers. Dit is vaak te wijten aan hun interpretatie van de staatssteunregels. Om gelijke behandeling te bewerkstelligen, moeten de regels met betrekking tot kleine projecten, verbruik van zelfgeproduceerde energie en prosumptie worden verduidelijkt. De Commissie moet op dit gebied dringend actie ondernemen. Ten derde hebben de voorstellen uit de artikelen 15 en 16 alleen betrekking op de productie. Willen kleine marktspelers zoals energiegemeenschappen volledige toegang tot de markt krijgen en bovenal peer-to-peer-transacties kunnen uitvoeren, dan moeten de procedures voor het opslaan, verhandelen en consumeren van zelfgeproduceerde stroom worden vereenvoudigd. |
| --- | --- |

4.9.

Wat de administratieve verplichtingen en vergunningen betreft, merkt het EESC op dat de uitgangspunten van de artikelen 15 en 16 in essentie goed zijn. De voorgestelde tekst bevat echter een aantal problemen. Allereerst is onvoldoende duidelijk wat er in artikel 15, lid 1, onder d), wordt bedoeld met „gedecentraliseerde apparaten”. Deze term moet nader worden omschreven. Ten tweede houden de lidstaten zich dikwijls niet aan de doelstelling om energiegemeenschappen op gelijke voet te stellen met de grote marktdeelnemers. Dit is vaak te wijten aan hun interpretatie van de staatssteunregels. Om gelijke behandeling te bewerkstelligen, moeten de regels met betrekking tot kleine projecten, verbruik van zelfgeproduceerde energie en prosumptie worden verduidelijkt. De Commissie moet op dit gebied dringend actie ondernemen. Ten derde hebben de voorstellen uit de artikelen 15 en 16 alleen betrekking op de productie. Willen kleine marktspelers zoals energiegemeenschappen volledige toegang tot de markt krijgen en bovenal peer-to-peer-transacties kunnen uitvoeren, dan moeten de procedures voor het opslaan, verhandelen en consumeren van zelfgeproduceerde stroom worden vereenvoudigd.

| 4.10. | Met betrekking tot de garanties van oorsprong (GO) wordt in artikel 19 van het voorstel onvoldoende ingegaan op het huidige marktfalen. Met het voorstel wordt beoogd om de ontwikkeling van hernieuwbare-energiecapaciteit via de keuzevrijheid van de consument te stimuleren, maar op grond van de huidige EU-wetgeving zijn misleidende aanbiedingen op het gebied van „groene stroom” niet verboden. Leveranciers mogen GO’s gebruiken om een groene façade op te trekken, terwijl ze energie uit niet-hernieuwbare bron blijven produceren, kopen en verkopen. In toekomstige EU-wetgeving moeten de nationale regelgevingsinstanties ertoe verplicht worden bindende voorschriften vast te stellen voor alle marktdeelnemers die tarieven voor „groene stroom” aanbieden. De leveranciers moeten het extra milieuvoordeel van dergelijke tarieven onderbouwen. Het Commissievoorstel zou echter tot nog meer verwarring onder de consumenten en tot een vloed van GO’s kunnen leiden. Prosumentengemeenschappen die hun stroom rechtstreeks verkopen, zouden bovendien moeten worden vrijgesteld van de verplichting om de herkomst van de stroom aan te duiden, omdat de herkomst al duidelijk is daar het om prosumenten- of gemeenschapsenergie gaat. |
| --- | --- |

4.10.

Met betrekking tot de garanties van oorsprong (GO) wordt in artikel 19 van het voorstel onvoldoende ingegaan op het huidige marktfalen. Met het voorstel wordt beoogd om de ontwikkeling van hernieuwbare-energiecapaciteit via de keuzevrijheid van de consument te stimuleren, maar op grond van de huidige EU-wetgeving zijn misleidende aanbiedingen op het gebied van „groene stroom” niet verboden. Leveranciers mogen GO’s gebruiken om een groene façade op te trekken, terwijl ze energie uit niet-hernieuwbare bron blijven produceren, kopen en verkopen. In toekomstige EU-wetgeving moeten de nationale regelgevingsinstanties ertoe verplicht worden bindende voorschriften vast te stellen voor alle marktdeelnemers die tarieven voor „groene stroom” aanbieden. De leveranciers moeten het extra milieuvoordeel van dergelijke tarieven onderbouwen. Het Commissievoorstel zou echter tot nog meer verwarring onder de consumenten en tot een vloed van GO’s kunnen leiden. Prosumentengemeenschappen die hun stroom rechtstreeks verkopen, zouden bovendien moeten worden vrijgesteld van de verplichting om de herkomst van de stroom aan te duiden, omdat de herkomst al duidelijk is daar het om prosumenten- of gemeenschapsenergie gaat.

d)   
  Ambitieuzere doelstellingen en meer flexibiliteit nodig voor biobrandstoffen en alternatieve brandstoffen

Biobrandstoffen

| 4.11. | Het EESC vindt de benadering van de voorstellen inzake biobrandstoffen niet flexibel genoeg. De voedselproductie mag geen stok in de wielen worden gestoken, maar het is ook belangrijk om een optimaal gebruik van de beschikbare hulpbronnen mogelijk te maken. Daarom blijft het EESC bij zijn standpunt dat biobrandstoffen moeten worden ontwikkeld voor zover deze niet afkomstig zijn uit de landbouwproductie of voortvloeien uit grondgebruik dat de voedselproductie benadeelt, en dus uit andere bronnen moeten worden gehaald, zoals residuen, bijproducten en afval, ook van de bosbouw (zie EESC-advies „Koolstofvrij maken van het vervoer”) (5). Bij eventuele maatregelen voor een geleidelijke afbouw is het volgens het EESC bovendien zaak om verzonken kosten te voorkomen. |
| --- | --- |

4.11.

Het EESC vindt de benadering van de voorstellen inzake biobrandstoffen niet flexibel genoeg. De voedselproductie mag geen stok in de wielen worden gestoken, maar het is ook belangrijk om een optimaal gebruik van de beschikbare hulpbronnen mogelijk te maken. Daarom blijft het EESC bij zijn standpunt dat biobrandstoffen moeten worden ontwikkeld voor zover deze niet afkomstig zijn uit de landbouwproductie of voortvloeien uit grondgebruik dat de voedselproductie benadeelt, en dus uit andere bronnen moeten worden gehaald, zoals residuen, bijproducten en afval, ook van de bosbouw (zie EESC-advies „Koolstofvrij maken van het vervoer”) (5). Bij eventuele maatregelen voor een geleidelijke afbouw is het volgens het EESC bovendien zaak om verzonken kosten te voorkomen.

| 4.12. | In zijn advies „Indirecte veranderingen in landgebruik (ILUC)/biobrandstoffen” (6) van 17 april 2013 heeft het EESC de vraag gesteld welke kwantitatieve bijdrage „geavanceerde biobrandstoffen” kunnen leveren en hoeveel dat kost. Deze vragen zijn tot dusverre niet beantwoord. |
| --- | --- |

4.12.

In zijn advies „Indirecte veranderingen in landgebruik (ILUC)/biobrandstoffen” (6) van 17 april 2013 heeft het EESC de vraag gesteld welke kwantitatieve bijdrage „geavanceerde biobrandstoffen” kunnen leveren en hoeveel dat kost. Deze vragen zijn tot dusverre niet beantwoord.

| 4.13. | Het EESC wijst er verder op dat er door uitbreiding van de teelt en het gebruik van oliehoudende planten in het kader van bijzonder duurzame teeltmethoden (gemengde akkerbouw) zeer nuttige toepassingsterreinen kunnen worden ontwikkeld, bijv. voor het laten werken van land- en bosbouwmachines. Ook op dit punt echter lijkt de Commissie nog niet over een daadwerkelijke strategie te beschikken; het richtlijnvoorstel lost dit probleem niet op. |
| --- | --- |

4.13.

Het EESC wijst er verder op dat er door uitbreiding van de teelt en het gebruik van oliehoudende planten in het kader van bijzonder duurzame teeltmethoden (gemengde akkerbouw) zeer nuttige toepassingsterreinen kunnen worden ontwikkeld, bijv. voor het laten werken van land- en bosbouwmachines. Ook op dit punt echter lijkt de Commissie nog niet over een daadwerkelijke strategie te beschikken; het richtlijnvoorstel lost dit probleem niet op.

| 4.14. | Het EESC vindt het belangrijk om flexibiliteit te kunnen behouden ten aanzien van het verminderen van biobrandstoffen, vloeibare biobrandstoffen en biomassa-brandstoffen uit voedings- of voedergewassen, mits zij voldoen aan de duurzaamheidscriteria zoals uiteengezet in artikel 27 van het voorstel. |
| --- | --- |

4.14.

Het EESC vindt het belangrijk om flexibiliteit te kunnen behouden ten aanzien van het verminderen van biobrandstoffen, vloeibare biobrandstoffen en biomassa-brandstoffen uit voedings- of voedergewassen, mits zij voldoen aan de duurzaamheidscriteria zoals uiteengezet in artikel 27 van het voorstel.

| 4.15. | Het EESC is krachtig voorstander van de in artikel 26, lid 5, genoemde vereisten om een duurzame bosbouw te waarborgen. Het raadt aan om de definitie van „oogstvergunning” in artikel 2 (jj) anders te formuleren, zodat alle vormen van rechtsgeldige toestemming voor het oogsten van bosbiomassa onder deze definitie vallen. |
| --- | --- |

4.15.

Het EESC is krachtig voorstander van de in artikel 26, lid 5, genoemde vereisten om een duurzame bosbouw te waarborgen. Het raadt aan om de definitie van „oogstvergunning” in artikel 2 (jj) anders te formuleren, zodat alle vormen van rechtsgeldige toestemming voor het oogsten van bosbiomassa onder deze definitie vallen.

Elektromobiliteit

| 4.16. | De quota die in de richtlijn over alternatieve brandstoffen zijn vastgesteld, houden onvoldoende rekening met het aanzienlijke groeipotentieel van elektromobiliteit. Nu het aandeel van hernieuwbare energiebronnen in de stroomopwekking snel stijgt, is elektromobiliteit ook nodig als optie om voor flexibiliteit te zorgen. Wordt elektromobiliteit vanuit strategisch oogpunt goed geïmplementeerd, dan kan ze een belangrijke rol spelen in de ontwikkeling van prosumptiestructuren. |
| --- | --- |

4.16.

De quota die in de richtlijn over alternatieve brandstoffen zijn vastgesteld, houden onvoldoende rekening met het aanzienlijke groeipotentieel van elektromobiliteit. Nu het aandeel van hernieuwbare energiebronnen in de stroomopwekking snel stijgt, is elektromobiliteit ook nodig als optie om voor flexibiliteit te zorgen. Wordt elektromobiliteit vanuit strategisch oogpunt goed geïmplementeerd, dan kan ze een belangrijke rol spelen in de ontwikkeling van prosumptiestructuren.

| 4.17. | Afgezien van het quotum voor alternatieve brandstoffen, en niet in de laatste plaats om industriële en regionale beleidsredenen en met het oog op het beëindigen van de Europese energieafhankelijkheid, zou het streefcijfer voor het aandeel van elektromobiliteit op basis van elektriciteit uit hernieuwbare energiebronnen tegen 2030 10-20 % kunnen zijn. Verder is het belangrijk om de duurzaamheidscriteria in artikel 27, die betrekking hebben op het maximale aandeel van hernieuwbare energiebronnen in het eindenergieverbruik, ook toe te passen op de vervoerssector, teneinde buitensporige beperkingen op het gebruik van biobrandstoffen in de vervoerssector te vermijden. |
| --- | --- |

4.17.

Afgezien van het quotum voor alternatieve brandstoffen, en niet in de laatste plaats om industriële en regionale beleidsredenen en met het oog op het beëindigen van de Europese energieafhankelijkheid, zou het streefcijfer voor het aandeel van elektromobiliteit op basis van elektriciteit uit hernieuwbare energiebronnen tegen 2030 10-20 % kunnen zijn. Verder is het belangrijk om de duurzaamheidscriteria in artikel 27, die betrekking hebben op het maximale aandeel van hernieuwbare energiebronnen in het eindenergieverbruik, ook toe te passen op de vervoerssector, teneinde buitensporige beperkingen op het gebruik van biobrandstoffen in de vervoerssector te vermijden.

e)   
  Nieuwe impulsen voor hernieuwbare energiebronnen in de verwarmingssector en voor stadsverwarming

Gas en warmte

| 4.18. | Het voorstel in artikel 23 om het aandeel voor verwarming en koeling geleverde hernieuwbare energie ieder jaar te doen toenemen met ten minste één procentpunt, is niet toereikend. Er moeten aanzienlijk hogere doelen worden gesteld als we de klimaatdoelstellingen willen bereiken. |
| --- | --- |

4.18.

Het voorstel in artikel 23 om het aandeel voor verwarming en koeling geleverde hernieuwbare energie ieder jaar te doen toenemen met ten minste één procentpunt, is niet toereikend. Er moeten aanzienlijk hogere doelen worden gesteld als we de klimaatdoelstellingen willen bereiken.

| 4.19. | De in artikel 20, lid 1, opgenomen vereiste om na te gaan of de gasnetinfrastructuur moet worden uitgebreid om de integratie van gas uit hernieuwbare energiebronnen te vergemakkelijken, is zinvol, maar er mag niet uit het oog worden verloren dat gas ook een eindige fossiele brandstof is. In dit verband wordt verwezen naar het advies „Veiligstelling van de gaslevering” (7). Bij de vaststelling van de beoordelingscriteria moet worden gewaarborgd dat het aspect sectorintegratie in aanmerking wordt genomen. |
| --- | --- |

4.19.

De in artikel 20, lid 1, opgenomen vereiste om na te gaan of de gasnetinfrastructuur moet worden uitgebreid om de integratie van gas uit hernieuwbare energiebronnen te vergemakkelijken, is zinvol, maar er mag niet uit het oog worden verloren dat gas ook een eindige fossiele brandstof is. In dit verband wordt verwezen naar het advies „Veiligstelling van de gaslevering” (7). Bij de vaststelling van de beoordelingscriteria moet worden gewaarborgd dat het aspect sectorintegratie in aanmerking wordt genomen.

| 4.20. | Het EESC is ingenomen met het voorstel in artikel 20, lid 3, en artikel 24 om concepten voor stadsverwarming te versterken, want het gaat hier om belangrijke instrumenten om sectorintegratie te bevorderen, energiearmoede aan te pakken en de regionale economie te stimuleren. Het EESC stelt tegelijkertijd vast dat geïntegreerde stads- en regionale oplossingen dikwijls mislukken als gevolg van nationale regelgeving. |
| --- | --- |

4.20.

Het EESC is ingenomen met het voorstel in artikel 20, lid 3, en artikel 24 om concepten voor stadsverwarming te versterken, want het gaat hier om belangrijke instrumenten om sectorintegratie te bevorderen, energiearmoede aan te pakken en de regionale economie te stimuleren. Het EESC stelt tegelijkertijd vast dat geïntegreerde stads- en regionale oplossingen dikwijls mislukken als gevolg van nationale regelgeving.

Brussel, 26 april 2017.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Georges DASSIS

---

(1)  PB C 34 van 2.2.2017, blz. 151.

1

(2)  PB C 82 van 3.3.2016, blz. 13 en PB C 34 van 2.2.2017, blz. 78.

2

(3)  PB C 291 van 4.9.2015, blz. 8.

3

(4)  PB C 34 van 2.2.2017, blz. 78.

4

(5)  PB C 198 van 10.7.2013, blz. 56.

5

(6)  PB C 198 van 10.7.2013, blz. 56.

6

(7)  PB C 487 van 28.12.2016, blz. 70.

7

---

| 28.7.2017 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 246/64 |
| --- | --- | --- | --- |

28.7.2017

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 246/64

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s en de Europese Investeringsbank — Schone energie voor alle Europeanen

(COM(2016) 860 final)

(2017/C 246/10)

| Rapporteur: | Ulrich SAMM |
| --- | --- |
| Corapporteur: | Toni VIDAN |

Rapporteur:

Ulrich SAMM

Corapporteur:

Toni VIDAN

| Raadpleging | Europese Commissie, 17.2.2017 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij |
| Goedkeuring door de afdeling | 11.4.2017 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 26.4.2017 |
| Zitting nr. | 525 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 136/0/2 |

Raadpleging

Europese Commissie, 17.2.2017

Rechtsgrondslag

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij

Goedkeuring door de afdeling

11.4.2017

Goedkeuring door de voltallige vergadering

26.4.2017

Zitting nr.

525

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

136/0/2

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het EESC is ingenomen met het „schone energie”-pakket, dat als doel heeft de omschakeling van de EU-economie op schone energie te versnellen, te transformeren en te consolideren, zonder het belangrijke streven naar nieuwe banen en economische groei uit het oog te verliezen. |
| --- | --- |

1.1.

Het EESC is ingenomen met het „schone energie”-pakket, dat als doel heeft de omschakeling van de EU-economie op schone energie te versnellen, te transformeren en te consolideren, zonder het belangrijke streven naar nieuwe banen en economische groei uit het oog te verliezen.

| 1.2. | Volgens het pakket vormen de burgers het middelpunt van de energie-unie, wat betekent dat zij actief moeten worden betrokken bij de transitie en vooral dat er een beleidskader moet komen dat betaalbare energie garandeert voor de hele samenleving, dus ook voor kwetsbare groepen. Het EESC kan zich vinden in deze beginselen, maar vraagt zich af of de voorgestelde regelgeving wel specifiek genoeg is om deze te kunnen waarmaken. |
| --- | --- |

1.2.

Volgens het pakket vormen de burgers het middelpunt van de energie-unie, wat betekent dat zij actief moeten worden betrokken bij de transitie en vooral dat er een beleidskader moet komen dat betaalbare energie garandeert voor de hele samenleving, dus ook voor kwetsbare groepen. Het EESC kan zich vinden in deze beginselen, maar vraagt zich af of de voorgestelde regelgeving wel specifiek genoeg is om deze te kunnen waarmaken.

| 1.3. | Schone energie is niet alleen goed voor het mondiale klimaat, maar ook en vooral voor de luchtkwaliteit op lokale schaal, en het resultaat is een betere en gezondere omgeving voor iedereen. |
| --- | --- |

1.3.

Schone energie is niet alleen goed voor het mondiale klimaat, maar ook en vooral voor de luchtkwaliteit op lokale schaal, en het resultaat is een betere en gezondere omgeving voor iedereen.

| 1.4. | Het pakket is onderdeel van de verplichtingen die de EU in het kader van de Overeenkomst van Parijs (2015) over het beperken van de klimaatverandering is aangegaan. Voor duurzame energie en energie-efficiënte producten en diensten is daarbij een cruciale rol weggelegd. Van een gelijk speelveld waarop duurzame energie zich zonder speciale steun kan handhaven is echter nog lang geen sprake. |
| --- | --- |

1.4.

Het pakket is onderdeel van de verplichtingen die de EU in het kader van de Overeenkomst van Parijs (2015) over het beperken van de klimaatverandering is aangegaan. Voor duurzame energie en energie-efficiënte producten en diensten is daarbij een cruciale rol weggelegd. Van een gelijk speelveld waarop duurzame energie zich zonder speciale steun kan handhaven is echter nog lang geen sprake.

| 1.5. | Het is een goede zaak dat het pakket onder meer betrekking heeft op de verwarming en koeling van gebouwen, ecodesign, de elektriciteitsmarkt en vervoer; dat is een stap in de goede richting. Desondanks zal het nog altijd enorme inspanningen vergen om voor alle partijen op de energiemarkt gelijke voorwaarden te creëren en om tegelijkertijd vooruitgang te boeken met de transitie naar een op koolstofvrije energiebronnen draaiende economie. |
| --- | --- |

1.5.

Het is een goede zaak dat het pakket onder meer betrekking heeft op de verwarming en koeling van gebouwen, ecodesign, de elektriciteitsmarkt en vervoer; dat is een stap in de goede richting. Desondanks zal het nog altijd enorme inspanningen vergen om voor alle partijen op de energiemarkt gelijke voorwaarden te creëren en om tegelijkertijd vooruitgang te boeken met de transitie naar een op koolstofvrije energiebronnen draaiende economie.

| 1.6. | De Commissie schetst een optimistisch beeld, waarbij ze ervan uitgaat dat duurzame energie en energie-efficiënte technologie de industriële productie een impuls zullen geven en dat het pakket een groot aantal nieuwe banen zal opleveren. Maar er kleven ook grote risico’s en gevaren aan, zeker als de omschakeling te snel of te langzaam gaat en zonder geïntegreerde planning geschiedt. Zowel de kansen als de risico’s moeten voldoende aandacht krijgen. |
| --- | --- |

1.6.

De Commissie schetst een optimistisch beeld, waarbij ze ervan uitgaat dat duurzame energie en energie-efficiënte technologie de industriële productie een impuls zullen geven en dat het pakket een groot aantal nieuwe banen zal opleveren. Maar er kleven ook grote risico’s en gevaren aan, zeker als de omschakeling te snel of te langzaam gaat en zonder geïntegreerde planning geschiedt. Zowel de kansen als de risico’s moeten voldoende aandacht krijgen.

| 1.7. | Vooral de enorme opgave om de economie van nog altijd zwaar op de steenkoolindustrie leunende regio’s om te vormen krijgt veel te weinig aandacht in het pakket. |
| --- | --- |

1.7.

Vooral de enorme opgave om de economie van nog altijd zwaar op de steenkoolindustrie leunende regio’s om te vormen krijgt veel te weinig aandacht in het pakket.

| 1.8. | De Europese Raad heeft voor het aandeel van in de EU geconsumeerde hernieuwbare energie een EU-streefcijfer vastgelegd van minimaal 27 % in 2030. Dit minimum is bindend op EU-niveau, maar zal niet worden omgezet in nationaal bindende streefcijfers. Helaas zijn de lidstaten het momenteel nog niet eens over een gemeenschappelijk energiebeleid en schort het name aan consensus over nationale doelstellingen. De Commissie wil dit probleem oplossen met een nieuwe governanceregeling voor geïntegreerde nationale energie- en klimaatprogramma’s waarin de lidstaten de lidstaten hun bijdragen toezeggen. |
| --- | --- |

1.8.

De Europese Raad heeft voor het aandeel van in de EU geconsumeerde hernieuwbare energie een EU-streefcijfer vastgelegd van minimaal 27 % in 2030. Dit minimum is bindend op EU-niveau, maar zal niet worden omgezet in nationaal bindende streefcijfers. Helaas zijn de lidstaten het momenteel nog niet eens over een gemeenschappelijk energiebeleid en schort het name aan consensus over nationale doelstellingen. De Commissie wil dit probleem oplossen met een nieuwe governanceregeling voor geïntegreerde nationale energie- en klimaatprogramma’s waarin de lidstaten de lidstaten hun bijdragen toezeggen.

| 1.9. | Het EESC beschouwt het governancevoorstel als het moeilijkste en meest cruciale onderdeel van het „schone energie”-pakket. Het maakt zich grote zorgen over de voorgestelde verordening. Uiteindelijk hangt de inhoud van de plannen van de lidstaten af van een goede overeenkomst met de Commissie, waarbij onder meer overleg, de houding en invloed van het publiek en groepsdruk factoren van belang zijn. Het is vooral problematisch dat een gedetailleerde beschrijving ontbreekt van de „maatregelen” (zoals het financiële platform) die de Commissie kan nemen als de algemene doelstellingen niet worden gehaald. |
| --- | --- |

1.9.

Het EESC beschouwt het governancevoorstel als het moeilijkste en meest cruciale onderdeel van het „schone energie”-pakket. Het maakt zich grote zorgen over de voorgestelde verordening. Uiteindelijk hangt de inhoud van de plannen van de lidstaten af van een goede overeenkomst met de Commissie, waarbij onder meer overleg, de houding en invloed van het publiek en groepsdruk factoren van belang zijn. Het is vooral problematisch dat een gedetailleerde beschrijving ontbreekt van de „maatregelen” (zoals het financiële platform) die de Commissie kan nemen als de algemene doelstellingen niet worden gehaald.

| 1.10. | „Energie-efficiëntie eerst” is een hoofddoelstelling van het voorstel waar het EESC zonder meer achter staat. Maar energie-efficiëntie is een middel om de Europese economie te moderniseren, niet om energiearmoede te verlichten.. Een andere voorstelling van zaken geven is misleidend, omdat energie-efficiëntie investeringen vereist die kwetsbare consumenten niet kunnen opbrengen. |
| --- | --- |

1.10.

„Energie-efficiëntie eerst” is een hoofddoelstelling van het voorstel waar het EESC zonder meer achter staat. Maar energie-efficiëntie is een middel om de Europese economie te moderniseren, niet om energiearmoede te verlichten.. Een andere voorstelling van zaken geven is misleidend, omdat energie-efficiëntie investeringen vereist die kwetsbare consumenten niet kunnen opbrengen.

| 1.11. | Het is een goede zaak dat de Commissie inmiddels werkt aan een waarnemingspost voor energiearmoede, waar het EESC in 2013 al voor pleitte. Deze waarnemingspost zou van doorslaggevend belang kunnen zijn voor een volledig gecoördineerde aanpak van energiearmoede, met uiteenlopende maatregelen zoals sociale tarieven, verlichting van armoede, advies voor consumenten en energie-efficiëntie. |
| --- | --- |

1.11.

Het is een goede zaak dat de Commissie inmiddels werkt aan een waarnemingspost voor energiearmoede, waar het EESC in 2013 al voor pleitte. Deze waarnemingspost zou van doorslaggevend belang kunnen zijn voor een volledig gecoördineerde aanpak van energiearmoede, met uiteenlopende maatregelen zoals sociale tarieven, verlichting van armoede, advies voor consumenten en energie-efficiëntie.

| 1.12. | Het EESC maakt zich zorgen over de financiële ondersteuning van het pakket nu er in de EU sprake is van bezuinigingen en lage groeicijfers, en vraagt zich af of de geplande EU-middelen (met hun stimulerende werking) wel genoeg zullen zijn om de doelstellingen te verwezenlijken. |
| --- | --- |

1.12.

Het EESC maakt zich zorgen over de financiële ondersteuning van het pakket nu er in de EU sprake is van bezuinigingen en lage groeicijfers, en vraagt zich af of de geplande EU-middelen (met hun stimulerende werking) wel genoeg zullen zijn om de doelstellingen te verwezenlijken.

2.   Inleiding

| 2.1. | Dit advies gaat over het pakket „Schone energie voor iedereen” als geheel, terwijl een reeks andere adviezen (TEN/618, 619, 620, 621, 622, 623, 625 en NAT/702) betrekking hebben op specifieke onderdelen ervan: een reeks wetsvoorstellen inzake energie-efficiëntie, duurzame energie, de opzet van de energiemarkt, de zekerheid van de energievoorziening en governanceregels voor de energie-unie. |
| --- | --- |

2.1.

Dit advies gaat over het pakket „Schone energie voor iedereen” als geheel, terwijl een reeks andere adviezen (TEN/618, 619, 620, 621, 622, 623, 625 en NAT/702) betrekking hebben op specifieke onderdelen ervan: een reeks wetsvoorstellen inzake energie-efficiëntie, duurzame energie, de opzet van de energiemarkt, de zekerheid van de energievoorziening en governanceregels voor de energie-unie.

| 2.2. | Het „schone energie”-pakket was oorspronkelijk niet bedoeld als een pakket, maar als een serie opeenvolgende voorstellen. Gezien de dwarsverbanden tussen deze voorstellen is het besluit om ze te bundelen tot één groot pakket toe te juichen, al maakt de omvang hiervan — duizend bladzijden — het voor het publiek en het maatschappelijk middenveld wel moeilijk om een bijdrage te leveren aan het beoordelen en grondig bediscussiëren van het voorstel. |
| --- | --- |

2.2.

Het „schone energie”-pakket was oorspronkelijk niet bedoeld als een pakket, maar als een serie opeenvolgende voorstellen. Gezien de dwarsverbanden tussen deze voorstellen is het besluit om ze te bundelen tot één groot pakket toe te juichen, al maakt de omvang hiervan — duizend bladzijden — het voor het publiek en het maatschappelijk middenveld wel moeilijk om een bijdrage te leveren aan het beoordelen en grondig bediscussiëren van het voorstel.

| 2.3. | Het project van de energie-unie loopt al enige tijd en er zijn al eerder pakketten gepubliceerd (bijvoorbeeld voor de zekerheid van de gasvoorziening), die duidelijk in het teken stonden van de problemen rond de klimaatverandering en de voorzieningszekerheid. |
| --- | --- |

2.3.

Het project van de energie-unie loopt al enige tijd en er zijn al eerder pakketten gepubliceerd (bijvoorbeeld voor de zekerheid van de gasvoorziening), die duidelijk in het teken stonden van de problemen rond de klimaatverandering en de voorzieningszekerheid.

| 2.4. | het „schone energie”-pakket omvat alle vijf hoofddimensies van de Europese energie-unie:






  — | continuïteit van de energievoorziening |
| --- | --- | --- |

2.4.

het „schone energie”-pakket omvat alle vijf hoofddimensies van de Europese energie-unie:

—

continuïteit van de energievoorziening

| — | interne energiemarkt |
| --- | --- |

—

interne energiemarkt

| — | energie-efficiëntie |
| --- | --- |

—

energie-efficiëntie

| — | koolstofarm maken van de economie |
| --- | --- |

—

koolstofarm maken van de economie

| — | onderzoek, innovatie en concurrentievermogen. |
| --- | --- |

—

onderzoek, innovatie en concurrentievermogen.

| 2.5. | De mededeling „Schone energie voor alle Europeanen” biedt ook een visie en een verhaal voor de energie-unie. |
| --- | --- |

2.5.

De mededeling „Schone energie voor alle Europeanen” biedt ook een visie en een verhaal voor de energie-unie.

3.   Algemene opmerkingen

| 3.1. | Het pakket moet vaart zetten achter de energietransitie, maar ook recht doen aan het belangrijke streven naar economische groei en het creëren van banen in Europa. Het is vooral om de volgende redenen tot stand gekomen:






  — | De eerste wereldwijde overeenkomst ter bestrijding van klimaatverandering (Parijs 2015), die op 4 november 2016 in werking is getreden. Of de EU haar ambitieuze toezeggingen kan waarmaken is grotendeels afhankelijk van een succesvolle omschakeling naar een schone energievoorziening. |
| --- | --- | --- |

3.1.

Het pakket moet vaart zetten achter de energietransitie, maar ook recht doen aan het belangrijke streven naar economische groei en het creëren van banen in Europa. Het is vooral om de volgende redenen tot stand gekomen:

—

De eerste wereldwijde overeenkomst ter bestrijding van klimaatverandering (Parijs 2015), die op 4 november 2016 in werking is getreden. Of de EU haar ambitieuze toezeggingen kan waarmaken is grotendeels afhankelijk van een succesvolle omschakeling naar een schone energievoorziening.

| — | De energiesector is van cruciaal belang voor de ontwikkeling van de Europese economie. Energie-efficiëntie is dan ook essentieel om andere sectoren van de economie te laten floreren. De ontwikkeling van de technologie voor duurzame energie en energie-efficiënte producten heeft geleid tot de oprichting van nieuwe bedrijven, terwijl andere soorten energiebedrijven het steeds moeilijker krijgen. Met haar beleid dient de EU absoluut een netto-toename van hoogwaardige banen te bereiken en succesvolle EU-ondernemingen te steunen. |
| --- | --- |

—

De energiesector is van cruciaal belang voor de ontwikkeling van de Europese economie. Energie-efficiëntie is dan ook essentieel om andere sectoren van de economie te laten floreren. De ontwikkeling van de technologie voor duurzame energie en energie-efficiënte producten heeft geleid tot de oprichting van nieuwe bedrijven, terwijl andere soorten energiebedrijven het steeds moeilijker krijgen. Met haar beleid dient de EU absoluut een netto-toename van hoogwaardige banen te bereiken en succesvolle EU-ondernemingen te steunen.

| — | Ook moet er zeker voor gezorgd worden dat de transitie naar een schone energievoorziening op bijval van de Europese bevolking kan rekenen. Aangezien er grote verschillen bestaan tussen de lidstaten en aan alle groepen in de samenleving moet worden gedacht, ook de kwetsbare groepen, is dat bepaald geen sinecure. |
| --- | --- |

—

Ook moet er zeker voor gezorgd worden dat de transitie naar een schone energievoorziening op bijval van de Europese bevolking kan rekenen. Aangezien er grote verschillen bestaan tussen de lidstaten en aan alle groepen in de samenleving moet worden gedacht, ook de kwetsbare groepen, is dat bepaald geen sinecure.

| 3.2. | Het EESC steunt deze strategie, zoals blijkt uit een aantal eerdere adviezen over deze onderwerpen (1). |
| --- | --- |

3.2.

Het EESC steunt deze strategie, zoals blijkt uit een aantal eerdere adviezen over deze onderwerpen (1).

| 3.3. | Het EESC is ingenomen met het pakket van regelgevingsvoorstellen en stimulerende maatregelen, dat bedoeld is om de transitie van de EU-economie naar schone energie te versnellen, te transformeren en te consolideren. Het is vooral een goede zaak dat aan koeling, verwarming en vervoer nu evenveel gewicht wordt toegekend als aan de productie van elektriciteit. |
| --- | --- |

3.3.

Het EESC is ingenomen met het pakket van regelgevingsvoorstellen en stimulerende maatregelen, dat bedoeld is om de transitie van de EU-economie naar schone energie te versnellen, te transformeren en te consolideren. Het is vooral een goede zaak dat aan koeling, verwarming en vervoer nu evenveel gewicht wordt toegekend als aan de productie van elektriciteit.

| 3.4. | In de mededeling „Schone energie voor alle Europeanen” schetst de Commissie een uiterst optimistisch beeld, waarbij ze zeer positieve verwachtingen koestert van de mate waarin de industriële productie en het aantal banen zullen toenemen. Het EESC is het daarmee eens; om de vaart erin te houden tijdens deze voor sommigen lastige transitie zijn zulke positieve signalen beslist nodig. |
| --- | --- |

3.4.

In de mededeling „Schone energie voor alle Europeanen” schetst de Commissie een uiterst optimistisch beeld, waarbij ze zeer positieve verwachtingen koestert van de mate waarin de industriële productie en het aantal banen zullen toenemen. Het EESC is het daarmee eens; om de vaart erin te houden tijdens deze voor sommigen lastige transitie zijn zulke positieve signalen beslist nodig.

| 3.5. | Maar de transitie is ook een hele opgave voor Europa waaraan grote risico’s en gevaren kleven, zeker als de omschakeling te snel of te langzaam gaat en zonder geïntegreerde planning geschiedt. Een grote bron van zorg zijn de grote — economische en politieke — verschillen tussen de lidstaten, waar de nieuwe verordening over governance een oplossing voor zou moeten bieden. De energietransitie heeft alleen kans van slagen als er aan zowel de kansen als de risico voldoende aandacht wordt besteed. |
| --- | --- |

3.5.

Maar de transitie is ook een hele opgave voor Europa waaraan grote risico’s en gevaren kleven, zeker als de omschakeling te snel of te langzaam gaat en zonder geïntegreerde planning geschiedt. Een grote bron van zorg zijn de grote — economische en politieke — verschillen tussen de lidstaten, waar de nieuwe verordening over governance een oplossing voor zou moeten bieden. De energietransitie heeft alleen kans van slagen als er aan zowel de kansen als de risico voldoende aandacht wordt besteed.

4.   Governance van de Europese energie-unie is van eminent belang

| 4.1. | De lidstaten hebben weliswaar de verplichting op zich genomen om voor 2020 bijdragen te leveren op het gebied van energie-efficiëntie en duurzame energie, maar voor 2030 zijn er nog geen corresponderende indicatieve referentiewaarden. |
| --- | --- |

4.1.

De lidstaten hebben weliswaar de verplichting op zich genomen om voor 2020 bijdragen te leveren op het gebied van energie-efficiëntie en duurzame energie, maar voor 2030 zijn er nog geen corresponderende indicatieve referentiewaarden.

| 4.2. | De Europese Raad heeft voor het aandeel van duurzame energie in het totale energieverbruik een EU-streefcijfer vastgelegd van minimaal 27 % in 2030. Dit minimum is bindend op EU-niveau, maar zal niet meteen worden omgezet in bindende streefcijfers voor de lidstaten. Om de lidstaten met de meest ambitieuze doelstellingen te steunen zijn er krachtige maatregelen nodig. |
| --- | --- |

4.2.

De Europese Raad heeft voor het aandeel van duurzame energie in het totale energieverbruik een EU-streefcijfer vastgelegd van minimaal 27 % in 2030. Dit minimum is bindend op EU-niveau, maar zal niet meteen worden omgezet in bindende streefcijfers voor de lidstaten. Om de lidstaten met de meest ambitieuze doelstellingen te steunen zijn er krachtige maatregelen nodig.

| 4.3. | De voorgestelde verordening over de governance van de energie-unie (zie TEN 617) bevat eisen voor geïntegreerde nationale energie- en klimaatplannen (NECP’s) — die in de plaats komen van afzonderlijke plannen voor energie-efficiëntie en duurzame energie — en een gestroomlijnd proces om ze op te stellen en er toezicht op te houden. Governance — waarmee impliciet bindende eisen voor nationale maatregelen verbonden zijn — ligt gevoelig, vooral als het om energie gaat, want de omstandigheden en de politieke standpunten op energiegebied lopen van lidstaat tot lidstaat sterk uiteen. |
| --- | --- |

4.3.

De voorgestelde verordening over de governance van de energie-unie (zie TEN 617) bevat eisen voor geïntegreerde nationale energie- en klimaatplannen (NECP’s) — die in de plaats komen van afzonderlijke plannen voor energie-efficiëntie en duurzame energie — en een gestroomlijnd proces om ze op te stellen en er toezicht op te houden. Governance — waarmee impliciet bindende eisen voor nationale maatregelen verbonden zijn — ligt gevoelig, vooral als het om energie gaat, want de omstandigheden en de politieke standpunten op energiegebied lopen van lidstaat tot lidstaat sterk uiteen.

| 4.4. | Het EESC is er allerminst gerust op dat het met het governanceproces mogelijk zal zijn om concrete resultaten te behalen en af te dwingen. Er wordt te veel vertrouwd op overleg en collegiale druk, in plaats van op duidelijke regels. Er is bovendien meer duidelijkheid nodig over de manier waarop de Commissie de lidstaten kan dwingen om de „nodige maatregelen” te nemen „mocht zij vaststellen dat met name op het vlak van hernieuwbare energie en energie-efficiëntie hetzij de ambities, hetzij de implementatie, of beide, ondermaats blijven”. De Commissie zou zeker opheldering moeten verschaffen over de aard en werking van het „financieringsplatform”, dat dienst zou moeten doen als een soort sanctie voor haperingen in de levering van duurzame energie. |
| --- | --- |

4.4.

Het EESC is er allerminst gerust op dat het met het governanceproces mogelijk zal zijn om concrete resultaten te behalen en af te dwingen. Er wordt te veel vertrouwd op overleg en collegiale druk, in plaats van op duidelijke regels. Er is bovendien meer duidelijkheid nodig over de manier waarop de Commissie de lidstaten kan dwingen om de „nodige maatregelen” te nemen „mocht zij vaststellen dat met name op het vlak van hernieuwbare energie en energie-efficiëntie hetzij de ambities, hetzij de implementatie, of beide, ondermaats blijven”. De Commissie zou zeker opheldering moeten verschaffen over de aard en werking van het „financieringsplatform”, dat dienst zou moeten doen als een soort sanctie voor haperingen in de levering van duurzame energie.

| 4.5. | Het is vooral teleurstellend dat „openbare raadpleging” in de verordening niet specifiek wordt omschreven en dat de mededeling wat dit betreft onderdoet voor het voorstel van het EESC voor een grootscheepse Europese energiedialoog. Om ervoor te zorgen dat burgers er vertrouwen in hebben en zich ervoor willen inzetten, zou zo’n dialoog onafhankelijk van de overheid en van het NECP-proces moeten verlopen. De dialoog moet worden gebruikt om consumenten voor te lichten, energieleveranciers te helpen zich te engageren en vertrouwen te kweken, en om alle zorgen van verschillende groepen over energiezekerheid, betaalbaarheid en duurzaamheid onder de aandacht te brengen. |
| --- | --- |

4.5.

Het is vooral teleurstellend dat „openbare raadpleging” in de verordening niet specifiek wordt omschreven en dat de mededeling wat dit betreft onderdoet voor het voorstel van het EESC voor een grootscheepse Europese energiedialoog. Om ervoor te zorgen dat burgers er vertrouwen in hebben en zich ervoor willen inzetten, zou zo’n dialoog onafhankelijk van de overheid en van het NECP-proces moeten verlopen. De dialoog moet worden gebruikt om consumenten voor te lichten, energieleveranciers te helpen zich te engageren en vertrouwen te kweken, en om alle zorgen van verschillende groepen over energiezekerheid, betaalbaarheid en duurzaamheid onder de aandacht te brengen.

| 4.6. | Het subsidiariteitsbeginsel indachtig, en om volop te profiteren van de decentrale en flexibele aard van energie-efficiëntie en duurzame technologie, zouden het energiebeleid en de besluitvorming daarover steeds meer een zaak moeten worden van de lidstaten en lokale en regionale overheden. In samenwerking met het maatschappelijk middenveld, dat borg staat voor een duidelijke inbreng van het publiek, zouden de EU, de lidstaten en lokale en regionale overheden ervoor moeten zorgen dat deze overdracht van bevoegdheden soepel, snel en gecoördineerd verloopt, zodat consumenten en gemeenschappen er zo veel mogelijk baat bij zullen hebben. |
| --- | --- |

4.6.

Het subsidiariteitsbeginsel indachtig, en om volop te profiteren van de decentrale en flexibele aard van energie-efficiëntie en duurzame technologie, zouden het energiebeleid en de besluitvorming daarover steeds meer een zaak moeten worden van de lidstaten en lokale en regionale overheden. In samenwerking met het maatschappelijk middenveld, dat borg staat voor een duidelijke inbreng van het publiek, zouden de EU, de lidstaten en lokale en regionale overheden ervoor moeten zorgen dat deze overdracht van bevoegdheden soepel, snel en gecoördineerd verloopt, zodat consumenten en gemeenschappen er zo veel mogelijk baat bij zullen hebben.

5.   Energie-efficiëntie kan enorme energiebesparingen opleveren

| 5.1. | Meer energie-efficiëntie is over de hele linie (energieproductie, fabricage en transport, elektriciteit, verwarming, koeling en mobiliteit) van eminent belang voor het toekomstige energiestelsel van Europa. Het is een goede zaak dat energie-efficiëntie meer aandacht zal krijgen in het hele EU-beleid en dat de initiatieven nu ook betrekking hebben op verwarming, koeling en vervoer, iets wat te lang op zich heeft laten wachten (zie ook advies TEB/618 over de richtlijn energie-efficiëntie). |
| --- | --- |

5.1.

Meer energie-efficiëntie is over de hele linie (energieproductie, fabricage en transport, elektriciteit, verwarming, koeling en mobiliteit) van eminent belang voor het toekomstige energiestelsel van Europa. Het is een goede zaak dat energie-efficiëntie meer aandacht zal krijgen in het hele EU-beleid en dat de initiatieven nu ook betrekking hebben op verwarming, koeling en vervoer, iets wat te lang op zich heeft laten wachten (zie ook advies TEB/618 over de richtlijn energie-efficiëntie).

| 5.2. | Zelfs op de meest ambitieuze schaal kunnen maatregelen voor meer energie-efficiëntie op zichzelf nooit volstaan om de met energie samenhangende problemen op het gebied van klimaatverandering, voorzieningszekerheid of armoede op te lossen, al kunnen ze wel een krachtig middel zijn om deze problemen te verzachten. Meer efficiëntie kan leiden tot minder energieverbruik en zo de stijging van de energiekosten temperen of keren, zelfs met steeds hogere energieprijzen. |
| --- | --- |

5.2.

Zelfs op de meest ambitieuze schaal kunnen maatregelen voor meer energie-efficiëntie op zichzelf nooit volstaan om de met energie samenhangende problemen op het gebied van klimaatverandering, voorzieningszekerheid of armoede op te lossen, al kunnen ze wel een krachtig middel zijn om deze problemen te verzachten. Meer efficiëntie kan leiden tot minder energieverbruik en zo de stijging van de energiekosten temperen of keren, zelfs met steeds hogere energieprijzen.

| 5.3. | Voor meer energie-efficiëntie zijn altijd investeringen nodig. Het is dan ook niet zo dat, zoals in de mededeling een paar keer wordt beweerd, de kosten voor consumenten of bedrijven automatisch zullen dalen. Het energieverbruik zal uiteraard wel altijd dalen, wat goed is voor het klimaat. Maar tot een kostendaling kan het alleen komen als er sprake is van een bepaald evenwicht tussen investeringen en besparingen van energiekosten. Dit punt verdient een meer realistische en kritische behandeling. |
| --- | --- |

5.3.

Voor meer energie-efficiëntie zijn altijd investeringen nodig. Het is dan ook niet zo dat, zoals in de mededeling een paar keer wordt beweerd, de kosten voor consumenten of bedrijven automatisch zullen dalen. Het energieverbruik zal uiteraard wel altijd dalen, wat goed is voor het klimaat. Maar tot een kostendaling kan het alleen komen als er sprake is van een bepaald evenwicht tussen investeringen en besparingen van energiekosten. Dit punt verdient een meer realistische en kritische behandeling.

| 5.4. | Het EESC is ingenomen met de voorgestelde wijziging van de Richtlijn betreffende de energieprestatie van gebouwen (TEN/620). De verwarming en koeling van gebouwen is goed voor 40 % van het totale energieverbruik en speelt dus een zeer belangrijke rol. Energie wordt op dit gebied bespaard dankzij nieuwe gebouwen en de renovatie van bestaande gebouwen. in beide gevallen zijn grote investeringen geboden. Maar aangezien slechts 0,4 à 1,2 % van de gebouwenvoorraad bestaat uit nieuwe of gerenoveerde gebouwen, is het duidelijk dat het tempo omhoog moet. |
| --- | --- |

5.4.

Het EESC is ingenomen met de voorgestelde wijziging van de Richtlijn betreffende de energieprestatie van gebouwen (TEN/620). De verwarming en koeling van gebouwen is goed voor 40 % van het totale energieverbruik en speelt dus een zeer belangrijke rol. Energie wordt op dit gebied bespaard dankzij nieuwe gebouwen en de renovatie van bestaande gebouwen. in beide gevallen zijn grote investeringen geboden. Maar aangezien slechts 0,4 à 1,2 % van de gebouwenvoorraad bestaat uit nieuwe of gerenoveerde gebouwen, is het duidelijk dat het tempo omhoog moet.

| 5.5. | Van de lidstaten wordt verwacht dat zij een stappenplan met duidelijke mijlpalen en maatregelen, en specifieke tussentijdse doelen voor 2030, opstellen om de langetermijndoelstelling voor 2050 — het koolstofvrij maken van hun gebouwenvoorraad — te verwezenlijken. |
| --- | --- |

5.5.

Van de lidstaten wordt verwacht dat zij een stappenplan met duidelijke mijlpalen en maatregelen, en specifieke tussentijdse doelen voor 2030, opstellen om de langetermijndoelstelling voor 2050 — het koolstofvrij maken van hun gebouwenvoorraad — te verwezenlijken.

| 5.6. | De keuze voor een minder ambitieuze beleidsoptie, met minder energiebesparing dan mogelijk zou zijn, is teleurstellend. Het is duidelijk dat de politieke wil van de lidstaten om betere resultaten te boeken niet gegarandeerd kan worden, ook al liggen de grootste kansen wel op het gebied van energie-efficiëntie. |
| --- | --- |

5.6.

De keuze voor een minder ambitieuze beleidsoptie, met minder energiebesparing dan mogelijk zou zijn, is teleurstellend. Het is duidelijk dat de politieke wil van de lidstaten om betere resultaten te boeken niet gegarandeerd kan worden, ook al liggen de grootste kansen wel op het gebied van energie-efficiëntie.

| 5.7. | Het brede scala aan nieuwe financiële instrumenten dat de Commissie voorstelt is een goede zaak. Financiële instrumenten voor renovatie zijn van essentieel belang, vooral om particuliere en niet-gemeentelijke verhuurders van sociale woningen tot investeringen in de renovatie van oudere gebouwen te bewegen. |
| --- | --- |

5.7.

Het brede scala aan nieuwe financiële instrumenten dat de Commissie voorstelt is een goede zaak. Financiële instrumenten voor renovatie zijn van essentieel belang, vooral om particuliere en niet-gemeentelijke verhuurders van sociale woningen tot investeringen in de renovatie van oudere gebouwen te bewegen.

| 5.8. | Eigenaars of huurders van nieuwe of gerenoveerde gebouwen verbruiken niet alleen minder energie, maar hebben ook meer wooncomfort en een betere levenskwaliteit. Helaas kan dit in bepaalde gevallen ook als een boemerang werken; de uitgespaarde energiekosten vallen dan al snel in het niet bij de hogere huur van gerenoveerde woningen. Niettemin is de mededeling nogal optimistisch over de mogelijke kostenbesparingen. Het EESC zou graag zien dat er met een meer kritische blik naar dit probleem wordt gekeken. Daarbij zouden economische en sociale criteria moeten worden aangelegd, want anders zullen oudere generaties te maken krijgen met een nieuwe vorm van armoede. |
| --- | --- |

5.8.

Eigenaars of huurders van nieuwe of gerenoveerde gebouwen verbruiken niet alleen minder energie, maar hebben ook meer wooncomfort en een betere levenskwaliteit. Helaas kan dit in bepaalde gevallen ook als een boemerang werken; de uitgespaarde energiekosten vallen dan al snel in het niet bij de hogere huur van gerenoveerde woningen. Niettemin is de mededeling nogal optimistisch over de mogelijke kostenbesparingen. Het EESC zou graag zien dat er met een meer kritische blik naar dit probleem wordt gekeken. Daarbij zouden economische en sociale criteria moeten worden aangelegd, want anders zullen oudere generaties te maken krijgen met een nieuwe vorm van armoede.

| 5.9. | Het voorstel in de ontwerprichtlijn om de installatie van oplaadpunten voor elektrische auto’s verplicht te stellen voor een groot gedeelte van nieuwe gebouwen verdient alle bijval. Gezien de te verwachten vraag naar een hoger elektrisch vermogen is het echter wel zaak om de planning van een en ander af te stemmen met de elektriciteitsleveranciers. Op voorhand moet er in de buurt van woonwijken namelijk al worden geïnvesteerd in transformatoren voor grote vermogens. |
| --- | --- |

5.9.

Het voorstel in de ontwerprichtlijn om de installatie van oplaadpunten voor elektrische auto’s verplicht te stellen voor een groot gedeelte van nieuwe gebouwen verdient alle bijval. Gezien de te verwachten vraag naar een hoger elektrisch vermogen is het echter wel zaak om de planning van een en ander af te stemmen met de elektriciteitsleveranciers. Op voorhand moet er in de buurt van woonwijken namelijk al worden geïnvesteerd in transformatoren voor grote vermogens.

| 5.10. | Energie-efficiëntere vervoerssystemen, die gestalte krijgen dankzij de niet aflatende technologische ontwikkelingen en de ontwikkeling van coöperatieve slimme vervoerssystemen, zullen zonder twijfel een grote bijdrage leveren aan het streven van Europa om meer energie te besparen (TEN/621). Het nieuwe werkplan en de nieuwe verordening inzake ecologisch ontwerp (NAT/702) staan borg voor hoog-efficiënte producten en ondersteuning van de circulaire economie en zijn als zodanig van groot belang voor de gemeenschappelijke Europese markt. |
| --- | --- |

5.10.

Energie-efficiëntere vervoerssystemen, die gestalte krijgen dankzij de niet aflatende technologische ontwikkelingen en de ontwikkeling van coöperatieve slimme vervoerssystemen, zullen zonder twijfel een grote bijdrage leveren aan het streven van Europa om meer energie te besparen (TEN/621). Het nieuwe werkplan en de nieuwe verordening inzake ecologisch ontwerp (NAT/702) staan borg voor hoog-efficiënte producten en ondersteuning van de circulaire economie en zijn als zodanig van groot belang voor de gemeenschappelijke Europese markt.

6.   Consumenten staan centraal in de energie-unie

| 6.1. | Het is een goede zaak dat de Commissie consumenten centraal wil stellen in de energie-unie. Tegenwoordig hebben alle burgers een bepaald minimum aan energie nodig voor vervoer, wonen, communicatie en algemeen verbruik. Energie mag daarom geen luxe worden. Niettemin is het vaak genoemde verschijnsel energiearmoede — hoewel een duidelijke omschrijving ervan ontbreekt — kenmerkend voor een ontwikkeling waarbij kwetsbare burgers steeds moeilijker in hun basisbehoefte aan energie kunnen voorzien. Het EESC pleit ervoor om deze ontwikkeling te keren en om het energiebeleid in die zin aan te passen. |
| --- | --- |

6.1.

Het is een goede zaak dat de Commissie consumenten centraal wil stellen in de energie-unie. Tegenwoordig hebben alle burgers een bepaald minimum aan energie nodig voor vervoer, wonen, communicatie en algemeen verbruik. Energie mag daarom geen luxe worden. Niettemin is het vaak genoemde verschijnsel energiearmoede — hoewel een duidelijke omschrijving ervan ontbreekt — kenmerkend voor een ontwikkeling waarbij kwetsbare burgers steeds moeilijker in hun basisbehoefte aan energie kunnen voorzien. Het EESC pleit ervoor om deze ontwikkeling te keren en om het energiebeleid in die zin aan te passen.

| 6.2. | Dankzij de technologische vooruitgang zijn de kosten voor de productie van elektriciteit in de afgelopen jaren gedaald. De consument heeft daar niet van kunnen profiteren, omdat deze daling maar al te vaak teniet is gedaan door belastingen, netkosten en dergelijke. Dat is een groot probleem, omdat het de energiearmoede verergert. |
| --- | --- |

6.2.

Dankzij de technologische vooruitgang zijn de kosten voor de productie van elektriciteit in de afgelopen jaren gedaald. De consument heeft daar niet van kunnen profiteren, omdat deze daling maar al te vaak teniet is gedaan door belastingen, netkosten en dergelijke. Dat is een groot probleem, omdat het de energiearmoede verergert.

| 6.3. | Het EESC is het er niet mee eens dat „energie-efficiëntie één van de beste manieren is om de hoofdoorzaken [van energiearmoede] aan te pakken”. De term „energiearmoede” is ontstaan toen de energieprijzen sterk begonnen te stijgen. Hieruit valt af te leiden dat hoge prijzen de hoofdoorzaak zijn van deze speciale vorm van armoede, en op die prijzen zouden maatregelen om kwetsbare groepen te helpen dan ook vooral gericht moeten zijn. Efficiënter energiegebruik helpt natuurlijk ook, maar is onmogelijk zonder grote investeringen die met name kwetsbare consumenten weleens niet zouden kunnen opbrengen. |
| --- | --- |

6.3.

Het EESC is het er niet mee eens dat „energie-efficiëntie één van de beste manieren is om de hoofdoorzaken [van energiearmoede] aan te pakken”. De term „energiearmoede” is ontstaan toen de energieprijzen sterk begonnen te stijgen. Hieruit valt af te leiden dat hoge prijzen de hoofdoorzaak zijn van deze speciale vorm van armoede, en op die prijzen zouden maatregelen om kwetsbare groepen te helpen dan ook vooral gericht moeten zijn. Efficiënter energiegebruik helpt natuurlijk ook, maar is onmogelijk zonder grote investeringen die met name kwetsbare consumenten weleens niet zouden kunnen opbrengen.

| 6.4. | Het is een goede zaak dat de Commissie inmiddels werkt aan een waarnemingspost voor energiearmoede, waar het EESC in 2013 al voor pleitte in zijn advies TEN/516 over energiearmoede. In het begin zou de waarnemingspost zich moeten richten op het uitwerken van indicatoren voor energiearmoede. Die zouden voor de lidstaten de doorslag kunnen geven om voor een volledig gecoördineerde aanpak van energiearmoede te kiezen en hun daarbij inzicht kunnen bieden in de rol en de effectiviteit van uiteenlopende maatregelen zoals sociale tarieven, verlichting van armoede, advies voor consumenten en energie-efficiëntie. |
| --- | --- |

6.4.

Het is een goede zaak dat de Commissie inmiddels werkt aan een waarnemingspost voor energiearmoede, waar het EESC in 2013 al voor pleitte in zijn advies TEN/516 over energiearmoede. In het begin zou de waarnemingspost zich moeten richten op het uitwerken van indicatoren voor energiearmoede. Die zouden voor de lidstaten de doorslag kunnen geven om voor een volledig gecoördineerde aanpak van energiearmoede te kiezen en hun daarbij inzicht kunnen bieden in de rol en de effectiviteit van uiteenlopende maatregelen zoals sociale tarieven, verlichting van armoede, advies voor consumenten en energie-efficiëntie.

| 6.5. | Naast de zaken die in de mededeling worden genoemd (zekerheid van de energievoorziening, energie-efficiëntie en het koolstofvrij maken van de economie) is schone energie ook heel goed voor de algehele volksgezondheid. |
| --- | --- |

6.5.

Naast de zaken die in de mededeling worden genoemd (zekerheid van de energievoorziening, energie-efficiëntie en het koolstofvrij maken van de economie) is schone energie ook heel goed voor de algehele volksgezondheid.

| 6.6. | In het pakket wordt burgers slechts een geringe invloed gegund op besluiten die bepalend zijn voor hun dagelijks leven en hun bestaanszekerheid. Het is onduidelijk of er in de hele EU gezorgd wordt — en gezorgd zal worden — voor een energiedialoog met zinvolle deelname van de betrokken partijen (zie ook TEN/617). Voorwaarde voor deze dialoog is een gelijk speelveld, ook op institutioneel vlak. |
| --- | --- |

6.6.

In het pakket wordt burgers slechts een geringe invloed gegund op besluiten die bepalend zijn voor hun dagelijks leven en hun bestaanszekerheid. Het is onduidelijk of er in de hele EU gezorgd wordt — en gezorgd zal worden — voor een energiedialoog met zinvolle deelname van de betrokken partijen (zie ook TEN/617). Voorwaarde voor deze dialoog is een gelijk speelveld, ook op institutioneel vlak.

| 6.7. | Het is goed dat de steeds grotere rol van consumenten als prosumenten op de elektriciteitsmarkt wordt onderkend. In dit verband is een regeling van de markt nodig die goed aansluit op de decentrale structuur van de elektriciteitsproductie op basis van duurzame bronnen en waarbij consumenten en burgers werkelijk het middelpunt vormen van het Europese energiebeleid. |
| --- | --- |

6.7.

Het is goed dat de steeds grotere rol van consumenten als prosumenten op de elektriciteitsmarkt wordt onderkend. In dit verband is een regeling van de markt nodig die goed aansluit op de decentrale structuur van de elektriciteitsproductie op basis van duurzame bronnen en waarbij consumenten en burgers werkelijk het middelpunt vormen van het Europese energiebeleid.

| 6.8. | Het EESC maakt zich sterk voor „gemeenschapsenergie”, een bedrijfsmodel waarbij burgers in hun woonomgeving gezamenlijk het beheer voeren over en deelnemen aan projecten voor duurzame energie of energie-efficiëntie. De wettelijke bepalingen in het nieuwe pakket zouden dit soort initiatieven mogelijk moeten maken en er een impuls aan moeten geven. |
| --- | --- |

6.8.

Het EESC maakt zich sterk voor „gemeenschapsenergie”, een bedrijfsmodel waarbij burgers in hun woonomgeving gezamenlijk het beheer voeren over en deelnemen aan projecten voor duurzame energie of energie-efficiëntie. De wettelijke bepalingen in het nieuwe pakket zouden dit soort initiatieven mogelijk moeten maken en er een impuls aan moeten geven.

7.   Duurzame energie op een nieuwe markt

| 7.1. | Het EESC is het in grote lijnen eens met het doel van de Richtlijn duurzame energie (TEN/622), namelijk om leveranciers van duurzame energie een vastere plaats te geven op de markt nu de kosten hiervan zijn gedaald. |
| --- | --- |

7.1.

Het EESC is het in grote lijnen eens met het doel van de Richtlijn duurzame energie (TEN/622), namelijk om leveranciers van duurzame energie een vastere plaats te geven op de markt nu de kosten hiervan zijn gedaald.

| 7.2. | Van een gelijk speelveld waarop duurzame energie zich zonder speciale steun kan handhaven is echter nog lang geen sprake. Er is nog veel werk nodig om de enorme marktverstoringen als gevolg van subsidies, structurele randvoorwaarden en het niet duidelijk doorberekenen van externe kosten teniet te doen. |
| --- | --- |

7.2.

Van een gelijk speelveld waarop duurzame energie zich zonder speciale steun kan handhaven is echter nog lang geen sprake. Er is nog veel werk nodig om de enorme marktverstoringen als gevolg van subsidies, structurele randvoorwaarden en het niet duidelijk doorberekenen van externe kosten teniet te doen.

| 7.3. | Het Europees Milieuagentschap (EEA) heeft onlangs het rapport Transforming the EU power sector: avoiding a carbon lock-in uitgebracht. De elektriciteit in Europa wordt nog altijd voor ongeveer de helft opgewekt met fossiele brandstoffen. In het rapport zet het EEA de huidige ontwikkelingen op de elektriciteitsmarkt af tegen de klimaatdoelstellingen van de EU voor 2030 en later. Om de koolstofintensieve elektriciteitsvoorziening achter zich te laten moet de EU meer investeren in alternatieven en dat met beleid ondersteunen. |
| --- | --- |

7.3.

Het Europees Milieuagentschap (EEA) heeft onlangs het rapport Transforming the EU power sector: avoiding a carbon lock-in uitgebracht. De elektriciteit in Europa wordt nog altijd voor ongeveer de helft opgewekt met fossiele brandstoffen. In het rapport zet het EEA de huidige ontwikkelingen op de elektriciteitsmarkt af tegen de klimaatdoelstellingen van de EU voor 2030 en later. Om de koolstofintensieve elektriciteitsvoorziening achter zich te laten moet de EU meer investeren in alternatieven en dat met beleid ondersteunen.

| 7.4. | Er is te weinig informatie over specifieke maatregelen en steuninstrumenten, waardoor de bevordering van duurzame energie in gevaar kan komen. |
| --- | --- |

7.4.

Er is te weinig informatie over specifieke maatregelen en steuninstrumenten, waardoor de bevordering van duurzame energie in gevaar kan komen.

| 7.5. | Als er ingrijpende veranderingen optreden in de energiemix, moet de energiezekerheid hernieuwde aandacht krijgen. In het pakket blijft dit punt onderbelicht. |
| --- | --- |

7.5.

Als er ingrijpende veranderingen optreden in de energiemix, moet de energiezekerheid hernieuwde aandacht krijgen. In het pakket blijft dit punt onderbelicht.

8.   Kansen voor economie en werkgelegenheid

| 8.1. | De energietransitie is een grote uitdaging voor Europa, met kansen op nieuwe banen, economische groei en welzijn voor alle burgers. Gezien de risico’s en gevaren waar zo’n transitie eveneens mee gepaard gaat, is het van eminent belang dat een uitgebalanceerd beleid wordt uitgewerkt, met de juiste maatregelen om onze samenleving — bijvoorbeeld werknemers (werkloosheid en kwaliteit van werk) — consumenten en het midden- en kleinbedrijf voor enige vorm van schade te behoeden. Dat is alleen mogelijk als de stakeholders — en als waardevolle en relevante partner is het EESC een van hen — bij alle stadia van de transitie worden betrokken. |
| --- | --- |

8.1.

De energietransitie is een grote uitdaging voor Europa, met kansen op nieuwe banen, economische groei en welzijn voor alle burgers. Gezien de risico’s en gevaren waar zo’n transitie eveneens mee gepaard gaat, is het van eminent belang dat een uitgebalanceerd beleid wordt uitgewerkt, met de juiste maatregelen om onze samenleving — bijvoorbeeld werknemers (werkloosheid en kwaliteit van werk) — consumenten en het midden- en kleinbedrijf voor enige vorm van schade te behoeden. Dat is alleen mogelijk als de stakeholders — en als waardevolle en relevante partner is het EESC een van hen — bij alle stadia van de transitie worden betrokken.

| 8.2. | Wie wereldwijd voorop loopt als het op schone technologieën aankomt kan deze ook exporteren, wat goed is voor zowel de economie als het milieu (NAT/690). |
| --- | --- |

8.2.

Wie wereldwijd voorop loopt als het op schone technologieën aankomt kan deze ook exporteren, wat goed is voor zowel de economie als het milieu (NAT/690).

| 8.3. | Ter ondersteuning van de concurrentiepositie en de voorsprong van Europa op het gebied van geavanceerde energetechnologie en energie-efficiëntie zijn onderzoek en innovatie van cruciaal belang. De speciale strategie voor het versnellen van de innovatie op het gebied van schone energie (TEN/619) zou er met sterkere prioriteiten en concrete maatregelen voor moeten zorgen dat innovaties om het gebruik van op fossiele brandstoffen gebaseerde technologie af te bouwen breder worden ingezet en sneller op de markt worden gebracht. De Commissie besteedt nauwelijks aandacht aan fundamenteel onderzoek en aan wat hiermee bereikt kan worden. Op het SET-plan wordt weliswaar kort ingegaan, maar helaas alleen vanuit het oogpunt van het bedrijfsleven. |
| --- | --- |

8.3.

Ter ondersteuning van de concurrentiepositie en de voorsprong van Europa op het gebied van geavanceerde energetechnologie en energie-efficiëntie zijn onderzoek en innovatie van cruciaal belang. De speciale strategie voor het versnellen van de innovatie op het gebied van schone energie (TEN/619) zou er met sterkere prioriteiten en concrete maatregelen voor moeten zorgen dat innovaties om het gebruik van op fossiele brandstoffen gebaseerde technologie af te bouwen breder worden ingezet en sneller op de markt worden gebracht. De Commissie besteedt nauwelijks aandacht aan fundamenteel onderzoek en aan wat hiermee bereikt kan worden. Op het SET-plan wordt weliswaar kort ingegaan, maar helaas alleen vanuit het oogpunt van het bedrijfsleven.

| 8.4. | Herhaalde malen worden het bedrijfsleven, banen en economische groei genoemd als de allesbepalende aspecten van innovatie, maar innovatie behelst meer. Naast de economische kant van de zaak zijn ook het welzijn van mensen en de natuur belangrijk. |
| --- | --- |

8.4.

Herhaalde malen worden het bedrijfsleven, banen en economische groei genoemd als de allesbepalende aspecten van innovatie, maar innovatie behelst meer. Naast de economische kant van de zaak zijn ook het welzijn van mensen en de natuur belangrijk.

| 8.5. | Het voorstel van de Commissie om een industrieel platform „schone energie” op te zetten is toe te juichen. In een bottom-upproces zou zo’n forum een onderdeel kunnen vormen van de dialoog met het maatschappelijk middenveld en andere belanghebbende partijen. Het is van belang dat de hele onderzoeks- en innovatieketen, van fundamenteel onderzoek naar toegepast onderzoek en naar productinnovatie, evenwichtige steun krijgt. |
| --- | --- |

8.5.

Het voorstel van de Commissie om een industrieel platform „schone energie” op te zetten is toe te juichen. In een bottom-upproces zou zo’n forum een onderdeel kunnen vormen van de dialoog met het maatschappelijk middenveld en andere belanghebbende partijen. Het is van belang dat de hele onderzoeks- en innovatieketen, van fundamenteel onderzoek naar toegepast onderzoek en naar productinnovatie, evenwichtige steun krijgt.

| 8.6. | Gezien de enorme opgave om de economie van nog altijd zwaar op de steenkoolindustrie leunende regio’s om te vormen krijgt dit veel te weinig aandacht in het pakket. |
| --- | --- |

8.6.

Gezien de enorme opgave om de economie van nog altijd zwaar op de steenkoolindustrie leunende regio’s om te vormen krijgt dit veel te weinig aandacht in het pakket.

| 8.7. | De kapitaalkosten voor nieuwe investeringen in duurzame energie en energie-efficiëntie lopen van lidstaat tot lidstaat sterk uiteen. Om zulke voor consumenten en investeerders discriminerende omstandigheden teniet te doen of zo veel mogelijk in te dammen zijn krachtige fiscale en institutionele maatregelen nodig. |
| --- | --- |

8.7.

De kapitaalkosten voor nieuwe investeringen in duurzame energie en energie-efficiëntie lopen van lidstaat tot lidstaat sterk uiteen. Om zulke voor consumenten en investeerders discriminerende omstandigheden teniet te doen of zo veel mogelijk in te dammen zijn krachtige fiscale en institutionele maatregelen nodig.

| 8.8. | Zuidoost-Europa beschikt over een enorm potentieel aan duurzame energie en een goed opgeleide beroepsbevolking, waar nog nauwelijks gebruik van wordt gemaakt. Stakeholders die op regionaal niveau doelstellingen van de energie-unie helpen verwezenlijken zouden veel meer steun moeten krijgen. Dat zou consumenten en investeerders enorme ontwikkelingsmogelijkheden opleveren, wat strookt met de doelstellingen van het pakket. |
| --- | --- |

8.8.

Zuidoost-Europa beschikt over een enorm potentieel aan duurzame energie en een goed opgeleide beroepsbevolking, waar nog nauwelijks gebruik van wordt gemaakt. Stakeholders die op regionaal niveau doelstellingen van de energie-unie helpen verwezenlijken zouden veel meer steun moeten krijgen. Dat zou consumenten en investeerders enorme ontwikkelingsmogelijkheden opleveren, wat strookt met de doelstellingen van het pakket.

Brussel, 26 april 2017.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Georges DASSIS

---

(1)  PB C 383 van 17.11.2015, blz. 84; PB C 264 van 20.7.2016, blz. 117; PB C 291 van 4.9.2015, blz. 8; PB C 82 van 3.3.2016, blz. 13; PB C 82 van 3.3.2016, blz. 22; PB C 487 van 28.12.2016, blz. 75; PB C 303 van 19.8.2016, blz. 1.

1

---

| 28.7.2017 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 246/71 |
| --- | --- | --- | --- |

28.7.2017

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 246/71

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een nieuwe Europese consensus over ontwikkeling — Onze wereld, onze waardigheid, onze toekomst

(COM(2016) 740 final)

(2017/C 246/11)

| Rapporteur: | Ionuț SIBIAN |
| --- | --- |
| Corapporteur: | Mihai MANOLIU |

Rapporteur:

Ionuț SIBIAN

Corapporteur:

Mihai MANOLIU

| Raadpleging | Commissie, 27.1.2017 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Besluit van de voltallige vergadering | 26.4.2017 |
| Bevoegde afdeling | Externe Betrekkingen |
| Goedkeuring door de afdeling | 4.4.2017 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 26.4.2017 |
| Zitting nr. | 525 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 166/1/3 |

Raadpleging

Commissie, 27.1.2017

Rechtsgrondslag

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Besluit van de voltallige vergadering

26.4.2017

Bevoegde afdeling

Externe Betrekkingen

Goedkeuring door de afdeling

4.4.2017

Goedkeuring door de voltallige vergadering

26.4.2017

Zitting nr.

525

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

166/1/3

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het EESC is ingenomen met het Commissievoorstel voor een nieuwe Europese consensus over ontwikkeling — Onze wereld, onze waardigheid, onze toekomst. Het voorstel sluit aan bij de aanbevelingen die het EESC in zijn advies REX/461 getiteld „De Agenda 2030 — Een Europese Unie die zich inzet voor wereldwijde duurzame ontwikkeling” heeft geformuleerd en waarin het volgende wordt verklaard: „De EU-instellingen en de lidstaten moeten dringend overeenstemming bereiken over de te volgen koers op het hoogste politieke niveau aan de hand van een interinstitutionele overeenkomst tussen de Commissie, de Raad en het Parlement, teneinde een stevige basis te leggen voor verdere politieke actie. Deze overeenkomst over de uitvoering van de SDG’s moet de basis vormen van een overkoepelende strategie om de Agenda 2030 te mainstreamen zodat van de EU een duurzame-ontwikkelingsunie kan worden gemaakt.”. Volgens hetzelfde EESC-advies moet de Commissie bovendien „de Agenda 2030 volledig integreren en toepassen in de Europese consensus inzake ontwikkeling”. |
| --- | --- |

1.1.

Het EESC is ingenomen met het Commissievoorstel voor een nieuwe Europese consensus over ontwikkeling — Onze wereld, onze waardigheid, onze toekomst. Het voorstel sluit aan bij de aanbevelingen die het EESC in zijn advies REX/461 getiteld „De Agenda 2030 — Een Europese Unie die zich inzet voor wereldwijde duurzame ontwikkeling” heeft geformuleerd en waarin het volgende wordt verklaard: „De EU-instellingen en de lidstaten moeten dringend overeenstemming bereiken over de te volgen koers op het hoogste politieke niveau aan de hand van een interinstitutionele overeenkomst tussen de Commissie, de Raad en het Parlement, teneinde een stevige basis te leggen voor verdere politieke actie. Deze overeenkomst over de uitvoering van de SDG’s moet de basis vormen van een overkoepelende strategie om de Agenda 2030 te mainstreamen zodat van de EU een duurzame-ontwikkelingsunie kan worden gemaakt.”. Volgens hetzelfde EESC-advies moet de Commissie bovendien „de Agenda 2030 volledig integreren en toepassen in de Europese consensus inzake ontwikkeling”.

| 1.2. | Het EESC erkent de rol die de Europese consensus over ontwikkeling van het jaar 2006 heeft gespeeld in het ontwikkelingssamenwerkingsbeleid van de Europese Unie en haar lidstaten (1). De meerwaarde ervan bestond voornamelijk in de vaststelling van een gedeelde visie van de EU en haar lidstaten, alsmede een kader voor tenuitvoerlegging op EU-niveau, die vervolgens zijn vertaald naar een aantal begeleidende, beleids- en actiedocumenten, zowel op het niveau van de EU als op het niveau van de lidstaten. De verwachting is dat de nieuwe consensus een soortgelijke rol zal blijven spelen. |
| --- | --- |

1.2.

Het EESC erkent de rol die de Europese consensus over ontwikkeling van het jaar 2006 heeft gespeeld in het ontwikkelingssamenwerkingsbeleid van de Europese Unie en haar lidstaten (1). De meerwaarde ervan bestond voornamelijk in de vaststelling van een gedeelde visie van de EU en haar lidstaten, alsmede een kader voor tenuitvoerlegging op EU-niveau, die vervolgens zijn vertaald naar een aantal begeleidende, beleids- en actiedocumenten, zowel op het niveau van de EU als op het niveau van de lidstaten. De verwachting is dat de nieuwe consensus een soortgelijke rol zal blijven spelen.

| 1.3. | Het EESC is verheugd dat de consensus expliciet is gericht op het algemene doel van uitbanning van de armoede op basis van een benadering van ontwikkelingssamenwerking die uitgaat van rechten en gendergelijkheid, en dat er tegelijkertijd in het kader van de Agenda 2030 op wordt gelet dat niemand buiten beschouwing wordt gelaten, ongeacht zijn woonplaats, etnische afkomst, geslacht, leeftijd, handicap, godsdienst of overtuigingen, seksuele geaardheid, migrantenstatus of elke andere overweging. |
| --- | --- |

1.3.

Het EESC is verheugd dat de consensus expliciet is gericht op het algemene doel van uitbanning van de armoede op basis van een benadering van ontwikkelingssamenwerking die uitgaat van rechten en gendergelijkheid, en dat er tegelijkertijd in het kader van de Agenda 2030 op wordt gelet dat niemand buiten beschouwing wordt gelaten, ongeacht zijn woonplaats, etnische afkomst, geslacht, leeftijd, handicap, godsdienst of overtuigingen, seksuele geaardheid, migrantenstatus of elke andere overweging.

| 1.4. | Door de verwijzingen naar de Agenda 2030 en doordat de uitbanning van armoede centraal staat, zorgt de consensus ervoor dat ontwikkelingssamenwerking de erkenning krijgt die zij verdient en beter zichtbaar wordt als afzonderlijk beleidsterrein van de Europese Unie. Terwijl het ontwikkelingsbeleid als een van de pijlers van het externe optreden van de EU moet worden beschouwd, moet de consensus worden gezien als een garantie dat deze evolutie op voet van gelijkheid plaatsvindt ten opzichte van andere EU-beleidsterreinen, waaraan het niet ondergeschikt mag zijn (veiligheid, handel, justitie en binnenlandse zaken, etc.). |
| --- | --- |

1.4.

Door de verwijzingen naar de Agenda 2030 en doordat de uitbanning van armoede centraal staat, zorgt de consensus ervoor dat ontwikkelingssamenwerking de erkenning krijgt die zij verdient en beter zichtbaar wordt als afzonderlijk beleidsterrein van de Europese Unie. Terwijl het ontwikkelingsbeleid als een van de pijlers van het externe optreden van de EU moet worden beschouwd, moet de consensus worden gezien als een garantie dat deze evolutie op voet van gelijkheid plaatsvindt ten opzichte van andere EU-beleidsterreinen, waaraan het niet ondergeschikt mag zijn (veiligheid, handel, justitie en binnenlandse zaken, etc.).

| 1.5. | De consensus wordt herzien op een uiterst lastig moment, namelijk in een tijd waarin de Europese waarden en beginselen (zoals vermeld in artikel 2 van het Verdrag betreffende de Europese Unie) en zelfs het voortbestaan van de EU steeds meer worden bedreigd. Diverse crises hebben een negatieve invloed op het vermogen en de bereidheid van regeringen om de noodzakelijke middelen voor de implementatie van Agenda 2030 uit te trekken. Het is dus van cruciaal belang dat alle EU-lidstaten en -instellingen zich er via een Europese consensus voor ontwikkeling ten volle voor inzetten dat de Agenda geïmplementeerd en in acht genomen wordt, met name wat de financiële gevolgen ervan betreft. |
| --- | --- |

1.5.

De consensus wordt herzien op een uiterst lastig moment, namelijk in een tijd waarin de Europese waarden en beginselen (zoals vermeld in artikel 2 van het Verdrag betreffende de Europese Unie) en zelfs het voortbestaan van de EU steeds meer worden bedreigd. Diverse crises hebben een negatieve invloed op het vermogen en de bereidheid van regeringen om de noodzakelijke middelen voor de implementatie van Agenda 2030 uit te trekken. Het is dus van cruciaal belang dat alle EU-lidstaten en -instellingen zich er via een Europese consensus voor ontwikkeling ten volle voor inzetten dat de Agenda geïmplementeerd en in acht genomen wordt, met name wat de financiële gevolgen ervan betreft.

| 1.6. | Met de consensus moet worden getracht de respectieve rollen van de Commissie en de lidstaten te omschrijven en daarbij rekening te houden met hun specifieke comparatieve voordelen op het gebied van ontwikkeling. Dit is des te belangrijker geworden nu we ervan mogen uitgaan dat het totale ontwikkelingsbudget van de EU en haar lidstaten na de brexit en vanwege een veranderend binnenlands politiek klimaat kleiner zal worden. In een verslag dat in 2013 werd opgesteld in opdracht van de Commissie ontwikkelingssamenwerking van het Europees Parlement (2) werden de kosten van het ontbreken van doeltreffende coördinatie tussen de lidstaten en de Europese Commissie op het gebied van ontwikkelingshulp geraamd op circa 800 miljoen EUR. Dit is het bedrag dat elk jaar op de transactiekosten kan worden bespaard als de donoren hun inspanningen met betrekking tot ontwikkelingshulp op een beperkter aantal landen en activiteiten richten. Ook is geraamd dat er nog eens 8,4 miljard EUR zou kunnen worden bespaard als de verdeling van de middelen tussen de landen wordt verbeterd. |
| --- | --- |

1.6.

Met de consensus moet worden getracht de respectieve rollen van de Commissie en de lidstaten te omschrijven en daarbij rekening te houden met hun specifieke comparatieve voordelen op het gebied van ontwikkeling. Dit is des te belangrijker geworden nu we ervan mogen uitgaan dat het totale ontwikkelingsbudget van de EU en haar lidstaten na de brexit en vanwege een veranderend binnenlands politiek klimaat kleiner zal worden. In een verslag dat in 2013 werd opgesteld in opdracht van de Commissie ontwikkelingssamenwerking van het Europees Parlement (2) werden de kosten van het ontbreken van doeltreffende coördinatie tussen de lidstaten en de Europese Commissie op het gebied van ontwikkelingshulp geraamd op circa 800 miljoen EUR. Dit is het bedrag dat elk jaar op de transactiekosten kan worden bespaard als de donoren hun inspanningen met betrekking tot ontwikkelingshulp op een beperkter aantal landen en activiteiten richten. Ook is geraamd dat er nog eens 8,4 miljard EUR zou kunnen worden bespaard als de verdeling van de middelen tussen de landen wordt verbeterd.

| 1.7. | De EU en haar lidstaten zouden ontwikkelingshulp niet als hefboom mogen gebruiken om hun partners te dwingen tot samenwerking inzake doelstellingen op het vlak van economisch, buitenlands, veiligheids- en migratiebeleid. Integendeel: ontwikkelingssamenwerking moet gericht blijven op het centrale doel ervan: uitbanning van armoede, gelijke kansen, waardigheid voor iedereen en het garanderen van milieuduurzaamheid. |
| --- | --- |

1.7.

De EU en haar lidstaten zouden ontwikkelingshulp niet als hefboom mogen gebruiken om hun partners te dwingen tot samenwerking inzake doelstellingen op het vlak van economisch, buitenlands, veiligheids- en migratiebeleid. Integendeel: ontwikkelingssamenwerking moet gericht blijven op het centrale doel ervan: uitbanning van armoede, gelijke kansen, waardigheid voor iedereen en het garanderen van milieuduurzaamheid.

| 1.8. | Het EESC wijst in het bijzonder op de rol van de landbouw in het ontwikkelingsbeleid. Om armoede te kunnen uitbannen en de duurzame-ontwikkelingsdoelstellingen in de armste landen van de wereld te kunnen verwezenlijken is het belangrijk dat de basis voor de lokale voedselproductie wordt versterkt, dat de positie van vrouwen in landelijke gebieden wordt verbeterd en dat landbouwers samenwerkingsverbanden opzetten. |
| --- | --- |

1.8.

Het EESC wijst in het bijzonder op de rol van de landbouw in het ontwikkelingsbeleid. Om armoede te kunnen uitbannen en de duurzame-ontwikkelingsdoelstellingen in de armste landen van de wereld te kunnen verwezenlijken is het belangrijk dat de basis voor de lokale voedselproductie wordt versterkt, dat de positie van vrouwen in landelijke gebieden wordt verbeterd en dat landbouwers samenwerkingsverbanden opzetten.

| 1.9. | In de consensus wordt erkend dat de sociale partners en maatschappelijke organisaties een rol spelen door eraan bij te dragen dat Agenda 2030 bevorderd en ten uitvoer gelegd wordt. De EU zou ervoor moeten ijveren dat ze krachtig politiek worden gesteund zodat er een gunstig klimaat ontstaat waarin zij hun rol volwaardig kunnen spelen. Daarnaast zou de EU zich ook moeten inzetten voor de erkenning, ondersteuning en bescherming van mensenrechtenorganisaties, organisaties die als waakhond fungeren en vakbonden die in lastige omstandigheden moeten werken. Voorts zou de EU moeten proberen beter afgestemde financiële mechanismen te creëren om een bredere waaier van maatschappelijke organisaties te helpen, zodat meer en ook kleinere lokale organisaties toegang krijgen tot de programma’s van de EU. In dit verband heeft het EESC in zijn advies REX/461 getiteld „De Agenda 2030 — Een Europese Unie die zich inzet voor wereldwijde duurzame ontwikkeling” een aantal belangrijke aanbevelingen geformuleerd. |
| --- | --- |

1.9.

In de consensus wordt erkend dat de sociale partners en maatschappelijke organisaties een rol spelen door eraan bij te dragen dat Agenda 2030 bevorderd en ten uitvoer gelegd wordt. De EU zou ervoor moeten ijveren dat ze krachtig politiek worden gesteund zodat er een gunstig klimaat ontstaat waarin zij hun rol volwaardig kunnen spelen. Daarnaast zou de EU zich ook moeten inzetten voor de erkenning, ondersteuning en bescherming van mensenrechtenorganisaties, organisaties die als waakhond fungeren en vakbonden die in lastige omstandigheden moeten werken. Voorts zou de EU moeten proberen beter afgestemde financiële mechanismen te creëren om een bredere waaier van maatschappelijke organisaties te helpen, zodat meer en ook kleinere lokale organisaties toegang krijgen tot de programma’s van de EU. In dit verband heeft het EESC in zijn advies REX/461 getiteld „De Agenda 2030 — Een Europese Unie die zich inzet voor wereldwijde duurzame ontwikkeling” een aantal belangrijke aanbevelingen geformuleerd.

| 1.10. | De sociale dialoog moet worden erkend als instrument voor de tenuitvoerlegging van de ontwikkelingsagenda. Sociale dialoog vereist een daartoe geschikt klimaat en een efficiënt institutioneel kader. Dit begint met respect voor de vrijheid van vereniging en het recht op collectieve onderhandelingen. De EU zou met onafhankelijke werkgevers- en werknemersorganisaties (sociale partners) moeten samenwerken om goede praktijken inzake arbeidsverhoudingen en functionerende arbeidsinstanties te bevorderen. |
| --- | --- |

1.10.

De sociale dialoog moet worden erkend als instrument voor de tenuitvoerlegging van de ontwikkelingsagenda. Sociale dialoog vereist een daartoe geschikt klimaat en een efficiënt institutioneel kader. Dit begint met respect voor de vrijheid van vereniging en het recht op collectieve onderhandelingen. De EU zou met onafhankelijke werkgevers- en werknemersorganisaties (sociale partners) moeten samenwerken om goede praktijken inzake arbeidsverhoudingen en functionerende arbeidsinstanties te bevorderen.

| 1.11. | EU-trustfondsen kunnen een nuttig instrument vormen, maar er zijn niet genoeg onderzoeken waaruit blijkt dat ermee kan worden voorzien in de behoeften van ontwikkelingslanden aan eigen verantwoordelijkheid en afstemming. Terwijl de helft van de EU-lidstaten de ontwikkelingshulp aan de particuliere sector opvoert, blijven de investeringen die de commerciële sector met overheidsgeld realiseert grotendeels ondoorzichtig en oncontroleerbaar (3). Sociale partners en maatschappelijke organisaties moeten worden ondersteund en moeten controle kunnen uitoefenen op de voor ontwikkelingsbeleid uitgetrokken financiële middelen, ook die welke voor de particuliere sector zijn bestemd. Ze dienen daadwerkelijk te worden betrokken bij de ontwikkeling, uitvoering, follow-up en evaluatie van ontwikkelingsprogramma’s, opdat deze aan de reële behoeften van zo veel mogelijk mensen tegemoetkomen. |
| --- | --- |

1.11.

EU-trustfondsen kunnen een nuttig instrument vormen, maar er zijn niet genoeg onderzoeken waaruit blijkt dat ermee kan worden voorzien in de behoeften van ontwikkelingslanden aan eigen verantwoordelijkheid en afstemming. Terwijl de helft van de EU-lidstaten de ontwikkelingshulp aan de particuliere sector opvoert, blijven de investeringen die de commerciële sector met overheidsgeld realiseert grotendeels ondoorzichtig en oncontroleerbaar (3). Sociale partners en maatschappelijke organisaties moeten worden ondersteund en moeten controle kunnen uitoefenen op de voor ontwikkelingsbeleid uitgetrokken financiële middelen, ook die welke voor de particuliere sector zijn bestemd. Ze dienen daadwerkelijk te worden betrokken bij de ontwikkeling, uitvoering, follow-up en evaluatie van ontwikkelingsprogramma’s, opdat deze aan de reële behoeften van zo veel mogelijk mensen tegemoetkomen.

| 1.12. | Het scheppen van banen vormt een grote uitdaging in ontwikkelingslanden, en hierbij komt de particuliere sector een belangrijke rol toe. In EESC-advies REX/386 over „Betrokkenheid van de particuliere sector bij het ontwikkelingskader na 2015” wordt benadrukt dat de „particuliere sector [...] een belangrijke rol [kan] spelen in de strijd tegen de armoede in de wereld: dankzij deze sector is er werkgelegenheid, komen goederen en diensten tot stand, worden winst en inkomsten gegenereerd en kunnen openbare behoeften mede via belastingbijdragen worden gefinancierd”. Het creëren van werkgelegenheid moet echter geen doel op zich zijn, tenzij hiermee normen op het gebied van arbeid en milieu, alsmede fatsoenlijke arbeidsomstandigheden, met name voor vrouwen en jongeren, kunnen worden gegarandeerd, in overeenstemming met het programma voor fatsoenlijk werk van de Internationale Arbeidsorganisatie (IAO), de IAO-arbeidsnormen en andere internationale documenten (zoals de leidende beginselen van de VN inzake bedrijfsleven en mensenrechten, en de OESO-richtsnoeren voor multinationale ondernemingen). |
| --- | --- |

1.12.

Het scheppen van banen vormt een grote uitdaging in ontwikkelingslanden, en hierbij komt de particuliere sector een belangrijke rol toe. In EESC-advies REX/386 over „Betrokkenheid van de particuliere sector bij het ontwikkelingskader na 2015” wordt benadrukt dat de „particuliere sector [...] een belangrijke rol [kan] spelen in de strijd tegen de armoede in de wereld: dankzij deze sector is er werkgelegenheid, komen goederen en diensten tot stand, worden winst en inkomsten gegenereerd en kunnen openbare behoeften mede via belastingbijdragen worden gefinancierd”. Het creëren van werkgelegenheid moet echter geen doel op zich zijn, tenzij hiermee normen op het gebied van arbeid en milieu, alsmede fatsoenlijke arbeidsomstandigheden, met name voor vrouwen en jongeren, kunnen worden gegarandeerd, in overeenstemming met het programma voor fatsoenlijk werk van de Internationale Arbeidsorganisatie (IAO), de IAO-arbeidsnormen en andere internationale documenten (zoals de leidende beginselen van de VN inzake bedrijfsleven en mensenrechten, en de OESO-richtsnoeren voor multinationale ondernemingen).

| 1.13. | Het EESC is van mening dat duurzame integratie staat of valt met fatsoenlijke en stabiele banen (met name voor vrouwen en jongeren) die voldoende inkomsten en duurzame waardeketens voor een hele reeks versterkte openbare diensten genereren. Er moeten nieuwe productie- en consumptiemodellen worden bevorderd in het kader van de circulaire economie. Kwetsbare categorieën zullen beter worden beschermd en toegang krijgen tot financiële diensten, en een eerlijke, rechtvaardige en duurzame bedrijfssector zal nieuwe bedrijfsmodellen (sociale ondernemingen die lokale diensten leveren) en nieuwe, naar behoren gereglementeerde kleine en middelgrote ondernemingen ontwikkelen. |
| --- | --- |

1.13.

Het EESC is van mening dat duurzame integratie staat of valt met fatsoenlijke en stabiele banen (met name voor vrouwen en jongeren) die voldoende inkomsten en duurzame waardeketens voor een hele reeks versterkte openbare diensten genereren. Er moeten nieuwe productie- en consumptiemodellen worden bevorderd in het kader van de circulaire economie. Kwetsbare categorieën zullen beter worden beschermd en toegang krijgen tot financiële diensten, en een eerlijke, rechtvaardige en duurzame bedrijfssector zal nieuwe bedrijfsmodellen (sociale ondernemingen die lokale diensten leveren) en nieuwe, naar behoren gereglementeerde kleine en middelgrote ondernemingen ontwikkelen.

2.   Achtergrond

| 2.1. | Het ontwikkelingsbeleid is een essentieel onderdeel van het externe optreden van de EU zoals omschreven in artikel 21, lid 2, onder d) van het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU), en is opgezet ter „ondersteuning van de ontwikkeling van de ontwikkelingslanden op economisch, sociaal en milieugebied, met uitbanning van de armoede als voornaamste doel”, in overeenstemming met de omschrijving die tevens in artikel 208 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) wordt gegeven. |
| --- | --- |

2.1.

Het ontwikkelingsbeleid is een essentieel onderdeel van het externe optreden van de EU zoals omschreven in artikel 21, lid 2, onder d) van het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU), en is opgezet ter „ondersteuning van de ontwikkeling van de ontwikkelingslanden op economisch, sociaal en milieugebied, met uitbanning van de armoede als voornaamste doel”, in overeenstemming met de omschrijving die tevens in artikel 208 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) wordt gegeven.

| 2.2. | Met het voorstel voor een nieuwe Europese consensus over ontwikkeling wordt beoogd een kader te vormen voor een gemeenschappelijke aanpak voor het ontwikkelingsbeleid die door de EU en haar lidstaten zal worden gehanteerd. |
| --- | --- |

2.2.

Met het voorstel voor een nieuwe Europese consensus over ontwikkeling wordt beoogd een kader te vormen voor een gemeenschappelijke aanpak voor het ontwikkelingsbeleid die door de EU en haar lidstaten zal worden gehanteerd.

| 2.3. | Tegelijkertijd vormt de consensus een duidelijke verklaring aan de wereld, waarbij de nadruk wordt gelegd op de vastberadenheid van de EU om op het wereldtoneel geloofwaardig en geëngageerd te blijven en verantwoordelijkheid te nemen, en om het goede voorbeeld te geven. In de consensus zijn de beginselen en prioriteiten van de Unie vastgesteld voor wat betreft de ernstige problemen in de wereld en de middelen om de doelstellingen te verwezenlijken die de EU in het kader van de Agenda 2030 en de Overeenkomst van Parijs heeft vastgesteld. |
| --- | --- |

2.3.

Tegelijkertijd vormt de consensus een duidelijke verklaring aan de wereld, waarbij de nadruk wordt gelegd op de vastberadenheid van de EU om op het wereldtoneel geloofwaardig en geëngageerd te blijven en verantwoordelijkheid te nemen, en om het goede voorbeeld te geven. In de consensus zijn de beginselen en prioriteiten van de Unie vastgesteld voor wat betreft de ernstige problemen in de wereld en de middelen om de doelstellingen te verwezenlijken die de EU in het kader van de Agenda 2030 en de Overeenkomst van Parijs heeft vastgesteld.

| 2.4. | Het EESC merkt op dat de herziening van de Europese consensus over ontwikkeling wenselijk en uiterst belangrijk is, aangezien deze tot doel heeft om zowel de EU en haar lidstaten ertoe te brengen de Agenda 2030 voor duurzame ontwikkeling ten uitvoer te leggen als een bijdrage te leveren aan de verwezenlijking van de prioriteiten van het externe optreden van de EU zoals vermeld in de algemene strategie voor het buitenlands en veiligheidsbeleid van de Europese Unie. |
| --- | --- |

2.4.

Het EESC merkt op dat de herziening van de Europese consensus over ontwikkeling wenselijk en uiterst belangrijk is, aangezien deze tot doel heeft om zowel de EU en haar lidstaten ertoe te brengen de Agenda 2030 voor duurzame ontwikkeling ten uitvoer te leggen als een bijdrage te leveren aan de verwezenlijking van de prioriteiten van het externe optreden van de EU zoals vermeld in de algemene strategie voor het buitenlands en veiligheidsbeleid van de Europese Unie.

| 2.5. | De aanhoudende economische crisis, de brexit, de politieke veranderingen in de VS, de groeiende onrust in het Oosten, het conflict in Syrië en de humanitaire gevolgen daarvan, de opkomst van populisme en xenofobie in de lidstaten en de economische gevolgen van de klimaatverandering vormen allemaal samen de grootste uitdaging waar de Unie de afgelopen vijftig jaar mee te maken heeft gehad. |
| --- | --- |

2.5.

De aanhoudende economische crisis, de brexit, de politieke veranderingen in de VS, de groeiende onrust in het Oosten, het conflict in Syrië en de humanitaire gevolgen daarvan, de opkomst van populisme en xenofobie in de lidstaten en de economische gevolgen van de klimaatverandering vormen allemaal samen de grootste uitdaging waar de Unie de afgelopen vijftig jaar mee te maken heeft gehad.

| 2.6. | Zoals in de nieuwe algemene strategie voor de Europese Unie op het gebied van het buitenlands en veiligheidsbeleid getiteld „Gedeelde visie, gemeenschappelijke actie: een sterker Europa” (2016) is benadrukt, heeft de nieuwe interne en mondiale context de instabiliteit en onveiligheid vergroot. Daarom moet de EU ten overstaan van deze existentiële bedreigingen sterker en meer verenigd zijn dan ooit. |
| --- | --- |

2.6.

Zoals in de nieuwe algemene strategie voor de Europese Unie op het gebied van het buitenlands en veiligheidsbeleid getiteld „Gedeelde visie, gemeenschappelijke actie: een sterker Europa” (2016) is benadrukt, heeft de nieuwe interne en mondiale context de instabiliteit en onveiligheid vergroot. Daarom moet de EU ten overstaan van deze existentiële bedreigingen sterker en meer verenigd zijn dan ooit.

| 2.7. | De EU is collectief de verbintenis aangegaan om 0,7 % van haar bruto nationaal inkomen (bni) aan ontwikkelingshulp te besteden op basis van de Agenda 2030. Om de ambities van de consensus te verwezenlijken, moeten de EU en haar lidstaten hun doelstellingen op het gebied van ontwikkelingshulp halen. Op dit moment bestaan er gezien de politieke context in Europa ernstige twijfels over de bereidheid van de huidige en toekomstige regeringen om deze financiële verbintenis te handhaven. De ontwikkeling van de politieke situatie in de EU-lidstaten kan de verbintenissen van de nationale regeringen op het gebied van ontwikkelingssamenwerking in gevaar brengen, omdat populistische politieke bewegingen er sterk op aandringen de mondiale solidariteit en de uitgaven aan ontwikkelingshulp te verminderen. |
| --- | --- |

2.7.

De EU is collectief de verbintenis aangegaan om 0,7 % van haar bruto nationaal inkomen (bni) aan ontwikkelingshulp te besteden op basis van de Agenda 2030. Om de ambities van de consensus te verwezenlijken, moeten de EU en haar lidstaten hun doelstellingen op het gebied van ontwikkelingshulp halen. Op dit moment bestaan er gezien de politieke context in Europa ernstige twijfels over de bereidheid van de huidige en toekomstige regeringen om deze financiële verbintenis te handhaven. De ontwikkeling van de politieke situatie in de EU-lidstaten kan de verbintenissen van de nationale regeringen op het gebied van ontwikkelingssamenwerking in gevaar brengen, omdat populistische politieke bewegingen er sterk op aandringen de mondiale solidariteit en de uitgaven aan ontwikkelingshulp te verminderen.

| 2.8. | Aangezien het Verenigd Koninkrijk binnen de EU de grootste leverancier van ontwikkelingshulp was (met meer dan 14 miljard EUR in 2015), zal de brexit een directe uitwerking hebben op de positionering van de EU en in het bijzonder op haar capaciteit op dit beleidsterrein, doordat de middelen die zij beoogde in te zetten om de duurzame-ontwikkelingsdoelstellingen (SDG’s) ten uitvoer te leggen, zullen worden ingeperkt. Door de brexit zal de EU aan niet-financiële capaciteit inboeten, maar bovendien naar schatting ook circa 15 % van haar ontwikkelingsbudget kwijtraken. Het is van het grootste belang dat de EU-lidstaten solidair blijven en zich aan hun doelstellingen op het gebied van ontwikkelingshulp houden. |
| --- | --- |

2.8.

Aangezien het Verenigd Koninkrijk binnen de EU de grootste leverancier van ontwikkelingshulp was (met meer dan 14 miljard EUR in 2015), zal de brexit een directe uitwerking hebben op de positionering van de EU en in het bijzonder op haar capaciteit op dit beleidsterrein, doordat de middelen die zij beoogde in te zetten om de duurzame-ontwikkelingsdoelstellingen (SDG’s) ten uitvoer te leggen, zullen worden ingeperkt. Door de brexit zal de EU aan niet-financiële capaciteit inboeten, maar bovendien naar schatting ook circa 15 % van haar ontwikkelingsbudget kwijtraken. Het is van het grootste belang dat de EU-lidstaten solidair blijven en zich aan hun doelstellingen op het gebied van ontwikkelingshulp houden.

| 2.9. | De EU moet ervoor zorgen dat de officiële ontwikkelingshulp toegespitst blijft op armoedebestrijding in de ontwikkelingslanden, nagaan of de middelen efficiënt worden besteed ten behoeve van deze landen, en samenhang in het EU-beleid voor ontwikkeling (PCD — Policy Coherence for Development) waarborgen. Uit het verslag AidWatch 2016 van het Europese platform van ngo’s Concord blijkt dat sinds 2015 17 % van de EU-hulp geen daadwerkelijke overdracht van middelen naar ontwikkelingslanden meer vormde, aangezien het ging om uitgaven voor vluchtelingen binnen de donorlanden, schuldverlichting, studenten, gebonden hulp en rentebetalingen. Sommige EU-lidstaten hebben de bedragen van de opgegeven hulp verhoogd. Het gaat daarbij bijna uitsluitend om bedragen die aan vluchtelingen in eigen land zijn toegekend, die zodoende hun belangrijkste begunstigden worden. |
| --- | --- |

2.9.

De EU moet ervoor zorgen dat de officiële ontwikkelingshulp toegespitst blijft op armoedebestrijding in de ontwikkelingslanden, nagaan of de middelen efficiënt worden besteed ten behoeve van deze landen, en samenhang in het EU-beleid voor ontwikkeling (PCD — Policy Coherence for Development) waarborgen. Uit het verslag AidWatch 2016 van het Europese platform van ngo’s Concord blijkt dat sinds 2015 17 % van de EU-hulp geen daadwerkelijke overdracht van middelen naar ontwikkelingslanden meer vormde, aangezien het ging om uitgaven voor vluchtelingen binnen de donorlanden, schuldverlichting, studenten, gebonden hulp en rentebetalingen. Sommige EU-lidstaten hebben de bedragen van de opgegeven hulp verhoogd. Het gaat daarbij bijna uitsluitend om bedragen die aan vluchtelingen in eigen land zijn toegekend, die zodoende hun belangrijkste begunstigden worden.

| 2.10. | Gezien haar aard en haar ontstaansgeschiedenis is de EU er alles aan gelegen om multilateralisme, een op regels gebaseerde mondiale orde, de vrede in de wereld en de mensenrechten te bevorderen en te verdedigen. In de loop der jaren is de Unie een noodzakelijke, verantwoordelijke, op waarden gebaseerde mondiale partner geworden die de onderliggende oorzaken van conflicten en armoede aanpakt, opkomt voor de universele rechten van de mens, het goede voorbeeld geeft en haar invloed aanwendt om positieve veranderingen in de wereld teweeg te brengen. |
| --- | --- |

2.10.

Gezien haar aard en haar ontstaansgeschiedenis is de EU er alles aan gelegen om multilateralisme, een op regels gebaseerde mondiale orde, de vrede in de wereld en de mensenrechten te bevorderen en te verdedigen. In de loop der jaren is de Unie een noodzakelijke, verantwoordelijke, op waarden gebaseerde mondiale partner geworden die de onderliggende oorzaken van conflicten en armoede aanpakt, opkomt voor de universele rechten van de mens, het goede voorbeeld geeft en haar invloed aanwendt om positieve veranderingen in de wereld teweeg te brengen.

| 2.11. | De inzet van de EU en haar lidstaten als vooraanstaande speler op het wereldtoneel op het gebied van ontwikkelingssamenwerking is thans onlosmakelijk verbonden met de identiteit van de Unie en haar externe imago. |
| --- | --- |

2.11.

De inzet van de EU en haar lidstaten als vooraanstaande speler op het wereldtoneel op het gebied van ontwikkelingssamenwerking is thans onlosmakelijk verbonden met de identiteit van de Unie en haar externe imago.

| 2.12. | De EU is de meest open markt ter wereld en kent royale kortingen op invoerrechten toe aan ontwikkelingslanden die de voornaamste internationale verdragen op het vlak van mensenrechten, arbeidsrecht, milieu en goed bestuur ratificeren en ten uitvoer leggen. |
| --- | --- |

2.12.

De EU is de meest open markt ter wereld en kent royale kortingen op invoerrechten toe aan ontwikkelingslanden die de voornaamste internationale verdragen op het vlak van mensenrechten, arbeidsrecht, milieu en goed bestuur ratificeren en ten uitvoer leggen.

| 2.13. | Naast de financiële stromen is de EU voor ontwikkelingslanden een onmisbare politieke partner, aangezien zij positieve politieke en sociale ontwikkelingen bevordert en hen helpt om eerlijker en volwaardiger deel te nemen aan wereldwijde politieke en economische processen. |
| --- | --- |

2.13.

Naast de financiële stromen is de EU voor ontwikkelingslanden een onmisbare politieke partner, aangezien zij positieve politieke en sociale ontwikkelingen bevordert en hen helpt om eerlijker en volwaardiger deel te nemen aan wereldwijde politieke en economische processen.

| 2.14. | De EU heeft een belangrijke rol gespeeld bij de formulering en tenuitvoerlegging van de millenniumdoelstellingen voor ontwikkeling (MDG’s) (2005-2015) en was een essentiële drijvende kracht achter de goedkeuring van de duurzame-ontwikkelingsdoelstellingen (SDG’s) (2016-2030), want zij heeft er op doorslaggevende wijze toe bijgedragen dat Europese waarden zoals mensenrechten, democratie, rechtsstaat en sociale rechtvaardigheid een plaats hebben gekregen in het nieuwe wereldwijde ontwikkelingsprogramma. |
| --- | --- |

2.14.

De EU heeft een belangrijke rol gespeeld bij de formulering en tenuitvoerlegging van de millenniumdoelstellingen voor ontwikkeling (MDG’s) (2005-2015) en was een essentiële drijvende kracht achter de goedkeuring van de duurzame-ontwikkelingsdoelstellingen (SDG’s) (2016-2030), want zij heeft er op doorslaggevende wijze toe bijgedragen dat Europese waarden zoals mensenrechten, democratie, rechtsstaat en sociale rechtvaardigheid een plaats hebben gekregen in het nieuwe wereldwijde ontwikkelingsprogramma.

| 2.15. | De EU is een vooraanstaande mondiale speler die voor vooruitgang zorgt op het gebied van klimaatveranderingsbeleid, en een belangrijke rol heeft gespeeld bij de vorming van een brede coalitie van ontwikkelde en ontwikkelingslanden die de ondertekening van de Overeenkomst van Parijs in december 2015 mogelijk hebben gemaakt. Ter ondersteuning van de Overeenkomst van Parijs heeft de EU toegezegd 20 % van haar begroting te besteden aan maatregelen ten gunste van het klimaat, zowel wat afzwakking van als aanpassing aan de klimaatverandering betreft. |
| --- | --- |

2.15.

De EU is een vooraanstaande mondiale speler die voor vooruitgang zorgt op het gebied van klimaatveranderingsbeleid, en een belangrijke rol heeft gespeeld bij de vorming van een brede coalitie van ontwikkelde en ontwikkelingslanden die de ondertekening van de Overeenkomst van Parijs in december 2015 mogelijk hebben gemaakt. Ter ondersteuning van de Overeenkomst van Parijs heeft de EU toegezegd 20 % van haar begroting te besteden aan maatregelen ten gunste van het klimaat, zowel wat afzwakking van als aanpassing aan de klimaatverandering betreft.

| 2.16. | Uit de in februari 2016 gehouden Eurobarometer-enquête van de EU over internationale samenwerking en ontwikkeling blijkt dat bijna negen van de tien burgers in de EU (89 %) voorstander is van ontwikkelingshulp (wat neerkomt op een toename van 4 procentpunten t.o.v. 2014). In de nieuwe lidstaten liggen deze cijfers over het algemeen iets lager dan in de oudere. De cijfers duiden op een toename van het aantal burgers dat vindt dat armoedebestrijding in ontwikkelingslanden een van belangrijkste prioriteiten van de EU (met 5 procentpunten, oftewel 69 %) en van de nationale regeringen (met 5 procentpunten, oftewel 50 %) moet vormen. Bijna zeven van de tien deelnemers waren voor het uitbreiden van de door de EU toegekende ontwikkelingshulp (68 %), wat een toename is ten opzichte van de voorgaande jaren. Bijna drie kwart (73 %) van de deelnemers aan deze enquête was het ermee eens dat ontwikkelingshulp een efficiënt hulpmiddel is om illegale migratie tegen te gaan, en 80 % van de Europeanen is van mening dat de ontwikkeling in het belang van de EU zelf is, terwijl 52 % vindt dat de EU zich aan haar belofte moet houden om de hulp aan ontwikkelingslanden op te voeren. |
| --- | --- |

2.16.

Uit de in februari 2016 gehouden Eurobarometer-enquête van de EU over internationale samenwerking en ontwikkeling blijkt dat bijna negen van de tien burgers in de EU (89 %) voorstander is van ontwikkelingshulp (wat neerkomt op een toename van 4 procentpunten t.o.v. 2014). In de nieuwe lidstaten liggen deze cijfers over het algemeen iets lager dan in de oudere. De cijfers duiden op een toename van het aantal burgers dat vindt dat armoedebestrijding in ontwikkelingslanden een van belangrijkste prioriteiten van de EU (met 5 procentpunten, oftewel 69 %) en van de nationale regeringen (met 5 procentpunten, oftewel 50 %) moet vormen. Bijna zeven van de tien deelnemers waren voor het uitbreiden van de door de EU toegekende ontwikkelingshulp (68 %), wat een toename is ten opzichte van de voorgaande jaren. Bijna drie kwart (73 %) van de deelnemers aan deze enquête was het ermee eens dat ontwikkelingshulp een efficiënt hulpmiddel is om illegale migratie tegen te gaan, en 80 % van de Europeanen is van mening dat de ontwikkeling in het belang van de EU zelf is, terwijl 52 % vindt dat de EU zich aan haar belofte moet houden om de hulp aan ontwikkelingslanden op te voeren.

3.   Opmerkingen

| 3.1. | Interconnectiviteit is de belangrijkste pijler van de Agenda 2030, een actiekader voor de ontwikkeling van algemene nationale strategieën op het gebied van duurzame ontwikkeling dat op evenwichtige wijze de economische, sociale en milieudimensies zal integreren teneinde positieve effecten te bereiken in de gebieden die ermee verbonden zijn, rekening houdend met horizontale factoren: gendergelijkheid, jeugd, mobiliteit, migratie, investeringen en duurzame energie. De in de Agenda 2030 vastgestelde prioriteiten zijn gericht op de volgende thema’s: mensen, de planeet, welvaart, vrede en partnerschap. |
| --- | --- |

3.1.

Interconnectiviteit is de belangrijkste pijler van de Agenda 2030, een actiekader voor de ontwikkeling van algemene nationale strategieën op het gebied van duurzame ontwikkeling dat op evenwichtige wijze de economische, sociale en milieudimensies zal integreren teneinde positieve effecten te bereiken in de gebieden die ermee verbonden zijn, rekening houdend met horizontale factoren: gendergelijkheid, jeugd, mobiliteit, migratie, investeringen en duurzame energie. De in de Agenda 2030 vastgestelde prioriteiten zijn gericht op de volgende thema’s: mensen, de planeet, welvaart, vrede en partnerschap.

| 3.2. | Het aantal mensen dat in extreme armoede leeft is tussen 1990 en 2015 met meer dan de helft afgenomen, maar er zijn nog altijd ruim 800 miljoen mensen die moeten rondkomen met minder dan 1,25 USD per dag, en 80 % van hen woont in Afrika bezuiden de Sahara en in Zuid-Azië. In de consensus wordt de aandacht gevestigd op de noodzaak om de armoede in zeer arme, kwetsbare of door conflicten getroffen landen uit te bannen en de weerbaarheid te vergroten, met name die van kwetsbare bevolkingsgroepen die met milieuproblemen, economische schokken, door de natuur of de mens veroorzaakte rampen en mondiale bedreigingen voor de gezondheid te maken hebben. |
| --- | --- |

3.2.

Het aantal mensen dat in extreme armoede leeft is tussen 1990 en 2015 met meer dan de helft afgenomen, maar er zijn nog altijd ruim 800 miljoen mensen die moeten rondkomen met minder dan 1,25 USD per dag, en 80 % van hen woont in Afrika bezuiden de Sahara en in Zuid-Azië. In de consensus wordt de aandacht gevestigd op de noodzaak om de armoede in zeer arme, kwetsbare of door conflicten getroffen landen uit te bannen en de weerbaarheid te vergroten, met name die van kwetsbare bevolkingsgroepen die met milieuproblemen, economische schokken, door de natuur of de mens veroorzaakte rampen en mondiale bedreigingen voor de gezondheid te maken hebben.

| 3.3. | In 2030 zullen arme bevolkingsgroepen vooral geconcentreerd zijn in instabiele landen die de gevolgen ondervinden van conflicten waardoor de armoede nog verergerd wordt. Als men in deze omstandigheden de armen wil helpen, zijn verschillende benaderingen nodig. Hoewel een groter aantal mensen aan extreme armoede ontsnapt, zijn de ongelijkheden tussen de landen en binnen de landen groter geworden. Afgezien van armoede, conflicten en klimaatverandering is ongelijkheid in het grootste deel van de wereld de belangrijkste oorzaak van instabiliteit geworden. |
| --- | --- |

3.3.

In 2030 zullen arme bevolkingsgroepen vooral geconcentreerd zijn in instabiele landen die de gevolgen ondervinden van conflicten waardoor de armoede nog verergerd wordt. Als men in deze omstandigheden de armen wil helpen, zijn verschillende benaderingen nodig. Hoewel een groter aantal mensen aan extreme armoede ontsnapt, zijn de ongelijkheden tussen de landen en binnen de landen groter geworden. Afgezien van armoede, conflicten en klimaatverandering is ongelijkheid in het grootste deel van de wereld de belangrijkste oorzaak van instabiliteit geworden.

| 3.4. | Centraal in het ontwikkelingssamenwerkingsbeleid zullen elementen staan zoals de bestrijding van discriminatie en ongelijkheid, het streven om niemand aan zijn lot over te laten, en de focus op uitbanning van armoede. Dit zijn wezenlijke elementen die aan duurzame ontwikkeling ten grondslag liggen. Ook wordt beoogd vooruitgang te boeken op het gebied van de menselijke waardigheid: uitbanning van honger, universele toegang tot onderwijs en opleiding, gezondheidszorgstelsels, fatsoenlijk werk voor iedereen, transitie van de informele naar de formele economie, toereikende en adequate sociale bescherming, en een gezond milieu. Deze doelstellingen kunnen worden verwezenlijkt als er wordt uitgegaan van een geconsolideerd beleid dat op nationaal niveau wordt toegepast, en als er een pijler voor de bescherming van kwetsbare personen bestaat. |
| --- | --- |

3.4.

Centraal in het ontwikkelingssamenwerkingsbeleid zullen elementen staan zoals de bestrijding van discriminatie en ongelijkheid, het streven om niemand aan zijn lot over te laten, en de focus op uitbanning van armoede. Dit zijn wezenlijke elementen die aan duurzame ontwikkeling ten grondslag liggen. Ook wordt beoogd vooruitgang te boeken op het gebied van de menselijke waardigheid: uitbanning van honger, universele toegang tot onderwijs en opleiding, gezondheidszorgstelsels, fatsoenlijk werk voor iedereen, transitie van de informele naar de formele economie, toereikende en adequate sociale bescherming, en een gezond milieu. Deze doelstellingen kunnen worden verwezenlijkt als er wordt uitgegaan van een geconsolideerd beleid dat op nationaal niveau wordt toegepast, en als er een pijler voor de bescherming van kwetsbare personen bestaat.

| 3.5. | Het gemeenschappelijke optreden op lange termijn zal bevolkingsgroepen die in chronische armoede leven ten goede komen, economische groei creëren, de ongelijkheid verminderen en kansen omzetten in resultaten. Concrete economische resultaten moeten gepaard gaan met maatregelen voor de herverdeling van openbare uitgaven, waardoor meer mensen kunnen profiteren van hoogwaardige diensten, met name onderwijs, gezondheidszorg en sanitaire voorzieningen. |
| --- | --- |

3.5.

Het gemeenschappelijke optreden op lange termijn zal bevolkingsgroepen die in chronische armoede leven ten goede komen, economische groei creëren, de ongelijkheid verminderen en kansen omzetten in resultaten. Concrete economische resultaten moeten gepaard gaan met maatregelen voor de herverdeling van openbare uitgaven, waardoor meer mensen kunnen profiteren van hoogwaardige diensten, met name onderwijs, gezondheidszorg en sanitaire voorzieningen.

| 3.6. | Bovendien kunnen er hierdoor efficiënte, duurzame en rechtvaardige socialezekerheidsdiensten worden opgezet waarmee via inkomstengenererende arbeid gezorgd wordt voor solidariteit. Als basisdienst kan (als nieuw instrument) ook een gegarandeerd minimuminkomen worden ingevoerd, teneinde een vangnet te creëren waarmee wordt voorkomen dat mensen opnieuw in extreme armoede vervallen. De sociale structuren moeten op middellange en lange termijn worden versterkt. De sociale structuren moeten op middellange en lange termijn worden versterkt. |
| --- | --- |

3.6.

Bovendien kunnen er hierdoor efficiënte, duurzame en rechtvaardige socialezekerheidsdiensten worden opgezet waarmee via inkomstengenererende arbeid gezorgd wordt voor solidariteit. Als basisdienst kan (als nieuw instrument) ook een gegarandeerd minimuminkomen worden ingevoerd, teneinde een vangnet te creëren waarmee wordt voorkomen dat mensen opnieuw in extreme armoede vervallen. De sociale structuren moeten op middellange en lange termijn worden versterkt. De sociale structuren moeten op middellange en lange termijn worden versterkt.

| 3.7. | Hoewel dit niet expliciet in de consensus wordt vermeld, is het de bedoeling om vast te houden aan de in het kader van de Agenda voor verandering aangegane verbintenis om steun te blijven verlenen voor sociale integratie en menselijke ontwikkeling, die goed zijn voor ten minste 20 % van de ontwikkelingshulp van de EU. |
| --- | --- |

3.7.

Hoewel dit niet expliciet in de consensus wordt vermeld, is het de bedoeling om vast te houden aan de in het kader van de Agenda voor verandering aangegane verbintenis om steun te blijven verlenen voor sociale integratie en menselijke ontwikkeling, die goed zijn voor ten minste 20 % van de ontwikkelingshulp van de EU.

| 3.8. | Een cruciaal aspect is de bescherming en de toepassing van de rechten van vrouwen en meisjes, rekening houdend met seksuele en reproductieve gezondheid en de daarmee verband houdende rechten, een essentieel element van menselijke ontwikkeling. Tegelijkertijd is het zaak om kwetsbare bevolkingsgroepen weerbaarder te maken tegen economische schokken en milieuproblemen, met name natuurrampen en door de mens veroorzaakte catastrofes. Er moet een coherent en geïntegreerd systeem voor humanitaire hulpverlening worden opgezet om ontheemden (met bijzondere aandacht voor minderjarigen en andere kwetsbare personen) terzijde te staan door onderwijs en kwaliteitsbanen toegankelijker te maken. |
| --- | --- |

3.8.

Een cruciaal aspect is de bescherming en de toepassing van de rechten van vrouwen en meisjes, rekening houdend met seksuele en reproductieve gezondheid en de daarmee verband houdende rechten, een essentieel element van menselijke ontwikkeling. Tegelijkertijd is het zaak om kwetsbare bevolkingsgroepen weerbaarder te maken tegen economische schokken en milieuproblemen, met name natuurrampen en door de mens veroorzaakte catastrofes. Er moet een coherent en geïntegreerd systeem voor humanitaire hulpverlening worden opgezet om ontheemden (met bijzondere aandacht voor minderjarigen en andere kwetsbare personen) terzijde te staan door onderwijs en kwaliteitsbanen toegankelijker te maken.

| 3.9. | Om te kunnen overleven moet de mens toegang hebben tot gevarieerde, toereikende, voedzame, veilige en betaalbare levensmiddelen. Het is absoluut noodzakelijk arme gemeenschappen te helpen betere toegang te krijgen tot grond, water (inclusief drinkwater) en sanitaire voorzieningen, alsook tot een continue levering van schone energie voor een eerlijke en rechtvaardige prijs en met een zo beperkt mogelijke milieu-impact. Door deze toegang te garanderen kunnen gevallen van slechte voeding, ondervoeding en groeiachterstand worden verminderd en kan het zelfstandig worden van kinderen worden bevorderd, ook wat betreft hun geestelijke gezondheid. Voorts kan de toegang tot betere diensten (technologische vooruitgang en digitale innovatie) de levenskwaliteit van inwoners van snel groeiende landelijke en stedelijke gebieden verhogen, door bij te dragen aan een verbetering van de gezondheid, de welvaart en de waardigheid van de burgers, en door in hun behoeften te voorzien. |
| --- | --- |

3.9.

Om te kunnen overleven moet de mens toegang hebben tot gevarieerde, toereikende, voedzame, veilige en betaalbare levensmiddelen. Het is absoluut noodzakelijk arme gemeenschappen te helpen betere toegang te krijgen tot grond, water (inclusief drinkwater) en sanitaire voorzieningen, alsook tot een continue levering van schone energie voor een eerlijke en rechtvaardige prijs en met een zo beperkt mogelijke milieu-impact. Door deze toegang te garanderen kunnen gevallen van slechte voeding, ondervoeding en groeiachterstand worden verminderd en kan het zelfstandig worden van kinderen worden bevorderd, ook wat betreft hun geestelijke gezondheid. Voorts kan de toegang tot betere diensten (technologische vooruitgang en digitale innovatie) de levenskwaliteit van inwoners van snel groeiende landelijke en stedelijke gebieden verhogen, door bij te dragen aan een verbetering van de gezondheid, de welvaart en de waardigheid van de burgers, en door in hun behoeften te voorzien.

| 3.10. | Veerkracht en duurzaamheid zijn essentiële elementen die onmisbaar zijn om in de huidige mondiale context, die complex, dynamisch en onvoorspelbaar is, haalbare oplossingen te kunnen uitwerken. Kwetsbaarheid verergert de acute effecten van armoede, en extreme kwetsbaarheid die verband houdt met de terugkeer van structurele crises blijft humanitaire noodsituaties creëren, waardoor de ontwikkeling van bepaalde gemeenschappen wordt belemmerd. Door aanhoudende conflicten zijn er meer hulpbronnen nodig dan er voorhanden zijn, wordt de bescherming van de fundamentele mensenrechten verhinderd en neemt het aantal vluchtelingen en ontheemden toe. Vooruitgang wordt ondermijnd door de voortdurende moeilijkheden op het gebied van volksgezondheid. |
| --- | --- |

3.10.

Veerkracht en duurzaamheid zijn essentiële elementen die onmisbaar zijn om in de huidige mondiale context, die complex, dynamisch en onvoorspelbaar is, haalbare oplossingen te kunnen uitwerken. Kwetsbaarheid verergert de acute effecten van armoede, en extreme kwetsbaarheid die verband houdt met de terugkeer van structurele crises blijft humanitaire noodsituaties creëren, waardoor de ontwikkeling van bepaalde gemeenschappen wordt belemmerd. Door aanhoudende conflicten zijn er meer hulpbronnen nodig dan er voorhanden zijn, wordt de bescherming van de fundamentele mensenrechten verhinderd en neemt het aantal vluchtelingen en ontheemden toe. Vooruitgang wordt ondermijnd door de voortdurende moeilijkheden op het gebied van volksgezondheid.

| 3.11. | De toegang tot betaalbare en duurzame energievoorzieningen (energieproductie met hernieuwbare hulpbronnen, bestrijding van energiearmoede) blijft beperkt en vormt een obstakel voor de economische groei en voor een passende en efficiënte industrialisering die is afgestemd op de omstandigheden, behoeften en mogelijkheden ter plaatse (met inachtneming van de bescherming van het milieu). De toegang tot natuurlijke hulpbronnen is beperkt, omdat niet-duurzame vormen van exploitatie ertoe leiden dat ze uitgeput raken. |
| --- | --- |

3.11.

De toegang tot betaalbare en duurzame energievoorzieningen (energieproductie met hernieuwbare hulpbronnen, bestrijding van energiearmoede) blijft beperkt en vormt een obstakel voor de economische groei en voor een passende en efficiënte industrialisering die is afgestemd op de omstandigheden, behoeften en mogelijkheden ter plaatse (met inachtneming van de bescherming van het milieu). De toegang tot natuurlijke hulpbronnen is beperkt, omdat niet-duurzame vormen van exploitatie ertoe leiden dat ze uitgeput raken.

| 3.12. | Duurzame landbouw, doordachte voedingssystemen en duurzame visserij genereren producten die op doeltreffende wijze in de behoeften van de bevolking kunnen voorzien, met een exponentiële groei en een geringe druk op het milieu. Waterstress en de (onhoudbare) vraag naar water hebben gevolgen voor de klimaatverandering. |
| --- | --- |

3.12.

Duurzame landbouw, doordachte voedingssystemen en duurzame visserij genereren producten die op doeltreffende wijze in de behoeften van de bevolking kunnen voorzien, met een exponentiële groei en een geringe druk op het milieu. Waterstress en de (onhoudbare) vraag naar water hebben gevolgen voor de klimaatverandering.

| 3.13. | Met de consensus wordt beoogd bijzondere aandacht te besteden aan de kansen die voortvloeien uit het grote aantal jongeren in ontwikkelingslanden. Hierbij moet worden gedacht aan het benutten van het volledige potentieel van de 1,3 miljard personen die de motor van inclusieve groei en duurzame ontwikkeling vormen, het creëren van nieuwe, kwalitatief goede banen en het bevorderen van de onafhankelijkheid van jongeren en hun deelname aan de economie, de samenleving, de lokale besluitvorming en het lokale bestuur. |
| --- | --- |

3.13.

Met de consensus wordt beoogd bijzondere aandacht te besteden aan de kansen die voortvloeien uit het grote aantal jongeren in ontwikkelingslanden. Hierbij moet worden gedacht aan het benutten van het volledige potentieel van de 1,3 miljard personen die de motor van inclusieve groei en duurzame ontwikkeling vormen, het creëren van nieuwe, kwalitatief goede banen en het bevorderen van de onafhankelijkheid van jongeren en hun deelname aan de economie, de samenleving, de lokale besluitvorming en het lokale bestuur.

| 3.14. | Er is een overgang naar een circulaire economie nodig om een efficiënt gebruik van de beschikbare hulpbronnen mogelijk te maken en het brede proces richting een adequate en duurzame ontwikkeling te schragen. Nieuwe spelers in de particuliere sector bieden reële kansen om partnerschappen en innovatieve oplossingen voor te stellen, alsook doeltreffende, levensvatbare en ethische financiële mechanismen die modellen voor vooruitgang kunnen worden. Samenwerking en communicatie- en informatietechnologieën (veerkrachtige en efficiënte netwerken en infrastructuren) zijn sleutelfactoren voor succes, maar dan moeten de middelen en investeringen wel op de verwezenlijking van de SDG’s worden gericht, teneinde de problemen in de wereld beter te kunnen aanpakken. |
| --- | --- |

3.14.

Er is een overgang naar een circulaire economie nodig om een efficiënt gebruik van de beschikbare hulpbronnen mogelijk te maken en het brede proces richting een adequate en duurzame ontwikkeling te schragen. Nieuwe spelers in de particuliere sector bieden reële kansen om partnerschappen en innovatieve oplossingen voor te stellen, alsook doeltreffende, levensvatbare en ethische financiële mechanismen die modellen voor vooruitgang kunnen worden. Samenwerking en communicatie- en informatietechnologieën (veerkrachtige en efficiënte netwerken en infrastructuren) zijn sleutelfactoren voor succes, maar dan moeten de middelen en investeringen wel op de verwezenlijking van de SDG’s worden gericht, teneinde de problemen in de wereld beter te kunnen aanpakken.

| 3.15. | Om armoede uit te bannen en voor duurzame ontwikkeling te zorgen, zijn een duurzaam milieu en een stabiel klimaat nodig en moeten kwetsbare groepen in de samenleving kansen krijgen. Onevenwichtige economische processen kunnen de vrede en stabiliteit bedreigen en grootschalige migratiestromen teweegbrengen. Milieukwesties moeten worden meegewogen in preventieve maatregelen, waarbij met name het beginsel „de vervuiler betaalt” strenger moet worden toegepast. Verantwoord opererende particuliere bedrijven kunnen een essentiële rol spelen door bij de overgang naar een circulaire economie een efficiënt gebruik van hulpbronnen en duurzame consumptie en productie te bevorderen, waardoor economische groei en aantasting van het milieu van elkaar kunnen worden losgekoppeld. |
| --- | --- |

3.15.

Om armoede uit te bannen en voor duurzame ontwikkeling te zorgen, zijn een duurzaam milieu en een stabiel klimaat nodig en moeten kwetsbare groepen in de samenleving kansen krijgen. Onevenwichtige economische processen kunnen de vrede en stabiliteit bedreigen en grootschalige migratiestromen teweegbrengen. Milieukwesties moeten worden meegewogen in preventieve maatregelen, waarbij met name het beginsel „de vervuiler betaalt” strenger moet worden toegepast. Verantwoord opererende particuliere bedrijven kunnen een essentiële rol spelen door bij de overgang naar een circulaire economie een efficiënt gebruik van hulpbronnen en duurzame consumptie en productie te bevorderen, waardoor economische groei en aantasting van het milieu van elkaar kunnen worden losgekoppeld.

| 3.16. | De rol van het particuliere bedrijfsleven bij de uitvoering van Agenda 2030 zou geëvalueerd moeten worden aan de hand van de vraag in hoeverre het kan bijdragen aan de verwezenlijking van de ontwikkelingsdoelstellingen in de begunstigde landen, uitgaande van de beginselen van het mondiaal partnerschap voor doeltreffende ontwikkelingssamenwerking (GPEDC). Nieuwe financieringsinstrumenten waarin particuliere actoren een rol spelen, kunnen een doeltreffend middel vormen om economische ontwikkeling, werkgelegenheid en overheidsinkomsten te genereren. Van cruciaal belang is echter wel dat bij deze instrumenten dezelfde voorwaarden inzake transparantie en evaluatie gelden als bij overheidsfinanciering. De EU en haar lidstaten zouden transparante en onafhankelijke evaluaties moeten bekostigen waarmee het voor de belanghebbenden, met name op lokaal niveau, mogelijk wordt om de kosteneffectiviteit en de impact van de financieringsactiviteiten van de particuliere en commerciële sector op het gebied van ontwikkeling in te schatten. De EU en haar lidstaten zouden het eens moeten worden over een samenhangende visie op de rol van de particuliere sector in de ontwikkelingssamenwerking, zodat er geen hulpbehoevende regio’s of landen uit de boot vallen. Innovatieve mechanismen voor de financiering van ontwikkeling, zoals publiek-private partnerschappen (PPP’s), zouden beoordeeld moeten worden aan de hand van beginselen van doeltreffende ontwikkeling en kostenefficiëntie, om gebonden hulp te vermijden en om een regelgevingsklimaat te waarborgen dat de overheid in staat stelt de openbaredienstverlening in goede banen te leiden. |
| --- | --- |

3.16.

De rol van het particuliere bedrijfsleven bij de uitvoering van Agenda 2030 zou geëvalueerd moeten worden aan de hand van de vraag in hoeverre het kan bijdragen aan de verwezenlijking van de ontwikkelingsdoelstellingen in de begunstigde landen, uitgaande van de beginselen van het mondiaal partnerschap voor doeltreffende ontwikkelingssamenwerking (GPEDC). Nieuwe financieringsinstrumenten waarin particuliere actoren een rol spelen, kunnen een doeltreffend middel vormen om economische ontwikkeling, werkgelegenheid en overheidsinkomsten te genereren. Van cruciaal belang is echter wel dat bij deze instrumenten dezelfde voorwaarden inzake transparantie en evaluatie gelden als bij overheidsfinanciering. De EU en haar lidstaten zouden transparante en onafhankelijke evaluaties moeten bekostigen waarmee het voor de belanghebbenden, met name op lokaal niveau, mogelijk wordt om de kosteneffectiviteit en de impact van de financieringsactiviteiten van de particuliere en commerciële sector op het gebied van ontwikkeling in te schatten. De EU en haar lidstaten zouden het eens moeten worden over een samenhangende visie op de rol van de particuliere sector in de ontwikkelingssamenwerking, zodat er geen hulpbehoevende regio’s of landen uit de boot vallen. Innovatieve mechanismen voor de financiering van ontwikkeling, zoals publiek-private partnerschappen (PPP’s), zouden beoordeeld moeten worden aan de hand van beginselen van doeltreffende ontwikkeling en kostenefficiëntie, om gebonden hulp te vermijden en om een regelgevingsklimaat te waarborgen dat de overheid in staat stelt de openbaredienstverlening in goede banen te leiden.

| 3.17. | De EU moet krachtige internationale instrumenten op het gebied van een verantwoorde economie bevorderen om verantwoorde praktijken en toeleveringsketens aan te moedigen. Nu er steeds meer aandacht is voor de particuliere sector als speler op ontwikkelingsgebied, moet er aan bestaande instrumenten voor verantwoorde bedrijfsvoering extra belang worden toegekend. De aanvaarding en inachtneming van internationaal erkende richtsnoeren en beginselen voor zakelijk gedrag en van bedrijfsinstrumenten om verantwoording af te leggen, zou een essentiële voorwaarde moeten worden voor het verlenen van steun aan particuliere bedrijven uit hoofde van de ontwikkelingssamenwerking. Naleving ervan zou noodzakelijk moeten zijn om voor steun in aanmerking te komen, en in geval van niet-naleving zou een adequaat monitoringsysteem ertoe moeten leiden dat de financiële steun wordt herbeoordeeld. |
| --- | --- |

3.17.

De EU moet krachtige internationale instrumenten op het gebied van een verantwoorde economie bevorderen om verantwoorde praktijken en toeleveringsketens aan te moedigen. Nu er steeds meer aandacht is voor de particuliere sector als speler op ontwikkelingsgebied, moet er aan bestaande instrumenten voor verantwoorde bedrijfsvoering extra belang worden toegekend. De aanvaarding en inachtneming van internationaal erkende richtsnoeren en beginselen voor zakelijk gedrag en van bedrijfsinstrumenten om verantwoording af te leggen, zou een essentiële voorwaarde moeten worden voor het verlenen van steun aan particuliere bedrijven uit hoofde van de ontwikkelingssamenwerking. Naleving ervan zou noodzakelijk moeten zijn om voor steun in aanmerking te komen, en in geval van niet-naleving zou een adequaat monitoringsysteem ertoe moeten leiden dat de financiële steun wordt herbeoordeeld.

| 3.18. | Verantwoorde handelspraktijken, inachtneming van de mensen- en arbeidsrechten en fatsoenlijke arbeidsomstandigheden (overeenkomstig het verdrag van de Internationale Arbeidsorganisatie en andere internationaal erkende richtsnoeren en beginselen betreffende het optreden van ondernemingen), maatschappelijk verantwoord ondernemen (waar het gaat om arbeidsnormen en fatsoenlijke arbeidsvoorwaarden), financiële integriteit, corruptiebestrijding en milieunormen moeten krachtig worden ondersteund. Op die manier kunnen misbruik en corruptie worden voorkomen, wat de overgang van een informele naar een formele economie zal bevorderen. |
| --- | --- |

3.18.

Verantwoorde handelspraktijken, inachtneming van de mensen- en arbeidsrechten en fatsoenlijke arbeidsomstandigheden (overeenkomstig het verdrag van de Internationale Arbeidsorganisatie en andere internationaal erkende richtsnoeren en beginselen betreffende het optreden van ondernemingen), maatschappelijk verantwoord ondernemen (waar het gaat om arbeidsnormen en fatsoenlijke arbeidsvoorwaarden), financiële integriteit, corruptiebestrijding en milieunormen moeten krachtig worden ondersteund. Op die manier kunnen misbruik en corruptie worden voorkomen, wat de overgang van een informele naar een formele economie zal bevorderen.

| 3.19. | Het EESC is van mening dat niet-discriminerende toegang tot levenslang leren van hoge kwaliteit, waarmee wordt gewaarborgd dat elke burger de vereiste kennis en vaardigheden verwerft, een fundamentele voorwaarde is voor duurzame ontwikkeling. Een beter, waardiger en meer betrokken leven op basis van ieders capaciteiten zal ertoe leiden dat volwassenen bewuster en verantwoordelijker gaan handelen en dat er meer rechten komen in een rechtvaardige samenleving die gestoeld is op sociaal welzijn en economische welvaart. |
| --- | --- |

3.19.

Het EESC is van mening dat niet-discriminerende toegang tot levenslang leren van hoge kwaliteit, waarmee wordt gewaarborgd dat elke burger de vereiste kennis en vaardigheden verwerft, een fundamentele voorwaarde is voor duurzame ontwikkeling. Een beter, waardiger en meer betrokken leven op basis van ieders capaciteiten zal ertoe leiden dat volwassenen bewuster en verantwoordelijker gaan handelen en dat er meer rechten komen in een rechtvaardige samenleving die gestoeld is op sociaal welzijn en economische welvaart.

| 3.20. | Een andere essentiële factor voor duurzame ontwikkeling is het ontwerp, de aanleg, de invoering en het gebruik van efficiënte infrastructuurvoorzieningen in steden: duurzame, onderling verbonden en veilige vervoersnetwerken, en andere schokbestendige infrastructuur. Steden moeten groei- en innovatiecentra worden die inclusie bevorderen, omgeven door plattelandsgemeenschappen met degelijke basisvoorzieningen. Deze doelstellingen maken deel uit van een visie op ruimtelijke ordening, rechtvaardig beheer van financiële markten en stedelijke mobiliteit. |
| --- | --- |

3.20.

Een andere essentiële factor voor duurzame ontwikkeling is het ontwerp, de aanleg, de invoering en het gebruik van efficiënte infrastructuurvoorzieningen in steden: duurzame, onderling verbonden en veilige vervoersnetwerken, en andere schokbestendige infrastructuur. Steden moeten groei- en innovatiecentra worden die inclusie bevorderen, omgeven door plattelandsgemeenschappen met degelijke basisvoorzieningen. Deze doelstellingen maken deel uit van een visie op ruimtelijke ordening, rechtvaardig beheer van financiële markten en stedelijke mobiliteit.

| 3.21. | Ongelijkheid, het ontbreken van een rechtsstaat, uitsluiting en schending van mensenrechten en menselijke behoeften zijn de belangrijkste oorzaken van armoede, kwetsbaarheid en conflicten met gedwongen ontheemding van bevolkingsgroepen als gevolg. Democratisch bestuur is een garantie voor de uitoefening van burgerlijke, politieke, economische, sociale, culturele (culturele verscheidenheid) en religieuze rechten. Politieke dialoog maakt verandering mogelijk; de hervorming van justitie, toegang tot de rechter voor iedereen, en een onafhankelijke, open, verantwoorde en doeltreffende rechtspraak kunnen de druk op kwetsbare maatschappelijke groepen verlichten. Het is zaak om de rechtsstaat te bestendigen, geweld en criminaliteit in steden te bestrijden, de veiligheid voor de burgers te optimaliseren, de overheidscapaciteit te versterken en meer werk te maken van verantwoordelijkheid, transparantie en conflictpreventie. Dit zal ook het vertrouwen tussen de overheid en de bevolking ten goede komen. |
| --- | --- |

3.21.

Ongelijkheid, het ontbreken van een rechtsstaat, uitsluiting en schending van mensenrechten en menselijke behoeften zijn de belangrijkste oorzaken van armoede, kwetsbaarheid en conflicten met gedwongen ontheemding van bevolkingsgroepen als gevolg. Democratisch bestuur is een garantie voor de uitoefening van burgerlijke, politieke, economische, sociale, culturele (culturele verscheidenheid) en religieuze rechten. Politieke dialoog maakt verandering mogelijk; de hervorming van justitie, toegang tot de rechter voor iedereen, en een onafhankelijke, open, verantwoorde en doeltreffende rechtspraak kunnen de druk op kwetsbare maatschappelijke groepen verlichten. Het is zaak om de rechtsstaat te bestendigen, geweld en criminaliteit in steden te bestrijden, de veiligheid voor de burgers te optimaliseren, de overheidscapaciteit te versterken en meer werk te maken van verantwoordelijkheid, transparantie en conflictpreventie. Dit zal ook het vertrouwen tussen de overheid en de bevolking ten goede komen.

| 3.22. | Duurzame ontwikkeling vereist een samenleving die integratie bevordert en democratische instellingen die universele waarden voorstaan: goed bestuur op meerdere niveaus, de rechtsstaat, transparante besluitvormingsprocessen, initiatieven ter bestrijding van corruptie, mensenrechten, een vrije, rechtvaardige en open samenleving en een transparant maatschappelijk middenveld dat de integratie ten goede komt en bestand is tegen interne en externe schokken. |
| --- | --- |

3.22.

Duurzame ontwikkeling vereist een samenleving die integratie bevordert en democratische instellingen die universele waarden voorstaan: goed bestuur op meerdere niveaus, de rechtsstaat, transparante besluitvormingsprocessen, initiatieven ter bestrijding van corruptie, mensenrechten, een vrije, rechtvaardige en open samenleving en een transparant maatschappelijk middenveld dat de integratie ten goede komt en bestand is tegen interne en externe schokken.

| 3.23. | In verband met de toekomstige EU-strategie voor internationale culturele betrekkingen (JOIN 2016/29 en het in voorbereiding zijnde advies REX/480) wijst het EESC op het belang van cultuur als vierde pijler van de ontwikkelingsagenda. Het pleit er dan ook voor om cultuur op te nemen onder de prioriteiten van de nieuwe Europese consensus over ontwikkeling. |
| --- | --- |

3.23.

In verband met de toekomstige EU-strategie voor internationale culturele betrekkingen (JOIN 2016/29 en het in voorbereiding zijnde advies REX/480) wijst het EESC op het belang van cultuur als vierde pijler van de ontwikkelingsagenda. Het pleit er dan ook voor om cultuur op te nemen onder de prioriteiten van de nieuwe Europese consensus over ontwikkeling.

| 3.24. | Het EESC stelt in zijn advies SOC/268 uit 2007 over „Immigratie en ontwikkelingssamenwerking” dat migratie „een goede zaak voor gast- én herkomstlanden” is. In dit verband moet echter wel worden onderstreept dat een slecht beheer van migratiestromen ertoe kan leiden dat mensenrechten niet worden geëerbiedigd en dat de toegang tot onderwijs en gezondheidszorg wordt ontzegd. Migranten dreigen slachtoffer van mensenhandel en dwangarbeid te worden. Hiertegen moet worden opgetreden: er moeten snel krachtige maatregelen worden genomen, zowel in de herkomst- en doorreislanden als in de landen van bestemming. Er is behoefte aan systematische en gestructureerde coördinatie en synergie om positieve effecten te optimaliseren en illegale migratie terug te dringen. Deze gecoördineerde aanpak moet vergezeld gaan van humanitaire hulp. De oplossing is de toepassing van een beleid voor duurzame ontwikkeling met voortdurende inspanningen in de landen waar emigratie haar oorsprong heeft. Politieke dialoog is een onderdeel van het Europees buitenlands beleid en een hefboom waarmee migratiestromen kunnen worden verminderd. |
| --- | --- |

3.24.

Het EESC stelt in zijn advies SOC/268 uit 2007 over „Immigratie en ontwikkelingssamenwerking” dat migratie „een goede zaak voor gast- én herkomstlanden” is. In dit verband moet echter wel worden onderstreept dat een slecht beheer van migratiestromen ertoe kan leiden dat mensenrechten niet worden geëerbiedigd en dat de toegang tot onderwijs en gezondheidszorg wordt ontzegd. Migranten dreigen slachtoffer van mensenhandel en dwangarbeid te worden. Hiertegen moet worden opgetreden: er moeten snel krachtige maatregelen worden genomen, zowel in de herkomst- en doorreislanden als in de landen van bestemming. Er is behoefte aan systematische en gestructureerde coördinatie en synergie om positieve effecten te optimaliseren en illegale migratie terug te dringen. Deze gecoördineerde aanpak moet vergezeld gaan van humanitaire hulp. De oplossing is de toepassing van een beleid voor duurzame ontwikkeling met voortdurende inspanningen in de landen waar emigratie haar oorsprong heeft. Politieke dialoog is een onderdeel van het Europees buitenlands beleid en een hefboom waarmee migratiestromen kunnen worden verminderd.

| 3.25. | Uit de in februari 2016 gehouden Eurobarometer-enquête over internationale samenwerking en ontwikkeling blijkt dat meer dan een derde (36 %) van de EU-burgers ten minste van de duurzame-ontwikkelingdoelstellingen heeft gehoord, al weet slechts een op de tien (10 %) wat ze inhouden. De percentages van de EU-burgers die over deze doelstellingen hebben gehoord of erover hebben gelezen, liggen het hoogst in de noordelijke en centrale regio’s. Het is duidelijk dat de EU zich meer moet inzetten om de Europese burgers voor te lichten over ontwikkelingssamenwerking, en daarbij speciale aandacht moet besteden aan de zuidelijke en oostelijke EU-lidstaten. Het EESC heeft dit ook in zijn advies REX/461 getiteld „De Agenda 2030 — Een Europese Unie die zich inzet voor wereldwijde duurzame ontwikkeling” aanbevolen: „De Europese Commissie moet bewustwordingsactiviteiten en -campagnes organiseren en uitvoeren om van de Agenda 2030 voor duurzame ontwikkeling een Europese agenda te maken. De Europese Commissie moet periodieke Eurobarometer-enquêtes houden om te meten in hoeverre de EU-burgers op de hoogte zijn van de doelstellingen voor duurzame ontwikkeling en in hoeverre zij deze begrijpen. Maatschappelijke organisaties hebben in dit proces een belangrijke rol te vervullen.”. |
| --- | --- |

3.25.

Uit de in februari 2016 gehouden Eurobarometer-enquête over internationale samenwerking en ontwikkeling blijkt dat meer dan een derde (36 %) van de EU-burgers ten minste van de duurzame-ontwikkelingdoelstellingen heeft gehoord, al weet slechts een op de tien (10 %) wat ze inhouden. De percentages van de EU-burgers die over deze doelstellingen hebben gehoord of erover hebben gelezen, liggen het hoogst in de noordelijke en centrale regio’s. Het is duidelijk dat de EU zich meer moet inzetten om de Europese burgers voor te lichten over ontwikkelingssamenwerking, en daarbij speciale aandacht moet besteden aan de zuidelijke en oostelijke EU-lidstaten. Het EESC heeft dit ook in zijn advies REX/461 getiteld „De Agenda 2030 — Een Europese Unie die zich inzet voor wereldwijde duurzame ontwikkeling” aanbevolen: „De Europese Commissie moet bewustwordingsactiviteiten en -campagnes organiseren en uitvoeren om van de Agenda 2030 voor duurzame ontwikkeling een Europese agenda te maken. De Europese Commissie moet periodieke Eurobarometer-enquêtes houden om te meten in hoeverre de EU-burgers op de hoogte zijn van de doelstellingen voor duurzame ontwikkeling en in hoeverre zij deze begrijpen. Maatschappelijke organisaties hebben in dit proces een belangrijke rol te vervullen.”.

| 3.26. | De EU beschikt over het vermogen om ten aanzien van de doelstellingen voor duurzame ontwikkeling een vooraanstaande rol te spelen, en is in staat deze rol te vervullen dankzij de kracht van haar solidariteit, haar sociaal beleid en haar economische en handelspartnerschappen met alle betrokken spelers die dezelfde waarden delen. De EU beschikt ook over een uitgebreid diplomatiek netwerk, waardoor een coherent en logisch optreden wordt gewaarborgd, haar geloofwaardigheid en legitimiteit worden vergroot en ze een meerwaarde kan creëren, met een positief effect. De verscheidenheid van Europese ervaringen, de verschillende benaderingen, de toegevoegde waarde en de eenheid in verscheidenheid zijn specifieke elementen van het externe optreden van de Unie en vormen in dit kader een concurrentievoordeel. |
| --- | --- |

3.26.

De EU beschikt over het vermogen om ten aanzien van de doelstellingen voor duurzame ontwikkeling een vooraanstaande rol te spelen, en is in staat deze rol te vervullen dankzij de kracht van haar solidariteit, haar sociaal beleid en haar economische en handelspartnerschappen met alle betrokken spelers die dezelfde waarden delen. De EU beschikt ook over een uitgebreid diplomatiek netwerk, waardoor een coherent en logisch optreden wordt gewaarborgd, haar geloofwaardigheid en legitimiteit worden vergroot en ze een meerwaarde kan creëren, met een positief effect. De verscheidenheid van Europese ervaringen, de verschillende benaderingen, de toegevoegde waarde en de eenheid in verscheidenheid zijn specifieke elementen van het externe optreden van de Unie en vormen in dit kader een concurrentievoordeel.

Brussel, 26 april 2017.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Georges DASSIS

---

(1)  Werkdocument van de diensten van de Commissie. Assessing the 2005 European Consensus on Development and accompanying the Initiative „Proposal for a new European Consensus on Development”.

1

(2)  The COST of Non-Europe in Development Policy: Increasing coordination between EU donors, Europees Parlement (2013).

2

The COST of Non-Europe in Development Policy: Increasing coordination between EU donors

(3)  AidWatch Report, Concord (2016).

3

---