# Publicatieblad C 138/2010

| | ISSN 1725-2474
  doi:10.3000/17252474.C_2010.138.nld |
| --- | --- |
| Publicatieblad
  van de Europese Unie | C 138 |
| | |
| Uitgave in de Nederlandse taal | Mededelingen en bekendmakingen | 53e jaargang28 mei 2010 |

ISSN 1725-2474

doi:10.3000/17252474.C_2010.138.nld

Publicatieblad

van de Europese Unie

C 138

Uitgave in de Nederlandse taal

Mededelingen en bekendmakingen

53e jaargang28 mei 2010

---

| Nummer | Inhoud | Bladzijde |
| --- | --- | --- |
| | I   Resoluties, aanbevelingen en adviezen |
| | ADVIEZEN |
| | Raad |
| 2010/C 138/01 | Advies van de Raad over het geactualiseerde convergentieprogramma van de Tsjechische Republiek voor de periode 2009-2012 | 1 |
| 2010/C 138/02 | Advies van de Raad over het geactualiseerde convergentieprogramma van Denemarken voor de periode 2009-2015 | 6 |
| 2010/C 138/03 | Advies van de Raad over het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van Finland voor de periode 2009-2013 | 11 |

Nummer

Inhoud

Bladzijde

I   Resoluties, aanbevelingen en adviezen

ADVIEZEN

Raad

2010/C 138/01

Advies van de Raad over het geactualiseerde convergentieprogramma van de Tsjechische Republiek voor de periode 2009-2012

1

2010/C 138/02

Advies van de Raad over het geactualiseerde convergentieprogramma van Denemarken voor de periode 2009-2015

6

2010/C 138/03

Advies van de Raad over het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van Finland voor de periode 2009-2013

11

| | IV   Informatie |
| --- | --- |
| | INFORMATIE AFKOMSTIG VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE |
| | Europese Commissie |
| 2010/C 138/04 | Wisselkoersen van de euro | 15 |
| 2010/C 138/05 | Bekendmaking van de Commissie — Aanvullende richtsnoeren betreffende verticale beperkingen in overeenkomsten voor de verkoop en herstelling van motorvoertuigen en voor de distributie van reserveonderdelen voor motorvoertuigen (
  1
  ) | 16 |
| | INFORMATIE AFKOMSTIG VAN DE LIDSTATEN |
| 2010/C 138/06 | Door de lidstaten verstrekte beknopte informatie inzake staatssteun die wordt toegekend overeenkomstig Verordening (EG) nr. 736/2008 van de Commissie betreffende de toepassing van de artikelen 87 en 88 van het Verdrag op staatssteun voor kleine en middelgrote ondernemingen die visserijproducten produceren, verwerken en afzetten (
  1
  ) | 28 |
| 2010/C 138/07 | Uittreksel uit het besluit tot opening van de liquidatiemaatregel waartoe ten aanzien van de Banco Privado Português, SA, is besloten overeenkomstig artikel 9 van Richtlijn 2001/24/EG van het Europees Parlement en de Raad betreffende de sanering en de liquidatie van kredietinstellingen (Bekendmaking op grond van artikel 13 van voornoemde richtlijn en artikel 21 van Wetsbesluit (Decreto-Lei) nr. 199/2006 van 25 oktober 2006) | 29 |

IV   Informatie

INFORMATIE AFKOMSTIG VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE

Europese Commissie

2010/C 138/04

Wisselkoersen van de euro

15

2010/C 138/05

Bekendmaking van de Commissie — Aanvullende richtsnoeren betreffende verticale beperkingen in overeenkomsten voor de verkoop en herstelling van motorvoertuigen en voor de distributie van reserveonderdelen voor motorvoertuigen (
  1
  )

1

16

INFORMATIE AFKOMSTIG VAN DE LIDSTATEN

2010/C 138/06

Door de lidstaten verstrekte beknopte informatie inzake staatssteun die wordt toegekend overeenkomstig Verordening (EG) nr. 736/2008 van de Commissie betreffende de toepassing van de artikelen 87 en 88 van het Verdrag op staatssteun voor kleine en middelgrote ondernemingen die visserijproducten produceren, verwerken en afzetten (
  1
  )

1

28

2010/C 138/07

Uittreksel uit het besluit tot opening van de liquidatiemaatregel waartoe ten aanzien van de Banco Privado Português, SA, is besloten overeenkomstig artikel 9 van Richtlijn 2001/24/EG van het Europees Parlement en de Raad betreffende de sanering en de liquidatie van kredietinstellingen (Bekendmaking op grond van artikel 13 van voornoemde richtlijn en artikel 21 van Wetsbesluit (Decreto-Lei) nr. 199/2006 van 25 oktober 2006)

(Bekendmaking op grond van artikel 13 van voornoemde richtlijn en artikel 21 van Wetsbesluit (Decreto-Lei) nr. 199/2006 van 25 oktober 2006)

29

| | V   Adviezen |
| --- | --- |
| | BESTUURLIJKE PROCEDURES |
| | Europese Commissie |
| 2010/C 138/08 | Oproep tot het indienen van voorstellen — EACEA/14/10 — ICI-Samenwerkingsprogramma op het gebied van onderwijs — Samenwerking op het gebied van hoger onderwijs en opleiding tussen de Europese Unie en Australië en de Europese Unie en de Republiek Korea — Oproep tot het indienen van voorstellen 2010 voor gezamenlijke mobiliteitsprojecten en projecten voor gezamenlijke graden | 30 |
| | PROCEDURES IN VERBAND MET DE UITVOERING VAN HET GEMEENSCHAPPELIJK MEDEDINGINGSBELEID |
| | Europese Commissie |
| 2010/C 138/09 | Voorafgaande aanmelding van een concentratie (Zaak COMP/M.5885 — Altarea/Predica/ABP/Aldeta) — Voor een vereenvoudigde procedure in aanmerking komende zaak (
  1
  ) | 33 |
| 2010/C 138/10 | Bekendmaking overeenkomstig artikel 27, lid 4, van Verordening (EG) nr. 1/2003 van de Raad in zaak COMP/39.398 — Visa MIF (
  1
  ) | 34 |
| | ANDERE HANDELINGEN |
| | Europese Commissie |
| 2010/C 138/11 | Bekendmaking van een aanvraag overeenkomstig artikel 6, lid 2, van Verordening (EG) nr. 510/2006 van de Raad inzake de bescherming van geografische aanduidingen en oorsprongsbenamingen van landbouwproducten en levensmiddelen | 37 |
| 2010/C 138/12 | Bericht van inschrijving voor de vaststelling van de verlaging van het recht bij invoer van maïs van herkomst uit derde landen | 40 |
| 2010/C 138/13 | Bericht van inschrijving voor de vaststelling van de verlaging van het recht bij invoer van maïs van herkomst uit derde landen | 42 |
| 2010/C 138/14 | Bericht van inschrijving voor de vaststelling van de verlaging van het recht bij invoer van sorghum van herkomst uit derde landen | 44 |

V   Adviezen

BESTUURLIJKE PROCEDURES

Europese Commissie

2010/C 138/08

Oproep tot het indienen van voorstellen — EACEA/14/10 — ICI-Samenwerkingsprogramma op het gebied van onderwijs — Samenwerking op het gebied van hoger onderwijs en opleiding tussen de Europese Unie en Australië en de Europese Unie en de Republiek Korea — Oproep tot het indienen van voorstellen 2010 voor gezamenlijke mobiliteitsprojecten en projecten voor gezamenlijke graden

30

PROCEDURES IN VERBAND MET DE UITVOERING VAN HET GEMEENSCHAPPELIJK MEDEDINGINGSBELEID

Europese Commissie

2010/C 138/09

Voorafgaande aanmelding van een concentratie (Zaak COMP/M.5885 — Altarea/Predica/ABP/Aldeta) — Voor een vereenvoudigde procedure in aanmerking komende zaak (
  1
  )

1

33

2010/C 138/10

Bekendmaking overeenkomstig artikel 27, lid 4, van Verordening (EG) nr. 1/2003 van de Raad in zaak COMP/39.398 — Visa MIF (
  1
  )

1

34

ANDERE HANDELINGEN

Europese Commissie

2010/C 138/11

Bekendmaking van een aanvraag overeenkomstig artikel 6, lid 2, van Verordening (EG) nr. 510/2006 van de Raad inzake de bescherming van geografische aanduidingen en oorsprongsbenamingen van landbouwproducten en levensmiddelen

37

2010/C 138/12

Bericht van inschrijving voor de vaststelling van de verlaging van het recht bij invoer van maïs van herkomst uit derde landen

40

2010/C 138/13

Bericht van inschrijving voor de vaststelling van de verlaging van het recht bij invoer van maïs van herkomst uit derde landen

42

2010/C 138/14

Bericht van inschrijving voor de vaststelling van de verlaging van het recht bij invoer van sorghum van herkomst uit derde landen

44

| | |
| --- | --- |
| | (1)   Voor de EER relevante tekst |

---

(1)   Voor de EER relevante tekst

1

| NL | |
| --- | --- |

NL

---

I Resoluties, aanbevelingen en adviezen

ADVIEZEN

Raad

| 28.5.2010 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 138/1 |
| --- | --- | --- | --- |

28.5.2010

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 138/1

---

ADVIES VAN DE RAAD

over het geactualiseerde convergentieprogramma van de Tsjechische Republiek voor de periode 2009-2012

2010/C 138/01

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gelet op het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie,

Gelet op Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid (1), en met name op artikel 9, lid 3,

Gezien de aanbeveling van de Commissie,

Na raadpleging van het Economisch en Financieel Comité,

BRENGT HET VOLGENDE ADVIES UIT:

| (1) | Op 26 april 2010 heeft de Raad het geactualiseerde convergentieprogramma van de Tsjechische Republiek voor de periode 2009-2012 behandeld. |
| --- | --- |

(1)

Op 26 april 2010 heeft de Raad het geactualiseerde convergentieprogramma van de Tsjechische Republiek voor de periode 2009-2012 behandeld.

| (2) | De mondiale crisis heeft de economie van de Tsjechische Republiek zwaar getroffen. Volgens het geactualiseerde convergentieprogramma groeide het reële bbp — na gedurende drie jaar een expansie van meer dan 6 % te hebben vertoond — in 2008 met slechts 2,5 %, waarna het in 2009 met 4 % kromp. De economie werd voornamelijk via de handel getroffen, maar had ook te lijden van vertrouwenseffecten, een verscherping van de kredietvoorwaarden en een afnemende instroom van buitenlandse investeringen. De autoriteiten hebben krachtdadig op de crisis gereageerd.
  De nationale bank van de Tsjechische Republiek heeft haar voornaamste rentetarief verlaagd van 3,75 % medio 2008 tot 1 % nu en de regering heeft in overeenstemming met het Europees economisch herstelplan (EERP) een aanzienlijk budgettair stimuleringspakket ter grootte van 2,2 % van het bbp in 2009 opgesteld en uitgevoerd. In de periode tussen medio juli 2008 en medio februari 2009 deprecieerde de Tsjechische kroon met ongeveer een vijfde ten opzichte van de euro (in de daaropvolgende periode tot medio februari 2010 steeg de koers van de Tsjechische kroon weer met ongeveer 14 %). In de huidige periode vlak na crisis heeft de Tsjechische economie niet met belangrijke macro-economische zwakke punten te kampen. De voornaamste uitdaging is het terugdringen tot een houdbaar niveau van het hoge structurele overheidstekort, dat voor 2009 wordt geraamd op ongeveer 6 % van het bbp. Voorts is het ook belangrijk erop toe te zien dat de arbeidsmarkt zich snel aan de economische neergang aanpast en dat vooruitgang wordt geboekt in de richting van een duurzame convergentie. Gezien het geplande tekort voor 2009 besloot de Raad op 2 december 2009 dat in de Tsjechische Republiek een buitensporig tekort bestond en richtte hij een aanbeveling tot de Tsjechische Republiek om het tekort uiterlijk in 2013 onder de drempel van 3 % van het bbp te brengen. |
| --- | --- |

(2)

De mondiale crisis heeft de economie van de Tsjechische Republiek zwaar getroffen. Volgens het geactualiseerde convergentieprogramma groeide het reële bbp — na gedurende drie jaar een expansie van meer dan 6 % te hebben vertoond — in 2008 met slechts 2,5 %, waarna het in 2009 met 4 % kromp. De economie werd voornamelijk via de handel getroffen, maar had ook te lijden van vertrouwenseffecten, een verscherping van de kredietvoorwaarden en een afnemende instroom van buitenlandse investeringen. De autoriteiten hebben krachtdadig op de crisis gereageerd.

De nationale bank van de Tsjechische Republiek heeft haar voornaamste rentetarief verlaagd van 3,75 % medio 2008 tot 1 % nu en de regering heeft in overeenstemming met het Europees economisch herstelplan (EERP) een aanzienlijk budgettair stimuleringspakket ter grootte van 2,2 % van het bbp in 2009 opgesteld en uitgevoerd. In de periode tussen medio juli 2008 en medio februari 2009 deprecieerde de Tsjechische kroon met ongeveer een vijfde ten opzichte van de euro (in de daaropvolgende periode tot medio februari 2010 steeg de koers van de Tsjechische kroon weer met ongeveer 14 %). In de huidige periode vlak na crisis heeft de Tsjechische economie niet met belangrijke macro-economische zwakke punten te kampen. De voornaamste uitdaging is het terugdringen tot een houdbaar niveau van het hoge structurele overheidstekort, dat voor 2009 wordt geraamd op ongeveer 6 % van het bbp. Voorts is het ook belangrijk erop toe te zien dat de arbeidsmarkt zich snel aan de economische neergang aanpast en dat vooruitgang wordt geboekt in de richting van een duurzame convergentie. Gezien het geplande tekort voor 2009 besloot de Raad op 2 december 2009 dat in de Tsjechische Republiek een buitensporig tekort bestond en richtte hij een aanbeveling tot de Tsjechische Republiek om het tekort uiterlijk in 2013 onder de drempel van 3 % van het bbp te brengen.

| (3) | Hoewel de in de context van de crisis geconstateerde daling van het feitelijke bbp grotendeels conjunctureel van aard is, is ook het potentiële productieniveau negatief beïnvloed. Daarnaast kan de crisis ook een negatief effect op de potentiële groei op middellange termijn sorteren als gevolg van lagere investeringen en een stijgende structurele werkloosheid. Bovendien versterkt de impact van de economische crisis de negatieve gevolgen van de vergrijzing voor de potentiële productie en de houdbaarheid van de overheidsfinanciën. Tegen deze achtergrond is het van essentieel belang dat meer vaart wordt gezet achter de structurele hervormingen die erop gericht zijn de potentiële groei te ondersteunen. Voor de Tsjechische Republiek is het met name van belang dat hervormingen worden doorgevoerd die gericht zijn op een verhoging van de productiviteit (bevordering van O&O en innovatie, ondernemingsklimaat en mededinging) alsook van het arbeidsaanbod en het kwalificatieniveau. |
| --- | --- |

(3)

Hoewel de in de context van de crisis geconstateerde daling van het feitelijke bbp grotendeels conjunctureel van aard is, is ook het potentiële productieniveau negatief beïnvloed. Daarnaast kan de crisis ook een negatief effect op de potentiële groei op middellange termijn sorteren als gevolg van lagere investeringen en een stijgende structurele werkloosheid. Bovendien versterkt de impact van de economische crisis de negatieve gevolgen van de vergrijzing voor de potentiële productie en de houdbaarheid van de overheidsfinanciën. Tegen deze achtergrond is het van essentieel belang dat meer vaart wordt gezet achter de structurele hervormingen die erop gericht zijn de potentiële groei te ondersteunen. Voor de Tsjechische Republiek is het met name van belang dat hervormingen worden doorgevoerd die gericht zijn op een verhoging van de productiviteit (bevordering van O&O en innovatie, ondernemingsklimaat en mededinging) alsook van het arbeidsaanbod en het kwalificatieniveau.

| (4) | In het macro-economische scenario dat aan het programma ten grondslag ligt, wordt ervan uitgegaan dat de reële bbp-groei in 2010 1,3 %, in 2011 2,6 % en in 2012 3,8 % zal bedragen. Afgaande op de thans beschikbare informatie lijkt dit scenario plausibel tot 2011 en is het in overeenstemming met de hypothesen over de monetaire aangelegenheden en de wisselkoers.
  De programmaprognose voor de reële bbp-groei in 2012, die rekent op een stijging van de groei tot een niveau boven het potentieel, lijkt vrij optimistisch te zijn. Voor 2010 wordt een matige stijging van de inflatie verwacht, hoofdzakelijk als gevolg van verhogingen van indirecte belastingen. Daarna zou de inflatie tijdens de gehele programmaperiode gematigd blijven. Het programma voorspelt een verdere verslechtering van de situatie op de arbeidsmarkt in 2010. Over het geheel genomen lijken de inflatie- en arbeidsmarktprognoses plausibel te zijn en aan te sluiten bij de prognoses voor de reële bbp-groei. |
| --- | --- |

(4)

In het macro-economische scenario dat aan het programma ten grondslag ligt, wordt ervan uitgegaan dat de reële bbp-groei in 2010 1,3 %, in 2011 2,6 % en in 2012 3,8 % zal bedragen. Afgaande op de thans beschikbare informatie lijkt dit scenario plausibel tot 2011 en is het in overeenstemming met de hypothesen over de monetaire aangelegenheden en de wisselkoers.

De programmaprognose voor de reële bbp-groei in 2012, die rekent op een stijging van de groei tot een niveau boven het potentieel, lijkt vrij optimistisch te zijn. Voor 2010 wordt een matige stijging van de inflatie verwacht, hoofdzakelijk als gevolg van verhogingen van indirecte belastingen. Daarna zou de inflatie tijdens de gehele programmaperiode gematigd blijven. Het programma voorspelt een verdere verslechtering van de situatie op de arbeidsmarkt in 2010. Over het geheel genomen lijken de inflatie- en arbeidsmarktprognoses plausibel te zijn en aan te sluiten bij de prognoses voor de reële bbp-groei.

| (5) | In het programma wordt het overheidstekort in 2009 op 6,6 % van het bbp geraamd. De sterke verslechtering ten opzichte van het tekort van 2,1 % van het bbp in 2008 is grotendeels terug te voeren op het effect van de crisis op de overheidsfinanciën, maar is ook het gevolg van de aanzienlijke stimuleringsmaatregelen ter grootte van 2,2 % van het bbp die de regering in 2009 in overeenstemming met het Europees economisch herstelplan (EERP) heeft genomen. Tot de voornaamste maatregelen behoren verlagingen van de socialezekerheidsbijdragen, meer investeringen in openbare infrastructuur en financiële ondersteuning van ondernemingen en werkgelegenheid. Opmerkelijk is dat de overheidsuitgaven in 2009 minder sterk stegen dan in de vorige actualisering van het convergentieprogramma was gepland. Het structurele saldo (dit is het conjunctuurgezuiverde saldo, ongerekend eenmalige en andere tijdelijke maatregelen, zoals berekend volgens de algemeen aanvaarde methode op basis van de in het programma voorkomende informatie) is in 2009 met ongeveer 2 procentpunten van het bbp verslechterd. Volgens het programma beogen de Tsjechische autoriteiten vanaf 2010 een versnelde consolidatie door te voeren, hetgeen gezien het omvangrijke structurele tekort van de Tsjechische Republiek en de voorspelde verbetering van het economische klimaat in overeenstemming is met de door de Raad bepleite exitstrategie. |
| --- | --- |

(5)

In het programma wordt het overheidstekort in 2009 op 6,6 % van het bbp geraamd. De sterke verslechtering ten opzichte van het tekort van 2,1 % van het bbp in 2008 is grotendeels terug te voeren op het effect van de crisis op de overheidsfinanciën, maar is ook het gevolg van de aanzienlijke stimuleringsmaatregelen ter grootte van 2,2 % van het bbp die de regering in 2009 in overeenstemming met het Europees economisch herstelplan (EERP) heeft genomen. Tot de voornaamste maatregelen behoren verlagingen van de socialezekerheidsbijdragen, meer investeringen in openbare infrastructuur en financiële ondersteuning van ondernemingen en werkgelegenheid. Opmerkelijk is dat de overheidsuitgaven in 2009 minder sterk stegen dan in de vorige actualisering van het convergentieprogramma was gepland. Het structurele saldo (dit is het conjunctuurgezuiverde saldo, ongerekend eenmalige en andere tijdelijke maatregelen, zoals berekend volgens de algemeen aanvaarde methode op basis van de in het programma voorkomende informatie) is in 2009 met ongeveer 2 procentpunten van het bbp verslechterd. Volgens het programma beogen de Tsjechische autoriteiten vanaf 2010 een versnelde consolidatie door te voeren, hetgeen gezien het omvangrijke structurele tekort van de Tsjechische Republiek en de voorspelde verbetering van het economische klimaat in overeenstemming is met de door de Raad bepleite exitstrategie.

| (6) | In het programma wordt het overheidstekort in 2010 op 5,3 % van het bbp geraamd. Dit komt neer op een verbetering van het structurele saldo met 2 procentpunten van het bbp, een beter resultaat dan hetgeen door de Raad in december 2009 was aanbevolen — de aanbeveling was over de periode 2010-2013 een gemiddelde jaarlijkse structurele inspanning van 1 % van het bbp te leveren. In 2010 is de consolidatie gebaseerd op een stijging van de ontvangstenratio met 1,5 procentpunt van het bbp.
  De onderliggende maatregelen omvatten verhogingen van de btw, accijnzen en onroerendgoedbelastingen (ongeveer 0,8 % van het bbp). In het kader van de consolidatie zijn ook de tijdelijke verminderingen van socialezekerheidsbijdragen vervroegd ingetrokken en de socialezekerheidsplafonds verhoogd. De maatregelen aan de uitgavenzijde omvatten verlagingen van de sociale uitkeringen voor ziekte of zwangerschapsverlof (ongeveer 0,1 % van het bbp) en een niet-toegekende indexering van de pensioenen (ongeveer 0,2 % van het bbp). |
| --- | --- |

(6)

In het programma wordt het overheidstekort in 2010 op 5,3 % van het bbp geraamd. Dit komt neer op een verbetering van het structurele saldo met 2 procentpunten van het bbp, een beter resultaat dan hetgeen door de Raad in december 2009 was aanbevolen — de aanbeveling was over de periode 2010-2013 een gemiddelde jaarlijkse structurele inspanning van 1 % van het bbp te leveren. In 2010 is de consolidatie gebaseerd op een stijging van de ontvangstenratio met 1,5 procentpunt van het bbp.

De onderliggende maatregelen omvatten verhogingen van de btw, accijnzen en onroerendgoedbelastingen (ongeveer 0,8 % van het bbp). In het kader van de consolidatie zijn ook de tijdelijke verminderingen van socialezekerheidsbijdragen vervroegd ingetrokken en de socialezekerheidsplafonds verhoogd. De maatregelen aan de uitgavenzijde omvatten verlagingen van de sociale uitkeringen voor ziekte of zwangerschapsverlof (ongeveer 0,1 % van het bbp) en een niet-toegekende indexering van de pensioenen (ongeveer 0,2 % van het bbp).

| (7) | Het hoofddoel van de budgettaire middellangetermijnstrategie is de consolidatie na 2010 voort te zetten en het overheidstekort tegen 2013 tot minder dan 3 % van het bbp terug te dringen, overeenkomstig de aanbevelingen van de Raad van december 2009. Volgens het programma zal het tekort verminderen van 5,3 % van het bbp in 2010 tot 4,8 % en 4,2 % van het bbp in respectievelijk 2011 en 2012. Ondanks de verwachte economische heropleving zou de verbetering van het structurele saldo aanzienlijk vertragen ten opzichte van 2010 en in de periode 2011-2012 maximaal 0,6 procentpunt van het bbp bedragen. Het grootste deel van de aanpassing zou aan de uitgavenzijde plaatsvinden. In het programma wordt gesteld dat de helft van de uitgavenbesparingen betrekking zou hebben op operationele uitgaven en de andere helft op verplichte uitgaven, zonder dat evenwel voldoende bijzonderheden worden verstrekt over de wijze waarop deze besparingen zullen worden verwezenlijkt. De maatregelen aan de ontvangstenzijde zijn beperkt, maar beter gespecificeerd en omvatten hogere socialezekerheidsbijdragen en hogere inkomstenbelastingen. Voor 2013 is de tekortdoelstelling (3 % van het bbp) in het programma opgenomen, maar er worden geen gedetailleerde gegevens versterkt over hoe de doelstelling zal worden verwezenlijkt (met inbegrip van de onderliggende groeihypothesen). De gemiddelde jaarlijkse budgettaire inspanning voor de periode 2010-2013 kan derhalve niet worden vastgesteld. De autoriteiten hebben medegedeeld dat de MTD van de Tsjechische Republiek een structureel overheidssaldo van — 1,0 % van het bbp is. In het licht van de jongste prognoses en het schuldniveau sluit de MTD aan bij de doelstellingen van het pact. In het programma wordt er echter niet naar gestreefd de MTD binnen de programmaperiode te verwezenlijken. |
| --- | --- |

(7)

Het hoofddoel van de budgettaire middellangetermijnstrategie is de consolidatie na 2010 voort te zetten en het overheidstekort tegen 2013 tot minder dan 3 % van het bbp terug te dringen, overeenkomstig de aanbevelingen van de Raad van december 2009. Volgens het programma zal het tekort verminderen van 5,3 % van het bbp in 2010 tot 4,8 % en 4,2 % van het bbp in respectievelijk 2011 en 2012. Ondanks de verwachte economische heropleving zou de verbetering van het structurele saldo aanzienlijk vertragen ten opzichte van 2010 en in de periode 2011-2012 maximaal 0,6 procentpunt van het bbp bedragen. Het grootste deel van de aanpassing zou aan de uitgavenzijde plaatsvinden. In het programma wordt gesteld dat de helft van de uitgavenbesparingen betrekking zou hebben op operationele uitgaven en de andere helft op verplichte uitgaven, zonder dat evenwel voldoende bijzonderheden worden verstrekt over de wijze waarop deze besparingen zullen worden verwezenlijkt. De maatregelen aan de ontvangstenzijde zijn beperkt, maar beter gespecificeerd en omvatten hogere socialezekerheidsbijdragen en hogere inkomstenbelastingen. Voor 2013 is de tekortdoelstelling (3 % van het bbp) in het programma opgenomen, maar er worden geen gedetailleerde gegevens versterkt over hoe de doelstelling zal worden verwezenlijkt (met inbegrip van de onderliggende groeihypothesen). De gemiddelde jaarlijkse budgettaire inspanning voor de periode 2010-2013 kan derhalve niet worden vastgesteld. De autoriteiten hebben medegedeeld dat de MTD van de Tsjechische Republiek een structureel overheidssaldo van — 1,0 % van het bbp is. In het licht van de jongste prognoses en het schuldniveau sluit de MTD aan bij de doelstellingen van het pact. In het programma wordt er echter niet naar gestreefd de MTD binnen de programmaperiode te verwezenlijken.

| (8) | De begrotingsresultaten kunnen in 2010 iets slechter uitvallen dan waarop in het programma wordt gerekend. De opbrengsten van btw en accijnzen kunnen lager uitvallen dan verwacht wegens een mogelijk zwakkere particuliere consumptie.
  Aan de uitgavenzijde kunnen de uitgaven oplopen als gevolg van uitgavendruk in de aanloop naar de parlementsverkiezingen. De onzekerheden waarmee de budgettaire doelstellingen zijn omgeven, zijn groter voor de laatste programmajaren. De in deze actualisering opgenomen uitgavendoelstellingen voor 2011 en 2012 worden niet door concrete maatregelen onderbouwd, waardoor de verwezenlijking ervan onzeker is, terwijl de ontvangstenprognoses voor 2012 op een gunstige hypothese voor de reële bbp-groei zijn gebaseerd. Ten slotte worden in het programma geen gegevens verstrekt over de wijze waarop het tekort zal worden teruggebracht van 4,2 % in 2012 tot minder dan 3 % van het bbp in 2013. |
| --- | --- |

(8)

De begrotingsresultaten kunnen in 2010 iets slechter uitvallen dan waarop in het programma wordt gerekend. De opbrengsten van btw en accijnzen kunnen lager uitvallen dan verwacht wegens een mogelijk zwakkere particuliere consumptie.

Aan de uitgavenzijde kunnen de uitgaven oplopen als gevolg van uitgavendruk in de aanloop naar de parlementsverkiezingen. De onzekerheden waarmee de budgettaire doelstellingen zijn omgeven, zijn groter voor de laatste programmajaren. De in deze actualisering opgenomen uitgavendoelstellingen voor 2011 en 2012 worden niet door concrete maatregelen onderbouwd, waardoor de verwezenlijking ervan onzeker is, terwijl de ontvangstenprognoses voor 2012 op een gunstige hypothese voor de reële bbp-groei zijn gebaseerd. Ten slotte worden in het programma geen gegevens verstrekt over de wijze waarop het tekort zal worden teruggebracht van 4,2 % in 2012 tot minder dan 3 % van het bbp in 2013.

| (9) | Voor 2009 wordt de bruto overheidsschuld op 35 % van het bbp geraamd, tegen 30 % een jaar eerder. Verwacht wordt dat de schuldquote, vooral onder invloed van vrij hoog blijvende overheidstekorten, tijdens de programmaperiode nog met 7 procentpunten zal stijgen tot 42 % van het bbp in 2012. Aangezien de vastgestelde risico's voor de budgettaire consolidatie worden verergerd doordat de reële bbp-groei in 2012 mogelijk lager uitvalt dan in het programma wordt verondersteld, zal de schuldquote wellicht — en in het bijzonder na 2010 — een minder gunstige ontwikkeling te zien geven dan in het programma wordt voorspeld. De schuldquote zal evenwel tijdens de gehele programmaperiode ruim onder de drempel van 60 % van het bbp blijven. |
| --- | --- |

(9)

Voor 2009 wordt de bruto overheidsschuld op 35 % van het bbp geraamd, tegen 30 % een jaar eerder. Verwacht wordt dat de schuldquote, vooral onder invloed van vrij hoog blijvende overheidstekorten, tijdens de programmaperiode nog met 7 procentpunten zal stijgen tot 42 % van het bbp in 2012. Aangezien de vastgestelde risico's voor de budgettaire consolidatie worden verergerd doordat de reële bbp-groei in 2012 mogelijk lager uitvalt dan in het programma wordt verondersteld, zal de schuldquote wellicht — en in het bijzonder na 2010 — een minder gunstige ontwikkeling te zien geven dan in het programma wordt voorspeld. De schuldquote zal evenwel tijdens de gehele programmaperiode ruim onder de drempel van 60 % van het bbp blijven.

| (10) | Uit schuldprognoses voor de middellange termijn waarbij wordt aangenomen dat de bbp-groeicijfers en de belastingquote geleidelijk naar het niveau van voor de crisis terugkeren en waarbij de geraamde stijging van de leeftijdgerelateerde uitgaven is ingecalculeerd, kan worden afgelezen dat de in het programma geplande begrotingsstrategie op het eerste gezicht en bij overigens ongewijzigd beleid niet zou volstaan om de schuldquote in 2020 te stabiliseren. |
| --- | --- |

(10)

Uit schuldprognoses voor de middellange termijn waarbij wordt aangenomen dat de bbp-groeicijfers en de belastingquote geleidelijk naar het niveau van voor de crisis terugkeren en waarbij de geraamde stijging van de leeftijdgerelateerde uitgaven is ingecalculeerd, kan worden afgelezen dat de in het programma geplande begrotingsstrategie op het eerste gezicht en bij overigens ongewijzigd beleid niet zou volstaan om de schuldquote in 2020 te stabiliseren.

| (11) | Het langetermijneffect van de vergrijzing op de begroting ligt ruim boven het EU-gemiddelde, hoofdzakelijk doordat de pensioenuitgaven als percentage van het bbp de komende decennia een vrij forse stijging zullen vertonen. De budgettaire gevolgen van de vergrijzing voor het houdbaarheidstekort worden nog verergerd door de begrotingssituatie in 2009 zoals deze in het programma wordt ingeschat.
  Het realiseren van primaire overschotten op middellange termijn en het doorvoeren van hervormingen in het pensioenstelsel en de gezondheidszorg die de toekomstige stijging van deze uitgaven beperken, zouden bijdragen tot het verkleinen van de risico's voor de houdbaarheid van de overheidsfinanciën, die in het houdbaarheidverslag 2009 van de Commissie als groot werden aangemerkt. In januari 2010 is een adviesgroep van deskundigen van de minister van Financiën en de minister van Arbeid en Sociale Zaken opgericht die alternatieve voorstellen voor de hervorming van het pensioenstelsel moet formuleren. Deze voorstellen zullen uiterlijk eind mei 2010 klaar zijn en aan de nieuwe regering worden voorgelegd. |
| --- | --- |

(11)

Het langetermijneffect van de vergrijzing op de begroting ligt ruim boven het EU-gemiddelde, hoofdzakelijk doordat de pensioenuitgaven als percentage van het bbp de komende decennia een vrij forse stijging zullen vertonen. De budgettaire gevolgen van de vergrijzing voor het houdbaarheidstekort worden nog verergerd door de begrotingssituatie in 2009 zoals deze in het programma wordt ingeschat.

Het realiseren van primaire overschotten op middellange termijn en het doorvoeren van hervormingen in het pensioenstelsel en de gezondheidszorg die de toekomstige stijging van deze uitgaven beperken, zouden bijdragen tot het verkleinen van de risico's voor de houdbaarheid van de overheidsfinanciën, die in het houdbaarheidverslag 2009 van de Commissie als groot werden aangemerkt. In januari 2010 is een adviesgroep van deskundigen van de minister van Financiën en de minister van Arbeid en Sociale Zaken opgericht die alternatieve voorstellen voor de hervorming van het pensioenstelsel moet formuleren. Deze voorstellen zullen uiterlijk eind mei 2010 klaar zijn en aan de nieuwe regering worden voorgelegd.

| (12) | Wat de begrotingsprocedures betreft, verloopt de opstelling van de begroting vrij gedecentraliseerd, zonder dat hierbij strenge begrotingsregels gelden. In 2004 heeft de Tsjechische Republiek een begrotingskader voor de middellange termijn ingevoerd, waarbij voor een periode van drie jaar nominale uitgavenplafonds zijn vastgesteld voor de staatsbegroting. Uit de ervaring blijkt evenwel dat de plafonds in het verleden verscheidene malen sterker opwaarts zijn bijgesteld dan bij de begrotingsregels is toegestaan. De belangrijkste tekortkomingen van de huidige opzet zijn de geringe afdwingbaarheid, de beperkte controle achteraf, de operationele complexiteit en het beperkte publieke toezicht op het proces. Op 2 december 2009 heeft de Raad de Tsjechische Republiek aanbevolen „strikt de hand te houden aan haar begrotingskader voor de middellange termijn en het hele jaar door een betere controle uit te oefenen op de uitvoering van de begroting teneinde uitgavenoverschrijdingen ten opzichte van de budgettaire en meerjarenplannen te vermijden”. Het programma bevat onvoldoende voorstellen in die richting. Wel is enige vooruitgang geboekt bij de verbetering van het begrotingsbeheer. De nog lopende doorvoering van significante wijzigingen in de belastinginning en het fiscaal beheer, alsook de snelle overgang naar een thesauriesysteem voor het begrotingsbeheer zullen tot een efficiënter beheer van de overheidsfinanciën bijdragen. |
| --- | --- |

(12)

Wat de begrotingsprocedures betreft, verloopt de opstelling van de begroting vrij gedecentraliseerd, zonder dat hierbij strenge begrotingsregels gelden. In 2004 heeft de Tsjechische Republiek een begrotingskader voor de middellange termijn ingevoerd, waarbij voor een periode van drie jaar nominale uitgavenplafonds zijn vastgesteld voor de staatsbegroting. Uit de ervaring blijkt evenwel dat de plafonds in het verleden verscheidene malen sterker opwaarts zijn bijgesteld dan bij de begrotingsregels is toegestaan. De belangrijkste tekortkomingen van de huidige opzet zijn de geringe afdwingbaarheid, de beperkte controle achteraf, de operationele complexiteit en het beperkte publieke toezicht op het proces. Op 2 december 2009 heeft de Raad de Tsjechische Republiek aanbevolen „strikt de hand te houden aan haar begrotingskader voor de middellange termijn en het hele jaar door een betere controle uit te oefenen op de uitvoering van de begroting teneinde uitgavenoverschrijdingen ten opzichte van de budgettaire en meerjarenplannen te vermijden”. Het programma bevat onvoldoende voorstellen in die richting. Wel is enige vooruitgang geboekt bij de verbetering van het begrotingsbeheer. De nog lopende doorvoering van significante wijzigingen in de belastinginning en het fiscaal beheer, alsook de snelle overgang naar een thesauriesysteem voor het begrotingsbeheer zullen tot een efficiënter beheer van de overheidsfinanciën bijdragen.

| (13) | Er is enige ruimte om de kwaliteit van de overheidsuitgaven in de Tsjechische Republiek te verbeteren. Met name de uitgaven voor O&O zijn lager dan het EU-gemiddelde en de efficiëntie van de overheidsuitgaven op het gebied van gezondheidszorg, onderwijs en overheidsopdrachten zou kunnen worden verhoogd.
  Het peil van de overheidsinvesteringen ligt daarentegen vrij hoog ten opzichte van het EU-gemiddelde en de andere landen in de regio (dicht bij 5 % van het bbp over de laatste vier jaar). Aan de ontvangstenzijde hebben de Tsjechische autoriteiten sedert 2007 verscheidene hervormingen doorgevoerd die tot doel hebben een geleidelijke verschuiving van directe naar indirecte belastingen tot stand te brengen. Verdere hervormingen van het belasting- en uitkeringsstelsel zijn evenwel noodzakelijk om de prikkels om aan het werk te gaan te verhogen en de inactiviteitsvallen weg te nemen. Voorts is het stelsel van directe belastingen en belastinginning complex en zou het gebaat zijn bij een verdere vereenvoudiging. |
| --- | --- |

(13)

Er is enige ruimte om de kwaliteit van de overheidsuitgaven in de Tsjechische Republiek te verbeteren. Met name de uitgaven voor O&O zijn lager dan het EU-gemiddelde en de efficiëntie van de overheidsuitgaven op het gebied van gezondheidszorg, onderwijs en overheidsopdrachten zou kunnen worden verhoogd.

Het peil van de overheidsinvesteringen ligt daarentegen vrij hoog ten opzichte van het EU-gemiddelde en de andere landen in de regio (dicht bij 5 % van het bbp over de laatste vier jaar). Aan de ontvangstenzijde hebben de Tsjechische autoriteiten sedert 2007 verscheidene hervormingen doorgevoerd die tot doel hebben een geleidelijke verschuiving van directe naar indirecte belastingen tot stand te brengen. Verdere hervormingen van het belasting- en uitkeringsstelsel zijn evenwel noodzakelijk om de prikkels om aan het werk te gaan te verhogen en de inactiviteitsvallen weg te nemen. Voorts is het stelsel van directe belastingen en belastinginning complex en zou het gebaat zijn bij een verdere vereenvoudiging.

| (14) | Al bij al is de in het programma uitgestippelde begrotingsstrategie in 2010 in overeenstemming met de aanbevelingen die de Raad overeenkomstig artikel 126, lid 7, heeft gedaan. De tekortdoelstelling lijkt passend te zijn en wordt met specifieke consolidatiemaatregelen onderbouwd. Gezien de bovenvermelde risico's valt het niet uit te sluiten dat de begrotingsstrategie vanaf 2011 niet meer volledig spoort met de aanbeveling van de Raad overeenkomstig artikel 126, lid 7. Met name de consolidatieplannen voor de jaren 2011 en 2012 zijn met een gemiddelde budgettaire aanpassing van 0,3 % van het bbp per jaar niet ambitieus genoeg en zijn tevens aan risico's onderhevig. De uitgavendoelstellingen zijn niet met specifieke maatregelen onderbouwd, de ontvangstenprognoses voor 2012 zijn op optimistische macro-economische hypothesen gebaseerd en er worden geen gedetailleerde gegevens verstrekt over de wijze waarop het tekort zal worden teruggedrongen van 4,2 % van het bbp in 2012 tot minder dan 3 % van het bbp in 2013. Gegevens over de budgettaire strategie voor 2013 ontbreken. De gemiddelde jaarlijkse begrotingsinspanning gedurende de programmaperiode (2010-2012) bedraagt 0,8 %, hetgeen dichtbij, maar toch onder de door de Raad aanbevolen gemiddelde jaarlijkse begrotingsinspanning van 1 % ligt. Om aan de aanbeveling te voldoen, dienen in de periode 2011-2013 verdere consolidatiemaatregelen ten uitvoer te worden gelegd om de aanbevolen gemiddelde budgettaire inspanning van 1 % te kunnen verwezenlijken. |
| --- | --- |

(14)

Al bij al is de in het programma uitgestippelde begrotingsstrategie in 2010 in overeenstemming met de aanbevelingen die de Raad overeenkomstig artikel 126, lid 7, heeft gedaan. De tekortdoelstelling lijkt passend te zijn en wordt met specifieke consolidatiemaatregelen onderbouwd. Gezien de bovenvermelde risico's valt het niet uit te sluiten dat de begrotingsstrategie vanaf 2011 niet meer volledig spoort met de aanbeveling van de Raad overeenkomstig artikel 126, lid 7. Met name de consolidatieplannen voor de jaren 2011 en 2012 zijn met een gemiddelde budgettaire aanpassing van 0,3 % van het bbp per jaar niet ambitieus genoeg en zijn tevens aan risico's onderhevig. De uitgavendoelstellingen zijn niet met specifieke maatregelen onderbouwd, de ontvangstenprognoses voor 2012 zijn op optimistische macro-economische hypothesen gebaseerd en er worden geen gedetailleerde gegevens verstrekt over de wijze waarop het tekort zal worden teruggedrongen van 4,2 % van het bbp in 2012 tot minder dan 3 % van het bbp in 2013. Gegevens over de budgettaire strategie voor 2013 ontbreken. De gemiddelde jaarlijkse begrotingsinspanning gedurende de programmaperiode (2010-2012) bedraagt 0,8 %, hetgeen dichtbij, maar toch onder de door de Raad aanbevolen gemiddelde jaarlijkse begrotingsinspanning van 1 % ligt. Om aan de aanbeveling te voldoen, dienen in de periode 2011-2013 verdere consolidatiemaatregelen ten uitvoer te worden gelegd om de aanbevolen gemiddelde budgettaire inspanning van 1 % te kunnen verwezenlijken.

| (15) | Wat de in de gedragscode voor stabiliteits- en convergentieprogramma's gespecificeerde gegevensvereisten betreft, vertoont het programma enkele lacunes in de verplichte gegevens (2). In de aanbevelingen die de Raad op 2 december 2009 overeenkomstig artikel 126, lid 7, heeft gedaan om aan de buitensporigtekortsituatie een einde te maken, wordt de Tsjechische Republiek tevens verzocht in een apart hoofdstuk in de geactualiseerde convergentieprogramma's verslag uit te brengen over de vorderingen die bij de uitvoering van de aanbevelingen van de Raad zijn gemaakt. De Tsjechische Republiek heeft ten dele aan deze aanbeveling gevolg gegeven. |
| --- | --- |

(15)

Wat de in de gedragscode voor stabiliteits- en convergentieprogramma's gespecificeerde gegevensvereisten betreft, vertoont het programma enkele lacunes in de verplichte gegevens (2). In de aanbevelingen die de Raad op 2 december 2009 overeenkomstig artikel 126, lid 7, heeft gedaan om aan de buitensporigtekortsituatie een einde te maken, wordt de Tsjechische Republiek tevens verzocht in een apart hoofdstuk in de geactualiseerde convergentieprogramma's verslag uit te brengen over de vorderingen die bij de uitvoering van de aanbevelingen van de Raad zijn gemaakt. De Tsjechische Republiek heeft ten dele aan deze aanbeveling gevolg gegeven.

De algemene conclusie luidt dat de begrotingsstrategie van de Tsjechische Republiek voor 2010 passend is en in overeenstemming met de aanbeveling van de Raad overeenkomstig artikel 126, lid 7, VWEU. De begrotingsstrategie voor de volgende jaren is niet ambitieus genoeg en de budgettaire doelstellingen zijn zowel aan de ontvangsten- als aan de uitgavenzijde aan risico's onderhevig. Met name de uitgavendoelstellingen worden vanaf 2011 niet met specifieke maatregelen onderbouwd en door de optimistische macro-economische hypothesen zijn de ontvangstenprognoses voor 2012 enigszins twijfelachtig. Hoewel de streefdatum om het overheidstekort terug te dringen tot onder 3 % van het bbp (2013) in overeenstemming is met de aanbeveling van de Raad, is het bovendien niet mogelijk de begrotingsstrategie volledig te beoordelen omdat in het programma geen gedetailleerde gegevens zijn opgenomen over de consolidatiemaatregelen die noodzakelijk zijn om de geplande aanzienlijke aanpassing in dat jaar te verwezenlijken. Meer informatie over de algemene strategie die, met name in 2013, aan de correctie van het buitensporige tekort ten grondslag ligt, zou derhalve welkom zijn. Wat het begrotingskader betreft, is er op verscheidene punten van opmerkelijke tekortkomingen sprake, met name op het vlak van de begrotingsprocedures en de handhaving van het begrotingskader voor de middellange termijn. Voorts ligt het langetermijneffect van de vergrijzing op de begroting ruim boven het EU-gemiddelde, hetgeen een punt van zorg blijft voor de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn en wijst op de noodzaak van het doorvoeren van hervormingen op het gebied van het pensioenstelsel en de gezondheidszorg.

In het licht van de bovenstaande beoordeling en ook gezien de aanbeveling overeenkomstig artikel 126 VWEU van 2 december 2009 en de noodzaak om een duurzame convergentie tot stand te brengen, wordt de Tsjechische Republiek verzocht:

| i) | de begroting voor 2010 op strikte wijze uit te voeren en ontsporingen van de uitgaven te voorkomen; conform de aanbeveling van de Raad overeenkomstig artikel 126, lid 7, VWEU in het kader van de begrotingen voor 2011 en 2012 te streven naar een grotere begrotingsaanpassing dan die welke in het programma is voorzien en nader te specificeren welke maatregelen noodzakelijk zijn om het buitensporige tekort uiterlijk in 2013 te corrigeren; |
| --- | --- |

i)

de begroting voor 2010 op strikte wijze uit te voeren en ontsporingen van de uitgaven te voorkomen; conform de aanbeveling van de Raad overeenkomstig artikel 126, lid 7, VWEU in het kader van de begrotingen voor 2011 en 2012 te streven naar een grotere begrotingsaanpassing dan die welke in het programma is voorzien en nader te specificeren welke maatregelen noodzakelijk zijn om het buitensporige tekort uiterlijk in 2013 te corrigeren;

| ii) | maatregelen te nemen met het oog op een verbetering van de begrotingsprocedures en een striktere handhaving en controle van de begrotingsdoelstellingen voor de middellange termijn; met name opwaartse bijstellingen van de uitgavenmaxima te vermijden die groter zijn dan bij de begrotingsregels is toegestaan; |
| --- | --- |

ii)

maatregelen te nemen met het oog op een verbetering van de begrotingsprocedures en een striktere handhaving en controle van de begrotingsdoelstellingen voor de middellange termijn; met name opwaartse bijstellingen van de uitgavenmaxima te vermijden die groter zijn dan bij de begrotingsregels is toegestaan;

| iii) | de noodzakelijke hervormingen door te voeren teneinde de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn te verbeteren. |
| --- | --- |

iii)

de noodzakelijke hervormingen door te voeren teneinde de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn te verbeteren.

Voorts wordt de Tsjechische Republiek verzocht in een apart hoofdstuk in de volgende actualisering van het convergentieprogramma uitgebreidere informatie op te nemen over de vooruitgang die is geboekt om aan de buitensporigtekortsituatie een einde te maken, zoals de Raad in zijn aanbevelingen overeenkomstig artikel 126, lid 7, VWEU van 2 december 2009 heeft gevraagd.

Vergelijking van de voornaamste macro-economische en budgettaire prognoses

| | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Reëel bbp
  (verandering in %) | CP feb 2010 | 2,5 | –4,0 | 1,3 | 2,6 | 3,8 |
| COM nov 2009 | 2,5 | –4,8 | 0,8 | 2,3 | n.b. |
| CP okt 2008 | 4,4 | 3,7 | 4,4 | 5,2 | n.b |
| HICP-inflatie
  (%) | CP feb 2010 | 6,3 | 0,6 | 1,8 | 1,5 | 1,8 |
| COM nov 2009 | 6,3 | 0,6 | 1,5 | 1,8 | n.b. |
| CP okt 2008 | 6,4 | 2,9 | 3,0 | 2,5 | n.b. |
| Output gap (3)

  (% van het potentiële bbp) | CP feb 2010 | 4,8 | –2,0 | –2,9 | –2,6 | –1,1 |
| COM nov 2009 (4) | 5,6 | –1,8 | –2,9 | –2,5 | n.b. |
| CP okt 2008 | 1,9 | 0,4 | –0,4 | –0,2 | n.b. |
| Financieringsoverschot/-tekort t.o.v. het buitenland
  (% van het bbp) | CP feb 2010 | –2,4 | –0,2 | 1,0 | 0,2 | 0,6 |
| COM nov 2009 | –2,2 | –1,5 | –0,7 | –0,4 | n.b. |
| CP okt 2008 | –1,0 | –0,5 | 0,4 | 1,2 | n.b. |
| Overheidsontvangsten
  (% van het bbp) | CP feb 2010 | 40,9 | 39,0 | 40,5 | 40,8 | 40,5 |
| COM nov 2009 | 40,9 | 40,3 | 41,0 | 40,9 | n.b. |
| CP okt 2008 | 41,0 | 40,6 | 39,6 | 39,0 | n.b. |
| Overheidsuitgaven
  (% van het bbp) | CP feb 2010 | 43,0 | 45,5 | 45,8 | 45,6 | 44,7 |
| COM nov 2009 | 43,0 | 46,9 | 46,5 | 46,6 | n.b. |
| CP okt 2008 | 42,2 | 42,2 | 41,1 | 40,2 | n.b. |
| Overheidssaldo
  (% van het bbp) | CP feb 2010 | –2,1 | –6,6 | –5,3 | –4,8 | –4,2 |
| COM nov 2009 | –2,1 | –6,6 | –5,5 | –5,7 | n.b. |
| CP okt 2008 | –1,2 | –1,6 | –1,5 | –1,2 | n.b. |
| Primair saldo
  (% van het bbp) | CP feb 2010 | –1,0 | –5,3 | –3,5 | –2,8 | –2,0 |
| COM nov 2009 | –1,0 | –5,2 | –3,9 | –4,1 | n.b. |
| CP okt 2008 | 0,0 | –0,4 | –0,4 | –0,1 | n.b. |
| Conjunctuurgezuiverd saldo (3)

  (% van het bbp) | CP feb 2010 | –3,8 | –5,9 | –4,2 | –3,8 | –3,8 |
| COM nov 2009 | –4,1 | –6,0 | –4,5 | –4,8 | n.b. |
| CP okt 2008 | –2,0 | –1,7 | –1,4 | –1,1 | n.b. |
| Structureel saldo (5)

  (% van het bbp) | CP feb 2010 | –3,7 | –6,1 | –4,1 | –3,7 | –3,5 |
| COM nov 2009 | –4,1 | –6,3 | –4,7 | –4,9 | n.b. |
| CP okt 2008 | –1,9 | –1,7 | –1,3 | –1,1 | n.b. |
| Bruto overheidsschuld
  (% van het bbp) | CP feb 2010 | 30,0 | 35,2 | 38,6 | 40,8 | 42,0 |
| COM nov 2009 | 30,0 | 36,5 | 40,6 | 44,0 | n.b. |
| CP okt 2008 | 28,8 | 27,9 | 26,8 | 25,5 | n.b. |
| Convergentieprogramma (CP); najaarsprognoses 2009 van de diensten van de Commissie (COM); berekeningen van de diensten van de Commissie |

2008

2009

2010

2011

2012

Reëel bbp

(verandering in %)

CP feb 2010

2,5

–4,0

1,3

2,6

3,8

COM nov 2009

2,5

–4,8

0,8

2,3

n.b.

CP okt 2008

4,4

3,7

4,4

5,2

n.b

HICP-inflatie

(%)

CP feb 2010

6,3

0,6

1,8

1,5

1,8

COM nov 2009

6,3

0,6

1,5

1,8

n.b.

CP okt 2008

6,4

2,9

3,0

2,5

n.b.

Output gap (3)

(% van het potentiële bbp)

CP feb 2010

4,8

–2,0

–2,9

–2,6

–1,1

COM nov 2009 (4)

5,6

–1,8

–2,9

–2,5

n.b.

CP okt 2008

1,9

0,4

–0,4

–0,2

n.b.

Financieringsoverschot/-tekort t.o.v. het buitenland

(% van het bbp)

CP feb 2010

–2,4

–0,2

1,0

0,2

0,6

COM nov 2009

–2,2

–1,5

–0,7

–0,4

n.b.

CP okt 2008

–1,0

–0,5

0,4

1,2

n.b.

Overheidsontvangsten

(% van het bbp)

CP feb 2010

40,9

39,0

40,5

40,8

40,5

COM nov 2009

40,9

40,3

41,0

40,9

n.b.

CP okt 2008

41,0

40,6

39,6

39,0

n.b.

Overheidsuitgaven

(% van het bbp)

CP feb 2010

43,0

45,5

45,8

45,6

44,7

COM nov 2009

43,0

46,9

46,5

46,6

n.b.

CP okt 2008

42,2

42,2

41,1

40,2

n.b.

Overheidssaldo

(% van het bbp)

CP feb 2010

–2,1

–6,6

–5,3

–4,8

–4,2

COM nov 2009

–2,1

–6,6

–5,5

–5,7

n.b.

CP okt 2008

–1,2

–1,6

–1,5

–1,2

n.b.

Primair saldo

(% van het bbp)

CP feb 2010

–1,0

–5,3

–3,5

–2,8

–2,0

COM nov 2009

–1,0

–5,2

–3,9

–4,1

n.b.

CP okt 2008

0,0

–0,4

–0,4

–0,1

n.b.

Conjunctuurgezuiverd saldo (3)

(% van het bbp)

CP feb 2010

–3,8

–5,9

–4,2

–3,8

–3,8

COM nov 2009

–4,1

–6,0

–4,5

–4,8

n.b.

CP okt 2008

–2,0

–1,7

–1,4

–1,1

n.b.

Structureel saldo (5)

(% van het bbp)

CP feb 2010

–3,7

–6,1

–4,1

–3,7

–3,5

COM nov 2009

–4,1

–6,3

–4,7

–4,9

n.b.

CP okt 2008

–1,9

–1,7

–1,3

–1,1

n.b.

Bruto overheidsschuld

(% van het bbp)

CP feb 2010

30,0

35,2

38,6

40,8

42,0

COM nov 2009

30,0

36,5

40,6

44,0

n.b.

CP okt 2008

28,8

27,9

26,8

25,5

n.b.

Convergentieprogramma (CP); najaarsprognoses 2009 van de diensten van de Commissie (COM); berekeningen van de diensten van de Commissie

---

(1)  PB L 209 van 2.8.1997, blz. 1. De documenten waarnaar in deze tekst wordt verwezen, zijn te vinden op: http://ec.europa.eu/economy_finance/sgp/index_en.htm

(2)  Met name ontbreken de gegevens over de overheidsuitgaven naar functie en over de liquide financiële activa en de netto financiële schuld.

(3)  In de programma's vermelde output gaps en conjunctuurgezuiverde saldi, zoals herberekend door de diensten van de Commissie op basis van de in de programma's voorkomende informatie.

(4)  Op basis van een geraamde potentiële groei van achtereenvolgens 2,4 %, 2,0 %, 2,0 % en 2,2 % in de periode 2009-2012.

(5)  Conjunctuurgezuiverd saldo, ongerekend eenmalige en andere tijdelijke maatregelen. De eenmalige en andere tijdelijke maatregelen hebben volgens het meest recente programma een tekortverlagend effect van 0,2 % van het bbp in 2009 en een tekortverhogend effect van 0,1 % in 2010 en 2011 en volgens de najaarsprognoses 2009 van de diensten van de Commissie een tekortverlagend effect van 0,3 % van het bbp in 2009, 0,2 % van het bbp in 2010 en 0,1 % van het bbp in 2011.

Bronnen:

Convergentieprogramma (CP); najaarsprognoses 2009 van de diensten van de Commissie (COM); berekeningen van de diensten van de Commissie

---

| 28.5.2010 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 138/6 |
| --- | --- | --- | --- |

28.5.2010

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 138/6

---

ADVIES VAN DE RAAD

over het geactualiseerde convergentieprogramma van Denemarken voor de periode 2009-2015

2010/C 138/02

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gelet op het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie,

Gelet op Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid (1), en met name op artikel 9, lid 3,

Gezien de aanbeveling van de Commissie,

Na raadpleging van het Economisch en Financieel Comité,

BRENGT HET VOLGENDE ADVIES UIT:

| (1) | Op 26 april 2010 heeft de Raad het geactualiseerde convergentieprogramma van Denemarken voor de periode 2009-2015 behandeld. |
| --- | --- |

(1)

Op 26 april 2010 heeft de Raad het geactualiseerde convergentieprogramma van Denemarken voor de periode 2009-2015 behandeld.

| (2) | De Deense economie is in 2009 zwaar getroffen door de economische crisis, waardoor Denemarken terechtkwam in de diepste recessie sinds het einde van de tweede wereldoorlog. Bij de aanvang van de crisis verkeerde Denemarken in een relatief comfortabele positie na een periode van aanhoudend sterke groei met aanzienlijke overschotten op de lopende rekening en de overheidsbegroting en een lage overheidsschuld. De economische neergang zette in bij het uiteenspatten van de vastgoedzeepbel in 2008 en werd verergerd door de uitvoerdaling, teweeggebracht door de ineenstorting van de wereldhandel en door teruglopende investeringen als gevolg van een afnemende finale vraag en strengere financieringsvoorwaarden. Hoewel de beschikbare inkomens nog stegen, deed er zich een significante daling voor van de particuliere consumptie, omdat het consumentenvertrouwen ongunstig werd beïnvloed door de sombere economische vooruitzichten, de daling van de vastgoedprijzen en de stijgende werkloosheid. In reactie op de scherpe daling van de productie hebben de Deense autoriteiten verscheidene omvangrijke budgettaire stimuleringsmaatregelen genomen die in overeenstemming waren met het Europees economisch herstelplan, en onder meer belastingverlagingen, investeringsprojecten en hogere consumptieve overheidsbestedingen omvatten. Naast de budgettaire ondersteuning van de economische activiteit vonden twee bankreddingsoperaties plaats, waarbij garanties en kapitaalinjecties zijn verstrekt. Verwacht wordt dat deze maatregelen het comfortabele begrotingsoverschot van 2008 vanaf 2009 zullen doen omslaan in een tekort, dat in de periode 2010-2012 de in het stabiliteits- en groeipact vastgestelde referentiewaarde van 3 % van het bbp zal overschrijden. De overheidsschuld, die eenzelfde opwaartse tendens te zien geeft, zal naar verwachting nog steeds onder de referentiewaarde van 60 % van het bbp blijven. In 2009 is de wisselkoers stabiel gebleven en is het renteverschil ten opzichte van de ECB aanzienlijk verkleind. Een belangrijke uitdaging met het oog op een houdbare ontwikkeling van de overheidsfinanciën is ervoor te zorgen dat de hervormingen ter verhoging van het werkgelegenheidsaanbod worden voortgezet. Een andere uitdaging voor de Deense autoriteiten is erop toe te zien dat de stimuleringsmaatregelen tijdig worden afgebouwd zodra het herstel zichzelf in stand kan houden. |
| --- | --- |

(2)

De Deense economie is in 2009 zwaar getroffen door de economische crisis, waardoor Denemarken terechtkwam in de diepste recessie sinds het einde van de tweede wereldoorlog. Bij de aanvang van de crisis verkeerde Denemarken in een relatief comfortabele positie na een periode van aanhoudend sterke groei met aanzienlijke overschotten op de lopende rekening en de overheidsbegroting en een lage overheidsschuld. De economische neergang zette in bij het uiteenspatten van de vastgoedzeepbel in 2008 en werd verergerd door de uitvoerdaling, teweeggebracht door de ineenstorting van de wereldhandel en door teruglopende investeringen als gevolg van een afnemende finale vraag en strengere financieringsvoorwaarden. Hoewel de beschikbare inkomens nog stegen, deed er zich een significante daling voor van de particuliere consumptie, omdat het consumentenvertrouwen ongunstig werd beïnvloed door de sombere economische vooruitzichten, de daling van de vastgoedprijzen en de stijgende werkloosheid. In reactie op de scherpe daling van de productie hebben de Deense autoriteiten verscheidene omvangrijke budgettaire stimuleringsmaatregelen genomen die in overeenstemming waren met het Europees economisch herstelplan, en onder meer belastingverlagingen, investeringsprojecten en hogere consumptieve overheidsbestedingen omvatten. Naast de budgettaire ondersteuning van de economische activiteit vonden twee bankreddingsoperaties plaats, waarbij garanties en kapitaalinjecties zijn verstrekt. Verwacht wordt dat deze maatregelen het comfortabele begrotingsoverschot van 2008 vanaf 2009 zullen doen omslaan in een tekort, dat in de periode 2010-2012 de in het stabiliteits- en groeipact vastgestelde referentiewaarde van 3 % van het bbp zal overschrijden. De overheidsschuld, die eenzelfde opwaartse tendens te zien geeft, zal naar verwachting nog steeds onder de referentiewaarde van 60 % van het bbp blijven. In 2009 is de wisselkoers stabiel gebleven en is het renteverschil ten opzichte van de ECB aanzienlijk verkleind. Een belangrijke uitdaging met het oog op een houdbare ontwikkeling van de overheidsfinanciën is ervoor te zorgen dat de hervormingen ter verhoging van het werkgelegenheidsaanbod worden voortgezet. Een andere uitdaging voor de Deense autoriteiten is erop toe te zien dat de stimuleringsmaatregelen tijdig worden afgebouwd zodra het herstel zichzelf in stand kan houden.

| (3) | Hoewel de in de context van de crisis geconstateerde daling van het feitelijke bbp vooral conjunctureel van aard is, is ook het productiepotentieel zelf aangetast. Daarnaast kan de crisis ook een negatief effect op de potentiële groei op middellange termijn sorteren als gevolg van lagere investeringen, een beperkte beschikbaarheid van kredieten en een stijgende structurele werkloosheid. Bovendien worden de negatieve gevolgen van de vergrijzing voor het productiepotentieel en de houdbaarheid van de overheidsfinanciën nog versterkt door de economische crisis. Tegen deze achtergrond is het van essentieel belang dat meer vaart wordt gezet achter de structurele hervormingen die erop gericht zijn het groeipotentieel te ondersteunen. Voor Denemarken is het met name van belang dat de arbeidsmarkt en de vervroegde-uittredingsregelingen worden hervormd om het werkgelegenheidsaanbod te verhogen. |
| --- | --- |

(3)

Hoewel de in de context van de crisis geconstateerde daling van het feitelijke bbp vooral conjunctureel van aard is, is ook het productiepotentieel zelf aangetast. Daarnaast kan de crisis ook een negatief effect op de potentiële groei op middellange termijn sorteren als gevolg van lagere investeringen, een beperkte beschikbaarheid van kredieten en een stijgende structurele werkloosheid. Bovendien worden de negatieve gevolgen van de vergrijzing voor het productiepotentieel en de houdbaarheid van de overheidsfinanciën nog versterkt door de economische crisis. Tegen deze achtergrond is het van essentieel belang dat meer vaart wordt gezet achter de structurele hervormingen die erop gericht zijn het groeipotentieel te ondersteunen. Voor Denemarken is het met name van belang dat de arbeidsmarkt en de vervroegde-uittredingsregelingen worden hervormd om het werkgelegenheidsaanbod te verhogen.

| (4) | Volgens het macro-economische referentiescenario dat aan het programma ten grondslag ligt, zou het reële bbp, na in 2009 met 4,3 % te zijn gekrompen, in 2010 met 1,3 % groeien. Vervolgens zou het groeitempo aantrekken tot gemiddeld 2,2 % in het resterende deel van de programmaperiode. Afgaande op de momenteel beschikbare informatie (2) lijken de groeihypothesen van dit scenario tot 2011 plausibel en die voor de jaren daarna aan de optimistische kant. Wat de samenstelling van de groei betreft, zijn er verschillen tussen het programma en de najaarsprognoses 2009 van de Commissiediensten. In het programma wordt ervan uitgegaan dat het herstel zal worden geschraagd door de binnenlandse vraag, in eerste instantie door de particuliere consumptie vanaf 2010 en aansluitend door de bruto investeringen in vaste activa vanaf 2011, terwijl de toename van de overheidsconsumptie vanaf 2011 afvlakt en de externe bijdrage licht negatief wordt. De diensten van de Commissie verwachten in de najaarsprognoses 2009 dat het herstel zowel door de particuliere consumptie als de netto-uitvoer zal worden gedragen. De inflatie- en werkgelegenheidsprognoses van het programma lijken realistisch. Het macro-economisch scenario wordt geacht met het Deense vaste-wisselkoersbeleid in overeenstemming te zijn. |
| --- | --- |

(4)

Volgens het macro-economische referentiescenario dat aan het programma ten grondslag ligt, zou het reële bbp, na in 2009 met 4,3 % te zijn gekrompen, in 2010 met 1,3 % groeien. Vervolgens zou het groeitempo aantrekken tot gemiddeld 2,2 % in het resterende deel van de programmaperiode. Afgaande op de momenteel beschikbare informatie (2) lijken de groeihypothesen van dit scenario tot 2011 plausibel en die voor de jaren daarna aan de optimistische kant. Wat de samenstelling van de groei betreft, zijn er verschillen tussen het programma en de najaarsprognoses 2009 van de Commissiediensten. In het programma wordt ervan uitgegaan dat het herstel zal worden geschraagd door de binnenlandse vraag, in eerste instantie door de particuliere consumptie vanaf 2010 en aansluitend door de bruto investeringen in vaste activa vanaf 2011, terwijl de toename van de overheidsconsumptie vanaf 2011 afvlakt en de externe bijdrage licht negatief wordt. De diensten van de Commissie verwachten in de najaarsprognoses 2009 dat het herstel zowel door de particuliere consumptie als de netto-uitvoer zal worden gedragen. De inflatie- en werkgelegenheidsprognoses van het programma lijken realistisch. Het macro-economisch scenario wordt geacht met het Deense vaste-wisselkoersbeleid in overeenstemming te zijn.

| (5) | In het programma wordt het overheidstekort in 2009 op 2,9 % van het bbp geraamd. De aanzienlijke ommekeer ten opzichte van een overschot van 3,4 % van het bbp in 2008 is grotendeels terug te voeren op het effect van de crisis op de overheidsfinanciën, maar is ook het gevolg van de stimuleringsmaatregelen ter grootte van 2,2 % van het bbp die de regering in overeenstemming met het Europees economisch herstelplan heeft genomen. De verslechtering is vooral te wijten aan een uitgavenstijging die voortvloeit uit de werking van de automatische stabilisatoren, al omvatten de stimuleringsmaatregelen van de regering ook aanzienlijke belastingverlagingen. Volgens het programma zou het begrotingsbeleid in 2010 de groei blijven ondersteunen, en in de laatste programmajaren restrictief worden. Gezien de vrij gunstige uitgangspositie van Denemarken is de voortzetting van het expansieve begrotingsbeleid in 2010 passend en in overeenstemming met het Europees economisch herstelplan. In het programma wordt, met het oog op de terugkeer tot houdbare overheidsfinanciën, ervan uitgegaan dat de budgettaire consolidatie vanaf 2011 wordt aangevat, en bepaald dat de hiertoe vereiste maatregelen — afgezien van het feit dat inkomstenbronnen uit de belastinghervorming van 2010 zullen worden aangeboord en dat de overheidsinvesteringen tot het normale peil zullen worden teruggebracht — later zullen worden gespecificeerd. |
| --- | --- |

(5)

In het programma wordt het overheidstekort in 2009 op 2,9 % van het bbp geraamd. De aanzienlijke ommekeer ten opzichte van een overschot van 3,4 % van het bbp in 2008 is grotendeels terug te voeren op het effect van de crisis op de overheidsfinanciën, maar is ook het gevolg van de stimuleringsmaatregelen ter grootte van 2,2 % van het bbp die de regering in overeenstemming met het Europees economisch herstelplan heeft genomen. De verslechtering is vooral te wijten aan een uitgavenstijging die voortvloeit uit de werking van de automatische stabilisatoren, al omvatten de stimuleringsmaatregelen van de regering ook aanzienlijke belastingverlagingen. Volgens het programma zou het begrotingsbeleid in 2010 de groei blijven ondersteunen, en in de laatste programmajaren restrictief worden. Gezien de vrij gunstige uitgangspositie van Denemarken is de voortzetting van het expansieve begrotingsbeleid in 2010 passend en in overeenstemming met het Europees economisch herstelplan. In het programma wordt, met het oog op de terugkeer tot houdbare overheidsfinanciën, ervan uitgegaan dat de budgettaire consolidatie vanaf 2011 wordt aangevat, en bepaald dat de hiertoe vereiste maatregelen — afgezien van het feit dat inkomstenbronnen uit de belastinghervorming van 2010 zullen worden aangeboord en dat de overheidsinvesteringen tot het normale peil zullen worden teruggebracht — later zullen worden gespecificeerd.

| (6) | Volgens het programma zal het overheidstekort in 2010 oplopen tot 5,3 % van het bbp als gevolg van een daling van de ontvangstenquote en een stijging van de uitgavenquote. De daling van de ontvangstenquote vloeit voort uit de inwerkingtreding van de belastinghervorming van 2010, terwijl de stijging van de uitgavenquote wordt veroorzaakt door de werking van de automatische stabilisatoren en aanvullende stimuleringsmaatregelen van de overheid. Verwacht wordt dat de stimuleringsmaatregelen en belastingverlagingen 1,3 % van het bbp zullen bedragen, terwijl de in het programma vermelde sterk fluctuerende posten, zoals inkomsten uit de oliewinning op de Noordzee en subsidies aan Groenland en de Faeröer, in 2010 een negatief effect van 1,7 % van het bbp zullen sorteren (3). Het structurele saldo, dit is het voor conjunctuur gecorrigeerde saldo, zoals herberekend door de diensten van de Commissie volgens de algemeen aanvaarde methode, zou met 2,5 procentpunten verslechteren, hetgeen bevestigt dat er een uitgesproken expansief begrotingsbeleid wordt gevoerd. Het verschil tussen de omvang van de stimuleringsmaatregelen en de belastingverlagingen is grotendeels te wijten aan tegenvallende ontvangsten. |
| --- | --- |

(6)

Volgens het programma zal het overheidstekort in 2010 oplopen tot 5,3 % van het bbp als gevolg van een daling van de ontvangstenquote en een stijging van de uitgavenquote. De daling van de ontvangstenquote vloeit voort uit de inwerkingtreding van de belastinghervorming van 2010, terwijl de stijging van de uitgavenquote wordt veroorzaakt door de werking van de automatische stabilisatoren en aanvullende stimuleringsmaatregelen van de overheid. Verwacht wordt dat de stimuleringsmaatregelen en belastingverlagingen 1,3 % van het bbp zullen bedragen, terwijl de in het programma vermelde sterk fluctuerende posten, zoals inkomsten uit de oliewinning op de Noordzee en subsidies aan Groenland en de Faeröer, in 2010 een negatief effect van 1,7 % van het bbp zullen sorteren (3). Het structurele saldo, dit is het voor conjunctuur gecorrigeerde saldo, zoals herberekend door de diensten van de Commissie volgens de algemeen aanvaarde methode, zou met 2,5 procentpunten verslechteren, hetgeen bevestigt dat er een uitgesproken expansief begrotingsbeleid wordt gevoerd. Het verschil tussen de omvang van de stimuleringsmaatregelen en de belastingverlagingen is grotendeels te wijten aan tegenvallende ontvangsten.

| (7) | De doelstellingen van de in het programma uitgestippelde begrotingsstrategie op middellange termijn zijn tegen 2015 een sluitende begroting realiseren, een indicator van langetermijnhoudbaarheid (4) van ten minste nul en een verbetering van het structurele saldo met in totaal 1,5 % van het bbp in de periode 2010-2013. Volgens het programma zullen de nominale en primaire tekorten vanaf 2011 geleidelijk afnemen, waarbij het primaire saldo vanaf 2013 opnieuw positief zou worden en het nominale saldo in 2015 op nul zou uitkomen. Uit het overeenkomstige traject van het structurele saldo, zoals herberekend volgens de algemeen aanvaarde methode op basis van de in het programma voorkomende informatie, blijkt dat het begrotingsbeleid in 2015 enigszins expansief is met -0,4% van het bbp, hetgeen iets lager is dan de doelstelling uit het programma. Afgezien van de aanname dat de consumptieve overheidsbestedingen van 2011 tot 2013 geen reële groei zullen vertonen, de overheidsinvesteringen zullen worden genormaliseerd, en de inkomstenbronnen uit de belastinghervorming zullen worden aangeboord, berust de beoogde consolidatie op nog niet nader bepaalde maatregelen; in het programma wordt evenwel gesteld dat de consolidatie op een beperking van de uitgaven gebaseerd moet zijn en dat belastingverhoging uitgesloten is. De actualisering noemt een structureel begrotingsevenwicht als middellangetermijndoelstelling (MTD) voor de begrotingssituatie. Gezien de laatste projecties en het schuldniveau sluit de MTD meer dan voldoende aan bij de doelstellingen van het pact. |
| --- | --- |

(7)

De doelstellingen van de in het programma uitgestippelde begrotingsstrategie op middellange termijn zijn tegen 2015 een sluitende begroting realiseren, een indicator van langetermijnhoudbaarheid (4) van ten minste nul en een verbetering van het structurele saldo met in totaal 1,5 % van het bbp in de periode 2010-2013. Volgens het programma zullen de nominale en primaire tekorten vanaf 2011 geleidelijk afnemen, waarbij het primaire saldo vanaf 2013 opnieuw positief zou worden en het nominale saldo in 2015 op nul zou uitkomen. Uit het overeenkomstige traject van het structurele saldo, zoals herberekend volgens de algemeen aanvaarde methode op basis van de in het programma voorkomende informatie, blijkt dat het begrotingsbeleid in 2015 enigszins expansief is met -0,4% van het bbp, hetgeen iets lager is dan de doelstelling uit het programma. Afgezien van de aanname dat de consumptieve overheidsbestedingen van 2011 tot 2013 geen reële groei zullen vertonen, de overheidsinvesteringen zullen worden genormaliseerd, en de inkomstenbronnen uit de belastinghervorming zullen worden aangeboord, berust de beoogde consolidatie op nog niet nader bepaalde maatregelen; in het programma wordt evenwel gesteld dat de consolidatie op een beperking van de uitgaven gebaseerd moet zijn en dat belastingverhoging uitgesloten is. De actualisering noemt een structureel begrotingsevenwicht als middellangetermijndoelstelling (MTD) voor de begrotingssituatie. Gezien de laatste projecties en het schuldniveau sluit de MTD meer dan voldoende aan bij de doelstellingen van het pact.

| (8) | De in het programma opgenomen begrotingsprognoses lijken plausibel voor 2010, maar de resultaten voor 2011 en latere jaren zouden slechter kunnen uitvallen dan voorspeld. De ontvangstenprognoses in de actualisering blijven realistisch, maar zijn aan neerwaartse risico's onderhevig; de voorgenomen consolidatie aan de uitgavenzijde is niet door maatregelen onderbouwd. Voorts wordt in het macro-economische scenario dat aan de budgettaire prognoses ten grondslag ligt, uitgegaan van een sterke groei van de particuliere consumptie en een beperking van de overheidsconsumptie. Aangezien de streefcijfers voor de uitgaven in het verleden herhaaldelijk zijn overschreden, lijkt de veronderstelde reële nulgroei van de consumptieve overheidsbestedingen tussen 2011 en 2013 optimistisch. De financiële sector lijkt stabiel, maar de tijdens de crisis genomen financiële reddingsmaatregelen hebben de risicopositie van de overheid ten opzichte van de sector vergroot. |
| --- | --- |

(8)

De in het programma opgenomen begrotingsprognoses lijken plausibel voor 2010, maar de resultaten voor 2011 en latere jaren zouden slechter kunnen uitvallen dan voorspeld. De ontvangstenprognoses in de actualisering blijven realistisch, maar zijn aan neerwaartse risico's onderhevig; de voorgenomen consolidatie aan de uitgavenzijde is niet door maatregelen onderbouwd. Voorts wordt in het macro-economische scenario dat aan de budgettaire prognoses ten grondslag ligt, uitgegaan van een sterke groei van de particuliere consumptie en een beperking van de overheidsconsumptie. Aangezien de streefcijfers voor de uitgaven in het verleden herhaaldelijk zijn overschreden, lijkt de veronderstelde reële nulgroei van de consumptieve overheidsbestedingen tussen 2011 en 2013 optimistisch. De financiële sector lijkt stabiel, maar de tijdens de crisis genomen financiële reddingsmaatregelen hebben de risicopositie van de overheid ten opzichte van de sector vergroot.

| (9) | De bruto overheidsschuld wordt in 2009 op 38,5 % van het bbp geraamd en zal oplopen tot 48,3 % in 2012, waarna zij zal afnemen tot 45,0 % van het bbp in 2015. Deze ontwikkeling is grotendeels toe te schrijven aan de snelle toename van het tekort en de krimp van het bbp in 2009. Gezien de negatieve risico's voor de begrotingsdoelstellingen is het niet uitgesloten dat de schuldquote sterker stijgt dan in het programma wordt voorspeld. Bij de aanvang van de programmaperiode is de financiële positie van de overheid per saldo positief, maar tijdens de programmaperiode zal zij licht negatief worden. Verwacht wordt dat de bruto schuldquote onder de door het stabiliteits- en groeipact vastgestelde referentiewaarde van 60 % van het bbp blijft. |
| --- | --- |

(9)

De bruto overheidsschuld wordt in 2009 op 38,5 % van het bbp geraamd en zal oplopen tot 48,3 % in 2012, waarna zij zal afnemen tot 45,0 % van het bbp in 2015. Deze ontwikkeling is grotendeels toe te schrijven aan de snelle toename van het tekort en de krimp van het bbp in 2009. Gezien de negatieve risico's voor de begrotingsdoelstellingen is het niet uitgesloten dat de schuldquote sterker stijgt dan in het programma wordt voorspeld. Bij de aanvang van de programmaperiode is de financiële positie van de overheid per saldo positief, maar tijdens de programmaperiode zal zij licht negatief worden. Verwacht wordt dat de bruto schuldquote onder de door het stabiliteits- en groeipact vastgestelde referentiewaarde van 60 % van het bbp blijft.

| (10) | Uit schuldprojecties op middellange termijn waarbij wordt aangenomen dat de bbp-groei en de belastingquote slechts geleidelijk naar het niveau van voor de crisis terugkeren, en waarin rekening wordt gehouden met de verwachte stijging van de leeftijdsgerelateerde uitgaven, blijkt dat de in het programma geplande begrotingsstrategie op zich zonder verdere beleidsaanpassingen ruimschoots zal volstaan om in 2020 een gestabiliseerde schuldquote te bereiken. |
| --- | --- |

(10)

Uit schuldprojecties op middellange termijn waarbij wordt aangenomen dat de bbp-groei en de belastingquote slechts geleidelijk naar het niveau van voor de crisis terugkeren, en waarin rekening wordt gehouden met de verwachte stijging van de leeftijdsgerelateerde uitgaven, blijkt dat de in het programma geplande begrotingsstrategie op zich zonder verdere beleidsaanpassingen ruimschoots zal volstaan om in 2020 een gestabiliseerde schuldquote te bereiken.

| (11) | Het langetermijneffect van de vergrijzing op de begroting is duidelijk geringer dan gemiddeld in de EU het geval is. De in het programma geraamde begrotingssituatie voor 2009 draagt bij tot de reductie van de brutoschuld. Het realiseren van hoge primaire overschotten op middellange termijn zou ertoe bijdragen dat de risico's voor de houdbaarheid van de overheidsfinanciën, die in het houdbaarheidsverslag 2009 van de Commissie als laag worden aangemerkt (5), afnemen. |
| --- | --- |

(11)

Het langetermijneffect van de vergrijzing op de begroting is duidelijk geringer dan gemiddeld in de EU het geval is. De in het programma geraamde begrotingssituatie voor 2009 draagt bij tot de reductie van de brutoschuld. Het realiseren van hoge primaire overschotten op middellange termijn zou ertoe bijdragen dat de risico's voor de houdbaarheid van de overheidsfinanciën, die in het houdbaarheidsverslag 2009 van de Commissie als laag worden aangemerkt (5), afnemen.

| (12) | Zoals blijkt uit zijn budgettaire staat van dienst heeft Denemarken baat gehad bij een betrekkelijk sterk begrotingskader, dat opvalt door zijn grote bereik en de transparantie en zichtbaarheid van de begrotingsregels. De consumptieve overheidsbestedingen hebben echter meer dan eens de streefcijfers overschreden. Recente initiatieven om in economische sancties te voorzien, zouden voor de gemeenten een extra stimulans kunnen betekenen om zich aan de overeengekomen streefcijfers te houden. Sinds 2002 geldt er in Denemarken een belastingstop, waarbij noch de indirecte, noch de directe belastingen verhoogd mogen worden. Op zich kan de bevriezing van de belastingen beschouwd worden als een instrument om de overheidsfinanciën in de hand te houden. De belastingstop heeft geen beletsel gevormd voor een grote belastinghervorming in 2009, maar een strikte naleving van de belastingstop zou verdere aanpassingen kunnen bemoeilijken en bepaalde inefficiënties in het belastingstelsel, met name op het gebied van de onroerendgoedbelasting, in stand kunnen houden. |
| --- | --- |

(12)

Zoals blijkt uit zijn budgettaire staat van dienst heeft Denemarken baat gehad bij een betrekkelijk sterk begrotingskader, dat opvalt door zijn grote bereik en de transparantie en zichtbaarheid van de begrotingsregels. De consumptieve overheidsbestedingen hebben echter meer dan eens de streefcijfers overschreden. Recente initiatieven om in economische sancties te voorzien, zouden voor de gemeenten een extra stimulans kunnen betekenen om zich aan de overeengekomen streefcijfers te houden. Sinds 2002 geldt er in Denemarken een belastingstop, waarbij noch de indirecte, noch de directe belastingen verhoogd mogen worden. Op zich kan de bevriezing van de belastingen beschouwd worden als een instrument om de overheidsfinanciën in de hand te houden. De belastingstop heeft geen beletsel gevormd voor een grote belastinghervorming in 2009, maar een strikte naleving van de belastingstop zou verdere aanpassingen kunnen bemoeilijken en bepaalde inefficiënties in het belastingstelsel, met name op het gebied van de onroerendgoedbelasting, in stand kunnen houden.

| (13) | Aangezien de verhoging van het arbeidsaanbod een van de belangrijkste uitdagingen op lange termijn is voor de Deense economie, heeft de regering maatregelen op touw gezet om de arbeidsprikkels te verhogen en arbeidsverzuim te ontmoedigen. Naar aanleiding van de mondiale economische crisis is in 2009 binnen de grenzen van de belastingstop een belastinghervorming goedgekeurd die vanaf 2010 in werking treedt en de belastingdruk op arbeid aanzienlijk verlaagt. De verschillende onderdelen van de belastinghervorming zullen in de periode 2010-2019 geleidelijk ten uitvoer worden gelegd. De netto-inkomstenderving in 2010 wordt geraamd op 0,6 % van het bbp, maar mettertijd zal de hervorming zichzelf volledig bekostigen door middel van de rechtstreekse inkomenseffecten (die in 2013 de derving zullen neutraliseren en in 2015 een positief saldo zullen genereren). Voorts verwachten de Deense autoriteiten dat de sterkere prikkels ter verhoging van het arbeidsaanbod op langere termijn de overheidsfinanciën (met ongeveer 0,3 % van het bbp) ten goede zullen komen. |
| --- | --- |

(13)

Aangezien de verhoging van het arbeidsaanbod een van de belangrijkste uitdagingen op lange termijn is voor de Deense economie, heeft de regering maatregelen op touw gezet om de arbeidsprikkels te verhogen en arbeidsverzuim te ontmoedigen. Naar aanleiding van de mondiale economische crisis is in 2009 binnen de grenzen van de belastingstop een belastinghervorming goedgekeurd die vanaf 2010 in werking treedt en de belastingdruk op arbeid aanzienlijk verlaagt. De verschillende onderdelen van de belastinghervorming zullen in de periode 2010-2019 geleidelijk ten uitvoer worden gelegd. De netto-inkomstenderving in 2010 wordt geraamd op 0,6 % van het bbp, maar mettertijd zal de hervorming zichzelf volledig bekostigen door middel van de rechtstreekse inkomenseffecten (die in 2013 de derving zullen neutraliseren en in 2015 een positief saldo zullen genereren). Voorts verwachten de Deense autoriteiten dat de sterkere prikkels ter verhoging van het arbeidsaanbod op langere termijn de overheidsfinanciën (met ongeveer 0,3 % van het bbp) ten goede zullen komen.

| (14) | Al bij al kan de strategie om ook in 2010 een begrotingsbeleid te handhaven dat de groei ondersteunt, als zijnde in overeenstemming met het Europees economisch herstelplan worden beschouwd. Als gevolg van de negatieve effecten van de economische crisis wordt verwacht dat het overheidstekort de referentiewaarde van 3 % van het bbp in 2010, 2011 en 2012 zal overschrijden. Gelet op de risico's waaraan de begrotingsprognoses in de laatste programmajaren onderhevig zijn, is het evenwel mogelijk dat de geplande terugkeer naar een sluitende begroting niet kan worden verwezenlijkt en dat de geplande correctie van het structurele begrotingssaldo ten belope van 1,5 % tegen 2013 niet tot stand kan worden gebracht. Afgaande op de verandering in het structurele saldo zou het beoogde begrotingsbeleid ertoe leiden dat de begrotingsconsolidatie vanaf 2011 inzet, zij het in een matig tempo dat de benchmark van 0,5 % van het bbp benadert (6). In het programma wordt gesteld dat de consolidatie met behulp van nieuwe maatregelen aan de uitgavenzijde zal worden verwezenlijkt, maar dit wordt niet met specifieke consolidatiemaatregelen onderbouwd, behalve dan de aanname van een reële nulgroei van de overheidsconsumptie in de begrotingsplanning voor 2011-2013. De begrotingsstrategie zou dus moeten worden versterkt om met de vereisten van het pact in overeenstemming te zijn. Hoewel in het programma wordt gemikt op het verwezenlijken van een sluitende structurele begroting tegen 2015, zou het structurele saldo, zoals herberekend door de diensten van de Commissie volgens de algemeen aanvaarde methode, bovendien in 2015 een licht tekort van 0,4 % vertonen en aan dezelfde bovenvermelde risico's onderhevig zijn. |
| --- | --- |

(14)

Al bij al kan de strategie om ook in 2010 een begrotingsbeleid te handhaven dat de groei ondersteunt, als zijnde in overeenstemming met het Europees economisch herstelplan worden beschouwd. Als gevolg van de negatieve effecten van de economische crisis wordt verwacht dat het overheidstekort de referentiewaarde van 3 % van het bbp in 2010, 2011 en 2012 zal overschrijden. Gelet op de risico's waaraan de begrotingsprognoses in de laatste programmajaren onderhevig zijn, is het evenwel mogelijk dat de geplande terugkeer naar een sluitende begroting niet kan worden verwezenlijkt en dat de geplande correctie van het structurele begrotingssaldo ten belope van 1,5 % tegen 2013 niet tot stand kan worden gebracht. Afgaande op de verandering in het structurele saldo zou het beoogde begrotingsbeleid ertoe leiden dat de begrotingsconsolidatie vanaf 2011 inzet, zij het in een matig tempo dat de benchmark van 0,5 % van het bbp benadert (6). In het programma wordt gesteld dat de consolidatie met behulp van nieuwe maatregelen aan de uitgavenzijde zal worden verwezenlijkt, maar dit wordt niet met specifieke consolidatiemaatregelen onderbouwd, behalve dan de aanname van een reële nulgroei van de overheidsconsumptie in de begrotingsplanning voor 2011-2013. De begrotingsstrategie zou dus moeten worden versterkt om met de vereisten van het pact in overeenstemming te zijn. Hoewel in het programma wordt gemikt op het verwezenlijken van een sluitende structurele begroting tegen 2015, zou het structurele saldo, zoals herberekend door de diensten van de Commissie volgens de algemeen aanvaarde methode, bovendien in 2015 een licht tekort van 0,4 % vertonen en aan dezelfde bovenvermelde risico's onderhevig zijn.

| (15) | Wat de in de gedragscode voor stabiliteits- en convergentieprogramma's gespecificeerde gegevensvereisten betreft, worden alle verplichte en de meeste facultatieve gegevens in het programma vermeld (7). |
| --- | --- |

(15)

Wat de in de gedragscode voor stabiliteits- en convergentieprogramma's gespecificeerde gegevensvereisten betreft, worden alle verplichte en de meeste facultatieve gegevens in het programma vermeld (7).

De algehele conclusie luidt dat de overheidsfinanciën zwaar getroffen zijn door de ernstige economische crisis. Uit de op het huidige beleid gebaseerde programmaprognoses blijkt dat het overheidstekort in de periode 2010-2012 de referentiewaarde van 3 % van het bbp zal overschrijden. Volgens het uitgestippelde consolidatietraject zou de MTD van een begroting die structureel in evenwicht is, tegen het einde van de programmaperiode in 2015 worden gerealiseerd, terwijl het structurele saldo, zoals herberekend door de diensten van de Commissie volgens de algemeen aanvaarde methode, licht negatief zou zijn. Indien tevens rekening wordt gehouden met de neerwaartse risico's die aan deze prognoses verbonden zijn, zou het wenselijk zijn dat de regering specificeert welke consolidatiemaatregelen moeten worden genomen.

In het licht van de bovenstaande beoordeling wordt Denemarken verzocht om:

| i) | de inspanningen te intensiveren die erop gericht zijn de geplande overschrijding van de referentiewaarde van 3 % van het bbp beperkt te houden en de verwachte overschrijding snel te corrigeren, alsook |
| --- | --- |

i)

de inspanningen te intensiveren die erop gericht zijn de geplande overschrijding van de referentiewaarde van 3 % van het bbp beperkt te houden en de verwachte overschrijding snel te corrigeren, alsook

| ii) | aan te geven met welke maatregelen de budgettaire consolidatie zal worden onderbouwd, opdat de MTD zoals gepland tegen 2015 wordt bereikt. |
| --- | --- |

ii)

aan te geven met welke maatregelen de budgettaire consolidatie zal worden onderbouwd, opdat de MTD zoals gepland tegen 2015 wordt bereikt.

Vergelijking van de belangrijkste macro-economische en budgettaire prognoses

| | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Reëel bbp
  (verandering in %) | CP Feb 2010 | –0,9 | –4,3 | 1,3 | 1,6 | 2,0 | 2,3 | 2,6 | 2,6 |
| COM nov 2009 | –1,2 | –4,5 | 1,5 | 1,8 | n.v.t. | n.v.t. | n.v.t. | n.v.t. |
| CP okt 2008 | 0,2 | –0,2 | 0,7 | 1,9 | 1,7 | 1,6 | 1,6 | 1,6 |
| HICP-inflatie
  (%) | CP Feb 2010 | 3,6 | 0,8 | 2,1 | 1,5 | 2,3 | 2,1 | 1,9 | 1,9 |
| COM nov 2009 | 3,6 | 1,1 | 1,5 | 1,8 | n.v.t. | n.v.t. | n.v.t. | n.v.t. |
| CP okt 2008 | 3,6 | 1,3 | 2,1 | 1,4 | 1,8 | 1,9 | 1,9 | 1,8 |
| Output gap (8)

  (% van het potentiële bbp) | CP Feb 2010 | 0,3 | –4,5 | –3,9 | –3,1 | –2,0 | –0,9 | 0,1 | 0,7 |
| COM nov 2009 (9) | –0,1 | –5,1 | –4,1 | –3,2 | n.v.t. | n.v.t. | n.v.t. | n.v.t. |
| CP okt 2008 | 0,0 | –1,4 | –1,8 | –1,2 | n.v.t. | n.v.t. | n.v.t. | n.v.t. |
| Financieringsoverschot/-tekort t.o.v. het buitenland
  (% van het bbp) | CP Feb 2010 | 2,2 | 2,9 | 2,4 | 2,4 | 2,6 | 2,9 | 3,2 | 3,5 |
| COM nov 2009 | 2,2 | 2,0 | 0,5 | 1,0 | n.v.t. | n.v.t. | n.v.t. | n.v.t. |
| CP okt 2008 | 1,7 | 1,8 | 2,3 | 2,6 | 2,6 | 2,4 | 2,1 | 1,8 |
| Overheidsontvangsten
  (% van het bbp) | CP Feb 2010 | 54,3 | 53,3 | 52,4 | 52,4 | 51,8 | 51,8 | 51,9 | 52,0 |
| COM nov 2009 | 55,3 | 53,9 | 52,8 | 53,0 | n.v.t. | n.v.t. | n.v.t. | n.v.t. |
| CP okt 2008 | 53,2 | 51,2 | 51,5 | 52,1 | 51,8 | 51,7 | 51,6 | 51,5 |
| Overheidsuitgaven
  (% van het bbp) | CP Feb 2010 | 50,9 | 56,3 | 57,7 | 56,5 | 54,9 | 53,6 | 52,8 | 52,0 |
| COM nov 2009 | 51,9 | 55,9 | 57,6 | 56,4 | n.v.t. | n.v.t. | n.v.t. | n.v.t. |
| CP okt 2008 | 50,2 | 51,2 | 52,8 | 51,8 | 51,7 | 51,6 | 51,6 | 51,6 |
| Overheidssaldo
  (% van het bbp) | CP Feb 2010 | 3,4 | –2,9 | –5,3 | –4,1 | –3,1 | –1,8 | –0,8 | 0,0 |
| COM nov 2009 | 3,4 | –2,0 | –4,8 | –3,4 | n.v.t. | n.v.t. | n.v.t. | n.v.t. |
| CP okt 2008 | 3,0 | 0,0 | –1,2 | 0,3 | 0,1 | 0,1 | 0,0 | –0,1 |
| Primair saldo
  (% van het bbp) | CP Feb 2010 | 4,8 | –1,3 | –3,7 | –2,3 | –1,2 | 0,3 | 1,3 | 2,1 |
| COM nov 2009 | 4,8 | –0,5 | –3,3 | –1,9 | n.v.t. | n.v.t. | n.v.t. | n.v.t. |
| CP okt 2008 | –4,2 | –1,5 | –0,2 | –1,6 | –1,3 | –1,2 | –0,9 | –0,7 |
| Conjunctuurgezuiverd saldo (8)

  (% van het bbp) | CP Feb 2010 | 3,2 | 0,0 | –2,8 | –2,1 | –1,7 | –1,1 | –0,8 | –0,4 |
| COM nov 2009 | 3,4 | 1,3 | –2,1 | –1,3 | n.v.t. | n.v.t. | n.v.t. | n.v.t. |
| CP okt 2008 | 3,0 | 0,9 | 0,0 | 1,1 | n.v.t. | n.v.t. | n.v.t. | n.v.t. |
| Structureel saldo (10)

  (% van het bbp) | CP Feb 2010 | 3,2 | 1,4 | –1,1 | –1,0 | –0,8 | –0,3 | –0,5 | –0,4 |
| COM nov 2009 | 3,4 | 1,4 | –1,5 | –1,3 | n.v.t. | n.v.t. | n.v.t. | n.v.t. |
| CP okt 2008 | 4,0 | 2,6 | 1,7 | 1,3 | n.v.t. | n.v.t. | n.v.t. | n.v.t. |
| Bruto overheidsschuld
  (% van het bbp) | CP Feb 2010 | 33,4 | 38,5 | 41,8 | 46,2 | 48,3 | 48,1 | 46,1 | 45,0 |
| COM nov 2009 | 33,5 | 33,7 | 35,3 | 35,2 | n.v.t. | n.v.t. | n.v.t. | n.v.t. |
| CP okt 2008 | 30,3 | 27,9 | 26,3 | 25,4 | 24,6 | 23,8 | 23,2 | 22,6 |
| convergentieprogramma (CP); najaarsprognoses 2009 van de diensten van de Commissie (COM); berekeningen van de diensten van de Commissie. |

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Reëel bbp

(verandering in %)

CP Feb 2010

–0,9

–4,3

1,3

1,6

2,0

2,3

2,6

2,6

COM nov 2009

–1,2

–4,5

1,5

1,8

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

CP okt 2008

0,2

–0,2

0,7

1,9

1,7

1,6

1,6

1,6

HICP-inflatie

(%)

CP Feb 2010

3,6

0,8

2,1

1,5

2,3

2,1

1,9

1,9

COM nov 2009

3,6

1,1

1,5

1,8

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

CP okt 2008

3,6

1,3

2,1

1,4

1,8

1,9

1,9

1,8

Output gap (8)

(% van het potentiële bbp)

CP Feb 2010

0,3

–4,5

–3,9

–3,1

–2,0

–0,9

0,1

0,7

COM nov 2009 (9)

–0,1

–5,1

–4,1

–3,2

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

CP okt 2008

0,0

–1,4

–1,8

–1,2

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

Financieringsoverschot/-tekort t.o.v. het buitenland

(% van het bbp)

CP Feb 2010

2,2

2,9

2,4

2,4

2,6

2,9

3,2

3,5

COM nov 2009

2,2

2,0

0,5

1,0

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

CP okt 2008

1,7

1,8

2,3

2,6

2,6

2,4

2,1

1,8

Overheidsontvangsten

(% van het bbp)

CP Feb 2010

54,3

53,3

52,4

52,4

51,8

51,8

51,9

52,0

COM nov 2009

55,3

53,9

52,8

53,0

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

CP okt 2008

53,2

51,2

51,5

52,1

51,8

51,7

51,6

51,5

Overheidsuitgaven

(% van het bbp)

CP Feb 2010

50,9

56,3

57,7

56,5

54,9

53,6

52,8

52,0

COM nov 2009

51,9

55,9

57,6

56,4

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

CP okt 2008

50,2

51,2

52,8

51,8

51,7

51,6

51,6

51,6

Overheidssaldo

(% van het bbp)

CP Feb 2010

3,4

–2,9

–5,3

–4,1

–3,1

–1,8

–0,8

0,0

COM nov 2009

3,4

–2,0

–4,8

–3,4

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

CP okt 2008

3,0

0,0

–1,2

0,3

0,1

0,1

0,0

–0,1

Primair saldo

(% van het bbp)

CP Feb 2010

4,8

–1,3

–3,7

–2,3

–1,2

0,3

1,3

2,1

COM nov 2009

4,8

–0,5

–3,3

–1,9

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

CP okt 2008

–4,2

–1,5

–0,2

–1,6

–1,3

–1,2

–0,9

–0,7

Conjunctuurgezuiverd saldo (8)

(% van het bbp)

CP Feb 2010

3,2

0,0

–2,8

–2,1

–1,7

–1,1

–0,8

–0,4

COM nov 2009

3,4

1,3

–2,1

–1,3

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

CP okt 2008

3,0

0,9

0,0

1,1

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

Structureel saldo (10)

(% van het bbp)

CP Feb 2010

3,2

1,4

–1,1

–1,0

–0,8

–0,3

–0,5

–0,4

COM nov 2009

3,4

1,4

–1,5

–1,3

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

CP okt 2008

4,0

2,6

1,7

1,3

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

Bruto overheidsschuld

(% van het bbp)

CP Feb 2010

33,4

38,5

41,8

46,2

48,3

48,1

46,1

45,0

COM nov 2009

33,5

33,7

35,3

35,2

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

CP okt 2008

30,3

27,9

26,3

25,4

24,6

23,8

23,2

22,6

convergentieprogramma (CP); najaarsprognoses 2009 van de diensten van de Commissie (COM); berekeningen van de diensten van de Commissie.

---

(1)  PB L 209 van 2.8.1997, blz. 1. De documenten waarnaar in deze tekst wordt verwezen, zijn te vinden op: http://ec.europa.eu/economy_finance/sgp/index_nl.htm

(2)  Bij de beoordeling wordt met name rekening gehouden met de najaarsprognoses 2009 van de diensten van de Commissie, maar ook met andere informatie die sindsdien beschikbaar is gekomen.

(3)  In het geactualiseerde programma worden afwijkingen van deze sterk fluctuerende ontvangsten- en uitgavenbronnen ten opzichte van een structureel niveau als „tijdelijke en eenmalige maatregelen” aangemerkt. Op een kapitaaloverdracht in 2010 ter grootte van 0,3 % van het bbp na als gevolg van een hervorming van de belastingheffing op het rendement van pensioenfondsen kunnen deze maatregelen volgens de definitie van de Commissiediensten echter niet als eenmalige maatregelen worden beschouwd. Uitgaande van de door de diensten van de Commissie gehanteerde definitie van eenmalige maatregelen zou het structurele saldo in 2010 – 2,5 % van het bbp bedragen en in de resterende jaren van de programmaperiode overeenstemmen met het voor de conjunctuur gecorrigeerde saldo.

(4)  De Deense indicator voor langetermijnhoudbaarheid kan worden vergeleken met de S2-indicator die door de diensten van de Commissie wordt gebruikt.

(5)  In zijn conclusies van 10 november 2009 over de houdbaarheid van de overheidsfinanciën „roept de Raad de lidstaten op in hun komende stabiliteits- en convergentieprogramma's op houdbaarheid gerichte strategieën centraal te stellen” en verzoekt hij voorts „de Commissie om, tezamen met het Comité voor de economische politiek en het Economisch en Financieel Comité, nog voor het volgende houdbaarheidsverslag de methodes ter beoordeling van de langetermijnhoudbaarheid van de overheidsfinanciën nader uit te werken”. Het volgende houdbaarheidsverslag is voor 2012 gepland.

(6)  De herberekening van het structurele saldo volgens de algemeen aanvaarde methode, waarbij op eenmalige operaties de definitie van de Commissiediensten wordt toegepast, duidt op een geplande structurele verbetering in de buurt van 0,5 % van het bbp in 2011, en van bijna 1,5 % over de periode 2011-2013.

(7)  Met name de gegevens over de gedetailleerde categorieën stock-flow adjustments ontbreken, waardoor de beoordeling objectief wordt bemoeilijkt.

(8)  In de programma's vermelde output gaps en voor conjunctuurgezuiverde saldi, zoals herberekend door de diensten van de Commissie op basis van de in de programma's voorkomende informatie.

(9)  Op basis van een geraamde potentiële groei van achtereenvolgens 1,4 %, 0,6 %, 0,5 % en 0,9 % in de periode 2008-2011.

(10)  Conjunctuurgezuiverd saldo, exclusief eenmalige en andere tijdelijke maatregelen. De eenmalige en andere tijdelijke maatregelen hebben volgens het meest recente programma een tekortverlagend effect van 1,4 % van het bbp in 2009, 1,7 % in 2010, 1,1 % in 2011, 0,9 % in 2012, 0,8 % in 2013 en 0,0 % in 2015; volgens de najaarsprognose van 2009 van de Commissie bedraagt het tekortverlagende effect 0,1 % van het bbp in 2009 en 0,6 % in 2010. Wegens verschillen in de gehanteerde methoden kunnen de in het programma vermelde eenmalige maatregelen volgens de definitie van de diensten van de Commissie niet als eenmalige maatregelen worden beschouwd. Uitgaande van deze definitie zouden de eenmalige maatregelen in 2010 een tekortverminderend effect van 0,3 % van het bbp sorteren en in de resterende jaren een nuleffect hebben.

Bronnen:

convergentieprogramma (CP); najaarsprognoses 2009 van de diensten van de Commissie (COM); berekeningen van de diensten van de Commissie.

---

| 28.5.2010 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 138/11 |
| --- | --- | --- | --- |

28.5.2010

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 138/11

---

ADVIES VAN DE RAAD

over het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van Finland voor de periode 2009-2013

2010/C 138/03

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gelet op het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie,

Gelet op Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid (1), en met name op artikel 5, lid 3,

Gezien de aanbeveling van de Commissie,

Na raadpleging van het Economisch en Financieel Comité,

BRENGT HET VOLGENDE ADVIES UIT:

| (1) | Op 26 april 2010 heeft de Raad het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van Finland voor de periode 2009-2013 behandeld. |
| --- | --- |

(1)

Op 26 april 2010 heeft de Raad het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van Finland voor de periode 2009-2013 behandeld.

| (2) | Hoewel Finland bij de aanvang van de wereldwijde crisis in 2008 in een relatief sterke positie verkeerde met een aanzienlijk overschot op zowel de lopende rekening als de begroting, heeft de mondiale crisis wegens negatieve vertrouwenseffecten een bijzonder grote impact gehad op de sterk op de uitvoer gerichte industriesector en op de binnenlandse sectoren. Finland heeft de automatische stabilisatoren volledig vrij spel gelaten en daarnaast een vrij omvangrijk pakket budgettaire stimuleringsmaatregelen vastgesteld. In 2009 verzwakten de overheidsfinanciën daardoor met meer dan 6,5 % van het bbp. In de loop van 2009 deed er zich weliswaar een snel herstel voor van het consumentenvertrouwen tot niveaus die het langetermijngemiddelde overschreden, terwijl ook de indicatoren voor het vertrouwen van het bedrijfsleven een matige verbetering te zien gaven, maar de opleving van de reële economie verliep geleidelijker. Tot nu toe heeft de crisis minder impact gehad op de arbeidsmarkt dan in het licht van de scherpe daling van de productie had kunnen worden verwacht. |
| --- | --- |

(2)

Hoewel Finland bij de aanvang van de wereldwijde crisis in 2008 in een relatief sterke positie verkeerde met een aanzienlijk overschot op zowel de lopende rekening als de begroting, heeft de mondiale crisis wegens negatieve vertrouwenseffecten een bijzonder grote impact gehad op de sterk op de uitvoer gerichte industriesector en op de binnenlandse sectoren. Finland heeft de automatische stabilisatoren volledig vrij spel gelaten en daarnaast een vrij omvangrijk pakket budgettaire stimuleringsmaatregelen vastgesteld. In 2009 verzwakten de overheidsfinanciën daardoor met meer dan 6,5 % van het bbp. In de loop van 2009 deed er zich weliswaar een snel herstel voor van het consumentenvertrouwen tot niveaus die het langetermijngemiddelde overschreden, terwijl ook de indicatoren voor het vertrouwen van het bedrijfsleven een matige verbetering te zien gaven, maar de opleving van de reële economie verliep geleidelijker. Tot nu toe heeft de crisis minder impact gehad op de arbeidsmarkt dan in het licht van de scherpe daling van de productie had kunnen worden verwacht.

| (3) | Hoewel de in de context van de crisis geconstateerde daling van het feitelijke bbp vooral conjunctureel van aard is, is het niveau van de potentiële productie ook negatief beïnvloed. Daarnaast kan de crisis ook een negatief effect op de potentiële groei op middellange termijn sorteren als gevolg van lagere investeringen, een beperkte beschikbaarheid van kredieten en een stijgende structurele werkloosheid. Bovendien komt het effect van de economische crisis nog bij de negatieve gevolgen van de vergrijzing voor de potentiële productie en de houdbaarheid van de overheidsfinanciën. Daarom is het van essentieel belang dat meer vaart wordt gezet achter structurele hervormingen om de potentiële groei te bevorderen. Voor Finland is het met name van belang om het arbeidsaanbod op langere termijn te verhogen teneinde de negatieve effecten van de vergrijzing op de arbeidsmarkt tegen te gaan. |
| --- | --- |

(3)

Hoewel de in de context van de crisis geconstateerde daling van het feitelijke bbp vooral conjunctureel van aard is, is het niveau van de potentiële productie ook negatief beïnvloed. Daarnaast kan de crisis ook een negatief effect op de potentiële groei op middellange termijn sorteren als gevolg van lagere investeringen, een beperkte beschikbaarheid van kredieten en een stijgende structurele werkloosheid. Bovendien komt het effect van de economische crisis nog bij de negatieve gevolgen van de vergrijzing voor de potentiële productie en de houdbaarheid van de overheidsfinanciën. Daarom is het van essentieel belang dat meer vaart wordt gezet achter structurele hervormingen om de potentiële groei te bevorderen. Voor Finland is het met name van belang om het arbeidsaanbod op langere termijn te verhogen teneinde de negatieve effecten van de vergrijzing op de arbeidsmarkt tegen te gaan.

| (4) | Het macro-economische scenario van het programma gaat ervan uit dat het reële bbp, na een daling in 2009 met 7,6 %, in 2010 met 0,7 % stijgt, in 2011 en 2012 verder aantrekt tot 2,4 respectievelijk 3,5 %, om daarna te matigen tot 3 % in 2013. Afgaande op de thans beschikbare informatie (2) lijkt dit scenario te berusten op optimistische groeihypothesen voor 2011, en op uiterst gunstige groeihypothesen voor de periode daarna, aangezien de geraamde groeipercentages aanzienlijk hoger zijn dan het geraamde groeipotentieel op de middellange termijn. De inflatieprognoses van het programma lijken over de gehele programmaperiode realistisch. |
| --- | --- |

(4)

Het macro-economische scenario van het programma gaat ervan uit dat het reële bbp, na een daling in 2009 met 7,6 %, in 2010 met 0,7 % stijgt, in 2011 en 2012 verder aantrekt tot 2,4 respectievelijk 3,5 %, om daarna te matigen tot 3 % in 2013. Afgaande op de thans beschikbare informatie (2) lijkt dit scenario te berusten op optimistische groeihypothesen voor 2011, en op uiterst gunstige groeihypothesen voor de periode daarna, aangezien de geraamde groeipercentages aanzienlijk hoger zijn dan het geraamde groeipotentieel op de middellange termijn. De inflatieprognoses van het programma lijken over de gehele programmaperiode realistisch.

| (5) | Het programma raamt het overheidstekort in 2009 op 2,2 % van het bbp. De aanzienlijke verslechtering ten opzichte van het overschot van 4,4 % van het bbp in 2008 weerspiegelt tot op grote hoogte het effect van de crisis op de overheidsfinanciën en de stimuleringsmaatregelen ter grootte van 2 % van het bbp die de regering in overeenstemming met het Europees economisch herstelplan (EERP) heeft vastgesteld. De verslechtering van de overheidsfinanciën was in de eerste plaats toe te schrijven aan teruglopende ontvangsten, hoofdzakelijk als gevolg van een scherpe daling van de opbrengst van de inkomstenbelasting, en met name van de vennootschapsbelasting. Volgens het programma zal het begrotingsbeleid in 2010 expansief blijven en vervolgens in de laatste programmajaren min of meer neutraal zijn. Aangezien de budgettaire stimuleringsmaatregelen grotendeels van blijvende aard zijn, zal hun voltooiing niet automatisch in een begrotingsconsolidatie resulteren. Overeenkomstig de door de Raad bepleite exitstrategie en met het oog op een terugkeer naar houdbare overheidsfinanciën, moet het begrotingsbeleid op middellange termijn worden aangescherpt. In het programma wordt aangegeven dat de regering later maatregelen ter consolidering van de begroting zal vaststellen, die volgens plan in de komende begroting 2011 en de volgende actualisering van het stabiliteitsprogramma zullen worden gespecificeerd. |
| --- | --- |

(5)

Het programma raamt het overheidstekort in 2009 op 2,2 % van het bbp. De aanzienlijke verslechtering ten opzichte van het overschot van 4,4 % van het bbp in 2008 weerspiegelt tot op grote hoogte het effect van de crisis op de overheidsfinanciën en de stimuleringsmaatregelen ter grootte van 2 % van het bbp die de regering in overeenstemming met het Europees economisch herstelplan (EERP) heeft vastgesteld. De verslechtering van de overheidsfinanciën was in de eerste plaats toe te schrijven aan teruglopende ontvangsten, hoofdzakelijk als gevolg van een scherpe daling van de opbrengst van de inkomstenbelasting, en met name van de vennootschapsbelasting. Volgens het programma zal het begrotingsbeleid in 2010 expansief blijven en vervolgens in de laatste programmajaren min of meer neutraal zijn. Aangezien de budgettaire stimuleringsmaatregelen grotendeels van blijvende aard zijn, zal hun voltooiing niet automatisch in een begrotingsconsolidatie resulteren. Overeenkomstig de door de Raad bepleite exitstrategie en met het oog op een terugkeer naar houdbare overheidsfinanciën, moet het begrotingsbeleid op middellange termijn worden aangescherpt. In het programma wordt aangegeven dat de regering later maatregelen ter consolidering van de begroting zal vaststellen, die volgens plan in de komende begroting 2011 en de volgende actualisering van het stabiliteitsprogramma zullen worden gespecificeerd.

| (6) | Het programma gaat ervan uit dat het overheidstekort in 2010 oploopt tot 3,6 % van het bbp, waardoor het tekort de in het stabiliteits- en groeipact vastgestelde drempel van 3 % van het bbp tijdelijk overschrijdt. De geraamde stijging van het tekort is het gevolg van verdere stimuleringsmaatregelen ten belope van iets meer dan 1 % van het bbp, hoofdzakelijk in de vorm van belastingverlagingen, maar ook van hogere sociale uitkeringen, voornamelijk vanwege de verwachte stijging van de werkloosheid. Verwacht wordt dat het structurele saldo, dit is het voor de conjunctuur gecorrigeerde saldo, ongerekend eenmalige maatregelen, zoals herberekend volgens de algemeen aanvaarde methode, in 2010 met meer dan 1 % zal dalen ten opzichte van een jaar eerder, hetgeen min of meer overeenkomt met de omvang van de stimuleringsmaatregelen die in 2010 in werking treden. |
| --- | --- |

(6)

Het programma gaat ervan uit dat het overheidstekort in 2010 oploopt tot 3,6 % van het bbp, waardoor het tekort de in het stabiliteits- en groeipact vastgestelde drempel van 3 % van het bbp tijdelijk overschrijdt. De geraamde stijging van het tekort is het gevolg van verdere stimuleringsmaatregelen ten belope van iets meer dan 1 % van het bbp, hoofdzakelijk in de vorm van belastingverlagingen, maar ook van hogere sociale uitkeringen, voornamelijk vanwege de verwachte stijging van de werkloosheid. Verwacht wordt dat het structurele saldo, dit is het voor de conjunctuur gecorrigeerde saldo, ongerekend eenmalige maatregelen, zoals herberekend volgens de algemeen aanvaarde methode, in 2010 met meer dan 1 % zal dalen ten opzichte van een jaar eerder, hetgeen min of meer overeenkomt met de omvang van de stimuleringsmaatregelen die in 2010 in werking treden.

| (7) | Het hoofddoel van de budgettaire middellangetermijnstrategie van het programma is de economische activiteit en de arbeidsmarkt tijdens de economische crisis te ondersteunen, waarbij tegelijkertijd rekening wordt gehouden met de budgettaire beperkingen die met het oog op de langetermijnhoudbaarheid zijn vastgesteld. Hoewel het programma wijst op het belang van het realiseren van een houdbare begrotingssituatie, geeft het ook aan dat de huidige, op het bestaande beleid gebaseerde budgettaire prognoses niet aan dat doel voldoen. Het programma gaat ervan uit dat de nominale en primaire tekorten vanaf 2011 geleidelijk zullen teruglopen, waarbij het nominale tekort in 2013 ongeveer 2 % van het bbp zal bedragen. Uit het overeenkomstige traject van het structurele saldo blijkt dat het begrotingsbeleid vanaf 2011 neutraal wordt. Dit stemt overeen met het programmascenario, waarbij wordt uitgegaan van de veronderstelling dat het beleid ongewijzigd blijft, en van het feit dat de regering nog geen belangrijke consolidatiemaatregelen op middellange termijn heeft bekendgemaakt. In de actualisering van het programma wordt de middellangetermijndoelstelling (MTD) voor de begrotingssituatie op een structureel overschot van 0,5 % van het bbp vastgesteld. Gezien de meest recente projecties en het schuldniveau lijkt de MTD aan te sluiten bij de doelstellingen van het pact. Bij het thans gevoerde beleid wordt er in het geactualiseerde stabiliteitsprogramma echter niet naar gestreefd de middellangetermijndoelstelling voor de begrotingssituatie binnen de programmaperiode te verwezenlijken. |
| --- | --- |

(7)

Het hoofddoel van de budgettaire middellangetermijnstrategie van het programma is de economische activiteit en de arbeidsmarkt tijdens de economische crisis te ondersteunen, waarbij tegelijkertijd rekening wordt gehouden met de budgettaire beperkingen die met het oog op de langetermijnhoudbaarheid zijn vastgesteld. Hoewel het programma wijst op het belang van het realiseren van een houdbare begrotingssituatie, geeft het ook aan dat de huidige, op het bestaande beleid gebaseerde budgettaire prognoses niet aan dat doel voldoen. Het programma gaat ervan uit dat de nominale en primaire tekorten vanaf 2011 geleidelijk zullen teruglopen, waarbij het nominale tekort in 2013 ongeveer 2 % van het bbp zal bedragen. Uit het overeenkomstige traject van het structurele saldo blijkt dat het begrotingsbeleid vanaf 2011 neutraal wordt. Dit stemt overeen met het programmascenario, waarbij wordt uitgegaan van de veronderstelling dat het beleid ongewijzigd blijft, en van het feit dat de regering nog geen belangrijke consolidatiemaatregelen op middellange termijn heeft bekendgemaakt. In de actualisering van het programma wordt de middellangetermijndoelstelling (MTD) voor de begrotingssituatie op een structureel overschot van 0,5 % van het bbp vastgesteld. Gezien de meest recente projecties en het schuldniveau lijkt de MTD aan te sluiten bij de doelstellingen van het pact. Bij het thans gevoerde beleid wordt er in het geactualiseerde stabiliteitsprogramma echter niet naar gestreefd de middellangetermijndoelstelling voor de begrotingssituatie binnen de programmaperiode te verwezenlijken.

| (8) | De begrotingsresultaten kunnen ongunstiger uitvallen dan in het programma wordt voorspeld. Hoewel de risico's voor de meer nabije groeivooruitzichten beperkt zijn, aangezien de meest recente toekomstgerichte indicatoren een relatief robuust en aanhoudend herstel van het consumentenvertrouwen en, weliswaar in mindere mate, van het ondernemersvertrouwen bevestigen, zou het begrotingsresultaat in de laatste jaren van de programmaperiode ongunstiger kunnen uitvallen dan voorspeld, gezien de opmerkelijk optimistische groeihypothesen waarop de begrotingsprognoses berusten. Tegenover de risico's voor de doelstellingen staat tot op zekere hoogte de verbintenis van de regering om in de begroting voor 2011 en in de volgende actualisering van het stabiliteitsprogramma exitmaatregelen te specificeren. |
| --- | --- |

(8)

De begrotingsresultaten kunnen ongunstiger uitvallen dan in het programma wordt voorspeld. Hoewel de risico's voor de meer nabije groeivooruitzichten beperkt zijn, aangezien de meest recente toekomstgerichte indicatoren een relatief robuust en aanhoudend herstel van het consumentenvertrouwen en, weliswaar in mindere mate, van het ondernemersvertrouwen bevestigen, zou het begrotingsresultaat in de laatste jaren van de programmaperiode ongunstiger kunnen uitvallen dan voorspeld, gezien de opmerkelijk optimistische groeihypothesen waarop de begrotingsprognoses berusten. Tegenover de risico's voor de doelstellingen staat tot op zekere hoogte de verbintenis van de regering om in de begroting voor 2011 en in de volgende actualisering van het stabiliteitsprogramma exitmaatregelen te specificeren.

| (9) | De bruto overheidsschuld bedraagt in 2009 naar schatting 41,8 % van het bbp, meer dan de 34,2 % in het jaar daarvoor. Dit is grotendeels het gevolg van de snelle stijging van het tekort en de krimp van het bbp. De schuldquote zal in de programmaperiode naar verwachting met nog eens 14,6 procentpunten stijgen tot 56,4 % van het bbp in 2013, vooral door hardnekkig hoge overheidstekorten. Voorts kan de schuldquote gezien de negatieve risico's voor de begrotingsdoelstellingen zelfs sterker stijgen dan in het programma wordt aangenomen. Zoals blijkt uit de gevoeligheidsanalyse van het programma, wordt niet verwacht dat de schuldquote de in het stabiliteits- en groeipact vastgestelde drempel van 60 % van het bbp zal overschrijden. Zoals in de jaren daarvoor blijven de socialezekerheidsstelsels financiële activa verwerven. In 2008 vertegenwoordigden die activa ongeveer 52,4 % van het bbp, waardoor zij momenteel groter zijn dan de bruto overheidsschuld. |
| --- | --- |

(9)

De bruto overheidsschuld bedraagt in 2009 naar schatting 41,8 % van het bbp, meer dan de 34,2 % in het jaar daarvoor. Dit is grotendeels het gevolg van de snelle stijging van het tekort en de krimp van het bbp. De schuldquote zal in de programmaperiode naar verwachting met nog eens 14,6 procentpunten stijgen tot 56,4 % van het bbp in 2013, vooral door hardnekkig hoge overheidstekorten. Voorts kan de schuldquote gezien de negatieve risico's voor de begrotingsdoelstellingen zelfs sterker stijgen dan in het programma wordt aangenomen. Zoals blijkt uit de gevoeligheidsanalyse van het programma, wordt niet verwacht dat de schuldquote de in het stabiliteits- en groeipact vastgestelde drempel van 60 % van het bbp zal overschrijden. Zoals in de jaren daarvoor blijven de socialezekerheidsstelsels financiële activa verwerven. In 2008 vertegenwoordigden die activa ongeveer 52,4 % van het bbp, waardoor zij momenteel groter zijn dan de bruto overheidsschuld.

| (10) | Uit schuldprojecties op middellange termijn waarbij wordt aangenomen dat de bbp-groei en de belastingquote geleidelijk naar het niveau van voor de crisis terugkeren en die de verwachte stijging van leeftijdgerelateerde uitgaven omvatten, blijkt dat de in het programma geplande begrotingsstrategie op zich en zonder verdere beleidswijziging niet zou volstaan om de schuldquote in 2020 te stabiliseren. |
| --- | --- |

(10)

Uit schuldprojecties op middellange termijn waarbij wordt aangenomen dat de bbp-groei en de belastingquote geleidelijk naar het niveau van voor de crisis terugkeren en die de verwachte stijging van leeftijdgerelateerde uitgaven omvatten, blijkt dat de in het programma geplande begrotingsstrategie op zich en zonder verdere beleidswijziging niet zou volstaan om de schuldquote in 2020 te stabiliseren.

| (11) | Van de vergrijzing gaat in Finland een iets groter langetermijneffect op de begroting uit dan gemiddeld in de EU het geval is, maar de pensioenhervormingsmaatregelen hebben ertoe bijgedragen dat de voorspelde stijging van de pensioenuitgaven de komende decennia in de hand kan worden gehouden. Bovendien zal de toekomstige stijging van de pensioenuitgaven deels gefinancierd kunnen worden met de omvangrijke activa in het pensioenfonds van de overheid. De budgettaire gevolgen van de vergrijzing voor het houdbaarheidstekort worden door de begrotingssituatie in 2009 nog versterkt. Het realiseren van hoge primaire overschotten op middellange termijn en het doorvoeren van passende structurele hervormingen zouden kunnen leiden tot een beperking van de in het houdbaarheidsverslag 2009 van de Commissie (3) als klein aangemerkte risico's voor de houdbaarheid van de overheidsfinanciën. |
| --- | --- |

(11)

Van de vergrijzing gaat in Finland een iets groter langetermijneffect op de begroting uit dan gemiddeld in de EU het geval is, maar de pensioenhervormingsmaatregelen hebben ertoe bijgedragen dat de voorspelde stijging van de pensioenuitgaven de komende decennia in de hand kan worden gehouden. Bovendien zal de toekomstige stijging van de pensioenuitgaven deels gefinancierd kunnen worden met de omvangrijke activa in het pensioenfonds van de overheid. De budgettaire gevolgen van de vergrijzing voor het houdbaarheidstekort worden door de begrotingssituatie in 2009 nog versterkt. Het realiseren van hoge primaire overschotten op middellange termijn en het doorvoeren van passende structurele hervormingen zouden kunnen leiden tot een beperking van de in het houdbaarheidsverslag 2009 van de Commissie (3) als klein aangemerkte risico's voor de houdbaarheid van de overheidsfinanciën.

| (12) | Het belangrijkste instrument voor de beheersing van de uitgaven van de centrale overheid blijven de meerjarige uitgavenplafonds, die geen rekening houden met conjunctuurgevoelige uitgaven en derhalve volledig vrij spel hebben gelaten aan de automatische stabilisatoren. Deze aanpak heeft in de crisisperiode weliswaar voor ondersteuning van de economische activiteit en van de sociale cohesie gezorgd, maar heeft ook tot een vrij sterke verslechtering van de overheidsfinanciën geleid. Aangezien met dit instrument in het verleden behoorlijke resultaten zijn geboekt, kan ervan uitgegaan worden dat de uitgavenplafonds een doeltreffend instrument blijven voor het beheersen van de niet-conjuncturele uitgaven van de centrale overheid. In het programma wordt erkend dat prioriteit moet worden gegeven aan de na de crisis te volgen exitstrategie en aan de ontwikkeling van begrotingsregels die de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn garanderen. De centrale overheid tracht ook de productiviteit van de gemeenten te verhogen, hetgeen op zijn beurt de druk op de uitgaven zou kunnen beperken. Daartoe heeft het parlement in 2007 een kaderwet goedgekeurd. |
| --- | --- |

(12)

Het belangrijkste instrument voor de beheersing van de uitgaven van de centrale overheid blijven de meerjarige uitgavenplafonds, die geen rekening houden met conjunctuurgevoelige uitgaven en derhalve volledig vrij spel hebben gelaten aan de automatische stabilisatoren. Deze aanpak heeft in de crisisperiode weliswaar voor ondersteuning van de economische activiteit en van de sociale cohesie gezorgd, maar heeft ook tot een vrij sterke verslechtering van de overheidsfinanciën geleid. Aangezien met dit instrument in het verleden behoorlijke resultaten zijn geboekt, kan ervan uitgegaan worden dat de uitgavenplafonds een doeltreffend instrument blijven voor het beheersen van de niet-conjuncturele uitgaven van de centrale overheid. In het programma wordt erkend dat prioriteit moet worden gegeven aan de na de crisis te volgen exitstrategie en aan de ontwikkeling van begrotingsregels die de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn garanderen. De centrale overheid tracht ook de productiviteit van de gemeenten te verhogen, hetgeen op zijn beurt de druk op de uitgaven zou kunnen beperken. Daartoe heeft het parlement in 2007 een kaderwet goedgekeurd.

| (13) | De regering heeft geen wezenlijke wijzigingen aangebracht in de lopende hervormingsstrategie met betrekking tot de reorganisatie van de dienstverlening op het niveau van de centrale en van de lokale overheid. Op beide niveaus verloopt de hervorming volgens plan. De verhoopte productiviteitswinsten op gemeentelijk niveau zouden wellicht slechts op middellange tot lange termijn van significante betekenis zijn. |
| --- | --- |

(13)

De regering heeft geen wezenlijke wijzigingen aangebracht in de lopende hervormingsstrategie met betrekking tot de reorganisatie van de dienstverlening op het niveau van de centrale en van de lokale overheid. Op beide niveaus verloopt de hervorming volgens plan. De verhoopte productiviteitswinsten op gemeentelijk niveau zouden wellicht slechts op middellange tot lange termijn van significante betekenis zijn.

| (14) | Over het geheel genomen kan, rekening houdend met de bovengenoemde risico's voor de budgettaire streefcijfers, worden gesteld dat de strategie om ook in 2010 een begrotingsbeleid te handhaven dat de groei ondersteunt, als conform het Europees economisch herstelplan worden aangemerkt. Naar verwachting zal het overheidstekort in 2010 wegens de negatieve effecten van de economische crisis tijdelijk groter zijn dan 3 % van het bbp, en vervolgens geleidelijk afnemen tot onder de referentiewaarde. In het licht van de risico's voor de groeiprognoses in de laatste jaren van de programmaperiode, is het evenwel mogelijk dat zelfs de voorgenomen bescheiden vermindering van het tekort niet tot stand kan worden gebracht. Uit het geplande begrotingsbeleid, zoals afgeleid uit de verandering in de structurele saldi, kan niet worden opgemaakt dat de begrotingsconsolidatie op middellange termijn zal worden bewerkstelligd, en in het programma wordt er niet naar gestreefd de MTD binnen de programmaperiode te verwezenlijken. In het programma wordt gesteld dat een consolidatiestrategie wordt gepland, zonder dat evenwel de specifieke doelstellingen of belangrijkste punten van die strategie worden vermeld. Om de begrotingsstrategie in overeenstemming te brengen met de vereisten van het pact is het noodzakelijk dat tijdig een alomvattende strategie voor structurele begrotingsconsolidatie wordt uitgevoerd. |
| --- | --- |

(14)

Over het geheel genomen kan, rekening houdend met de bovengenoemde risico's voor de budgettaire streefcijfers, worden gesteld dat de strategie om ook in 2010 een begrotingsbeleid te handhaven dat de groei ondersteunt, als conform het Europees economisch herstelplan worden aangemerkt. Naar verwachting zal het overheidstekort in 2010 wegens de negatieve effecten van de economische crisis tijdelijk groter zijn dan 3 % van het bbp, en vervolgens geleidelijk afnemen tot onder de referentiewaarde. In het licht van de risico's voor de groeiprognoses in de laatste jaren van de programmaperiode, is het evenwel mogelijk dat zelfs de voorgenomen bescheiden vermindering van het tekort niet tot stand kan worden gebracht. Uit het geplande begrotingsbeleid, zoals afgeleid uit de verandering in de structurele saldi, kan niet worden opgemaakt dat de begrotingsconsolidatie op middellange termijn zal worden bewerkstelligd, en in het programma wordt er niet naar gestreefd de MTD binnen de programmaperiode te verwezenlijken. In het programma wordt gesteld dat een consolidatiestrategie wordt gepland, zonder dat evenwel de specifieke doelstellingen of belangrijkste punten van die strategie worden vermeld. Om de begrotingsstrategie in overeenstemming te brengen met de vereisten van het pact is het noodzakelijk dat tijdig een alomvattende strategie voor structurele begrotingsconsolidatie wordt uitgevoerd.

| (15) | Wat de in de gedragscode voor stabiliteits- en convergentieprogramma's gespecificeerde gegevensvereisten betreft, vertoont het programma enkele lacunes in de verplichte en facultatieve gegevens (4). |
| --- | --- |

(15)

Wat de in de gedragscode voor stabiliteits- en convergentieprogramma's gespecificeerde gegevensvereisten betreft, vertoont het programma enkele lacunes in de verplichte en facultatieve gegevens (4).

De algehele conclusie luidt dat de ernstige economische crisis de overheidsfinanciën aanzienlijk heeft verzwakt, met inbegrip van de houdbaarheid op lange termijn. Het voorgenomen expansief begrotingsbeleid in 2010 spoort met het Europees economisch herstelplan. De op het huidige beleid gebaseerde programmaprognoses geven aan dat het overheidstekort in 2010 de referentiewaarde van 3 % van het bbp overschrijdt. Voorts zou met het trage tempo van de geplande strategie voor begrotingsconsolidatie op middellange termijn geen vooruitgang kunnen worden gegarandeerd wat het bereiken van de MTD van het programma betreft. Indien tevens rekening wordt gehouden met de neerwaartse risico's die aan deze prognoses verbonden zijn, zou het uitermate wenselijk zijn dat de regering tijdig stappen onderneemt om een breed opgezette en concrete begrotingsstrategie op middellange termijn uit te stippelen om de begroting vanaf 2011 te consolideren. In het licht van de bovenstaande beoordeling wordt Finland verzocht:

| i) | het begrotingsbeleid voor 2010 zoals gepland overeenkomstig het Europees economisch herstelplan uit te voeren, waarbij er tegelijkertijd op wordt toegezien dat de geplande overschrijding van de referentiewaarde van 3 % van het bbp binnen de perken en tijdelijk blijft; |
| --- | --- |

i)

het begrotingsbeleid voor 2010 zoals gepland overeenkomstig het Europees economisch herstelplan uit te voeren, waarbij er tegelijkertijd op wordt toegezien dat de geplande overschrijding van de referentiewaarde van 3 % van het bbp binnen de perken en tijdelijk blijft;

| ii) | tijdig maatregelen te nemen om vanaf 2011 een breed opgezette en concrete begrotingsstrategie op middellange termijn vast te stellen, met het oog op het bereiken van de MTD en het herstel van de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn. |
| --- | --- |

ii)

tijdig maatregelen te nemen om vanaf 2011 een breed opgezette en concrete begrotingsstrategie op middellange termijn vast te stellen, met het oog op het bereiken van de MTD en het herstel van de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn.

Vergelijking van de belangrijkste macro-economische en budgettaire prognoses

| | | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Reëel bbp
  (verandering in %) | SP feb 2010 | 1,0 | –7,6 | 0,7 | 2,4 | 3,5 | 3,0 |
| COM nov 2009 | 1,0 | –6,9 | 0,9 | 1,6 | n.b. | n.b. |
| SP dec 2008 | 2,6 | 0,6 | 1,8 | 2,4 | 2,2 | n.b. |
| HICP-inflatie
  (%) | SP feb 2010 | 3,9 | 1,7 | 1,8 | 1,7 | 2,0 | 2,0 |
| COM nov 2009 | 3,9 | 1,8 | 1,6 | 1,5 | n.b. | n.b. |
| SP okt 2008 | 4,0 | 2,3 | 1,9 | 2,0 | 2,0 | n.b. |
| Output gap (5)

  (% van het potentiële bbp) | SP feb 2010 | 3,7 | –5,0 | –5,0 | –4,0 | –2,2 | –1,2 |
| COM nov 2009 (6) | 3,5 | –4,5 | –4,3 | –3,8 | n.b. | n.b. |
| SP dec 2008 | 1,3 | –0,6 | –1,0 | –1,2 | n.b. | n.b. |
| Financieringsoverschot/-tekort t.o.v. het buitenland
  (% van het bbp) | SP feb 2010 | 2,7 | 0,8 | 1,2 | 1,5 | 1,8 | 2,0 |
| COM nov 2009 | 3,0 | 1,1 | 1,2 | 1,3 | n.b. | n.b. |
| SP dec 2008 | 4,0 | 3,6 | 3,7 | 3,9 | 3,9 | n.b. |
| Overheidsontvangsten
  (% van het bbp) | SP feb 2010 | 53,4 | 53,1 | 52,6 | 53,4 | 53,2 | 52,8 |
| COM nov 2009 | 53,4 | 51,5 | 50,5 | 50,6 | n.b. | n.b. |
| SP dec 2008 | 51,4 | 50,3 | 49,7 | 49,4 | 49,4 | n.b. |
| Overheidsuitgaven
  (% van het bbp) | SP feb 2010 | 49,0 | 55,3 | 56,2 | 56,4 | 55,5 | 54,7 |
| COM nov 2009 | 48,9 | 54,3 | 55,0 | 55,0 | n.b. | n.b. |
| SP dec 2008 | 47,0 | 48,2 | 48,6 | 48,4 | 48,5 | n.b. |
| Overheidssaldo
  (% van het bbp) | SP feb 2010 | 4,4 | –2,2 | –3,6 | –3,0 | –2,3 | –1,9 |
| COM nov 2009 | 4,5 | –2,8 | –4,5 | –4,3 | n.b. | n.b. |
| SP dec 2008 | 4,4 | 2,1 | 1,1 | 1,0 | 0,9 | n.b. |
| Primair saldo
  (% van het bbp) | SP feb 2010 | 5,9 | –0,8 | –2,3 | –1,2 | –0,2 | 0,4 |
| COM nov 2009 | 5,9 | –1,4 | –3,1 | –2,9 | n.b. | n.b. |
| SP dec 2008 | 5,4 | 4,0 | 3,3 | 2,8 | 2,4 | n.b. |
| Conjunctuurgezuiverd saldo (5)

  (% van het bbp) | SP feb 2010 | 2,6 | 0,3 | –1,1 | –1,0 | –1,2 | –1,3 |
| COM nov 2009 | 2,7 | –0,5 | –2,3 | –2,4 | n.b. | n.b. |
| SP dec 2008 | 3,7 | 2,4 | 1,7 | 1,6 | n.b. | n.b. |
| Structureel saldo (7)

  (% van het bbp) | SP feb 2010 | 2,6 | 0,3 | –0,9 | –1,0 | –1,2 | –1,3 |
| COM nov 2009 | 2,7 | –0,5 | –2,2 | –2,4 | n.b. | n.b. |
| SP dec 2008 | 3,7 | 2,4 | 1,7 | 1,6 | n.b. | n.b. |
| Bruto overheidsschuld
  (% van het bbp) | SP feb 2010 | 34,2 | 41,8 | 48,3 | 52,2 | 54,4 | 56,4 |
| COM nov 2009 | 34,1 | 41,3 | 47,4 | 52,7 | n.b. | n.b. |
| SP dec 2008 | 32,4 | 33,0 | 33,7 | 34,1 | 34,6 | n.b. |
| Stabiliteitsprogramma (SP); najaarsprognoses 2009 van de diensten van de Commissie (COM); berekeningen van de diensten van de Commissie. |

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Reëel bbp

(verandering in %)

SP feb 2010

1,0

–7,6

0,7

2,4

3,5

3,0

COM nov 2009

1,0

–6,9

0,9

1,6

n.b.

n.b.

SP dec 2008

2,6

0,6

1,8

2,4

2,2

n.b.

HICP-inflatie

(%)

SP feb 2010

3,9

1,7

1,8

1,7

2,0

2,0

COM nov 2009

3,9

1,8

1,6

1,5

n.b.

n.b.

SP okt 2008

4,0

2,3

1,9

2,0

2,0

n.b.

Output gap (5)

(% van het potentiële bbp)

SP feb 2010

3,7

–5,0

–5,0

–4,0

–2,2

–1,2

COM nov 2009 (6)

3,5

–4,5

–4,3

–3,8

n.b.

n.b.

SP dec 2008

1,3

–0,6

–1,0

–1,2

n.b.

n.b.

Financieringsoverschot/-tekort t.o.v. het buitenland

(% van het bbp)

SP feb 2010

2,7

0,8

1,2

1,5

1,8

2,0

COM nov 2009

3,0

1,1

1,2

1,3

n.b.

n.b.

SP dec 2008

4,0

3,6

3,7

3,9

3,9

n.b.

Overheidsontvangsten

(% van het bbp)

SP feb 2010

53,4

53,1

52,6

53,4

53,2

52,8

COM nov 2009

53,4

51,5

50,5

50,6

n.b.

n.b.

SP dec 2008

51,4

50,3

49,7

49,4

49,4

n.b.

Overheidsuitgaven

(% van het bbp)

SP feb 2010

49,0

55,3

56,2

56,4

55,5

54,7

COM nov 2009

48,9

54,3

55,0

55,0

n.b.

n.b.

SP dec 2008

47,0

48,2

48,6

48,4

48,5

n.b.

Overheidssaldo

(% van het bbp)

SP feb 2010

4,4

–2,2

–3,6

–3,0

–2,3

–1,9

COM nov 2009

4,5

–2,8

–4,5

–4,3

n.b.

n.b.

SP dec 2008

4,4

2,1

1,1

1,0

0,9

n.b.

Primair saldo

(% van het bbp)

SP feb 2010

5,9

–0,8

–2,3

–1,2

–0,2

0,4

COM nov 2009

5,9

–1,4

–3,1

–2,9

n.b.

n.b.

SP dec 2008

5,4

4,0

3,3

2,8

2,4

n.b.

Conjunctuurgezuiverd saldo (5)

(% van het bbp)

SP feb 2010

2,6

0,3

–1,1

–1,0

–1,2

–1,3

COM nov 2009

2,7

–0,5

–2,3

–2,4

n.b.

n.b.

SP dec 2008

3,7

2,4

1,7

1,6

n.b.

n.b.

Structureel saldo (7)

(% van het bbp)

SP feb 2010

2,6

0,3

–0,9

–1,0

–1,2

–1,3

COM nov 2009

2,7

–0,5

–2,2

–2,4

n.b.

n.b.

SP dec 2008

3,7

2,4

1,7

1,6

n.b.

n.b.

Bruto overheidsschuld

(% van het bbp)

SP feb 2010

34,2

41,8

48,3

52,2

54,4

56,4

COM nov 2009

34,1

41,3

47,4

52,7

n.b.

n.b.

SP dec 2008

32,4

33,0

33,7

34,1

34,6

n.b.

Stabiliteitsprogramma (SP); najaarsprognoses 2009 van de diensten van de Commissie (COM); berekeningen van de diensten van de Commissie.

---

(1)  PB L 209 van 2.8.1997, blz. 1. De documenten waarnaar in deze tekst wordt verwezen, zijn te vinden op: http://ec.europa.eu/economy_finance/sgp/index_nl.htm

(2)  Bij de beoordeling wordt met name rekening gehouden met de najaarsprognoses 2009 van de diensten van de Commissie, maar ook met andere informatie die sindsdien beschikbaar is gekomen.

(3)  In zijn conclusies van 10 november 2009 over de houdbaarheid van de overheidsfinanciën „roept de Raad de lidstaten op in hun komende stabiliteits- en convergentieprogramma's op houdbaarheid gerichte strategieën centraal te stellen” en verzoekt hij voorts „de Commissie om, tezamen met het Comité voor de economische politiek en het Economisch en Financieel Comité, nog voor het volgende houdbaarheidsverslag de methodes ter beoordeling van de langetermijnhoudbaarheid van de overheidsfinanciën nader uit te werken.” Het volgende houdbaarheidsverslag is voor 2012 gepland.

(4)  Voor de laatste programmajaren ontbreken met name de externe hypothesen.

(5)  In de programma's vermelde output gaps en conjunctuurgezuiverde saldi, zoals herberekend door de diensten van de Commissie op basis van de in de programma's voorkomende informatie.

(6)  Op basis van een geraamde potentiële groei van achtereenvolgens 2,1 %, 1,0 %, 0,7 % en 1,1 % in de periode 2008-2011.

(7)  Conjunctuurgezuiverd saldo, ongerekend eenmalige en andere tijdelijke maatregelen. De eenmalige en andere tijdelijke maatregelen hebben alleen betrekking op 2010, bedragen dan 0,2 % van het bbp en zijn volgens het recentste programma en de najaarsprognoses 2009 van de diensten van de Commissie tekortverhogend.

Bronnen:

Stabiliteitsprogramma (SP); najaarsprognoses 2009 van de diensten van de Commissie (COM); berekeningen van de diensten van de Commissie.

---

IV Informatie

INFORMATIE AFKOMSTIG VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE

Europese Commissie

| 28.5.2010 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 138/15 |
| --- | --- | --- | --- |

28.5.2010

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 138/15

---

Wisselkoersen van de euro (1)

27 mei 2010

2010/C 138/04

1 euro =

| | Munteenheid | Koers |
| --- | --- | --- |
| USD | US-dollar | 1,2255 |
| JPY | Japanse yen | 110,79 |
| DKK | Deense kroon | 7,4396 |
| GBP | Pond sterling | 0,84625 |
| SEK | Zweedse kroon | 9,6660 |
| CHF | Zwitserse frank | 1,4164 |
| ISK | IJslandse kroon | |
| NOK | Noorse kroon | 7,9860 |
| BGN | Bulgaarse lev | 1,9558 |
| CZK | Tsjechische koruna | 25,629 |
| EEK | Estlandse kroon | 15,6466 |
| HUF | Hongaarse forint | 276,86 |
| LTL | Litouwse litas | 3,4528 |
| LVL | Letlandse lat | 0,7079 |
| PLN | Poolse zloty | 4,0848 |
| RON | Roemeense leu | 4,1465 |
| TRY | Turkse lira | 1,9255 |
| AUD | Australische dollar | 1,4620 |
| CAD | Canadese dollar | 1,2919 |
| HKD | Hongkongse dollar | 9,5437 |
| NZD | Nieuw-Zeelandse dollar | 1,8252 |
| SGD | Singaporese dollar | 1,7219 |
| KRW | Zuid-Koreaanse won | 1 500,26 |
| ZAR | Zuid-Afrikaanse rand | 9,4074 |
| CNY | Chinese yuan renminbi | 8,3720 |
| HRK | Kroatische kuna | 7,2654 |
| IDR | Indonesische roepia | 11 356,57 |
| MYR | Maleisische ringgit | 4,0374 |
| PHP | Filipijnse peso | 56,951 |
| RUB | Russische roebel | 37,7950 |
| THB | Thaise baht | 39,908 |
| BRL | Braziliaanse real | 2,2556 |
| MXN | Mexicaanse peso | 15,8347 |
| INR | Indiase roepie | 57,4270 |

Munteenheid

Koers

USD

US-dollar

1,2255

JPY

Japanse yen

110,79

DKK

Deense kroon

7,4396

GBP

Pond sterling

0,84625

SEK

Zweedse kroon

9,6660

CHF

Zwitserse frank

1,4164

ISK

IJslandse kroon

NOK

Noorse kroon

7,9860

BGN

Bulgaarse lev

1,9558

CZK

Tsjechische koruna

25,629

EEK

Estlandse kroon

15,6466

HUF

Hongaarse forint

276,86

LTL

Litouwse litas

3,4528

LVL

Letlandse lat

0,7079

PLN

Poolse zloty

4,0848

RON

Roemeense leu

4,1465

TRY

Turkse lira

1,9255

AUD

Australische dollar

1,4620

CAD

Canadese dollar

1,2919

HKD

Hongkongse dollar

9,5437

NZD

Nieuw-Zeelandse dollar

1,8252

SGD

Singaporese dollar

1,7219

KRW

Zuid-Koreaanse won

1 500,26

ZAR

Zuid-Afrikaanse rand

9,4074

CNY

Chinese yuan renminbi

8,3720

HRK

Kroatische kuna

7,2654

IDR

Indonesische roepia

11 356,57

MYR

Maleisische ringgit

4,0374

PHP

Filipijnse peso

56,951

RUB

Russische roebel

37,7950

THB

Thaise baht

39,908

BRL

Braziliaanse real

2,2556

MXN

Mexicaanse peso

15,8347

INR

Indiase roepie

57,4270

---

(1)  Bron: door de Europese Centrale Bank gepubliceerde referentiekoers.

---

| 28.5.2010 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 138/16 |
| --- | --- | --- | --- |

28.5.2010

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 138/16

---

Bekendmaking van de Commissie

Aanvullende richtsnoeren betreffende verticale beperkingen in overeenkomsten voor de verkoop en herstelling van motorvoertuigen en voor de distributie van reserveonderdelen voor motorvoertuigen

(Voor de EER relevante tekst)

2010/C 138/05

I.   INLEIDING

1.   Het doel van deze richtsnoeren

| (1) | Deze richtsnoeren zetten de beginselen uiteen die als maatstaf dienen om specifieke kwesties in verband met verticale beperkingen in overeenkomsten voor de verkoop en herstelling van motorvoertuigen en voor de distributie van reserveonderdelen aan artikel 101 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (1) te toetsen. Deze richtsnoeren horen bij Verordening (EU) nr. 461/2010 van de Commissie betreffende de toepassing van artikel 101, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie op groepen verticale overeenkomsten en onderling afgestemde feitelijke gedragingen in de motorvoertuigensector (2) (hierna „de groepsvrijstellingsverordening motorvoertuigen” genoemd) en zijn bedoeld om ondernemingen te helpen dit soort overeenkomsten zelf te beoordelen. |
| --- | --- |

(1)

Deze richtsnoeren zetten de beginselen uiteen die als maatstaf dienen om specifieke kwesties in verband met verticale beperkingen in overeenkomsten voor de verkoop en herstelling van motorvoertuigen en voor de distributie van reserveonderdelen aan artikel 101 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (1) te toetsen. Deze richtsnoeren horen bij Verordening (EU) nr. 461/2010 van de Commissie betreffende de toepassing van artikel 101, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie op groepen verticale overeenkomsten en onderling afgestemde feitelijke gedragingen in de motorvoertuigensector (2) (hierna „de groepsvrijstellingsverordening motorvoertuigen” genoemd) en zijn bedoeld om ondernemingen te helpen dit soort overeenkomsten zelf te beoordelen.

| (2) | Deze richtsnoeren geven een toelichting met betrekking tot vraagstukken die voor de motorvoertuigensector van bijzonder belang zijn, alsmede een interpretatie van een aantal bepalingen van Verordening (EU) nr. 330/2010 van de Commissie van 20 april 2010 betreffende de toepassing van artikel 101, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie op groepen verticale overeenkomsten en onderling afgestemde feitelijke gedragingen (3) (hierna „de algemene verticale groepsvrijstellingsverordening” genoemd). Zij laten de toepassing van de algemene richtsnoeren inzake verticale beperkingen (4) (hierna „de algemene verticale richtsnoeren” genoemd) onverlet en dienen dan ook te worden gelezen in samenhang met en als aanvulling op die algemene verticale richt snoeren. |
| --- | --- |

(2)

Deze richtsnoeren geven een toelichting met betrekking tot vraagstukken die voor de motorvoertuigensector van bijzonder belang zijn, alsmede een interpretatie van een aantal bepalingen van Verordening (EU) nr. 330/2010 van de Commissie van 20 april 2010 betreffende de toepassing van artikel 101, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie op groepen verticale overeenkomsten en onderling afgestemde feitelijke gedragingen (3) (hierna „de algemene verticale groepsvrijstellingsverordening” genoemd). Zij laten de toepassing van de algemene richtsnoeren inzake verticale beperkingen (4) (hierna „de algemene verticale richtsnoeren” genoemd) onverlet en dienen dan ook te worden gelezen in samenhang met en als aanvulling op die algemene verticale richt snoeren.

| (3) | De onderhavige richtsnoeren gelden zowel voor verticale overeenkomsten en onderling afgestemde feitelijke gedragingen met betrekking tot de voorwaarden waaronder de partijen reserveonderdelen kunnen kopen, verkopen of wederverkopen en/of herstellings- en onderhoudsdiensten voor motorvoertuigen kunnen verrichten, als voor verticale overeenkomsten en onderling afgestemde feitelijke gedragingen met betrekking tot de voorwaarden waaronder de partijen nieuwe motorvoertuigen kunnen kopen, verkopen of wederverkopen. Zoals uiteengezet in deel II van de onderhavige richtsnoeren, blijft deze laatste categorie overeenkomsten en onderling afgestemde feitelijke gedragingen tot en met 31 mei 2013 onder de desbetreffende bepalingen van Verordening (EG) nr. 1400/2002 van de Commissie van 31 juli 2002 betreffende de toepassing van artikel 81, lid 3, van het Verdrag op groepen verticale overeenkomsten en onderling afgestemde feitelijke gedragingen in de motorvoertuigensector (5) vallen. Ten aanzien van verticale overeenkomsten en onderling afgestemde feitelijke gedragingen betreffende de koop, verkoop of wederverkoop van nieuwe motorvoertuigen, gelden deze richtsnoeren derhalve pas vanaf 1 juni 2013. De onderhavige richtsnoeren zijn niet van toepassing op verticale overeenkomsten in andere sectoren dan die van de motorvoertuigen, en de hierin uiteengezette beginselen zijn niet noodzakelijkerwijs toepasbaar bij de beoordeling van overeenkomsten in andere sectoren. |
| --- | --- |

(3)

De onderhavige richtsnoeren gelden zowel voor verticale overeenkomsten en onderling afgestemde feitelijke gedragingen met betrekking tot de voorwaarden waaronder de partijen reserveonderdelen kunnen kopen, verkopen of wederverkopen en/of herstellings- en onderhoudsdiensten voor motorvoertuigen kunnen verrichten, als voor verticale overeenkomsten en onderling afgestemde feitelijke gedragingen met betrekking tot de voorwaarden waaronder de partijen nieuwe motorvoertuigen kunnen kopen, verkopen of wederverkopen. Zoals uiteengezet in deel II van de onderhavige richtsnoeren, blijft deze laatste categorie overeenkomsten en onderling afgestemde feitelijke gedragingen tot en met 31 mei 2013 onder de desbetreffende bepalingen van Verordening (EG) nr. 1400/2002 van de Commissie van 31 juli 2002 betreffende de toepassing van artikel 81, lid 3, van het Verdrag op groepen verticale overeenkomsten en onderling afgestemde feitelijke gedragingen in de motorvoertuigensector (5) vallen. Ten aanzien van verticale overeenkomsten en onderling afgestemde feitelijke gedragingen betreffende de koop, verkoop of wederverkoop van nieuwe motorvoertuigen, gelden deze richtsnoeren derhalve pas vanaf 1 juni 2013. De onderhavige richtsnoeren zijn niet van toepassing op verticale overeenkomsten in andere sectoren dan die van de motorvoertuigen, en de hierin uiteengezette beginselen zijn niet noodzakelijkerwijs toepasbaar bij de beoordeling van overeenkomsten in andere sectoren.

| (4) | Deze richtsnoeren laten de mogelijke parallelle toepassing van artikel 102 van het Verdrag op verticale overeenkomsten in de motorvoertuigensector of de eventueel door het Hof van Justitie van de Europese Unie met betrekking tot de toepassing van artikel 101 van het Verdrag op verticale overeenkomsten gegeven uitlegging onverlet. |
| --- | --- |

(4)

Deze richtsnoeren laten de mogelijke parallelle toepassing van artikel 102 van het Verdrag op verticale overeenkomsten in de motorvoertuigensector of de eventueel door het Hof van Justitie van de Europese Unie met betrekking tot de toepassing van artikel 101 van het Verdrag op verticale overeenkomsten gegeven uitlegging onverlet.

| (5) | Tenzij anders vermeld, gelden de in deze richtsnoeren uiteengezette analyse en argumenten voor alle handelsniveaus. De termen „leverancier” en „distributeur” (6) worden voor alle handelsniveaus gebruikt. De algemene verticale groepsvrijstellingsverordening en de groepsvrijstellingsverordening motorvoertuigen worden hier tezamen „de groepsvrijstellingsverordeningen” genoemd. |
| --- | --- |

(5)

Tenzij anders vermeld, gelden de in deze richtsnoeren uiteengezette analyse en argumenten voor alle handelsniveaus. De termen „leverancier” en „distributeur” (6) worden voor alle handelsniveaus gebruikt. De algemene verticale groepsvrijstellingsverordening en de groepsvrijstellingsverordening motorvoertuigen worden hier tezamen „de groepsvrijstellingsverordeningen” genoemd.

| (6) | De in deze richtsnoeren uiteengezette normen moeten in elk afzonderlijk geval worden toegepast met inachtneming van de feitelijke en juridische omstandigheden van dat geval. De Commissie zal deze richtsnoeren op redelijke en flexibele wijze toepassen (7) en daarbij rekening houden met de ervaring die zij bij de vervulling van haar handhavings- en markttoezichttaken heeft opgedaan. |
| --- | --- |

(6)

De in deze richtsnoeren uiteengezette normen moeten in elk afzonderlijk geval worden toegepast met inachtneming van de feitelijke en juridische omstandigheden van dat geval. De Commissie zal deze richtsnoeren op redelijke en flexibele wijze toepassen (7) en daarbij rekening houden met de ervaring die zij bij de vervulling van haar handhavings- en markttoezichttaken heeft opgedaan.

| (7) | Uit de handhaving van de mededingingsregels in deze sector tot dusver blijkt dat bepaalde beperkingen ofwel als gevolg van uitdrukkelijke, directe contractuele verplichtingen, ofwel via indirecte verplichtingen tot stand kunnen worden gebracht, dan wel met indirecte middelen, waarmee niettemin hetzelfde mededingingsverstorende resultaat wordt bereikt. Een leverancier die het concurrentiegedrag van een distributeur wil beïnvloeden, kan bijvoorbeeld overgaan tot bedreigingen of intimidatie, waarschuwingen of sancties. Ook kan hij leveringen vertragen of schorsen, of ermee dreigen de contracten op te zeggen van distributeurs die aan buitenlandse consumenten verkopen of een bepaald prijspeil niet in acht nemen. Als er transparante relaties tussen de contractpartijen zijn, is doorgaans het risico kleiner dat fabrikanten hun toevlucht nemen tot dergelijke indirecte vormen van druk om mededingingsverstorende resultaten te bereiken. Een gedragscode is een van de middelen om in zakelijke betrekkingen tussen partijen tot grotere transparantie te komen. Een gedragscode kan onder meer bepalingen bevatten met betrekking tot opzegtermijnen voor het beëindigen van contracten, die afhankelijk kunnen zijn van de looptijd van het contract, de compensatie die verschuldigd is voor uitstaande relatiespecifieke investeringen van de dealer indien het contract zonder geldige reden vervroegd wordt opgezegd, en arbitrage als alternatief mechanisme voor geschillenbeslechting. Indien een leverancier een dergelijke gedragscode in zijn overeenkomsten met distributeurs en herstellers opneemt, deze gedragscode algemeen beschikbaar stelt, en de bepalingen daarvan in acht neemt, wordt dit bij de beoordeling van het handelen van de leverancier in een individueel geval als een relevante factor in aanmerking genomen. |
| --- | --- |

(7)

Uit de handhaving van de mededingingsregels in deze sector tot dusver blijkt dat bepaalde beperkingen ofwel als gevolg van uitdrukkelijke, directe contractuele verplichtingen, ofwel via indirecte verplichtingen tot stand kunnen worden gebracht, dan wel met indirecte middelen, waarmee niettemin hetzelfde mededingingsverstorende resultaat wordt bereikt. Een leverancier die het concurrentiegedrag van een distributeur wil beïnvloeden, kan bijvoorbeeld overgaan tot bedreigingen of intimidatie, waarschuwingen of sancties. Ook kan hij leveringen vertragen of schorsen, of ermee dreigen de contracten op te zeggen van distributeurs die aan buitenlandse consumenten verkopen of een bepaald prijspeil niet in acht nemen. Als er transparante relaties tussen de contractpartijen zijn, is doorgaans het risico kleiner dat fabrikanten hun toevlucht nemen tot dergelijke indirecte vormen van druk om mededingingsverstorende resultaten te bereiken. Een gedragscode is een van de middelen om in zakelijke betrekkingen tussen partijen tot grotere transparantie te komen. Een gedragscode kan onder meer bepalingen bevatten met betrekking tot opzegtermijnen voor het beëindigen van contracten, die afhankelijk kunnen zijn van de looptijd van het contract, de compensatie die verschuldigd is voor uitstaande relatiespecifieke investeringen van de dealer indien het contract zonder geldige reden vervroegd wordt opgezegd, en arbitrage als alternatief mechanisme voor geschillenbeslechting. Indien een leverancier een dergelijke gedragscode in zijn overeenkomsten met distributeurs en herstellers opneemt, deze gedragscode algemeen beschikbaar stelt, en de bepalingen daarvan in acht neemt, wordt dit bij de beoordeling van het handelen van de leverancier in een individueel geval als een relevante factor in aanmerking genomen.

2.   De structuur van deze richtsnoeren

| (8) | Deze richtsnoeren zijn als volgt gestructureerd:






  a) | het toepassingsbereik van de groepsvrijstellingsverordening motorvoertuigen en de verhouding tot de algemene verticale groepsvrijstellingsverordening (deel II); |
| --- | --- | --- |

(8)

Deze richtsnoeren zijn als volgt gestructureerd:

a)

het toepassingsbereik van de groepsvrijstellingsverordening motorvoertuigen en de verhouding tot de algemene verticale groepsvrijstellingsverordening (deel II);

| b) | de toepassing van de aanvullende bepalingen van de groepsvrijstellingsverordening motorvoertuigen (deel III); |
| --- | --- |

b)

de toepassing van de aanvullende bepalingen van de groepsvrijstellingsverordening motorvoertuigen (deel III);

| c) | de beoordeling van specifieke beperkingen: merkexclusiviteit en selectieve distributie (deel IV). |
| --- | --- |

c)

de beoordeling van specifieke beperkingen: merkexclusiviteit en selectieve distributie (deel IV).

II.   HET TOEPASSINGSBEREIK VAN DE GROEPSVRIJSTELLINGSVERORDENING MOTORVOERTUIGEN EN DE VERHOUDING TOT DE ALGEMENE VERTICALE GROEPSVRIJSTELLINGSVERORDENING

| (9) | De groepsvrijstellingsverordening motorvoertuigen geldt, overeenkomstig artikel 4 daarvan, voor verticale overeenkomsten betreffende de koop, verkoop of wederverkoop van reserveonderdelen voor motorvoertuigen en voor de verrichting van herstellings- en onderhoudsdiensten voor motorvoertuigen. |
| --- | --- |

(9)

De groepsvrijstellingsverordening motorvoertuigen geldt, overeenkomstig artikel 4 daarvan, voor verticale overeenkomsten betreffende de koop, verkoop of wederverkoop van reserveonderdelen voor motorvoertuigen en voor de verrichting van herstellings- en onderhoudsdiensten voor motorvoertuigen.

| (10) | Met artikel 2 van de groepsvrijstellingsverordening motorvoertuigen wordt de toepassing van de desbetreffende bepalingen van Verordening (EG) nr. 1400/2002 verlengd tot en met 31 mei 2013 voor zover het verticale overeenkomsten voor de koop, verkoop of wederverkoop van nieuwe motorvoertuigen betreft. Vanaf 1 juni 2013 vallen, overeenkomstig artikel 3 van de groepsvrijstellingsverordening motorvoertuigen, verticale overeenkomsten voor de koop, verkoop en wederverkoop van nieuwe motorvoertuigen onder de algemene verticale groepsvrijstellingsverordening (8). |
| --- | --- |

(10)

Met artikel 2 van de groepsvrijstellingsverordening motorvoertuigen wordt de toepassing van de desbetreffende bepalingen van Verordening (EG) nr. 1400/2002 verlengd tot en met 31 mei 2013 voor zover het verticale overeenkomsten voor de koop, verkoop of wederverkoop van nieuwe motorvoertuigen betreft. Vanaf 1 juni 2013 vallen, overeenkomstig artikel 3 van de groepsvrijstellingsverordening motorvoertuigen, verticale overeenkomsten voor de koop, verkoop en wederverkoop van nieuwe motorvoertuigen onder de algemene verticale groepsvrijstellingsverordening (8).

| (11) | Het in het nieuwe kader gemaakte onderscheid tussen markten voor de verkoop van nieuwe motorvoertuigen en de vervolgmarkten voor motorvoertuigen weerspiegelt de verschillende concurrentievoorwaarden op die markten. |
| --- | --- |

(11)

Het in het nieuwe kader gemaakte onderscheid tussen markten voor de verkoop van nieuwe motorvoertuigen en de vervolgmarkten voor motorvoertuigen weerspiegelt de verschillende concurrentievoorwaarden op die markten.

| (12) | Uit een diepgaande marktanalyse zoals opgenomen in het evaluatieverslag van de Commissie over de werking van Verordening (EG) nr. 1400/2002 van 28 mei 2008 (9) en in de mededeling van de Commissie „Het toekomstige kader voor het mededingingsrecht in de motorvoertuigensector” van 22 juli 2009 (10) blijkt dat er geen aanzienlijke tekortkomingen op het gebied van de mededinging zijn die de sector van de distributie van nieuwe motorvoertuigen van andere economische sectoren onderscheiden en die de toepassing van andere en strengere regels dan de in de algemene verticale groepsvrijstellingsverordening vastgestelde regels zouden kunnen vergen. Bijgevolg zullen de toepassing van een marktaandeeldrempel van 30 % (11), het feit dat bepaalde verticale beperkingen niet worden vrijgesteld en de voorwaarden van de algemene verticale groepsvrijstellingsverordening er doorgaans voor zorgen dat verticale overeenkomsten voor de distributie van nieuwe motorvoertuigen aan de voorwaarden van artikel 101, lid 3, van het Verdrag voldoen zonder dat aanvullende voorwaarden nodig zijn die verder gaan dan die welke voor andere sectoren gelden. |
| --- | --- |

(12)

Uit een diepgaande marktanalyse zoals opgenomen in het evaluatieverslag van de Commissie over de werking van Verordening (EG) nr. 1400/2002 van 28 mei 2008 (9) en in de mededeling van de Commissie „Het toekomstige kader voor het mededingingsrecht in de motorvoertuigensector” van 22 juli 2009 (10) blijkt dat er geen aanzienlijke tekortkomingen op het gebied van de mededinging zijn die de sector van de distributie van nieuwe motorvoertuigen van andere economische sectoren onderscheiden en die de toepassing van andere en strengere regels dan de in de algemene verticale groepsvrijstellingsverordening vastgestelde regels zouden kunnen vergen. Bijgevolg zullen de toepassing van een marktaandeeldrempel van 30 % (11), het feit dat bepaalde verticale beperkingen niet worden vrijgesteld en de voorwaarden van de algemene verticale groepsvrijstellingsverordening er doorgaans voor zorgen dat verticale overeenkomsten voor de distributie van nieuwe motorvoertuigen aan de voorwaarden van artikel 101, lid 3, van het Verdrag voldoen zonder dat aanvullende voorwaarden nodig zijn die verder gaan dan die welke voor andere sectoren gelden.

| (13) | Om alle marktdeelnemers evenwel de tijd te gunnen zich aan de algemene regeling aan te passen, wordt, met name gelet op langlopende relatiegebonden investeringen, de toepassingstermijn van Verordening (EG) nr. 1400/2002 met drie jaar verlengd tot en met 31 mei 2013 ten aanzien van de voorwaarden die specifiek betrekking hebben op verticale overeenkomsten voor de koop, verkoop of wederverkoop van nieuwe motorvoertuigen. Van 1 juni 2010 tot en met 31 mei 2013 gelden de bepalingen van Verordening (EG) nr. 1400/2002 die betrekking hebben op zowel overeenkomsten voor de distributie van nieuwe motorvoertuigen als overeenkomsten voor de koop, verkoop en wederverkoop van reserveonderdelen voor motorvoertuigen en/of het verrichten van herstellings- en onderhoudsdiensten, alleen ten aanzien van de eerstgenoemde groep. Gedurende die periode zullen de onderhavige richtsnoeren niet worden gebruikt om de bepalingen van Verordening (EG) nr. 1400/2002 uit te leggen. In plaats daarvan, moet de verklarende brochure bij die verordening (12) worden geraadpleegd. |
| --- | --- |

(13)

Om alle marktdeelnemers evenwel de tijd te gunnen zich aan de algemene regeling aan te passen, wordt, met name gelet op langlopende relatiegebonden investeringen, de toepassingstermijn van Verordening (EG) nr. 1400/2002 met drie jaar verlengd tot en met 31 mei 2013 ten aanzien van de voorwaarden die specifiek betrekking hebben op verticale overeenkomsten voor de koop, verkoop of wederverkoop van nieuwe motorvoertuigen. Van 1 juni 2010 tot en met 31 mei 2013 gelden de bepalingen van Verordening (EG) nr. 1400/2002 die betrekking hebben op zowel overeenkomsten voor de distributie van nieuwe motorvoertuigen als overeenkomsten voor de koop, verkoop en wederverkoop van reserveonderdelen voor motorvoertuigen en/of het verrichten van herstellings- en onderhoudsdiensten, alleen ten aanzien van de eerstgenoemde groep. Gedurende die periode zullen de onderhavige richtsnoeren niet worden gebruikt om de bepalingen van Verordening (EG) nr. 1400/2002 uit te leggen. In plaats daarvan, moet de verklarende brochure bij die verordening (12) worden geraadpleegd.

| (14) | Wat betreft verticale overeenkomsten met betrekking tot de voorwaarden waarop de partijen reserveonderdelen voor motorvoertuigen kunnen kopen, verkopen of wederverkopen en/of herstellings- en onderhoudsdiensten voor motorvoertuigen kunnen verrichten, is de groepsvrijstellingsverordening motorvoertuigen vanaf 1 juni 2010 van toepassing. Dit betekent dat, willen die overeenkomsten op grond van artikel 4 van die verordening op een vrijstelling aanspraak kunnen maken, zij niet alleen moeten voldoen aan de voorwaarden voor een vrijstelling uit hoofde van de algemene verticale groepsvrijstellingsverordening, maar dat zij ook geen van de in artikel 5 van de groepsvrijstellingsverordening motorvoertuigen genoemde ernstige beperkingen van de mededinging, veelal hardcore beperkingen genoemd, mogen bevatten. |
| --- | --- |

(14)

Wat betreft verticale overeenkomsten met betrekking tot de voorwaarden waarop de partijen reserveonderdelen voor motorvoertuigen kunnen kopen, verkopen of wederverkopen en/of herstellings- en onderhoudsdiensten voor motorvoertuigen kunnen verrichten, is de groepsvrijstellingsverordening motorvoertuigen vanaf 1 juni 2010 van toepassing. Dit betekent dat, willen die overeenkomsten op grond van artikel 4 van die verordening op een vrijstelling aanspraak kunnen maken, zij niet alleen moeten voldoen aan de voorwaarden voor een vrijstelling uit hoofde van de algemene verticale groepsvrijstellingsverordening, maar dat zij ook geen van de in artikel 5 van de groepsvrijstellingsverordening motorvoertuigen genoemde ernstige beperkingen van de mededinging, veelal hardcore beperkingen genoemd, mogen bevatten.

| (15) | Gezien het doorgaans merkspecifieke karakter van de markten voor herstellings- en onderhoudsdiensten en voor de distributie van reserveonderdelen, is de concurrentie op deze markten inherent minder scherp dan op de markt voor de verkoop van nieuwe motorvoertuigen. Ook al is, dankzij de technologische verbeteringen, de betrouwbaarheid toegenomen en de tijd tussen servicebeurten langer geworden, toch wordt deze ontwikkeling ingehaald door een tendens van stijgende prijzen voor individuele herstellings- en onderhoudsopdrachten. Op de markten voor reserveonderdelen krijgen onderdelen met het merk van motorvoertuigfabrikanten te maken met concurrentie van onderdelen die door leveranciers van originele uitrustingsstukken (Original Equipment Suppliers, OES) en andere partijen worden geleverd. Een en ander houdt de prijzen op die markten onder druk, hetgeen dan weer de prijzen op de herstellings- en onderhoudsmarkten onder druk houdt, omdat reserveonderdelen een hoog percentage van de kosten van een gemiddelde herstelling vertegenwoordigen. Bovendien vertegenwoordigen herstelling en onderhoud samen een zeer groot aandeel van de totale uitgaven van consumenten aan motorvoertuigen, die op hun beurt een aanzienlijk deel van het gemiddelde budget van de consumenten vormen. |
| --- | --- |

(15)

Gezien het doorgaans merkspecifieke karakter van de markten voor herstellings- en onderhoudsdiensten en voor de distributie van reserveonderdelen, is de concurrentie op deze markten inherent minder scherp dan op de markt voor de verkoop van nieuwe motorvoertuigen. Ook al is, dankzij de technologische verbeteringen, de betrouwbaarheid toegenomen en de tijd tussen servicebeurten langer geworden, toch wordt deze ontwikkeling ingehaald door een tendens van stijgende prijzen voor individuele herstellings- en onderhoudsopdrachten. Op de markten voor reserveonderdelen krijgen onderdelen met het merk van motorvoertuigfabrikanten te maken met concurrentie van onderdelen die door leveranciers van originele uitrustingsstukken (Original Equipment Suppliers, OES) en andere partijen worden geleverd. Een en ander houdt de prijzen op die markten onder druk, hetgeen dan weer de prijzen op de herstellings- en onderhoudsmarkten onder druk houdt, omdat reserveonderdelen een hoog percentage van de kosten van een gemiddelde herstelling vertegenwoordigen. Bovendien vertegenwoordigen herstelling en onderhoud samen een zeer groot aandeel van de totale uitgaven van consumenten aan motorvoertuigen, die op hun beurt een aanzienlijk deel van het gemiddelde budget van de consumenten vormen.

| (16) | Om specifieke mededingingsproblemen aan te pakken die zich op de vervolgmarkten voor motorvoertuigen voordoen, is de algemene verticale groepsvrijstellingsverordening in de groepsvrijstellingsverordening motorvoertuigen aangevuld met nog drie hardcore beperkingen met betrekking tot overeenkomsten voor de herstelling en het onderhoud van motorvoertuigen en tot de levering van reserveonderdelen. Nadere uitleg over die deze bijkomende hardcore beperkingen is te vinden in deel III van deze richtsnoeren. |
| --- | --- |

(16)

Om specifieke mededingingsproblemen aan te pakken die zich op de vervolgmarkten voor motorvoertuigen voordoen, is de algemene verticale groepsvrijstellingsverordening in de groepsvrijstellingsverordening motorvoertuigen aangevuld met nog drie hardcore beperkingen met betrekking tot overeenkomsten voor de herstelling en het onderhoud van motorvoertuigen en tot de levering van reserveonderdelen. Nadere uitleg over die deze bijkomende hardcore beperkingen is te vinden in deel III van deze richtsnoeren.

III.   DE TOEPASSING VAN DE AANVULLENDE BEPALINGEN VAN DE GROEPSVRIJSTELLINGSVERORDENING MOTORVOERTUIGEN

| (17) | Overeenkomsten kunnen niet voor de groepsvrijstelling in aanmerking komen indien zij hardcore beperkingen bevatten. Deze beperkingen worden genoemd in artikel 4 van de algemene verticale groepsvrijstellingsverordening en in artikel 5 van de groepsvrijstellingsverordening motorvoertuigen. Wanneer een van die beperkingen in een overeenkomst is opgenomen, leidt dat tot het vermoeden dat de overeenkomst onder artikel 101, lid 1, van het Verdrag valt. Een en ander leidt ook tot het vermoeden dat die overeenkomst waarschijnlijk niet aan de voorwaarden van artikel 101, lid 3, van het Verdrag voldoet, hetgeen dan ook de reden is waarom de groepsvrijstelling niet van toepassing is. Dit is evenwel een weerlegbaar vermoeden dat ondernemingen de mogelijkheid laat om in een individueel geval aan te voeren dat er sprake is van efficiëntieverbeteringen in de zin van artikel 101, lid 3, van het Verdrag („efficiency defence”). |
| --- | --- |

(17)

Overeenkomsten kunnen niet voor de groepsvrijstelling in aanmerking komen indien zij hardcore beperkingen bevatten. Deze beperkingen worden genoemd in artikel 4 van de algemene verticale groepsvrijstellingsverordening en in artikel 5 van de groepsvrijstellingsverordening motorvoertuigen. Wanneer een van die beperkingen in een overeenkomst is opgenomen, leidt dat tot het vermoeden dat de overeenkomst onder artikel 101, lid 1, van het Verdrag valt. Een en ander leidt ook tot het vermoeden dat die overeenkomst waarschijnlijk niet aan de voorwaarden van artikel 101, lid 3, van het Verdrag voldoet, hetgeen dan ook de reden is waarom de groepsvrijstelling niet van toepassing is. Dit is evenwel een weerlegbaar vermoeden dat ondernemingen de mogelijkheid laat om in een individueel geval aan te voeren dat er sprake is van efficiëntieverbeteringen in de zin van artikel 101, lid 3, van het Verdrag („efficiency defence”).

| (18) | Een van de doelstellingen van de Commissie in het mededingingsbeleid ten aanzien van de motorvoertuigensector is de toegang van fabrikanten van reserveonderdelen tot de vervolgmarkten voor motorvoertuigen te beschermen, zodat concurrerende merken van reserveonderdelen beschikbaar blijven voor zowel onafhankelijke als erkende herstellers, maar ook voor groothandelaren in onderdelen. De beschikbaarheid van die onderdelen levert de consumenten aanzienlijke voordelen op, met name omdat er vaak grote prijsverschillen zijn tussen onderdelen die door een autofabrikant worden verkocht of doorverkocht en alternatieve onderdelen. Alternatieven voor onderdelen met het handelsmerk van de motorvoertuigfabrikant (onderdelen van de Original Equipment Manufacturer, OEM-onderdelen) zijn onder meer originele onderdelen die door leveranciers van originele uitrustingsstukken worden vervaardigd en gedistribueerd (OES-onderdelen), terwijl andere onderdelen die in kwaliteit overeenstemmen met de originele onderdelen, worden geleverd door fabrikanten van onderdelen van gelijke kwaliteit. |
| --- | --- |

(18)

Een van de doelstellingen van de Commissie in het mededingingsbeleid ten aanzien van de motorvoertuigensector is de toegang van fabrikanten van reserveonderdelen tot de vervolgmarkten voor motorvoertuigen te beschermen, zodat concurrerende merken van reserveonderdelen beschikbaar blijven voor zowel onafhankelijke als erkende herstellers, maar ook voor groothandelaren in onderdelen. De beschikbaarheid van die onderdelen levert de consumenten aanzienlijke voordelen op, met name omdat er vaak grote prijsverschillen zijn tussen onderdelen die door een autofabrikant worden verkocht of doorverkocht en alternatieve onderdelen. Alternatieven voor onderdelen met het handelsmerk van de motorvoertuigfabrikant (onderdelen van de Original Equipment Manufacturer, OEM-onderdelen) zijn onder meer originele onderdelen die door leveranciers van originele uitrustingsstukken worden vervaardigd en gedistribueerd (OES-onderdelen), terwijl andere onderdelen die in kwaliteit overeenstemmen met de originele onderdelen, worden geleverd door fabrikanten van onderdelen van gelijke kwaliteit.

| (19) | „Originele onderdelen of uitrustingsstukken” zijn onderdelen of uitrustingsstukken die worden geproduceerd volgens specificaties en productienormen die de fabrikant van motorvoertuigen heeft vastgesteld voor de productie van onderdelen of uitrustingsstukken die bestemd zijn voor de assemblage van het betrokken motorvoertuig. Hieronder vallen ook onderdelen en uitrustingsstukken die in dezelfde productielijn als de betrokken onderdelen of uitrustingsstukken geproduceerd zijn. Tot het bewijs van het tegendeel, wordt ervan uitgegaan dat onderdelen originele onderdelen zijn indien de onderdelenfabrikant certificeert dat de onderdelen van gelijke kwaliteit zijn als de onderdelen die voor de assemblage van het betrokken motorvoertuig zijn gebruikt en dat zij volgens de specificaties en productienormen van het motorvoertuig zijn vervaardigd (zie artikel 3, punt 26, van Richtlijn 2007/46/EG van het Europees Parlement en de Raad van 5 september 2007 tot vaststelling van een kader voor de goedkeuring van motorvoertuigen en aanhangwagens daarvan en van systemen, onderdelen en technische eenheden die voor dergelijke voertuigen zijn bestemd (kaderrichtlijn) (13)). |
| --- | --- |

(19)

„Originele onderdelen of uitrustingsstukken” zijn onderdelen of uitrustingsstukken die worden geproduceerd volgens specificaties en productienormen die de fabrikant van motorvoertuigen heeft vastgesteld voor de productie van onderdelen of uitrustingsstukken die bestemd zijn voor de assemblage van het betrokken motorvoertuig. Hieronder vallen ook onderdelen en uitrustingsstukken die in dezelfde productielijn als de betrokken onderdelen of uitrustingsstukken geproduceerd zijn. Tot het bewijs van het tegendeel, wordt ervan uitgegaan dat onderdelen originele onderdelen zijn indien de onderdelenfabrikant certificeert dat de onderdelen van gelijke kwaliteit zijn als de onderdelen die voor de assemblage van het betrokken motorvoertuig zijn gebruikt en dat zij volgens de specificaties en productienormen van het motorvoertuig zijn vervaardigd (zie artikel 3, punt 26, van Richtlijn 2007/46/EG van het Europees Parlement en de Raad van 5 september 2007 tot vaststelling van een kader voor de goedkeuring van motorvoertuigen en aanhangwagens daarvan en van systemen, onderdelen en technische eenheden die voor dergelijke voertuigen zijn bestemd (kaderrichtlijn) (13)).

| (20) | Om als „van gelijke kwaliteit” te kunnen worden beschouwd, moeten de onderdelen van voldoende hoge kwaliteit zijn zodat het gebruik ervan de reputatie van het betrokken erkende netwerk niet in gevaar brengt. Zoals bij iedere andere selectienorm, kan de motorvoertuigfabrikant het bewijs leveren dat een bepaald reserveonderdeel niet aan dit vereiste voldoet. |
| --- | --- |

(20)

Om als „van gelijke kwaliteit” te kunnen worden beschouwd, moeten de onderdelen van voldoende hoge kwaliteit zijn zodat het gebruik ervan de reputatie van het betrokken erkende netwerk niet in gevaar brengt. Zoals bij iedere andere selectienorm, kan de motorvoertuigfabrikant het bewijs leveren dat een bepaald reserveonderdeel niet aan dit vereiste voldoet.

| (21) | Volgens artikel 4, onder e), van de algemene verticale groepsvrijstellingsverordening is er bij een overeenkomst tussen een leverancier van onderdelen en een afnemer die deze onderdelen inbouwt, sprake van een hardcore beperking wanneer de leverancier wordt belet of wordt beperkt in zijn mogelijkheden om zijn onderdelen te verkopen aan eindgebruikers, onafhankelijke herstellers of andere dienstverrichters aan wie de afnemer de herstelling of het onderhoud van zijn goederen niet heeft toevertrouwd. Artikel 5, onder a), b) en c), van de groepsvrijstellingsverordening motorvoertuigen bevat drie bijkomende hardcore beperkingen met betrekking tot overeenkomsten voor de levering van reserveonderdelen. |
| --- | --- |

(21)

Volgens artikel 4, onder e), van de algemene verticale groepsvrijstellingsverordening is er bij een overeenkomst tussen een leverancier van onderdelen en een afnemer die deze onderdelen inbouwt, sprake van een hardcore beperking wanneer de leverancier wordt belet of wordt beperkt in zijn mogelijkheden om zijn onderdelen te verkopen aan eindgebruikers, onafhankelijke herstellers of andere dienstverrichters aan wie de afnemer de herstelling of het onderhoud van zijn goederen niet heeft toevertrouwd. Artikel 5, onder a), b) en c), van de groepsvrijstellingsverordening motorvoertuigen bevat drie bijkomende hardcore beperkingen met betrekking tot overeenkomsten voor de levering van reserveonderdelen.

| (22) | Artikel 5, onder a), van de groepsvrijstellingsverordening motorvoertuigen betreft de beperking van de verkoop van reserveonderdelen voor motorvoertuigen door leden van een selectief distributiestelsel aan onafhankelijke herstellers. Deze bepaling is vooral relevant voor een bepaalde categorie onderdelen, soms ook wel captive parts genoemd, die alleen verkrijgbaar zijn bij de motorvoertuigfabrikant of bij leden van zijn erkende netwerken. Wanneer een leverancier en een distributeur overeenkomen dat dergelijke onderdelen niet aan onafhankelijke herstellers mogen worden geleverd, valt te vrezen dat dergelijke herstellers met die overeenkomst de markt voor herstellings- en onderhoudsdiensten voor zich afgeschermd zien, en zou aldus inbreuk worden gemaakt op artikel 101 van het Verdrag. |
| --- | --- |

(22)

Artikel 5, onder a), van de groepsvrijstellingsverordening motorvoertuigen betreft de beperking van de verkoop van reserveonderdelen voor motorvoertuigen door leden van een selectief distributiestelsel aan onafhankelijke herstellers. Deze bepaling is vooral relevant voor een bepaalde categorie onderdelen, soms ook wel captive parts genoemd, die alleen verkrijgbaar zijn bij de motorvoertuigfabrikant of bij leden van zijn erkende netwerken. Wanneer een leverancier en een distributeur overeenkomen dat dergelijke onderdelen niet aan onafhankelijke herstellers mogen worden geleverd, valt te vrezen dat dergelijke herstellers met die overeenkomst de markt voor herstellings- en onderhoudsdiensten voor zich afgeschermd zien, en zou aldus inbreuk worden gemaakt op artikel 101 van het Verdrag.

| (23) | Artikel 5, onder b), van de groepsvrijstellingsverordening motorvoertuigen ziet op een directe of indirecte beperking die is overeengekomen tussen een leverancier van reserveonderdelen, reparatiegereedschap, diagnose- of andere apparatuur en een fabrikant van motorvoertuigen, waardoor de mogelijkheden van de leverancier worden beperkt om deze goederen te verkopen aan erkende en/of onafhankelijke distributeurs en herstellers. Zogeheten „tooling arrangements” tussen leveranciers van onderdelen en motorvoertuigfabrikanten zijn een voorbeeld van mogelijke indirecte beperkingen van dat type. In dit verband zij verwezen naar de bekendmaking van de Commissie van 18 december 1978 betreffende de beoordeling van toeleveringsovereenkomsten in het licht van artikel 85, lid 1, van het EEG-Verdrag (14) („de toeleveringsbekendmaking”). Normaal is artikel 101, lid 1, van het Verdrag niet van toepassing op een regeling waarbij een motorvoertuigfabrikant aan een onderdelenfabrikant het voor de productie van bepaalde onderdelen vereiste gereedschap levert, deelneemt in diens kosten voor productontwikkeling, of noodzakelijke (15) intellectuele-eigendomsrechten en knowhow inbrengt, en niet toestaat dat deze inbreng wordt gebruikt voor de productie van reserveonderdelen die rechtstreeks op de vervolgmarkt worden afgezet. Wanneer een motorvoertuigfabrikant daarentegen een onderdelenleverancier verplicht zijn eigendom van dergelijk gereedschap, zijn intellectuele-eigendomsrechten of knowhow over te dragen, of slechts een onaanzienlijk deel van de kosten voor productontwikkeling draagt, of geen noodzakelijk gereedschap, intellectuele-eigendomsrechten of knowhow inbrengt, wordt de betrokken overeenkomst niet beschouwd als een echte toeleveringsregeling. Daarom kan dit soort overeenkomsten onder artikel 101, lid 1, van het Verdrag vallen en aan de bepalingen van de groepsvrijstellingsverordeningen worden getoetst. |
| --- | --- |

(23)

Artikel 5, onder b), van de groepsvrijstellingsverordening motorvoertuigen ziet op een directe of indirecte beperking die is overeengekomen tussen een leverancier van reserveonderdelen, reparatiegereedschap, diagnose- of andere apparatuur en een fabrikant van motorvoertuigen, waardoor de mogelijkheden van de leverancier worden beperkt om deze goederen te verkopen aan erkende en/of onafhankelijke distributeurs en herstellers. Zogeheten „tooling arrangements” tussen leveranciers van onderdelen en motorvoertuigfabrikanten zijn een voorbeeld van mogelijke indirecte beperkingen van dat type. In dit verband zij verwezen naar de bekendmaking van de Commissie van 18 december 1978 betreffende de beoordeling van toeleveringsovereenkomsten in het licht van artikel 85, lid 1, van het EEG-Verdrag (14) („de toeleveringsbekendmaking”). Normaal is artikel 101, lid 1, van het Verdrag niet van toepassing op een regeling waarbij een motorvoertuigfabrikant aan een onderdelenfabrikant het voor de productie van bepaalde onderdelen vereiste gereedschap levert, deelneemt in diens kosten voor productontwikkeling, of noodzakelijke (15) intellectuele-eigendomsrechten en knowhow inbrengt, en niet toestaat dat deze inbreng wordt gebruikt voor de productie van reserveonderdelen die rechtstreeks op de vervolgmarkt worden afgezet. Wanneer een motorvoertuigfabrikant daarentegen een onderdelenleverancier verplicht zijn eigendom van dergelijk gereedschap, zijn intellectuele-eigendomsrechten of knowhow over te dragen, of slechts een onaanzienlijk deel van de kosten voor productontwikkeling draagt, of geen noodzakelijk gereedschap, intellectuele-eigendomsrechten of knowhow inbrengt, wordt de betrokken overeenkomst niet beschouwd als een echte toeleveringsregeling. Daarom kan dit soort overeenkomsten onder artikel 101, lid 1, van het Verdrag vallen en aan de bepalingen van de groepsvrijstellingsverordeningen worden getoetst.

| (24) | Artikel 5, onder c), van de groepsvrijstellingsverordening motorvoertuigen ziet op de beperking die is overeengekomen tussen een motorvoertuigfabrikant die onderdelen voor de aanvankelijke assemblage van motorvoertuigen gebruikt, en de leverancier van dergelijke onderdelen, waardoor de mogelijkheden van die leverancier worden beperkt om zijn merk of logo daadwerkelijk en op een duidelijk zichtbare wijze aan te brengen op de geleverde onderdelen of op reserveonderdelen. Om de consumenten een betere keuze te bieden, dient het voor herstellers en consumenten mogelijk te zijn om te bepalen welke reserveonderdelen van alternatieve leveranciers, naast die met het merk van de automobielproducent, bij een bepaald motorvoertuig passen. Door de merknaam of het logo op onderdelen en reserveonderdelen aan te brengen kan eenvoudig worden vastgesteld welke bij leveranciers van originele uitrustingsstukken verkrijgbare reserveonderdelen compatibel zijn. Door deze mogelijkheid niet toe te staan, kunnen motorvoertuigfabrikanten de verkoop van OES-onderdelen en de keuze van de consumenten zodanig beperken dat zulks in strijd is met artikel 101 van het Verdrag. |
| --- | --- |

(24)

Artikel 5, onder c), van de groepsvrijstellingsverordening motorvoertuigen ziet op de beperking die is overeengekomen tussen een motorvoertuigfabrikant die onderdelen voor de aanvankelijke assemblage van motorvoertuigen gebruikt, en de leverancier van dergelijke onderdelen, waardoor de mogelijkheden van die leverancier worden beperkt om zijn merk of logo daadwerkelijk en op een duidelijk zichtbare wijze aan te brengen op de geleverde onderdelen of op reserveonderdelen. Om de consumenten een betere keuze te bieden, dient het voor herstellers en consumenten mogelijk te zijn om te bepalen welke reserveonderdelen van alternatieve leveranciers, naast die met het merk van de automobielproducent, bij een bepaald motorvoertuig passen. Door de merknaam of het logo op onderdelen en reserveonderdelen aan te brengen kan eenvoudig worden vastgesteld welke bij leveranciers van originele uitrustingsstukken verkrijgbare reserveonderdelen compatibel zijn. Door deze mogelijkheid niet toe te staan, kunnen motorvoertuigfabrikanten de verkoop van OES-onderdelen en de keuze van de consumenten zodanig beperken dat zulks in strijd is met artikel 101 van het Verdrag.

IV.   DE BEOORDELING VAN SPECIFIEKE BEPERKINGEN

| (25) | Partijen bij verticale overeenkomsten in de motorvoertuigensector dienen deze richtsnoeren als aanvulling op en in samenhang met de algemene verticale richtsnoeren te gebruiken om specifieke beperkingen op hun verenigbaarheid met artikel 101 van het Verdrag te toetsen. In dit deel worden specifieke aanwijzingen gegeven met betrekking tot merkexclusiviteit en selectieve distributie, twee thema's die van bijzonder belang kunnen zijn bij het beoordelen van de in deel II van deze richtsnoeren bedoelde groep overeenkomsten. |
| --- | --- |

(25)

Partijen bij verticale overeenkomsten in de motorvoertuigensector dienen deze richtsnoeren als aanvulling op en in samenhang met de algemene verticale richtsnoeren te gebruiken om specifieke beperkingen op hun verenigbaarheid met artikel 101 van het Verdrag te toetsen. In dit deel worden specifieke aanwijzingen gegeven met betrekking tot merkexclusiviteit en selectieve distributie, twee thema's die van bijzonder belang kunnen zijn bij het beoordelen van de in deel II van deze richtsnoeren bedoelde groep overeenkomsten.

1.   Merkexclusiviteit

i)   De beoordeling van binnen het toepassingsbereik van de groepsvrijstellingsverordeningen vallende merkexclusiviteitsbedingen

| (26) | Overeenkomstig artikel 3 van de groepsvrijstellingsverordening motorvoertuigen, gelezen in samenhang met artikel 5, lid 1, onder a), van de algemene verticale groepsvrijstellingsverordening, kunnen een leverancier van motorvoertuigen en een distributeur van wie het marktaandeel niet meer dan 30 % van de relevante markt bedraagt, een merkexclusiviteitsbeding overeenkomen waarbij de distributeur wordt verplicht motorvoertuigen alleen van de leverancier of van andere door de leverancier aangewezen ondernemingen af te nemen, mits de duur van dat niet-concurrentiebeding beperkt blijft tot ten hoogste vijf jaar. Dezelfde beginselen gelden voor overeenkomsten tussen leveranciers en hun erkende herstellers en/of distributeurs van reserveonderdelen. Voor een verlenging na afloop van die termijn van vijf jaar is de uitdrukkelijke instemming van beide partijen vereist, en er mogen geen hinderpalen zijn die de distributeur beletten het niet-concurrentiebeding na het verstrijken van die vijf jaar daadwerkelijk te beëindigen. Niet-concurrentiebedingen vallen niet onder de groepsvrijstellingsverordeningen wanneer de looptijd ervan onbeperkt is of meer dan vijf jaar bedraagt, al zouden onder die omstandigheden de groepsvrijstellingsverordeningen wel blijven gelden voor het overige gedeelte van de verticale overeenkomst. Hetzelfde geldt voor niet-concurrentiebedingen die na een periode van vijf jaar stilzwijgend kunnen worden verlengd. Hinderpalen, dreiging met opzegging of hints dat opnieuw merkexclusiviteit zal worden ingevoerd voordat voldoende tijd is verstreken om de distributeur of de nieuwe leverancier in de gelegenheid te stellen hun verzonken investeringen af te schrijven, zou neerkomen op een stilzwijgende verlenging van de betrokken merkexclusiviteit. |
| --- | --- |

(26)

Overeenkomstig artikel 3 van de groepsvrijstellingsverordening motorvoertuigen, gelezen in samenhang met artikel 5, lid 1, onder a), van de algemene verticale groepsvrijstellingsverordening, kunnen een leverancier van motorvoertuigen en een distributeur van wie het marktaandeel niet meer dan 30 % van de relevante markt bedraagt, een merkexclusiviteitsbeding overeenkomen waarbij de distributeur wordt verplicht motorvoertuigen alleen van de leverancier of van andere door de leverancier aangewezen ondernemingen af te nemen, mits de duur van dat niet-concurrentiebeding beperkt blijft tot ten hoogste vijf jaar. Dezelfde beginselen gelden voor overeenkomsten tussen leveranciers en hun erkende herstellers en/of distributeurs van reserveonderdelen. Voor een verlenging na afloop van die termijn van vijf jaar is de uitdrukkelijke instemming van beide partijen vereist, en er mogen geen hinderpalen zijn die de distributeur beletten het niet-concurrentiebeding na het verstrijken van die vijf jaar daadwerkelijk te beëindigen. Niet-concurrentiebedingen vallen niet onder de groepsvrijstellingsverordeningen wanneer de looptijd ervan onbeperkt is of meer dan vijf jaar bedraagt, al zouden onder die omstandigheden de groepsvrijstellingsverordeningen wel blijven gelden voor het overige gedeelte van de verticale overeenkomst. Hetzelfde geldt voor niet-concurrentiebedingen die na een periode van vijf jaar stilzwijgend kunnen worden verlengd. Hinderpalen, dreiging met opzegging of hints dat opnieuw merkexclusiviteit zal worden ingevoerd voordat voldoende tijd is verstreken om de distributeur of de nieuwe leverancier in de gelegenheid te stellen hun verzonken investeringen af te schrijven, zou neerkomen op een stilzwijgende verlenging van de betrokken merkexclusiviteit.

| (27) | Overeenkomstig artikel 5, lid 1, onder c), van de algemene verticale groepsvrijstellingsverordening vallen alle directe of indirecte verplichtingen waardoor de leden van een selectief distributiestelsel de merken van bepaalde concurrerende leveranciers niet kunnen verkopen, niet onder de vrijstelling. Bijzondere aandacht dient te gaan naar de wijze waarop merkexclusiviteit wordt toegepast op bestaande distributeurs van verschillende merken, om ervoor te zorgen dat de betrokken verplichtingen geen onderdeel zijn van een algemene strategie om concurrentie van één of meer specifieke leveranciers, en met name nieuwkomers of zwakkere concurrenten, uit te schakelen. Dit soort bezwaren kunnen met name spelen indien de in punt 34 van deze richtsnoeren genoemde marktaandeeldrempels worden overschreden en indien de leverancier die dit soort beperking toepast, op de relevante markt een positie inneemt waardoor zulks in aanzienlijke mate bijdraagt tot het algehele afschermingseffect (16). |
| --- | --- |

(27)

Overeenkomstig artikel 5, lid 1, onder c), van de algemene verticale groepsvrijstellingsverordening vallen alle directe of indirecte verplichtingen waardoor de leden van een selectief distributiestelsel de merken van bepaalde concurrerende leveranciers niet kunnen verkopen, niet onder de vrijstelling. Bijzondere aandacht dient te gaan naar de wijze waarop merkexclusiviteit wordt toegepast op bestaande distributeurs van verschillende merken, om ervoor te zorgen dat de betrokken verplichtingen geen onderdeel zijn van een algemene strategie om concurrentie van één of meer specifieke leveranciers, en met name nieuwkomers of zwakkere concurrenten, uit te schakelen. Dit soort bezwaren kunnen met name spelen indien de in punt 34 van deze richtsnoeren genoemde marktaandeeldrempels worden overschreden en indien de leverancier die dit soort beperking toepast, op de relevante markt een positie inneemt waardoor zulks in aanzienlijke mate bijdraagt tot het algehele afschermingseffect (16).

| (28) | Niet-concurrentiebedingen in verticale overeenkomsten vormen geen hardcore beperkingen maar kunnen, afhankelijk van de marktomstandigheden, niettemin negatieve effecten hebben waardoor deze overeenkomsten onder artikel 101, lid 1, van het Verdrag gaan vallen (17). Een dergelijk schadelijk effect kan zich voordoen wanneer drempels worden opgeworpen voor markttoegang of voor uitbreiding die de markt voor leveranciers afschermen, en de consumenten kunnen schaden met name doordat de prijzen van de producten gaan stijgen, het productassortiment wordt beperkt, de kwaliteit ervan afneemt of het peil van de productinnovatie daalt. |
| --- | --- |

(28)

Niet-concurrentiebedingen in verticale overeenkomsten vormen geen hardcore beperkingen maar kunnen, afhankelijk van de marktomstandigheden, niettemin negatieve effecten hebben waardoor deze overeenkomsten onder artikel 101, lid 1, van het Verdrag gaan vallen (17). Een dergelijk schadelijk effect kan zich voordoen wanneer drempels worden opgeworpen voor markttoegang of voor uitbreiding die de markt voor leveranciers afschermen, en de consumenten kunnen schaden met name doordat de prijzen van de producten gaan stijgen, het productassortiment wordt beperkt, de kwaliteit ervan afneemt of het peil van de productinnovatie daalt.

| (29) | Niettemin kunnen niet-concurrentiebedingen ook positieve effecten hebben, die de toepassing van artikel 101, lid 3, van het Verdrag kunnen rechtvaardigen. Met name kunnen zij een probleem van „meeliftgedrag” (free-rider problem) helpen te ondervangen, waarbij één leverancier profiteert van investeringen van een andere leverancier. Een leverancier kan bijvoorbeeld investeren in de locatie van een distributeur, maar daarmee klanten aantrekken voor een concurrerend merk dat ook op diezelfde locatie wordt verkocht. Hetzelfde geldt ook voor andere soorten investeringen van de leverancier — in bijvoorbeeld opleiding — die de distributeur voor de verkoop van motorvoertuigen van concurrerende fabrikanten kan gebruiken. |
| --- | --- |

(29)

Niettemin kunnen niet-concurrentiebedingen ook positieve effecten hebben, die de toepassing van artikel 101, lid 3, van het Verdrag kunnen rechtvaardigen. Met name kunnen zij een probleem van „meeliftgedrag” (free-rider problem) helpen te ondervangen, waarbij één leverancier profiteert van investeringen van een andere leverancier. Een leverancier kan bijvoorbeeld investeren in de locatie van een distributeur, maar daarmee klanten aantrekken voor een concurrerend merk dat ook op diezelfde locatie wordt verkocht. Hetzelfde geldt ook voor andere soorten investeringen van de leverancier — in bijvoorbeeld opleiding — die de distributeur voor de verkoop van motorvoertuigen van concurrerende fabrikanten kan gebruiken.

| (30) | Een ander positief effect van niet-concurrentiebedingen in de motorvoertuigensector houdt verband met de verbetering van het merkimago en de reputatie van het distributienetwerk. Dergelijke beperkingen kunnen tot het creëren en de instandhouding van een merkimago bijdragen doordat van distributeurs een zekere mate van eenvormigheid en kwaliteit wordt verlangd, waardoor het merk voor de eindgebruiker aantrekkelijker wordt en de verkoop ervan stijgt. |
| --- | --- |

(30)

Een ander positief effect van niet-concurrentiebedingen in de motorvoertuigensector houdt verband met de verbetering van het merkimago en de reputatie van het distributienetwerk. Dergelijke beperkingen kunnen tot het creëren en de instandhouding van een merkimago bijdragen doordat van distributeurs een zekere mate van eenvormigheid en kwaliteit wordt verlangd, waardoor het merk voor de eindgebruiker aantrekkelijker wordt en de verkoop ervan stijgt.

| (31) | In artikel 1, onder d), van de algemene verticale groepsvrijstellingsverordening wordt een niet-concurrentiebeding als volgt omschreven:






  „a) | elke directe of indirecte verplichting van de afnemer om geen goederen of diensten te produceren, te kopen, te verkopen of door te verkopen die met de contractgoederen of -diensten concurreren; of |
| --- | --- | --- |

(31)

In artikel 1, onder d), van de algemene verticale groepsvrijstellingsverordening wordt een niet-concurrentiebeding als volgt omschreven:

„a)

elke directe of indirecte verplichting van de afnemer om geen goederen of diensten te produceren, te kopen, te verkopen of door te verkopen die met de contractgoederen of -diensten concurreren; of

| b) | elke directe of indirecte verplichting van de afnemer om op de relevante markt meer dan 80 % van zijn totale aankopen van de contractgoederen of -diensten en substituten daarvan bij de leverancier of een door de leverancier aangewezen onderneming te betrekken.”. |
| --- | --- |

b)

elke directe of indirecte verplichting van de afnemer om op de relevante markt meer dan 80 % van zijn totale aankopen van de contractgoederen of -diensten en substituten daarvan bij de leverancier of een door de leverancier aangewezen onderneming te betrekken.”.

| (32) | Een leverancier kan, naast rechtstreekse middelen om de distributeur aan zijn eigen merk of merken te binden, ook gebruikmaken van indirecte middelen die hetzelfde effect hebben. In de motorvoertuigensector kan het bij dit soort indirecte middelen onder meer gaan om kwaliteitsnormen die specifiek zijn ontworpen om de distributeurs te ontmoedigen producten van concurrerende merken te verkopen (18), om bonussen die afhankelijk zijn gesteld van de instemming van de distributeur om uitsluitend één merk te verkopen, om „doelkortingen” of om bepaalde andere eisen zoals de eis om voor het concurrerende merk een afzonderlijke rechtspersoon op te richten of de verplichting om het andere concurrerende merk te presenteren in een afzonderlijke showroom op een geografische locatie waar de inachtneming van dat vereiste, economisch niet levensvatbaar is (bijvoorbeeld in dunbevolkte gebieden). |
| --- | --- |

(32)

Een leverancier kan, naast rechtstreekse middelen om de distributeur aan zijn eigen merk of merken te binden, ook gebruikmaken van indirecte middelen die hetzelfde effect hebben. In de motorvoertuigensector kan het bij dit soort indirecte middelen onder meer gaan om kwaliteitsnormen die specifiek zijn ontworpen om de distributeurs te ontmoedigen producten van concurrerende merken te verkopen (18), om bonussen die afhankelijk zijn gesteld van de instemming van de distributeur om uitsluitend één merk te verkopen, om „doelkortingen” of om bepaalde andere eisen zoals de eis om voor het concurrerende merk een afzonderlijke rechtspersoon op te richten of de verplichting om het andere concurrerende merk te presenteren in een afzonderlijke showroom op een geografische locatie waar de inachtneming van dat vereiste, economisch niet levensvatbaar is (bijvoorbeeld in dunbevolkte gebieden).

| (33) | De groepsvrijstelling die met de algemene verticale groepsvrijstellingsverordening wordt verleend, bestrijkt alle vormen van directe of indirecte niet-concurrentiebedingen, mits de marktaandelen van zowel de leverancier als diens distributeur niet meer dan 30 % belopen en de looptijd van dat niet-concurrentiebeding niet meer dan vijf jaar bedraagt. Toch kan, zelfs in gevallen waarin individuele overeenkomsten aan deze voorwaarden voldoen, het gebruik van niet-concurrentiebedingen resulteren in mededingingsverstorende effecten die niet worden goedgemaakt door de positieve effecten ervan. In de motorvoertuigensector kunnen dergelijke, per saldo mededingingsverstorende effecten met name het gevolg zijn van cumulatieve effecten die resulteren in marktafscherming ten koste van concurrerende merken. |
| --- | --- |

(33)

De groepsvrijstelling die met de algemene verticale groepsvrijstellingsverordening wordt verleend, bestrijkt alle vormen van directe of indirecte niet-concurrentiebedingen, mits de marktaandelen van zowel de leverancier als diens distributeur niet meer dan 30 % belopen en de looptijd van dat niet-concurrentiebeding niet meer dan vijf jaar bedraagt. Toch kan, zelfs in gevallen waarin individuele overeenkomsten aan deze voorwaarden voldoen, het gebruik van niet-concurrentiebedingen resulteren in mededingingsverstorende effecten die niet worden goedgemaakt door de positieve effecten ervan. In de motorvoertuigensector kunnen dergelijke, per saldo mededingingsverstorende effecten met name het gevolg zijn van cumulatieve effecten die resulteren in marktafscherming ten koste van concurrerende merken.

| (34) | Voor de distributie van motorvoertuigen op detailhandelsniveau is het weinig waarschijnlijk dat dit soort afscherming zich voordoet op markten waarop alle leveranciers marktaandelen van minder dan 30 % hebben en waarop het totale gebonden marktaandeel voor alle motorvoertuigen ten aanzien waarvan op de betrokken markt merkexclusiviteitsbedingen gelden (het totale gebonden marktaandeel) minder dan 40 % bedraagt (19). In een situatie waarin er één niet-dominante leverancier is met een marktaandeel van meer dan 30 % van de relevante markt, terwijl de marktaandelen van alle overige leveranciers minder dan 30 % bedragen, vallen geen cumulatieve mededingingsverstorende effecten te verwachten zolang het totale gebonden marktaandeel niet meer dan 30 % bedraagt. |
| --- | --- |

(34)

Voor de distributie van motorvoertuigen op detailhandelsniveau is het weinig waarschijnlijk dat dit soort afscherming zich voordoet op markten waarop alle leveranciers marktaandelen van minder dan 30 % hebben en waarop het totale gebonden marktaandeel voor alle motorvoertuigen ten aanzien waarvan op de betrokken markt merkexclusiviteitsbedingen gelden (het totale gebonden marktaandeel) minder dan 40 % bedraagt (19). In een situatie waarin er één niet-dominante leverancier is met een marktaandeel van meer dan 30 % van de relevante markt, terwijl de marktaandelen van alle overige leveranciers minder dan 30 % bedragen, vallen geen cumulatieve mededingingsverstorende effecten te verwachten zolang het totale gebonden marktaandeel niet meer dan 30 % bedraagt.

| (35) | Indien de toegang tot en de mededinging op de betrokken markt voor de afzet van nieuwe motorvoertuigen aanzienlijk worden beperkt door het cumulatieve effect van parallelle netwerken van vergelijkbare verticale overeenkomsten die merkexclusiviteitsbedingen bevatten, kan de Commissie, overeenkomstig artikel 29 van Verordening (EG) nr. 1/2003 van de Raad van 16 december 2002 betreffende de uitvoering van de mededingingsregels van de artikelen 81 en 82 van het Verdrag (20), de groepsvrijstelling intrekken. Een besluit tot intrekking van de groepsvrijstelling kan met name worden gericht tot de leveranciers die in aanzienlijke mate tot een cumulatief marktafschermingseffect bijdragen. Wanneer dit effect op een nationale markt speelt, kunnen de mededingingsautoriteiten van die lidstaat eveneens de groepsvrijstelling ten aanzien van dat grondgebied intrekken. |
| --- | --- |

(35)

Indien de toegang tot en de mededinging op de betrokken markt voor de afzet van nieuwe motorvoertuigen aanzienlijk worden beperkt door het cumulatieve effect van parallelle netwerken van vergelijkbare verticale overeenkomsten die merkexclusiviteitsbedingen bevatten, kan de Commissie, overeenkomstig artikel 29 van Verordening (EG) nr. 1/2003 van de Raad van 16 december 2002 betreffende de uitvoering van de mededingingsregels van de artikelen 81 en 82 van het Verdrag (20), de groepsvrijstelling intrekken. Een besluit tot intrekking van de groepsvrijstelling kan met name worden gericht tot de leveranciers die in aanzienlijke mate tot een cumulatief marktafschermingseffect bijdragen. Wanneer dit effect op een nationale markt speelt, kunnen de mededingingsautoriteiten van die lidstaat eveneens de groepsvrijstelling ten aanzien van dat grondgebied intrekken.

| (36) | Voorts kan de Commissie, indien parallelle netwerken van overeenkomsten die vergelijkbare verticale beperkingen bevatten welke meer dan 50 % van een bepaalde markt bestrijken, een verordening vaststellen waarbij de groepsvrijstelling voor de betrokken markt ten aanzien van die beperkingen buiten toepassing wordt verklaard. Met name kan zich een dergelijke situatie voordoen indien cumulatieve effecten als gevolg van het wijdverbreide gebruik van merkexclusiviteitsbedingen de consumenten op die markt schade kunnen berokkenen. |
| --- | --- |

(36)

Voorts kan de Commissie, indien parallelle netwerken van overeenkomsten die vergelijkbare verticale beperkingen bevatten welke meer dan 50 % van een bepaalde markt bestrijken, een verordening vaststellen waarbij de groepsvrijstelling voor de betrokken markt ten aanzien van die beperkingen buiten toepassing wordt verklaard. Met name kan zich een dergelijke situatie voordoen indien cumulatieve effecten als gevolg van het wijdverbreide gebruik van merkexclusiviteitsbedingen de consumenten op die markt schade kunnen berokkenen.

| (37) | Wat betreft de beoordeling van minimumafnameverplichtingen, berekend op basis van de totale jaarbehoefte van de distributeur, kan het gerechtvaardigd zijn de groepsvrijstelling in te trekken indien cumulatieve concurrentiebeperkende effecten ontstaan, zelfs indien de leverancier een minimumafnameverplichting oplegt die onder de 80 %-drempel van artikel 1, onder d), van de algemene verticale groepsvrijstellingsverordening blijft. De partijen dienen na te gaan, of in het licht van de betrokken feitelijke omstandigheden, een verplichting voor de distributeur om een bepaald percentage van zijn totale aantal afgenomen motorvoertuigen met het merk van de leverancier, die distributeur belet een of meer andere concurrerende merken op te nemen. Uit dat oogpunt bezien komt zelfs een minimumafnameverplichting die is vastgesteld op minder dan 80 % van de totale jaarafname van de distributeur op een merkexclusiviteitsbeding neer indien een distributeur die een nieuw merk van een concurrerende fabrikant wil voeren, verplicht wordt zodanig veel meer motorvoertuigen af te nemen van het merk dat hij momenteel verkoopt, dat het bedrijf van die distributeur economisch niet levensvatbaar wordt (21). Een dergelijke minimumafnameverplichting komt ook neer op een merkexclusiviteitsbeding indien een concurrerende leverancier daardoor gedwongen is om zijn voor een bepaald gebied geplande verkoopsvolume over verschillende distributeurs te spreiden, met dubbele investeringen en een gefragmenteerde aanwezigheid in de verkoop tot gevolg. |
| --- | --- |

(37)

Wat betreft de beoordeling van minimumafnameverplichtingen, berekend op basis van de totale jaarbehoefte van de distributeur, kan het gerechtvaardigd zijn de groepsvrijstelling in te trekken indien cumulatieve concurrentiebeperkende effecten ontstaan, zelfs indien de leverancier een minimumafnameverplichting oplegt die onder de 80 %-drempel van artikel 1, onder d), van de algemene verticale groepsvrijstellingsverordening blijft. De partijen dienen na te gaan, of in het licht van de betrokken feitelijke omstandigheden, een verplichting voor de distributeur om een bepaald percentage van zijn totale aantal afgenomen motorvoertuigen met het merk van de leverancier, die distributeur belet een of meer andere concurrerende merken op te nemen. Uit dat oogpunt bezien komt zelfs een minimumafnameverplichting die is vastgesteld op minder dan 80 % van de totale jaarafname van de distributeur op een merkexclusiviteitsbeding neer indien een distributeur die een nieuw merk van een concurrerende fabrikant wil voeren, verplicht wordt zodanig veel meer motorvoertuigen af te nemen van het merk dat hij momenteel verkoopt, dat het bedrijf van die distributeur economisch niet levensvatbaar wordt (21). Een dergelijke minimumafnameverplichting komt ook neer op een merkexclusiviteitsbeding indien een concurrerende leverancier daardoor gedwongen is om zijn voor een bepaald gebied geplande verkoopsvolume over verschillende distributeurs te spreiden, met dubbele investeringen en een gefragmenteerde aanwezigheid in de verkoop tot gevolg.

ii)   De beoordeling van buiten het toepassingsbereik van de groepsvrijstellingsverordeningen vallende merkexclusiviteitsbedingen

| (38) | De mogelijkheid bestaat ook dat partijen merkexclusiviteitsbedingen op hun verenigbaarheid met de mededingingsregels moeten beoordelen in het geval van overeenkomsten die niet voor een groepsvrijstelling in aanmerking komen omdat de marktaandelen van de partijen hoger ligt dan 30 % of omdat de looptijd van de overeenkomsten langer is dan vijf jaar. Daarom zal dit soort overeenkomsten individueel moeten worden onderzocht om na te gaan of deze onder artikel 101, lid 1, van het Verdrag vallen en zo ja, of efficiëntieverbeteringen die een eventueel mededingingsverstorend effect compenseren, kunnen worden aangetoond. Als dat het geval is, kunnen deze overeenkomsten in aanmerking komen voor de uitzondering van artikel 101, lid 3, van het Verdrag. Voor de beoordeling die in een individueel geval moet worden verricht, gelden de algemene beginselen zoals die in punt VI.2.1 van de algemene verticale richtsnoeren zijn uiteengezet. |
| --- | --- |

(38)

De mogelijkheid bestaat ook dat partijen merkexclusiviteitsbedingen op hun verenigbaarheid met de mededingingsregels moeten beoordelen in het geval van overeenkomsten die niet voor een groepsvrijstelling in aanmerking komen omdat de marktaandelen van de partijen hoger ligt dan 30 % of omdat de looptijd van de overeenkomsten langer is dan vijf jaar. Daarom zal dit soort overeenkomsten individueel moeten worden onderzocht om na te gaan of deze onder artikel 101, lid 1, van het Verdrag vallen en zo ja, of efficiëntieverbeteringen die een eventueel mededingingsverstorend effect compenseren, kunnen worden aangetoond. Als dat het geval is, kunnen deze overeenkomsten in aanmerking komen voor de uitzondering van artikel 101, lid 3, van het Verdrag. Voor de beoordeling die in een individueel geval moet worden verricht, gelden de algemene beginselen zoals die in punt VI.2.1 van de algemene verticale richtsnoeren zijn uiteengezet.

| (39) | Meer bepaald vallen overeenkomsten tussen een motorvoertuigfabrikant, of diens importeur, en distributeurs van reserveonderdelen en/of erkende herstellers, buiten de groepsvrijstellingsverordeningen wanneer de marktaandelen van de partijen de 30 %-drempel overschrijden, hetgeen bij de meeste van dat soort overeenkomsten waarschijnlijk het geval zal zijn. Merkexclusiviteitsbedingen welke onder die omstandigheden dienen te worden beoordeeld, zijn onder meer alle soorten beperkingen die, rechtstreeks of indirect, de mogelijkheden van erkende distributeurs of herstellers beperken om bij derden originele reserveonderdelen of reserveonderdelen van gelijke kwaliteit te betrekken. Een verplichting echter voor een erkende hersteller om door de motorvoertuigfabrikant geleverde originele reserveonderdelen te gebruiken voor herstellingen die onder garantie worden uitgevoerd, gratis servicebeurten en werkzaamheden aan auto's bij terugroepacties, zouden niet als een merkexclusiviteitsbeding worden beschouwd, maar juist als een objectief gerechtvaardigde verplichting. |
| --- | --- |

(39)

Meer bepaald vallen overeenkomsten tussen een motorvoertuigfabrikant, of diens importeur, en distributeurs van reserveonderdelen en/of erkende herstellers, buiten de groepsvrijstellingsverordeningen wanneer de marktaandelen van de partijen de 30 %-drempel overschrijden, hetgeen bij de meeste van dat soort overeenkomsten waarschijnlijk het geval zal zijn. Merkexclusiviteitsbedingen welke onder die omstandigheden dienen te worden beoordeeld, zijn onder meer alle soorten beperkingen die, rechtstreeks of indirect, de mogelijkheden van erkende distributeurs of herstellers beperken om bij derden originele reserveonderdelen of reserveonderdelen van gelijke kwaliteit te betrekken. Een verplichting echter voor een erkende hersteller om door de motorvoertuigfabrikant geleverde originele reserveonderdelen te gebruiken voor herstellingen die onder garantie worden uitgevoerd, gratis servicebeurten en werkzaamheden aan auto's bij terugroepacties, zouden niet als een merkexclusiviteitsbeding worden beschouwd, maar juist als een objectief gerechtvaardigde verplichting.

| (40) | Merkexclusiviteitsbedingen in overeenkomsten voor de distributie van nieuwe motorvoertuigen zullen wellicht ook individueel moeten worden beoordeeld, wanneer de looptijd ervan meer dan vijf jaar bedraagt en/of het marktaandeel van de leverancier meer dan 30 % bedraagt, hetgeen bij bepaalde leveranciers in een aantal lidstaten het geval kan zijn. Onder dergelijke omstandigheden zouden de partijen niet alleen het marktaandeel van de leverancier en de afnemer in aanmerking moeten nemen, maar ook het totale gebonden marktaandeel, rekening houdende met de in punt 34 genoemde drempels. Worden die drempels overschreden, dan worden individuele gevallen beoordeeld volgens de algemene beginselen zoals die in punt VI.2.1 van de algemene verticale richtsnoeren zijn uiteengezet. |
| --- | --- |

(40)

Merkexclusiviteitsbedingen in overeenkomsten voor de distributie van nieuwe motorvoertuigen zullen wellicht ook individueel moeten worden beoordeeld, wanneer de looptijd ervan meer dan vijf jaar bedraagt en/of het marktaandeel van de leverancier meer dan 30 % bedraagt, hetgeen bij bepaalde leveranciers in een aantal lidstaten het geval kan zijn. Onder dergelijke omstandigheden zouden de partijen niet alleen het marktaandeel van de leverancier en de afnemer in aanmerking moeten nemen, maar ook het totale gebonden marktaandeel, rekening houdende met de in punt 34 genoemde drempels. Worden die drempels overschreden, dan worden individuele gevallen beoordeeld volgens de algemene beginselen zoals die in punt VI.2.1 van de algemene verticale richtsnoeren zijn uiteengezet.

| (41) | Buiten het toepassingsbereik van de groepsvrijstellingsverordeningen zullen bij de beoordeling van minimumafnameverplichtingen berekend op basis van de totale jaarbehoeften van de distributeur alle relevante feitelijke omstandigheden in aanmerking worden genomen. Met name komt een minimumafnameverplichting die op minder dan 80 % van de totale jaarafname van de distributeur is vastgesteld, neer op een merkexclusiviteitsbeding indien het gevolg daarvan is dat distributeurs wordt belet één of meer bijkomende concurrerende merken te voeren. |
| --- | --- |

(41)

Buiten het toepassingsbereik van de groepsvrijstellingsverordeningen zullen bij de beoordeling van minimumafnameverplichtingen berekend op basis van de totale jaarbehoeften van de distributeur alle relevante feitelijke omstandigheden in aanmerking worden genomen. Met name komt een minimumafnameverplichting die op minder dan 80 % van de totale jaarafname van de distributeur is vastgesteld, neer op een merkexclusiviteitsbeding indien het gevolg daarvan is dat distributeurs wordt belet één of meer bijkomende concurrerende merken te voeren.

2.   Selectieve distributie

| (42) | Selectieve distributie is momenteel de meest voorkomende distributiemethode in de motorvoertuigensector. Het gebruik ervan is wijdverbreid voor de distributie van motorvoertuigen, maar ook voor herstelling en onderhoud en voor de distributie van reserveonderdelen. |
| --- | --- |

(42)

Selectieve distributie is momenteel de meest voorkomende distributiemethode in de motorvoertuigensector. Het gebruik ervan is wijdverbreid voor de distributie van motorvoertuigen, maar ook voor herstelling en onderhoud en voor de distributie van reserveonderdelen.

| (43) | Bij zuiver kwalitatieve selectieve distributie worden distributeurs en herstellers geselecteerd louter op basis van objectieve criteria die door de aard van het product of dienst vereist zijn, zoals de technische vaardigheden van het verkooppersoneel, de inrichting van verkooplocaties, verkoopstechnieken en het door de distributeur te leveren soort verkoopsservice (22). Door dergelijke criteria toe te passen, wordt als zodanig geen directe beperking gesteld aan het aantal tot het netwerk van de leverancier toegelaten distributeurs of herstellers. Zuiver kwalitatieve selectieve distributie wordt over het algemeen geacht buiten het toepassingsgebied van artikel 101, lid 1, van het Verdrag te vallen omdat geen concurrentiebeperkende effecten optreden, mits aan drie voorwaarden is voldaan. Ten eerste moet de aard van het betrokken product het gebruik van een selectief distributiestelsel noodzakelijk maken, in die zin dat een dergelijk stelsel, vanwege de aard van het betrokken product, een gewettigd vereiste moet zijn om de kwaliteit van het product te bewaren en het correcte gebruik ervan te garanderen. Ten tweede moeten distributeurs of herstellers worden geselecteerd op basis van objectieve kwaliteitscriteria die op eenvormige wijze voor alle kandidaat-distributeurs of -herstellers worden vastgesteld en zonder discriminatie worden toegepast. Ten derde mogen de vastgestelde criteria niet verder gaan dan nodig is. |
| --- | --- |

(43)

Bij zuiver kwalitatieve selectieve distributie worden distributeurs en herstellers geselecteerd louter op basis van objectieve criteria die door de aard van het product of dienst vereist zijn, zoals de technische vaardigheden van het verkooppersoneel, de inrichting van verkooplocaties, verkoopstechnieken en het door de distributeur te leveren soort verkoopsservice (22). Door dergelijke criteria toe te passen, wordt als zodanig geen directe beperking gesteld aan het aantal tot het netwerk van de leverancier toegelaten distributeurs of herstellers. Zuiver kwalitatieve selectieve distributie wordt over het algemeen geacht buiten het toepassingsgebied van artikel 101, lid 1, van het Verdrag te vallen omdat geen concurrentiebeperkende effecten optreden, mits aan drie voorwaarden is voldaan. Ten eerste moet de aard van het betrokken product het gebruik van een selectief distributiestelsel noodzakelijk maken, in die zin dat een dergelijk stelsel, vanwege de aard van het betrokken product, een gewettigd vereiste moet zijn om de kwaliteit van het product te bewaren en het correcte gebruik ervan te garanderen. Ten tweede moeten distributeurs of herstellers worden geselecteerd op basis van objectieve kwaliteitscriteria die op eenvormige wijze voor alle kandidaat-distributeurs of -herstellers worden vastgesteld en zonder discriminatie worden toegepast. Ten derde mogen de vastgestelde criteria niet verder gaan dan nodig is.

| (44) | Terwijl bij kwalitatieve selectieve distributie de selectie van distributeurs of herstellers uitsluitend plaatsvindt op basis van objectieve criteria die door de aard van het product of de dienst zijn vereist, worden bij kwantitatieve selectie aanvullende selectiecriteria toegevoegd waardoor het potentiële aantal distributeurs of herstellers op directere wijze wordt beperkt, hetzij door het aantal vast te stellen, hetzij door bijvoorbeeld een minimum omzetvolume te eisen. Netwerken die op kwantitatieve criteria zijn gebaseerd, worden doorgaans als beperkender beschouwd dan netwerken die alleen op kwalitatieve selectie berusten, en de kans is dan ook groter dat zij onder artikel 101, lid 1, van het Verdrag vallen. |
| --- | --- |

(44)

Terwijl bij kwalitatieve selectieve distributie de selectie van distributeurs of herstellers uitsluitend plaatsvindt op basis van objectieve criteria die door de aard van het product of de dienst zijn vereist, worden bij kwantitatieve selectie aanvullende selectiecriteria toegevoegd waardoor het potentiële aantal distributeurs of herstellers op directere wijze wordt beperkt, hetzij door het aantal vast te stellen, hetzij door bijvoorbeeld een minimum omzetvolume te eisen. Netwerken die op kwantitatieve criteria zijn gebaseerd, worden doorgaans als beperkender beschouwd dan netwerken die alleen op kwalitatieve selectie berusten, en de kans is dan ook groter dat zij onder artikel 101, lid 1, van het Verdrag vallen.

| (45) | Wanneer selectieve-distributieovereenkomsten onder artikel 101, lid 1, van het Verdrag vallen, dienen de partijen na te gaan of hun overeenkomsten voor toepassing van de groepsvrijstellingsverordeningen in aanmerking komen, dan wel in een individueel geval, voor een vrijstelling op grond van artikel 101, lid 3, van het Verdrag. |
| --- | --- |

(45)

Wanneer selectieve-distributieovereenkomsten onder artikel 101, lid 1, van het Verdrag vallen, dienen de partijen na te gaan of hun overeenkomsten voor toepassing van de groepsvrijstellingsverordeningen in aanmerking komen, dan wel in een individueel geval, voor een vrijstelling op grond van artikel 101, lid 3, van het Verdrag.

i)   De beoordeling van binnen het toepassingsbereik van de groepsvrijstellingsverordeningen vallende selectieve distributie

| (46) | Met de groepsvrijstellingsverordeningen worden selectieve-distributieovereenkomsten vrijgesteld, ongeacht of kwantitatieve of zuiver kwalitatieve selectiecriteria worden gehanteerd, zolang de marktaandelen van de partijen niet meer dan 30 % bedragen. Niettemin is aan deze vrijstelling de voorwaarde verbonden dat de overeenkomsten geen van de in artikel 4 van de algemene verticale groepsvrijstellingsverordening en in artikel 5 van de groepsvrijstellingsverordening motorvoertuigen uiteengezette hardcore beperkingen, noch een van de in artikel 5 van de algemene verticale groepsvrijstellingsverordening beschreven uitgesloten beperkingen bevatten. |
| --- | --- |

(46)

Met de groepsvrijstellingsverordeningen worden selectieve-distributieovereenkomsten vrijgesteld, ongeacht of kwantitatieve of zuiver kwalitatieve selectiecriteria worden gehanteerd, zolang de marktaandelen van de partijen niet meer dan 30 % bedragen. Niettemin is aan deze vrijstelling de voorwaarde verbonden dat de overeenkomsten geen van de in artikel 4 van de algemene verticale groepsvrijstellingsverordening en in artikel 5 van de groepsvrijstellingsverordening motorvoertuigen uiteengezette hardcore beperkingen, noch een van de in artikel 5 van de algemene verticale groepsvrijstellingsverordening beschreven uitgesloten beperkingen bevatten.

| (47) | Drie van de hardcore beperkingen in de algemene verticale groepsvrijstellingsverordening hebben specifiek betrekking op selectieve distributie. Artikel 4, onder b), noemt als hardcore beperking de beperking van het gebied waarbinnen of de klanten waaraan een afnemer die partij is bij de overeenkomst, contractgoederen of -diensten mag verkopen, met uitzondering van de beperking van de verkoop door de leden van een selectief distributiestelsel aan niet-erkende distributeurs in markten waarin een dergelijk stelsel functioneert. Artikel 4, onder c), noemt als hardcore beperking de overeenkomsten die de actieve of passieve verkoop aan eindgebruikers door de op detailhandelsniveau werkzame leden van een selectief distributiestelsel uitsluiten, zonder afbreuk te doen aan de mogelijkheid om een lid van dat stelsel te verbieden vanuit een niet-erkende plaats van vestiging werkzaam te zijn, terwijl artikel 4, onder d), ziet op de beperking van onderlinge leveringen tussen distributeurs binnen een selectief distributiestelsel, ook wanneer de distributeurs op verschillende handelsniveaus werkzaam zijn. Deze drie hardcore beperkingen zijn van bijzonder belang voor de distributie van motorvoertuigen. |
| --- | --- |

(47)

Drie van de hardcore beperkingen in de algemene verticale groepsvrijstellingsverordening hebben specifiek betrekking op selectieve distributie. Artikel 4, onder b), noemt als hardcore beperking de beperking van het gebied waarbinnen of de klanten waaraan een afnemer die partij is bij de overeenkomst, contractgoederen of -diensten mag verkopen, met uitzondering van de beperking van de verkoop door de leden van een selectief distributiestelsel aan niet-erkende distributeurs in markten waarin een dergelijk stelsel functioneert. Artikel 4, onder c), noemt als hardcore beperking de overeenkomsten die de actieve of passieve verkoop aan eindgebruikers door de op detailhandelsniveau werkzame leden van een selectief distributiestelsel uitsluiten, zonder afbreuk te doen aan de mogelijkheid om een lid van dat stelsel te verbieden vanuit een niet-erkende plaats van vestiging werkzaam te zijn, terwijl artikel 4, onder d), ziet op de beperking van onderlinge leveringen tussen distributeurs binnen een selectief distributiestelsel, ook wanneer de distributeurs op verschillende handelsniveaus werkzaam zijn. Deze drie hardcore beperkingen zijn van bijzonder belang voor de distributie van motorvoertuigen.

| (48) | Dankzij de interne markt kunnen consumenten motorvoertuigen in andere lidstaten kopen en hun voordeel doen met prijsverschillen tussen lidstaten, en de Commissie ziet de bescherming van parallelhandel in deze sector als een belangrijke doelstelling van haar mededingingsbeleid. De mogelijkheid voor consumenten om goederen in andere lidstaten te kopen, is in het geval van motorvoertuigen van bijzonder belang, gezien de hoge waarde van de goederen en de rechtstreekse voordelen in de vorm van lagere prijzen die consumenten moeten betalen wanneer zij elders in de Unie motorvoertuigen kopen. Daarom ziet de Commissie er op toe dat distributieovereenkomsten de parallelhandel niet beperken, aangezien het weinig waarschijnlijk is dat dergelijke beperkingen aan de voorwaarden van artikel 101, lid 3, van het Verdrag zullen voldoen (23). |
| --- | --- |

(48)

Dankzij de interne markt kunnen consumenten motorvoertuigen in andere lidstaten kopen en hun voordeel doen met prijsverschillen tussen lidstaten, en de Commissie ziet de bescherming van parallelhandel in deze sector als een belangrijke doelstelling van haar mededingingsbeleid. De mogelijkheid voor consumenten om goederen in andere lidstaten te kopen, is in het geval van motorvoertuigen van bijzonder belang, gezien de hoge waarde van de goederen en de rechtstreekse voordelen in de vorm van lagere prijzen die consumenten moeten betalen wanneer zij elders in de Unie motorvoertuigen kopen. Daarom ziet de Commissie er op toe dat distributieovereenkomsten de parallelhandel niet beperken, aangezien het weinig waarschijnlijk is dat dergelijke beperkingen aan de voorwaarden van artikel 101, lid 3, van het Verdrag zullen voldoen (23).

| (49) | De Commissie heeft diverse zaken ingeleid tegen motorvoertuigfabrikanten wegens belemmering van dit soort handel, en haar besluiten zijn grotendeels bevestigd door de Europese rechterlijke instanties (24). De aldus opgedane ervaring leert dat beperkingen op parallelhandel een aantal vormen kunnen aannemen. Een leverancier kan bijvoorbeeld distributeurs onder druk zetten, ermee dreigen hun contract op te zeggen, geen bonussen uitkeren, weigeren de garanties na te komen voor motorvoertuigen die zijn ingevoerd door consumenten of via onderlinge levering tussen distributeurs uit verschillende lidstaten, of een distributeur aanzienlijk langer laten wachten op de levering van een identiek motorvoertuig wanneer de betrokken consument ingezetene van een andere lidstaat is. |
| --- | --- |

(49)

De Commissie heeft diverse zaken ingeleid tegen motorvoertuigfabrikanten wegens belemmering van dit soort handel, en haar besluiten zijn grotendeels bevestigd door de Europese rechterlijke instanties (24). De aldus opgedane ervaring leert dat beperkingen op parallelhandel een aantal vormen kunnen aannemen. Een leverancier kan bijvoorbeeld distributeurs onder druk zetten, ermee dreigen hun contract op te zeggen, geen bonussen uitkeren, weigeren de garanties na te komen voor motorvoertuigen die zijn ingevoerd door consumenten of via onderlinge levering tussen distributeurs uit verschillende lidstaten, of een distributeur aanzienlijk langer laten wachten op de levering van een identiek motorvoertuig wanneer de betrokken consument ingezetene van een andere lidstaat is.

| (50) | Een specifiek geval van indirecte beperkingen op parallelhandel is de situatie waarin een distributeur geen nieuwe motorvoertuigen met de voor grensoverschrijdende verkoop vereiste specificaties kan krijgen. In die specifieke omstandigheden kan de groepsvrijstelling afhankelijk worden gesteld van het feit of een leverancier zijn distributeurs voertuigen levert met dezelfde specificaties als die welke in andere lidstaten worden verkocht aan consumenten uit die landen (de zogenoemde „beschikbaarheidsclausule”) (25). |
| --- | --- |

(50)

Een specifiek geval van indirecte beperkingen op parallelhandel is de situatie waarin een distributeur geen nieuwe motorvoertuigen met de voor grensoverschrijdende verkoop vereiste specificaties kan krijgen. In die specifieke omstandigheden kan de groepsvrijstelling afhankelijk worden gesteld van het feit of een leverancier zijn distributeurs voertuigen levert met dezelfde specificaties als die welke in andere lidstaten worden verkocht aan consumenten uit die landen (de zogenoemde „beschikbaarheidsclausule”) (25).

| (51) | Voor de toepassing van de groepsvrijstellingsverordeningen, en met name ten aanzien van de toepassing van artikel 4, onder c), van de algemene verticale groepsvrijstellingsverordening, omvat het begrip „eindgebruikers” ook leasingmaatschappijen. Dit betekent met name dat distributeurs binnen selectieve-distributiestelsels niet mogen worden belet nieuwe motorvoertuigen te verkopen aan leasingmaatschappijen van hun keuze. Toch kan een leverancier die met selectieve distributie werkt, zijn distributeurs beletten nieuwe motorvoertuigen aan leasingmaatschappijen te verkopen wanneer er een aantoonbaar risico bestaat dat die ondernemingen deze nieuw zullen doorverkopen. Een leverancier kan dus eisen dat een dealer, voordat hij aan een bepaald bedrijf verkoopt, de toegepaste algemene leasingvoorwaarden controleert om na te gaan of het betrokken bedrijf daadwerkelijk een leasingmaatschappij is en geen niet-erkende wederverkoper. Niettemin kan een verplichting voor een dealer om zijn leverancier kopieën te verstrekken van iedere leasingovereenkomst voordat de dealer een motorvoertuig aan een leasingmaatschappij verkoopt, neerkomen op een indirecte beperking van de verkopen. |
| --- | --- |

(51)

Voor de toepassing van de groepsvrijstellingsverordeningen, en met name ten aanzien van de toepassing van artikel 4, onder c), van de algemene verticale groepsvrijstellingsverordening, omvat het begrip „eindgebruikers” ook leasingmaatschappijen. Dit betekent met name dat distributeurs binnen selectieve-distributiestelsels niet mogen worden belet nieuwe motorvoertuigen te verkopen aan leasingmaatschappijen van hun keuze. Toch kan een leverancier die met selectieve distributie werkt, zijn distributeurs beletten nieuwe motorvoertuigen aan leasingmaatschappijen te verkopen wanneer er een aantoonbaar risico bestaat dat die ondernemingen deze nieuw zullen doorverkopen. Een leverancier kan dus eisen dat een dealer, voordat hij aan een bepaald bedrijf verkoopt, de toegepaste algemene leasingvoorwaarden controleert om na te gaan of het betrokken bedrijf daadwerkelijk een leasingmaatschappij is en geen niet-erkende wederverkoper. Niettemin kan een verplichting voor een dealer om zijn leverancier kopieën te verstrekken van iedere leasingovereenkomst voordat de dealer een motorvoertuig aan een leasingmaatschappij verkoopt, neerkomen op een indirecte beperking van de verkopen.

| (52) | Het begrip „eindgebruikers” omvat ook consumenten die via een tussenpersoon aankopen. Een tussenpersoon is een persoon of onderneming die een nieuw motorvoertuig namens een bepaalde consument koopt zonder zelf lid te zijn van het distributienetwerk. Deze marktdeelnemers vervullen een belangrijke rol in de sector motorvoertuigen, met name omdat zij aankopen van motorvoertuigen in andere lidstaten mede mogelijk maken. Het feit dat iemand als tussenpersoon optreedt, dient in de regel te blijken uit een vóór de transactie verkregen geldige opdracht of verzoek met de naam en het adres van de consument. Het feit dat via internet wordt gewerkt om voor een bepaalde reeks motorvoertuigen klanten aan te trekken en van hen elektronische opdrachten te krijgen, doet geen afbreuk aan hun positie als tussenpersoon. Tussenpersonen dienen te worden onderscheiden van onafhankelijke wederverkopers, die motorvoertuigen met het oog op de wederverkoop aankopen en niet namens bepaalde consumenten handelen. Onafhankelijke wederverkopers dienen voor de toepassing van de groepsvrijstellingsverordeningen niet als eindgebruikers te worden beschouwd. |
| --- | --- |

(52)

Het begrip „eindgebruikers” omvat ook consumenten die via een tussenpersoon aankopen. Een tussenpersoon is een persoon of onderneming die een nieuw motorvoertuig namens een bepaalde consument koopt zonder zelf lid te zijn van het distributienetwerk. Deze marktdeelnemers vervullen een belangrijke rol in de sector motorvoertuigen, met name omdat zij aankopen van motorvoertuigen in andere lidstaten mede mogelijk maken. Het feit dat iemand als tussenpersoon optreedt, dient in de regel te blijken uit een vóór de transactie verkregen geldige opdracht of verzoek met de naam en het adres van de consument. Het feit dat via internet wordt gewerkt om voor een bepaalde reeks motorvoertuigen klanten aan te trekken en van hen elektronische opdrachten te krijgen, doet geen afbreuk aan hun positie als tussenpersoon. Tussenpersonen dienen te worden onderscheiden van onafhankelijke wederverkopers, die motorvoertuigen met het oog op de wederverkoop aankopen en niet namens bepaalde consumenten handelen. Onafhankelijke wederverkopers dienen voor de toepassing van de groepsvrijstellingsverordeningen niet als eindgebruikers te worden beschouwd.

ii)   De beoordeling van buiten het toepassingsbereik van de groepsvrijstellingsverordeningen vallende selectieve distributie

| (53) | Zoals in punt 175 van de algemene verticale richtsnoeren wordt uiteengezet, zijn de mogelijke risico's die selectieve distributie voor de mededinging met zich brengt, een vermindering van de concurrentie binnen een merk en, met name in het geval van een cumulatief effect, afscherming van de markt voor een bepaald type of voor bepaalde typen distributeurs en het bevorderen van collusie tussen leveranciers of afnemers. |
| --- | --- |

(53)

Zoals in punt 175 van de algemene verticale richtsnoeren wordt uiteengezet, zijn de mogelijke risico's die selectieve distributie voor de mededinging met zich brengt, een vermindering van de concurrentie binnen een merk en, met name in het geval van een cumulatief effect, afscherming van de markt voor een bepaald type of voor bepaalde typen distributeurs en het bevorderen van collusie tussen leveranciers of afnemers.

| (54) | Om de mogelijke concurrentiebeperkende effecten van selectieve distributie aan artikel 101, lid 1, van het Verdrag te toetsen, moet een onderscheid worden gemaakt tussen zuiver kwalitatieve selectieve distributie en kwantitatieve selectieve distributie. Zoals reeds in punt 43 is uiteengezet, valt kwalitatieve selectieve distributie in de regel niet onder artikel 101, lid 1, van het Verdrag. |
| --- | --- |

(54)

Om de mogelijke concurrentiebeperkende effecten van selectieve distributie aan artikel 101, lid 1, van het Verdrag te toetsen, moet een onderscheid worden gemaakt tussen zuiver kwalitatieve selectieve distributie en kwantitatieve selectieve distributie. Zoals reeds in punt 43 is uiteengezet, valt kwalitatieve selectieve distributie in de regel niet onder artikel 101, lid 1, van het Verdrag.

| (55) | Het feit dat een netwerk van overeenkomsten geen groepsvrijstelling geniet omdat het marktaandeel van een of meer partijen de 30 %-drempel voor een vrijstelling overschrijdt, betekent niet dat dergelijke overeenkomsten onrechtmatig zijn. Integendeel, de partijen bij dergelijke overeenkomsten dienen deze op individuele basis te onderzoeken om na te gaan of deze onder artikel 101, lid 1, van het Verdrag vallen en zo ja, of zij dan niettemin in aanmerking kunnen komen voor de uitzondering van artikel 101, lid 3, van het Verdrag. |
| --- | --- |

(55)

Het feit dat een netwerk van overeenkomsten geen groepsvrijstelling geniet omdat het marktaandeel van een of meer partijen de 30 %-drempel voor een vrijstelling overschrijdt, betekent niet dat dergelijke overeenkomsten onrechtmatig zijn. Integendeel, de partijen bij dergelijke overeenkomsten dienen deze op individuele basis te onderzoeken om na te gaan of deze onder artikel 101, lid 1, van het Verdrag vallen en zo ja, of zij dan niettemin in aanmerking kunnen komen voor de uitzondering van artikel 101, lid 3, van het Verdrag.

| (56) | Wat betreft het specifieke karakter van de distributie van nieuwe motorvoertuigen, zal kwantitatieve selectieve distributie doorgaans voldoen aan de voorwaarden van artikel 101, lid 3, van het Verdrag indien de marktaandelen van de partijen niet hoger liggen dan 40 %. Toch dienen de partijen bij dit soort overeenkomsten voor ogen te houden dat het opnemen van bepaalde selectienormen invloed kan hebben op de vraag of hun overeenkomsten voldoen aan de voorwaarden van artikel 101, lid 3, van het Verdrag. Een voorbeeld: hoewel het gebruik van zogenoemde locatieclausules bij selectieve-distributieovereenkomsten voor nieuwe motorvoertuigen, d.w.z. overeenkomsten waarin aan een lid van een selectief distributiestelsel een verbod wordt opgelegd om vanuit een niet-erkende vestigingsplaats werkzaam te zijn, meestal efficiëntievoordelen oplevert in de vorm van een efficiëntere logistieke organisatie en een beter voorspelbare netwerkdekking, wegen deze voordelen misschien niet tegen de nadelen op indien het marktaandeel van de leverancier zeer hoog is, zodat onder die omstandigheden dit soort clausules wellicht niet in aanmerking komt voor de uitzondering van artikel 101, lid 3, van het Verdrag. |
| --- | --- |

(56)

Wat betreft het specifieke karakter van de distributie van nieuwe motorvoertuigen, zal kwantitatieve selectieve distributie doorgaans voldoen aan de voorwaarden van artikel 101, lid 3, van het Verdrag indien de marktaandelen van de partijen niet hoger liggen dan 40 %. Toch dienen de partijen bij dit soort overeenkomsten voor ogen te houden dat het opnemen van bepaalde selectienormen invloed kan hebben op de vraag of hun overeenkomsten voldoen aan de voorwaarden van artikel 101, lid 3, van het Verdrag. Een voorbeeld: hoewel het gebruik van zogenoemde locatieclausules bij selectieve-distributieovereenkomsten voor nieuwe motorvoertuigen, d.w.z. overeenkomsten waarin aan een lid van een selectief distributiestelsel een verbod wordt opgelegd om vanuit een niet-erkende vestigingsplaats werkzaam te zijn, meestal efficiëntievoordelen oplevert in de vorm van een efficiëntere logistieke organisatie en een beter voorspelbare netwerkdekking, wegen deze voordelen misschien niet tegen de nadelen op indien het marktaandeel van de leverancier zeer hoog is, zodat onder die omstandigheden dit soort clausules wellicht niet in aanmerking komt voor de uitzondering van artikel 101, lid 3, van het Verdrag.

| (57) | Een individuele beoordeling van selectieve distributie voor erkende herstellers stelt ook specifieke vragen aan de orde. Voor zover er een markt bestaat (26) voor herstellings- en onderhoudsdiensten welke van die voor de afzet van nieuwe motorvoertuigen valt te onderscheiden, wordt deze als merkspecifiek beschouwd. Op deze markt is de mededinging vooral afkomstig van de concurrentiestrijd tussen onafhankelijke herstellers en erkende herstellers van het betrokken merk. |
| --- | --- |

(57)

Een individuele beoordeling van selectieve distributie voor erkende herstellers stelt ook specifieke vragen aan de orde. Voor zover er een markt bestaat (26) voor herstellings- en onderhoudsdiensten welke van die voor de afzet van nieuwe motorvoertuigen valt te onderscheiden, wordt deze als merkspecifiek beschouwd. Op deze markt is de mededinging vooral afkomstig van de concurrentiestrijd tussen onafhankelijke herstellers en erkende herstellers van het betrokken merk.

| (58) | Met name de concurrentiedruk die uitgaat van onafhankelijke herstellers, is van vitaal belang, omdat hun bedrijfsmodel en hun daarmee verband houdende kosten verschillen van die binnen de erkende netwerken. Bovendien doen onafhankelijke garages, anders dan erkende herstellers die in ruime mate onderdelen met het merk van de motorvoertuigfabrikant gebruiken, doorgaans meer een beroep op andere merken, zodat de eigenaar van een motorvoertuig tussen concurrerende onderdelen kan kiezen. Daarnaast is het, gelet op het feit dat het overgrote deel van de herstellingen voor nieuwere motorvoertuigen momenteel wordt uitgevoerd in werkplaatsen van erkende herstellers, van belang dat de concurrentie tussen erkende herstellers blijft spelen, hetgeen alleen het geval kan zijn indien voor nieuwkomers de toegang tot de netwerken open blijft. |
| --- | --- |

(58)

Met name de concurrentiedruk die uitgaat van onafhankelijke herstellers, is van vitaal belang, omdat hun bedrijfsmodel en hun daarmee verband houdende kosten verschillen van die binnen de erkende netwerken. Bovendien doen onafhankelijke garages, anders dan erkende herstellers die in ruime mate onderdelen met het merk van de motorvoertuigfabrikant gebruiken, doorgaans meer een beroep op andere merken, zodat de eigenaar van een motorvoertuig tussen concurrerende onderdelen kan kiezen. Daarnaast is het, gelet op het feit dat het overgrote deel van de herstellingen voor nieuwere motorvoertuigen momenteel wordt uitgevoerd in werkplaatsen van erkende herstellers, van belang dat de concurrentie tussen erkende herstellers blijft spelen, hetgeen alleen het geval kan zijn indien voor nieuwkomers de toegang tot de netwerken open blijft.

| (59) | Het nieuwe rechtskader maakt het voor de Commissie en de nationale mededingingsautoriteiten eenvoudiger om de concurrentie tussen onafhankelijke garages en erkende herstellers, maar ook tussen de leden van netwerken van erkende herstellers onderling te beschermen. Met name het feit dat de marktaandeeldrempel voor vrijstelling van kwalitatieve selectieve distributie van 100 % tot 30 % is verlaagd, verruimt de mogelijkheden voor mededingingsautoriteiten om op te treden. |
| --- | --- |

(59)

Het nieuwe rechtskader maakt het voor de Commissie en de nationale mededingingsautoriteiten eenvoudiger om de concurrentie tussen onafhankelijke garages en erkende herstellers, maar ook tussen de leden van netwerken van erkende herstellers onderling te beschermen. Met name het feit dat de marktaandeeldrempel voor vrijstelling van kwalitatieve selectieve distributie van 100 % tot 30 % is verlaagd, verruimt de mogelijkheden voor mededingingsautoriteiten om op te treden.

| (60) | Wanneer de partijen het effect van verticale overeenkomsten op de concurrentie op de vervolgmarkten voor motorvoertuigen beoordelen, moeten zij zich ervan bewust zijn dat de Commissie vastbesloten is de concurrentie tussen leden van netwerken van erkende herstellers onderling en tussen die leden en onafhankelijke herstellers in stand te houden. Met het oog daarop dient bijzondere aandacht te gaan naar drie specifieke gedragingen die dit soort concurrentie kunnen beperken, namelijk onafhankelijke herstellers de toegang tot technische informatie ontzeggen, misbruik van wettelijke en/of uitgebreide garanties om zo onafhankelijke herstellers uit te sluiten, en de toegang tot netwerken van erkende herstellers afhankelijk stellen van andere dan kwalitatieve criteria. |
| --- | --- |

(60)

Wanneer de partijen het effect van verticale overeenkomsten op de concurrentie op de vervolgmarkten voor motorvoertuigen beoordelen, moeten zij zich ervan bewust zijn dat de Commissie vastbesloten is de concurrentie tussen leden van netwerken van erkende herstellers onderling en tussen die leden en onafhankelijke herstellers in stand te houden. Met het oog daarop dient bijzondere aandacht te gaan naar drie specifieke gedragingen die dit soort concurrentie kunnen beperken, namelijk onafhankelijke herstellers de toegang tot technische informatie ontzeggen, misbruik van wettelijke en/of uitgebreide garanties om zo onafhankelijke herstellers uit te sluiten, en de toegang tot netwerken van erkende herstellers afhankelijk stellen van andere dan kwalitatieve criteria.

| (61) | Hoewel de volgende drie afdelingen specifiek over selectieve distributie handelen, kunnen dezelfde mededingingsverstorende afschermingseffecten worden veroorzaakt door andere soorten verticale overeenkomsten die, rechtstreeks of indirect, het aantal servicepartners beperken dat contractueel aan een motorvoertuigfabrikant is gebonden. |
| --- | --- |

(61)

Hoewel de volgende drie afdelingen specifiek over selectieve distributie handelen, kunnen dezelfde mededingingsverstorende afschermingseffecten worden veroorzaakt door andere soorten verticale overeenkomsten die, rechtstreeks of indirect, het aantal servicepartners beperken dat contractueel aan een motorvoertuigfabrikant is gebonden.

Toegang van onafhankelijke marktdeelnemers tot technische informatie

| (62) | Ook al wordt van zuiver kwalitatieve selectieve distributie over het algemeen aangenomen dat deze buiten het toepassingsgebied van artikel 101, lid 1, van het Verdrag valt omdat deze geen mededingingsverstorende effecten oplevert (27), toch kunnen kwalitatieve selectieve-distributieovereenkomsten met erkende herstellers en/of onderdelendistributeurs onder artikel 101, lid 1, van het Verdrag vallen indien, in het kader van die overeenkomsten, een van de partijen zodanig handelt dat zij de markt afschermt voor onafhankelijke marktdeelnemers, bijvoorbeeld omdat zij hun geen technische herstellings- en onderhoudsinformatie geeft. In dit verband omvat het begrip „onafhankelijke marktdeelnemers” onafhankelijke herstellers, producenten en distributeurs van reserveonderdelen, fabrikanten van reparatie-uitrusting of -gereedschap, uitgevers van technische informatie, automobielclubs, pechhulpdiensten, aanbieders van inspectie- en testdiensten, en marktdeelnemers die opleidingen voor herstellers aanbieden. |
| --- | --- |

(62)

Ook al wordt van zuiver kwalitatieve selectieve distributie over het algemeen aangenomen dat deze buiten het toepassingsgebied van artikel 101, lid 1, van het Verdrag valt omdat deze geen mededingingsverstorende effecten oplevert (27), toch kunnen kwalitatieve selectieve-distributieovereenkomsten met erkende herstellers en/of onderdelendistributeurs onder artikel 101, lid 1, van het Verdrag vallen indien, in het kader van die overeenkomsten, een van de partijen zodanig handelt dat zij de markt afschermt voor onafhankelijke marktdeelnemers, bijvoorbeeld omdat zij hun geen technische herstellings- en onderhoudsinformatie geeft. In dit verband omvat het begrip „onafhankelijke marktdeelnemers” onafhankelijke herstellers, producenten en distributeurs van reserveonderdelen, fabrikanten van reparatie-uitrusting of -gereedschap, uitgevers van technische informatie, automobielclubs, pechhulpdiensten, aanbieders van inspectie- en testdiensten, en marktdeelnemers die opleidingen voor herstellers aanbieden.

| (63) | Leveranciers bieden hun erkende herstellers het volledige scala van technische informatie die nodig is om herstellings- en onderhoudswerkzaamheden aan motorvoertuigen van hun merk te kunnen uitvoeren, en vaak zijn zij de enige ondernemingen die herstellers alle technische informatie kunnen geven die dezen over de betrokken merken nodig hebben. Onder die omstandigheden kunnen, wanneer de leverancier onafhankelijke marktdeelnemers niet de nodige toegang biedt tot zijn merkspecifieke technische herstellings- en onderhoudsinformatie, eventuele uit diens overeenkomsten met erkende herstellers en/of onderdelendistributeurs voortvloeiende negatieve effecten worden versterkt, waardoor deze overeenkomsten onder artikel 101, lid 1, van het Verdrag gaan vallen. |
| --- | --- |

(63)

Leveranciers bieden hun erkende herstellers het volledige scala van technische informatie die nodig is om herstellings- en onderhoudswerkzaamheden aan motorvoertuigen van hun merk te kunnen uitvoeren, en vaak zijn zij de enige ondernemingen die herstellers alle technische informatie kunnen geven die dezen over de betrokken merken nodig hebben. Onder die omstandigheden kunnen, wanneer de leverancier onafhankelijke marktdeelnemers niet de nodige toegang biedt tot zijn merkspecifieke technische herstellings- en onderhoudsinformatie, eventuele uit diens overeenkomsten met erkende herstellers en/of onderdelendistributeurs voortvloeiende negatieve effecten worden versterkt, waardoor deze overeenkomsten onder artikel 101, lid 1, van het Verdrag gaan vallen.

| (64) | Bovendien kan het feit dat onafhankelijke marktdeelnemers geen toegang hebben tot de noodzakelijke technische informatie, hun marktpositie aantasten, hetgeen de consumenten schade kan berokkenen, door een aanzienlijke beperking van het aanbod reserveonderdelen, hogere prijzen voor herstellings- en onderhoudsdiensten, een beperking van de keuze tussen herstellingsbedrijven en mogelijke veiligheidsproblemen. Onder die omstandigheden zouden de efficiëntieverbeteringen die doorgaans van overeenkomsten met betrekking tot erkende herstelling en onderdelendistributie mogen worden verwacht, als dusdanig niet opwegen tegen deze mededingingsverstorende effecten, en zouden de betrokken overeenkomsten dan ook niet voldoen aan de voorwaarden van artikel 101, lid 3, van het Verdrag. |
| --- | --- |

(64)

Bovendien kan het feit dat onafhankelijke marktdeelnemers geen toegang hebben tot de noodzakelijke technische informatie, hun marktpositie aantasten, hetgeen de consumenten schade kan berokkenen, door een aanzienlijke beperking van het aanbod reserveonderdelen, hogere prijzen voor herstellings- en onderhoudsdiensten, een beperking van de keuze tussen herstellingsbedrijven en mogelijke veiligheidsproblemen. Onder die omstandigheden zouden de efficiëntieverbeteringen die doorgaans van overeenkomsten met betrekking tot erkende herstelling en onderdelendistributie mogen worden verwacht, als dusdanig niet opwegen tegen deze mededingingsverstorende effecten, en zouden de betrokken overeenkomsten dan ook niet voldoen aan de voorwaarden van artikel 101, lid 3, van het Verdrag.

| (65) | Door Verordening (EG) nr. 715/2007 van het Europees Parlement en de Raad van 20 juni 2007 betreffende de typegoedkeuring van motorvoertuigen met betrekking tot emissies van lichte personen- en bedrijfsvoertuigen (Euro 5 en Euro 6) en de toegang tot reparatie- en onderhoudsinformatie (28) en door Verordening (EG) nr. 692/2008 van de Commissie van 18 juli 2008 tot uitvoering en wijziging van Verordening (EG) nr. 715/2007 van het Europees Parlement en de Raad betreffende de typegoedkeuring van motorvoertuigen met betrekking tot emissies van lichte personen- en bedrijfsvoertuigen (Euro 5 en Euro 6) en de toegang tot reparatie- en onderhoudsinformatie (29) wordt voorzien in een systeem voor de verspreiding van reparatie- en onderhoudsinformatie ten aanzien van personenauto's die vanaf 1 september 2009 op de markt worden gebracht. Door Verordening (EG) nr. 595/2009 van het Europees Parlement en de Raad van 18 juni 2009 betreffende de typegoedkeuring van motorvoertuigen en motoren met betrekking tot emissies van zware bedrijfsvoertuigen (Euro 6) en de toegang tot reparatie- en onderhoudsinformatie (30), en de bijbehorende uitvoeringsmaatregelen wordt voorzien in een dergelijk systeem voor bedrijfsvoertuigen die vanaf 1 januari 2013 op de markt worden gebracht. De Commissie houdt met deze verordeningen rekening wanneer zij zaken te beoordelen krijgt waarin wordt vermoed dat technische reparatie- en onderhoudsinformatie wordt achtergehouden met betrekking tot motorvoertuigen die vóór die data in de handel zijn gebracht. Bij het onderzoek van de vraag of het onthouden van bepaalde informatie ertoe kan leiden dat de betrokken overeenkomsten onder artikel 101, lid 1, van het Verdrag vallen, dient een aantal factoren te worden onderzocht, waaronder de volgende vragen:






  a) | is de betrokken informatie technische informatie, of andersoortige informatie, zoals commerciële informatie (31), die legitiem mag worden achtergehouden; |
| --- | --- | --- |

(65)

Door Verordening (EG) nr. 715/2007 van het Europees Parlement en de Raad van 20 juni 2007 betreffende de typegoedkeuring van motorvoertuigen met betrekking tot emissies van lichte personen- en bedrijfsvoertuigen (Euro 5 en Euro 6) en de toegang tot reparatie- en onderhoudsinformatie (28) en door Verordening (EG) nr. 692/2008 van de Commissie van 18 juli 2008 tot uitvoering en wijziging van Verordening (EG) nr. 715/2007 van het Europees Parlement en de Raad betreffende de typegoedkeuring van motorvoertuigen met betrekking tot emissies van lichte personen- en bedrijfsvoertuigen (Euro 5 en Euro 6) en de toegang tot reparatie- en onderhoudsinformatie (29) wordt voorzien in een systeem voor de verspreiding van reparatie- en onderhoudsinformatie ten aanzien van personenauto's die vanaf 1 september 2009 op de markt worden gebracht. Door Verordening (EG) nr. 595/2009 van het Europees Parlement en de Raad van 18 juni 2009 betreffende de typegoedkeuring van motorvoertuigen en motoren met betrekking tot emissies van zware bedrijfsvoertuigen (Euro 6) en de toegang tot reparatie- en onderhoudsinformatie (30), en de bijbehorende uitvoeringsmaatregelen wordt voorzien in een dergelijk systeem voor bedrijfsvoertuigen die vanaf 1 januari 2013 op de markt worden gebracht. De Commissie houdt met deze verordeningen rekening wanneer zij zaken te beoordelen krijgt waarin wordt vermoed dat technische reparatie- en onderhoudsinformatie wordt achtergehouden met betrekking tot motorvoertuigen die vóór die data in de handel zijn gebracht. Bij het onderzoek van de vraag of het onthouden van bepaalde informatie ertoe kan leiden dat de betrokken overeenkomsten onder artikel 101, lid 1, van het Verdrag vallen, dient een aantal factoren te worden onderzocht, waaronder de volgende vragen:

a)

is de betrokken informatie technische informatie, of andersoortige informatie, zoals commerciële informatie (31), die legitiem mag worden achtergehouden;

| b) | heeft het achterhouden van deze technische informatie een merkbare invloed op de mogelijkheden van onafhankelijke marktdeelnemers om hun taken uit te voeren en op de markt concurrentiedruk uit te oefenen; |
| --- | --- |

b)

heeft het achterhouden van deze technische informatie een merkbare invloed op de mogelijkheden van onafhankelijke marktdeelnemers om hun taken uit te voeren en op de markt concurrentiedruk uit te oefenen;

| c) | is de betrokken informatie beschikbaar gesteld aan leden van het desbetreffende erkende herstellingsnetwerk? Indien het onder enigerlei vorm aan het erkende netwerk beschikbaar is gesteld, dient het ook op niet-discriminerende basis aan onafhankelijke marktdeel nemers beschikbaar te worden gesteld; |
| --- | --- |

c)

is de betrokken informatie beschikbaar gesteld aan leden van het desbetreffende erkende herstellingsnetwerk? Indien het onder enigerlei vorm aan het erkende netwerk beschikbaar is gesteld, dient het ook op niet-discriminerende basis aan onafhankelijke marktdeel nemers beschikbaar te worden gesteld;

| d) | zal de betrokken technische informatie uiteindelijk (32) worden gebruikt voor de herstelling en het onderhoud van motorvoertuigen, dan wel voor een ander doel (33), zoals de productie van reserveonderdelen of gereedschap. |
| --- | --- |

d)

zal de betrokken technische informatie uiteindelijk (32) worden gebruikt voor de herstelling en het onderhoud van motorvoertuigen, dan wel voor een ander doel (33), zoals de productie van reserveonderdelen of gereedschap.

| (66) | Technologische vooruitgang houdt in dat wat als „technische informatie” kan gelden, evolueert. Momenteel zijn specifieke voorbeelden van technische informatie onder meer software, foutcodes en andere parameters, samen met updates, die nodig zijn om aan Electronic Control Units te kunnen werken om door de leverancier aanbevolen settings in te geven of te herstellen, voertuigidentificatienummers of andere methoden voor voertuigidentificatie, onderdelencatalogi, herstellings- en onderhoudsprocedures, oplossingen waarvan uit de praktijk is gebleken dat zij werken en die verband houden met problemen die zich meestal voordoen bij een bepaald model of een bepaalde batch, en berichten over terugroepacties en andere berichten waarin herstellingen worden genoemd die kosteloos binnen het erkende herstellingsnetwerk kunnen worden uitgevoerd. Ook de onderdeelcode en alle andere informatie die nodig is voor de identificatie van het juiste, in een bepaald motorvoertuig te monteren reserveonderdeel met het merk van de motorvoertuigfabrikant (d.w.z. het onderdeel dat de motorvoertuigfabrikant in de regel aan de leden van zijn erkende herstellingsnetwerken zou leveren voor herstellingen aan het betrokken voertuigen) zijn technische informatie (34). De in artikel 6, lid 2, van Verordening (EG) nr. 715/2007 en Verordening (EG) nr. 595/2009 gegeven lijst met informatie kan ook als leidraad dienen voor wat het standpunt van de Commissie is ten aanzien van technische informatie waar het gaat om de toepassing van artikel 101 van het Verdrag. |
| --- | --- |

(66)

Technologische vooruitgang houdt in dat wat als „technische informatie” kan gelden, evolueert. Momenteel zijn specifieke voorbeelden van technische informatie onder meer software, foutcodes en andere parameters, samen met updates, die nodig zijn om aan Electronic Control Units te kunnen werken om door de leverancier aanbevolen settings in te geven of te herstellen, voertuigidentificatienummers of andere methoden voor voertuigidentificatie, onderdelencatalogi, herstellings- en onderhoudsprocedures, oplossingen waarvan uit de praktijk is gebleken dat zij werken en die verband houden met problemen die zich meestal voordoen bij een bepaald model of een bepaalde batch, en berichten over terugroepacties en andere berichten waarin herstellingen worden genoemd die kosteloos binnen het erkende herstellingsnetwerk kunnen worden uitgevoerd. Ook de onderdeelcode en alle andere informatie die nodig is voor de identificatie van het juiste, in een bepaald motorvoertuig te monteren reserveonderdeel met het merk van de motorvoertuigfabrikant (d.w.z. het onderdeel dat de motorvoertuigfabrikant in de regel aan de leden van zijn erkende herstellingsnetwerken zou leveren voor herstellingen aan het betrokken voertuigen) zijn technische informatie (34). De in artikel 6, lid 2, van Verordening (EG) nr. 715/2007 en Verordening (EG) nr. 595/2009 gegeven lijst met informatie kan ook als leidraad dienen voor wat het standpunt van de Commissie is ten aanzien van technische informatie waar het gaat om de toepassing van artikel 101 van het Verdrag.

| (67) | Hoe die technische informatie concreet wordt aangeleverd, is eveneens van belang bij de toetsing van overeenkomsten inzake erkende herstelling aan artikel 101 van het Verdrag. Deze toegang dient op verzoek en zonder onnodige vertraging te worden verleend, de informatie moet in een bruikbare vorm worden verschaft, en de prijs die daarvoor wordt berekend, mag een onafhankelijke marktdeelnemer er niet van weerhouden toegang te zoeken, doordat geen rekening wordt gehouden met de mate waarin hij van de informatie gebruikmaakt. Een leverancier van motorvoertuigen dient te worden verplicht onafhankelijke marktdeelnemers op hetzelfde tijdstip toegang te geven tot technische informatie over nieuwe motorvoertuigen als zijn erkende herstellers, en mag onafhankelijke marktdeelnemers in geen geval verplichten meer informatie af te nemen dan voor de uitvoering van de werkzaamheden in kwestie nodig is. Artikel 101 van het Verdrag houdt echter geen verplichting in voor een leverancier om technische informatie in een gestandaardiseerd formaat of via een bepaald technisch systeem aan te leveren, zoals de CEN/ISO-norm en het OASIS-formaat, zoals bepaald in Verordening (EG) nr. 715/2007 en Verordening (EG) nr. 295/2009 van de Commissie van 18 maart 2009 tot indeling van bepaalde goederen in de gecombineerde nomenclatuur (35). |
| --- | --- |

(67)

Hoe die technische informatie concreet wordt aangeleverd, is eveneens van belang bij de toetsing van overeenkomsten inzake erkende herstelling aan artikel 101 van het Verdrag. Deze toegang dient op verzoek en zonder onnodige vertraging te worden verleend, de informatie moet in een bruikbare vorm worden verschaft, en de prijs die daarvoor wordt berekend, mag een onafhankelijke marktdeelnemer er niet van weerhouden toegang te zoeken, doordat geen rekening wordt gehouden met de mate waarin hij van de informatie gebruikmaakt. Een leverancier van motorvoertuigen dient te worden verplicht onafhankelijke marktdeelnemers op hetzelfde tijdstip toegang te geven tot technische informatie over nieuwe motorvoertuigen als zijn erkende herstellers, en mag onafhankelijke marktdeelnemers in geen geval verplichten meer informatie af te nemen dan voor de uitvoering van de werkzaamheden in kwestie nodig is. Artikel 101 van het Verdrag houdt echter geen verplichting in voor een leverancier om technische informatie in een gestandaardiseerd formaat of via een bepaald technisch systeem aan te leveren, zoals de CEN/ISO-norm en het OASIS-formaat, zoals bepaald in Verordening (EG) nr. 715/2007 en Verordening (EG) nr. 295/2009 van de Commissie van 18 maart 2009 tot indeling van bepaalde goederen in de gecombineerde nomenclatuur (35).

| (68) | Deze overwegingen gelden ook ten aanzien van het beschikbaar zijn van gereedschap en opleidingen voor onafhankelijke marktdeelnemers. „Gereedschap” omvat in dit verband elektronische diagnose- en andere reparatieapparatuur en de daarmee verband houdende software, daaronder begrepen de periodieke updates ervan, en service na verkoop voor dit soort apparatuur. |
| --- | --- |

(68)

Deze overwegingen gelden ook ten aanzien van het beschikbaar zijn van gereedschap en opleidingen voor onafhankelijke marktdeelnemers. „Gereedschap” omvat in dit verband elektronische diagnose- en andere reparatieapparatuur en de daarmee verband houdende software, daaronder begrepen de periodieke updates ervan, en service na verkoop voor dit soort apparatuur.

Misbruik van garanties

| (69) | Kwalitatieve selectieve-distributieovereenkomsten kunnen ook onder artikel 101, lid 1, van het Verdrag vallen indien de leverancier en de leden van diens erkende netwerk reserveonderdelen voor bepaalde categorieën motorvoertuigen expliciet of impliciet voorbehouden aan de leden van het erkende netwerk. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren indien de wettelijke of uitgebreide garantie van de fabrikant jegens de koper afhankelijk wordt gesteld van de eis dat eindgebruikers herstellings- en onderhoudswerkzaamheden die niet onder de garantie vallen, uitsluitend binnen de erkende herstellingsnetwerken laten uitvoeren. Hetzelfde geldt voor garantievoorwaarden die voorschrijven dat reserveonderdelen van het merk van de fabrikant worden gebruikt bij vervangingen van onderdelen die niet onder de garantievoorwaarden vallen. Het lijkt ook twijfelachtig dat selectieve-distributieovereenkomsten die dergelijke praktijken bevatten, de consumenten voordelen kunnen opleveren zodat de desbetreffende overeenkomsten voor de uitzondering van artikel 101, lid 3, van het Verdrag in aanmerking komen. Indien een leverancier echter terecht weigert een garantieclaim te honoreren omdat er een oorzakelijk verband is tussen de situatie die tot de betrokken claim leidt en het feit dat een hersteller bepaalde herstellings- of onderhoudshandelingen niet correct heeft uitgevoerd of reserveonderdelen van lage kwaliteit heeft gebruikt, heeft die situatie geen invloed op de verenigbaarheid van de herstellingsovereenkomsten van de leverancier met de mededingingsregels. |
| --- | --- |

(69)

Kwalitatieve selectieve-distributieovereenkomsten kunnen ook onder artikel 101, lid 1, van het Verdrag vallen indien de leverancier en de leden van diens erkende netwerk reserveonderdelen voor bepaalde categorieën motorvoertuigen expliciet of impliciet voorbehouden aan de leden van het erkende netwerk. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren indien de wettelijke of uitgebreide garantie van de fabrikant jegens de koper afhankelijk wordt gesteld van de eis dat eindgebruikers herstellings- en onderhoudswerkzaamheden die niet onder de garantie vallen, uitsluitend binnen de erkende herstellingsnetwerken laten uitvoeren. Hetzelfde geldt voor garantievoorwaarden die voorschrijven dat reserveonderdelen van het merk van de fabrikant worden gebruikt bij vervangingen van onderdelen die niet onder de garantievoorwaarden vallen. Het lijkt ook twijfelachtig dat selectieve-distributieovereenkomsten die dergelijke praktijken bevatten, de consumenten voordelen kunnen opleveren zodat de desbetreffende overeenkomsten voor de uitzondering van artikel 101, lid 3, van het Verdrag in aanmerking komen. Indien een leverancier echter terecht weigert een garantieclaim te honoreren omdat er een oorzakelijk verband is tussen de situatie die tot de betrokken claim leidt en het feit dat een hersteller bepaalde herstellings- of onderhoudshandelingen niet correct heeft uitgevoerd of reserveonderdelen van lage kwaliteit heeft gebruikt, heeft die situatie geen invloed op de verenigbaarheid van de herstellingsovereenkomsten van de leverancier met de mededingingsregels.

Toegang tot erkende herstellingsnetwerken

| (70) | Concurrentie tussen erkende en onafhankelijke herstellers is niet de enige vorm van concurrentie waarmee rekening moet worden gehouden wanneer overeenkomsten betreffende erkende herstelling op hun verenigbaarheid met artikel 101 van het Verdrag worden getoetst. De partijen dienen ook na te gaan in hoeverre erkende herstellers binnen het betrokken netwerk onderling kunnen concurreren. Een van de belangrijkste factoren die deze concurrentie stimuleren, betreft de voorwaarden voor toegang tot het netwerk dat op grond van de standaardovereenkomsten voor erkende herstellers is opgezet. Gezien de doorgaans sterke marktpositie van netwerken van erkende herstellers, het bijzondere belang ervan voor eigenaren van nieuwere motorvoertuigen en het feit dat consumenten niet bereid zijn lange afstanden af te leggen om hun auto's te laten repareren, vindt de Commissie het ook belangrijk dat de toegang tot de erkende herstellingsnetwerken over het algemeen blijft openstaan voor alle ondernemingen die aan vastgestelde kwaliteitscriteria voldoen. Kandidaat-leden aan kwantitatieve selectie onderwerpen, zal er waarschijnlijk toe leiden dat de overeenkomst onder artikel 101, lid 1, van het Verdrag valt. |
| --- | --- |

(70)

Concurrentie tussen erkende en onafhankelijke herstellers is niet de enige vorm van concurrentie waarmee rekening moet worden gehouden wanneer overeenkomsten betreffende erkende herstelling op hun verenigbaarheid met artikel 101 van het Verdrag worden getoetst. De partijen dienen ook na te gaan in hoeverre erkende herstellers binnen het betrokken netwerk onderling kunnen concurreren. Een van de belangrijkste factoren die deze concurrentie stimuleren, betreft de voorwaarden voor toegang tot het netwerk dat op grond van de standaardovereenkomsten voor erkende herstellers is opgezet. Gezien de doorgaans sterke marktpositie van netwerken van erkende herstellers, het bijzondere belang ervan voor eigenaren van nieuwere motorvoertuigen en het feit dat consumenten niet bereid zijn lange afstanden af te leggen om hun auto's te laten repareren, vindt de Commissie het ook belangrijk dat de toegang tot de erkende herstellingsnetwerken over het algemeen blijft openstaan voor alle ondernemingen die aan vastgestelde kwaliteitscriteria voldoen. Kandidaat-leden aan kwantitatieve selectie onderwerpen, zal er waarschijnlijk toe leiden dat de overeenkomst onder artikel 101, lid 1, van het Verdrag valt.

| (71) | Een bijzonder geval doet zich voor wanneer overeenkomsten erkende herstellers verplichten ook nieuwe motorvoertuigen te verkopen. Dergelijke overeenkomsten zouden waarschijnlijk onder artikel 101, lid 1, van het Verdrag vallen, omdat de betrokken verplichting niet vereist is door de aard van de contractdiensten. Bovendien zouden bij een gevestigd merk overeenkomsten die een dergelijke verplichting bevatten, in de regel geen aanspraak kunnen maken op de uitzondering van artikel 101, lid 3, van het Verdrag omdat het gevolg daarvan zou zijn dat de toegang tot het erkende herstellingsnetwerk ernstig wordt beperkt, en aldus de mededinging wordt beperkt zonder dat zulks overeenkomstige voordelen aan de consumenten oplevert. Toch kan in bepaalde gevallen een leverancier die een merk op een bepaalde geografische markt wil lanceren, moeilijkheden ondervinden om distributeurs aan te trekken die bereid zijn de nodige investeringen te doen, tenzij dezen de zekerheid hebben dat zij geen concurrentie krijgen van „geïsoleerde” erkende herstellers die op deze aanloopinvesteringen proberen mee te liften. In die omstandigheden zou de contractuele koppeling van beide activiteiten voor een beperkte periode een concurrentiebevorderend effect kunnen hebben op de markt voor de afzet van motorvoertuigen, doordat een nieuw merk op de markt kan komen, en zouden er geen gevolgen zijn op de potentiële markt voor merkspecifieke herstellingen, die hoe dan ook niet zou bestaan indien de motorvoertuigen niet konden worden verkocht. Daardoor is het weinig waarschijnlijk dat de betrokken overeenkomsten onder artikel 101, lid 1, van het Verdrag zouden vallen. |
| --- | --- |

(71)

Een bijzonder geval doet zich voor wanneer overeenkomsten erkende herstellers verplichten ook nieuwe motorvoertuigen te verkopen. Dergelijke overeenkomsten zouden waarschijnlijk onder artikel 101, lid 1, van het Verdrag vallen, omdat de betrokken verplichting niet vereist is door de aard van de contractdiensten. Bovendien zouden bij een gevestigd merk overeenkomsten die een dergelijke verplichting bevatten, in de regel geen aanspraak kunnen maken op de uitzondering van artikel 101, lid 3, van het Verdrag omdat het gevolg daarvan zou zijn dat de toegang tot het erkende herstellingsnetwerk ernstig wordt beperkt, en aldus de mededinging wordt beperkt zonder dat zulks overeenkomstige voordelen aan de consumenten oplevert. Toch kan in bepaalde gevallen een leverancier die een merk op een bepaalde geografische markt wil lanceren, moeilijkheden ondervinden om distributeurs aan te trekken die bereid zijn de nodige investeringen te doen, tenzij dezen de zekerheid hebben dat zij geen concurrentie krijgen van „geïsoleerde” erkende herstellers die op deze aanloopinvesteringen proberen mee te liften. In die omstandigheden zou de contractuele koppeling van beide activiteiten voor een beperkte periode een concurrentiebevorderend effect kunnen hebben op de markt voor de afzet van motorvoertuigen, doordat een nieuw merk op de markt kan komen, en zouden er geen gevolgen zijn op de potentiële markt voor merkspecifieke herstellingen, die hoe dan ook niet zou bestaan indien de motorvoertuigen niet konden worden verkocht. Daardoor is het weinig waarschijnlijk dat de betrokken overeenkomsten onder artikel 101, lid 1, van het Verdrag zouden vallen.

---

(1)  De artikelen 81 en 82 van het EG-Verdrag zijn sinds 1 december 2009 de artikelen 101 en 102 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU). De respectieve bepalingen zijn in wezen identiek. Voor zover van toepassing, dienen in deze richtsnoeren de verwijzingen naar de artikelen 101 en 102 VWEU te worden gelezen als verwijzingen naar de artikelen 81 en 82 van het EG-Verdrag. Bij het VWEU zijn ook enkele wijzigingen in de terminologie aangebracht, zoals de vervanging van „Gemeenschap” door „Unie” en van „gemeenschappelijke markt” door „interne markt” In deze richtsnoeren wordt de terminologie van het VWEU gebezigd.

(2)  PB L 129 van 28.5.2010, blz. 52.

(3)  PB L 102 van 23.4.2010, blz. 1.

(4)  PB C 130 van 19.5.2010, blz. 1.

(5)  PB L 203 van 1.8.2002, blz. 30.

(6)  Distributeurs op detailhandelsniveau worden in de sector meestal „dealers” genoemd.

(7)  Sinds de modernisering van de mededingingsregels van de Unie ligt de verantwoordelijkheid voor een dergelijke beoordeling in de eerste plaats bij de partijen bij een overeenkomst. De Commissie kan echter, uit eigen beweging of na een klacht, overeenkomsten op hun verenigbaarheid met artikel 101 van het Verdrag onderzoeken.

(8)  Het feit dat Verordening (EG) nr. 1400/2002 verstrijkt en door een nieuw, in deze richtsnoeren toegelicht rechtskader wordt vervangen, behoeft op zich niet te betekenen dat bestaande contracten dienen te worden beëindigd. Zie bijvoorbeeld het arrest van het Hof van 7 september 2006, zaak C-125/05, Vulcan Silkeborg A/S/Skandinavisk Motor Co. A/S, Jurispr. blz. I-7637.

(9)  SEC(2008) 1946.

(10)  COM(2009) 388.

(11)  Overeenkomstig artikel 7 van de algemene verticale groepsvrijstellingsverordening vindt de berekening van deze marktaandeeldrempel in de regel plaats aan de hand van gegevens betreffende de waarde van de verkopen op de markt of, ingeval dergelijke gegevens niet beschikbaar zijn, aan de hand van andere betrouwbare marktinformatie, waaronder de omvang van de verkopen op de markt. In dat verband neemt de Commissie nota van het feit dat, wat de distributie van nieuwe motorvoertuigen betreft, in deze bedrijfstak marktaandelen thans worden berekend aan de hand van het aantal door de leverancier op de betrokken markt afgezette voertuigen, hetgeen ook alle motorvoertuigen omvat die, op grond van hun kenmerken, hun prijzen en het gebruik waartoe zij zijn bestemd, door de koper als onderling verwisselbaar of substitueerbaar worden beschouwd.

(12)  Verklarende brochure bij Verordening (EG) nr. 1400/2002 van de Commissie van 31 juli 2002 — Distributie en klantenservice van motorvoertuigen in de Europese Unie.

(13)  PB L 263 van 9.10.2007, blz. 1.

(14)  PB C 1 van 3.1.1979, blz. 2.

(15)  Wanneer een motorvoertuigfabrikant gereedschap, intellectuele-eigendomsrechten en/of knowhow aan de onderdelenleverancier verschaft, komt deze regeling niet in aanmerking voor toepassing van de toeleveringsbekendmaking indien de onderdelenleverancier al over dit gereedschap of deze intellectuele-eigendomsrechten of knowhow beschikt, of deze op redelijke voorwaarden kan verkrijgen, omdat onder die omstandigheden de bijdrage niet noodzakelijk zou zijn.

(16)  Bekendmaking van de Commissie inzake overeenkomsten van geringe betekenis die de mededinging niet merkbaar beperken in de zin van artikel 81, lid 1, van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap (de minimis), PB C 368 van 22.12.2001, blz. 13.

(17)  Zie, voor de relevante factoren die in aanmerking moeten worden genomen bij de toetsing van niet-concurrentiebedingen aan artikel 101, lid 1, van het Verdrag, het betrokken deel van de algemene verticale richtsnoeren, en met name de punten 129 tot 150.

(18)  Zie de zaak-BMW, IP/06/302 van 13.3.2006 en de zaak-Opel 2006, IP/06/303 van 13.3.2006.

(19)  Zie punt 141 van de algemene verticale richtsnoeren.

(20)  PB L 1 van 4.1.2003, blz. 1.

(21)  Wanneer een dealer in een bepaald jaar bijvoorbeeld 100 auto's van merk A afneemt om te voldoen aan de vraag, en 100 auto's van merk B wil kopen, zou een minimumafnameverplichting van 80 % voor merk A betekenen dat de dealer het jaar nadien 160 auto's van merk A moet afnemen. Aangezien de penetratiegraad waarschijnlijk betrekkelijk stabiel is, valt daardoor te verwachten dat de dealer met een grote, onverkochte voorraad van merk A blijft zitten. Daardoor zou hij, wil hij een dergelijke situatie voorkomen, worden verplicht om zijn verkopen van merk B drastisch in te krimpen. Afhankelijk van de specifieke omstandigheden van het geval, kan een dergelijke praktijk als een merkexclusiviteitsbeding worden beschouwd.

(22)  Niettemin dient eraan te worden herinnerd dat, volgens vaste rechtspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie, zuiver kwalitatieve selectieve-distributiestelsels de mededinging toch kunnen beperken wanneer er zoveel systemen van dat type bestaan dat er geen ruimte overblijft voor andere, op een ander mededingingsbeleid gebaseerde distributievormen. Deze situatie zal zich meestal niet voordoen op de markten voor de afzet van nieuwe motorvoertuigen, waar leasing en andere gelijksoortige regelingen een valabel alternatief zijn voor de gewone aanschaf van een motorvoertuig, noch op de markt voor herstelling en onderhoud zolang onafhankelijke herstellers de consumenten een alternatief kanaal bieden voor het onderhoud van hun voertuigen. Zie bijv. het arrest van het Gerecht van 12 december 1996, zaak T-88/92, Groupement d'achat Édouard Leclerc /Commissie, Jurispr. blz. II-1961.

(23)  De opvatting dat beperkingen op het grensoverschrijdende handelsverkeer consumenten schade kunnen berokkenen, is bevestigd door het Hof van Justitie in het arrest van 6 april 2006 in zaak C-551/03 P, General Motors BV/Commissie, Jurispr. 2006, blz. I-3173, punten 67 en 68; en het arrest van 18 september 2003 in zaak C-338/00 P, Volkswagen AG/Commissie, Jurispr. blz. I-9189, punten 44 en 49, en door het Gerecht in het arrest van 9 juli 2009 in zaak T-450/05, Automobiles Peugeot SA en Peugeot Nederland NV/Commissie, (nog niet gepubliceerd in de Jurispr.), punten 46-49.

(24)  Beschikking 98/273/EG van de Commissie van 28 januari 1998 in zaak IV/35.733 — VW, PB L 124 van 25.4.1998, blz. 60; Beschikking 2001/146/EG van de Commissie van 20 september 2000 in zaak COMP/36.653 — Opel, PB L 59 van 28.2.2001, blz. 1; Beschikking 2002/758/EG van de Commissie van 10 oktober 2001 in zaak COMP/36.264 — Mercedes-Benz, PB L 257 van 25.9.2002, blz. 1, en Beschikking 2006/431/EG van de Commissie van 5 oktober 2005 in zaken COMP/F-2/36.623/36.820/37.275 — SEP e.a./Automobiles Peugeot SA.

(25)  Arrest van het Hof van 17 september 1985 in de gevoegde zaken 25 en 26/84, Ford-Werke AG en Ford of Europe Inc./Commissie, Jurispr. blz. 2725.

(26)  Onder sommige omstandigheden kan een systeemmarkt worden afgebakend, die motorvoertuigen en reserveonderdelen samen omvat, op basis van onder meer de levensduur van het motorvoertuig en de voorkeuren en het aankoopgedrag van de gebruikers. Zie punt 56 van de bekendmaking van de Commissie inzake de bepaling van de relevante markt voor het gemeenschappelijke mededingingsrecht, PB C 372 van 9.12.1997, blz. 5. Een belangrijke factor daarbij is de vraag of een aanzienlijk deel van de kopers hun keuze maken op basis van de kosten van het motorvoertuig gedurende zijn hele levensduur. Het koopgedrag kan bijvoorbeeld sterk verschillen naargelang het gaat om kopers van vrachtwagens, die een vloot vrachtwagens aanschaffen en exploiteren en die de onderhoudskosten in aanmerking nemen op het tijdstip dat zij het voertuig kopen, en kopers van personenauto’s. Een andere relevante factor is het bestaan en de relatieve positie van leveranciers van reserveonderdelen, herstellers en/of distributeurs van reserveonderdelen die, onafhankelijk van voertuigenfabrikanten, op de vervolgmarkt actief zijn. In de meeste gevallen zal er waarschijnlijk een merkspecifieke vervolgmarkt zijn, met name omdat de meerderheid van de kopers particulieren zijn of kleine en middelgrote ondernemingen die motorvoertuigen en vervolgmarktdiensten afzonderlijk aankopen en geen systematische toegang hebben tot gegevens aan de hand waarvan zij de totale kosten van het bezit van een motorvoertuig vooraf kunnen inschatten.

(27)  Zoals in punt 54 is gesteld, is dit gewoonlijk niet het geval op de markt voor herstelling en onderhoud zolang onafhankelijke herstellers de consumenten een alternatief kanaal bieden voor het onderhoud van hun motorvoertuigen.

(28)  PB L 171 van 29.6.2007, blz. 1.

(29)  PB L 199 van 28.7.2008, blz. 1.

(30)  PB L 188 van 18.7.2009, blz. 1.

(31)  Als commerciële informatie kan worden beschouwd, informatie die wordt gebruikt om een herstellings- en onderhoudsbedrijf te exploiteren, maar die niet vereist is om motorvoertuigen te herstellen of te onderhouden. Voorbeelden daarvan zijn onder meer facturatiesoftware of informatie over de uurtarieven die binnen het erkende netwerk worden berekend.

(32)  Zoals informatie die uitgevers aangeleverd krijgen en weer doorleveren aan herstellers van motorvoertuigen.

(33)  Informatie gebruikt om een reserveonderdeel in een motorvoertuig aan te brengen of om gereedschap voor een voertuig te gebruiken, moet worden beschouwd als te worden gebruikt voor herstelling en onderhoud, terwijl informatie over het ontwerp, het productieproces of de voor de fabricage van de reserveonderdelen gebruikte materialen niet moet worden beschouwd in deze groep te vallen en daarom mag worden onthouden.

(34)  De onafhankelijke marktdeelnemer behoeft het betrokken reserveonderdeel niet te kopen, om dit soort informatie te kunnen krijgen.

(35)  PB L 95 van 9.4.2009, blz. 7.

---

INFORMATIE AFKOMSTIG VAN DE LIDSTATEN

| 28.5.2010 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 138/28 |
| --- | --- | --- | --- |

28.5.2010

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 138/28

---

Door de lidstaten verstrekte beknopte informatie inzake staatssteun die wordt toegekend overeenkomstig Verordening (EG) nr. 736/2008 van de Commissie betreffende de toepassing van de artikelen 87 en 88 van het Verdrag op staatssteun voor kleine en middelgrote ondernemingen die visserijproducten produceren, verwerken en afzetten

(Voor de EER relevante tekst)

2010/C 138/06

Steun nr.: XF 14/09

Lidstaat: Frankrijk

Regio/Autoriteit die de steun verleent: De Franse staat, vertegenwoordigd door de minister van Landbouw en visserij

Benaming van de steunregeling/naam van de onderneming die ad-hocsteun ontvangt: Steun die door de groupement de défense sanitaire aquacole d'Aquitaine wordt toegekend op grond van Verordening (EG) nr. 736/2008 van de Commissie betreffende de toepassing van de artikelen 87 en 88 van het Verdrag op staatssteun voor kleine en middelgrote ondernemingen die visserijproducten produceren, verwerken en afzetten

Rechtsgrondslag: contrat de projet État-Région (CPER) Aquitaine 2007-2013

Voorziene jaarlijkse uitgaven krachtens de regeling of bedrag van de verleende ad-hocsteun: 147 900 EUR

Maximale steunintensiteit: 60 %

Datum van inwerkingtreding:

Duur van de regeling of van de individuele steunverlening (niet langer dan 30 juni 2014): De aanvraag tot betaling van het saldo van de steun moet uiterlijk op 30 juni 2012 worden ingediend.

Doelstelling van de steun: De status van de aquacultuur in Aquitaine op het gebied van gezondheid en milieu op een hoog peil handhaven. De door de GDSAA gevoerde collectieve acties komen ten goede aan de hele aquacultuursector van de regio.

Vermeld welk(e) artikel(en) van de artikelen 8 tot en met 24 wordt/worden gebruikt: Artikel 17 — Steun voor collectieve acties

Betrokken activiteit: Aquacultuur, piscicultuur

Naam en adres van de steunverlenende autoriteit:

| Ministère de l'agriculture et de la pêche |
| --- |
| Direction des pêches maritimes et de ľaquaculture |
| Bureau de la pisciculture et de la pêche continentale |
| 3 place de Fontenoy |
| 75007 Paris |
| FRANCE |

Ministère de l'agriculture et de la pêche

Direction des pêches maritimes et de ľaquaculture

Bureau de la pisciculture et de la pêche continentale

3 place de Fontenoy

75007 Paris

FRANCE

Website waar de volledige tekst van de regeling of de criteria en voorwaarden voor de toekenning van ad-hocsteun zonder toepassing van een steunregeling zijn te vinden: http://www.aquitaine.pref.gouv.fr

of

http://www.aquitaine.fr

Motivering: Met de in het kader van het „contrat de projets État-Région (CPER)” vastgestelde steun kan de voorgenomen actie worden gefinancierd, zonder dat een beroep moet worden gedaan op het EVF.

---

| 28.5.2010 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 138/29 |
| --- | --- | --- | --- |

28.5.2010

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 138/29

---

Uittreksel uit het besluit tot opening van de liquidatiemaatregel waartoe ten aanzien van de Banco Privado Português, SA, is besloten overeenkomstig artikel 9 van Richtlijn 2001/24/EG van het Europees Parlement en de Raad betreffende de sanering en de liquidatie van kredietinstellingen

(Bekendmaking op grond van artikel 13 van voornoemde richtlijn en artikel 21 van Wetsbesluit (Decreto-Lei) nr. 199/2006 van 25 oktober 2006)

2010/C 138/07

Op 15 april 2010 heeft de Banco de Portugal, de administratieve instantie die bevoegd is ter zake van de liquidatie van kredietinstellingen, als bedoeld in artikel 2, zesde streepje, van Richtlijn 2001/24/EG, overeenkomstig artikel 23 van de Algemene Regeling inzake kredietinstellingen en financieringsmaatschappijen (Regime Geral das Instituições de Crédito e Sociedades Financeiras) die is goedgekeurd bij Wetsbesluit nr. 298/92 van 31 december 1992, en met inachtneming van artikel 152 en artikel 22, lid 1, onder f), van dat wetsbesluit, besloten de aan de Banco Privado Português, SA, toegekende vergunning tot voortzetting van de activiteiten in te trekken, na te hebben geconstateerd dat de pogingen tot herkapitalisering en herstel van deze instelling aan de hand van buitengewone door de Banco de Portugal vastgestelde saneringsmaatregelen, niet uitvoerbaar zijn. Rechtens houdt dit besluit de ontbinding en liquidatie in van de Banco Privado Português SA.

Voorts is besloten dat de intrekking van de vergunning van de Banco Privado Português, SA, in werking treedt op 16 april 2010 om 12.00 uur, overeenkomstig artikel 5, lid 3, van Wetsbesluit nr. 199/2006 van 25 oktober 2006.

Tegen bovengenoemd besluit kan beroep worden aangetekend bij het Tribunal Administrativo de Círculo de Lisboa (Rua Filipe Folque, n.o 12-A, 1.o, Lissabon, PORTUGAL) binnen 90 dagen na de kennisgeving of de bekendmaking van het besluit.

O Secretário dos Conselhos

Paulo Ernesto CARVALHO AMORIM

---

V Adviezen

BESTUURLIJKE PROCEDURES

Europese Commissie

| 28.5.2010 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 138/30 |
| --- | --- | --- | --- |

28.5.2010

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 138/30

---

OPROEP TOT HET INDIENEN VAN VOORSTELLEN — EACEA/14/10

ICI-Samenwerkingsprogramma op het gebied van onderwijs

Samenwerking op het gebied van hoger onderwijs en opleiding tussen de Europese Unie en Australië en de Europese Unie en de Republiek Korea

Oproep tot het indienen van voorstellen 2010 voor gezamenlijke mobiliteitsprojecten en projecten voor gezamenlijke graden

2010/C 138/08

1.   Doelstellingen en beschrijving

De algemene doelstelling is het begrip en de onderlinge verstandhouding tussen de volkeren van de EU en de partnerlanden te verbeteren, kennis van elkaars talen, culturen en instellingen te verspreiden en de kwaliteit van het hoger onderwijs en beroepsopleiding te stimuleren door middel van evenwichtige partnerschappen tussen instellingen voor hoger onderwijs en beroepsopleiding in Europa en de partnerlanden.

2.   Subsidiabele aanvragen

In het kader van deze oproep kunnen subsidieaanvragen worden ingediend door instellingen voor hoger onderwijs en beroepsopleiding alsmede consortia van deze instellingen.

Voor subsidie komen alleen aanvragers in aanmerking die gevestigd zijn in een van de partnerlanden en in een van de 27 lidstaten van de Europese Unie. Dit jaar richt het programma zich op samenwerking met Australië en de Republiek Korea.

3.   Subsidiabele acties

Er zijn twee typen acties die in het kader van deze oproep voor subsidiëring in aanmerking komen, te weten gezamenlijke mobiliteitsprojecten en projecten voor gezamenlijke graden.

Gezamenlijke mobiliteitsprojecten worden gesteund om consortia van instellingen voor hoger onderwijs en beroepsopleiding in EU-partnerlanden in staat te stellen gezamenlijke studie- en opleidingsprogramma’s uit te voeren en de uitwisseling van studenten en universitair docenten te bevorderen. De steun omvat een eenmalige beheersubsidie alsook beurzen voor studenten en leden van het wetenschappelijk en administratief personeel. Een consortium dat een aanvraag indient voor een ICI-ECP gezamenlijk mobiliteitsproject, moet ten minste bestaan uit 3 instellingen voor hoger onderwijs en/of instellingen voor beroepsopleiding uit 3 verschillende EU-lidstaten en ten minste 2 dergelijke instellingen uit het partnerland. De duur van gezamenlijke mobiliteitsprojecten bedraagt ten hoogste 36 maanden.

Projecten voor gezamenlijke graden worden gesteund om programma’s voor het behalen van tweeledige/dubbele of gezamenlijke graden op te zetten en uit te voeren. De steun omvat een eenmalige subsidie voor ontwikkeling en beheer alsook beurzen voor studenten en leden van het wetenschappelijk en administratief personeel. Een consortium dat een aanvraag indient voor een ICI-ECP-project voor gezamenlijke graden, moet ten minste bestaan uit 2 instellingen voor hoger onderwijs en/of instellingen voor beroepsopleiding uit 2 verschillende EU-lidstaten en ten minste 2 dergelijke instellingen uit het partnerland. De duur van projecten voor gezamenlijke graden bedraagt ten hoogste 48 maanden.

De activiteiten moeten in november 2010 van start gaan.

4.   Gunningscriteria

De volgende kwaliteitscriteria worden gehanteerd om de totale kwaliteitsscore van elk in aanmerking komend voorstel te bepalen:

Het belang van het project voor de betrekkingen van de EU met de partnerlanden (25 % van het totale aantal te behalen punten) wordt bepaald door:

| a) | de relevantie van het voorstel in het licht van de doelstellingen van de oproep; |
| --- | --- |

a)

de relevantie van het voorstel in het licht van de doelstellingen van de oproep;

| b) | de toegevoegde waarde van het studieprogramma in de discipline en het beroep van het voorstel, vanuit het perspectief van de betrekkingen van de EU met een partnerland. |
| --- | --- |

b)

de toegevoegde waarde van het studieprogramma in de discipline en het beroep van het voorstel, vanuit het perspectief van de betrekkingen van de EU met een partnerland.

De bijdrage aan kwaliteit en uitmuntendheid (25 % van het totale aantal te behalen punten) wordt bepaald door:

| a) | de verwachte bijdrage van het project aan kwaliteit, uitmuntendheid en vernieuwing van onderwijs; |
| --- | --- |

a)

de verwachte bijdrage van het project aan kwaliteit, uitmuntendheid en vernieuwing van onderwijs;

| b) | het belang van het project voor verbetering van onderwijsmethoden en de verdere studie- en beroepsmogelijkheden van de studenten; |
| --- | --- |

b)

het belang van het project voor verbetering van onderwijsmethoden en de verdere studie- en beroepsmogelijkheden van de studenten;

| c) | de duidelijkheid van de omschrijving van een controlesysteem voor academische kwaliteit en de efficiëntie van een dergelijk systeem, dit alles om er uiteindelijk voor te zorgen dat een bijdrage wordt geleverd aan academische topkwaliteit. |
| --- | --- |

c)

de duidelijkheid van de omschrijving van een controlesysteem voor academische kwaliteit en de efficiëntie van een dergelijk systeem, dit alles om er uiteindelijk voor te zorgen dat een bijdrage wordt geleverd aan academische topkwaliteit.

De kwaliteit van de opzet van het project (50 % van het totale aantal te behalen punten) wordt bepaald door:

| a) | goed omschreven samenwerkingsmechanismen en een duidelijk gedefinieerde bestuurlijke structuur van een functionerend partnerschap; |
| --- | --- |

a)

goed omschreven samenwerkingsmechanismen en een duidelijk gedefinieerde bestuurlijke structuur van een functionerend partnerschap;

| b) | de evenwichtige spreiding van de integratie in de mobiliteitsprogramma’s en/of programma’s voor gezamenlijke graden over de verschillende partnerinstellingen en de evenwichtige verhouding tussen de voorgestelde mobiliteitsstromen; |
| --- | --- |

b)

de evenwichtige spreiding van de integratie in de mobiliteitsprogramma’s en/of programma’s voor gezamenlijke graden over de verschillende partnerinstellingen en de evenwichtige verhouding tussen de voorgestelde mobiliteitsstromen;

| c) | de betrouwbaarheid van de toe te passen mechanismen voor studentenselectie, gebaseerd op transparantie, op het beginsel van gelijkheid en verdienste, en op door het partnerschap vastgestelde gezamenlijke criteria voor de gemeenschappelijke aanvraag, toelating, selectie en examenprocedure; |
| --- | --- |

c)

de betrouwbaarheid van de toe te passen mechanismen voor studentenselectie, gebaseerd op transparantie, op het beginsel van gelijkheid en verdienste, en op door het partnerschap vastgestelde gezamenlijke criteria voor de gemeenschappelijke aanvraag, toelating, selectie en examenprocedure;

| d) | de degelijkheid en duidelijkheid van de regelingen voor studiepunten en de overdracht hiervan alsook de mate waarin deze stroken met het ECTS; |
| --- | --- |

d)

de degelijkheid en duidelijkheid van de regelingen voor studiepunten en de overdracht hiervan alsook de mate waarin deze stroken met het ECTS;

| e) | de kwaliteit van de aanwezige middelen voor opvang van buitenlandse studenten en docenten; |
| --- | --- |

e)

de kwaliteit van de aanwezige middelen voor opvang van buitenlandse studenten en docenten;

| f) | de kwaliteit van een programma om de nieuwe taal te leren; |
| --- | --- |

f)

de kwaliteit van een programma om de nieuwe taal te leren;

| g) | de kwaliteit van een systeem voor controle en beoordeling; |
| --- | --- |

g)

de kwaliteit van een systeem voor controle en beoordeling;

| h) | de kwaliteit van verspreidingsactiviteiten en |
| --- | --- |

h)

de kwaliteit van verspreidingsactiviteiten en

| i) | de kwaliteit en verdere uitbouw van een programma voor duurzaamheid. |
| --- | --- |

i)

de kwaliteit en verdere uitbouw van een programma voor duurzaamheid.

5.   Begroting

Het beschikbare budget bedraagt ongeveer 2,45 miljoen EUR. De partnerlanden zullen vergelijkbare subsidies verstrekken overeenkomstig de regels die voor elk afzonderlijk land gelden. Er wordt rekening mee gehouden dat in 2010 3 à 4 „EU-Australië” — projecten en 3 à 4 „EU-Korea” — projecten worden gefinancierd, waarvan ten minste 2 programma’s voor gezamenlijke graden zullen zijn.

De maximale subsidie van de EU zal 465 000 EUR bedragen over vier jaar voor een programma voor gezamenlijke graden, 232 500 EUR voor een driejarig gezamenlijk mobiliteitsproject met drie instellingen uit de EU, en 310 000 EUR voor een driejarig gezamenlijk mobiliteitsproject met vier of meer instellingen uit de EU.

6.   Uiterste datum van indiening

De aanvragen moeten worden ingediend bij zowel de EU als de uitvoerende instellingen in Australië (Australian Department of Education — DEEWR) en de Republiek Korea (Ministry of Education, Science and Technology — MEST).

De aanvragen namens de projectleider in de EU moeten uiterlijk op 6 september 2010 worden gezonden naar het Uitvoerend Agentschap onderwijs, audiovisuele media en cultuur. Aanvragen waarvan de poststempel na deze datum valt, zullen niet in behandeling worden genomen. Aanvragen moeten naar het volgende adres worden gezonden:

| Uitvoerend Agentschap onderwijs, audiovisuele media en cultuur |
| --- |
| EU-ICI Call for Proposals 2010 |
| Bourgetlaan 1 |
| BOUR 02/17 |
| 1140 Brussel |
| BELGIË |

Uitvoerend Agentschap onderwijs, audiovisuele media en cultuur

EU-ICI Call for Proposals 2010

Bourgetlaan 1

BOUR 02/17

1140 Brussel

BELGIË

Aanvragen namens de projectleider in de EU moeten worden ingediend met behulp van het daartoe bestemde formulier, volledig ingevuld en gedateerd, en ondertekend door de door de aanvragende organisatie gemachtigde persoon.

Australische aanvragen en bewijsstukken moeten aangetekend worden gezonden naar:

| Mr Steve Nerlich |
| --- |
| Director |
| Research, Analysis and Europe Section (C72NB3) |
| Department of Education, Employment and Workplace Relations |
| GPO Box 9880 |
| Canberra ACT 2601 |
| AUSTRALIA |

Mr Steve Nerlich

Director

Research, Analysis and Europe Section (C72NB3)

Department of Education, Employment and Workplace Relations

GPO Box 9880

Canberra ACT 2601

AUSTRALIA

Koreaanse aanvragen en bewijsstukken moeten aangetekend worden gezonden naar:

| ICI Education Co-operation Programme |
| --- |
| Youngki YOON, Deputy Director |
| Global Human Resource Division |
| Ministry of Education, Science and Technology |
| 55, Sejong-no, Jongno-gu, Seoul |
| REPUBLIC OF KOREA 110-760 |

ICI Education Co-operation Programme

Youngki YOON, Deputy Director

Global Human Resource Division

Ministry of Education, Science and Technology

55, Sejong-no, Jongno-gu, Seoul

REPUBLIC OF KOREA 110-760

7.   Meer informatie

De desbetreffende richtsnoeren en aanvraagformulieren zijn beschikbaar op de volgende website:

http://eacea.ec.europa.eu/extcoop/ici-ecp/index_en.htm

De aanvragen moeten met behulp van het verstrekte formulier worden ingediend en moeten vergezeld gaan van alle vereiste bijlagen en informatie.

---

PROCEDURES IN VERBAND MET DE UITVOERING VAN HET GEMEENSCHAPPELIJK MEDEDINGINGSBELEID

Europese Commissie

| 28.5.2010 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 138/33 |
| --- | --- | --- | --- |

28.5.2010

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 138/33

---

Voorafgaande aanmelding van een concentratie

(Zaak COMP/M.5885 — Altarea/Predica/ABP/Aldeta)

Voor een vereenvoudigde procedure in aanmerking komende zaak

(Voor de EER relevante tekst)

2010/C 138/09

| 1. | Op 20 mei 2010 heeft de Commissie een aanmelding van een voorgenomen concentratie in de zin van artikel 4 van Verordening (EG) nr. 139/2004 van de Raad (1) ontvangen. Hierin is meegedeeld dat Altarea („Altarea”, Frankrijk), Predica („Predica”, Frankrijk), die deel uitmaken van het concern Crédit Agricole SA („GCA”), en Stichting Pensioenfonds ABP („ABP”, Nederland) in de zin van artikel 3, lid 1, onder b), van de concentratieverordening de gezamenlijke zeggenschap verkrijgen over Aldeta („Aldeta”, Frankrijk) door de verwerving van aandelen. |
| --- | --- |

1.

Op 20 mei 2010 heeft de Commissie een aanmelding van een voorgenomen concentratie in de zin van artikel 4 van Verordening (EG) nr. 139/2004 van de Raad (1) ontvangen. Hierin is meegedeeld dat Altarea („Altarea”, Frankrijk), Predica („Predica”, Frankrijk), die deel uitmaken van het concern Crédit Agricole SA („GCA”), en Stichting Pensioenfonds ABP („ABP”, Nederland) in de zin van artikel 3, lid 1, onder b), van de concentratieverordening de gezamenlijke zeggenschap verkrijgen over Aldeta („Aldeta”, Frankrijk) door de verwerving van aandelen.

| 2. | De bedrijfswerkzaamheden van de betrokken ondernemingen zijn:






  — | Altarea: moedermaatschappij van de groep Altarea Cogedim die hoofdzakelijk actief is in de vastgoedsector in Frankrijk. Haar voornaamste activiteit is het in bezit houden en beheren voor eigen rekening van winkelcentra, |
| --- | --- | --- |

2.

De bedrijfswerkzaamheden van de betrokken ondernemingen zijn:

—

Altarea: moedermaatschappij van de groep Altarea Cogedim die hoofdzakelijk actief is in de vastgoedsector in Frankrijk. Haar voornaamste activiteit is het in bezit houden en beheren voor eigen rekening van winkelcentra,

| — | Predica: dochteronderneming van GCA, een groep die actief is in de bank- en verzekeringssector. Predica bezit vastgoed en beheert het voor eigen rekening, |
| --- | --- |

—

Predica: dochteronderneming van GCA, een groep die actief is in de bank- en verzekeringssector. Predica bezit vastgoed en beheert het voor eigen rekening,

| — | ABP: pensioenfonds voor werkgevers en werknemers van de Nederlandse overheid en onderwijssector. ABP heeft onder andere belangen in de vastgoedsector in Frankrijk, |
| --- | --- |

—

ABP: pensioenfonds voor werkgevers en werknemers van de Nederlandse overheid en onderwijssector. ABP heeft onder andere belangen in de vastgoedsector in Frankrijk,

| — | Aldeta: bezit en exploiteert een winkelcentrum „Cap 3000” te Saint-Laurent du Var (Maritieme Alpen, Frankrijk). |
| --- | --- |

—

Aldeta: bezit en exploiteert een winkelcentrum „Cap 3000” te Saint-Laurent du Var (Maritieme Alpen, Frankrijk).

| 3. | Op grond van een voorlopig onderzoek is de Commissie van oordeel dat de aangemelde concentratie binnen het toepassingsgebied van de EG-concentratieverordening kan vallen. Ten aanzien van dit punt wordt de definitieve beslissing echter aangehouden. Er zij op gewezen dat deze zaak in aanmerking kan komen voor de vereenvoudigde procedure zoals uiteengezet in de mededeling van de Commissie betreffende een vereenvoudigde procedure voor de behandeling van bepaalde concentraties krachtens de EG-concentratieverordening (2). |
| --- | --- |

3.

Op grond van een voorlopig onderzoek is de Commissie van oordeel dat de aangemelde concentratie binnen het toepassingsgebied van de EG-concentratieverordening kan vallen. Ten aanzien van dit punt wordt de definitieve beslissing echter aangehouden. Er zij op gewezen dat deze zaak in aanmerking kan komen voor de vereenvoudigde procedure zoals uiteengezet in de mededeling van de Commissie betreffende een vereenvoudigde procedure voor de behandeling van bepaalde concentraties krachtens de EG-concentratieverordening (2).

| 4. | De Commissie verzoekt belanghebbenden haar hun eventuele opmerkingen over de voorgenomen concentratie kenbaar te maken.
  Deze opmerkingen moeten de Commissie uiterlijk tien dagen na dagtekening van deze bekendmaking hebben bereikt. Zij kunnen per faxbericht (+32 22964301), per e-mail naar COMP-MERGER-REGISTRY@ec.europa.eu of per post, onder vermelding van zaaknummer COMP/M.5885 — Altarea/Predica/ABP/Aldeta, aan onderstaand adres worden toegezonden:





  Europese Commissie |
| --- | --- |
| Directoraat-generaal Concurrentie |
| Griffie voor concentraties |
| J-70 |
| 1049 Brussel |
| BELGIË |

4.

De Commissie verzoekt belanghebbenden haar hun eventuele opmerkingen over de voorgenomen concentratie kenbaar te maken.

Deze opmerkingen moeten de Commissie uiterlijk tien dagen na dagtekening van deze bekendmaking hebben bereikt. Zij kunnen per faxbericht (+32 22964301), per e-mail naar COMP-MERGER-REGISTRY@ec.europa.eu of per post, onder vermelding van zaaknummer COMP/M.5885 — Altarea/Predica/ABP/Aldeta, aan onderstaand adres worden toegezonden:

Europese Commissie

Directoraat-generaal Concurrentie

Griffie voor concentraties

J-70

1049 Brussel

BELGIË

---

(1)  PB L 24 van 29.1.2004, blz. 1 (de „EG-concentratieverordening”).

(2)  PB C 56 van 5.3.2005, blz. 32 („mededeling betreffende een vereenvoudigde procedure”).

---

| 28.5.2010 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 138/34 |
| --- | --- | --- | --- |

28.5.2010

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 138/34

---

Bekendmaking overeenkomstig artikel 27, lid 4, van Verordening (EG) nr. 1/2003 van de Raad in zaak COMP/39.398 — Visa MIF

(Voor de EER relevante tekst)

2010/C 138/10

1.   INLEIDING

| (1) | Overeenkomstig artikel 9 van Verordening (EG) nr. 1/2003 van de Raad van 16 december 2002 betreffende de uitvoering van de mededingingsregels van de artikelen 81 en 82 van het Verdrag (1) kan de Commissie in gevallen waarin zij voornemens is een besluit tot beëindiging van een inbreuk vast te stellen en de betrokken ondernemingen toezeggingen doen om aan de bezwaren tegemoet te komen die de Commissie hun in haar voorlopige beoordeling te kennen heeft gegeven, die toezeggingen bij besluit een verbindend karakter verlenen. Het besluit kan voor een bepaalde periode worden vastgesteld en bevat de conclusie dat er niet langer gronden voor een optreden van de Commissie bestaan. Volgens artikel 27, lid 4, van dezelfde verordening maakt de Commissie een beknopte samenvatting van de zaak en de hoofdlijnen van de toezeggingen bekend. Belanghebbende derden kunnen hun opmerkingen meedelen binnen de door de Commissie vastgestelde termijn. |
| --- | --- |

(1)

Overeenkomstig artikel 9 van Verordening (EG) nr. 1/2003 van de Raad van 16 december 2002 betreffende de uitvoering van de mededingingsregels van de artikelen 81 en 82 van het Verdrag (1) kan de Commissie in gevallen waarin zij voornemens is een besluit tot beëindiging van een inbreuk vast te stellen en de betrokken ondernemingen toezeggingen doen om aan de bezwaren tegemoet te komen die de Commissie hun in haar voorlopige beoordeling te kennen heeft gegeven, die toezeggingen bij besluit een verbindend karakter verlenen. Het besluit kan voor een bepaalde periode worden vastgesteld en bevat de conclusie dat er niet langer gronden voor een optreden van de Commissie bestaan. Volgens artikel 27, lid 4, van dezelfde verordening maakt de Commissie een beknopte samenvatting van de zaak en de hoofdlijnen van de toezeggingen bekend. Belanghebbende derden kunnen hun opmerkingen meedelen binnen de door de Commissie vastgestelde termijn.

2.   SAMENVATTING VAN DE ZAAK

| (2) | Op 3 april 2009 nam de Commissie een mededeling van punten van bezwaar aan tegen Visa Europe Limited („Visa Europe”), Visa Inc. en Visa International Services Association. |
| --- | --- |

(2)

Op 3 april 2009 nam de Commissie een mededeling van punten van bezwaar aan tegen Visa Europe Limited („Visa Europe”), Visa Inc. en Visa International Services Association.

| (3) | De mededeling van punten van bezwaar, die een voorlopige beoordeling vormt in de zin van artikel 9, lid 1, van Verordening (EG) nr. 1/2003, behelst het voorlopige standpunt van de Commissie dat Visa Europe, een vereniging van Europese banken, inbreuk heeft gemaakt op artikel 101 van het VWEU en artikel 53 van de EER-Overeenkomst door multilaterale afwikkelingsvergoedingen (MIF’s) vast te stellen die van toepassing zijn op grensoverschrijdende en bepaalde binnenlandse (2) transacties met VISA-, VISA Electron- en V PAY-consumentenkaarten in verkooppunten binnen de EER. |
| --- | --- |

(3)

De mededeling van punten van bezwaar, die een voorlopige beoordeling vormt in de zin van artikel 9, lid 1, van Verordening (EG) nr. 1/2003, behelst het voorlopige standpunt van de Commissie dat Visa Europe, een vereniging van Europese banken, inbreuk heeft gemaakt op artikel 101 van het VWEU en artikel 53 van de EER-Overeenkomst door multilaterale afwikkelingsvergoedingen (MIF’s) vast te stellen die van toepassing zijn op grensoverschrijdende en bepaalde binnenlandse (2) transacties met VISA-, VISA Electron- en V PAY-consumentenkaarten in verkooppunten binnen de EER.

| (4) | Afwikkelingsvergoedingen worden door de bank van de handelaar („wervende bank”) betaald aan de bank van de kaarthouder („emitterende bank”) voor elke transactie die in het verkooppunt met een betaalkaart wordt verricht. Wanneer een kaarthouder een betaalkaart gebruikt om goederen of diensten van een handelaar te kopen, betaalt de handelaar in feite een handelarenvergoeding aan zijn wervende bank. De wervende bank behoudt een deel van deze vergoeding (de marge van de wervende bank), een gedeelte wordt doorgestort aan de emittent (de MIF), en een klein gedeelte wordt doorgestort aan de exploitant van het systeem (in dit geval VISA). In de praktijk maakt de MIF een groot deel van de handelarenvergoeding uit. |
| --- | --- |

(4)

Afwikkelingsvergoedingen worden door de bank van de handelaar („wervende bank”) betaald aan de bank van de kaarthouder („emitterende bank”) voor elke transactie die in het verkooppunt met een betaalkaart wordt verricht. Wanneer een kaarthouder een betaalkaart gebruikt om goederen of diensten van een handelaar te kopen, betaalt de handelaar in feite een handelarenvergoeding aan zijn wervende bank. De wervende bank behoudt een deel van deze vergoeding (de marge van de wervende bank), een gedeelte wordt doorgestort aan de emittent (de MIF), en een klein gedeelte wordt doorgestort aan de exploitant van het systeem (in dit geval VISA). In de praktijk maakt de MIF een groot deel van de handelarenvergoeding uit.

| (5) | In de mededeling van punten van bezwaar werd de bezorgdheid geuit dat de MIF’s een aanzienlijke beperking van de mededinging als doel en tot gevolg hebben op de markt van de wervende banken, en dit ten nadele van de handelaren en indirect van hun klanten. Doordat in het kader van de MIF’s een belangrijk kostenelement werd gecreëerd dat gemeenschappelijk was voor alle wervende banken, leek de basis op grond waarvan de wervende banken hun handelarenvergoeding vaststelden, kunstmatig opgedreven te zijn. Volgens het voorlopige standpunt van de Commissie zijn de MIF’s van VISA Europe niet objectief noodzakelijk. De mededingingsbeperkende gevolgen op de wervingsmarkten worden nog versterkt door het effect van de MIF's op het netwerk en de uitgiftemarkten, alsook door andere regels en voorschriften die voor het netwerk gelden (de verplichting om alle kaarten te honoreren (Honour All Cards Rule („HACR”), het verbod van discriminatie (No Discrimination Rule („NDR”), „vermenging”, en de toepassing van een ander MIF-tarief voor grensoverschrijdende dan voor binnenlandse wervende banken). Bovendien voldoen de MIF's volgens de mededeling van punten van bezwaar niet aan de voorwaarden van de uitzonderingsregel van artikel 101, lid 3, VWEU, met name dat er voldoende efficiëntieverbeteringen moeten worden bereikt waarbij een billijk aandeel wordt doorgegeven aan de gebruikers. |
| --- | --- |

(5)

In de mededeling van punten van bezwaar werd de bezorgdheid geuit dat de MIF’s een aanzienlijke beperking van de mededinging als doel en tot gevolg hebben op de markt van de wervende banken, en dit ten nadele van de handelaren en indirect van hun klanten. Doordat in het kader van de MIF’s een belangrijk kostenelement werd gecreëerd dat gemeenschappelijk was voor alle wervende banken, leek de basis op grond waarvan de wervende banken hun handelarenvergoeding vaststelden, kunstmatig opgedreven te zijn. Volgens het voorlopige standpunt van de Commissie zijn de MIF’s van VISA Europe niet objectief noodzakelijk. De mededingingsbeperkende gevolgen op de wervingsmarkten worden nog versterkt door het effect van de MIF's op het netwerk en de uitgiftemarkten, alsook door andere regels en voorschriften die voor het netwerk gelden (de verplichting om alle kaarten te honoreren (Honour All Cards Rule („HACR”), het verbod van discriminatie (No Discrimination Rule („NDR”), „vermenging”, en de toepassing van een ander MIF-tarief voor grensoverschrijdende dan voor binnenlandse wervende banken). Bovendien voldoen de MIF's volgens de mededeling van punten van bezwaar niet aan de voorwaarden van de uitzonderingsregel van artikel 101, lid 3, VWEU, met name dat er voldoende efficiëntieverbeteringen moeten worden bereikt waarbij een billijk aandeel wordt doorgegeven aan de gebruikers.

| (6) | Op 29 mei 2009 werd de mededeling van punten van bezwaar eveneens gericht aan Visa Inc. en Visa International Service Association, in het bijzonder omdat zij hun interregionale MIF-tarieven mogelijk standaard zouden toepassen (d.w.z. voor zover deze tarieven van toepassing zouden kunnen zijn op grensoverschrijdende of binnenlandse transacties met VISA- en V PAY-consumentenkaarten binnen de EER) en wegens hun betrokkenheid bij het vaststellen van de regels inzake HACR en NDR. |
| --- | --- |

(6)

Op 29 mei 2009 werd de mededeling van punten van bezwaar eveneens gericht aan Visa Inc. en Visa International Service Association, in het bijzonder omdat zij hun interregionale MIF-tarieven mogelijk standaard zouden toepassen (d.w.z. voor zover deze tarieven van toepassing zouden kunnen zijn op grensoverschrijdende of binnenlandse transacties met VISA- en V PAY-consumentenkaarten binnen de EER) en wegens hun betrokkenheid bij het vaststellen van de regels inzake HACR en NDR.

3.   DE BELANGRIJKSTE PUNTEN VAN DE AANGEBODEN TOEZEGGINGEN

| (7) | De aan de procedure onderworpen partijen zijn het niet eens met de voorlopige beoordeling van de Commissie. Visa Europe heeft niettemin overeenkomstig artikel 9 van Verordening (EG) nr. 1/2003 toezeggingen aangeboden om tegemoet te komen aan de concurrentiebezwaren van de Commissie in het segment van de kaarten met onmiddellijke debitering. |
| --- | --- |

(7)

De aan de procedure onderworpen partijen zijn het niet eens met de voorlopige beoordeling van de Commissie. Visa Europe heeft niettemin overeenkomstig artikel 9 van Verordening (EG) nr. 1/2003 toezeggingen aangeboden om tegemoet te komen aan de concurrentiebezwaren van de Commissie in het segment van de kaarten met onmiddellijke debitering.

| (8) | De toezeggingen worden hieronder kort weergegeven; de volledige tekst is in het Engels te vinden op de website van het Directoraat-generaal Concurrentie op:
  http://ec.europa.eu/competition/index_en.html |
| --- | --- |

(8)

De toezeggingen worden hieronder kort weergegeven; de volledige tekst is in het Engels te vinden op de website van het Directoraat-generaal Concurrentie op:

http://ec.europa.eu/competition/index_en.html

| (9) | Voor transacties met consumentenkaarten met onmiddellijke debitering zal Visa Europe het jaarlijkse gewogen gemiddelde MIF-tarief voor grensoverschrijdende transacties begrenzen tot maximaal 20 basispunten (0,2 %); dit gaat in twee maanden na de kennisgeving van het besluit inzake de toezeggingen aan Visa Europe. Het plafond zal ook afzonderlijk van toepassing zijn in elk van de EER-landen waarvoor Visa Europe rechtstreeks specifieke MIF-tarieven vaststelt voor binnenlandse transacties met consumentenkaarten met onmiddellijke debitering, en in de EER-landen waarin de grensoverschrijdende MIF-tarieven gelden bij gebreke van andere MIF's. |
| --- | --- |

(9)

Voor transacties met consumentenkaarten met onmiddellijke debitering zal Visa Europe het jaarlijkse gewogen gemiddelde MIF-tarief voor grensoverschrijdende transacties begrenzen tot maximaal 20 basispunten (0,2 %); dit gaat in twee maanden na de kennisgeving van het besluit inzake de toezeggingen aan Visa Europe. Het plafond zal ook afzonderlijk van toepassing zijn in elk van de EER-landen waarvoor Visa Europe rechtstreeks specifieke MIF-tarieven vaststelt voor binnenlandse transacties met consumentenkaarten met onmiddellijke debitering, en in de EER-landen waarin de grensoverschrijdende MIF-tarieven gelden bij gebreke van andere MIF's.

| (10) | Op basis van door de centrale banken van verschillende EER-landen verrichte studies waarin de kosten van betaalkaarten met die van contante betaling werden vergeleken, is de Commissie voorlopig van mening dat het MIF-tarief dat Visa Europe heeft toegezegd te zullen hanteren voor transacties met consumentenkaarten met onmiddellijke debitering, in overeenstemming is met de „merchant indifference methodology” (of „tourist test”), een methode die ontwikkeld werd in de economische literatuur (3). De vergoeding die voldoet aan deze test (ook „balancing fee” (compensatievergoeding) genoemd) werd op een zodanig niveau vastgesteld dat het voor de handelaren om het even is of de betaling met een kaart of in contanten wordt verricht. De compensatie komt erop neer dat de kosten voor de handelaren niet hoger zijn dan het transactievoordeel dat het gebruik van een kaart voor hen meebrengt. Transactievoordelen kunnen ontstaan wanneer bij verrichtingen met betaalkaarten de kosten van de handelaar kleiner zijn in vergelijking met contante betalingen (bijvoorbeeld omdat op de transport- en veiligheidskosten voor contanten kan worden bespaard of omdat de wachttijden aan de kassa ingekort kunnen worden). Onder bepaalde voorwaarden (bv. de mate waarin de vergoeding aan de kaarthouders wordt doorgerekend), zal dit ervoor zorgen dat de kaarthouders een efficiënte keuze van betaalmiddelen maken. In dat geval kan met de MIF een correct prijssignaal worden gegeven aan kaarthouders, die hun gedrag daaraan zullen aanpassen. |
| --- | --- |

(10)

Op basis van door de centrale banken van verschillende EER-landen verrichte studies waarin de kosten van betaalkaarten met die van contante betaling werden vergeleken, is de Commissie voorlopig van mening dat het MIF-tarief dat Visa Europe heeft toegezegd te zullen hanteren voor transacties met consumentenkaarten met onmiddellijke debitering, in overeenstemming is met de „merchant indifference methodology” (of „tourist test”), een methode die ontwikkeld werd in de economische literatuur (3). De vergoeding die voldoet aan deze test (ook „balancing fee” (compensatievergoeding) genoemd) werd op een zodanig niveau vastgesteld dat het voor de handelaren om het even is of de betaling met een kaart of in contanten wordt verricht. De compensatie komt erop neer dat de kosten voor de handelaren niet hoger zijn dan het transactievoordeel dat het gebruik van een kaart voor hen meebrengt. Transactievoordelen kunnen ontstaan wanneer bij verrichtingen met betaalkaarten de kosten van de handelaar kleiner zijn in vergelijking met contante betalingen (bijvoorbeeld omdat op de transport- en veiligheidskosten voor contanten kan worden bespaard of omdat de wachttijden aan de kassa ingekort kunnen worden). Onder bepaalde voorwaarden (bv. de mate waarin de vergoeding aan de kaarthouders wordt doorgerekend), zal dit ervoor zorgen dat de kaarthouders een efficiënte keuze van betaalmiddelen maken. In dat geval kan met de MIF een correct prijssignaal worden gegeven aan kaarthouders, die hun gedrag daaraan zullen aanpassen.

| (11) | Daarnaast verbindt Visa Europe zich ertoe de door de Raad van bestuur van Visa Europe in maart 2009 ingevoerde transparantiemaatregelen uit te voeren en verder te verbeteren. In het bijzonder verbindt Visa Europe zich ertoe:






  — | vast te blijven houden aan de regel tegen de vermenging van de handelarenvergoedingen die van toepassing zijn op meer dan één betaalkaartsysteem of meer dan één soort Visa Europe-kaart en van de wervende banken te verlangen dat zij de handelarenvergoedingen uitgesplitst volgens de verschillende soorten kaarten factureren; |
| --- | --- | --- |

(11)

Daarnaast verbindt Visa Europe zich ertoe de door de Raad van bestuur van Visa Europe in maart 2009 ingevoerde transparantiemaatregelen uit te voeren en verder te verbeteren. In het bijzonder verbindt Visa Europe zich ertoe:

—

vast te blijven houden aan de regel tegen de vermenging van de handelarenvergoedingen die van toepassing zijn op meer dan één betaalkaartsysteem of meer dan één soort Visa Europe-kaart en van de wervende banken te verlangen dat zij de handelarenvergoedingen uitgesplitst volgens de verschillende soorten kaarten factureren;

| — | van de Visa Europe-leden te blijven verlangen dat zij alle MIF-tarieven registreren en deze toepassen op de grensoverschrijdende uitgifte- en wervingstransacties; |
| --- | --- |

—

van de Visa Europe-leden te blijven verlangen dat zij alle MIF-tarieven registreren en deze toepassen op de grensoverschrijdende uitgifte- en wervingstransacties;

| — | alle intraregionale en binnenlandse MIF-tarieven op haar website te blijven publiceren zodat de toepasselijke afwikkelingsvergoeding voor alle soorten transacties duidelijk is en van de wervers te verlangen dat zij de handelaren in kennis stellen van deze publicatie; |
| --- | --- |

—

alle intraregionale en binnenlandse MIF-tarieven op haar website te blijven publiceren zodat de toepasselijke afwikkelingsvergoeding voor alle soorten transacties duidelijk is en van de wervers te verlangen dat zij de handelaren in kennis stellen van deze publicatie;

| — | ervoor te zorgen dat in de EER uitgegeven commerciële betaalkaarten volledig zichtbaar geïdentificeerd kunnen worden en dat al deze kaarten elektronisch geïdentificeerd kunnen worden door de werver of de handelaar op de verkooppuntterminals, indien de terminal daartoe uitgerust is; |
| --- | --- |

—

ervoor te zorgen dat in de EER uitgegeven commerciële betaalkaarten volledig zichtbaar geïdentificeerd kunnen worden en dat al deze kaarten elektronisch geïdentificeerd kunnen worden door de werver of de handelaar op de verkooppuntterminals, indien de terminal daartoe uitgerust is;

| — | Visa Europe heeft reeds afzonderlijke HACR-regels voor VISA-, VISA Electron- en V PAY-kaarten, d.w.z. dat handelaars vrij zijn in hun keuze om VISA- en/of VISA Electron- en/of V PAY-kaarten te aanvaarden. Visa Europe zal de HACR-regels niet veranderen wanneer zij van toepassing zijn op transacties met onmiddellijke debitering. Visa Europe zal ook van de wervende banken verlangen dat zij de handelaars laten weten dat zij VISA- en/of VISA Electron- en/of V PAY-kaarten en/of de kaarten van concurrenten mogen aanvaarden. |
| --- | --- |

—

Visa Europe heeft reeds afzonderlijke HACR-regels voor VISA-, VISA Electron- en V PAY-kaarten, d.w.z. dat handelaars vrij zijn in hun keuze om VISA- en/of VISA Electron- en/of V PAY-kaarten te aanvaarden. Visa Europe zal de HACR-regels niet veranderen wanneer zij van toepassing zijn op transacties met onmiddellijke debitering. Visa Europe zal ook van de wervende banken verlangen dat zij de handelaars laten weten dat zij VISA- en/of VISA Electron- en/of V PAY-kaarten en/of de kaarten van concurrenten mogen aanvaarden.

| — | de huidige situatie in stand te houden waarbij handelaren verschillende wervende banken mogen hebben voor de afwikkeling van transacties met elke soort betaalkaart binnen het Visa Europe-systeem en/of concurrerende systemen. |
| --- | --- |

—

de huidige situatie in stand te houden waarbij handelaren verschillende wervende banken mogen hebben voor de afwikkeling van transacties met elke soort betaalkaart binnen het Visa Europe-systeem en/of concurrerende systemen.

| (12) | Visa Europe zal een toezichthoudende trustee aanstellen om na te gaan of Visa Europe zich aan de toezeggingen houdt. De Commissie heeft het recht de voorgestelde trustee te aanvaarden of te verwerpen alvorens deze wordt aangesteld. |
| --- | --- |

(12)

Visa Europe zal een toezichthoudende trustee aanstellen om na te gaan of Visa Europe zich aan de toezeggingen houdt. De Commissie heeft het recht de voorgestelde trustee te aanvaarden of te verwerpen alvorens deze wordt aangesteld.

| (13) | De toezeggingen gelden voor een periode van vier jaar vanaf de datum van kennisgeving van het besluit inzake de toezeggingen aan Visa Europe; zij zullen een herzieningsmechanisme inhouden. |
| --- | --- |

(13)

De toezeggingen gelden voor een periode van vier jaar vanaf de datum van kennisgeving van het besluit inzake de toezeggingen aan Visa Europe; zij zullen een herzieningsmechanisme inhouden.

| (14) | De toezeggingen gelden niet voor de huidige MIF-tarieven van Visa Europe voor transacties met consumentenkredietkaarten of met kaarten met uitgestelde debitering. Zij zullen deel uitmaken van het lopende antitrustonderzoek van de Commissie met betrekking tot de vroegere MIF's van Visa Europe voor transacties met consumentenkredietkaarten en kaarten met uitgestelde debitering. De voorgestelde toezeggingen doen ook niets af aan het recht van de Commissie om procedures in te leiden of voort te zetten tegen andere netwerkregels van Visa, zoals de HACR, MIF's van Visa Europe voor transacties met commerciële kaarten of de interregionale MIF's. |
| --- | --- |

(14)

De toezeggingen gelden niet voor de huidige MIF-tarieven van Visa Europe voor transacties met consumentenkredietkaarten of met kaarten met uitgestelde debitering. Zij zullen deel uitmaken van het lopende antitrustonderzoek van de Commissie met betrekking tot de vroegere MIF's van Visa Europe voor transacties met consumentenkredietkaarten en kaarten met uitgestelde debitering. De voorgestelde toezeggingen doen ook niets af aan het recht van de Commissie om procedures in te leiden of voort te zetten tegen andere netwerkregels van Visa, zoals de HACR, MIF's van Visa Europe voor transacties met commerciële kaarten of de interregionale MIF's.

| (15) | Deze toezeggingen gelden alleen voor Visa Europe. Derhalve blijft het lopende antitrustonderzoek (zie punt 6) tegen Visa Inc. en Visa International Service Association, met inbegrip van de MIF-tarieven voor consumentenkaarten met onmiddellijke debitering, open in afwachting van de beoordeling door de Commissie, waarbij opmerkingen die in antwoord op deze bekendmaking zijn gemaakt, eventueel opgenomen zullen worden. |
| --- | --- |

(15)

Deze toezeggingen gelden alleen voor Visa Europe. Derhalve blijft het lopende antitrustonderzoek (zie punt 6) tegen Visa Inc. en Visa International Service Association, met inbegrip van de MIF-tarieven voor consumentenkaarten met onmiddellijke debitering, open in afwachting van de beoordeling door de Commissie, waarbij opmerkingen die in antwoord op deze bekendmaking zijn gemaakt, eventueel opgenomen zullen worden.

4.   UITNODIGING OM OPMERKINGEN TE MAKEN

| (16) | Rekening houdend met de opmerkingen die in antwoord op deze bekendmaking zijn gemaakt, is de Commissie voornemens een besluit overeenkomstig artikel 9, lid 1, van Verordening (EG) nr. 1/2003 vast te stellen waarbij de toezeggingen die hierboven zijn samengevat en op de website van het Directoraat-generaal Concurrentie zijn gepubliceerd, verbindend worden verklaard. Indien de toezeggingen aanzienlijk worden gewijzigd, zal een nieuwe markttoets worden verricht. |
| --- | --- |

(16)

Rekening houdend met de opmerkingen die in antwoord op deze bekendmaking zijn gemaakt, is de Commissie voornemens een besluit overeenkomstig artikel 9, lid 1, van Verordening (EG) nr. 1/2003 vast te stellen waarbij de toezeggingen die hierboven zijn samengevat en op de website van het Directoraat-generaal Concurrentie zijn gepubliceerd, verbindend worden verklaard. Indien de toezeggingen aanzienlijk worden gewijzigd, zal een nieuwe markttoets worden verricht.

| (17) | Overeenkomstig artikel 27, lid 4, van Verordening (EG) nr. 1/2003 van de Raad nodigt de Commissie belanghebbende derde partijen uit hun opmerkingen over de aangeboden toezeggingen te maken. Deze opmerkingen dienen de Commissie te bereiken binnen één maand vanaf de datum van deze bekendmaking. De belanghebbende derden wordt verzocht ook een niet-vertrouwelijke versie van hun opmerkingen in te dienen waarin bedrijfsgeheimen en andere vertrouwelijke passages zijn geschrapt en vervangen door een niet-vertrouwelijke samenvatting dan wel door de vermelding „(bedrijfsgeheim)” of „(vertrouwelijk)”. Rechtmatige verzoeken zullen in acht worden genomen. Indien geen niet-vertrouwelijke versie van de opmerkingen wordt ingediend, zal de Commissie ervan uitgaan dat de opmerkingen geen vertrouwelijke informatie bevatten. |
| --- | --- |

(17)

Overeenkomstig artikel 27, lid 4, van Verordening (EG) nr. 1/2003 van de Raad nodigt de Commissie belanghebbende derde partijen uit hun opmerkingen over de aangeboden toezeggingen te maken. Deze opmerkingen dienen de Commissie te bereiken binnen één maand vanaf de datum van deze bekendmaking. De belanghebbende derden wordt verzocht ook een niet-vertrouwelijke versie van hun opmerkingen in te dienen waarin bedrijfsgeheimen en andere vertrouwelijke passages zijn geschrapt en vervangen door een niet-vertrouwelijke samenvatting dan wel door de vermelding „(bedrijfsgeheim)” of „(vertrouwelijk)”. Rechtmatige verzoeken zullen in acht worden genomen. Indien geen niet-vertrouwelijke versie van de opmerkingen wordt ingediend, zal de Commissie ervan uitgaan dat de opmerkingen geen vertrouwelijke informatie bevatten.

| (18) | Opmerkingen kunnen naar de Commissie worden gezonden per e-mail (COMP-GREFFE-ANTITRUST@ec.europa.eu), per fax (+32 22950128) of per post, onder de vermelding van het referentienummer COMP/39.398 — Visa MIF, naar het volgende adres:





  Europese Commissie |
| --- | --- |
| Directoraat-generaal Concurrentie |
| Antitrust Griffie |
| 1049 Brussel |
| BELGIË |

(18)

Opmerkingen kunnen naar de Commissie worden gezonden per e-mail (COMP-GREFFE-ANTITRUST@ec.europa.eu), per fax (+32 22950128) of per post, onder de vermelding van het referentienummer COMP/39.398 — Visa MIF, naar het volgende adres:

Europese Commissie

Directoraat-generaal Concurrentie

Antitrust Griffie

1049 Brussel

BELGIË

---

(1)  PB L 1 van 4.1.2003, blz. 1. Met ingang van 1 december 2009 zijn de artikelen 81 en 82 van het EG-Verdrag respectievelijk artikel 101 en 102 van het VWEU geworden. De bepalingen daarvan zijn in wezen identiek gebleven. In deze bekendmaking dienen verwijzingen naar de artikelen 101 en 102 van het VWEU — waar van toepassing — gelezen te worden als verwijzingen naar de artikelen 81 en 82 van het EG-Verdrag.

(2)  Op dit moment worden door Visa Europe in negen landen binnenlandse MIF-tarieven vastgesteld. In de overige EER-landen worden de binnenlandse MIF-tarieven vastgesteld door de leden van Visa Europe.

(3)  Zie Jean-Charles Rochet en Jean Tirole, „Must Take Cards and the Tourist Test”, nr. 496, IDEI, Werkdocumenten van het Institut d'Économie Industrielle (IDEI), Toulouse, http://idei.fr/doc/wp/2008/must_take_cards.pdf

---

ANDERE HANDELINGEN

Europese Commissie

| 28.5.2010 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 138/37 |
| --- | --- | --- | --- |

28.5.2010

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 138/37

---

Bekendmaking van een aanvraag overeenkomstig artikel 6, lid 2, van Verordening (EG) nr. 510/2006 van de Raad inzake de bescherming van geografische aanduidingen en oorsprongsbenamingen van landbouwproducten en levensmiddelen

2010/C 138/11

Deze bekendmaking verleent het recht om op grond van artikel 7 van Verordening (EG) nr. 510/2006 van de Raad (1) bezwaar aan te tekenen tegen de aanvraag. Bezwaarschriften moeten de Commissie bereiken binnen zes maanden te rekenen vanaf de datum van deze bekendmaking.

ENIG DOCUMENT

VERORDENING (EG) Nr. 510/2006 VAN DE RAAD

„HOFER RINDFLEISCHWURST”

EG-nummer: DE-PGI-0005-0722-10.10.2008

BGA ( X ) BOB ( )

1.   Naam:

„Hofer Rindfleischwurst”

2.   Lidstaat of derde land:

Duitsland

3.   Beschrijving van het landbouwproduct of levensmiddel:

3.1.   Productcategorie:

| Categorie 1.2: | Vleesproducten (verhit, gepekeld, gerookt enz.) |
| --- | --- |

Categorie 1.2:

Vleesproducten (verhit, gepekeld, gerookt enz.)

3.2.   Beschrijving van het product waarvoor de in punt 1 vermelde naam van toepassing is:

De „Hofer Rindfleischwurst” is een onverhitte worst met goed smeerbaar worstvlees. De „Hofer Rindfleischwurst” is langwerpig van vorm. Het smeerbare worstvlees wordt in kunstdarm (cellofaan) met een kaliber van 40 mm tot 55 mm gestopt. Afhankelijk van het kaliber van de kunstdarm is een „Hofer Rindfleischwurst” maximaal 50 cm lang en weegt ieder exemplaar, afhankelijk van de grootte, 150 tot 800 g. Wat de kleur betreft, is de „Hofer Rindfleischwurst” fel vleeskleurig-rood maar de kleurintensiteit blijft niettemin aangenaam.

Karakteristiek voor de „Hofer Rindfleischwurst” is de typische, verfijnd-kruidige smaak, waarbij het licht pittige accent van de peper opvalt. Bovendien wordt de „Hofer Rindfleischwurst” koud gerookt boven beukenhout hetgeen voor een aangenaam rookaroma zorgt.

De „Hofer Rindfleischwurst” is een onverhitte smeerworst met een fijne structuur die vooral daardoor opvalt dat van vers vlees gebruik wordt gemaakt. De bijzondere smaak en het specifieke aroma van deze smeerworst blijven slechts twee à drie dagen behouden en de houdbaarheidsdatum van dit product is dus beperkt.

Vacuümverpakt is de „Hofer Rindfleischwurst” iets langer — namelijk minstens 10 dagen — houdbaar. Deze langere bewaartijd veronderstelt evenwel dat de vacuümverpakte rundvleesworst dan koel wordt bewaard.

Om aan de overige kwaliteitscriteria te voldoen, moeten de rode kleur van de „Hofer Rindfleischwurst” stabiel, het worstvlees goed smeerbaar en de consistentie van het smeersel gelijkmatig zijn.

Het gebruik van mager rundvlees als grondstof voor de productie van de „Hofer Rindfleischwurst” betekent dat wordt gestreefd naar een worst met een hoog BEFFE-gehalte (= Bindegewebseiweißfreies Fleischeiweiß = spiereiwitgehalte). Dit BEFFE-gehalte mag bij „Hofer Rindfleischwurst” niet lager zijn dan 10 %. Analyses die door de „Neutrale Betriebs- und Qualitätsprüfung für Fleischerfachgeschäfte im bayerischen Fleischerhandwerk” (NBQP) (Beiers orgaan voor kwaliteitcontrole in de slagerijsector) werden verricht, leverden de volgende gegevens inzake technische kenmerken op: het watergehalte bedraagt 50 % à 55 % en het vetgehalte 25 % à 30 %. Het aandeel varkensvlees en rugspek bedraagt maximaal 30 %.

Aan het worstvlees wordt hoofdzakelijk nog nitrietpekelzout en ascorbinezuur — dat laatste om de rode kleur te behouden — toegevoegd, respectievelijk 2,5 % en 0,5 %. Het geheel wordt vooral op smaak gebracht met zout en fijngemalen peper. Om het worstvlees een nog fijnere en aparte smaak te verlenen, mag een beperkte hoeveelheid andere specerijen worden toegevoegd.

3.3.   Grondstoffen (alleen voor verwerkte producten):

Om een „Hofer Rindfleischwurst” van feilloze kwaliteit te bereiden, is de kwaliteit van de grondstoffen — het vlees en het vet — van doorslaggevend belang. Er wordt de voorkeur gegeven aan vlees van volwassen, oudere slachtdieren. Die leveren vlees dat ten volle tot ontwikkeling is gekomen en een felle kleur heeft. Het verwerkte vlees is rundvlees en varkensvlees. Voor de bereiding van de „Hofer Rindfleischwurst” wordt dus geen gebruik gemaakt van het vlees van jonge runderen. De belangrijkste grondstoffen voor de bereiding van de „Hofer Rindfleischwurst” zijn rundvlees dat arm is aan vetweefsel en pezen van klasse R I (aandeel 2/3) en rugspek van varkens van klasse S VIII (aandeel 1/3). De toevoeging van een klein aandeel varkensvlees van klasse S I samen met rugspek is toegestaan maar wordt in de praktijk minder toegepast.

Het gebruikte rundvlees is hoofdzakelijk afkomstig van koeien en zelden van stieren. Als deelstuk wordt runderbout met een vetgehalte van ongeveer 5 % gebruikt. Wordt ook varkensvlees in de worst verwerkt, dan wordt varkensbout met een vetgehalte van ongeveer 4 % gebruikt. Het vetgehalte van het gebruikte rugspek bedraagt ongeveer 70 %.

Kenmerkend voor de „Hofer Rindfleischwurst” zijn de kwaliteit en het feit dat van vers vlees gebruik wordt gemaakt. Voor de bereiding van de „Hofer Rindfleischwurst” wordt uitsluitend vers slachtvlees gebruikt. Gerijpt, bestorven of diepgevroren vlees wordt in het kader van dit productieproces dus geweerd.

3.4.   Diervoeders (alleen voor producten van dierlijke oorsprong):

—

3.5.   Specifieke onderdelen van het productieproces die in het afgebakende geografische gebied moeten plaatsvinden:

De „Hofer Rindfleischwurst” wordt bereid in het afgebakende geografische gebied.

3.6.   Specifieke voorschriften betreffende het in plakken snijden, het raspen, het verpakken, enz.:

—

3.7.   Specifieke voorschriften betreffende de etikettering:

—

4.   Beknopte omschrijving van de afbakening van het geografische gebied:

Stadsgebied en district Hof.

5.   Verband met het geografische gebied:

5.1.   Specificiteit van het geografische gebied:

De „Hofer Rindfleischwurst” kan in het afgebakende geografische gebied op een 50 jaar oude traditie bogen.

In 1950 werd de smeerworst met mager rundvlees in Hof voor het eerst bereid door meester-slager Hans Millitzer. De traditie werd voortgezet door zijn vroegere slagersknecht, Gottfried Rädlein, die de „Hofer Rindfleischwurst” van 1962 tot 1993 in zijn eigen bedrijf produceerde en ervoor zorgde dat de smeerworst tot ver buiten de stadsgrenzen bekend werd.

De vraag was zodanig groot dat Gottfried Rädlein wekelijks tot 15 achterkwartieren van runderen („Rinderpistolen”) tot „Rindfleischwurst” verwerkte en ten dele ook op zon- en feestdagen „Rindfleischwurst” volgens een speciaal recept bereidde. Deze exquise, onverhitte smeerworst moest zeer vers zijn en dat had tot gevolg dat de bijzondere smaak en het specifieke aroma van de smeerworst slechts twee à drie dagen behouden bleven. De „Hofer Rindfleischwurst” is een bijzonder mager en licht verteerbaar product dat destijds door artsen werd aanbevolen.

De productie van „Hofer Rindfleischwurst” werkte aanstekelijk op andere slagers in de regio met als gevolg dat zij er ook naar streefden om deze traditionele „Hofer Rindfleischwurst” te bereiden en aan te bieden. In januari 1993 droeg Gottfried Rädlein zijn slagersbedrijf over aan de gerenommeerde slagerij Albert Schiller in Hof die met name de „Hofer Rindfleischwurst”, volgens het recept van Gottfried Rädlein, nog steeds verder produceert. Het toenmalige hoofd van de slagersgilde van Hof zorgde ervoor dat het product „Hofer Rindfleischwurst” in 1993 in de „Bundesdeutsche Leitsätze für Fleisch und Fleischerzeugnisse” (richtsnoeren voor vlees en vleesproducten in de Bondsrepubliek) onder richtsnoer nr. 2.2120.1 werd opgenomen.

5.2.   Specificiteit van het product:

De „Hofer Rindfleischwurst” is — zoals reeds vermeld — een kwaliteitsvol en zeer smakelijk product dat als regionale specialiteit vooral in de stad en in het district Hof zeer bekend is en hoog in aanzien staat. Het product is niet alleen bij de plaatselijke bevolking erg in trek en gegeerd; ook bezoekers en gasten van buiten de stad stellen de smeerworst zeer op prijs. Hoe belangrijk en bekend de worst is, blijkt uit het feit dat ze is opgenomen in de „Leitsätze des Deutschen Lebensmittelbuches” (richtsnoeren van het Duitse levensmiddelenboek).

De „Hofer Rindfleischwurst” kaapte reeds bij verschillende „worstwedstrijden” onderscheidingen en prijzen weg. Op het jaarlijkse kwaliteitsonderzoek van het „Fleischverband Bayern” (vleesunie Beieren) presenteren slagerijen uit het afgebakende geografische gebied hun „Hofer Rindfleischwurst”. In de vorige jaren sleepten ze daarmee steeds goud en zilver in de wacht. Dat kan ook worden gezegd van de resultaten die de smeerworst behaalde in het kader van het kwaliteitsonderzoek dat door het „Deutsche Lebensmittelgesellschaft” (DLG) (orgaan voor de voedingkwaliteit) op niveau van de Bondsrepubliek werd opgezet. Tijdens de „Oberfranken-Ausstellung” (tentoonstelling) die laatst, in april 2009, in Hof heeft plaatsgevonden werd een „worstproeverij” georganiseerd en verschenen in de plaatselijke media uitvoerige artikelen over de „Hofer Rindfleischwurst” waarin deze als uitstekend regionaal product werd geroemd.

5.3.   Causaal verband tussen het geografische gebied en de kwaliteit of de kenmerken van het product (voor een BOB) dan wel een bepaalde hoedanigheid, de faam of een ander kenmerk van het product (voor een BGA):

De „Hofer Rindfleischwurst” is een typisch product uit de streek rond Hof. Het product is daar ontstaan en wordt al 50 jaar lang volgens een speciaal recept en een speciale technologie in plaatselijke bedrijven geproduceerd. De bekendheid en het prestige die het product genieten, berusten derhalve in grote mate op zijn oorsprong uit het afgebakende geografische gebied.

Verwijzing naar de bekendmaking van het productdossier:

(Artikel 5, lid 7, van Verordening (EG) nr. 510/2006)

Markenblatt Heft 16 vom 18.4.2008, Teil 7a-aa, S. 31 817

(http://register.dpma.de/DPMAregister/geo/detail.pdfdownload/106)

---

(1)  PB L 93 van 31.3.2006, blz. 12.

---

| 28.5.2010 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 138/40 |
| --- | --- | --- | --- |

28.5.2010

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 138/40

---

Bericht van inschrijving voor de vaststelling van de verlaging van het recht bij invoer van maïs van herkomst uit derde landen

2010/C 138/12

I.   INSCHRIJVING

| 1. | Er wordt een inschrijving gehouden voor de vaststelling van de verlaging van het recht bij invoer van maïs van GN-code 1005 90 00 van herkomst uit derde landen. |
| --- | --- |

1.

Er wordt een inschrijving gehouden voor de vaststelling van de verlaging van het recht bij invoer van maïs van GN-code 1005 90 00 van herkomst uit derde landen.

| 2. | De inschrijving wordt gehouden overeenkomstig Verordening (EU) nr. 463/2010 van de Commissie (1). |
| --- | --- |

2.

De inschrijving wordt gehouden overeenkomstig Verordening (EU) nr. 463/2010 van de Commissie (1).

II.   TERMIJNEN

| 1. | De termijn voor het indienen van offertes voor de eerste deelinschrijving verstrijkt op 10 juni 2010 om 10.00 uur (plaatselijke tijd Brussel).
  Voor de volgende deelinschrijvingen verstrijkt deze termijn op de onderstaande donderdagen om 10.00 uur (plaatselijke tijd Brussel):






  — | 24 juni 2010, |
| --- | --- | --- |

1.

De termijn voor het indienen van offertes voor de eerste deelinschrijving verstrijkt op 10 juni 2010 om 10.00 uur (plaatselijke tijd Brussel).

Voor de volgende deelinschrijvingen verstrijkt deze termijn op de onderstaande donderdagen om 10.00 uur (plaatselijke tijd Brussel):

—

24 juni 2010,

| — | 15 en 29 juli 2010, |
| --- | --- |

—

15 en 29 juli 2010,

| — | 26 augustus 2010, |
| --- | --- |

—

26 augustus 2010,

| — | 16 en 30 september 2010, |
| --- | --- |

—

16 en 30 september 2010,

| — | 14 en 28 oktober 2010, |
| --- | --- |

—

14 en 28 oktober 2010,

| — | 11 en 25 november 2010, |
| --- | --- |

—

11 en 25 november 2010,

| — | 9 en 16 december 2010. |
| --- | --- |

—

9 en 16 december 2010.

| 2. | Dit bericht wordt alleen bekendgemaakt bij de opening van deze inschrijving. Tenzij dit bericht wordt gewijzigd of vervangen, geldt het voor alle in het kader van deze inschrijving te houden deelinschrijvingen. |
| --- | --- |

2.

Dit bericht wordt alleen bekendgemaakt bij de opening van deze inschrijving. Tenzij dit bericht wordt gewijzigd of vervangen, geldt het voor alle in het kader van deze inschrijving te houden deelinschrijvingen.

III.   OFFERTES

| 1. | De offertes moeten uiterlijk op de in punt II vermelde dag en het daar aangegeven tijdstip schriftelijk worden ingediend op één van de volgende adressen, hetzij door afgifte tegen ontvangstbewijs, hetzij elektronisch:
  Adres van indiening:





  Ministério das Finanças |
| --- | --- |
| Direcção Geral das Alfândegas e Impostos Especiais sobre o Consumo |
| Terreiro do Trigo — Edifício da Alfândega |
| 1149-060 Lisbon |
| PORTUGAL |
| Tel. +351 218814263 |
| Fax +351 218814261 |

1.

De offertes moeten uiterlijk op de in punt II vermelde dag en het daar aangegeven tijdstip schriftelijk worden ingediend op één van de volgende adressen, hetzij door afgifte tegen ontvangstbewijs, hetzij elektronisch:

Adres van indiening:

Ministério das Finanças

Direcção Geral das Alfândegas e Impostos Especiais sobre o Consumo

Terreiro do Trigo — Edifício da Alfândega

1149-060 Lisbon

PORTUGAL

Tel. +351 218814263

Fax +351 218814261

Offertes die niet elektronisch worden ingediend, moeten op het betrokken adres worden bezorgd in dubbele enveloppe, waarbij zowel de binnenste als de buitenste enveloppe moet zijn verzegeld. Op de binnenste enveloppe moet de volgende vermelding worden opgenomen: „Offerte voor de inschrijving voor de vaststelling van de verlaging van het recht bij invoer van maïs — Verordening (EU) nr. 463/2010”.

De inschrijvers blijven gebonden aan hun offertes tot de desbetreffende lidstaat de betrokkene in kennis heeft gesteld van de gunning.

| 2. | De offerte, het bewijs en de verklaring als bedoeld in artikel 7, lid 3, van Verordening (EG) nr. 1296/2008 van de Commissie (2) moeten worden opgesteld in de officiële taal of een van de officiële talen van de lidstaat van de bevoegde instantie waarbij de offerte is ingediend. |
| --- | --- |

2.

De offerte, het bewijs en de verklaring als bedoeld in artikel 7, lid 3, van Verordening (EG) nr. 1296/2008 van de Commissie (2) moeten worden opgesteld in de officiële taal of een van de officiële talen van de lidstaat van de bevoegde instantie waarbij de offerte is ingediend.

IV.   INSCHRIJVINGSZEKERHEID

De inschrijvingszekerheid moet worden gesteld ten gunste van de bevoegde instantie.

V.   GUNNING

Door de gunning ontstaat:

| a) | het recht op afgifte van een invoercertificaat in de lidstaat waar de offerte is ingediend; in dit certificaat wordt de verlaging van het invoerrecht vermeld die in de offerte is genoemd en voor de betrokken hoeveelheid is gegund; |
| --- | --- |

a)

het recht op afgifte van een invoercertificaat in de lidstaat waar de offerte is ingediend; in dit certificaat wordt de verlaging van het invoerrecht vermeld die in de offerte is genoemd en voor de betrokken hoeveelheid is gegund;

| b) | de verplichting om in de onder a) bedoelde lidstaat voor die hoeveelheid een invoercertificaat aan te vragen. |
| --- | --- |

b)

de verplichting om in de onder a) bedoelde lidstaat voor die hoeveelheid een invoercertificaat aan te vragen.

---

(1)  PB L 129 van 27.5.2010, blz. 60.

(2)  PB L 340 van 19.12.2008, blz. 57.

---

| 28.5.2010 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 138/42 |
| --- | --- | --- | --- |

28.5.2010

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 138/42

---

Bericht van inschrijving voor de vaststelling van de verlaging van het recht bij invoer van maïs van herkomst uit derde landen

2010/C 138/13

I.   INSCHRIJVING

| 1. | Er wordt een inschrijving gehouden voor de vaststelling van de verlaging van het recht bij invoer van maïs van GN-code 1005 90 00 van herkomst uit derde landen. |
| --- | --- |

1.

Er wordt een inschrijving gehouden voor de vaststelling van de verlaging van het recht bij invoer van maïs van GN-code 1005 90 00 van herkomst uit derde landen.

| 2. | De inschrijving wordt gehouden overeenkomstig Verordening (EU) nr. 462/2010 van de Commissie (1). |
| --- | --- |

2.

De inschrijving wordt gehouden overeenkomstig Verordening (EU) nr. 462/2010 van de Commissie (1).

II.   TERMIJNEN

| 1. | De termijn voor het indienen van offertes voor de eerste deelinschrijving verstrijkt op 10 juni 2010 om 10.00 uur (plaatselijke tijd Brussel).
  Voor de volgende deelinschrijvingen verstrijkt deze termijn op de onderstaande donderdagen om 10.00 uur (plaatselijke tijd Brussel):






  — | 24 juni 2010, |
| --- | --- | --- |

1.

De termijn voor het indienen van offertes voor de eerste deelinschrijving verstrijkt op 10 juni 2010 om 10.00 uur (plaatselijke tijd Brussel).

Voor de volgende deelinschrijvingen verstrijkt deze termijn op de onderstaande donderdagen om 10.00 uur (plaatselijke tijd Brussel):

—

24 juni 2010,

| — | 15 en 29 juli 2010, |
| --- | --- |

—

15 en 29 juli 2010,

| — | 26 augustus 2010, |
| --- | --- |

—

26 augustus 2010,

| — | 16 en 30 september 2010, |
| --- | --- |

—

16 en 30 september 2010,

| — | 14 en 28 oktober 2010, |
| --- | --- |

—

14 en 28 oktober 2010,

| — | 11 en 25 november 2010, |
| --- | --- |

—

11 en 25 november 2010,

| — | 9 en 16 december 2010. |
| --- | --- |

—

9 en 16 december 2010.

| 2. | Dit bericht wordt alleen bekendgemaakt bij de opening van deze inschrijving. Tenzij dit bericht wordt gewijzigd of vervangen, geldt het voor alle in het kader van deze inschrijving te houden deelinschrijvingen. |
| --- | --- |

2.

Dit bericht wordt alleen bekendgemaakt bij de opening van deze inschrijving. Tenzij dit bericht wordt gewijzigd of vervangen, geldt het voor alle in het kader van deze inschrijving te houden deelinschrijvingen.

III.   OFFERTES

| 1. | De offertes moeten uiterlijk op de in punt II vermelde dag en het daar aangegeven tijdstip schriftelijk worden ingediend op één van de volgende adressen, hetzij door afgifte tegen ontvangstbewijs, hetzij elektronisch:
  Adres van indiening:





  Fondo Español de Garantía Agraria (FEGA) |
| --- | --- |
| C/ Beneficencia, 8 |
| 28004 Madrid |
| ESPAÑA |
| E-mail: intervec@fega.mapya.es |
| Fax +34 915219832 / 913476387 |

1.

De offertes moeten uiterlijk op de in punt II vermelde dag en het daar aangegeven tijdstip schriftelijk worden ingediend op één van de volgende adressen, hetzij door afgifte tegen ontvangstbewijs, hetzij elektronisch:

Adres van indiening:

Fondo Español de Garantía Agraria (FEGA)

C/ Beneficencia, 8

28004 Madrid

ESPAÑA

E-mail: intervec@fega.mapya.es

Fax +34 915219832 / 913476387

Offertes die niet elektronisch worden ingediend, moeten op het betrokken adres worden bezorgd in dubbele enveloppe, waarbij zowel de binnenste als de buitenste enveloppe moet zijn verzegeld. Op de binnenste enveloppe moet de volgende vermelding worden opgenomen: „Offerte voor de inschrijving voor de vaststelling van de verlaging van het recht bij invoer van maïs — Verordening (EU) nr. 462/2010”.

De inschrijvers blijven gebonden aan hun offertes tot de desbetreffende lidstaat de betrokkene in kennis heeft gesteld van de gunning.

| 2. | De offerte, het bewijs en de verklaring als bedoeld in artikel 7, lid 3, van Verordening (EG) nr. 1296/2008 van de Commissie (2) moeten worden opgesteld in de officiële taal of een van de officiële talen van de lidstaat van de bevoegde instantie waarbij de offerte is ingediend. |
| --- | --- |

2.

De offerte, het bewijs en de verklaring als bedoeld in artikel 7, lid 3, van Verordening (EG) nr. 1296/2008 van de Commissie (2) moeten worden opgesteld in de officiële taal of een van de officiële talen van de lidstaat van de bevoegde instantie waarbij de offerte is ingediend.

IV.   INSCHRIJVINGSZEKERHEID

De inschrijvingszekerheid moet worden gesteld ten gunste van de bevoegde instantie.

V.   GUNNING

Door de gunning ontstaat:

| a) | het recht op afgifte van een invoercertificaat in de lidstaat waar de offerte is ingediend; in dit certificaat wordt de verlaging van het invoerrecht vermeld die in de offerte is genoemd en voor de betrokken hoeveelheid is gegund; |
| --- | --- |

a)

het recht op afgifte van een invoercertificaat in de lidstaat waar de offerte is ingediend; in dit certificaat wordt de verlaging van het invoerrecht vermeld die in de offerte is genoemd en voor de betrokken hoeveelheid is gegund;

| b) | de verplichting om in de onder a) bedoelde lidstaat voor die hoeveelheid een invoercertificaat aan te vragen. |
| --- | --- |

b)

de verplichting om in de onder a) bedoelde lidstaat voor die hoeveelheid een invoercertificaat aan te vragen.

---

(1)  PB L 129 van 27.5.2010, blz. 58.

(2)  PB L 340 van 19.12.2008, blz. 57.

---

| 28.5.2010 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 138/44 |
| --- | --- | --- | --- |

28.5.2010

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 138/44

---

Bericht van inschrijving voor de vaststelling van de verlaging van het recht bij invoer van sorghum van herkomst uit derde landen

2010/C 138/14

I.   INSCHRIJVING

| 1. | Er wordt een inschrijving gehouden voor de vaststelling van de verlaging van het recht bij invoer van sorghum van GN-code 1007 00 90 van herkomst uit derde landen. |
| --- | --- |

1.

Er wordt een inschrijving gehouden voor de vaststelling van de verlaging van het recht bij invoer van sorghum van GN-code 1007 00 90 van herkomst uit derde landen.

| 2. | De inschrijving wordt gehouden overeenkomstig Verordening (EU) nr. 464/2010 van de Commissie (1). |
| --- | --- |

2.

De inschrijving wordt gehouden overeenkomstig Verordening (EU) nr. 464/2010 van de Commissie (1).

II.   TERMIJNEN

| 1. | De termijn voor het indienen van offertes voor de eerste deelinschrijving verstrijkt op 10 juni 2010 om 10.00 uur (plaatselijke tijd Brussel).
  Voor de volgende deelinschrijvingen verstrijkt deze termijn op de onderstaande donderdagen om 10.00 uur (plaatselijke tijd Brussel):






  — | 24 juni 2010, |
| --- | --- | --- |

1.

De termijn voor het indienen van offertes voor de eerste deelinschrijving verstrijkt op 10 juni 2010 om 10.00 uur (plaatselijke tijd Brussel).

Voor de volgende deelinschrijvingen verstrijkt deze termijn op de onderstaande donderdagen om 10.00 uur (plaatselijke tijd Brussel):

—

24 juni 2010,

| — | 15 en 29 juli 2010, |
| --- | --- |

—

15 en 29 juli 2010,

| — | 26 augustus 2010, |
| --- | --- |

—

26 augustus 2010,

| — | 16 en 30 september 2010, |
| --- | --- |

—

16 en 30 september 2010,

| — | 14 en 28 oktober 2010, |
| --- | --- |

—

14 en 28 oktober 2010,

| — | 11 en 25 november 2010, |
| --- | --- |

—

11 en 25 november 2010,

| — | 9 en 16 december 2010. |
| --- | --- |

—

9 en 16 december 2010.

| 2. | Dit bericht wordt enkel bij de opening van deze inschrijving bekendgemaakt. Tenzij dit bericht wordt gewijzigd of vervangen, geldt het voor alle in het kader van deze inschrijving te houden deelinschrijvingen. |
| --- | --- |

2.

Dit bericht wordt enkel bij de opening van deze inschrijving bekendgemaakt. Tenzij dit bericht wordt gewijzigd of vervangen, geldt het voor alle in het kader van deze inschrijving te houden deelinschrijvingen.

III.   OFFERTES

| 1. | De offertes moeten uiterlijk op de in punt II vermelde dag en het daar aangegeven tijdstip schriftelijk worden ingediend op het volgende adres, hetzij door afgifte tegen ontvangstbewijs, hetzij elektronisch:
  Adres van indiening





  Fondo Español de Garantía Agraria (FEGA) |
| --- | --- |
| C/ Beneficencia, 8 |
| 28004 Madrid |
| ESPAÑA |
| E-mail: secreint@fega.mapya.es |
| Fax +34 915219832 / 913476387 |

1.

De offertes moeten uiterlijk op de in punt II vermelde dag en het daar aangegeven tijdstip schriftelijk worden ingediend op het volgende adres, hetzij door afgifte tegen ontvangstbewijs, hetzij elektronisch:

Adres van indiening

Fondo Español de Garantía Agraria (FEGA)

C/ Beneficencia, 8

28004 Madrid

ESPAÑA

E-mail: secreint@fega.mapya.es

Fax +34 915219832 / 913476387

Offertes die niet elektronisch worden ingediend, moeten op het betrokken adres worden bezorgd in dubbele enveloppe, waarbij zowel de binnenste als de buitenste enveloppe moet zijn verzegeld. Op de binnenste enveloppe moet de volgende vermelding worden opgenomen: „Offerte voor de inschrijving voor de vaststelling van de verlaging van het recht bij invoer van sorghum — Verordening (EU) nr. 464/2010”.

De inschrijvers blijven gebonden aan hun offertes tot de betrokken lidstaat de betrokkene in kennis heeft gesteld van de gunning.

| 2. | De offerte, het bewijs en de verklaring als bedoeld in artikel 7, lid 3, van Verordening (EG) nr. 1296/2008 van de Commissie moeten worden opgesteld in de officiële taal of een van de officiële talen van de lidstaat van de bevoegde instantie waarbij de offerte is ingediend. |
| --- | --- |

2.

De offerte, het bewijs en de verklaring als bedoeld in artikel 7, lid 3, van Verordening (EG) nr. 1296/2008 van de Commissie moeten worden opgesteld in de officiële taal of een van de officiële talen van de lidstaat van de bevoegde instantie waarbij de offerte is ingediend.

IV.   INSCHRIJVINGSZEKERHEID

De inschrijvingszekerheid moet worden gesteld ten gunste van de bevoegde instantie.

V.   GUNNING

Door de gunning ontstaat:

| a) | het recht op afgifte van een invoercertificaat in de lidstaat waar de offerte is ingediend; in dit certificaat wordt de verlaging van het invoerrecht vermeld die in de offerte is genoemd en voor de betrokken hoeveelheid is gegund; |
| --- | --- |

a)

het recht op afgifte van een invoercertificaat in de lidstaat waar de offerte is ingediend; in dit certificaat wordt de verlaging van het invoerrecht vermeld die in de offerte is genoemd en voor de betrokken hoeveelheid is gegund;

| b) | de verplichting om in de onder a) bedoelde lidstaat voor die hoeveelheid een invoercertificaat aan te vragen. |
| --- | --- |

b)

de verplichting om in de onder a) bedoelde lidstaat voor die hoeveelheid een invoercertificaat aan te vragen.

---

(1)  PB L 129, van 27.5.2010, blz. 62.

---