# Publicatieblad C 128/2010

| | ISSN 1725-2474
  doi:10.3000/17252474.C_2010.128.dut |
| --- | --- |
| Publicatieblad
  van de Europese Unie | C 128 |
| | |
| Uitgave in de Nederlandse taal | Mededelingen en bekendmakingen | 53e jaargang18 mei 2010 |

ISSN 1725-2474

doi:10.3000/17252474.C_2010.128.dut

Publicatieblad

van de Europese Unie

C 128

Uitgave in de Nederlandse taal

Mededelingen en bekendmakingen

53e jaargang18 mei 2010

---

| Nummer | Inhoud | Bladzijde |
| --- | --- | --- |
| | I   Resoluties, aanbevelingen en adviezen |
| | RESOLUTIES |
| | Europees Economisch en Sociaal Comité |
| | 457e plenaire zitting op 4 en 5 november 2009 |
| 2010/C 128/01 | Resolutie van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de klimaatverandering ter gelegenheid van de Klimaatconferentie van de Verenigde Naties — Kopenhagen, 7-18 december 2009 | 1 |
| | ADVIEZEN |
| | Europees Economisch en Sociaal Comité |
| | 457e plenaire zitting op 4 en 5 november 2009 |
| 2010/C 128/02 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over De Lissabonstrategie na 2010(verkennend advies) | 3 |
| 2010/C 128/03 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over Sociale integratie (verkennend advies) | 10 |
| 2010/C 128/04 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Toekomstperspectieven van de strategie voor duurzame ontwikkeling (verkennend advies) | 18 |
| 2010/C 128/05 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het onderwerp Naar een ecologisch efficiënte economie – De economische crisis aangrijpen als kans om op energiegebied nieuwe wegen in te slaan (verkennend advies) | 23 |
| 2010/C 128/06 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over Eerbiediging van de grondrechten in de Europese beleidsmaatregelen en wetgeving op het gebied van immigratie (initiatiefadvies) | 29 |
| 2010/C 128/07 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over Energie en klimaatverandering als integraal onderdeel van de herziene Lissabonstrategie (initiatiefadvies) | 36 |
| 2010/C 128/08 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over De externe dimensie van de hernieuwde Lissabonstrategie (initiatiefadvies) | 41 |
| 2010/C 128/09 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over Universiteiten voor Europa (initiatiefadvies) | 48 |
| 2010/C 128/10 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Impact van private equity, hedge funds en staatsfondsen op de industriële reconversie (initiatiefadvies) | 56 |
| 2010/C 128/11 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over Diensten van algemeen economisch belang: hoe moeten de verantwoordelijkheden tussen de EU en de lidstaten worden verdeeld? (initiatiefadvies) | 65 |
| 2010/C 128/12 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over De impact van sociale netwerksites op burgers/consumenten (initiatiefadvies) | 69 |

Nummer

Inhoud

Bladzijde

I   Resoluties, aanbevelingen en adviezen

RESOLUTIES

Europees Economisch en Sociaal Comité

457e plenaire zitting op 4 en 5 november 2009

2010/C 128/01

Resolutie van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de klimaatverandering ter gelegenheid van de Klimaatconferentie van de Verenigde Naties — Kopenhagen, 7-18 december 2009

1

ADVIEZEN

Europees Economisch en Sociaal Comité

457e plenaire zitting op 4 en 5 november 2009

2010/C 128/02

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over De Lissabonstrategie na 2010(verkennend advies)

3

2010/C 128/03

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over Sociale integratie (verkennend advies)

10

2010/C 128/04

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Toekomstperspectieven van de strategie voor duurzame ontwikkeling (verkennend advies)

18

2010/C 128/05

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het onderwerp Naar een ecologisch efficiënte economie – De economische crisis aangrijpen als kans om op energiegebied nieuwe wegen in te slaan (verkennend advies)

23

2010/C 128/06

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over Eerbiediging van de grondrechten in de Europese beleidsmaatregelen en wetgeving op het gebied van immigratie (initiatiefadvies)

29

2010/C 128/07

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over Energie en klimaatverandering als integraal onderdeel van de herziene Lissabonstrategie (initiatiefadvies)

36

2010/C 128/08

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over De externe dimensie van de hernieuwde Lissabonstrategie (initiatiefadvies)

41

2010/C 128/09

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over Universiteiten voor Europa (initiatiefadvies)

48

2010/C 128/10

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Impact van private equity, hedge funds en staatsfondsen op de industriële reconversie (initiatiefadvies)

56

2010/C 128/11

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over Diensten van algemeen economisch belang: hoe moeten de verantwoordelijkheden tussen de EU en de lidstaten worden verdeeld? (initiatiefadvies)

65

2010/C 128/12

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over De impact van sociale netwerksites op burgers/consumenten (initiatiefadvies)

69

| | III   Voorbereidende handelingen |
| --- | --- |
| | Europees Economisch en Sociaal Comité |
| | 457e plenaire zitting op 4 en 5 november2009 |
| 2010/C 128/13 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's — Nieuwe vaardigheden voor nieuwe banen Anticipatie op en onderlinge afstemming van de arbeidsmarkt- en vaardigheidsbehoeften(COM(2008) 868 definitief) | 74 |
| 2010/C 128/14 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad — Een ruimte van vrijheid, veiligheid en recht ten dienste van de burger(COM(2009) 262 definitief) | 80 |
| 2010/C 128/15 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een aanbeveling van de Raad inzake rookvrije ruimten(COM(2009) 328 definitief — 2009/0088 (CNS)) | 89 |
| 2010/C 128/16 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EG) nr. 1080/2006 betreffende het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling wat betreft de subsidiabiliteit van huisvestingsprojecten voor gemarginaliseerde gemeenschappen(COM(2009) 382 definitief – 2009/0105 (COD)) | 94 |
| 2010/C 128/17 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een verordening van de Raad tot wijziging van Verordening (EG) nr. 1083/2006 houdende algemene bepalingen inzake het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds en het Cohesiefonds wat betreft de vereenvoudiging van bepaalde voorschriften en wat betreft sommige bepalingen in verband met het financiële beheer(COM(2009) 384 — 2009/0107 (AVC)) | 95 |
| 2010/C 128/18 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Groenboek over collectief verhaal voor consumenten(COM(2008) 794 definitief) | 97 |
| 2010/C 128/19 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — De voordelen van de interne markt benutten door betere administratieve samenwerking(COM(2008) 703 definitief) | 103 |
| 2010/C 128/20 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's — Naar een coherente strategie voor een Europese landbouwonderzoeksagenda(COM(2008) 862 definitief) | 107 |
| 2010/C 128/21 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's — Voedselprijzen in Europa(COM(2008) 821 definitief) | 111 |
| 2010/C 128/22 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's — Naar een uitgebreide klimaatveranderingsovereenkomst in Kopenhagen(COM(2009) 39 definitief) | 116 |
| 2010/C 128/23 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Witboek Aanpassing aan de klimaatverandering: naar een Europees actiekader(COM(2009) 147 definitief) | 122 |
| 2010/C 128/24 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's — Meer internationale middelen om de strijd tegen klimaatverandering te financieren: Een Europese blauwdruk voor de overeenkomst van Kopenhagen(COM(2009) 475 definitief) | 127 |
| 2010/C 128/25 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende meldingsformaliteiten voor schepen die aankomen in en/of vertrekken uit havens van de lidstaten van de Gemeenschap en tot intrekking van Richtlijn 2002/6/EG(COM(2009) 11 definitief — 2009/0005 (COD)) en de Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's — Mededeling en actieplan met het oog op de instelling van een Europese maritieme ruimte zonder grenzen(COM(2009) 10 definitief) | 131 |
| 2010/C 128/26 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voortgangsverslag over duurzame energie: Verslag van de Commissie overeenkomstig artikel 3 van Richtlijn 2001/77/EG, artikel 4, lid 2, van Richtlijn 2003/30/EG en over de uitvoering van het Europees Actieplan Biomassa, COM(2005) 628 (COM(2009) 192 definitief) | 136 |
| 2010/C 128/27 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad inzake heffingen voor de beveiliging van de luchtvaart(COM(2009) 217 definitief — 2009/0063 (COD)) | 142 |
| 2010/C 128/28 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een beschikking van het Europees Parlement en de Raad betreffende communautaire richtsnoeren voor de ontwikkeling van een trans-Europees vervoersnet (herschikking) (COM(2009) 391 definitief – 2009/0110 (COD)) | 147 |
| 2010/C 128/29 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een Richtlijn .../.../EG van het Europees Parlement en de Raad van [...] over uniforme procedures voor de controle op het vervoer van gevaarlijke goederen over de weg (gecodificeerde versie) (COM(2009) 446 definitief – 2009/0123 (COD)) | 148 |
| 2010/C 128/30 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over Het Europees Jaar van het vrijwilligerswerk (2011)(COM(2009) 254 definitief — 2009/0072 (CNS))(vervolgadvies) | 149 |

III   Voorbereidende handelingen

Europees Economisch en Sociaal Comité

457e plenaire zitting op 4 en 5 november2009

2010/C 128/13

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's — Nieuwe vaardigheden voor nieuwe banen Anticipatie op en onderlinge afstemming van de arbeidsmarkt- en vaardigheidsbehoeften(COM(2008) 868 definitief)

(COM(2008) 868 definitief)

74

2010/C 128/14

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad — Een ruimte van vrijheid, veiligheid en recht ten dienste van de burger(COM(2009) 262 definitief)

(COM(2009) 262 definitief)

80

2010/C 128/15

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een aanbeveling van de Raad inzake rookvrije ruimten(COM(2009) 328 definitief — 2009/0088 (CNS))

(COM(2009) 328 definitief — 2009/0088 (CNS))

89

2010/C 128/16

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EG) nr. 1080/2006 betreffende het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling wat betreft de subsidiabiliteit van huisvestingsprojecten voor gemarginaliseerde gemeenschappen(COM(2009) 382 definitief – 2009/0105 (COD))

(COM(2009) 382 definitief – 2009/0105 (COD))

94

2010/C 128/17

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een verordening van de Raad tot wijziging van Verordening (EG) nr. 1083/2006 houdende algemene bepalingen inzake het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds en het Cohesiefonds wat betreft de vereenvoudiging van bepaalde voorschriften en wat betreft sommige bepalingen in verband met het financiële beheer(COM(2009) 384 — 2009/0107 (AVC))

(COM(2009) 384 — 2009/0107 (AVC))

95

2010/C 128/18

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Groenboek over collectief verhaal voor consumenten(COM(2008) 794 definitief)

(COM(2008) 794 definitief)

97

2010/C 128/19

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — De voordelen van de interne markt benutten door betere administratieve samenwerking(COM(2008) 703 definitief)

(COM(2008) 703 definitief)

103

2010/C 128/20

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's — Naar een coherente strategie voor een Europese landbouwonderzoeksagenda(COM(2008) 862 definitief)

(COM(2008) 862 definitief)

107

2010/C 128/21

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's — Voedselprijzen in Europa(COM(2008) 821 definitief)

(COM(2008) 821 definitief)

111

2010/C 128/22

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's — Naar een uitgebreide klimaatveranderingsovereenkomst in Kopenhagen(COM(2009) 39 definitief)

(COM(2009) 39 definitief)

116

2010/C 128/23

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Witboek Aanpassing aan de klimaatverandering: naar een Europees actiekader(COM(2009) 147 definitief)

(COM(2009) 147 definitief)

122

2010/C 128/24

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's — Meer internationale middelen om de strijd tegen klimaatverandering te financieren: Een Europese blauwdruk voor de overeenkomst van Kopenhagen(COM(2009) 475 definitief)

(COM(2009) 475 definitief)

127

2010/C 128/25

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende meldingsformaliteiten voor schepen die aankomen in en/of vertrekken uit havens van de lidstaten van de Gemeenschap en tot intrekking van Richtlijn 2002/6/EG(COM(2009) 11 definitief — 2009/0005 (COD)) en de Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's — Mededeling en actieplan met het oog op de instelling van een Europese maritieme ruimte zonder grenzen(COM(2009) 10 definitief)

(COM(2009) 11 definitief — 2009/0005 (COD))

(COM(2009) 10 definitief)

131

2010/C 128/26

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voortgangsverslag over duurzame energie: Verslag van de Commissie overeenkomstig artikel 3 van Richtlijn 2001/77/EG, artikel 4, lid 2, van Richtlijn 2003/30/EG en over de uitvoering van het Europees Actieplan Biomassa, COM(2005) 628 (COM(2009) 192 definitief)

COM(2005) 628 (COM(2009) 192 definitief)

136

2010/C 128/27

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad inzake heffingen voor de beveiliging van de luchtvaart(COM(2009) 217 definitief — 2009/0063 (COD))

(COM(2009) 217 definitief — 2009/0063 (COD))

142

2010/C 128/28

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een beschikking van het Europees Parlement en de Raad betreffende communautaire richtsnoeren voor de ontwikkeling van een trans-Europees vervoersnet (herschikking) (COM(2009) 391 definitief – 2009/0110 (COD))

(COM(2009) 391 definitief – 2009/0110 (COD))

147

2010/C 128/29

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een Richtlijn .../.../EG van het Europees Parlement en de Raad van [...] over uniforme procedures voor de controle op het vervoer van gevaarlijke goederen over de weg (gecodificeerde versie) (COM(2009) 446 definitief – 2009/0123 (COD))

(COM(2009) 446 definitief – 2009/0123 (COD))

148

2010/C 128/30

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over Het Europees Jaar van het vrijwilligerswerk (2011)(COM(2009) 254 definitief — 2009/0072 (CNS))(vervolgadvies)

(COM(2009) 254 definitief — 2009/0072 (CNS))

149

| NL | |
| --- | --- |

NL

---

I Resoluties, aanbevelingen en adviezen

RESOLUTIES

Europees Economisch en Sociaal Comité

457e plenaire zitting op 4 en 5 november 2009

| 18.5.2010 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 128/1 |
| --- | --- | --- | --- |

18.5.2010

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 128/1

---

457E PLENAIRE ZITTING OP 4 EN 5 NOVEMBER 2009

Resolutie van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de klimaatverandering ter gelegenheid van de Klimaatconferentie van de Verenigde Naties — Kopenhagen, 7-18 december 2009

(2010/C 128/01)

Tijdens zijn zitting van 4 en 5 november 2009 (vergadering van 5 november) heeft het Europees Economisch en Sociaal Comité onderstaande resolutie uitgebracht, die werd goedgekeurd met 156 stemmen vóór en 2 stemmen tegen, bij 5 onthoudingen:

Het Europees Economisch en Sociaal Comité richt, als officiële spreekbuis van het maatschappelijk middenveld binnen de Europese Unie, onderstaande oproep aan de regeringen, politieke leiders, onderhandelaars en andere partijen die betrokken zijn bij de klimaatonderhandelingen in Kopenhagen en bij de ontwikkeling en tenuitvoerlegging van het klimaatbeleid.

„In vele delen van de wereld doen de – mogelijk onomkeerbare – gevolgen van de klimaatverandering zich reeds gevoelenVast staat dat de problemen alleen maar zullen verergeren als wij in hetzelfde tempo doorgaan met het uitstoten van broeikasgassen in de atmosfeer. Wetenschappelijke studies van het IPCC en andere gezaghebbende organisaties hebben aangetoond dat de industrielanden tegen 2050 minstens 80 % minder broeikasgassen zullen moeten produceren om de temperatuurstijgingen binnen veilige marges te houden. Als wij uitgaan van een realistisch scenario, betekent dit een emissiereductie van 25 à 40 % tegen 2020, waarbij ook van de opkomende economieën en ontwikkelingslanden wordt verwacht dat zij een substantiële bijdrage leveren.

De aanstaande Klimaattop in Kopenhagen zal cruciaal zijn. Een positieve uitkomst zou voor landen overal ter wereld de aanzet kunnen betekenen tot een nieuwe koers om de uitstoot van broeikasgassen de komende jaren terug te dringen en de temperatuurstijgingen beheersbaar te houden. Mislukt de Top echter, dan zouden wij ons wel eens op een hellend vlak kunnen begeven en lijken toenemende temperatuurstijgingen met catastrofale gevolgen voor mens en milieu onafwendbaar.

1.   Nu het erop aankomt, doet het Europees Economisch en Sociaal Comité een beroep op regeringen, politieke leiders en onderhandelaars om er alles aan te doen, tot een wereldwijd, bindend akkoord te komen, dat alle landen en volkeren verenigt in een gemeenschappelijke inspanning om de uitstoot van broeikasgassen de komende jaren te verminderen en aldus de aarde voor ons en voor de generaties na ons leefbaar te houden.

2.   De Europese Unie heeft voorgesteld zich te verbinden tot een emissiereductie van 30 % tegen 2020, mits andere landen bereid zijn een vergelijkbare inspanning te doen. Herhaaldelijk heeft zij erop aangedrongen dat andere industrielanden met vergelijkbare toezeggingen over de brug komen, en heeft ze ook de opkomende economieën, die hard op weg zijn hun achterstand in te lopen en in sommige gevallen de industrielanden al hebben ingehaald als grootste producent van broeikasgassen, opgeroepen tot substantiële inspanningen. Wij dringen erop aan dat de Europese Unie hier voet bij stuk houdt.

3.   Het baart ons grote zorgen dat er tot dusverre geen belangrijke doorbraken zijn bereikt in de onderhandelingen. Hoe de onderhandelingen verder ook zullen verlopen, in ieder geval willen wij erop aandringen dat de Europese Unie zich, als ze van andere partijen onvoldoende steun krijgt voor haar plannen, er niet toe laat verleiden om haar ambities bij te stellen of zich tevreden stelt met wat in Kopenhagen als kleinste gemene deler uit de bus komt. Europa noch landen elders ter wereld zijn hierbij gebaat. Hoewel er nog geen algehele consensus is over de Europese streefdoelen voor Kopenhagen, dringen wij erop aan dat de Europese Unie vasthoudt aan haar voornemens en een sterke coalitie probeert te vormen met andere geïndustrialiseerde landen en ontwikkelingslanden, die net als de EU ambitieuze doelstellingen koesteren en bereid zijn de noodzakelijke maatregelen te nemen om deze te realiseren.

4.   Wij moeten meer vaart zetten achter de industriële en maatschappelijke hervormingen die nodig zijn om de 30 %-reductiedoelstelling tegen 2020 te verwezenlijken en die een centraal onderdeel vormen van de omschakeling van de Europese economie naar een nieuw eco-efficiënt, koolstofarm en duurzaam model. In de energiesecot zijn 0 & TO-inspanningen van ongekende omvang nodig, om burgers, bedrijfsleven en overheid geloofwaardige technische alternatieven te bieden. Milieucrisis en sociale crisis mogen op beleidsniveau niet langer van elkaar worden losgekoppeld, maar moeten samen worden aangepakt. Er moet een nieuw productie- en consumptiemodel worden ontwikkeld. Zo'n omschakeling dient niet te worden beschouwd als iets wat extra lasten met zich mee brengt, maar juist te worden gezien als een kans om een nieuwe golf technische en maatschappelijke innovaties op gang te brengen. Dit is de beste waarborg voor duurzame werkgelegenheid, concurrentievermogen en sociaal welzijn in de toekomst. Wij dringen erop aan dat deze doelstelling centraal komt te staan in de nieuwe strategie van de Europese Unie voor 2020, waarin de belangrijkste prioriteiten van de bestaande strategieën op het gebied van duurzame ontwikkeling, duurzame groei en klimaat & energie zullen moeten worden geïntegreerd.

5.   De voortschrijdende klimaatverandering heeft sommige ontwikkelingslanden, in de eerste plaats de allerarmste, in grote problemen gebracht. Hoewel deze het minst blaam treft, hebben de armste ontwikkelingslanden vaak het meest te lijden onder de klimaatverandering. Als wij willen dat Kopenhagen een geslaagde Top wordt, moeten de geïndustrialiseerde landen harde toezeggingen doen voor nieuwe en bijkomende steunfondsen, teneinde de ontwikkelingslanden te helpen hun grote problemen bij het aanpassingsproces het hoofd te bieden en ze op termijn de kans te geven zelf maatregelen te nemen ter verzachting van de gevolgen van de klimaatverandering.

De Europese Commissie heeft onlangs belangrijke voorstellen gedaan omtrent de omvang van de steun die de Unie in het kader van dit partnerschap ter beschikking zou moeten stellen, en over de manier waarop de gelden beheerd dienen te worden. Het Comité dringt erop aan dat de Europese Unie deze voorstellen zo snel mogelijk nader uitwerkt, zodat zij met een stevig onderhandelingsaanbod voor de dag kan komen en andere geïndustrialiseerde landen hierdoor worden aangemoedigd om voorstellen van vergelijkbare aard te doen.

6.   De klimaatverandering treft het gehele maatschappelijk middenveld. Ondernemingen, vakbonden en andere maatschappelijke organisaties moeten worden betrokken bij alle inspanningen om de gevolgen van de klimaatverandering te verzachten en zich hieraan aan te passen. Als vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld weten wij dat er in heel Europa een groeiend bewustzijn is omtrent de omvang van de uitdaging alsmede een toenemende bereidheid om mee te werken aan de hervormingen die nodig zijn om ons productie- en consumptiepatroon en onze manier van leven aan te passen. Wij willen onze leiders en onderhandelaars aansporen resoluut voorop te lopen op de gekozen weg. Wij mogen geen stap terug doen!”

Brussel, 5 november 2009.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Mario SEPI

---

ADVIEZEN

Europees Economisch en Sociaal Comité

457e plenaire zitting op 4 en 5 november 2009

| 18.5.2010 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 128/3 |
| --- | --- | --- | --- |

18.5.2010

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 128/3

---

457E PLENAIRE ZITTING OP 4 EN 5 NOVEMBER 2009

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over „De Lissabonstrategie na 2010”

(verkennend advies)

(2010/C 128/02)

Algemeen rapporteur: de heer GREIF

Bij schrijven van 23 juli 2009 verzocht de staatssecretaris voor de EU van het ministerie van Buitenlandse zaken en samenwerking, de heer López Garrido, het Europees Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig art. 262 van het EG-Verdrag een verkennend advies op te stellen over:

De Lissabonstrategie na 2010.

De gespecialiseerde afdeling Economische en Monetaire Unie, economische en sociale samenhang (waarnemingspost Lissabonstrategie) werd met de voorbereidende werkzaamheden belast.

Gezien de aard van de werkzaamheden heeft het Europees Economisch en Sociaal Comité tijdens zijn 457e zitting van 4 en 5 november 2009 (vergadering van 4 november) de heer GREIF aangewezen als algemeen rapporteur en vervolgens het volgende advies met 178 stemmen vóór en 6 stemmen tegen, bij 15 onthoudingen, goedgekeurd.

1.   Inleiding

1.1.   In dit advies staan beleidsaanbevelingen centraal die volgens het EESC van groot belang zijn voor het ontwerp van een nieuwe Europese strategie voor de periode na 2010. Daarbij moeten de ingrijpende economische, sociale en politieke implicaties van de huidige crisis voor de financiële markt en in de economie aan de orde komen. Het gaat erom de kenmerken van een ander beleid te schetsen dat nodig lijkt om, uitgaande van de crisis, een dynamische groei, werkgelegenheid en sociale samenhang te garanderen en om te voorkomen dat een crisis als de huidige zich nog eens voor kan doen.

1.2.   Dit advies is voorbereid door de binnen het EESC opgerichte Waarnemingspost voor de Lissabonstrategie, in nauwe samenwerking met de nationale SER's. De vele op de gezamenlijke vergaderingen geuite bijdragen benadrukken de politieke kwaliteit en de maatschappelijke relevantie van de onderhavige aanbevelingen.

1.3.   Aan het in dit advies uiteengezette pan-Europese perspectief zijn nationale hoofdstukken toegevoegd die op basis van een vragenlijst - in verband met a) een analyse va de huidige Lissaboncyclus (2008-2010) en b) de toekomst van de Lissabonstrategie na 2010 - door de nationale delegaties (1) zelfstandig zijn uitgewerkt. Het interactieve netwerk dat het EESC met de nationale SER's en andere, vergelijkbare partnerorganisaties heeft opgebouwd, presenteert dus opnieuw (2) een Geïntegreerd verslag, dat van belang kan zijn voor de politieke besluitvorming van de Europese instellingen, met het oog op de Voorjaarstop van de Europese Raad van 2010.

2.   Evaluatie van de Lissabonstrategie

2.1.   Lissabon 2000, een totaalaanpak die brede steun vond

2.1.1.   In maart 2000 publiceerde de Europese Raad een ambitieus hervormingsprogramma voor Europa. Deze Lissabon-agenda moest tegen 2010 van de Unie de meest concurrerende en dynamische kenniseconomie ter wereld hebben gemaakt, een economische ruimte die duurzame economische groei kan combineren met meer en betere banen en een grotere sociale cohesie.

2.1.2.   Aangevuld met het aspect van duurzame ontwikkeling (strategie van Göteborg) werd het fundament gelegd voor een breed opgezette strategie. Voor tal van beleidsgebieden werden kwantificeerbare doelstellingen geformuleerd, die via de opencoördinatiemethode (OCM) in de lidstaten moesten worden toegepast.

2.1.3.   Het EESC heeft deze overkoepelende beleidsbenadering steeds als een opmerkelijk voordeel van de Lissabonstrategie beschouwd, voor een bekrompen interpretatie daarvan gewaarschuwd en gepleit voor een evenwichtige verhouding tussen de drie pijlers.

2.2.   Herijking 2005 – concentratie op de inhoud en op nationale uitvoering

2.2.1.   Op sommige gebieden konden diverse EU-landen hun prestaties verbeteren. Zo nam de arbeidsparticipatie over het algemeen toe. Ook met de uitbreiding van breedband, de deelname aan bijscholing, de opleiding van jongeren en op andere gebieden werd er vooruitgang geboekt (3). Desondanks bleven vele landen reeds halverwege op heel wat terreinen duidelijk achter bij de gestelde ambities.

2.2.2.   Tegen deze achtergrond kwam het in 2005 tot een evaluatie waarbij het partnerschap tussen de Europese en nationale actoren centraal kwam te staan. De nadruk kwam te liggen op nationale uitvoeringsmaatregelen, in combinatie met inhoudelijke gerichtheid op „groei en werkgelegenheid”. Onderdelen van de uitgebreide lijst met doelstellingen, bijv. de sociale pijler, raakten deels op de achtergrond ten gunste van vlottere uitvoerbaarheid en een stringentere economische benadering. Deze benadering, waarbij de lidstaten dus meer verantwoordelijkheid kregen voor het formuleren van eigen plannen en doelstellingen, en waarbij de nadruk op nationale hervormingen kwam te liggen, ging echter niet gepaard met een adequaat economisch en sociaal kader op Europees niveau.

2.2.3.   Ondanks recente vooruitgang (4) konden veel landen niet aan de gestelde eisen voldoen. Op veel terreinen zullen de doelstellingen voor 2010 hoogstens als EU-gemiddelde bereikt zijn, maar niet in alle lidstaten. Dat geldt bijv. voor de 3 % groei van O&O: door de meeste EU-landen, maar ook door de EU als geheel, is op dit punt nauwelijks vooruitgang geboekt. Hetzelfde geldt voor de terugdringing van de uitstoot van broeikasgassen. Ook voor de werkgelegenheid zijn de resultaten schamel, bijv. voor vrouwen, onder andere door een sterke stijging van (gedeeltelijk onvrijwillig) (5) deeltijdwerk en tijdelijk werk, alsook van slecht betaalde arbeid, vaak met afwijkende arbeidscontracten.

2.3.   Op dezelfde voet verder of heeft Europa een nieuwe agenda nodig?

2.3.1.   De gebrekkige verwezenlijking van de doelen van Lissabon wordt over het algemeen beschouwd als een gevolg van een te weinig consequent beleid van de lidstaten om die doelen te bereiken, en van te weinig prikkels van de OCM voor nationaal en communautair engagement. Een even belangrijke oorzaak is het ontbreken van een Europees kader voor macro-economisch en sociaal beleid. Slechts op grond daarvan kunnen EU-landen de juiste hervormingen gecoördineerd uitvoeren, de gestelde doelen bereiken en verhinderen dat de nationale hervormingen met elkaar concurreren. Verder heeft het EESC herhaaldelijk een gebrekkige gemeenschappelijke verantwoordelijkheid vastgesteld die niet in de laatste plaats het gevolg is van een te geringe inbreng van sociale partners en maatschappelijke organisaties.

2.3.2.   Het EESC pleit er voor om na 2010 een globale en algehele strategie voort te zetten. Het meent echter ook dat „terug naar Lissabon 2000”, of „meer van hetzelfde, eventueel iets ecologischer” geen passend antwoord is op de huidige vragen. Het komt er nu op aan om duurzame wegen in te slaan, waarbij het concurrentievermogen, O&O en innovatie, met een innovatief potentieel van een sociaal en duurzaam optredend Europa, en het begrip „goede arbeid” (6) met elkaar verweven zijn. Bovendien vormt deze crisis in vele opzichten een breuk en vergt zij nieuwe oplossingen, zoals een effectieve regulering van de financiële markten, een radikaal ander grondstoffenbeleid voor een zuinige en CO2-arme productie en consumptie en investeringen in innovatie van overheidsdiensten om de burgers zekerheid te geven en om het vertrouwen in de EU te herstellen.

2.3.3.   Actuele vraagstukken als de financiële en economische crisis, de hieruit voortvloeiende sociale problemen, de globalisering van de economie, een beter werkende interne markt, energiebeleid en klimaatverandering, demografische ontwikkelingen en migratie vergen op Europees niveau een nieuwe overkoepelende strategie na 2010 die a) deze kwesties aanpakt, b) tekortkomingen in de uitvoering opheft, c) een breed Europees draagvlak vindt en d) alle EU-strategieën coherent weet te verbinden (recovery strategy, Lissabonstrategie, duurzame ontwikkeling, klimaatverandering). Het EESC stelt voor om de strategische heroriëntering ook door een andere naam voor deze nieuwe Europese strategie duidelijk te maken.

3.   Beleidsaanbevelingen: Europees denken en handelen via Europese projecten

3.1.   Een Europees kader uitwerken voor veelbelovende hervormingsprogramma's: hoewel in de eerste plaats de EU-landen verantwoordelijk zijn voor de uitvoering, is er ook een geschikt Europees kader nodig voor de gecoördineerde en consequente uitvoering van de vereiste structurele hervormingen. Er is onmiddellijk behoefte aan een evaluatie op Europees niveau van de nationale hervormingen en de gevolgen ervan voor de economische ontwikkeling, de vermogens- en inkomensverdeling en de sociale cohesie. In dit verband moeten enkele arresten van het EHJ (Vaxholm, Viking, Rüffert en Luxembourg) goed tegen het licht worden gehouden. Eventueel moeten er passende maatregelen worden genomen ter bescherming van de werknemers, om duidelijk te maken dat economische vrijheid en concurrentieregels sociale grondrechten niet mogen aantasten.

Meer aandacht in het EU-beleid voor groei met behulp van een adequaat kader voor economisch beleid: de nagestreefde groeidoelstelling van 3 % per jaar, die het uitgangspunt is voor de strategie, is maar tweemaal bereikt. De financiële crisis en de gebrekkige schokbestendigheid van de EU-economie tonen aan dat een nieuwe oriëntatie van het economisch beleid geboden is. Een evenwichtige macro-economische mix, die op vraag- en aanbodzijde gerichte economisch beleidsmaatregelen harmonieus verbindt, moet ook volgens het EESC een integraal bestanddeel worden van de strategie voor na 2010. Ook de kwaliteit van de nagestreefde groei is van belang. Het fundamentele doel is groei van het welzijn. Het bbp is op zichzelf geen goede maatstaf voor het welzijn; er moet een betere indicator (of reeks indicatoren) voor welzijn worden gehanteerd, met het oog op de vaststelling en fijnafstemming van een meer tevredenstellende en coherente groeidoelstelling voor de nieuwe strategie.

3.2.1.   Oplossing van de crisis op de financiële markt en sociale vraagstukken: De EU moet hiervoor en vooral voor een nieuwe opzet van het financiële stelsel gecoördineerd en eensgezind het voortouw nemen. Een nieuw opgezet wereldwijd financieel stelsel (vooral een doeltreffende regulering van het bancaire stelsel, maar ook van hedgefondsen en private-equitybedrijven) moet de kans bieden om solide financiële instrumenten te ontwikkelen en in te voeren die de reële economie en de burgers ten goede komen. De huidige crisis is echter niet alleen het resultaat van problemen op de financiële markt. Zij werd, vooral in de VS, ook veroorzaakt door een reeks toenemende macro- en micro-economische verschillen, met name inkomensverschillen. Twijfelachtige kredieten waren vooral in de VS onder meer het gevolg van toenemende inkomensverschillen. Daarom moet de uitweg uit de crisis luiden: weg met groei die deels gebaseerd is op „speculatieve zeepbellen”, en terug naar groei die uitgaat van investeringen, vooral in innovatieve sectoren van de echte economie, eerlijke verdeling, het scheppen van hoogwaardige en productieve werkgelegenheid en milieuduurzaamheid.

3.3.   Een beter werkende interne markt door betere afstemming van de economische, sociale en milieudimensie. Dit vergt eventueel een
  correcte toepassing en verbetering van het sociale acquis voor de interne markt, betere regelgeving, alsook een gunstig micro-economisch klimaat en genoeg speelruimte voor particuliere investeringen. Maar er moeten ook maatregelen komen voor een innovatiegerichte concurrentie op de interne markt, die niet contraproductief is voor de lidstaten noch ten koste gaat van de sociale samenhang en milieuduurzaamheid.

Sociale cohesie als factor voor een stabiele en dynamische economie stimuleren: Volgens het EESC draagt een goed ontwikkeld sociaal beleid, inclusief een overkoepelend beleid voor het scheppen van „goede arbeid”, waartoe ook ambitieuze doelstellingen voor opleiding, om- en bijscholing en levenslang leren behoren, wezenlijk bij tot groei en een hogere productiviteit. De uitweg uit de crisis moet gepaard gaan met passende investeringen.

3.4.1.   
  Toenemende ongelijkheid en armoede in heel Europa bestrijden
  : in 2010 zouden er aanzienlijk minder mensen moeten zijn die door armoede en sociale uitsluiting worden bedreigd; het verslag van de Commissie over de sociale realiteit (2007) toont echter aan dat Europa in veel landen en regio's nog ernstige sociale problemen heeft. Derhalve moet de post-2010-strategie meer aandacht schenken aan sociale vooruitgang, uitbreiding en het veiligstellen van sociale vangnetten en armoedebestrijding, o.a. door ongelijke verdeling te voorkomen. Het Europese jaar van armoedebestrijding (2010) is de gelegenheid bij uitstek om doeltreffende doelstellingen en termijnen voor armoedebestrijding te formuleren (bijv. criteria voor minimuminkomen en systemen voor vervangend inkomen) (7). Een dergelijk initiatief ten bate van de sociale cohesie zou een belangrijke stap zijn op weg naar herstel van het vertrouwen van de burgers in de Europese integratie.

Scheppen van een inclusieve arbeidsmarkt
  : ondanks vooruitgang zullen de doelstellingen voor werkgelegenheid voor 2010 als EU-gemiddelde niet bereikt zijn. Dat is zorgwekkend gezien de huidige crisis, die haar hoogtepunt wel bereikt heeft maar nog niet definitief voorbij is, die de ongelijkheid verscherpt en steeds meer mensen voor existentiële problemen stelt. Een zo snel mogelijk herstel van de groei door stabilisering van de arbeidsmarkt vergt volgens het Europees economisch herstelplan
   (8)
  een hogere binnenlandse vraag, aan de hand van structuurverbeterende maatregelen. Van belang zijn doeltreffende vormen van opleiding en om- en bijscholing, het scheppen van werkgelegenheid vooral voor degenen die van de arbeidsmarkt uitgesloten zijn, alsook doelgerichte pogingen om discriminatie bij de toegang tot en deelname aan de arbeidsmarkt tegen te gaan. Juist de diverse vormen van de sociale economie in de lidstaten kunnen voor het overwinnen van de crisis een voorbeeldige rol vervullen, vooral door werk te creëren, o.a. op het gebied van sociale dienstverlening. Het EESC meent dat werkgelegenheid en arbeidsproductiviteit tegelijk moeten toenemen. De EU moet daartoe ook de uitwerking nastreven van passende regelingen voor niet gestandaardiseerde en sociaal gebrekkig gegarandeerde werkgelegenheid, met inbreng en inachtneming van de zelfstandigheid van de nationale en Europese sociale partners (9).

3.4.2.1.   Ondernemingen in de sociale economie, die in alle sectoren voorkomen en economische rentabiliteit combineren met overwegingen van algemeen belang en sociale overwegingen, zijn een goed voorbeeld van specifieke vormen van ondernemerschap en ondernemingsbestuur die een bijdrage zullen leveren aan het verwezenlijken van de doelstellingen van de herziene Lissabonstrategie. Het Europees Economisch en Sociaal Comité verzoekt de Europese Raad, de Commissie en de lidstaten om na te denken over voorstellen ter implementatie van de beleidsaanbevelingen (10) van het Europees Parlement en om ervoor te zorgen dat de ondernemingen in de sociale economie op gelijke voorwaarden kunnen concurreren met andere bedrijven.

3.4.3.   
  Flexicurity moet effectieve zekerheid tijdens verandering bieden
  : veranderende economische randvoorwaarden vergen een hoge mate van innovatief aanpassingsvermogen, ook op de arbeidsmarkt. Op snel veranderende structuren moet intelligent gereageerd kunnen worden. Flexicurity moet ervoor zorgen dat werknemers op de nieuwe omstandigheden op de arbeidsmarkt voorbereid zijn. Flexicurity moet tastbare „garanties bij verandering” opleveren, waarbij zekerheid op de arbeidsmarkt, stabiele arbeidsverhoudingen en arbeidsplaatsen, behoud van de inzetbaarheid, sociale zekerheid en mobiliteit op de arbeidsmarkt, gericht op goede en productieve arbeidsplaatsen, in de praktijk even belangrijk zijn („make transition pay”). In dit verband moet met name de volledige omzetting en toepassing van het sociale acquis van de Gemeenschap gegarandeerd worden en uitgebreid om eventueel oneerlijke concurrentie op het gebied van arbeidsnormen te voorkomen.

3.4.4.   
  Betere coördinatie van het fiscale beleid: overeenkomstig de EU-verdragen dient er een sterkere, EU-brede coördinatie van het fiscale beleid te komen in de lidstaten (o.a. geharmoniseerde heffingsgrondslagen, minimumtarieven), vooral op gebieden waar de belastinggrondslag internationaal mobiel is en de kans op belastingvlucht en fiscale concurrentie tussen de lidstaten het grootst is. De Europese coördinatie moet gericht zijn op bescherming van de overheidsbegrotingen en het stimuleren van eerlijker belastingstelsels (o.a. via het genereren van meer belastingopbrengsten door sluiting van belastingparadijzen en bestrijding van belastingontwijking en –ontduiking).

3.4.5.   
  De ECB moet haar mandaat voor de gehele economie waarmaken
  : met het oog op de strategie na 2010 moet het lukken om de doelstellingen groei en stabiliteit voor de toekomstige generaties duurzaam met elkaar te verzoenen. De ECB moet overeenkomstig de verdragen de volle verantwoordelijkheid nemen en zich niet alleen op prijsstabiliteit richten, maar ook op andere doelen, te weten een hoge arbeidsparticiatie, sociale bescherming en duurzame groei.

3.4.6.   
  Behoud van speelruimte op de begroting voor investeringen
  : door gebruik te maken van de voor crisissituaties gecreëerde flexibiliteit van het Groei- en stabiliteitspact en door verschuivingen op de begroting dient er meer speelruimte te komen voor conjunctuurbeleid, voor meer overheidsinvesteringen in het kader van „Lissabon” (o.a. in productieve overheidsdiensten, onderzoek, opleiding, innovatie) en van productieve investeringen van de privésector, vooral in CO2-arme productiemethoden. In deze context zou ook de mogelijkheid van Europese leningen van een Europees overheidsfonds verder uitgewerkt moeten worden
   (11). Het EESC is voorstander van een diepgaand onderzoek van dit middel, onder andere voor de financiering van gemeenschappelijke Europese projecten.

3.5.   Industiebeleid en ondernemerschap stimuleren en passende randvoorwaarden voor het MKB scheppen: economische groei en een gunstig investeringsklimaat zijn essentieel voor het scheppen van nieuwe en het behoud van bestaande banen; dit is de verdienste van grote concerns, maar in hoge mate ook van het MKB. Juist het MKB wortelt in de lokale economie en profiteert daarom bijzonder van een stabiele en groeiende binnenlandse vraag. Het EESC heeft herhaaldelijk opgeroepen om meer aandacht te schenken aan de verdere ontwikkeling van het Europese industriebeleid, met name voor„groene technologie”, nanotechnologie en ICT, de stimulering van maatschappelijk verantwoord ondernemerschap, het bevorderen van de oprichting en voortzetting van bedrijven. De terugdringing van onevenredig bureaucratische en administratieve rompslomp, alsook een beter kader voor bedrijfsfinanciering, zijn voor de economie een prioriteit en zijn doorslaggevend, zowel voor het Europese concurrentievermogen als voor een gunstig klimaat voor productieve investeringen. De bescherming van gerechtvaardigde belangen van werknemer en consument mag daarbij niet in het gedrang komen. Aangezien productie, innovatie en werkgelegenheid steeds meer van het MKB komen, moet de stimulering van ondernemerschap onder jongeren een prioriteit zijn.

3.6.   De vergrijzing aanpakken en oplossingen uitwerken voor migratievraagstukken: uitgangspunt voor de aanpak van de problemen van een vergrijzende maatschappij is en blijft groei en werkgelegenheid. Dat geldt net zozeer voor de jonge als voor de oudere generatie. Behalve bestrijding van werkloosheid en het scheppen van meer en betere banen moet er – niet in de laatste plaats ook gezien de geboortecijfers - ook meer gedaan worden voor het combineren van werk en gezin. Succesvolle oplossingen op het gebied van migratie en integratie, die Europa's kansen voor groei stimuleren en tegelijk de sociale cohesie niet in gevaar brengen, zijn belangrijke vraagstukken voor de periode na 2010
   (12).

De kennisdriehoek (onderwijs, onderzoek, innovatie) beter benutten: Europa moet meer gebruik maken van zijn potentieel aan gekwalificeerde mensen, wetenschap, onderzoek en technologie en daarmee van zijn innovatief vermogen, een essentiële factor voor concurrentie. In ieder geval moet de kennisdriehoek in de post-2010-strategie centraal blijven staan. In dit verband dient het begrip „innovatie” verruimd te worden tot „sociale innovatie” ter vermeerdering van het sociaal kapitaal, dat voor zowel concurrentievermogen als sociale cohesie van belang is.

3.7.1.   Wetenschap en onderzoek en de toepassing daarvan in de economie moet voorrang worden verleend om als uitgangspunt voor toekomstige innovatie te dienen. De Bologna-doelstelling (scheppen van een ruimte van hoger onderwijs in Europa) heeft concrete maatregelen nodig en meer politieke wil om beleidsterreinen te coördineren. Onvoldoende investeringen in innovatie en verdere opleiding verergeren de economische problemen en pakken negatief uit voor de arbeidsproductiviteit. Universiteiten en instellingen voor hoger onderwijs moeten hun verantwoordelijkheid nemen en zich veel meer dan tot nu toe inzetten voor een Europese dimensie, aangezien zij een centrale rol vervullen in de kennisdriehoek van onderwijs, onderzoek en innovatie. Grensoverschrijdende multilaterale onderzoeksverbanden moeten gestimuleerd worden. Het ontbreekt in Europa ook aan hoogtechnologische ondernemingen die in O&O investeren. Bedrijven moeten geprikkeld worden om nog meer in onderzoek en ontwikkeling te investeren en productieve arbeidsplaatsen te scheppen.

3.7.2.   Goed opgeleide werknemers, met name in wetenschappelijk-technische beroepen, en innovatief vermogen zijn essentiële voorwaarden voor concurrentie en welvaart. Zij moeten gepaard gaan met het scheppen van productieve, hooggekwalificeerde en goed betaalde arbeidsplaatsen. Ook in crisistijd moeten jonge afgestudeerden een loopbaan op hun niveau en met perspectief op carrièrekansen kunnen beginnen.

De aanpak van de klimaatverandering dient als centraal onderdeel van de post-2010-strategie op velerlei gebied te veranderen: bevordering van energie-efficiëntie en hernieuwbare energie zal, net als de inschakeling van de milieusector, centraal staan in de post-2010-strategie. De hernieuwde strategie moet een actieplan bevatten voor een koolstofarme economie. De EU dient zich, na de invoering van een overkoepelend wettelijk kader voor energie en klimaatverandering, te richten op de praktische toepassing hiervan. Effectieve beleidsmaatregelen moeten opgenomen worden in de geïntegreerde richtsnoeren, landspecifieke aanbevelingen en nationale hervormingsprogramma's.

3.8.1.   
  De EU als economische ruimte die het meest efficiënt met energie en hulpbronnen omgaat
  : klimaatbeleid dat de uitstoot van broeikasgassen en de afhankelijkheid van fossiele energiebronnen en ingevoerde energie op termijn afbouwt, moet uitgaan van duurzaamheid en dus met economische, ecologische en sociale doelstellingen rekening houden. Verder moeten alle mogelijkheden om energie te besparen worden aangegrepen door middel van hernieuwbare lokale en regionale structuren. De verbetering van de energie- en hulpbronnenefficiëntie zal één van de centrale onderdelen van de nieuwe strategie zijn. Verder moet de EU er werk van maken om„als Gemeenschap een economisch ruimte te worden die het meest efficiënt met energie en hulpbronnen omgaat”. Daartoe moet Europa serieus werk maken van de terugdringing van CO2. Voor de afzonderlijke sectoren moeten er, in samenwerking met de branches, concrete doelstellingen en termijnen komen.

3.8.2.   „
  New Green Deal
  ”: daarom moet in het kader van een „New Green Deal” het potentieel van de milieusector worden benut om te zorgen voor groei, extra banen en innovatie, innovatie bij groene technologie hoog in het vaandel staan en kosten bespaard worden, zonder dat welvaart, levenskwaliteit en het wereldwijde concurrentievermogen in het gedrang komen. De uitbreiding van onderzoek en technologie, en de omzetting daarvan in marktrijpe, nieuwe producten en diensten, en dus in werkgelegenheid, is van groot belang in dit noodzakelijke innovatieproces.

Financiële grondslag van de Lissabonstrategie verbeteren: het oplossen van toekomstige problemen vergt nieuwe strategische overwegingen ten aanzien van de volgende EU-begroting.

3.9.1.   
  Hervorming van de EU-begroting met het oog op Lissabon
  : in het algemeen dient er, met het oog op Lissabon, een herverdeling van middelen voor de beleidsgebieden te komen, ter wille van onderzoek en concurrentievermogen, milieu en klimaat, investeringen in duurzame energieopwekking; productieve overheidsuitgaven voor de economie, actief arbeidsmarktbeleid, het combineren van werk en gezin, sociale cohesie, vermijding van armoede en het scheppen van nieuwe en hoogwaardige arbeidsplaatsen. Een debat over de hervorming van de EU-begroting in de zin van Lissabon moet deel uitmaken van het financiële kader voor 2014-2020
   (13). Voor een efficiënte uitvoering van Europese doelstellingen moet ook de versterkte regionale dimensie betrokken worden in het debat over de financiering van het structuur- en cohesiebeleid na 2013.

3.9.2.   
  Overwegen van alternatieven voor EU-financiering
  : er zijn tal van grensoverschrijdende kwesties die vragen om een sterkere Europese dimensie in het politieke optreden. Voor Europese projecten moet alternatieve financiering worden overwogen en ook perspectieven voor een verruiming van de EU-begroting. Het EESC stelt voor in dit verband ook te kijken naar de mogelijkheid om in de gehele EU financiële mechanismen (incl. vormen van belasting) in te voeren. Een belasting op financiële transacties zou bijvoorbeeld speculatie kunnen beteugelen. Ook een eventuele koolstofbelasting (carbon tax) kan worden overwogen.

3.10.   Versterking van de externe dimensie: Europa's welvaart is onder meer gebaseerd op zijn openheid tegenover de wereld. Als 's werelds grootste economische macht, die de eerste plaats inneemt wat betreft de in- en uitvoer van goederen en diensten, en de tweede plaats als bron dan wel ontvanger van directe buitenlandse investeringen en wereldwijd de meeste ontwikkelingshulp verstrekt, is de uitbreiding van Europa's internationale agenda met duidelijke langetermijndoelstellingen van doorslaggevend belang. Gelet op de opkomst van nieuwe mondiale economische grootmachten en de gevolgen van de internationale economische crisis is het belangrijker dan ooit dat de EU een nieuw, uniform en slagvaardig kader schept voor haar optreden in het buitenland. Dit moet het volgende opleveren: adequate, rechtvaardige en duurzame opening van de markt, stimulering van wettelijke, toonaangevende normen, bevordering van multilateralisme en de gestructureerde dialoog met geprivilegieerde partners en een voor beide partijen voordelige ruimte van vooruitgang, die ook het Middellandsezeegebied en Afrika omvat. Op die manier behoudt Europa met zijn socialemarkteconomie ook in de toekomst zijn voorbeeldfunctie voor de rest van de wereld en kan het zich internationaal handhaven, vooral in verband met de toegang tot markten en grondstoffen. Tegelijk kan het internationaal eerlijke concurrentievoorwaarden en een duurzame ontwikkeling waarborgen, waardoor iedereen de vruchten kan plukken van de globalisering.

4.   Aanbevelingen bij de Lissabondoelstellingen

4.1.   Doelstellingen handhaven en op de middellange termijn aanscherpen: ondanks nieuwe problemen en tegenslag in verband met de huidige crisis mag de post-2010-agenda de huidige doelstellingen niet uit het oog verliezen. Het EESC stelt voor om de gemeenschappelijke doelstellingen van de huidige strategie niet op te geven, maar tegelijk ambitieuzere doestellingen te formuleren die voor 2015 vorm moeten krijgen. Zo zou het onderzoekspercentage opgetrokken moeten worden tot 3,5 % (eventueel aangevuld met een bredere taakstelling voor investeringen in innovatie), alsook het streven naar meer en betere arbeidsplaatsen en onderwijs en bijscholing.

4.2.   Rekening houden met de uitgangspositie van de EU-landen bij de nationale bijdragen: de economische prestaties van de lidstaten lopen heel ver uiteen. Evenals bij de oorspronkelijke vastlegging van de kwantitatieve doelstellingen van Lissabon moet gekeken worden naar de huidige situatie in de lidstaten; hierop gebaseerde nationale bijdragen voor de strategiedoelstellingen moeten, uitgaande van de EU-27, worden besproken en doorgerekend.

4.3.   Ook kwalitatieve doelstellingen weer opnemen: voorts moet de toekomstige agenda ook de kwalitatieve doelstellingen bevatten die bij de herlancering van de Lissabonstrategie in de laatste jaren grotendeels uit het oog verloren zijn (bijv. de zgn. Laken-indicatoren voor het meten van gecreërde kwalitatieve werkgelegenheid) (14).

4.4.   Nieuwe doelstellingen formuleren als mislukking dreigt: verder moeten er in het kader van de geïntegreerde richtsnoeren nieuwe resp. duidelijker doelstellingen worden uitgewerkt, vooral als er weinig vooruitgang is geboekt of als het oude hervormingsbeleid nadelig heeft uitgepakt. Daarom komt het EESC met eigen richtsnoeren met meetbare doelstellingen voor een gelijke behandeling van man en vrouw in de strijd tegen arbeidsomstandigheden met gebrekkige sociale bescherming, bij de overstap naar een een CO2-arme economie, armoedebestrijding (ook onder werknemers) en het voorkómen van sociale uitsluiting (bijv. passende steun in geval van werkloosheid en arbeidsongeschiktheid, alsook voor de toegang tot overheidsdiensten).

5.   Aanbevelingen voor governance

5.1.   Uitbreiding van de rol van de Europese instellingen: de nieuwe strategie heeft meer pit nodig. In de huidige crisis is het van bijzonder belang dat de rol van de instellingen wordt uitgebreid. Sinds de aanpassing van de Lissabonstrategie in 2005 treedt de Commissie veel meer uit de schaduw, vooral op het terrein van publicatie en verspreiding van landspecifieke richtsnoeren en voorbeelden van goede praktijken. Er is op openbare debatten in de Raad aangedrongen om het gehele proces gaande te houden. In een vernieuwde strategie moet een en ander verdiept en uitgebreid worden. De Commissie en de lidstaten dienen met behulp van elektronische communicatiemiddelen de grensoverschrijdende uitwisseling van deugdelijke procedures te bevorderen en de toepassing daarvan te verbeteren. Bij deze methoden wordt ervan uitgegaan dat de lidstaten daarvoor een adequaat Europees kader krijgen waarin ze de gemeenschappelijke doelstellingen kunnen verwezenlijken. Eventueel moeten er ook nieuwe, innovatieve instrumenten worden overwogen.

5.2.   De OCM in de lidstaten doeltreffender maken: de OCM als methodologisch uitgangspunt van de Lissabonstrategie wordt in het EU-Hervormingsverdrag voor meer terreinen vastgelegd. De achilleshiel van de OCM is volgens het EESC niet alleen de onzichtbaarheid bij de burgers, maar vooral de gebrekkige doeltreffendheid op nationaal niveau. Daarom is het van belang dat de streefdata niet, zoals tot nu toe vaak het geval was, gezien worden als data waarop iets wenselijks moet zijn verwezenlijkt, maar als concrete beleidsverplichtingen. Oplossingen en instrumenten zijn geboden om een en ander bindender te maken en om lidstaten meer te stimuleren om aangegane verplichtingen voor doelstellingen metterdaad na te komen. Voor een betere verdeling van de aandacht dienen voor de uitvoering van de nieuwe strategie behalve de ministers van economische zaken en financiën ook andere ministers meer bij de zaak betrokken te worden, allereerst de ministers van werkgelegenheid en sociale zaken. Voorts bepleit het EESC een duidelijker rol en meer zichtbaarheid voor de Europese sociale partners, bijv. door de resultaten van de tripartiete macro-economische dialoog standaard toe te voegen aan de conclusies van de Europese Raad.

5.3.   Monitoring van de Lissabondoelstellingen door de SER's in de lidstaten: afhankelijk van de desbetreffende raadplegingsprocedure en de bevoegdheden van de sociale partners in de lidstaten moet de bijzondere taak van de nationale SER's of vergelijkbare organisaties in het maatschappelijk middenveld worden uitgebreid (15)
  De door de SER's uit te brengen verslagen moeten in kaart brengen hoe het met de uitvoering van Lissabon gesteld is; de regeringen en de Europese instellingen dienen naar aanleiding hiervan conclusies te trekken. De SER's en maatschappelijke organisaties zouden in dit kader vertegenwoordigers van de Commissie kunnen uitnodigen om de nationale context te bespreken. Verder zouden de nationale SER's betrokken kunnen worden bij de jaarlijkse raadplegingen van de Commissie. De uitwisseling van standpunten en ervaringen tussen het EESC en de nationale SER's over de nationale hervormingsplannen en de Lissabonagenda blijft van bijzonder belang.

5.4.   Sterkere legitimatie door intensievere contacten met het maatschappelijk middenveld en uitbreiding van de regionale dimensie: het EESC heeft er steeds op gewezen dat een betere uitvoering van de Lissabonstrategie slechts gegarandeerd is als de Europese instellingen hun volle verantwoordelijkheid nemen en als de maatschappelijke belangengroeperingen volwaardig bij de zaak betrokken worden en als regering, sociale partners en de civiele maatschappij op nationaal en Europees niveau, maar ook op lokaal en regionaal niveau in de lidstaten, nauw met elkaar samenwerken: (16)

| — | De nationale Lissaboncoördinatoren zouden tijdens de uitwerking, uitvoering en evaluatie van de nationale hervormingsprogramma's stelselmatig met alle betrokkenen moeten samenwerken. |
| --- | --- |

—

De nationale Lissaboncoördinatoren zouden tijdens de uitwerking, uitvoering en evaluatie van de nationale hervormingsprogramma's stelselmatig met alle betrokkenen moeten samenwerken.

| — | Nadere stappen zijn vereist om in het kader van de raadplegingsprocedures en de bevoegdheden van de sociale partners de bestaande dialoog in de lidstaten te bevorderen waaraan ook de nationale SER's deelnemen, alsook eventueel andere stakeholders uit het maatschappelijk middenveld (ngo's, organisaties uit de sociale economie) en vertegenwoordiges van universiteiten en denktanks. |
| --- | --- |

—

Nadere stappen zijn vereist om in het kader van de raadplegingsprocedures en de bevoegdheden van de sociale partners de bestaande dialoog in de lidstaten te bevorderen waaraan ook de nationale SER's deelnemen, alsook eventueel andere stakeholders uit het maatschappelijk middenveld (ngo's, organisaties uit de sociale economie) en vertegenwoordiges van universiteiten en denktanks.

| — | Na elke Lissaboncyclus zou er een afsluitende conferentie kunnen plaatsvinden waaraan relevante vertegenwoordigers en maatschappelijke organisaties deelnemen om de balans op te maken. |
| --- | --- |

—

Na elke Lissaboncyclus zou er een afsluitende conferentie kunnen plaatsvinden waaraan relevante vertegenwoordigers en maatschappelijke organisaties deelnemen om de balans op te maken.

| — | Structurele belemmeringen voor een efficiënte bijdrage van de nationale parlementen en een daadwerkelijke dialoog met de sociale partners en maatschappelijke organisaties, moeten worden opgeheven. Voorbeelden hiervan zijn de al tot regel verheven korte termijnen voor het uitwerken van de nationale hervormingsprogramma's in de zomermaanden, alsook de aanstelling van aanspreekpunten voor de Lissabonstrategie, die in veel landen maar weinig met de sociale dialoog kunnen beginnen. |
| --- | --- |

—

Structurele belemmeringen voor een efficiënte bijdrage van de nationale parlementen en een daadwerkelijke dialoog met de sociale partners en maatschappelijke organisaties, moeten worden opgeheven. Voorbeelden hiervan zijn de al tot regel verheven korte termijnen voor het uitwerken van de nationale hervormingsprogramma's in de zomermaanden, alsook de aanstelling van aanspreekpunten voor de Lissabonstrategie, die in veel landen maar weinig met de sociale dialoog kunnen beginnen.

| — | De nationale regeringen moeten meer informatie verstrekken over de resultaten van de civiele en sociale dialoog in verband met de Lissabondoelstellingen. |
| --- | --- |

—

De nationale regeringen moeten meer informatie verstrekken over de resultaten van de civiele en sociale dialoog in verband met de Lissabondoelstellingen.

| — | Om een overkoepelende aanpak voor de territoriale, sociale en economische cohesie te garanderen, moeten de partnerschapsbeginselen van de Structuurfondsen in de EU-landen onverkort worden toegepast en de instrumenten voor de OCM ook op dit gebied meer worden gebruikt. |
| --- | --- |

—

Om een overkoepelende aanpak voor de territoriale, sociale en economische cohesie te garanderen, moeten de partnerschapsbeginselen van de Structuurfondsen in de EU-landen onverkort worden toegepast en de instrumenten voor de OCM ook op dit gebied meer worden gebruikt.

Brussel, 4 november 2009

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Mario SEPI

---

(1)  De institutionele verankering van het maatschappelijk middenveld in de nationale politiek loopt aanzienlijk uiteen: in veel lidstaten is er een SER, in de meeste nieuwe lidstaten is er zgn. driepartijenoverleg (sociale partners en regeringsvertegenwoordigers), in andere landen is er geen SER en in sommige zijn er alternatieve vormen van integratie van maatschappelijke belangen. Het EESC tracht zoveel mogelijk bijdragen van deze vertegenwoordigende organen te verzamelen.

1

(2)  Vgl. CESE 1468/2005 rev „Tenuitvoerlegging van de Lissabon-strategie – Samenvattend verslag voor de Europese Raad”, 23-24 maart 2006; Vgl. CESE 40/2008 „Hernieuwde Lissabonstrategie 2008-2010: de rol van het maatschappelijk middenveld”, syntheseverslag aan de Europese Raad, 13-14 maart 2008.

2

(3)  Over de betreffende successen en tekortkomingen van de „Lissabon-doelstellingen” zie een overzicht in: M.J. Rodrigues, Europe, Globalisation and the Lisbon Agenda (2009), blz. 16.

3

(4)  Zie noot 2 en EESC-advies „Efficiënte governance en de hernieuwde Lissabonstrategie”, PB C 175 van 28 juli 2009, blz. 3.

4

(5)  Zie. http://www.eurofound.europa.eu/ewco/reports/TN0403TR01/TN0403TR01_3.htm, Part-time work in Europe, Dublin-Stichting, 2004.

5

(6)  Zie het door de Raad in Laken in 2001 goedgekeurde set indicatoren voor de kwaliteit van arbeid: COM(2001) 313 final: „Werkgelegenheids- en sociaal beleid: een kader voor het investeren in kwaliteit”.

6

(7)  Zie ook de resolutie van het Europees Parlement, PT_TA(2008)0467 van 9 oktober 2008.

7

(8)  Mededeling van de Commissie aan de Europese Raad, „Een Europees economisch herstelplan”, COM(2008) 800 final, 16 november 2008.

8

(9)  Zie voor een overzicht van desbetreffende overeenkomsten met Europese sociale partners: http://europa.eu/legislation_summaries/employment_and_social_policy/social_dialogue/c10132_de.htm

9

(10)  Resolutie van het Europees Parlement van 19 februari 2009 over de sociale economie (2008/2250(INI)).

10

(11)  Zie het EESC-advies over het „Europees economisch herstelplan” PB C 182 van 4.augustus 2009, blz. 71, par. 5.4.

11

(12)  In dit verband is vooral de oprichting van het Europees integratieforum toe te juichen: het zal onder aegide van het EESC EU-instellingen, stakeholders en ngo's bij elkaar brengen.

12

(13)  Zie het EESC-advies over „De hervorming van de EU-begroting en de toekomstige financiering”, PB C 204 van 9.augustus 2008, blz. 113.

13

(14)  Zie COM(2001) 313 final „Werkgelegenheids- en sociaal beleid: een kader voor het investeren in kwaliteit”.

14

(15)  Opgemerkt zij dat het EESC zich niet wil mengen in de bestaande raadplegingsprocedures, bevoegdheden en legitimaties van de sociale partners in de afzonderlijke lidstaten.

15

(16)  Zie EESC-advies „Efficiënte governance en de hernieuwde Lissabonstrategie”, PB C 175 van 28 juli 2009, blz. 13.

16

---

| 18.5.2010 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 128/10 |
| --- | --- | --- | --- |

18.5.2010

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 128/10

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over „Sociale integratie”

(verkennend advies)

(2010/C 128/03)

Rapporteur: mevrouw KING

Mevrouw Malmström, Zweeds minister voor EU-aangelegenheden, heeft het Europees Economisch en Sociaal Comité per brief d.d. 18 december 2008 verzocht om overeenkomstig art. 262 van het EG-Verdrag een verkennend advies op te stellen over het thema

Sociale integratie.

De afdeling Werkgelegenheid, sociale zaken, burgerschap, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 15 oktober 2009 goedgekeurd.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn op 4 en 5 november 2009 gehouden 457e zitting (vergadering van 4 november) onderstaand advies uitgebracht, dat met 130 stemmen vóór en 0 stemmen tegen, bij 4 onthoudingen, werd goedgekeurd.

1.   Conclusies en aanbevelingen

1.1.   Het Comité voor sociale bescherming van de Europese Commissie heeft op 29 september 2009 een nieuw verslag gepresenteerd over de sociale dimensie van de groei- en werkgelegenheidsstrategie van de Europese Unie. Daarin staat dat in deze strategie voortaan meer aandacht moet worden besteed aan het streven naar sociale samenhang. Volgens het verslag is sociale bescherming op zich namelijk niet voldoende om armoede en uitsluiting te voorkomen en moet er dan ook meer nadruk worden gelegd op doelstellingen als bestrijding van armoede onder kinderen en bevordering van maatregelen voor actieve integratie.

Arme of laagopgeleide mensen, migranten, mensen uit etnische en culturele minderheden, gehandicapten en mensen die in een isolement leven, slecht behuisd of dakloos zijn, krijgen over het algemeen als eersten met uitsluiting te maken.

Het hebben van werk betekent niet automatisch dat men is gevrijwaard van uitsluiting en dat het gevaar om in armoede te vervallen is geweken, maar een baan blijft het beste middel voor sociale integratie.

1.2.   Het Zweedse voorzitterschap streeft ernaar om de negatieve effecten van de economische crisis op de groei en de werkgelegenheid in de EU en de lidstaten te bestrijden. Het wil zich daarbij vooral toeleggen op arbeidsmarktmaatregelen om verlies van arbeidsplaatsen zoveel mogelijk te beperken, het aantal uitgeslotenen te reduceren en mensen die onlangs hun werk zijn kwijtgeraakt snel weer aan een baan te helpen. Tegelijkertijd wil het voorzitterschap de grondslag leggen voor het scheppen van duurzame banen voor de lange termijn.

1.3.   Volgens de recent gehouden G20-top zijn de lidstaten, m.i.v. de EU, er dit jaar in geslaagd om arbeidsplaatsen te redden en te creëren, zodat de gevolgen van de crisis voor een aantal burgers konden worden beperkt. De lidstaten hebben vooral geprobeerd om behoud van banen te ondersteunen en het inkomen van huishoudens veilig te stellen.

1.4.   De uitdaging waar de EU voor staat is echter dat tal van burgers in de werkende leeftijd geen toegang hebben tot werk, zelfs in de recente periode van economische groei. Daarbij komt dat sommige burgers te weinig inkomen hebben om uit de armoede te geraken. Ondanks vastberaden optreden ter ondersteuning van het herstel kan worden vastgesteld dat deze groep de laatste anderhalf jaar groter is geworden en dat er nog geen totaalbeeld van de sociale impact van de recessie bestaat.

1.5.   Door harder te ijveren voor de tenuitvoerlegging van de gemeenschappelijke beginselen voor actieve inclusie die door de Raad in december zijn afgesproken, moet er volgens het EESC meer aandacht komen voor degenen die het verst van de arbeidsmarkt afstaan: laagopgeleiden die minder kansen hebben op levenslang leren, mensen met zorgtaken (vooral vrouwen), mensen met vervroegd pensioen, gehandicapten, minderheden, migranten en jongeren.

1.6.   Het EESC raadt aan de open coördinatiemethode te gebruiken om geslaagde praktijkvoorbeelden van de overgang van onderwijs/opleiding naar werk en de overgang van huishoudelijke/maatschappelijke bezigheden naar werk in kaart te brengen. Ook dringt het in het algemeen aan op het aanpakken van structurele factoren die arbeidsmarkttoegang en maatschappelijke participatie in de weg staan.

1.7.   Het EESC beseft dat sociale voorzieningen en sociale bescherming in hoge mate afhankelijk zijn van de financiële middelen van de overheid en dat diverse lidstaten er in het licht van de huidige crisis naar streven om de overheidsuitgaven te beperken. Het is in dit verband gekant tegen ieder initiatief dat de solidariteit, die aan de basis ligt van de sociale bescherming en die Europa zulke goede diensten bewijst, in gevaar brengt. Er zouden dan ook maatregelen moeten worden genomen die bescherming bieden en tegelijkertijd de transitie naar werk en de instandhouding van de werkgelegenheid ondersteunen.

1.8.   Het EESC onderschrijft dat levenslang leren (LLL) belangrijk is om de inzetbaarheid van de burgers te vergroten en wijst op de paradox dat de deuren van LLL juist voor de laagst opgeleiden vaak gesloten blijven. Daarom dringt het EESC erop aan dat alle burgers hiervoor daadwerkelijk in aanmerking komen en er toegang toe krijgen.

1.9.   Het EESC acht het net als de Commissie van belang dat er tussen overheden, sociale partners en maatschappelijke organisaties op nationaal en lokaal niveau sprake is van coördinatie en samenwerking, niet alleen op werkgelegenheidsgebied, maar ook op het vlak van huisvesting, gezondheidszorg en territoriale samenhang.

2.   Achtergrond en context

2.1.   De Europese economieën en samenlevingen hebben met een reeks uitdagingen te maken, zoals klimaatverandering, technologische vooruitgang, mondialisering en vergrijzing. De stijging van de arbeidsmarktparticipatie in de voorbije decennia is een goede zaak, maar tegelijkertijd blijft er sprake van een groot aantal mensen (met en zonder werk) die in armoede leven en van een sterk gesegmenteerde arbeidsmarkt; bovendien daalt het percentage huishoudens waar niemand een baan heeft slechts marginaal. Een baan van goede kwaliteit is echter de beste garantie tegen armoede en uitsluiting. Daarom wordt in dit advies vooral het verband tussen werkgelegenheid en integratie benadrukt.

2.2.   De meest recente uitdaging is de wereldwijde financiële crisis, die directe gevolgen heeft voor de reële economie; zo is de situatie op de arbeidsmarkt aanzienlijk verslechterd als gevolg van de kleinere vraag en strengere financieringsvoorwaarden. (1) De seizoengecorrigeerde werkloosheid in de EU-27 in maart 2009 was 8,3 %, tegenover 6,7 % in maart 2008. Dit komt neer op een omkering van de werkloosheidstrend, aangezien het cijfer in de EU-25 eerder gedaald was van 8,9 % in maart 2005 via 8,4 % in maart 2006 naar 7,3 % in maart 2007. Hoewel het plaatje in de afzonderlijke landen niet overal hetzelfde is, worden alle lidstaten en de meeste sectoren door de diepgaande internationale economische malaise getroffen. De hardste klappen krijgen Spanje, Ierland en de Baltische landen, met een verdubbeling of (in de Baltische landen) zelfs een verdrievoudiging van de werkloosheid. Naar verwachting zal deze stijgende tendens aanhouden.

2.3.   Om deze jongste crisis tegen te gaan hebben bijna alle lidstaten inmiddels monetaire versoepelings- en fiscale stimuleringsmaatregelen genomen om eerst de financiële systemen te stabiliseren, negatieve sociale gevolgen te verzachten en vervolgens de groei weer op gang te helpen. De terreinen waarop de lidstaten ter zake actief zijn, lopen flink uiteen, maar in het algemeen besteden zij vrij veel aandacht aan maatregelen om werknemers aan de slag te houden, herintreding op de arbeidsmarkt te stimuleren, inkomens van mensen te ondersteunen, hypotheekhouders te beschermen tegen beslaglegging, toegang tot leningen te verbeteren en te investeren in de infrastructuur op sociaal en gezondheidsgebied teneinde de werkgelegenheid te stimuleren en voorzieningen toegankelijker te maken (2). Het Zweedse voorzitterschap vindt echter dat de crisisbestrijdingsmaatregelen hand in hand moeten gaan met de nodige structurele hervormingen om de overige EU-uitdagingen (bv. de demografische veranderingen en de mondialisering) het hoofd te bieden. Ook vóór deze crisis toesloeg waren er immers al te veel EU-burgers die konden werken maar geen baan konden vinden, ondanks de relatief gunstige economische tijden.

2.4.   Het Zweedse voorzitterschap wil de nadruk leggen op onderstaande twee vragen.

2.4.1.   Hoe kunnen de EU-lidstaten gezamenlijk optreden om de effecten van de door de economische crisis snel stijgende werkloosheid aan te pakken?

2.4.2.   Door welke hervormingsmaatregelen (inclusief maatregelen om mensen weer aan de slag te helpen) kan de mobiliteit op de arbeidsmarkt worden vergroot?

Doel is om de kortetermijnimpact van de crisis tegen te gaan en te bewerkstelligen dat de lidstaten de langetermijndoelstelling van een hoog werkgelegenheidsniveau realiseren binnen het kader van een nieuw groei- en banenplan van de EU.

3.   Werkgelegenheid en sociale integratie

3.1.   Transitie in goede banen leiden

3.1.1.   Transitieprocessen en sociale mobiliteit hebben in Europa altijd al bestaan. De door de mondialisering op gang gebrachte veranderingen maken duidelijk hoe belangrijk het is dat de sociaaleconomische stelsels deze processen actief ondersteunen. Strategieën waarbij activering, aanpassing en reïntegratie op de arbeidsmarkt worden gekoppeld aan behoud van sociale bescherming zouden als beleidsdoelstelling moeten worden gezien. In de literatuur wordt over minimaal vijf vormen van transitie (3) gesproken: van onderwijs/opleiding naar werk; transitie tussen verschillende soorten banen, met inbegrip van werk als zelfstandige; overgang tussen werk en huishoudelijke/maatschappelijke activiteiten; transitie van werk naar arbeidsongeschiktheid; en van werk naar pensioen. Het streven moet zijn om mensen ervan te doordringen dat omschakelen lonend is, te motiveren actief op zoek te gaan naar werk en hun tegelijkertijd de nodige steun te geven en te zorgen dat ze in hun levensbehoeften kunnen voorzien.

3.1.2.   Overgangsprocessen van onderwijs/opleiding naar werk verdienen speciale aandacht, aangezien er naar verhouding veel jonge mensen zijn die tijdens de periode van economische groei buiten de arbeidsmarkt zijn komen te staan en die nu onevenredig sterk worden getroffen door de financiële/economische crisis. (4) Jongeren zijn heden ten dage beter opgeleid dan vroeger, maar treden later toe tot de arbeidsmarkt, hebben minder vaak een vaste baan en worden meer geconfronteerd met de segmentering van de arbeidsmarkt en met werkloosheid. Het EESC stelt vast en juicht toe dat de Commissie in dit verband pleit voor Jongeren nu helpen
   (5), maar vraagt zich af hoe hoogwaardige opleidingsmaatregelen en leerlingstelsels geëvalueerd en herzien zullen worden zodat ze blijvend van belang kunnen zijn. In zijn advies over Arbeidskansen voor prioritaire categorieën (6) heeft het EESC aanbevelingen geformuleerd voor de bestrijding van jeugdwerkloosheid. Het EESC wijst er nog eens op dat migranten, mensen uit etnische minderheden, alleenstaande ouders en laagopgeleiden het grootste risico lopen om maatschappelijk en van de arbeidsmarkt te worden uitgesloten.

3.1.3.   Bij de overgang tussen werk en huishoudelijke/maatschappelijke activiteiten gaat het vooral om vrouwen, de mogelijkheden waarover zij qua soorten arbeidsovereenkomst beschikken en de lengte van de periode waarin zij niet beschikbaar zijn voor de arbeidsmarkt. Daarom beveelt het EESC aan meer werk te maken van maatregelen om gelijke behandeling te garanderen.

3.2.   Formulering en uitvoering van geïntegreerd beleid, op maat gesneden maatregelen en beter bestuur

3.2.1.   Naarmate er meer ervaring met transitiebeleid wordt opgedaan, worden de contouren van een „goed transitiebeleid” duidelijker. Stimulerings- en steunmaatregelen blijken van cruciaal belang te zijn. Het zou goed zijn om beleid inzake de overgang naar de arbeidsmarkt te combineren met integratiestrategieën, met name wanneer het mensen betreft voor wie de arbeidsmarkt zeer ver weg lijkt en voor wie stelselmatig verdere inspanningen moeten worden gedaan. Het EESC onderschrijft (7) dat er vanwege de crisis nog dringender behoefte is aan de tenuitvoerlegging van brede strategieën voor actieve integratie waarin maatregelen die zorgen voor inclusieve arbeidsmarkten, toegang tot hoogwaardige diensten en een passend minimuminkomen op evenwichtige wijze met elkaar worden gecombineerd.

3.2.2.   Een aanzienlijke deel van de bevolking in de werkende leeftijd moet de overgang maken naar een baan. In dit verband is het EESC ingenomen met de aanbeveling van de Commissie (8) dat de nationale betrokkenheid dient te worden versterkt en dat er betere coördinatie moet komen op nationaal niveau. Daarnaast raadt het EESC echter ook aan om maatregelen af te stemmen op de persoonlijke situatie. Om spijkers met koppen te slaan is het namelijk belangrijk te beschikken over adviesdiensten die dicht bij de mensen staan en die een op maat gesneden aanpak voor individuen of voor specifieke groepen kunnen voorstellen. Projecten en organisaties uit de „sociale economie” hanteren vaak benaderingen die het pad effenen voor toetreding tot de arbeidsmarkt en het creëren van nieuwe banen voor mensen die daar het verst van afstaan.

3.2.3.   Het EESC beveelt in dit opzicht ook aan om de sociale dialoog hand in hand te laten gaan met een burgerdialoog. In sommige lidstaten bestaat al een bepaalde vorm van zo'n dialoog. Hiermee krijgen maatschappelijke organisaties de mogelijkheid om als belangrijke ervaringsdeskundigen deel te nemen aan het proces van beleidsvorming rond sociale integratie in Europa; zij hebben immers vaak nauwe contacten met kwetsbare groepen, zoals mensen die in armoede leven, kinderen, jongeren, gezinnen in precaire leefsituaties, migranten en etnische minderheden, gehandicapten en ouderen. Uit onderzoek blijkt dat de kwaliteiten en vaardigheden van beroepsmensen en hun organisaties die weten hoe ze met kansarme groepen moeten omgaan, een belangrijke factor zijn in goede praktijken.

3.2.4.   Het EESC vindt net als de Commissie (9) dat betere samenwerking tussen overheden, openbare en particuliere arbeidsvoorzieningsdiensten, sociale diensten, instanties voor volwasseneneducatie, sociale partners en maatschappelijke organisaties nodig is om de slaagkans van kansarmen op de arbeidsmarkt te verbeteren. Verder bepleit het EESC om verschillende vormen van dienstverlening (gezondheidszorg, onderwijs, huisvesting, enz.) goed op elkaar af te stemmen; de ervaring heeft immers geleerd dat dit een sleutelelement van good practice is.

3.3.   Lissabonstrategie

3.3.1.   In de Lissabonstrategie wordt meer nadruk gelegd op sociale integratie binnen de EU. In algemene zin wordt ermee gestreefd naar een meer geïntegreerde en efficiëntere economie die meer en betere banen schept en die tegelijkertijd zorgt voor een hoge mate van sociale bescherming en voor grotere maatschappelijke en economische cohesie. Dit is de grondslag van het Europese economische en sociale model. Uit de EU-strategie voor de periode na 2010 zou duidelijk moeten blijken hoe de EU aankijkt tegen de voornaamste maatschappelijke uitdagingen; de instrumenten op het vlak van werkgelegenheid en sociale inclusie moeten aan deze visie worden aangepast. Het EESC is momenteel overigens bezig met het opstellen van een advies over de opvolger van de Lissabonstrategie.

3.3.2.   In de Lissabonstrategie wordt beklemtoond dat het creëren van banen vooral een kwestie is van actief werkgelegenheidsbeleid, een degelijk macro-economisch kader, investeringen in vaardigheden, onderzoek en infrastructuur, betere regelgeving en de bevordering van ondernemerschap en innovatie. Aangezien de arbeidsmarkt nog altijd verslechtert ten gevolge van de economische recessie, zijn aanvullende maatregelen nodig; het zijn immers de burgers die de zwaarste klappen krijgen. De Europese arbeidsmarkten zullen door de crisis drastisch veranderen. Werknemers en bedrijven moeten de nodige middelen krijgen om zich aan deze veranderende omstandigheden aan te passen: om banen te behouden, om op alle - en met name de laagste - niveaus de vaardigheden te verbeteren, om mensen weer aan het werk te krijgen en de voorwaarden te scheppen voor het creëren van nieuwe banen.

3.4.   Flexizekerheid in tijden van crisis (10)

Ten aanzien van flexizekerheid als een geïntegreerde strategie ter verbetering van de flexibiliteit en de zekerheid op de arbeidsmarkt en ter ondersteuning van diegenen die zich tijdelijk buiten de arbeidsmarkt bevinden, is het EESC van mening dat:

3.4.1.   flexizekerheid des te meer van belang en aangewezen is in de huidige moeilijke economische context, die gekenmerkt wordt door groeiende werkloosheid, armoede, segmentering en de dringende noodzaak om de groei aan te zwengelen, nieuwe en betere banen te scheppen en de sociale samenhang te vergroten;

3.4.2.   de uitvoering van flexizekerheid een stimulerende sociale bescherming vereist die wordt geschraagd door een open en kansenscheppende arbeidsmarkt; tegelijkertijd zijn er maatregelen nodig om structurele belemmeringen voor participatie uit de weg te ruimen en om het behoud en het scheppen van banen, m.i.v. van banen van goede kwaliteit, te bevorderen. Als de arbeidsmarkt aldus toegankelijk wordt gemaakt voor alle burgers, en met name voor kwetsbare groepen, kunnen sociale uitsluiting en armoede worden teruggedrongen;

3.4.3.   de gemeenschappelijke flexizekerheidsbeginselen, als middel om de Europese werkgelegenheidsstrategie uit te voeren, gekoppeld aan brede strategieën voor de actieve inclusie van degenen die het verst van de arbeidsmarkt afstaan, een integrale beleidsstrategie vormen om de inspanningen voor het beheersen van de effecten van de crisis op de werkgelegenheid en op sociaal gebied te coördineren, en om het economische herstel voor te bereiden.

3.4.4.   Het EESC vindt het een goede zaak dat de sociale partners in de EU hebben afgesproken om de tenuitvoerlegging van de gemeenschappelijke flexizekerheidsbeginselen van de EU in de gaten te houden en daaruit lering te trekken. Om hiertoe bij te dragen stelt het EESC momenteel een advies over flexizekerheid op (11). Ook verzoekt het EESC de lidstaten harder te ijveren voor de toepassing van de gemeenschappelijke beginselen inzake actieve inclusie. De Commissie zou regelmatig moeten nagaan in hoeverre er vooruitgang wordt geboekt.

4.   Beleid voor sociale bescherming en sociale integratie

4.1.   Stelsels voor sociale bescherming kunnen een grote bijdrage leveren tot sociale integratie, omdat ze rekening houden met mensen die zich buiten de arbeidsmarkt bevinden, gepaard gaan met positieve acties van overheidswege, en via collectieve solidariteit verandering proberen te brengen in omstandigheden die het voor individuen en kansarme groepen moeilijk maken om in waardigheid te leven. Het succes van de Europese verzorgingsstaat, met name bij de bestrijding van ongelijkheid, is terdege gedocumenteerd en weerspiegelt dat solidariteit een Europese kernwaarde is, zoals in het Handvest van de grondrechten wordt erkend. Wat sociale bescherming betreft, komt het er volgens het EESC nu vooral op aan om de basisbehoeften van mensen te garanderen (ook al worden die in de landen verschillend ingevuld) en om transitieprocessen te faciliteren, zoals eerder toegelicht. Er zijn maatregelen nodig om overgang aantrekkelijk te maken, de toegang tot werk voor specifieke probleemgroepen op de arbeidsmarkt te verbeteren door de indirecte loonkosten voor werkgevers bij indienstneming van personeel te verlagen via terugdringing van de administratieve lasten (waarbij de begrotingsontvangsten van de lidstaten wel op peil moeten blijven), en na te gaan wat de mogelijkheden zijn van het creëren van speciale banen voor laagopgeleiden. Daarnaast dienen negatieve prikkels om te werken te worden verminderd en is verbetering van de structuur van de belastingen en uitkeringen nodig om werk lonend te maken, waarbij ook de belastingdruk voor tweeverdieners moet worden aangepakt. Voorts moeten werklozen gestimuleerd worden (bv. door ondernemerschapstraining en microkredieten) om een eigen bedrijf te beginnen, en dient de toegang tot voorzieningen die participatie mogelijk maken te worden gewaarborgd. Mensen die niet kunnen werken, moeten op passende inkomenssteun kunnen rekenen.

4.2.   Het EESC wil erop wijzen dat afdoende bescherming tegen sociale risico's - met inbegrip van werkloosheid - nog belangrijker is geworden vanwege de door de mondialisering sterk toegenomen concurrentie en de economische crisis. Ook dient de functie van sociale bescherming als een maatschappelijke investering ten bate van zowel het economische concurrentievermogen als de sociale integratie te worden versterkt. Hervormingen mogen er niet toe leiden dat de solidariteitsbeginselen worden ondermijnd; deze vormen immers de grondslag van de sociale bescherming en hebben Europa veel goeds gebracht. Anderzijds zijn aanpassingen noodzakelijk en dienen socialebeschermingsstelsels mee te veranderen, maar dan wel binnen het kader van een coherent en gecoördineerd langetermijnbeleid van sociale hervormingen dat bescherming kan bieden en transitie op korte en lange termijn kan ondersteunen.

Daarom is het van belang om na te gaan hoe de verschillende aspecten van de sociale bescherming op meer efficiënte wijze kunnen bijdragen tot sociale en economische integratie. Het EESC wil in dit verband aandacht vragen voor de volgende zaken.

4.3.1.   Inachtneming van demografische onevenwichtigheden en veranderde gezinssamenstellingen

4.3.1.1.   Met de vergrijzing die zich in de meeste Europese lidstaten aftekent, rijzen er verschillende vragen rond sociale integratie. In veel landen wordt al actie ondernomen. De meest prangende zaak - die echter niet altijd doeltreffend wordt aangepakt - is het groeiende aandeel pensioengerechtigden en zorgbehoevenden. Het EESC is het eens met de aanbevelingen van de Commissie (9) om werkgelegenheid voor ouderen te bevorderen, en de vraag naar en het aantal banen in de zorgsector te vergroten door belastingvrijstellingen of andere voordelen in te voeren. Volgens het EESC vereist het voorstel van de Commissie om de regelingen voor vervroegde uittreding te ontmoedigen dat eerst uitvoerig wordt gesproken over randvoorwaarden, reikwijdte, flankerend beleid, enz., om te voorkomen dat ouderen weer met sociale problemen te kampen krijgen. Het EESC heeft hieraan reeds belangrijke bijdragen geleverd.

4.3.1.2.   Een ander aspect dat de demografische situatie kan helpen verbeteren betreft het gezinsbeleid en daarmee samenhangende beleidsterreinen; er wordt nog te weinig gedaan om mensen in staat te stellen hun kinderwens te vervullen (12). Het EESC zou de aandacht van de beleidsmakers met name willen vestigen op zijn advies „Het gezin en de demografische ontwikkelingen” (13). Elk land heeft een gezinsbeleid nodig dat rekening houdt met de wensen van alle burgers (inclusief kinderen), dat het gezinsleven waardeert, dat de ernstige gevolgen (met name voor kinderen) van gezinsbreuk, geweld, armoede en sociale uitsluiting opvangt en dat weet wat er onder de burgers leeft en waaraan zij behoefte hebben. Elk Europees land zou een alomvattend gezinsbeleid daarom centraal moeten stellen, waarin tegelijkertijd aandacht moet zijn voor inkomen, kinderopvangvoorzieningen, toegang van ouders tot hoogwaardige voltijdbanen, gendergelijkheid, onderwijs, maatschappelijke en culturele diensten, werkgelegenheid, en planning en beschikbaarstelling van infrastructuurvoorzieningen.

4.3.2.   Efficiëntere werkloosheidsuitkeringen en bevordering van integratie

4.3.2.1.   Werkloosheidsuitkeringen zijn van groot maatschappelijk belang; zij bieden ontslagen werknemers of werklozen zekerheid, met name nu er voortdurend herstructureringen plaatsvinden als gevolg van de economische crisis en de concurrentiestrijd. Zijn de uitkeringen van voldoende omvang, dan kunnen zij zelfs de werking van de economie en de arbeidsmobiliteit ten goede komen. In sommige landen komt de werkloosheidsverzekering echter alleen maar neer op het passief toekennen van uitkeringen en ontbreekt er een passend systeem voor herintreding op de arbeidsmarkt (d.w.z. om de overgang te maken van werkloosheid naar werk) of voor opleidingsmaatregelen die zijn gericht op het vinden van een duurzame arbeidsplaats. Over het algemeen is het zaak dat werkloosheidsverzekeringen meer gekoppeld worden aan activering. In dit verband zou een voorbeeld kunnen worden genomen aan de lidstaten die de verzekering baseren op herintredingsovereenkomsten, als voorwaarde voor het ontvangen van een uitkering. Overheden hebben in een dergelijk scenario tot taak om voor passende ondersteunings-, integratie- en opleidingssystemen te zorgen en andere noodzakelijke diensten toegankelijk te maken. Ook van belang is preventie. Hiertoe moet worden gewezen op de noodzaak om armoede onder kinderen in een vroeg stadium aan te pakken en moet worden gestreefd naar een doeltreffend beleid inzake levenslang leren, waarbij het noodzakelijk zou kunnen zijn om in de loop van het leven tot omscholing over te gaan.

4.3.2.2.   Transitie en integratie zijn ook van belang voor andere groepen, zoals slachtoffers van ongevallen en mensen die door ziekte arbeidsongeschikt zijn geraakt (transitie van werk naar werkloosheid als gevolg van arbeidsongeschiktheid). In deze gevallen komt in de eerste plaats de kwestie van een vervangingsinkomen aan de orde, en ten tweede de terugkeer naar of de toegang tot de arbeidsmarkt. Het ontvangen van een inkomen is een noodzakelijke, maar niet per se toereikende voorwaarde voor een onafhankelijk bestaan. In veel gevallen wordt te weinig prioriteit toegekend aan de reïntegratie van deze mensen op de arbeidsmarkt, ondanks wettelijke bepalingen hiertoe. Praktische regelingen voor de begeleiding en ondersteuning bij het vinden of weer oppakken van betaald werk zijn vaak omslachtig en niet doeltreffend. Betrokkenen zouden noch door de vereisten, noch door de hoogte van de vergoeding ontmoedigd moeten worden om voor andere functies of beroepen te kiezen of om weer aan de slag te gaan. Zij moeten hierdoor juist aangespoord worden. In geval van hervormingen waarbij het accent verschuift van passieve naar actieve maatregelen mogen echter niet de doelstellingen van de Europese Code inzake sociale zekerheid en de bijgevoegde protocollen uit het oog worden verloren. Het concept van passend werk dient te worden opgevat in de zin dat mensen zonder werk naar banen worden geleid die hen in staat stellen hun vaardigheden en kwalificaties op de meest productieve en effectieve manier in te zetten, ten bate van de maatschappij in haar geheel. Mensen voor wie werken geen optie is, moeten echter kunnen rekenen op inkomenssteun die een waardig leven mogelijk maakt.

5.   Bevordering van levenslang leren

5.1.   De organisatie van beroepsopleiding en -training voor de werkende bevolking en het niveau ervan kent grote verschillen al naar gelang de lidstaat. In alle landen is sprake van zeer ongelijke toegang tot verdere scholing en training voor EU-burgers: de hoger opgeleiden krijgen veel meer bijscholing tijdens hun loopbaan dan de lager opgeleiden. Dit vormt een uitdaging van formaat voor de politiek, in dit tijdperk van mondialisering en van economische recessie. Aangezien het juist de lager opgeleiden zijn die het grootste risico lopen op verplaatsing van hun baan of ontslag, is één van de belangrijkste beleidsvereisten dat deze mindergeschoolde werknemers betere toegang krijgen tot en ruimere deelname aan bijscholingsprogramma's. Het EESC dringt er daarom op aan dat bijscholing binnen handbereik komt van alle burgers (inclusief de meest uitgesloten groepen) die hun mogelijkheden op de arbeidsmarkt willen vergroten.

5.2.   Aangezien maatschappelijke, economische, politieke en technologische veranderingen opeenvolgende aanpassingen van vaardigheden teweeg zullen brengen, zal goed moeten worden nagedacht over de inhoud van bijscholing in het algemeen, met name om opleiding en training beter af te stemmen op de arbeidsmarktbehoeften. Het is derhalve essentieel dat 1) jongeren een grondige basisvorming krijgen; 2) in kaart wordt gebracht wat de benodigde vaardigheden voor nu en in de toekomst zijn; deze moeten op lokaal en/of nationaal niveau worden geanalyseerd, zodat de verschillen tussen en binnen de lidstaten worden weerspiegeld. Het EESC neemt ter zake kennis van het initiatief „Nieuwe vaardigheden voor nieuwe banen” van de Commissie, en zal hier uitvoerig op ingaan. (14)

5.3.   Het EESC is het met de aanbeveling van de Commissie eens dat een loopbaan niet zou mogen starten met werkloosheid. Daarom zou elke schoolverlater die wil en kan werken, een voortgezette opleiding of een beroepsopleidingplek moeten worden aangeboden en terdege aangespoord moeten worden om op dit aanbod in te gaan. Het EESC heeft zijn opvattingen hierover uiteengezet in zijn advies over Arbeidskansen voor prioritaire categorieën. (15)

6.   Huisvesting als een factor voor sociale integratie

6.1.   Dak- en thuisloosheid behoren tot de ernstigste vormen van uitsluiting. Vele EU-lidstaten hebben internationale verdragen en conventies ondertekend waarin het recht op huisvesting wordt erkend en beschermd: de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens (art. 25), het Internationaal Verdrag inzake economische, sociale en culturele rechten (art. 11), het Verdrag inzake de rechten van het kind (art. 27), het Verdrag inzake de uitbanning van alle vormen van discriminatie van vrouwen (artt. 14 en 15), het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (art. 8), het Europees Sociaal Handvest (artt. 15, 16, 19, 23, 30 en 31) en het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (art. 34, lid 3).

6.2.   In Europa treft de huisvestingscrisis zo'n 70 miljoen mensen die in slechte omstandigheden wonen; zo'n 18 miljoen van hen worden bedreigd met huisuitzetting en 3 miljoen zijn dakloos. Dit aantal is stijgende als gevolg van de wereldwijde financiële crisis, die ertoe leidt dat ongeveer 2 miljoen gezinnen in Europa hun huis kwijtraken omdat ze hun hypotheek niet meer kunnen afbetalen. (16) De lidstaten moeten de aanpak van dit probleem voorrang verlenen om de gevolgen ervan voor de burgers (met name de meest kwetsbaren) zoveel mogelijk te beperken.

6.3.   Dit verlies van woning werkt het tegenovergestelde van sociale integratie in de hand, met naar verwachting een stijging van de vraag naar betaalbare en fatsoenlijke huisvesting, minder huurbescherming bij woonovereenkomsten, een groter risico op uitsluiting bij hypotheekovereenkomsten en een groter risico op huisuitzettingen. Vooral jongeren, ouderen, werklozen, armen en migranten zullen hierdoor worden getroffen, evenals gezinnen met een modaal inkomen. Het EESC dringt er sterk op aan om gelijke behandeling t.a.v. huisvesting te waarborgen en regelingen ter voorkoming van huisuitzetting in te voeren, met name voor kwetsbare groepen.

Het EESC is ermee ingenomen dat de open coördinatiemethode als een kader voor de uitwisseling van goede praktijken wordt gebruikt en dat gekozen is voor dak- en thuisloosheid en uitsluiting op huisvestingsgebied als hoofdthema bij de open coördinatiemethode op sociaal vlak in 2009. Het beveelt aan om dit verder te promoten door versterking van de bestaande EU-financieringsinstrumenten op het gebied van:

6.4.1.   programma's om mensen aan betaalbare en fatsoenlijke huisvesting te helpen;

6.4.2.   programma's die bijdragen tot de ontwikkeling van alternatieve woonoplossingen en experimentele projecten voor nieuwe vormen van sociale huisvesting, waarbij solidariteit tussen de generaties, multiculturalisme en bestrijding van sociale uitsluiting de nodige aandacht krijgen, in onderling overleg met lokale overheden, maatschappelijke organisaties en sociale investeerders.

6.5.   Het EESC is het met de Raad eens (17) dat financiële inclusie een absolute voorwaarde is voor duurzame toegang tot de huizenmarkt en dat personen voor wie huisuitzetting of beslaglegging dreigt, op passende ondersteuning en advisering moeten kunnen rekenen.

7.   Territoriaal beleid als factor voor sociale integratie

7.1.   Huisvestingsbeleid dient verrijkt te worden door de inzichten van diegenen die zich bezighouden met territoriale of geografische aangelegenheden. Het blijken meestal kansarme regio's of buurten te zijn die inspanningen rond sociale integratie vereisen. Vaak is de achterstand te wijten aan infrastructurele factoren, zoals een slecht aanbod van diensten, nutsvoorzieningen en andere faciliteiten, en een gebrek aan banen. Dit kan gemakkelijk tot achteruitgang van het milieu en het maatschappelijk welzijn leiden. Uit de nieuwste inzichten blijkt dat veel zaken bepaald worden op het lokale niveau; problemen en misstanden stapelen zich op, wat leidt tot buurten waar niet alleen kwetsbare groepen wonen, maar die om tal van redenen zelf ook kwetsbaar worden. De nadelen worden nog uitvergroot door het uitblijven van kapitaalinvesteringen van lokale, nationale of buitenlandse herkomst.

7.2.   Een van de beleidsdoelstellingen moet daarom zijn om onevenwichtigheden tussen gebieden of regio's te voorkomen en om erop toe te zien dat uitzonderlijk kansarme gebieden de nodige steun krijgen. In dit opzicht is er een belangrijke rol weggelegd voor lokale initiatieven, evenals voor initiatieven die gericht zijn op de sanering van vervallen en verarmde gebieden of woonbuurten. Het gaat niet alleen om investeringen in fysieke infrastructuur, maar ook om het herstel van het maatschappelijke en gemeenschapsweefsel en om het sociale kapitaal van deze gebieden.

7.3.   Werkgelegenheid is met name belangrijk om een plaatsgebonden gebrek aan kansen tegen te gaan. Lokale arbeidsplaatsen helpen armoede terug te dringen en sociale integratie te bevorderen en zijn van gunstige invloed op het gevoel van eigenwaarde, het zelfvertrouwen en de armslag van mensen die maatschappelijk uit de boot zijn gevallen. Ook wordt er hiermee voor gezorgd dat de lokale gemeenschap over meer financiële en andere middelen kan beschikken. Om op plaatselijk niveau banen te creëren is het echter wel absoluut noodzakelijk dat diensten toegankelijk zijn. Het is van groot belang dat lokale gemeenschappen participeren in dit soort en andere initiatieven, zoals de ontwikkeling van micro-ondernemingen die lokaal worden gerund.

7.4.   Volgens het EESC vereist bevordering van sociale integratie niet alleen maatregelen op de klassieke beleidsterreinen, maar ook een apart beleid. Oogmerk daarbij is de totstandbrenging van een actieve en geïntegreerde maatschappij. Men kan zeggen dat er sprake is van een aanzienlijke overlapping met maatregelen op bestaande beleidsterreinen (bv. huisvestingsbeleid, beleid voor laagopgeleiden), maar het gaat tevens om een vraagstuk waarvoor een specifiek eigen beleid moet worden uitgewerkt.

7.5.   Het EESC is te spreken over het voorstel van de Commissie (18) om versneld financiële middelen vrij te maken voor een nieuwe EU-voorziening voor microfinanciering ten behoeve van de werkgelegenheid, teneinde micro-ondernemingen en de sociale economie te ontwikkelen. Naar zijn mening moet territoriaal beleid prioriteit krijgen en moet hierin een rol zijn weggelegd voor de lidstaten, de sociale partners, de betrokken lokale overheden en plaatselijke gemeenschappen, m.i.v. de sociale economie.

8.   Diversiteitmanagement en integratie van migranten

8.1.   Alom wordt erkend dat culturele diversiteit kenmerkend is voor Europa, maar de wijze waarop de Europese samenlevingen worden bestuurd is niet altijd multicultureel. Volgens het EESC gaat sociale integratie ook over de manier waarop Europese samenlevingen omgaan met minderheden (bijv. Roma (19)) en migranten. Om dit te onderzoeken en oplossingen aan te dragen, kunnen verschillende wegen worden bewandeld.

8.2.   Nagegaan moet worden hoe de link kan worden gelegd tussen „pluralisme” en „gelijkheid” als voorwaarden voor sociale integratie. Het is voor gastsamenleving, minderheden en migranten niet altijd gemakkelijk om begrip te tonen voor elkaars cultuur en waardenpatroon. Het EESC pleit daarom voor een aantal fundamentele acties. Het gastland zou in kaart moeten brengen welke bijdragen migranten leveren en welke factoren leiden tot discriminatie, benadeling en uitsluiting. Minderheden en migranten moeten laten zien dat zij bereid zijn om zich aan de normen en tradities van het gastland aan te passen, zonder echter afstand te moeten doen van hun identiteit en culturele achtergrond. Voor een uitwerking van deze ideeën verwijst het EESC naar zijn advies over Arbeidskansen voor prioritaire categorieën. (15)

8.3.   Ook de rol van intercultureel overleg, hetzij op zichzelf, hetzij als onderdeel van de burgerdialoog, moet meer nadruk krijgen. Mogelijke beleidsdoelstellingen in dit kader kunnen zijn:

| — | procedures uitwerken die het vertrouwen helpen bevorderen in een gemeenschappelijke toekomst en in maatschappelijke waarden zoals rechtvaardigheid, tolerantie, respect voor vrijheid en democratie, gendergelijkheid, solidariteit en maatschappelijke verantwoordelijkheid, totstandbrenging van een gemeenschapsgevoel en wederzijdse erkenning; |
| --- | --- |

—

procedures uitwerken die het vertrouwen helpen bevorderen in een gemeenschappelijke toekomst en in maatschappelijke waarden zoals rechtvaardigheid, tolerantie, respect voor vrijheid en democratie, gendergelijkheid, solidariteit en maatschappelijke verantwoordelijkheid, totstandbrenging van een gemeenschapsgevoel en wederzijdse erkenning;

| — | sociale samenhang bevorderen via de economische, sociale en culturele inburgering van migranten; |
| --- | --- |

—

sociale samenhang bevorderen via de economische, sociale en culturele inburgering van migranten;

| — | alle beleidsmaatregelen opnieuw toetsen aan het criterium van „billijkheid vanuit een cultureel perspectief” en opsporen waar er sprake kan zijn van stigmatisering en discriminatie. |
| --- | --- |

—

alle beleidsmaatregelen opnieuw toetsen aan het criterium van „billijkheid vanuit een cultureel perspectief” en opsporen waar er sprake kan zijn van stigmatisering en discriminatie.

Brussel, 4 november 2009

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Mario SEPI

---

(1)  Zie paragraaf 2.1 van het EESC-advies van 11-6-2009 over de Resultaten van de werkgelegenheidstop, rapporteur: dhr. Greif (PB C 306 van 16-12-2009).

1

(2)  http://ec.europa.eu/social/keyDocuments.jsp?type=3&policyArea=750&subCategory=758&country=0&year=0&advSearchKey=&mode=advancedSubmit&langId=nl. De volgende, bijgewerkte versie wordt voor november 2009 verwacht.

2

(3)  Schmid, G. (2002) Wege in eine neue Vollbeschäftigung, Übergangsarbeitsmärkte und aktivierende Arbeitsmarktpolitik, Frankfurt: Campus Verlag.

3

(4)  http://ec.europa.eu/youth/news/news1389_en.htm.

4

(5)  In „Een gezamenlijk engagement voor de werkgelegenheid” (COM(2009) 257 final), blz. 7.

5

(6)  Zie paragraaf 5 van het EESC-advies van 12-7-2007 over „Arbeidskansen voor prioritaire categorieën (Lissabonstrategie),” rapporteur: dhr. Greif (PB C 256 van 27-10-2007).

6

(7)  Zie http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2008:307:0011:0014:NL:PDF.

7

(8)  Zie „Een gezamenlijk engagement voor de werkgelegenheid” (COM(2009) 257 final), blz. 13.

8

(9)  Zie „Een gezamenlijk engagement voor de werkgelegenheid” (COM(2009) 257 final), blz. 9.

9

(10)  Zie Ontwerpconclusies van de Raad „Flexizekerheid in tijden van crisis”, SOC 374 ECOFIN 407, 10388/09.

10

(11)  Zie het EESC-advies van 1-10-2009 over „Het gebruik van flexizekerheid bij herstructureringen tegen de achtergrond van de mondiale ontwikkeling”, rapporteur: dhr. Salvatore, corapporteur: dhr. Calvet Chambon (PB C 318 van 23-12-2009, blz. 1).

11

(12)  Zie het EESC-advies van 30-9-2009 over „Werk en armoede: naar een noodzakelijke globale aanpak”, rapporteur: mevr. Prud'homme (PB C 318 van 23-12-2009, blz. 52).

12

(13)  Zie het EESC-advies van 14-3-2007 over „Het gezin en de demografische ontwikkelingen”, rapporteur: dhr. Buffetaut (PB C 161 van 13-7-2007, blz. 66).

13

(14)  Nieuwe vaardigheden voor nieuwe banen - Anticipatie op en onderlinge afstemming van de arbeidsmarkt- en vaardigheidsbehoeften, COM(2008) 868 final.

14

(15)  Zie voetnoot 6.

15

(16)  Ref: http://www.habitants.org/noticias/inhabitants_of_europe/european_platform_on_the_right_to_housing_2009

16

(17)  Gezamenlijk verslag van de Commissie en de Raad over sociale bescherming en sociale inclusie 2009, 7309/09, hoofdstuk 2, alinea 8.

17

(18)  Zie „Een gezamenlijk engagement voor de werkgelegenheid” (COM(2009) 257 final), blz. 11.

18

(19)  Zie het EESC-advies „Integratie van minderheden – Roma”, rapporteur: mevr. Sigmund, corapporteur: mevr. Sharma (PB C 27 van 3.2.2009, blz. 88).

19

---

| 18.5.2010 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 128/18 |
| --- | --- | --- | --- |

18.5.2010

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 128/18

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de „Toekomstperspectieven van de strategie voor duurzame ontwikkeling”

(verkennend advies)

(2010/C 128/04)

Rapporteur: de heer EHNMARK

Op 18 maart 2009 heeft de Europese Commissie besloten om, in overeenstemming met art. 262 van het EG-Verdrag, het Europees Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over de

„Toekomstperspectieven van de strategie voor duurzame ontwikkeling”

(verkennend advies).

De gespecialiseerde afdeling Landbouw, plattelandsontwikkeling, milieu, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies goedgekeurd op 13 oktober 2009.

Tijdens zijn 457e zitting van 4 en 5 november 2009 (vergadering van 5 november) heeft het Europees Economisch en Sociaal Comité het volgende advies uitgebracht, dat werd goedgekeurd met 178 stemmen vóór en 21 stemmen tegen, bij 18 onthoudingen:

1.   Conclusies en aanbevelingen

1.1.   Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) neemt met instemming kennis van de publicatie van het tweejaarlijkse verslag van de Europese Commissie over de strategie voor duurzame ontwikkeling (1). Dit verslag van de Commissie biedt de basis voor een hernieuwd debat over de wijze waarop de EU de strategie voor duurzame ontwikkeling in praktijk moet brengen.

1.2.   Het EESC is het met de Commissie eens dat de acties van de strategie tijdens de komende periode prioritair moeten worden gericht op vier hoofdthema's: de koolstofarme economie; bescherming van biodiversiteit, water en andere natuurlijke hulpbronnen; bevordering van sociale integratie, en versterking van de internationale dimensie van duurzame ontwikkeling. Wel betreurt het Comité dat de Commissie haar analyse niet nader heeft uitgewerkt en niet met specifieke voorstellen komt voor streefdoelen, tijdschema's en werkzaamheden op dit terrein.

1.3.   Ondanks enkele positieve ontwikkelingen is het duidelijk dat de strategie voor duurzame ontwikkeling van de EU in haar huidige vorm haar doel voorbijschiet.

1.4.   Als men wil dat er met de strategie voor duurzame ontwikkeling effectieve resultaten worden behaald, dan zal men hiervoor een geheel nieuwe governancestructuur in het leven moeten roepen, incl. adequate personele en financiële middelen en mechanismen waarmee de tenuitvoerlegging van de strategie kan worden gecontroleerd.

1.5.   Het EESC zou ook willen aandringen op meer coördinatie binnen de Commissie zelf. Misschien zou het goed zijn om een speciale commissaris met deze coördinatie te belasten. Verder beveelt het EESC aan, een onafhankelijk comité op hoog niveau op te richten dat wordt belast met de periodieke monitoring van de vooruitgang op het gebied van duurzame ontwikkeling, en dat openbare aanbevelingen tot de instellingen moet richten.

1.6.   Het EESC roept de Raad en de Commissie op om van de strategie voor duurzame ontwikkeling een overkoepelende strategie voor alle beleidsterreinen van de EU te maken. Alle andere EU-strategieën die op een kortere termijn zijn gericht, zullen ertoe moeten bijdragen dat de doelstellingen van de nieuwe strategie voor duurzame ontwikkeling worden verwezenlijkt. Veel beleidsmaatregelen waarover nu wordt besloten, hebben gevolgen voor de komende decennia. Korte-termijnmaatregelen mogen toekomstige generaties niet beperken in hun ontwikkelingsmogelijkheden.

1.7.   Het EESC wil in onderhavig advies wijzen op de noodzaak van een betere onderlinge afstemming van de Lissabonstrategie en de strategie voor duurzame ontwikkeling. Bij het opstellen van de nieuwe Lissabonstrategie voor 2020 zou de Commissie moeten worden gevraagd expliciet aan te tonen hoe de in die strategie voorgestelde acties op de lange termijn de overgang naar meer duurzame vormen van ontwikkeling ondersteunen. Ook in het geval van de toekomstige financiële vooruitzichten, de structuurfondsen, het GLB, de O&O-kaderprogramma's en alle andere belangrijke Europese strategieën en programma's zou op dezelfde wijze moeten worden aangetoond hoe deze bijdragen tot de verwezenlijking van de doelstellingen en streefcijfers van de duurzame-ontwikkelingsstrategie.

1.8.   Het BBP zoals dat tegenwoordig wordt berekend, mag niet langer worden gehanteerd als beslissend criterium bij de politieke besluitvorming. Vooruitgang en menselijk welzijn moeten op een andere wijze worden gemeten dan tot nu toe gebruikelijk. Het EESC is er een groot voorstander van dat er vooruitgangsindicatoren worden ontwikkeld en toegepast die verder gaan dan alleen het BBP-criterium. In dit verband zal ook moeten worden gediscussieerd over de waarden waar de EU voor staat.

1.9.   Duurzame ontwikkeling vereist betrokkenheid en activiteiten op een niveau dat dicht bij de burger staat. Om een dergelijke betrokkenheid tot stand te brengen is de actieve medewerking van zowel de sociale partners als het gehele maatschappelijk middenveld vereist.

1.10.   Om de strategie voor duurzame ontwikkeling uit te voeren zal men de nodige politieke bereidheid moeten tonen. Dit geldt zowel voor het Europese als voor het nationale en lokale niveau. Er is ook een duidelijke rol weggelegd voor het Europees Parlement. Het EESC beveelt aan dat een mechanisme wordt ingevoerd waarmee de Commissie de balans kan opmaken van de vooruitgang in de lidstaten aan de hand van overeengekomen indicatoren, gevolgd door landenspecifieke richtsnoeren over belangrijke thema's die de aandacht verdienen. Als model hiervoor zou gebruik kunnen worden gemaakt van het succesvolle mechanisme voor het monitoren van de vooruitgang van de Lissabon-agenda.

1.11.   Het EESC vindt het jammer dat de Commissie het EESC en andere organisaties niet gevraagd heeft om een bijdrage te leveren aan het verslag alvorens haar eigen voorstellen te formuleren, ook al heeft de Raad hier in zijn Conclusies van 2006 op aangedrongen. Men had toch op zijn minst mogen verwachten dat er aandacht zou worden geschonken aan de standpunten van de maatschappelijke organisaties. Het EESC heeft zijn eigen capaciteit op het gebied van duurzame ontwikkeling versterkt met de oprichting drie jaar geleden van een waarnemingspost voor duurzame ontwikkeling, een orgaan dat regelmatig overleg pleegt met nationale raden voor duurzame ontwikkeling. Het Comité beveelt aan dit mechanisme systematischer in te zetten, om het maatschappelijk middenveld een creatieve input te geven bij het bijhouden en monitoren van de vooruitgang op het gebied van duurzame ontwikkeling in Europa.

1.12.   Het is van cruciaal belang dat we nog vóór de volgende Top van Rio in 2012 over duurzame ontwikkeling de beschikking hebben over een goed functionerende strategie op dit gebied.

2.   De mededeling van de Commissie

De mededeling van de Europese Commissie over de verdere verbetering van de strategie voor duurzame ontwikkeling (COM(2009) 400 final van 24.7.2009) betekent helaas slechts een bescheiden stap voorwaarts. In het document wordt weliswaar aandacht gevraagd voor de tekortkomingen bij het verwezenlijken van de strategie voor duurzame ontwikkeling, maar er worden geen gerichte maatregelen voorgesteld om deze tekortkomingen in de toekomst aan te pakken.

2.1.1.   Het EESC zou er in dit verband aan willen herinneren dat juist de behoefte aan duidelijke politieke signalen als een soort rode draad door de gesprekken met de Commisise, de Raad en het Parlement heen is gelopen.

2.1.2.   Besluiten over politieke signalen dienen goed te worden voorbereid. Het EESC betreurt het dat de Commissie dit jaar slechts in heel beperkte mate middelen heeft kunnen vrijmaken om de voorwaarden te scheppen voor de voorbereiding van het beleid inzake duurzame ontwikkeling.

2.2.   Het Commissiedocument bevat een aantal momentopnamen van de stand van zaken op de zeven prioritaire actieterreinen en t.a.v. de horizontale thema's. Het is een waardevolle evaluatie waaruit kan worden opgemaakt aan welke terreinen een hogere prioriteit moet worden toegekend, en waar behoefte is aan een diepgaandere analyse.

2.3.   Uit het document blijkt dat het bijna overal de verkeerde kant opgaat. Er is laatste jaren veel geïnvesteerd in klimaat en energie, maar de resultaten zijn voor het grootste deel nog altijd onder de maat. Het vervoer is een ander terrein waar de politiek er niet in is geslaagd om het tij te doen keren: de uitstoot stijgt nog steeds. Eigenlijk zijn er alleen maar een aantal afzonderlijke initiatieven die als positief kunnen worden aangemerkt (prijzenswaardige wetsvoorstellen, innovatieve projecten e.d.), maar een algehele trend die een eind maakt aan de negatieve ontwikkeling, is er niet.

2.4.   Het EESC is niet van plan om commentaar te leveren op de systematische evaluatie van de afzonderlijke beleidsterreinen door de Commissie, maar beperkt zich tot de vaststelling dat de analyse van de Commissie een weinig rooskleurig beeld schetst. Geconcludeerd moet worden dat er behoefte is aan een krachtiger politiek engagement ter bevordering van duurzame ontwikkeling.

2.5.   Duurzame productie en consumptie staan al een aantal jaren hoog in het vaandel geschreven. Een ander voorbeeld is het gebruik van grondstoffen in de productie. Uit statistieken blijkt dat de EU en de VS tweemaal zoveel grondstoffen verbruiken per productie-eenheid als bijv. Japan. Hier valt via rationalisering nog heel wat te besparen.

2.6.   De Commissie heeft zich als bijzonder doel gesteld om de sociale dimensie en sociale vraagstukken te integreren in zowel de strategie voor duurzame ontwikkeling als andere bestaande strategieën voor de ontwikkeling van de EU (zoals de Lissabonstrategie). Hoe belangrijk dit wel niet is, laat zich illustreren aan de hand van het feit dat meer dan 70 miljoen Europeanen onder de armoedegrens leven (op grond van de definitie die o.m. wordt gehanteerd door het statistische bureau van de EU). We zullen moeten beseffen dat het armoedeprobleem geliëerd is aan het vraagstuk van de migratie.

3.   Een strategie in crisis?

3.1.   Het idee van duurzame ontwikkeling werd een kleine twintig jaar geleden gelanceerd tijdens de conferentie van Rio. Kort en krachtig kwam dit neer op het volgende: we moeten leven op een manier die de levensvoorwaarden van de toekomstige generaties niet in gevaar brengt. De conclusies van de Top van Johannesburg tien jaar later (VN-Wereldtop over duurzame ontwikkeling in 2002) vonden brede weerklank: eindelijk lag er een integraal pakket met voorstellen voor een rechtvaardige maatschappelijke ontwikkeling in de hele wereld op tafel.

3.2.   Tijdens de voorbereidingen op de Top van Johannesburg heeft de EU haar goedkeuring gehecht aan de eerste Europese strategie inzake duurzame ontwikkeling (COM(2001)264 final, „Duurzame ontwikkeling in Europa voor een betere wereld: Een strategie van de Europese Unie voor duurzame ontwikkeling”).

3.3.   Toen de EU-strategie voor duurzame ontwikkeling in het voorjaar van 2001 werd goedgekeurd, heerste er een euforische stemming. Pas een paar jaar later werd alles wat gecompliceerder.

3.4.   Met de strategie op zich was eigenlijk nauwelijks iets mis. Ook had ze genoeg enthousiaste voorvechters in het maatschappelijk middenveld en onder politici en opiniemakers.

3.5.   Het probleem lag hem veeleer in een gebrek aan echte wil (of vermogen) om de mooie ideeën om te zetten in concrete actieprogramma's.

3.6.   In 2006 werd de duurzaamheidsstrategie aangepast via het besluit „Herziening van de EU-strategie voor duurzame ontwikkeling. Vernieuwde strategie”. Deze herziene versie bevatte echter geen nieuwe aanknopingspunten op het punt van doelstellingen en uitvoeringsmethoden. Tegelijkertijd ontwikkelde de EU een aantal nieuwe programma's op het gebied van o.a. economische groei en het scheppen van werkgelegenheid.

3.7.   De laatste jaren is het spanningsveld tussen enerzijds het idee van duurzame ontwikkeling en anderzijds de programma's ter stimulering van economische groei en concurrentievermogen steeds evidenter geworden. Het verschil zit hem o.a. in het tijdsperspectief: terwijl de Lissabonstrategie gericht is op de middellange termijn, wordt er bij duurzame ontwikkeling verder in de toekomst gekeken. Dit kan ertoe leiden dat in het kader van de Lissabonstrategie de voorkeur wordt gegeven aan korte-termijnmaatregelen die in strijd zijn met de lange-termijndoelstellingen van duurzame ontwikkeling.

3.8.   Er gaan steeds meer stemmen op om de actieterreinen van de twee strategieën op een andere manier te verdelen. Eén mogelijkheid is om de strategieën met elkaar te combineren, zodat er een doelmatiger gebruik kan worden gemaakt van de toegewezen middelen.

3.9.   In het nu verschenen verslag wordt echter getracht een antwoord te vinden op de vraag in hoeverre de strategie voor duurzame ontwikkeling nieuw leven moet worden ingeblazen en dusdanig moet worden bijgewerkt dat ze zowel in de EU als in de gehele wereld een toonaangevende rol kan spelen.

4.   Wat hebben we geleerd?

4.1.   Het EESC heeft de afgelopen jaren meer dan tien adviezen uitgebracht over verschillende deelaspecten van de strategie, terwijl ook in algemene zin is ingegaan op de vraag hoe de strategie verder ontwikkeld kan worden. Uitgangspunt was steeds dat de strategie voor duurzame ontwikkeling en de Lissabonstrategie op elkaar afgestemd moeten worden, ook al bestrijken ze verschillende terreinen (2).

4.2.   Volgens het EESC zijn er drie oorzaken aan te wijzen waarom de twee strategieën zo ver van elkaar zijn verwijderd:

| — | het van de twee strategieën: met de Lissabonstrategie wordt gereageerd op zaken van actueel politiek belang, terwijl met duurzame ontwikkeling wordt gestreefd naar een antwoord op de lange termijn. Het verschil kan ook worden uitgelegd door aan te geven wie er verantwoordelijk is: in het geval van de Lissabonstrategie zijn dat de regeringsleiders, terwijl duurzame ontwikkeling een zaak is van de milieuministers. Dit verschillende politieke gewicht weerspiegelt zich ook in de toewijzing van middelen: zowel in de Commissie als in de lidstaten wordt veel minder personeel ingezet voor duurzame ontwikkeling dan voor de Lissabonstrategie. |
| --- | --- |

—

het van de twee strategieën: met de Lissabonstrategie wordt gereageerd op zaken van actueel politiek belang, terwijl met duurzame ontwikkeling wordt gestreefd naar een antwoord op de lange termijn. Het verschil kan ook worden uitgelegd door aan te geven wie er verantwoordelijk is: in het geval van de Lissabonstrategie zijn dat de regeringsleiders, terwijl duurzame ontwikkeling een zaak is van de milieuministers. Dit verschillende politieke gewicht weerspiegelt zich ook in de toewijzing van middelen: zowel in de Commissie als in de lidstaten wordt veel minder personeel ingezet voor duurzame ontwikkeling dan voor de Lissabonstrategie.

| — | de zeer : de Lissabonstrategie mag dan niet echt bekend zijn maar begint toch enigszins een vertrouwd begrip te worden in bredere lagen van de bevolking. Duurzame ontwikkeling daarentegen wordt beschouwd als een theoretisch bedenksel dat zich moeilijk laat vertalen in praktische politieke daden; |
| --- | --- |

—

de zeer : de Lissabonstrategie mag dan niet echt bekend zijn maar begint toch enigszins een vertrouwd begrip te worden in bredere lagen van de bevolking. Duurzame ontwikkeling daarentegen wordt beschouwd als een theoretisch bedenksel dat zich moeilijk laat vertalen in praktische politieke daden;

| — | : de Lissabonstrategie kent een nauwgezet systeem van planning en follow-up op basis van gemeenschappelijke normen en tijdschema's. In het geval van duurzame ontwikkeling worden de gemeenschappelijke prioriteiten en evaluatiecriteria meer vrijblijvend vastgesteld. Het gevolg is dat er met de Lissabonstrategie meer druk kan worden uitgeoefend op de lidstaten, terwijl het bij duurzame ontwikkeling eerder bij algemene voornemens blijft. |
| --- | --- |

—

: de Lissabonstrategie kent een nauwgezet systeem van planning en follow-up op basis van gemeenschappelijke normen en tijdschema's. In het geval van duurzame ontwikkeling worden de gemeenschappelijke prioriteiten en evaluatiecriteria meer vrijblijvend vastgesteld. Het gevolg is dat er met de Lissabonstrategie meer druk kan worden uitgeoefend op de lidstaten, terwijl het bij duurzame ontwikkeling eerder bij algemene voornemens blijft.

4.3.   De meest recente grootschalige evaluatie heeft plaatsgevonden aan de vooravond van de herziening van de strategie in 2006. De Ministerraad heeft in de herziene richtsnoeren voor de strategie beklemtoond dat het essentieel is, de samenwerking en coördinatie tussen de nationale en de Europese beleidsvorming op het gebied van duurzame ontwikkeling te verbeteren. Het werd vooral van belang geacht om in dit verband duidelijke doelstellingen te formuleren. In een van de evaluaties die voorafgingen aan het tweejaarlijke verslag van de Commissie in 2008, werd verder nog vastgesteld dat er vooruitgang is geboekt op het gebied van het levenscyclusconcept en afvalminimalisering, en dat er tal van geslaagde milieubeschermingsinitiatieven zijn geweest (zie Progress on EU Sustainable Development Strategy, Final Report, ECORYS).

4.4.   Tekenend in dit verband is het feit dat de structuurfondsen en de strategie voor duurzame ontwikkeling nog altijd maar beperkt op elkaar aansluiten. Met name op de terreinen waar de EU zich aanzienlijke financiële inspanningen getroost, moet absolute prioriteit worden toegekend aan de duurzaamheid van investeringen.

5.   Een nieuw elan voor de strategie inzake duurzame ontwikkeling: enkele uitgangspunten

5.1.   De EU heeft een centrale rol gespeeld bij het uitwerken van een globale aanpak op het gebied van duurzame ontwikkeling. Tal van landen en organisaties van landen zien de EU hier als de motor. Indien de EU ook een leidende rol kan spelen als het erom gaat de strategie voor duurzame ontwikkeling een nieuw elan te geven, dan is hiermee al een belangrijke stap gezet.

5.2.   Een van de vele problemen met de strategie in haar huidige vorm is het grote aantal doelstellingen: zeven prioritaire gebieden en vier horizontale thema's. Het lijkt aannemelijk dat duidelijker omschreven doelstellingen de strategie er werkbaarder op zullen maken. In dit verband is het ook van cruciaal belang dat er in de strategie voor duurzame ontwikkeling heldere en kwantificeerbare doelstellingen worden opgenomen.

5.3.   Verder zal men er niet langer omheen kunnen dat duurzame ontwikkeling weliswaar op drie pijlers berust, maar dat niet alle maatregelen zowel goed zijn voor het milieu als positief uitpakken in sociale en economische zin. Er zijn niet alleen maar „win-win-win”-situaties. Veeleer is het zo dat er – vaak pijnlijke – prioriteiten moeten worden gesteld. In het verleden hebben op de korte termijn gerichte economische belangen maar al te vaak de voorrang gekregen. Helaas lijkt deze situatie zich in de huidige tijden van economische crisis te herhalen bij de herstructureringsprogramma’s.

5.4.   De openbare sector zal bij het bevorderen van duurzaamheid een belangrijke leidende rol op zich moeten nemen. D.m.v. wetgeving, fiscale stmulansen en subsidies (incl. afschaffing van milieu-onvriendelijke subsidies) alsmede via haar aanbestedingenbeleid kunnen bestuurders wezenlijk bijdragen tot een ontwikkeling in de richting van meer duurzaamheid.

5.5.   De nieuwe financiële vooruitzichten voor de periode vanaf 2014 moeten worden afgestemd op de doelstellingen van de toekomstige strategie voor duurzame ontwikkeling.

5.6.   Via de strategie voor duurzame ontwikkeling moet het probleem van milieu-onvriendelijke subsidies worden aangepakt. Het EESC roept de Commissie op om eindelijk het stappenplan voor de hervorming van milieu-onvriendelijke subsidies te presenteren, dat al sinds 2008 op zich laat wachten.

5.7.   Wanneer de strategie voor duurzame ontwikkeling nieuw leven wordt ingeblazen, mag dit niet gepaard gaan met een verdere centralisering van de controlemechanismen. Duurzame ontwikkeling dient hand in hand te gaan met een nieuwe aanpak die gericht is op het delegeren van bevoegdheden en het decentraliseren van de besluitvorming.

5.8.   Duurzame ontwikkeling is afhankelijk van de betrokkenheid van krachten in de samenleving en inspanningen aan de basis. In de jaren '90 van de vorige eeuw hebben maatschappelijke organsaties, waaronder de sociale partners, er in belangrijke mate toe bijgedragen dat de EU de reputatie van dynamische stuwende kracht op het gebied van duurzame ontwikkeling heeft verworven. Wanneer de strategie nieuw leven wordt ingeblazen, dient ervoor gezorgd te worden dat de maatschappelijke organisaties hier een vitale rol kunnen spelen.

5.9.   Een andere belangrijke rol bij de toekomstige werkzaamheden wordt gespeeld door de regionale en vooral gemeentelijke autoriteiten.

5.10.   Van veel kanten wordt aangedrongen op meer betrokkenheid van de kant van het bedrijfsleven. In een hernieuwde strategie voor duurzame ontwikkeling spelen ondernemingen een evidente en duidelijke rol. Het lijdt geen twijfel dat binnen het bedrijfsleven de belangstelling voor kwesties op het gebied van klimaat en duurzame ontwikkeling groeiende is.

6.   Argumenten om de strategie voor duurzame ontwikkeling nieuw leven in te blazen

6.1.   Is het belangrijk dat de strategie voor duurzame ontwikkeling nieuw leven wordt ingeblazen? Deze vraag lijkt overbodig. Wij krijgen dagelijks zoveel informatie over kwesties op het gebied van klimaat, energie, landbouw, biodiversiteit e.d. dat er redenen te over zijn om concreet aan de slag te gaan met duurzame ontwikkeling.

6.2.   De concrete opwarmingsproblematiek heeft veel aandacht gekregen en hierover zijn een groot aantal alarmerende rapporten verschenen. Daarnaast is er op het gebied van ecosystemen dankzij het TEEB-project (The Economics of Ecosystems and Biodiversity) meer aandacht gekomen voor de gevaren die er zijn als we doorgaan met de aantasting van de biodiversiteit en de overbelasting van ecosystemen.

6.3.   De landbouw zal op grote schaal te maken krijgen met nieuwe problemen die het gevolg zijn van de stijgende temperaturen. Hoe de agrarische sector zijn productie moet afstemmen op de nieuwe omstandigheden, is een van de hamvragen van het toekomstige landbouwbeleid.

6.4.   De lijst kan zonder moeite worden uitgebreid. Veruit de meeste kwesties zijn ons bekend uit het brede maatschappelijke debat. Waar veel minder op gewezen wordt, is dat de gevolgen voor ons dagelijkse leven zich eerder lijken te doen gevoelen dan aanvankelijk werd aangenomen.

6.5.   Het EESC roept de Commissie op om van de strategie voor duurzame ontwikkeling een overkoepelende strategie voor alle beleidsterreinen van de EU te maken. Alle andere EU-strategieën zullen ertoe moeten bijdragen dat de doelstellingen van deze toekomstige strategie worden verwezenlijkt en dat de duurzaamheid wordt versterkt.

6.6.   Het EESC is er een groot voorstander van dat er vooruitgangsindicatoren worden ontwikkeld en worden toegepast die verder gaan dan alleen het BBP-criterium. Het zopas verschenen rapport van de commissie Stiglitz heeft ons weer eens duidelijk gemaakt dat het BBP niet kan worden gebruikt als basis voor de ingrijpende beslissingen die nu zullen moeten worden genomen. In tegendeel: het werkt misleidend, omdat de ware problemen erdoor worden verdoezeld en oplossingen op de lange baan worden geschoven. Onlangs heeft het EESC een advies goedgekeurd waarin wordt ingegaan op de gevolgen van een nieuwe benadering van de BBP-problematiek (3). Het debat mag zich echter niet uitsluitend toespitsen op meetbare indicatoren. De hamvraag zal moeten zijn hoe wij op een duurzame wijze welvaart en welzijn in onze maatschappij willen realiseren en hoe wij een low-input/high-output economie tot stand willen brengen.

6.7.   De EU zal ook op het gebied van duurzame ontwikkeling haar communicatie met de burgers moeten verbeteren.

7.   Politieke verantwoordelijkheid en de behoefte aan leiderschap

7.1.   Het EESC heeft in een reeks documenten over duurzame ontwikkeling beklemtoond dat hiervoor politieke leiderschap vereist is en dat er een bereidheid moet zijn om het voortouw te nemen. Dit is wat anders dan vragen om centrale beslissingen. Het gaat hier eerder om het nemen van initiatieven, het creëren van netwerken en het nemen van verantwoordelijkheden.

7.2.   Het EESC herhaalt zijn reeds in eerdere adviezen verwoorde standpunt dat een succesvol beleid inzake duurzame ontwikkeling vraagt om actieve politieke verantwoordelijkheid en een actief engagement, ook op lokaal en regionaal niveau. Het EESC wil er ook de nadruk op leggen dat de sociale partners en het maatschappelijk middenveld in zijn algemeenheid de kans moeten krijgen om actief deel te nemen aan de voorbereiding en uitvoering van het beleid.

7.3.   In dit verband zij erop gewezen dat de twee grote ontwikkelingsstrategieën – de Lissabonstrategie en de strategie voor duurzame ontwikkeling – op elkaar moeten worden afgestemd. De vraag wanneer de twee strategieën eventueel in elkaar opgaan, is minder relevant. Op dit moment gaat het erom dat bij het nemen van maatregelen in het kader van de ene strategie rekening wordt gehouden met de maatregelen in het kader van de andere. In ieder geval mag er geen twijfel over bestaan dat maatregelen in het kader van de Lissabonstrategie dienen bij te dragen tot de verwezenlijking van de doelstellingen van de meer omvattende strategie voor duurzame ontwikkeling.

7.4.   Als men de strategie voor duurzame ontwikkeling met succes wil uitvoeren, is versterking van de governancestructuur absoluut noodzakelijk. Het EESC roept de Raad op om voor deze strategie eenzelfde soort governancecyclus op te zetten als voor de Lissabonstrategie, incl. jaarlijkse rapportages, benchmarking en open-coördinatiemethode, zodat de lidstaten onderling beter kunnen worden vergeleken en elkaar zullen proberen te overtreffen op het vlak van duurzaamheid. Daarnaast moeten zowel in de lidstaten als in de Commissie meer middelen worden uitgetrokken om de strategie voor duurzame ontwikkeling in praktijk te brengen.

8.   Kennis en attitudes

8.1.   De Commissie besteedt veel aandacht aan kwesties op het gebied van onderwijs en geeft een opsomming van de verschillende EU-programma's. Daarentegen plaatst zij de kwestie van onderwijs en kennis niet in een breder democratisch perspectrief. Duurzame ontwikkeling vraagt net als klimaatbeleid om besluiten die niet altijd in dank worden afgenomen. Zowel voor duurzame ontwikkeling als voor het klimaat- en energiebeleid moet aan de basis een draagvlak worden gecreëerd.

8.2.   Hoe kan zo'n draagvlak worden gecreërd, hoe kan steun worden verkregen? De sleutel ligt hier in het onderwijs, althans in een bepaalde vorm van onderwijs die aansluit op de opleidingen aan bijv. de Noord-Europese volkshogescholen, waar veel belang wordt gehecht aan de democratische dimensie. Ook onderwijs met aandacht voor de sociale dimensie draagt in sterke mate bij aan de opbouw van democratische structuren. In Noord-Europa hebben de volkshogescholen er in sterke mate toe bijgedragen dat alle soorten maatschappelijke organisaties medewerkers hebben kunnen aanwerven.

8.3.   Een en ander houdt niet in dat er minder belang wordt toegekend aan scholen en jongerenonderwijs. Het komt erop aan dat het onderwijs aan zowel jongeren als volwassenen wordt verbeterd en dat er wordt gezocht naar nieuwe pedagogische methoden.

8.4.   Het EESC zou willen dat de educatieve kanten van de strategie voor duurzame ontwikkeling breder aan bod komen.

9.   Onderzoek en lange-termijnontwikkeling

9.1.   Sinds de eerste besluiten op het gebied van duurzame ontwikkeling is altijd gehamerd op het belang van onderzoek. Er zijn verschillende besluiten genomen die specifiek zijn bedoeld om het onderwijs en de opleiding van onderzoekers door de jaren heen uit te bouwen. Een van de belangrijkste besluiten, genomen in Barcelona, komt erop neer dat de EU-lidstaten ernaar moeten streven om binnen een overzienbare termijn, i.c. vóór 2010, het aandeel van het BBP dat aan onderzoek wordt besteed, op te voeren tot 3 %.

9.2.   Het EESC dringt erop aan dat alle lidstaten hun best doen om de doelstelling van Barcelona te halen. Daarom dienen ze de middelen voor onderzoek substantieel op te voeren.

9.3.   Ook zullen het onderzoeksbeleid en de Lissabonstrategie duidelijker op elkaar moeten worden afgestemd met het oog op het bereiken van synergie-effecten tussen de strategie voor duurzame ontwikkeling en de Lissabonstrategie.

9.4.   De samenwerking tussen onderzoeksinstituten op het gebied van klimaatproblematiek is goed van de grond gekomen. Voor instituten die zich bezighouden met lange-termijnonderzoek, zou het echter wel eens moeilijk kunnen worden om in de concurrentieslag met andere instituten aan voldoende middelen te komen. Daarom stelt het EESC aan de Commissie voor om in het kader van de EU-onderzoeksprogramma's een studie te verrichten naar de huidige behoefte aan onderzoek op het gebied van klimaat, energie en duurzame ontwikkeling.

10.   Betere organisatie van de voorbereidende werkzaamheden

10.1.   Het EESC heeft bij verschillende gelegenheden gewezen op de behoefte aan politiek leiderschap bij het voorbereiden van maatregelen op het gebied van duurzame ontwikkeling of dat van het klimaat- en energiebeleid. Het heeft meermalen de voormalige Franse premier Michel Rocard geciteerd, die tijdens een belangrijke EESC-conferentie heeft verklaard dat duurzame ontwikkeling ongetwijfeld maatregelen vergt die niet altijd even gemakkelijk of populair zullen zijn. De Luxemburgse premier zat op dezelfde lijn toen hij enkele jaren geleden de volgende uitspraak liet noteren: „In de Ministerraad weten wij precies wat voor maatregelen er moeten worden genomen. Het probleem is dat we niet weten hoe we na het nemen van die maatregelen in het parlement kunnen worden herkozen!”

10.2.   De oplossing van dit probleem ligt in het vroegtijdig en systematisch creëren van overleg- en dialoogstructuren. Het komt er vooral op aan om dit bottom-up te doen. Participatie is hier essentieel, evenals trouwens solidariteit.

10.3.   Het EESC heeft er herhaaldelijk op gewezen dat er behoefte is aan effectievere samenwerking binnen de Commissie zelf. Vertaald naar de huidige situatie zou dat kunnen neerkomen op een speciale commissaris (met de functie van vicevoorzitter) die als taak krijgt, de drie grote strategieën van het moment – duurzame ontwikkeling, klimaat & energie en de Lissabonstrategie – op elkaar af te stemmen en te coördineren.

Brussel, 5 november 2009

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Mario SEPI

---

(1)  COM(2009) 400 final.

1

(2)  Zie bijv. PB C 195, 18.8.2006, blz. 29 en PB C 256, 27.10.2007, blz. 76.

2

(3)  PB C 100 van 30.4.2009, blz. 53.

3

---

| 18.5.2010 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 128/23 |
| --- | --- | --- | --- |

18.5.2010

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 128/23

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het onderwerp „Naar een ecologisch efficiënte economie – De economische crisis aangrijpen als kans om op energiegebied nieuwe wegen in te slaan”

(verkennend advies)

(2010/C 128/05)

Rapporteur: de heer OSBORN

Het toen aanstaande Zweedse voorzitterschap van de Raad van de Europese Unie heeft op 3 juni 2009 het Europees Economisch en Sociaal Comité verzocht een verkennend advies uit te brengen over het volgende onderwerp:

Naar een ecologisch efficiënte economie – De economische crisis aangrijpen als kans om op energiegebied nieuwe wegen in te slaan.

De gespecialiseerde afdeling Vervoer, energie, infrastructuur, informatiemaatschappij, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 12 oktober 2009 goedgekeurd.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn op 4 en 5 november 2009 gehouden 457e zitting (vergadering van 5 november) onderstaand advies uitgebracht, dat met 164 stemmen vóór en 2 stemmen tegen, bij 8 onthoudingen, werd goedgekeurd.

1.   Conclusies en aanbevelingen

1.1.   De meest ontwikkelde economieën ter wereld beseffen dat zij tegen 2050 de uitstoot van hun broeikasgassen met ten minste 80 % terug moeten dringen als onderdeel van een wereldwijd initiatief om de risico's in verband met klimaatverandering beheersbaar te houden. De energievoorziening van de ontwikkelde economieën moet daarom met onmiddellijke ingang ingrijpend veranderen.

1.2.   De Raad en het Parlement zijn begin dit jaar een omvangrijk klimaat- en energieprogramma overeengekomen om in de EU tegen 2020 de uitstoot met 20 tot 30 % te verminderen. De uitvoering hiervan laat echter nog op zich wachten; en er moet snel meer gedaan worden, gelet op de doelstelling voor 2050.

1.3.   De huidige economische crisis is niet alleen een bedreiging, ze biedt ook kansen. Het gevaar is dat de aanpak van de permanente economische problemen alle politieke aandacht en beschikbare middelen opeist, en dat de maatregelen gericht zijn op het herstel van de gewone gang van zaken en hetzelfde patroon van groeiende uitstoot. Het voordeel is dat er genoeg ruimte is om dit stramien te doorbreken en een eco-efficiëntiestrategie in te voeren die diverse voordelen oplevert: herstel van de economie, verbetering van het concurrentievermogen en het scheppen van nieuwe banen, terwijl tegelijk de energiebronnen veranderen en de uitstoot ingrijpend afneemt.

1.4.   Het EESC staat volledig achter de in uitvoering zijnde en geplande acties in Europa voor de bevordering van eco-efficiëntie, inclusief nadere maatregelen voor:

| — | energie-efficiëntie in een nieuw Actieplan voor energie-efficiëntie; |
| --- | --- |

—

energie-efficiëntie in een nieuw Actieplan voor energie-efficiëntie;

| — | hernieuwbare energie in een nieuw Actieplan voor hernieuwbare energie; |
| --- | --- |

—

hernieuwbare energie in een nieuw Actieplan voor hernieuwbare energie;

| — | integratie van vereisten voor eco-efficiëntie in alle programma's voor overheidsuitgaven; |
| --- | --- |

—

integratie van vereisten voor eco-efficiëntie in alle programma's voor overheidsuitgaven;

| — | de bevordering van een groene belastinghervorming; |
| --- | --- |

—

de bevordering van een groene belastinghervorming;

| — | het stimuleren van groen aanbestedingsbeleid in alle overheidsinstanties. |
| --- | --- |

—

het stimuleren van groen aanbestedingsbeleid in alle overheidsinstanties.

1.5.   Voor grootschalige actiebereidheid en steun en voor het behoud van concurrerend leiderschap voor Europa wereldwijd stelt het EESC voor dat de Commissie en de instellingen ook gaan kijken naar een beperkt aantal overschakelingskwesties. Het Comité selecteert met name drie overstappen, die de belangstelling en de steun van het brede publiek zouden kunnen wekken als belangrijke Europese initiatieven en programma's:

| — | de overschakeling op zonne-energie en andere vormen van hernieuwbare energie; |
| --- | --- |

—

de overschakeling op zonne-energie en andere vormen van hernieuwbare energie;

| — | de overschakeling op de elektrische auto; |
| --- | --- |

—

de overschakeling op de elektrische auto;

| — | de overschakeling op passieve huizen. |
| --- | --- |

—

de overschakeling op passieve huizen.

Om te vermijden dat de CO2-uitstoot wordt verplaatst van de auto naar de centrale vereist de algemene invoering van de elektrische auto natuurlijk dat er meer elektriciteit wordt opgewekt uit bronnen die zelf weinig CO2-emissies veroorzaken.

1.6.   Het EESC bepleit de oprichting van krachtige publiek/private partnerschappen (PPP's) om deze overschakelingen in goede banen te leiden en om een zo breed mogelijk draagvlak te bereiken in het bedrijfsleven, bij andere relevante instellingen en bij het publiek. Het stelt ook voor een nieuwe vorm van groene euro-obligaties in te voeren om aanvullende financiering te verschaffen om deze veranderingen te ondersteunen.

1.7.   Het EESC zou ook graag zien dat een nieuw initiatief voor eco-efficiëntie, opgezet volgens de ideeën in dit advies, de kern gaat vormen van de nieuwe Lissabonstrategie om de voortgang een duurzamere toekomst te verlenen.

2.   Achtergrond

2.1.   De redenen om snel actie te ondernemen voor een eco-efficiëntere economie zijn algemeen bekend. Klimaatverandering ten gevolge van de uitstoot van broeikasgas leidt al op vele plaatsen tot ernstige problemen, en deze problemen zullen de komende jaren vrijwel zeker verergeren.

2.2.   Behalve de verergerende klimaatverandering is er nog een serieuze dreiging, nl. het vooruitzicht dat de olie- en gasvoorraden opraken en er in de toekomst schaarste ontstaat, met hogere en snel fluctuerende prijzen. Gebieden zoals Europa, die grotendeels van invoer afhangen, moeten hun kwetsbaarheid verminderen en hun voorzieningszekerheid opvoeren door de totale vraag naar energie terug te dringen en meer energie te halen uit ter plaatse beschikbare bronnen voor hernieuwbare energie.

2.3.   Deze twee strategische langetermijnkwesties betekenen dus dat de hele wereld de uitstoot van broeikasgassen radicaal moet beperken en grootschalig moet overschakelen op eco-efficiëntie. De G8-leiders zijn het er in beginsel over eens dat de ontwikkelde economieën tegen 2050 hun uitstoot van broeikasgas met 80 % moeten hebben teruggebracht. Sommige van de vereiste veranderingen in de energiebasis van de economie zijn al doorgevoerd, maar het proces moet aanzienlijk worden versneld, wil men de doelstelling verwezenlijken.

2.4.   Veel van wat nodig is, is duidelijk en zou met deugdelijke technologie kunnen worden bereikt. Volgens de World Energy Outlook 2008 (WEO 2008) van het IEA is ruim 50 % van de maatregelen om de wereldwijde concentratie CO2-deeltjes in 2030 onder de 450 per miljoen te houden, haalbaar als de bestaande energie-efficiënte technologieën worden ingevoerd. Er zijn kostenefficiënte maatregelen die nu ingevoerd kunnen worden, zowel aan de vraagzijde (gebouwen, industrie, vervoer) als aan de aanbodzijde (bijv. WKK van elektriciteit en stadsverwarming). Maar er is meer actie nodig om marktactoren te helpen om de maatregelen sneller in te voeren.

2.5.   Anders dan de bestaande technologieën moeten nieuwe technologieën voor energie-efficiëntie en lage koolstofuitstoot geschikt zijn om de komende decennia grootschalig op de markt te worden verspreid om de verdere vereiste reducties waar te maken. De analyses van het IEA Energy Technology Perspective 2008 (ETP 2008) nopen tot snelle actie om het particuliere O&O te mobiliseren en om het leerproces te stimuleren in de gehele keten, vanaf de leverancier tot de operator van de technologie en de gebruiker. Zo moeten nieuwe technologieën in het leerproces worden geïntroduceerd en veranderd worden van veelbelovende maar te dure demonstratieprojecten in betrouwbare en kostenefficiënte gangbare technologieën. Er zijn nieuwe technologieën nodig om de energie-efficiëntie verder te verbeteren (bijv. gebouwen zonder uitstoot, verlichting, bedrijfsprocessen), maar ook om de CO2-uitstoot bij energielevering terug te dringen (bijv. zonne-elektriciteit, afvang en opslag van koolstof, niet-fossiele brandstoffen voor het vervoer).

2.6.   Al deze veranderingen liggen binnen handbereik. Maar het tempo van de veranderingen moet fors worden opgevoerd. Europa en de lidstaten dienen, samen met de grootste economieën, een nog grotere inspanning te leveren dan tot nu toe om innovatiestrategieën te ontwikkelen en om ingrijpende overschakelingsprogramma's in de relevante sectoren in te voeren.

2.7.   De uitvoeringsprogramma's zijn cruciaal. Zij kunnen er toe aanzetten om het potentieel te benutten van maatregelen voor energie-efficiëntie of dat er meer van die maatregelen ingang op de markt vinden, particuliere O&O stimuleren en nieuwe technologie in de leercurve brengen. Deze programma's bieden de meeste kans op dubbel voordeel: het scheppen van banen en de overschakeling naar eco-efficiënte energiesystemen vandaag en tegelijkertijd investeren in onderwijs om morgen efficiëntere en goedkopere technologie te leveren. Er zouden uitvoeringsprogramma's moeten komen om concurrentie aan te moedigen, alsook privé-investeringen in O&O, en om het leerproces in de keten producent-gebruiker de nodige aandacht te bieden.

2.8.   Er zijn al diverse voorbeelden van geslaagde Europese initiatieven om efficiëntie te verbeteren en om koolstofarme technologieën op de markt te brengen. De EU-regeling voor energielabels heeft ertoe geleid dat koelapparatuur aanzienlijk minder energie verbruikt. Nationale programma's voor de aanpassing van bestaande gebouwen hebben verwarmingsinstallaties efficiënter gemaakt. Door de nationale uitvoeringsprogramma's voor windenergie heeft deze technologie een hoge vlucht genomen en de kosten teruggedrongen. Daarnaast is er in deze landen een miljardenindustrie ontstaan.

2.9.   Toch blijven de toekomstige vereisten voor efficiëntie en koolstofarme technologie enorm. De uit deze initiatieven geleerde lessen moeten worden gebruikt voor nieuwe en eensgezinde inspanningen van de EU om de volgende generatie van koolstofarme technologieën in heel Europa zo snel mogelijk te introduceren.

2.10.   Sommige veranderingen vergen wellicht een radicaal andere benadering en verdienen daarom bijzondere aandacht. Drie voorbeelden lijken bijzondere mogelijkheden te bieden en zouden op steun kunnen rekenen van het Europese publiek en eco-efficiëntie stapsgewijze kunnen verbeteren:

| — | voor de opwekking van energie moet versneld worden overgeschakeld op hernieuwbare energiebronnen. Zonne-energie is nog steeds duur en marginaal, maar de kosten nemen gestaag af. Er is nu een stimulans nodig om deze ontwikkeling grootschalig te bevorderen, zowel in kleine, lokale toepassingen als in grotere productie-eenheden. Windenergie is eindelijk tamelijk wijdverbreid, maar de kosten moeten nog verder dalen. Geothermische warmtepompen leveren al heel goede resultaten en moeten snel ontwikkeld worden totdat zij een standaardvereiste kunnen worden in alle nieuwe woningen en andere gebouwen. Het netwerk, de ondersteunende infrastructuur en systemen voor energie-opslag dienen opnieuw te worden ontworpen om te garanderen dat hernieuwbare energiebronnen veel betrouwbaarder worden, aan de hand van intelligent design en managementprincipes; |
| --- | --- |

—

voor de opwekking van energie moet versneld worden overgeschakeld op hernieuwbare energiebronnen. Zonne-energie is nog steeds duur en marginaal, maar de kosten nemen gestaag af. Er is nu een stimulans nodig om deze ontwikkeling grootschalig te bevorderen, zowel in kleine, lokale toepassingen als in grotere productie-eenheden. Windenergie is eindelijk tamelijk wijdverbreid, maar de kosten moeten nog verder dalen. Geothermische warmtepompen leveren al heel goede resultaten en moeten snel ontwikkeld worden totdat zij een standaardvereiste kunnen worden in alle nieuwe woningen en andere gebouwen. Het netwerk, de ondersteunende infrastructuur en systemen voor energie-opslag dienen opnieuw te worden ontworpen om te garanderen dat hernieuwbare energiebronnen veel betrouwbaarder worden, aan de hand van intelligent design en managementprincipes;

| — | de auto zonder koolstofuitstoot. Er zijn fundamentele fysieke grenzen aan de mate waarin de koolstofuitstoot van een verbrandingsmotor.kan worden verminderd. Er komt een moment waarop zal worden overgeschakeld op de volledig elektrische auto, de auto met brandstofcel die opgeladen of van brandstof voorzien kan worden uit energiebronnen die weinig of geen broeikasgassen uitstoten. Volgens het Comité moeten er nu duidelijke doelstellingen en trajecten voor die overgang worden bepaald en de nodige infrastructuur en ondersteunende regelingen worden ingevoerd; |
| --- | --- |

—

de auto zonder koolstofuitstoot. Er zijn fundamentele fysieke grenzen aan de mate waarin de koolstofuitstoot van een verbrandingsmotor.kan worden verminderd. Er komt een moment waarop zal worden overgeschakeld op de volledig elektrische auto, de auto met brandstofcel die opgeladen of van brandstof voorzien kan worden uit energiebronnen die weinig of geen broeikasgassen uitstoten. Volgens het Comité moeten er nu duidelijke doelstellingen en trajecten voor die overgang worden bepaald en de nodige infrastructuur en ondersteunende regelingen worden ingevoerd;

| — | in de woningbouw zijn huizen met een nuluitstoot in opkomst. Er moet nu hard worden gewerkt om dit concept van een paar interessante prototypes om te zetten in grootschalige toepassing in nieuwe en bestaande woningen en andere gebouwen. Hiertoe dienen in alle EU–regio's energiezuinige modelwoningen te worden gebouwd, waarvoor tijdens het ontwerp rekening gehouden wordt met het klimaat en de geografische kenmerken van de regio. Deze woningen zouden dan als voorbeeld gelden. |
| --- | --- |

—

in de woningbouw zijn huizen met een nuluitstoot in opkomst. Er moet nu hard worden gewerkt om dit concept van een paar interessante prototypes om te zetten in grootschalige toepassing in nieuwe en bestaande woningen en andere gebouwen. Hiertoe dienen in alle EU–regio's energiezuinige modelwoningen te worden gebouwd, waarvoor tijdens het ontwerp rekening gehouden wordt met het klimaat en de geografische kenmerken van de regio. Deze woningen zouden dan als voorbeeld gelden.

2.11.   Zulke acties kunnen ook bevorderlijk zijn voor de verdere ontwikkeling en invoering van de koolstofafvang- en opslagtechnologieën en voor de uitbreiding van de capaciteit van informatietechnologie en intelligente systemen ten behoeve van een grotere eco-efficiëntie.

3.   De rol van regeringen en van de EU

3.1.   De EU speelt een zeer belangrijke rol vanwege de schaal en de omvang van sommige van de vereiste maatregelen. De omvang en het tempo van de vereiste omschakeling is uitsluitend mogelijk via eensgezinde pogingen van overheden en de privésector in geheel Europa, en in sommige gevallen zelfs wereldwijd. De EU heeft reeds tal van programma's en maatregelen uitgewerkt voor de bevordering van energie-efficiëntie, hernieuwbare energie en de overschakeling naar een koolstofarme economie. Maar deze inspanningen moeten versneld worden opgevoerd. In de volgende paragrafen komen enkele belangrijke gebieden aan bod waar Europees ingrijpen nodig is.

3.2.   Onderzoek en Ontwikkeling. O&O in Europa stagneert al een aantal jaren rond de 1,84 % van het BBP, ruimschoots onder de afgesproken streefwaarde van 3 %. Er moet veel gedaan worden om dit naar de nagestreefde 3 % te tillen. Verder moet het programma meer gericht worden op de overschakeling naar een koolstofarme economie. Sommige van de fundamenteel nieuwe lagekoolstoftechnologieën hebben meer overheidssteun nodig voor O&O, zoals afvang en opslag van koolstof, installaties voor zonne-energie met dunnefilmzonnecellen, windenergie-installaties ver uit de kust en biobrandstoffen van de tweede generatie.

3.3.   Met deze programma's zouden nichemarkten voor de nieuwe technologieën verkend en investeringen in opleidingen door marktactoren aangemoedigd moeten worden. Ook de mogelijkheid om deze programma's te combineren met het fiscaal en industriebeleid zou bekeken moeten worden. De EU moet zich met name richten op de grootste vereiste overschakelingen, zoals die op de elektrische auto of de woning zonder koolstofuitstoot; deze vergen technologische ontwikkeling op een breed terrein, grootschalige inesteringen en uitgebreide ondersteunende infrastructuur. Verder moet er een breed draagvlak gecreëerd worden onder overheden en de consument, via steun en stimuli. De ervaringen met de Energy Technology Platforms moeten worden uitgebreid en ontwikkeld tot proactieve programma's voor de belangrijkste vereiste omschakelingen.

3.4.   Normstelling. Standaardregelgeving met minimumvereisten voor energie-efficiëntie voor producten en diensten zijn van cruciaal belang om vooruitgang te stimuleren. De EU heeft al normen vastgesteld voor minimale energie-efficiëntie voor sommige producten, inclusief trajecten voor verdere verbetering in de toekomst. Maar deze programma's moeten worden uitgebreid en voorzien van ambitieuzere doelstellingen voor de korte en langere termijn.

3.5.   Natuurlijk zijn er praktische grenzen aan het tempo van de vooruitgang, die moeten worden gerespecteerd. Maar het is ook van belang dat de druk op het Europese bedrijfsleven blijft bestaan om wereldwijd de toon aan te geven voor efficiëntienormen. Zo behoudt het een sterke concurrentiepositie op de wereldmarkt, die ook steeds eco-efficiënter wordt.

3.6.   Overheidsopdrachten. Programma's voor openbare aanbestedingen kunnen de verbetering van normen in leidende sectoren enorm aanjagen als in de specificaties en contractdocumenten de juiste voorwaarden worden opgenomen. De EU moet het goede voorbeeld blijven geven en veel strengere normen voor energie-efficiëntie opleggen als standaardvereisten in alle overheidsopdrachten voor goederen, diensten en gebouwen. Eco-efficiëntiecriteria zouden in alle projectevaluaties moeten worden opgenomen.

3.7.   Sommige regionale en lokale overheden in Europa zijn actief bezig om eco-efficiëntie in al hun activiteiten te integreren. Maar de meeste laten het afweten. Te denken valt aan een tweeledig Europees initiatief: enerzijds de aandacht richten op goede praktijken en anderen aanmoedigen deze over te nemen; anderzijds werken aan de systematische harmonisatie van de vereisten die instanties krijgen opgelegd om normen voor eco-efficiëntie te verwezenlijken.

3.8.   Prikkels voor de privésector. Een duidelijke prijs bepalen voor de uitstoot van koolstof is cruciaal, en het Comité hoopt dat de Commissie verdergaat met de ontwikkeling van de regeling voor de handel in emissierechten voor relevante sectoren. Ook zou koolstofgerelateerde belasting op andere gebieden verder uitgebreid moeten worden. Tevens zou er meer moeten worden gedaan voor specifieke stimuli zoals het gebruik van feed-intarieven om investeringen in hernieuwbare energie aan te moedigen. Soms kan het van pas komen als overheid en privésector de handen ineen slaan om passende ondersteunende infrastructuur te ontwikkelen voor cruciale nieuwe technologieën, bijv. voor decentrale vormen van energie-opwekking en intelligente netwerken.

3.9.   Consmumentengedrag. Consumenten zijn nog te weinig doordrongen van de noodzaak of hebben te weinig belangstelling voor meer efficiëntie, zowel wat hun aankopen als levensstijl betreft. Daardoor weten ook regelgevende instanties te weinig van wat consumenten beweegt en hoe zij de vraag naar eco-efficiënte goederen en diensten het beste kunnen aanmoedigen. Steun voor opleidingen, voorlichting en plaatselijke acties moet worden uitgebreid. Ook etikettering van goederen en producten met informatie over energieprestaties dient te worden uitgebreid en verbeterd.

3.10.   Loopbaanontwikkeling en beroepsopleiding. Er moet veel meer gedaan worden om de behoefte en omvang van energie-efficiënte productie en duurzaamheid te laten doordringen in beroeps- en technische opleidingen en her- en bijscholing.

4.   Kansen en risico's in de huidige economische crisis

4.1.   Het is mogelijk dat de huidige wereldwijde economische problemen snelle vooruitgang op weg naar eco-efficiëntie bemoeilijken. Het schort aan middelen voor nieuwe investeringen in de overheids- of privésector, ofwel worden deze eerder voor kortetermijnprioriteiten gereserveerd.

4.2.   Naarmate de wereldeconomie zich herstelt, doen zich er daarentegen misschien nieuwe kansen voor om de Europese economie (en andere grote economieën) duurzamer te maken. Het is cruciaal dat Europa deze kansen aangrijpt en er positief op reageert, wil het floreren in de wereldwijde concurrentie om eco-efficiëntie en duurzaamheid, die ons te wachten staat.

Sommige gebieden, die vooral gerelateerd zijn aan financiën, economie en het bedrijfsleven, verdienen in de huidige economische situatie speciale aandacht:

4.3.1.   . Door de economische crisis staat het BBP als onevenwichtige maat voor algemene vooruitgang opnieuw in de belangstelling. Verder is er behoefte aan een breder begrip van welvaart, dat de voorkeur verdient en rekening houdt met sociale en milieufactoren en met de prestaties van de monetaire economie. Het werk van de Commissie op dit gebied verdient voortzetting nu Stiglitz recentelijk zijn verslag voor de Franse regering heeft gemaakt.

4.3.2.   . Diverse regeringen en de Commissie hebben forse pakketten voor overheidsuitgaven samengesteld die de economieën moeten aanjagen en voorkomen dat de situatie afglijdt naar een depressie. Het Europees herstelplan van de Commissie maakte goed duidelijk hoe economische stimuli gecombineerd moeten worden met de overschakeling naar een groenere economie. Het effect van het plan was natuurlijk beperkt door de naar verhouding geringe middelen. De tijd voor verdere stimuleringspakketten is nu wel voorbij, maar alle programma's voor overheidsuitgaven moeten nog uit eco-efficiënt oogpunt bekeken worden om dubbele voordelen veilig te stellen. Stelselmatige duurzaamheidsevaluaties van zulke programma's zouden de norm moeten worden in de begrotingsprocedures van de EU en de lidstaten.

4.3.3.   . De komende jaren zullen de overheden op zoek gaan naar besparingen om hun financiën op orde te brengen en alle programma's voor overheidsuitgaven nauwkeurig bekijken. Bij de beoordeling van mogelijkheden voor bezuinigingen moet vooral worden gekeken naar uitgavenprogramma's die veel energie verbruiken of haaks staan op eco-efficiëntie. In dit kader moet bijzondere aandacht uitgaan naar verkeerde subsidies, die de productie of consumptie van fossiele brandstoffen aanmoedigen (bijv. voor kolenproductie of gesubsidieerde brandstofprijzen voor bepaalde groepen) en dus tot dubbele nadelen leiden (verdringing van zinvoller overheidsinvesteringen, terwijl de kansen voor de technologie voor hernieuwbare energie, die we moeten promoten, in het gedrang komen). De langverwachte mededeling van de Commissie over de hervorming van de subsidies zou Europa kunnen helpen om actie te ondernemen.

4.3.4.   . De huidige fiscale verschillen in veel Europese landen moeten waarschijnlijk met het oog op een evenwichtig belastingniveau en worden aangepast Bij die veranderingen mag de groene dimensie niet uit het oog worden verloren. In de huidige omstandigheden verdient vooral hogere belasting van energie (uit fossiele brandstoffen) de voorkeur boven belasting van arbeid, mits met de nodige waarborgen ter bescherming van armen en de meest kwetsbare groepen. De Commissie zou met de lidstaten kunnen onderzoeken om eensgezind actie voor een fiscale wijziging in deze zin te stimuleren.

4.3.5.   . De huidige economische crisis heeft diverse regeringen al genoopt tot ingrijpende interventies om belangrijke industrieën te ondersteunen of te herstructureren. Bij zulke interventies dient de bevordering van efficiënt middelengebruik altijd voorop te staan. Enkele van de kwesties die hier in verband met zuiniger gebruik centraal staan (de elektrische auto, het uitstootvrije huis, zonne-energie) hebben behoefte aan interventies en steun om deel te worden van de kern van de nieuwe economie, die nieuwe investeringen, ondernemingen en banen gaat opleveren.

4.3.6.   Een nieuwe innovatiestrategie. Er is een nieuwe rol voor Europa weggelegd: ze kan bijdragen aan de komst van wereldwijd toonaangevende apparatuur voor belangrijke sectoren van de koolstofarme technologie in de context van een nieuwe Europese innovatiestrategie. Het EESC stelt met name voor om task forces op te richten met de inbreng van de overheid en de privésector om op EU-niveau werk te maken van de elektrische auto, het uitstootvrije huis en zonne-energie. In elk geval dient te worden voortgeborduurd op het werk van de bestaande Energy Technology Platforms voor O&O en te worden gewerkt aan een grootschalige invoering en toepassing.

4.3.7.   In ieder geval moeten de task forces de trajecten voor verandering in kaart brengen, alsmede de rol die O&O en investeringen door overheden en de privésector daarbij kunnen spelen. Zij moeten verkennen welke ondersteunende infrastructuur er nodig is (bijv. netwerk van oplaadpunten voor de wijdverbreide invoering van de elektrische auto, of een programma voor lokale steun aan huishoudens om de energie-effciëntie thuis te verbeteren). Er kan ook worden gekeken naar de overschakelingsmogelijkheden voor ontwikkelingslanden (bijv. zonne-energie voor Afrika), zodat ook deze landen kunnen bijdragen aan de overstap naar een koolstofarme economie.

4.3.8.   Nieuwe vormen van financiering – Een groene euro-obligatie? In de huidige economische omstandigheden zullen in de gehele EU de overheidsuitgaven de komende jaren waarschijnlijk zeer beperkt blijven (en mogelijk ook particuliere investeringsniveaus). Volgens het Comité zijn er innovatieve financieringsvormen nodig om de vereiste investeringen voor de invoering van eco-efficiënte technologieën te ondersteunen. Eén van de mogelijkheden is de introductie van een groene euro-obligatie. Deze kan worden verhandeld als obligatie met een bescheiden maar zekere winst die financiering verschaft voor de ontwikkeling en invoering van enkele van de cruciale nieuwe technologieën zoals de auto en woning zonder koolstofuitstoot. Dit zou naadloos aansluiten op de wijdverbreide behoefte aan een veilige spaarvorm die tegelijk bijdraagt aan een betere toekomst.

5.   Nieuw elan op Europees niveau

5.1.   De EU is al goed op weg naar een eco-efficiëntere economie met de vastgestelde doelstellingen en de ingevoerde maatregelen. Maar het is duidelijk dat dit slechts het begin is. De voortdurende problemen van de wereldeconomie benadrukken de permanente behoefte aan actief leiderschap om een terugkeer naar inefficiënte en schadelijke patronen van groei en ontwikkeling te vermijden. De vernieuwing van Parlement en Commissie vormt een goede gelegenheid voor een hoger tempo en nieuw elan met betrekking tot eco-efficiëntie en duurzame ontwikkeling in Europa.

5.2.   Het EESC dringt er bij de Commissie, het Zweedse en komende voorzitterschappen op aan om snel werk te maken van het volgende:

| — | herziening en vernieuwing van de Lissabonstrategie en de strategie voor duurzame ontwikkeling; |
| --- | --- |

—

herziening en vernieuwing van de Lissabonstrategie en de strategie voor duurzame ontwikkeling;

| — | uitwerking van de nieuwe financiële vooruitzichten; |
| --- | --- |

—

uitwerking van de nieuwe financiële vooruitzichten;

| — | herschikking van Richtlijn 2002/91/EG betreffende de energieprestatie van gebouwen (EPBD) |
| --- | --- |

—

herschikking van Richtlijn 2002/91/EG betreffende de energieprestatie van gebouwen (EPBD)

| — | uitvoering geven aan de Mededeling van de Commissie over „Het overwinnen van hinderpalen voor de richtlijn inzake hernieuwbare energie in de EU”; |
| --- | --- |

—

uitvoering geven aan de Mededeling van de Commissie over „Het overwinnen van hinderpalen voor de richtlijn inzake hernieuwbare energie in de EU”;

| — | ontwikkeling door de Commissie en de Europese Investeringsbank van een initiatief voor de financiering van duurzame energie; |
| --- | --- |

—

ontwikkeling door de Commissie en de Europese Investeringsbank van een initiatief voor de financiering van duurzame energie;

| — | uitstippeling van een nieuw energiebeleid voor Europa in 2010, met een agenda tot 2030 en een visie voor 2050. |
| --- | --- |

—

uitstippeling van een nieuw energiebeleid voor Europa in 2010, met een agenda tot 2030 en een visie voor 2050.

5.3.   Het EESC waardeert het potentieel van de nationale actieplannen voor energie-efficiëntie (NEEAP) en van de nationale actieplannen voor hernieuwbare energiebronnen. Na een analyse van de eerste rond van de plannen dient er een snelle verspreiding en feedback naar de lidstaten plaats te vinden, die de Commissie en de instellingen op de voet volgen.

5.4.   In de toekomst moet eco-efficiëntie permanent gestimuleerd en uitgebreid worden op alle hierna genoemde gebieden waarop Europa actief is of kan worden en die in dit advies aan de orde kwamen:

| — | steun voor O&O; |
| --- | --- |

—

steun voor O&O;

| — | steun voor professionele ontwikkelingsprogramma's voor techniek, bouw en andere cruciale gebieden, die verplicht aspecten voor eco-efficiënt ontwerp moeten bevatten; |
| --- | --- |

—

steun voor professionele ontwikkelingsprogramma's voor techniek, bouw en andere cruciale gebieden, die verplicht aspecten voor eco-efficiënt ontwerp moeten bevatten;

| — | integratie van eco-efficiëntievereisten in alle relevante boekhoudnormen, regelgevingspraktijken en regels voor de evaluatie van financiële afdelingen; |
| --- | --- |

—

integratie van eco-efficiëntievereisten in alle relevante boekhoudnormen, regelgevingspraktijken en regels voor de evaluatie van financiële afdelingen;

| — | eco-efficiëntie voorrang verlenen in alle uitgavenprogramma's en aanbestedingen van de EU en de lidstaten; |
| --- | --- |

—

eco-efficiëntie voorrang verlenen in alle uitgavenprogramma's en aanbestedingen van de EU en de lidstaten;

| — | bevordering van de vergroening van alle programma's voor overheidsuitgaven op Europees en lidstaatniveau, waarbij stelselmatig de duurzaamheid wordt beoordeeld; |
| --- | --- |

—

bevordering van de vergroening van alle programma's voor overheidsuitgaven op Europees en lidstaatniveau, waarbij stelselmatig de duurzaamheid wordt beoordeeld;

| — | invoering van nieuwe vormen van financiering voor grootscheepse overschakelingsprogramma's; |
| --- | --- |

—

invoering van nieuwe vormen van financiering voor grootscheepse overschakelingsprogramma's;

| — | stimulering van een eco-efficiënte belastinghervorming; |
| --- | --- |

—

stimulering van een eco-efficiënte belastinghervorming;

| — | schrappen van schadelijke subsidies; |
| --- | --- |

—

schrappen van schadelijke subsidies;

| — | bevordering van een nieuwe innovatiestrategie met task forces voor specifieke, cruciale overschakelingen; |
| --- | --- |

—

bevordering van een nieuwe innovatiestrategie met task forces voor specifieke, cruciale overschakelingen;

| — | stimulering van goede praktijken in consumentenvoorlichting en gemeenschapsactie. |
| --- | --- |

—

stimulering van goede praktijken in consumentenvoorlichting en gemeenschapsactie.

5.5.   Het EESC meent dat er aanzienlijk concurrentievoordeel ontstaat voor economieën die erin slagen eco-efficiëntie snel in te voeren en ernstig concurrentienadeel voor de achterblijvers. Daarom moet de doelstelling om een van 's werelds meest eco-efficiënte economieën te worden, centraal komen te staan in de hernieuwde Lissabonstrategie voor de toekomst van de Europese economie en worden ingebed in Europees beleid en programma's volgens de in dit advies geschetste trajecten.

Brussel, 5 november 2009

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Mario SEPI

---

| 18.5.2010 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 128/29 |
| --- | --- | --- | --- |

18.5.2010

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 128/29

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over „Eerbiediging van de grondrechten in de Europese beleidsmaatregelen en wetgeving op het gebied van immigratie”

(initiatiefadvies)

(2010/C 128/06)

apporteur: de heer PARIZA CASTAÑOS

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft op 26 februari 2009 besloten overeenkomstig artikel 29, lid 2, van zijn reglement van orde een initiatiefadvies op te stellen over

Eerbiediging van de grondrechten in de Europese beleidsmaatregelen en wetgeving op het gebied van immigratie.

De afdeling Werkgelegenheid, sociale zaken, burgerschap, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 15 oktober 2009 goedgekeurd..

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn op 4 en 5 november 2009 gehouden 457e zitting (vergadering van 4 november) onderstaand advies uitgebracht, dat met algemene stemmen is goedgekeurd.

1.   Inleiding en achtergrond

1.1.   Het EESC heeft besloten een initiatiefadvies op te stellen om erop aan te dringen dat in de beleidsmaatregelen en wetgeving van de EU op het gebied van immigratie en grensbeheer de mensenrechten naar behoren in acht worden genomen en de vrijheid en veiligheid van alle mensen centraal komen te staan.

1.2.   Niet zonder politieke moeilijkheden in de Raad krijgt de EU langzamerhand de beschikking over een gemeenschappelijk immigratiewetgevingskader dat supranationale rechten en garanties biedt. Dit kader gaat verder dan de veranderende (en soms restrictieve) wetgevingen van de lidstaten. Het is geen sinecure om met 27 lidstaten gemeenschappelijke wetgeving over z'n gevoelig thema als immigratie op te stellen, en het EESC juicht de geboekte vooruitgang dan ook toe.

1.3.   Bij veel van de desbetreffende voorschriften is de harmonisatie echter minimaal. Dit maakt de zaken er niet gemakkelijker op en staat adequate, volledige garanties inzake bescherming van de mensenrechten in de weg. Bovendien is het in sommige lidstaten zo dat de omzetting van Europese richtlijnen in nationale wetgeving vanuit het oogpunt van de bescherming van de grondrechten te wensen overlaat.

1.4.   In de voorbije jaren heeft het EESC in verscheidene adviezen bepleit dat het gemeenschappelijk immigratiebeleid gebaseerd wordt op een geïntegreerde aanpak waarin niet alleen wordt uitgegaan van de behoeften van de EU-lidstaten en de medewerking van de herkomstlanden, maar ook de eerbiediging van de mensenrechten van immigranten in aanmerking wordt genomen.

1.5.   De Europese Raad heeft op 16 oktober 2008 het Europees immigratie- en asielpact goedgekeurd, waarvan een krachtig politiek signaal uitgaat om het gemeenschappelijk immigratiebeleid handen en voeten te geven. Tijdens het Zweedse Raadsvoorzitterschap zal de EU het Programma van Stockholm goedkeuren (1).

1.6.   Met de verwachte inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon kan bovendien een nieuwe impuls worden gegeven aan de ontwikkeling van immigratiebeleidsmaatregelen (die via de gewone wetgevingsprocedure zullen worden goedgekeurd) en zal het Handvest van de grondrechten bindende werking krijgen.

1.7.   In de voorbije jaren is het EESC meer gaan samenwerken met maatschappelijke organisaties. Ook heeft het met het Europees Integratieforum een vast participatiekader geschapen (2). Het EESC maakt zich er sterk voor dat het maatschappelijk middenveld inspraak krijgt in het integratiebeleid. Dit is van groot belang.

1.8.   Het baart het EESC zorgen dat er in Europa steeds meer onverdraagzaamheid, racisme en vreemdelingenhaat is tegen immigranten, tegen „anderen”. Het EESC vreest dat deze ontwikkeling door de sociale gevolgen van de financiële crisis versterkt zal worden. Politici, toonaangevende personen in de samenleving en de media moeten zich verantwoordelijk opstellen en er in politiek en maatschappelijk opzicht alles aan doen om dergelijke uitingen te voorkomen. In het basis- en middelbaar onderwijs moet meer werk worden gemaakt van educatie op het gebied van mensen- en grondrechten, gelijke kansen en non-discriminatie.

2.   Grond- en mensenrechten en immigratiebeleid

2.1.   In internationale documenten als de Universele verklaring van de rechten van de mens worden een aantal gemeenschappelijke beginselen en waarden als universeel bestempeld.

2.2.   Het door alle lidstaten ondertekende Europees Verdrag van de rechten van de mens (EVRM) en het Europees Hof voor de rechten van de mens (EHRM) vormen de basis en de garantie voor de eerbiediging van deze rechten op het gehele EU-grondgebied.

2.3.   Het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen (of Europees Hof van Justitie, EHvJ) heeft erop gewezen dat het EVRM en de jurisprudentie van het EHRM deel uitmaken van de communautaire rechtsorde en daarin als algemene beginselen gelden.

2.4.   Dit blijkt ook uit artikel 6 van het EU-Verdrag (VEU), waarmee de waarborging van de grondrechten in het Europese rechtssysteem is versterkt en het EHvJ meer bevoegdheden krijgt om te garanderen dat de Europese instellingen en de lidstaten bij hun optreden in het kader van het Gemeenschapsrecht de grondrechten eerbiedigen.

2.5.   De lidstaten hebben het soevereine recht om de binnenkomst van onderdanen van derde landen te controleren en hun al dan niet een verblijfsvergunning te geven. Het EESC wijst er hierbij wel op dat de lidstaten zich moeten houden aan de verplichtingen die zijn overeengekomen in internationale en Europese instrumenten en verdragen over fundamentele mensenrechten en aan de interpretatie (en ontwikkeling) daarvan door de bevoegde rechtbanken.

2.6.   Het Handvest van de grondrechten van de EU bevat nieuwe rechten die niet in het EVRM zijn opgenomen (3). Daar komt nog bij dat veel van deze rechten losstaan van de nationaliteit die mensen hebben. Als het Verdrag van Lissabon wordt geratificeerd, zal het Handvest bindende werking krijgen en zal er meer rechtszekerheid komen rond de bescherming van de grondrechten. Het Handvest zal op zowel de Europese instellingen als de lidstaten van toepassing zijn, met name wanneer zij de communautaire wetgeving toepassen, en zal de eerbiediging van de grondrechten op immigratiegebied versterken.

2.7.   Met de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon zal de EU kunnen toetreden tot het EVRM, om nog duidelijker te maken dat zij mensenrechten hoog in het vaandel heeft.

2.8.   Ook heeft het EESC zijn steun uitgesproken (4) voor de oprichting van het Agentschap van de grondrechten van de EU. De Europese Raad heeft in 2008 zijn goedkeuring gehecht aan het meerjarenkader voor het Agentschap. Hierin worden negen actieterreinen genoemd, waaronder racisme en vreemdelingenhaat; discriminatie; asiel; immigratie en integratie; visa en grenscontroles. Het EESC wil graag in dit Agentschap participeren om bij de activiteiten ervan de rol van het maatschappelijk middenveld te versterken.

2.9.   Het bestaan van deze communautaire instrumenten en structuren neemt niet weg dat de grondrechten in sommige beleidsmaatregelen en wetgeving van de EU en afzonderlijke lidstaten niet naar behoren worden nageleefd. Vele maatschappelijke organisaties en rapporten van onafhankelijke en universitaire onderzoekers hebben dit aangetoond.

2.10.   Wat het communautaire beleid betreft, wordt ook in tal van rapporten aan de kaak gesteld dat meerdere lidstaten de mensenrechten van immigranten schenden. Ook komt het voor dat Europese maatregelen een legitimatie vormen voor bepaalde nationale praktijken die niet met de mensenrechten en de rechtsstaat vallen te rijmen.

2.11.   Het EESC merkt in een recent advies (5) op dat „in het immigratiebeleid en de bijbehorende wetgeving de mensenrechten van alle personen, gelijke behandeling en non-discriminatie onverkort geëerbiedigd dienen te worden.” Om deze doelstelling kracht bij te zetten stelt het EESC voor om in het toekomstige Europese immigratiebeleid „twee nieuwe gemeenschappelijke beginselen op te nemen, overeenkomstig het Programma van Stockholm, nl 1) Grondrechten en 2) Rechtsstaat en fundamentele vrijheden.”

2.12.   De grondrechten zouden voor alle mensen moeten gelden en dus niet alleen voor EU-burgers. Asielzoekers en immigranten worden beschermd door het EVRM en het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie. Het Europees recht op het vlak van immigratie en grensbeheer, alsook de jurisprudentie van het EHvJ, bieden voorts een geheel van waarborgen en rechten die verdergaan dan de speelruimte van de lidstaten.

2.13.   Ook heeft het EESC voorgesteld (6) dat de EU op het gebied van extern beleid meer werk maakt van een internationaal normatief kader voor migratiekwesties, op basis van de Universele Verklaring van de rechten van de mens, het Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten en het Verdrag inzake economische, sociale en culturele rechten. Dit internationale normatieve kader moet de voornaamste IAO-verdragen bevatten, alsook de Internationale Conventie van de Verenigde Naties inzake de bescherming van de rechten van alle arbeidsmigranten en hun gezinsleden, die door de EU-lidstaten nog niet is geratificeerd, ook al heeft het EESC hier in een initiatiefadvies (7) op aangedrongen.

2.14.   Ook in het Programma voor Europa (8) pleit het EESC ervoor dat de grond- en mensenrechten in het EU-beleid, in het bijzonder op het vlak van immigratie en asiel, geëerbiedigd worden.

2.15.   Het EESC vindt dat de waarden en beginselen van de EU, alsook de bescherming van de mensenrechten en de vrijheden versterkt moeten worden door een krachtige, zichtbare politieke autoriteit op Europees niveau. Het stemt dan ook in met het voorstel van voorzitter Barroso om een Europees Commissaris voor Justitie, grondrechten en burgerlijke vrijheden aan te wijzen. Het EESC hoopt dat deze de beschikking krijgt over de beleidsinstrumenten en organisatorische en financiële middelen die nodig zijn om zich goed van deze belangrijke taak te kunnen kwijten.

2.16.   Wel betreurt het EESC dat immigratie en asiel geen deel uitmaken van de portefeuille van deze Commissaris en samen met interneveiligheidskwesties onder de bevoegdheden van een andere Commissaris vallen. Als immigratie wordt gekoppeld aan veiligheid en wordt losgekoppeld van de bescherming van de grondrechten, wordt er een verkeerde politieke boodschap afgegeven.

3.   Het universele karakter van de mensenrechten

3.1.   De grote uitdaging waar Europa momenteel voor staat, is ervoor te zorgen dat binnen de rechtsorde van de EU en de lidstaten de mensenrechten van ieder individu worden gewaarborgd. Die rechtssystemen zijn echter gebaseerd op het traditionele begrip „burgerschap”, wat inhoudt dat sommige van deze rechten niet gelden voor niet-onderdanen. Ook wordt er in deze systemen een wettelijk onderscheid gemaakt tussen onderdaan en vreemdeling en tussen legale en illegale immigranten.

3.2.   In de Europese immigratiewetgevingen wordt de bescherming van immigranten als rechtssubjecten onvoldoende gegarandeerd. Uit de nauwe juridische band tussen werkvergunning en verblijfsvergunning blijkt duidelijk dat de immigrant niet als individu, maar als arbeidskracht wordt gezien, d.w.z. als een ten dienste van de arbeidsmarkt staand instrument dat, als het niet langer nodig is, de mogelijkheid op een legaal verblijf verliest. Met deze verandering in zijn administratieve situatie verliest de betrokkene veel van zijn rechten: hij wordt een persoon „zonder papieren”.

3.3.   Mensenrechten zijn universeel, onherroepelijk en beschermen alle mensen, ongeacht hun omstandigheden of rechtsstatus.

4.   Mensenrechten en immigratiebeleid: tien prioritaire maatregelen om van Europa een ruimte van vrijheid, veiligheid en recht te maken

4.1.   Het Europa van de rechten

4.1.1.   De laatste jaren is er op de agenda van de EU steeds minder aandacht voor de verdediging en bevordering van de mensenrechten. Als beleidsprioriteit geldt de veiligheid van de lidstaten, alsof die onverenigbaar zou zijn met de bevordering van de vrijheid en de bescherming van de grondrechten.

4.1.2.   Bij beleidsmaatregelen op veiligheidsgebied moeten de vrijheid en het recht worden beschermd. Volgens het EESC zou op dit beleidsterrein moeten worden uitgegaan van de bescherming van de grondrechten zoals die door het EVRM en het Handvest van de grondrechten worden gewaarborgd.

4.1.3.   Meer veiligheid mag niet betekenen dat er wordt getornd aan de fundamentele waarden (mensenrechten en openbare vrijheden) en democratische beginselen (rechtsstaat) die in de gehele EU worden gedeeld. Collectieve en nationale veiligheid mag niet ten koste gaan van de individuele vrijheid. Sommige beleidsvoorstellen komen neer op een herhaling van een in vroeger tijden gemaakte fout, nl. dat vrijheid wordt opgeofferd aan veiligheid.

4.1.4.   In dit verband is het EESC ingenomen met de van juni 2009 daterende Mededeling „Een ruimte van vrijheid, veiligheid en recht ten dienste van de burger”, waarin bescherming van de grondrechten van de Europese burgers vooropstaat.

4.1.5.   Het EESC steunt het plan van de Commissie om vanaf de eerste stadia in de wetgevingsprocedure, ook op het vlak van immigratiebeleid, een „grondrechtencultuur” te bevorderen. Eerbiediging van de grondrechten moet voor alle EU-instellingen een gemeenschappelijke doelstelling vormen (9). Dit zou gepaard moeten gaan met een gemeenschappelijk Europees systeem waarbij achteraf op gezette tijden wordt geëvalueerd in hoeverre de implementatie van Europese maatregelen op nationaal, regionaal en lokaal niveau met de grondrechten strookt en efficiënt is (10). Het EESC en het maatschappelijk middenveld zouden bij deze evaluatie een wezenlijke rol moeten vervullen.

4.2.   Toelatingswetgeving

4.2.1.   Het EESC heeft er al eerder op aangedrongen dat de EU wordt uitgerust met een geharmoniseerde immigratiepolitiek en -wetgeving. De EU en de lidstaten dienen een open wetgeving te krijgen waarmee arbeidsmigratie via legale en transparante weg mogelijk wordt, zowel voor hoogopgeleide als voor minder geschoolde werknemers. Op die manier zullen de rechten van immigranten adequaat worden beschermd.

4.2.2.   Het EESC heeft horizontale wetgeving voorgesteld, maar de lidstaten, de Commissie en de Raad hebben besloten om specifieke richtlijnen voor bepaalde groepen immigranten op te stellen. Dit kan aanleiding geven tot discriminatie.

4.2.3.   Met zijn adviezen over de verschillende wetgevingsinitiatieven van de Commissie wil het EESC zorgen voor een samenhangend beleid, bescherming van de grondrechten, gelijke behandeling en non-discriminatie, tot welke beroepsgroep de arbeidsmigranten ook behoren.

4.3.   Rechten van arbeidsmigranten en hun gezinsleden

4.3.1.   Non-discriminatie (artikel 21 van het Handvest) moet als uitgangspunt dienen. Ongeacht de duur van zijn werk- en verblijfsvergunning moet de arbeidsmigrant dezelfde economische, sociale en arbeidsrechten hebben als andere werknemers. Dit sluit ook aan bij artikel 15, lid 3, van het Handvest: „Onderdanen van derde landen die op het grondgebied van de lidstaten mogen werken, hebben recht op arbeidsvoorwaarden die gelijkwaardig zijn aan die welke de burgers van de Unie genieten.”

4.3.2.   Bij gelijke behandeling op de werkplek gaat het om arbeidsvoorwaarden, salaris en ontslag, gezondheid en veiligheid op de werkplek en organisatie- en stakingsrechten.

4.3.3.   Het EESC vindt dat gelijke behandeling ook moet worden bevorderd wanneer het gaat om andere sociale en grondrechten, zoals het in een eerder advies heeft aangegeven: „Concreet stelt het EESC voor om onderdanen van derde landen die legaal in de EU verblijven en werken, de volgende rechten te geven” (11):

| — | recht op sociale bescherming, incl. gezondheidszorg |
| --- | --- |

—

recht op sociale bescherming, incl. gezondheidszorg

| — | toegang tot goederen en diensten, incl. huisvesting (artikelen 34 en 35 van het Handvest) |
| --- | --- |

—

toegang tot goederen en diensten, incl. huisvesting (artikelen 34 en 35 van het Handvest)

| — | toegang tot onderwijs en beroepsopleiding (artikel 14 van het Handvest) |
| --- | --- |

—

toegang tot onderwijs en beroepsopleiding (artikel 14 van het Handvest)

| — | erkenning van diploma's, certificaten en titels in het kader van de communautaire wetgeving |
| --- | --- |

—

erkenning van diploma's, certificaten en titels in het kader van de communautaire wetgeving

| — | erkenning van de arbeids- en sociale rechten van in de EU gedetacheerde arbeidsmigranten (12) |
| --- | --- |

—

erkenning van de arbeids- en sociale rechten van in de EU gedetacheerde arbeidsmigranten (12)

| — | recht op onderwijs voor minderjarigen, m.i.v. financiering en studiebeurzen |
| --- | --- |

—

recht op onderwijs voor minderjarigen, m.i.v. financiering en studiebeurzen

| — | recht op gratis rechtsbijstand indien nodig (artikel 47 van het Handvest) |
| --- | --- |

—

recht op gratis rechtsbijstand indien nodig (artikel 47 van het Handvest)

| — | recht op toegang tot gratis arbeidsbemiddeling (openbare dienst) |
| --- | --- |

—

recht op toegang tot gratis arbeidsbemiddeling (openbare dienst)

| — | recht op onderwijs van de taal van de samenleving waar betrokkene te gast is |
| --- | --- |

—

recht op onderwijs van de taal van de samenleving waar betrokkene te gast is

| — | eerbiediging van de culturele, godsdienstige en taalkundige verscheidenheid (artikel 22 van het Handvest) |
| --- | --- |

—

eerbiediging van de culturele, godsdienstige en taalkundige verscheidenheid (artikel 22 van het Handvest)

| — | recht op vrij verkeer en verblijf binnen de lidstaat. |
| --- | --- |

—

recht op vrij verkeer en verblijf binnen de lidstaat.

4.3.4.   De grondrechten kunnen alleen uitgeoefend worden als de overheidsdiensten in staat worden gesteld ze te eerbiedigen (middelen, opleiding van personeel) en overheidsvertegenwoordigers wettelijk verplicht zijn om zich jegens alle personen onafhankelijk en neutraal op te stellen. Overigens plaatst het EESC in deze tijd van crisis vraagtekens bij de begrotingsmiddelen waarover de EU-lidstaten beschikken en bij het bedrag dat zij zowel op nationaal als op Europees niveau willen uittrekken om de mensenrechten en dan met name de mensenrechten van immigranten daadwerkelijk te beschermen.

4.3.5.   Het EESC kan zich niet vinden in het voorstel voor een kaderrichtlijn waarmee de lidstaten de mogelijkheid krijgen om het recht op gelijke behandeling in bepaalde arbeidsomstandigheden (salaris en ontslag, gezondheid en veiligheid op de werkplek, sociale bescherming), de vrijheid van vereniging en vergadering en het stakingsrecht, te beperken tot degenen die daadwerkelijk een baan hebben (13). Beperking van deze rechten kan neerkomen op ondermijning van het beginsel van non-discriminatie en van artikel 12 van het Handvest.

4.3.6.   Het EESC is te spreken over het initiatief van de Commissie om een Europese immigratiecode te presenteren. Hierin zouden de grondrechten en waarborgen die er voor alle immigranten in de EU gelden, aan bod moeten komen.

4.4.   Gezinshereniging

4.4.1.   Het recht op een gezinsleven behoort tot de mensenrechten die de EU en de lidstaten in hun immigratiebeleid en -wetgeving moeten beschermen en garanderen (14).

4.4.2.   Doordat in Richtlijn 2003/86 inzake het recht op gezinshereniging wordt uitgegaan van minimumnormen, is het mogelijk dat in de wetgeving van sommige lidstaten het recht op gezinshereniging voor onderdanen van derde landen niet volledig wordt gewaarborgd. Dit wordt bevestigd in het verslag van de Commissie over de toepassing van deze richtlijn (15), waarin betwijfeld wordt of de toepassing van integratiemaatregelen als voorwaarde om tot het grondgebied te worden toegelaten, wel verenigbaar is met het recht op gezinshereniging (artikel 7 van het Handvest) en het evenredigheidsbeginsel.

4.4.3.   Naar de mening van het EESC is de „blauwekaartrichtlijn” minder restrictief ten aanzien van gezinshereniging dan Richtlijn 2003/86. Deze gunstigere regels zouden moeten gaan gelden voor alle categorieën immigranten, of ze nu hoog- of laagopgeleid zijn.

4.4.4.   Het Comité stelt de Commissie dan ook voor om in 2010 een voorstel tot wijziging van Richtlijn 2003/86 uit te werken.

4.5.   Grenzen en illegale immigratie

4.5.1.   Het EESC is voorstander van efficiënte grenscontroles met inachtneming van het grondrecht op asiel (artikel 18 van het Handvest) en van het beginsel van non-refoulement, dat inhoudt dat een individu niet mag worden verwijderd naar een gebied waar zijn leven of vrijheid in gevaar is (artikel 19 van het Handvest). Veel personen die internationale bescherming behoeven, bereiken de buitengrenzen van de EU langs clandestiene weg. De overheid moet garanderen dat deze mensen een beschermingsaanvraag kunnen indienen en dat iedere aanvraag behandeld wordt overeenkomstig de Europese en internationale verdragen en de communautaire en nationale wetgeving.

4.5.2.   Alvorens de operationele bevoegdheden van het agentschap FRONTEX worden uitgebreid, zou onafhankelijk moeten worden geëvalueerd of de mensenrechten bij de gezamenlijke grensbewakingsoperaties geëerbiedigd worden, en zou het toezicht door de nationale parlementen en het Europees Parlement moeten worden opgevoerd. Ook zou een evaluatie moeten worden gemaakt van de compatibiliteit met de waarborgen uit (vooral de artikelen 6 en 13 van) de Schengengrenscode.

4.5.3.   Voorts worden de toezicht- en bewakingsmaatregelen van de EU op het gebied van illegale immigratie uitgebreid tot buiten het EU-grondgebied, via gezamenlijke operaties in Afrika. Het UNHCR en verscheidene ngo's hebben gewaarschuwd dat er inzake naleving van mensenrechten geen garanties zijn als grenscontroles buiten de EU worden verricht.

4.5.4.   In de Europese grenscontrolestrategie wordt intensief van veiligheidstechnologie gebruikgemaakt. Het creëren van databanken met grote hoeveelheden persoonsgegevens (Schengeninformatiesysteem (SIS II), Visa-informatiesysteem (VIS), enz.) wordt echter gebruikt om etnische en cultureel-religieuze profielen op te stellen, wat vragen doet rijzen over het recht op non-discriminatie (artikel 21 van het Handvest van de grondrechten).

4.5.5.   Evenzeer kan men zich afvragen of het systeem dat de Commissie in 2008 heeft voorgesteld in haar grensmaatregelenpakket (16) wel proportioneel en redelijk is, criteria waaraan alle nieuwe wetgevingsplannen van de EU moeten voldoen. Ook hierbij kan ernstig worden betwijfeld of het recht op de bescherming van persoonsgegevens (artikel 8 van het Handvest) en het beginsel van non-discriminatie (artikel 13 van het EG-Verdrag) wel ten volle zullen worden gewaarborgd als bepaalde technologische systemen worden gebruikt (bijv. het systeem voor geautomatiseerde grenscontroleprocedures).

4.5.6.   Om te verzekeren dat de grondrechten geëerbiedigd worden, zou de EU meer solidariteit aan de dag moeten leggen met de lidstaten die vanwege hun geografische ligging grote aantallen personen moeten opvangen die via onrechtmatige procedures de EU binnenkomen en die het slachtoffer zijn van criminele netwerken van mensensmokkelaars. Het EESC stelt voor dat het Europees Ondersteuningsbureau voor asielzaken met zijn werkzaamheden van start gaat.

4.5.7.   Ook zou de EU moeten aanmoedigen dat er met de herkomstlanden wordt samengewerkt teneinde de mensenrechten beter na te leven, onrechtmatige immigratie te voorkomen, legale immigratie te bevorderen en criminele netwerken van mensensmokkelaars te bestrijden.

4.6.   Terugkeer en overname

4.6.1.   Het EESC juicht toe dat de terugkeerrichtlijn (17) een Europees kader met wettelijke en procedurele beschermingswaarborgen (18) biedt. Het gaat hierbij bijv. om het recht op een doeltreffend rechtsmiddel dat bij een rechterlijke of administratieve autoriteit of een onafhankelijke bevoegde instantie kan worden aangewend tegen terugkeerbesluiten, alsook om gratis rechtshulp en vertegenwoordiging in rechte, bepaalde waarborgen in afwachting van terugkeer, voorwaarden voor inbewaringstelling, enz..

4.6.2.   Het EESC is het evenwel met vele maatschappelijke organisaties en onafhankelijke deskundigen van de Mensenrechtenraad van de Verenigde Naties (19) eens dat de met de richtlijn ingevoerde gemeenschappelijke regeling op bepaalde punten op gespannen voet staat met de grondrechten van immigranten. Er zal nauwkeurig in de gaten gehouden moeten worden hoe de maatregelen inzake uitzetting, inbewaringstelling, rechtsmiddelen en behandeling van kwetsbare personen op nationaal niveau omgezet en toegepast worden.

4.6.3.   Wat het Europese terugkeerbeleid betreft zou het EESC graag zien dat vrijwillige terugkeer wordt bevorderd en dat humanitaire waarden de hoogste aandacht krijgen. Dit is absoluut noodzakelijk om het Europese immigratiebeleid legitiem en geloofwaardig te maken voor de buitenwereld. Met de uitzonderingen die bijv. vervat zijn in artikel 7, lid 4, van de richtlijn (het concept „risico op onderduiken”) kan het vrijwillige karakter van de terugkeer verdwijnen vanwege de speelruimte die de lidstaten krijgen bij de omzetting en uitleg daarvan. Voorts voorziet de richtlijn niet in adequate bescherming van personen die, hangende hun uitzetting, in juridische onzekerheid verkeren. Evenmin is er adequate bescherming wanneer het gaat om omstandigheden die bewaring rechtvaardigen (20). De bewaringsperiode mag zes maanden duren (en kan in bepaalde gevallen met nog eens twaalf maanden worden verlengd). (21)

4.6.4.   Collectieve uitzettingen zijn op grond van artikel 19 van het Handvest expliciet verboden. Ook is hierin bepaald dat niemand mag worden verwijderd of uitgezet naar dan wel uitgeleverd aan een staat waarin een ernstig risico bestaat dat hij aan de doodstraf, aan folteringen of aan andere onmenselijke of vernederende behandelingen of bestraffingen wordt onderworpen – beginsel van non-refoulement (artikelen 4 en 19 van het Handvest). De richtlijn komt de eerbiediging van de grondrechten ten goede. Toch hebben het UNHCR en diverse ngo's gewezen op gevallen van collectieve uitzettingen en op uitzettingen van illegale immigranten en van asielzoekers naar landen waarin de mensenrechten worden geschonden.

4.6.5.   Het EESC benadrukt dat de artikelen 3, 5, 6, 8 en 13 van het EVRM en de artikelen 3, 4, 19, 24 en 47 van het Handvest bepalingen bevatten die van toepassing zijn op een Europees beleid inzake onrechtmatige immigratie – met speciale aandacht voor bescherming in geval van verwijdering, uitzetting en uitlevering. Veel illegale immigranten verkeren in moeilijke humanitaire omstandigheden. Daarom is het zaak om bij de uitwerking van voorschriften en maatregelen strenge criteria op het gebied van humanitair recht te hanteren en morele solidariteitsbeginselen in acht te nemen.

4.6.6.   De rechtsstaat beschermt eenieders grondrecht op een doeltreffende voorziening in rechte, zoals aangegeven in de artikelen 47 en 48 van het Handvest. Voorts is in artikel 6, lid 2, van de Schengengrenscode bepaald dat grenswachters personen niet mogen discrimineren op grond van hun geslacht, ras, etnische oorsprong, godsdienst, overtuiging, handicap, leeftijd of seksuele geaardheid. Krachtens artikel 13 van hetzelfde document hebben onderdanen van derde landen aan wie de toegang wordt geweigerd, het recht om daartegen beroep in te stellen en wordt hen de met redenen omklede beslissing meegedeeld waarin de weigeringsgronden worden genoemd (22).

4.6.7.   Personen met ernstige lichamelijke of geestelijke aandoeningen mogen niet in bewaring genomen of uitgezet worden, zoals het EHRM met betrekking tot artikel 3 van het EVRM heeft uitgelegd (23), omdat zij zorg behoeven. De situatie van minderjarigen vereist eveneens specifieke aandacht en bescherming. Het EESC steunt het initiatief van de Commissie om de situatie van niet-begeleide minderjarigen aan te pakken.

4.6.8.   Het EESC beschouwt eerbiediging van de mensenrechten als een absoluut noodzakelijke voorwaarde voor het sluiten van overnameovereenkomsten met derde landen. Het is ertegen dat de EU of de lidstaten repatriërings- of grenscontroleakkoorden sluiten met landen die de voornaamste internationale rechtsteksten ter bescherming van de mensenrechten niet hebben ondertekend of die aantoonbaar de mensenrechten schenden. Bijzondere aandacht moet uitgaan naar de bescherming van het grondrecht op effectieve rechtsbescherming van asielzoekers (24).

4.7.   Inrichtingen voor bewaring

4.7.1.   Het EESC spreekt zich nogmaals uit tegen het in bewaring stellen van asielzoekers en illegale immigranten. Deze wijze van detentie zou hoe dan ook tot uitzonderingsgevallen beperkt moeten blijven (25).

4.7.2.   In sommige lidstaten worden personen voor langere perioden onder onaanvaardbare omstandigheden in bewaring gehouden. Hier moet een eind aan komen. Ook dient grondig te worden nagegaan hoe het hierbij gesteld is met de grondrechten, m.i.v. het recht op behoorlijk bestuur (artikel 41 van het Handvest).

4.7.3.   Het EESC dringt erop aan dat er meer openheid aan de dag wordt gelegd ten aanzien van de inrichtingen voor bewaring binnen en buiten de EU, dat het UNHCR wordt geïnformeerd over de situatie van in bewaring gestelde personen, en dat deze adequaat mogen worden bijgestaan door ngo's.

4.7.4.   Het EESC vindt dat zwangere vrouwen en minderjarigen speciale bescherming verdienen en niet in dergelijke inrichtingen mogen worden vastgehouden.

4.8.   Mensen zonder papieren

4.8.1.   Volgens het EESC zijn mensen „zonder papieren” geen mensen zonder rechten. Hun grondrechten moeten dan ook door de EU en de lidstaten worden beschermd.

4.8.2.   Wanneer het gaat om mensen die emigreren, verdient het begrip „illegaal” nadere toelichting. Hoewel het niet legaal is om een land zonder de vereiste documenten en toestemming binnen te komen, zijn mensen die dit doen geen criminelen. Door vele media en sommige politici wordt onrechtmatige immigratie in een crimineel daglicht geplaatst. Dit strookt niet met de werkelijkheid en geeft aanleiding tot angst en uitingen van vreemdelingenhaat bij de bevolking van het ontvangende land.

4.8.3.   Het EESC vindt dat bepaalde lidstaten de grondrechten van immigranten zonder papieren beter moeten beschermen en dat de EU hen als een van de meest kwetsbare groepen zou moeten beschouwen om arbeidsuitbuiting te voorkomen en de toegang tot gezondheidszorg, andere maatschappelijke diensten en onderwijs voor kinderen te waarborgen.

4.8.4.   De handel in mensen (kinderen, vrouwen en mannen) met het oog op seksuele of arbeidsuitbuiting moet krachtiger worden bestreden, overeenkomstig artikel 5, lid 3, van het Handvest. De lidstaten dienen de slachtoffers doeltreffend te beschermen, waarbij samenwerking met justitie en regularisering van slachtoffers moeten worden bevorderd.

4.9.   Regularisering

4.9.1.   Het EESC vindt dat de regeringen hypocriet bezig zijn. Terugkeerbeleid mag niet het enige antwoord vormen op onrechtmatige immigratie. Vele lidstaten hebben procedures ontwikkeld om de status van onrechtmatig binnengekomen immigranten te regulariseren. Zij gaan ervan uit dat het - ter waarborging van de grondrechten en in het licht van de economische en sociale behoeften - aangewezen is om onder bepaalde nauwkeurig geformuleerde voorwaarden tot regularisering over te gaan.

4.9.2.   Het EESC is het ermee eens dat de lidstaten elkaar beter moeten informeren over regulariseringen en dat het goed zou zijn om over de daarbij te hanteren werkwijze Europese richtsnoeren op te stellen. Uitgangspunt hierbij moet zijn dat de Raad in het Europees Immigratie- en asielpact (26) is overeengekomen om in het kader van de nationale wetgeving, om humanitaire of economische redenen individuele gevallen te regulariseren.

4.9.3.   Het via een uitzettingsbesluit terugsturen van personen van wie de verblijfsvergunning is verlopen, moet als uiterste middel worden beschouwd. Eerst moet worden bekeken of deze personen blijk hebben gegeven van belangstelling voor een langer verblijf.

4.9.4.   Er zou volgens het EESC moeten worden nagegaan in hoeverre het in een democratische samenleving nodig is (evenredigheidsbeginsel) om personen uit te zetten. Hierbij zou de jurisprudentie van het EHRM als leidraad moeten worden genomen (27). Het EESC stelt voor dat de lidstaten gebruikmaken van de mogelijkheid om de status van de betrokken personen te regulariseren, overeenkomstig artikel 6, lid 4, van de terugkeerrichtlijn.

4.9.5.   Tevens dient te worden bekeken welke gevolgen uitzetting heeft voor het grondrecht op een privé- en gezinsleven (artikel 7 van het Handvest) en of uitzetting wel haalbaar is.

4.10.   Integratiebeleid

4.10.1.   In diverse EESC-initiatiefadviezen is een lans gebroken voor proactieve integratiemaatregelen van de EU, waarbij integratie als tweerichtingsverkeer wordt opgevat; zowel de immigranten als het gastland moeten hieraan werken. Integratie is een maatschappelijk proces dat zich binnen de samenleving voltrekt tussen de immigranten en het land in kwestie, en vice versa.

4.10.2.   Het EESC pleit voor een Europese aanpak van integratie, met inachtneming van het feit dat elke lidstaat zijn eigen rechtsstelsel, maatschappelijke instellingen en culturele systemen en modellen heeft.

4.10.3.   Met een gemeenschappelijke Europese benadering kunnen de integratiemaatregelen en –processen een zeer belangrijke meerwaarde krijgen, omdat hierdoor gezorgd kan worden voor een horizontale relatie met EU-beleid op andere terreinen, o.a. de Lissabonstrategie, het werkgelegenheidsbeleid, de sociale agenda en het cohesiebeleid. Dit is tevens van belang om een nauwere koppeling tot stand te brengen tussen integratie en de waarden en beginselen van de EU als genoemd in het Handvest en in het EVRM.

4.10.4.   Het EESC heeft in 2008 deelgenomen aan de activiteiten van het Europees Jaar van de interculturele dialoog. Overleg binnen de Europese samenlevingen, die een grote diversiteit herbergen, moet de integratie ten goede komen en ertoe leiden dat meer personen als Europese burgers gaan meetellen. Het EESC heeft ter zake geopperd (28) om handboeken op te stellen.

4.10.5.   Het EESC pleit ervoor om integratie positief te benaderen. Er zijn echter politici die integratie negatief gezien gebruiken als een nieuw middel om te kunnen discrimineren, belemmeringen voor gelijke kansen op te werpen en de grondrechten in te perken. Een dergelijke opstelling is volgens het EESC in strijd met de bepalingen van de artikelen 21 (non-discriminatie) en 22 (eerbiediging van de culturele, godsdienstige en taalkundige verscheidenheid) van het Handvest.

4.10.6.   Een geslaagd praktijkvoorbeeld op dit vlak is de oprichting van fora en adviesplatforms waarin maatschappelijke organisaties op nationaal, regionaal en lokaal niveau participeren. In alle lidstaten zouden dergelijke fora moeten worden opgezet. Het Europees Integratieforum, dat onlangs met medewerking van de Commissie en het EESC is opgericht, is een zeer belangrijk instrument om integratie aan de hand van een Europese benadering te bevorderen.

5.   Een Europees burgerschap dat minder mensen uitsluit

5.1.   Sommige politici die vanuit een eng nationalisme denken, definiëren nationale en Europese identiteit zodanig dat zij voorbijgaan aan de feitelijke diversiteit die de Europese samenlevingen kenmerkt. Zo kunnen zij allerlei personen op grond van hun nationale herkomst, etnische achtergrond, godsdienst of cultuur uitsluiten.

5.2.   Onze democratische samenlevingen zijn pluralistisch en herbergen een rijke diversiteit. Iedere Europese burger afzonderlijk is een smeltkroes van uiteenlopende identiteiten. De Europese democratieën zijn vrije en open samenlevingen waarin moet worden uitgegaan van de idee dat alle burgers meetellen, ongeacht hun identiteitskenmerken.

5.3.   Het democratische gehalte van de samenleving kan worden aangetast wanneer burgerschapsrechten vanuit een enge, tot uitsluiting leidende visie op identiteit worden ingedamd. Integratiebeleid en immigratiewetgeving mogen nooit als politiek alibi worden gebruikt om immigranten en minderheden het recht op burgerschap te ontzeggen.

5.4.   Het EESC vindt dat de basis van onze democratieën moet worden verbreed door daarin plaats in te ruimen voor nieuwe burgers met gelijke rechten en plichten. De rechten van het nationale en Europese burgerschap moeten gelden voor mensen in al hun diversiteit, zonder discriminatie (29).

5.5.   In een initiatiefadvies (30) voor de Conventie die belast was met het opstellen van het uiteindelijk afgeketste grondwetsverdrag, stelt het EESC zich op het standpunt dat onderdanen van derde landen die de status van langdurig ingezetene van een EU-lidstaat bezitten, het Europees burgerschap moeten krijgen. Commissie en Europees Parlement wordt verzocht om dit voorstel op te nemen in de doelstellingen voor de nieuwe mandaatsperiode.

Brussel, 4 november 2009

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Mario SEPI

---

(1)  COM(2009) 262 final van 10-6-2009.

1

(2)  Europees Integratieforum en EU-website over integratie.

2

(3)  PB C 303 van 14-12-2007.

3

(4)  EESC-advies in PB C 88 van 11-4-2006, blz. 37.

4

(5)  EESC-advies in PB C 218 van 11-9-2009, blz. 78.

5

(6)  EESC-advies in PB C 44 van 16-2-2008, blz. 91.

6

(7)  EESC-advies in PB C 302 van 7-12-2004, blz. 49.

7

(8)  Een programma voor Europa: http://www.eesc.europa.eu/documents/publications/pdf/booklets/EESC-2009-10-NL.pdf

8

(9)  Verslag van de Europese Commissie: Naleving van het Handvest van de grondrechten, COM(2009) 205 final van 29-4-2009.

9

(10)  Dit zou in overeenstemming zijn met artikel 60 van het Verdrag van Lissabon.

10

(11)  EESC-advies in PB C 286 van 17-11-2005, blz. 20.

11

(12)  In het kader van het richtlijnvoorstel dat de Commissie binnen enkele maanden zal goedkeuren.

12

(13)  COM(2007) 638, artikel 12.2 e) en d). Overeenkomstig de bepalingen van de voorgestelde richtlijn mogen de lidstaten de gelijke behandeling ook beperken bij de toekenning van studie- en beroepsopleidingsbeurzen en bij de toegang tot huisvesting voor degenen die ten minste drie jaar op het grondgebied van de betrokken lidstaat (mogen) verblijven.

13

(14)  Dit is door het EHvJ bevestigd in de zaak Europees Parlement/Raad, C-540/03.

14

(15)  COM(2008) 610 van 8-10-2008.

15

(16)  COM(2008) 69 final van 13-2-2008.

16

(17)  Richtlijn 2008/115/EG

17

(18)  Bijv. de artikelen 12.1 en 12.2, 13.1 en 13.2, 13.3 en 13.4, 14.1 en 14.2 van de richtlijn

18

(19)  UN experts express concern about proposed EU Return Directive - VN-perscommuniqué van 18 juli 2008

19

UN experts express concern about proposed EU Return Directive

(20)  Artikel 15.1

20

(21)  Artikelen 15.5 en 15.6

21

(22)  Verordening 562/2006 (Schengengrenscode), PB L 105 van 13-4-2006.

22

(23)  Art. 19 van het Handvest van de grondrechten neemt de jurisprudentie over van het Hof van Straatsburg, en met name het arrest van 17 december 1996, Ahmed/Oostenrijk, Jurispr. 1996, VI-2006, en het arrest-Soering van 7 juli 1989.

23

(24)  Zoals het EHvJ heeft aangegeven in de zaak Europees Parlement/Raad, C-133/06.

24

(25)  Zie het op 16 juli 2009 uitgebrachte EESC-advies over „Minimumnormen voor de opvang van asielzoekers in de lidstaten”, rapporteur: mevr. Le Nouail-Marlière (PB C 317 van 23-12-2009, blz. 110).

25

(26)  Raad van de EU, 1344/08, 24 september 2008.

26

(27)  Bijv. Boultif/Zwitserland, no. 54273/00, §§ 39, 41 en 46, 2 november 2001, EHRM 2001-IX. Üner/Nederland [GK], no. 46419/99, 18 oktober 2006, § 58.

27

(28)  EESC-advies in PB C 185 van 8-8-2006, blz. 42.

28

(29)  Artikel 13 van het EG-Verdrag

29

(30)  Initiatiefadvies in PB C 208 van 3-9-2003, blz. 76.

30

---

| 18.5.2010 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 128/36 |
| --- | --- | --- | --- |

18.5.2010

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 128/36

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over „Energie en klimaatverandering als integraal onderdeel van de herziene Lissabonstrategie”

(initiatiefadvies)

(2010/C 128/07)

Algemeen rapporteur: mevrouw SIRKEINEN

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft op 17 juni 2008 besloten om, overeenkomstig artikel 29, lid 2, van zijn reglement van orde, een initiatiefadvies op te stellen over:

Energie en klimaatverandering als integraal onderdeel van de herziene Lissabonstrategie.

Het bureau van het EESC heeft de afdeling Economische en Monetaire Unie, economische en sociale samenhang (waarnemingspost Lissabonstrategie) met de voorbereidende werkzaamheden belast.

Gezien de aard van de werkzaamheden heeft het Europees Economisch en Sociaal Comité tijdens zijn op 4 en 5 november 2009 gehouden zitting (vergadering van 4 november) mevrouw Sirkeinen aangewezen als algemeen rapporteur en vervolgens het volgende advies met 164 stemmen vóór en 6 stemmen tegen, bij 12 onthoudingen, goedgekeurd.

1.   Conclusies en aanbevelingen

1.1.   Klimaatverandering en continuïteit van de energievoorziening zijn twee van de belangrijkste uitdagingen van deze eeuw. Consumptie- en productiestructuren moeten worden veranderd, zodat ze minder broeikasgassen produceren en minder energie gebruiken. Sommige industrieën zullen verdwijnen, andere zullen zich ontwikkelen en groeien. Bestaande banen zullen plaats maken voor nieuwe. steunmaatregelen zullen nodig zijn. De behoeften aan vaardigheden en kennis zullen veranderen. Dit alles vereist onderzoek en grootschalige investeringen.

1.2.   De politieke uitspraken moeten dringend in concrete maatregelen worden omgezet, maar dit zal niet meevallen. Onze politieke leiders moeten dit en de implicaties ervan uitleggen aan het publiek en een zorgvuldige planning maken van de benodigde maatregelen. Zonder draagvlak van de bevolking en het maatschappelijk middenveld zal er niets veranderen. Veel vragen over de gevolgen van het EU-beleid wachten nog altijd op een antwoord en vereisen meer onderzoek en informatie van de kant van de Commissie.

1.3.   Concrete stappen in de richting van een koolstofarme samenleving mogen niet worden uitgesteld vanwege de huidige economische recessie, hoe ernstig die ook is. De crisis kan en moet ook worden gezien als een kans om met een andere aanpak een nieuwe start te maken en voor groei te zorgen. Het is van groot belang dat er in Kopenhagen internationale afspraken worden gemaakt.

1.4.   In de herziene Lissabonstrategie moet een actieplan voor een groenere economie worden opgenomen. In dit verband moeten de drie pijlers van duurzame ontwikkeling (m.n. de economische, de ecologische en de sociale pijler) worden gerespecteerd en mag de globale doelstelling van groei en werkgelegenheid niet uit het oog worden verloren. Zonder een concurrerende economie kunnen klimaat- en energiedoelstellingen niet worden gehaald, en andersom kan het klimaat- en het energiebeleid met de juiste aanpak een steun in de rug zijn voor de economie en de werkgelegenheid.

1.5.   Acties moeten zich vooral toespitsen op terreinen als technologische ontwikkeling en investeringen, bewustzijn en gedrag, maatschappelijke en opvoedkundige aspecten, en de internationale dimensie Voor duurzame resultaten zijn tijd en middelen nodig.

1.6.   Het EESC doet de volgende aanbevelingen:

| — | Nu er een alomvattend wetgevingskader voor energie en klimaatverandering is, dient de EU zich te concentreren op de tenuitvoerlegging ervan. |
| --- | --- |

—

Nu er een alomvattend wetgevingskader voor energie en klimaatverandering is, dient de EU zich te concentreren op de tenuitvoerlegging ervan.

| — | Maatregelen om te zorgen voor meer energie-efficiëntie en energiebesparing, investeringen in energieproductie en -transport (inclusief „slimme” netten), een open interne energiemarkt en een sterke internationale positie van de EU zijn noodzakelijk om de energievoorziening veilig te stellen en tegelijkertijd het klimaatbeleid te ondersteunen. |
| --- | --- |

—

Maatregelen om te zorgen voor meer energie-efficiëntie en energiebesparing, investeringen in energieproductie en -transport (inclusief „slimme” netten), een open interne energiemarkt en een sterke internationale positie van de EU zijn noodzakelijk om de energievoorziening veilig te stellen en tegelijkertijd het klimaatbeleid te ondersteunen.

| — | Efficiënte beleidsmaatregelen moeten worden ingebed in de geïntegreerde richtsnoeren, de lidstaatspecifieke aanbevelingen en de nationale hervormingsprogramma's van de toekomstige Lissabonstrategie. |
| --- | --- |

—

Efficiënte beleidsmaatregelen moeten worden ingebed in de geïntegreerde richtsnoeren, de lidstaatspecifieke aanbevelingen en de nationale hervormingsprogramma's van de toekomstige Lissabonstrategie.

| — | De EU en haar lidstaten moeten inzetten op technologie-ontwikkeling en in de context van de harde internationale competitie meer investeren in O&O & I voor schone technologieën. Eventueel moet daarvoor binnen het EU-budget geschoven worden. |
| --- | --- |

—

De EU en haar lidstaten moeten inzetten op technologie-ontwikkeling en in de context van de harde internationale competitie meer investeren in O&O & I voor schone technologieën. Eventueel moet daarvoor binnen het EU-budget geschoven worden.

| — | Er moet gezorgd worden voor gunstige raamvoorwaarden voor investeringen in en het op de markt brengen van betere energie en andere technologieën. |
| --- | --- |

—

Er moet gezorgd worden voor gunstige raamvoorwaarden voor investeringen in en het op de markt brengen van betere energie en andere technologieën.

| — | Wil men dat consumenten hun gedrag aanpassen, dan is er behoefte aan correcte informatie, een lijst van best practices, concrete adviezen en gepaste steunmaatregelen door de Commissie en andere partijen. |
| --- | --- |

—

Wil men dat consumenten hun gedrag aanpassen, dan is er behoefte aan correcte informatie, een lijst van best practices, concrete adviezen en gepaste steunmaatregelen door de Commissie en andere partijen.

| — | Iedereen moet toegang hebben tot onderwijs en opleiding, en dit levenslang, om zich te kunnen aanpassen aan veranderingen in productie- en consumptiepatronen. |
| --- | --- |

—

Iedereen moet toegang hebben tot onderwijs en opleiding, en dit levenslang, om zich te kunnen aanpassen aan veranderingen in productie- en consumptiepatronen.

| — | Er moet goed worden gelet op het effect van beleid op de energieprijzen om het risico van energiearmoede en een verzwakt concurrentievermogen te vermijden en ook om negatieve effecten van subsidies voor duurzame energie te vermijden. |
| --- | --- |

—

Er moet goed worden gelet op het effect van beleid op de energieprijzen om het risico van energiearmoede en een verzwakt concurrentievermogen te vermijden en ook om negatieve effecten van subsidies voor duurzame energie te vermijden.

| — | Het EU moet er alles aan doen om een internationale klimaatovereenkomst te bereiken, zodat wereldwijd dezelfde voorwaarden gelden (inclusief een internationaal handelsstelsel of compatibele systemen). |
| --- | --- |

—

Het EU moet er alles aan doen om een internationale klimaatovereenkomst te bereiken, zodat wereldwijd dezelfde voorwaarden gelden (inclusief een internationaal handelsstelsel of compatibele systemen).

| — | Het maatschappelijk middenveld en de sociale partners moeten actief worden betrokken bij de enorme inspanningen die er nodig zijn om onze economieën te herstructureren. Het EESC is bereid om hieraan mee te werken. |
| --- | --- |

—

Het maatschappelijk middenveld en de sociale partners moeten actief worden betrokken bij de enorme inspanningen die er nodig zijn om onze economieën te herstructureren. Het EESC is bereid om hieraan mee te werken.

Achtergrond

2.   Inleiding: stand van zaken

Energiebeleid

2.1.   Het energiebeleid van de EU heeft drie doelstellingen: continuïteit van de energievoorziening, concurrentie en milieubescherming, inclusief het afzwakken van de klimaatverandering. Daarom dient een veilige energievoorziening de hoogste prioriteit te krijgen. Energiegebrek is een steeds concreter risico, vooral wanneer de economie tekenen van herstel begint te vertonen.

2.2.   De ecologische en klimatologische impact van de productie en het grootschalige gebruik van energie worden gereguleerd door de EU. Daarnaast heeft de EU nog nieuwe begrenzingen in het emissiehandelstelsel goedgekeurd, die betrekking hebben op energieproductie, energie-intensieve industrietakken en luchtvervoer. Het concrete effect van deze voorstellen is vooralsnog ongewis, ondanks effectbeoordelingen op een geaggregeerd niveau.

2.3.   Om voor energiezekerheid en minder uitstoot te zorgen zijn efficiëntie- en besparingsmaatregelen in alle sectoren die energie gebruiken of produceren een cruciale bouwsteen met veel potentie. Concrete maatregelen blijven echter dun gezaaid in de lidstaten.

2.4.   Belangrijk is de diversificatie van de aanvoerbronnen en -routes voor de Europese energievoorziening. De energiemix dient te bestaan uit opties met een lage uitstoot van CO2 en andere stoffen (bijvoorbeeld hernieuwbare energie en kernenergie). Hoewel de lidstaten zelf beslissen over hun energiemix en verantwoordelijk zijn voor de optimalisering hiervan, beïnvloeden communautaire beleidsmaatregelen op het vlak van hernieuwbare energie en wetgeving inzake milieu en klimaat hun keuzes.

2.5.   Europa moet een krachtiger beleid gaan voeren op de internationale energiemarkten. De problemen die zich begin 2009 opnieuw voordeden met de gasvoorziening zullen er misschien toe leiden dat de wil om samen te werken er eindelijk komt.

Het klimaatveranderingsbeleid

2.6.   Het energie- en klimaatpakket van 2008 omvat maatregelen in alle sectoren om in 2020 de bekende 20-20-20-doelstellingen te hebben verwezenlijkt. Voor de belangrijkste doelstelling, namelijk minder uitstoot van broeikasgassen, zou het streefcijfer worden opgetrokken tot 30 % als er een voldoende ambitieuze en globale internationale overeenkomst komt.

2.7.   De instrumenten en maatregelen voor de vermindering van emissies zijn grotendeels een verantwoordelijkheid van de lidstaten. Sommige details van de wetgeving, met name betreffende het emissiehandelstelsel, moeten nog op communautair niveau worden vastgelegd.

2.8.   Hoe het hele systeem in de praktijk zal werken is nog onbekend. Belangrijke kwesties zijn bijvoorbeeld de prijs van CO2, stijgende energieprijzen door beleid voor duurzame energie, en de kosten voor huishoudens als gevolg van maatregelen in sectoren die niet onder het emissiehandelstelsel vallen. De Commissie moet hier meer onderzoek doen en meer informatie geven.

2.9.   De onderhandelingen over een internationale klimaatovereenkomst zullen in december 2009 te Kopenhagen worden afgerond. Het EESC heeft hierover een apart advies uitgebracht. De Europese Raad is het in grote lijnen eens over de uitgangspunten voor de conferentie in Kopenhagen. Zo is er onder meer overeenstemming over de voorbereiding van een systeem van lastenverdeling tussen de lidstaten om de armste landen te ondersteunen.

3.   Thema's i.v.m. energie en klimaat die aan bod moeten komen in de herziene Lissabonstrategie

3.1.   Emissies moeten verminderen en het gebruik van energie en natuurlijke hulpbronnen moet worden losgekoppeld van economische groei. Consumptie- en productiestructuren moeten veranderen. Sommige industrieën zullen verdwijnen, andere zullen tot ontwikkeling komen en groeien. Bestaande banen zullen plaats maken voor nieuwe. De behoeften aan vaardigheden en kennis zullen veranderen. Dit alles vereist grootschalige investeringen en de nodige sociale steunmaatregelen.

3.2.   Onze politieke leiders moeten dit en de implicaties ervan voor ons dagelijks leven uitleggen aan het publiek. Regeringen moeten duidelijk maken wat er moet gebeuren, bijvoorbeeld hoeveel fossiele energie door welke alternatieve energievorm moet worden vervangen of hoeveel energie elk individu dient te besparen. Zonder de steun en inzet van het publiek hebben de veranderingen geen kans van slagen. De rol van het maatschappelijk middenveld is cruciaal. De rol van het maatschappelijk middenveld is cruciaal.

3.3.   De maatregelen ter bestrijding van de klimaatverandering en met het oog op de continuïteit van de energievoorziening mogen niet worden uitgesteld vanwege de huidige economische recessie. De beleidsmaatregelen die worden genomen om economische crises af te zwakken moeten het streven naar een koolstofarme economie ondersteunen, en vice versa. De crisis kan en moet ook worden gezien als een kans om met een andere aanpak een nieuwe start te maken en voor groei te zorgen.

3.4.   De meeste beleidsmaatregelen en wetgevingsinstrumenten om tijdens de komende jaren de energie- en klimaatproblemen aan te pakken zijn al klaar, op één belangrijke uitzondering na: een internationale overeenkomst. We weten nog niet hoe dit alles in zijn werk zal gaan, maar vermeden moet worden dat er nu nog wordt teruggekomen op de doelstellingen of wetgevingsinstrumenten, zodat alle actoren met een duidelijk zicht op en voldoende zekerheid over de toekomst kunnen beginnen met de voorbereiding en uitvoering van hun maatregelen. Alle inspanningen moeten nu gericht zijn op de tenuitvoerlegging.

3.5.   Het is nu zaak om in de herziene Lissabonstrategie een actieplan voor een koolstofarme economie te integreren. In dit verband moeten de drie pijlers van duurzame ontwikkeling (m.n. de economische, de ecologische en de sociale pijler) worden gerespecteerd en mag de globale doelstelling van concurrentievermogen, groei en werkgelegenheid niet uit het oog worden verloren.

3.6.   Efficiënte beleidsmaatregelen, die zorgvuldig gepland worden en waarvan is vastgesteld dat ze kosteneffectieve, concrete resultaten zullen opleveren, moeten worden ingebed in een structureel beleid dat door de geïntegreerde richtsnoeren, de lidstaatspecifieke aanbevelingen en de nationale hervormingsprogramma's wordt gestuurd. De Commissie dient beter toezicht te houden op de tenuitvoerlegging. Daarnaast moeten er nog andere indicatoren dan het BBP worden gebruikt om de vooruitgang inzake duurzaamheid te meten.

3.7.   De drijfkracht achter deze veranderingen is enerzijds technologische ontwikkeling en anderzijds attitude- en gedragsverandering. In beide gevallen is er tijd nodig om te komen tot goede, duurzame resultaten. Ook belangrijk zijn investeringen, sociale en onderwijskundige aspecten en de internationale dimensie.

Technologie

3.8.   Er is een sterke technologische concurrentie op globaal niveau. In de VS zijn aanzienlijke middelen geïnvesteerd in O&O m.b.t. technologieën om de klimaatverandering te matigen. Dezelfde trend tekent zich af in andere ontwikkelde economieën en in toenemende mate ook in grote, zich snel ontwikkelende economieën.

3.9.   Europa moet zijn potentieel als voorloper inzake schone technologieën en klimaatverandering kunnen verwezenlijken. Dit is een zeer grote uitdaging, die dringend alle aandacht verdient. Zo heeft Japan een voorsprong als het op hybride en elektrische auto's aankomt en zijn China en de VS hard op weg om de EU achter zich te laten op het gebied van respectievelijk windtechnologie en fotovoltaïsche energie. Een heffing op koolstofdioxide is geen voldoende stimulans voor technologische verandering.

3.10.   De Commissie heeft verschillende initiatieven en programma's voorgesteld om schone/hernieuwbare en klimaatgerelateerde technologieën te ontwikkelen. Hier moet in de EU-begroting meer geld voor worden vrijgemaakt.

3.11.   Alleen diversiteit en een gezonde concurrentie tussen de verschillende aanpakken, innovaties en methoden zullen uiteindelijk leiden tot de meest efficiënte technologieën. Dit betekent dat we nooit te vroeg afstand mogen doen van nuttige technologieën, zoals kernsplijtingreactoren van de vierde generatie en kernfusie. Deze moeten steeds verder worden ontwikkeld.

3.12.   Het uitgebreide potentieel dat de ontwikkeling en toepassing van ICT biedt, moet een prioriteit vormen.

3.13.   Nieuwe, nog verre van rendabele methoden om van duurzame energie gebruik te maken mogen niet met hoge subsidies (of met een gedwongen afzetprijs) in een te vroeg stadium op de markt worden gebracht. Zolang duurzame energietechnologieën waarbij geen CO2 vrijkomt nog niet rijp voor de markt zijn, zou het geld van dergelijke subsidies juist moeten worden besteed aan O&O naar de verdere ontwikkeling van deze technieken.

3.14.   De bijdrage van de EU aan de financiering van OO&I is klein in vergelijking met de middelen van de lidstaten. Wat hun inspanningen betreft bestaan er momenteel grote verschillen tussen de lidstaten. Het is van cruciaal belang dat zij meer middelen (o.a. afkomstig uit de verhandeling van emissierechten) ter beschikking stellen voor O&O en voor schone technologieën in het bijzonder, en dat door efficiënte samenwerking wordt gestreefd naar een kritische massa en expertise van wereldniveau. Deze maatregelen moeten concreet worden opgenomen in de richtsnoeren en nationale actieplannen van de herziene Lissabonstrategie.

Investeringen

3.15.   Nieuwe technologieën en innovaties worden pas in gebruik genomen als huishoudens, ondernemingen en de openbare investeringen doen. Investeringen zijn onontbeerlijk voor economische ontwikkeling en werkgelegenheid, en voor de verwezenlijking van de klimaat- en energiedoelstellingen.

3.16.   Er zijn dringend grootscheepse investeringen nodig in infrastructuur voor energieproductie en -distributie. Zo moet er ongeveer 1 000 miljard euro worden geïnvesteerd om de capaciteit van verouderde energie-installaties te vervangen, en wel binnen tien jaar als de vraag niet verder toeneemt. Vooral de distributienetwerken (m.n. over landsgrenzen heen) en netaansluitingen voor hernieuwbare elektriciteit moeten worden verbeterd. Het stilvallen van investeringen als gevolg van de recessie en de mogelijke gevolgen hiervan op de lange termijn baren groten zorgen.

3.17.   Voor investeringen zijn er een aantal raamvoorwaarden nodig, o.a. een gezond economisch kader, marktvraag en toegang tot markten. Het regelgevingskader moet stabiel en voorspelbaar zijn en ondernemingen zoveel mogelijk administratieve en financiële rompslomp besparen. Alleen rendabele ondernemingen kunnen investeren in technologische ontwikkeling en de ingebruikname van nieuwe technologieën.

3.18.   Bijgevolg is een concurrerend economisch kader een voorwaarde voor de verwezenlijking van de klimaat- en energiedoelstellingen. En met de juiste aanpak kan het klimaat- en energiebeleid groei en werkgelegenheid bevorderen.

3.19.   De financiële middelen komen onder druk te staan als enerzijds in de EU enorme investeringen nodig zijn in O&O en anderzijds mitigatie- en adaptatiemaatregelen in ontwikkelingslanden gefinancierd dienen te worden. De lidstaten zullen weliswaar kunnen beschikken over de inkomsten uit de veiling van emissierechten, maar daarmee kan niet alles worden bekostigd. Beleidsmakers moeten er op toezien dat bedrijven niet met zwaardere lasten te maken krijgen, waardoor hun investeringen in nieuwe technologieën gevaar zouden kunnen lopen.

Bewustwording en gedrag

3.20.   Willen mensen zich anders gaan gedragen, dan moeten zij wel weten wat er op het spel staat en wat er veranderd moet worden. In deze situatie is het nodig het besef aan te wakkeren van wat mensen zelf kunnen doen en om te zorgen voor relevante vorming. Deze taak komt zowel aan de overheid als aan maatschappelijke organisaties toe. Een door de Commissie op te stellen lijst van good practices zou wat dit betreft goede diensten kunnen bewijzen.

3.21.   Hoewel het een goede zaak is dat energieverbruik en broeikasgasemissies nu belangrijke thema's zijn geworden in marketing en consumentenadvies, valt het te betreuren dat er ook misleidende informatie wordt verspreid. De relevante actoren moeten dit bestrijden.

3.22.   De EU stoelt haar klimaatbeleid terecht hoofdzakelijk op marktinstrumenten. Prijssignalen moeten het gedrag van burgers én ondernemingen veranderen. Maar dit alleen is een onvoldoende krachtige impuls voor verandering. In sommige gevallen, b.v. in de bouwsector, is er behoefte aan regelgeving; in andere gevallen is er positieve steun nodig.

3.23.   Verbeteringen op het vlak van energie-efficiëntie leiden vaak tot financiële besparingen. Stimulansen zijn vooral nodig als de afschrijvingsperiode relatief lang is of als de besparingen niet ten goede komen aan wie de kosten draagt. Het Comité heeft de Commissie reeds eerder verzocht om de haalbaarheid te bestuderen van sectorale doelstellingen voor energie-efficiëntie, vooral in sectoren met implicaties voor de interne markt.

3.24.   Om de concurrentie op de interne markt niet te verstoren heeft de EU bindende gemeenschappelijke regels inzake overheidssteun.

Sociale en vormingsaspecten

3.25.   De consumptiepatronen, en bijgevolg ook de productie, zullen mettertijd veranderen. Volgens een studie van ETUC en SDA (1) is het netto-effect van de maatregelen om de broeikasgassen tegen 2030 met 40 % te verminderen enigszins positief, al vinden sommigen dit resultaat en deze aanpak te optimistisch (2) Toch zullen er belangrijke veranderingen plaatsvinden op het vlak van werkgelegenheid en vaardigheidsbehoeften. Er zullen meer verschuivingen plaatsvinden binnen sectoren dan tussen verschillende sectoren onderling. Verwacht wordt b.v. dat er verschuivingen zullen plaatsvinden van banen in de energieopwekking naar activiteiten inzake energie-efficiëntie of van banen m.b.t. wegvervoer naar vervoer per spoor of over water.

3.26.   Er is veel vraag naar vorming en opleiding, zodat ondernemingen, openbare diensten en personeel de veranderingen aankunnen. Vorming en opleiding (o.a. levenslang leren) was het centrale thema van een eerder EESC-advies over klimaatverandering en de Lissabonstrategie.

3.27.   De Commissie heeft onlangs voorstellen gedaan om beter te kunnen voorspellen welke vaardigheden nodig zullen zijn, zodat de vormings- en opleidingsinitiatieven tijdig kunnen worden aangepast. Een betere planning, een betere afstemming van het aanbod op de vraag naar vaardigheden, en meer maatregelen ter bevordering van levenslang passen vanzelfsprekend in de herziene Lissabonstrategie.

3.28.   Aangezien bijna iedereen op de arbeidsmarkt met veranderingen zal worden geconfronteerd, moet ook iedereen toegang hebben tot vorming, zodat men aan de nieuwe vereisten kan aanpassen. Voor wie toch problemen zou hebben, moeten de sterke en uitgebreide socialezekerheidsstelsels van de lidstaten in stand worden gehouden.

3.29.   Mensen ervaren ook de gevolgen van veranderde koststructuren ten gevolge van energie- en klimaatbeleidsmaatregelen. De effecten van de veranderende energieprijzen moeten goed in het oog worden gehouden. Om verschillende redenen schommelen de energieprijzen sterk, terwijl een van de doelstellingen van het Europese energiebeleid is om deze schommelingen zo veel mogelijk te beperken.

3.30.   Anderzijds drijven het milieu- en vooral het klimaatbeleid de energieprijzen de hoogte in, met als doel een geringer energieverbruik. Een negatief gevolg hiervan is echter dat zo het concurrentievermogen van de Europese industrie afneemt en het risico op energiearmoede van burgers toeneemt. Om op hogere prijzen te reageren met een vermindering van het energieverbruik zijn er meestal investeringen nodig, en dit vergt tijd. Wil men goede, duurzame resultaten boeken in plaats van economische en sociale problemen te creëren, dan is er een zeer evenwichtige aanpak nodig inzake energieprijzen en moet men rekening houden met de tijd die hiervoor nodig is.

De internationale dimensie

3.31.   Als er alleen in Europa maatregelen worden genomen om de klimaatverandering te beperken, blijft de impact klein De Europese broeikasgasemissies bedragen namelijk 14 % van de globale emissies, en dit aandeel wordt bovendien nog kleiner. Als niet alle grote economieën actie ondernemen, zullen de emissies niet afnemen, zal de opwarmingslimiet van 2 °C worden overschreden, zal het Europese concurrentievermogen verminderen en het welzijn van de EU-burgers in gevaar komen. Daarom is het van cruciaal belang dat in Kopenhagen een overeenkomst wordt bereikt en dat de EU voorop blijft lopen.

3.32.   De doelstelling is, in de eigen woorden van de Commissie, om in Kopenhagen te komen tot „een voldoende ambitieuze en uitgebreide internationale overeenkomst die voorziet in vergelijkbare verminderingen door andere ontwikkelde landen en passende acties van ontwikkelingslanden”. Belangrijk is een internationaal handelsstelsel, of in ieder geval compatibele systemen, om te zorgen voor emissiereducties en gelijke voorwaarden voor iedereen.

3.33.   Het spreekt voor zich dat ontwikkelingslanden behoefte zullen hebben aan economische steun om de klimaatverandering te beperken en om zich aan de gevolgen ervan aan te passen. De ontwikkeling van en duidelijke regels voor technologieoverdracht, inclusief de beschermingen van intellectuele-eigendomsrechten, en het Clean Development Mechanism (CDM - mechanisme voor schone ontwikkeling), zijn belangrijke elementen.

3.34.   Zo'n internationale overeenkomst is ook nodig om Europa de mogelijkheid te geven een voortrekkersrol te spelen in de ontwikkeling van betere klimaat- en energietechnologieën. Anders zou er minder vraag zijn naar dit soort technologieën.

3.35.   De EU moet haar positie en actieve rol op internationaal niveau versterken met het oog op een continue energievoorziening in Europa. Een bredere context voor het externe beleid, zoals de EU graag zou zien, zou wat dit betreft zeer behulpzaam zijn. Zoals het EESC reeds eerder in zijn adviezen heeft benadrukt moet de EU ook het voortouw nemen in het streven naar een verantwoord en duurzaam globaal energiebeleid.

Brussel, 4 november 2009

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Mario SEPI

---

(1)  Deze door DG Milieu van de Europese Commissie bestelde studie over klimaatverandering en werkgelegenheid werd uitgevoerd door een consortium onder leiding van het Europees Verbond van Vakverenigingen (EVV) en het Agentschap voor sociale ontwikkeling, waarvan ook Syndex, het Wuppertalinstituut en ISTAS deel uitmaken. Zie http://www.etuc.org/a/3676.

1

(2)  Hans Werner Sinn, „Das Grüne Paradoxon”, Econ-Verslag, ISBN 978-3-430-20062-2.

2

---

| 18.5.2010 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 128/41 |
| --- | --- | --- | --- |

18.5.2010

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 128/41

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over „De externe dimensie van de hernieuwde Lissabonstrategie”

(initiatiefadvies)

(2010/C 128/08)

Algemeen rapporteur: Luca JAHIER

Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) heeft op 26 februari 2009 besloten om overeenkomstig artikel 29, lid 2, van zijn reglement van orde een initiatiefadvies op te stellen over

De externe dimensie van de hernieuwde Lissabonstrategie.

De gespecialiseerde afdeling Economische en Monetaire Unie, economische en sociale samenhang (Waarnemingspost voor de Lissabonstrategie) werd met de voorbereidende werkzaamheden belast.

Vanwege de aard van de werkzaamheden heeft het EESC tijdens zijn 457e zitting van 4 en 5 november 2009 de heer Luca Jahier als algemeen rapporteur aangewezen en vervolgens onderstaand advies uitgebracht, dat met 177 stemmen vóór en 1 stem tegen, bij 7 onthoudingen, werd goedgekeurd.

1.   Conclusies en aanbevelingen

1.1.   De Lissabonagenda voor groei en werkgelegenheid moet voor de komende tien jaar ingrijpend worden aangepast. Ook over de externe dimensie ervan moet worden nagedacht.

1.2.   Europa heeft zijn welvaart vooral te danken aan zijn openheid naar buiten toe. Daaraan zijn economische voordelen verbonden, maar belangrijk is ook dat cultuur en kennis worden uitgewisseld en dat erkenning wordt verkregen voor de Europese waarden. De EU is de grootste in- en uitvoerder van goederen en diensten, staat op de tweede plaats als bron en bestemming van directe buitenlandse investeringen, is de grootste donor van ontwikkelingshulp en heeft een gemeenschappelijk munt die de op één na sterkste ter wereld is. Zij heeft er dus een geostrategisch belang bij om haar „externe agenda” verder uit te bouwen. Deze moet in het teken staan van de behartiging en het promoten van de belangen van 500 miljoen Europese burgers, maar ook van de verantwoordelijkheid die de EU draagt om wereldwijde problemen aan te pakken en ertoe bij te dragen dat hoge normen worden gesteld aan de mondiale governance.

1.3.   De afgelopen tien jaar heeft de EU voorrang gegeven aan het streven naar een ambitieuze, evenwichtige en billijke multilaterale overeenkomst met als doel de handel verder te liberaliseren en de markten via een aan regels gebonden proces geleidelijk verder open te stellen. Zo is met name de Global Europe-strategie (2007) uitdrukkelijk aan de hernieuwde Lissabonstrategie gekoppeld.

1.4.   Uit de uitdagingen waarvoor de EU zich door de opkomst van nieuwe wereldmogendheden en de economische en financiële crisis geplaatst ziet, wordt duidelijk dat de globalisering een nieuw geopolitiek karakter heeft gekregen. Vandaar de behoefte aan een alomvattende, meer samenhangende en effectievere externe strategie. Europa moet op zoek gaan naar een nieuwe visie op zijn rol in de geglobaliseerde wereld. Daarin moet worden uitgegaan van enerzijds geostrategische factoren (historisch-geografische context, noodzaak van een continue energie- en grondstoffenvoorziening en ontwikkeling van de markten van armere landen) en anderzijds Europa's vermogen om wereldwijde problemen (veiligheid, klimaatverandering, armoede, internationale migratie) mee te helpen oplossen. Voor dat laatste komt het erop aan dat Europa de succesvolle waarden van zijn sociale markteconomie, waar de hele wereld met veel belangstelling naar kijkt, verder ontwikkelt.

1.5.   De EU moet een adequaat actieplan opzetten om Europa een prominentere plaats en een grotere rol in dit nieuwe globaliseringsscenario te laten innemen cq. spelen. Daartoe is het zaak dat:

| — | het externe beleid van de EU en de externe aspecten van de andere onderdelen van het EU-beleid verder worden ontwikkeld om er meer structuur en samenhang in te brengen en ervoor te zorgen dat de lidstaten steeds meer als eenheid gaan optreden; |
| --- | --- |

—

het externe beleid van de EU en de externe aspecten van de andere onderdelen van het EU-beleid verder worden ontwikkeld om er meer structuur en samenhang in te brengen en ervoor te zorgen dat de lidstaten steeds meer als eenheid gaan optreden;

| — | de EU een evenwichtige openstelling van de markten helpt realiseren door te streven naar een succesvolle afronding van de Doha-ronde en door met haar bevoorrechte partners een gestructureerde dialoog te voeren; |
| --- | --- |

—

de EU een evenwichtige openstelling van de markten helpt realiseren door te streven naar een succesvolle afronding van de Doha-ronde en door met haar bevoorrechte partners een gestructureerde dialoog te voeren;

| — | de EU haar normbepalende rol in de wereld met nog meer overtuiging vervult en de verdediging van rechten tot speerpunt van haar externe beleid maakt; |
| --- | --- |

—

de EU haar normbepalende rol in de wereld met nog meer overtuiging vervult en de verdediging van rechten tot speerpunt van haar externe beleid maakt;

| — | de internationale dimensie van de euro wordt versterkt; |
| --- | --- |

—

de internationale dimensie van de euro wordt versterkt;

| — | de EU zich ten doel stelt om Europa en Afrika onder het motto „EurAfrika: bondgenootschap voor wederzijdse vooruitgang” om te vormen tot één grote groei- en ontwikkelingszone met als voornaamste hoekstenen: verdere uitbreiding van de EU (een proces dat zo spoedig mogelijk zijn beslag dient te krijgen), het nabuurschapsbeleid, de Mediterrane Unie en een hechter partnerschap met Afrika. |
| --- | --- |

—

de EU zich ten doel stelt om Europa en Afrika onder het motto „EurAfrika: bondgenootschap voor wederzijdse vooruitgang” om te vormen tot één grote groei- en ontwikkelingszone met als voornaamste hoekstenen: verdere uitbreiding van de EU (een proces dat zo spoedig mogelijk zijn beslag dient te krijgen), het nabuurschapsbeleid, de Mediterrane Unie en een hechter partnerschap met Afrika.

1.6.   Dit actieplan zou aan coherentie en zichtbaarheid winnen als het wordt ingebed in het breed opgezette externe beleid dat de EU voor ogen staat.

1.7.   Om de hierboven geschetste externe agenda te kunnen verwezenlijken, is veel inzet en assertiviteit en een grote politieke eensgezindheid nodig. Dit is alleen mogelijk als de rol van de sociale partners en de andere maatschappelijke geledingen, zowel in de EU zelf als daarbuiten, beduidend wordt versterkt.

1.8.   Het EESC heeft alles in huis om vrijwel overal ter wereld een steeds significantere rol te gaan spelen in de ontwikkeling en consolidering van monitoringsystemen waarin ook het maatschappelijk middenveld een actieve rol speelt. Overigens is dit laatste kenmerkend voor Europa's sociaal model, waarvan overal ter wereld hoog wordt opgegeven.

2.   Inleiding

2.1.   Met haar geïntegreerde markt van 500 miljoen consumenten, haar leidende positie onder de handelsmogendheden en de euro die inmiddels tot de op één na belangrijkste internationale munt is uitgegroeid, is de EU momenteel de grootste economische macht ter wereld. Wil zij binnen het kader van haar internationale betrekkingen een win-win-situatie creëren, dan moet zij niet alleen de verantwoordelijkheden nemen die met deze prominente internationale rol samenhangen, maar ook de nodige aandacht besteden aan de verdere ontwikkeling van haar externe economische en geostrategische belangen. Deze zijn namelijk bepalend voor het welslagen van haar ontwikkelingsmodel, dat qua openheid en sociale en milieunormen zijn gelijke niet kent.

2.2.   Alleen door internationaal harder aan de weg te timmeren zal de EU de doelstellingen van haar Lissabonstrategie (duurzame groei, kwalitatief hoogstaande arbeidsplaatsen en duurzame ontwikkeling) kunnen verwezenlijken.

2.3.   Pas sinds 2007 krijgt ook de externe dimensie van de Lissabonagenda aandacht. In de oorspronkelijke (2000) en de herziene (2005) agenda werd er nog met geen woord over gerept, maar in de conclusies van de voorjaarstop van de Europese Raad van 2008 staat het volgende te lezen: „De EU zou ... de externe dimensie van de hernieuwde Lissabonstrategie moeten blijven versterken en aldus verder moeten trachten de mondialisering vorm te geven.” (1)

2.4.   In dezelfde conclusies staat ook dat de EU door moet gaan met haar inspanningen om

| — | de vrije handel en openheid te propageren (...) en op dat gebied het voortouw te blijven nemen; |
| --- | --- |

—

de vrije handel en openheid te propageren (...) en op dat gebied het voortouw te blijven nemen;

| — | het multilaterale handelssysteem te verbeteren (...) door te blijven streven naar een ambitieus, evenwichtig en alomvattend akkoord in de ontwikkelingsronde van Doha; |
| --- | --- |

—

het multilaterale handelssysteem te verbeteren (...) door te blijven streven naar een ambitieus, evenwichtig en alomvattend akkoord in de ontwikkelingsronde van Doha;

| — | ambitieuze bilaterale overeenkomsten met belangrijke handelspartners te sluiten en de integratie-inspanningen met buurlanden en kandidaat-lidstaten verder op te voeren door een gemeenschappelijke economische ruimte te ontwikkelen; |
| --- | --- |

—

ambitieuze bilaterale overeenkomsten met belangrijke handelspartners te sluiten en de integratie-inspanningen met buurlanden en kandidaat-lidstaten verder op te voeren door een gemeenschappelijke economische ruimte te ontwikkelen;

| — | te zorgen voor een betrouwbare toegang tot energie en strategische grondstoffen; |
| --- | --- |

—

te zorgen voor een betrouwbare toegang tot energie en strategische grondstoffen;

| — | de bestaande economische betrekkingen te versterken en wederzijds voordelige strategische partnerschappen met de opkomende economische machten te ontwikkelen in een context van eerlijke concurrentie; |
| --- | --- |

—

de bestaande economische betrekkingen te versterken en wederzijds voordelige strategische partnerschappen met de opkomende economische machten te ontwikkelen in een context van eerlijke concurrentie;

| — | de samenwerking inzake regulering, de convergentie van normen en de gelijkwaardigheid van voorschriften (...) te bevorderen, en de intellectuele-eigendomsrechten doeltreffender te handhaven tegen namaakproductie. |
| --- | --- |

—

de samenwerking inzake regulering, de convergentie van normen en de gelijkwaardigheid van voorschriften (...) te bevorderen, en de intellectuele-eigendomsrechten doeltreffender te handhaven tegen namaakproductie.

2.5.   De recente discussie over een nieuw instrumentarium voor het externe optreden van de EU heeft geresulteerd in (2):

| — | een bredere benadering
  van het externe optreden van de EU waarin het Gemeenschappelijk Buitenlands en Veiligheidsbeleid, het ontwikkelingsbeleid, het handelsbeleid en de externe dimensie van het interne EU-beleid naadloos op elkaar aansluiten (3); |
| --- | --- |

—

een bredere benadering
  van het externe optreden van de EU waarin het Gemeenschappelijk Buitenlands en Veiligheidsbeleid, het ontwikkelingsbeleid, het handelsbeleid en de externe dimensie van het interne EU-beleid naadloos op elkaar aansluiten (3);

| — | een nieuwe generatie Europese programma's voor ontwikkelingssamenwerking op basis van de „Europese consensus” (4) en het partnerschap tussen de EU en Afrika (november 2007) (5); |
| --- | --- |

—

een nieuwe generatie Europese programma's voor ontwikkelingssamenwerking op basis van de „Europese consensus” (4) en het partnerschap tussen de EU en Afrika (november 2007) (5);

| — | een nieuwe benadering van het handelsbeleid, waarin o.m. het belang van bilaterale en regionale onderhandelingen wordt benadrukt. |
| --- | --- |

—

een nieuwe benadering van het handelsbeleid, waarin o.m. het belang van bilaterale en regionale onderhandelingen wordt benadrukt.

3.   Een externe dimensie die er al wel is ...

3.1.   Prioritair in het afgelopen decennium was het streven naar een ambitieuze, evenwichtige en billijke multilaterale handelsovereenkomst met als doel de handel verder te liberaliseren en de resterende marktbarrières geleidelijk te slechten, wat de concurrentiemogelijkheden voor Europese ondernemingen moet verruimen en nieuwe kansen voor groei en ontwikkeling moet creëren.

3.2.   De spil waar alles om draait is de Wereldhandelsorganisatie: deze moet de internationale handel stimuleren door die te reguleren en in te bedden in een multilateraal systeem. De ontwikkelingsagenda van Doha was dan ook een van de voornaamste prioriteiten van de Commissie.

3.3.   De Doha-onderhandelingen verliepen echter moeizaam en werden in juli 2006 zelfs opgeschort. Daarom heeft de EU in april 2007, met de goedkeuring van de Mededeling van de Commissie Europa als wereldspeler: wereldwijd concurreren – Een bijdrage aan de EU-strategie voor groei en werkgelegenheid
   (6), besloten om het roer om te gooien.

3.4.   De nieuwe strategie, die aan de herziene Lissabonstrategie uit 2005 is gekoppeld, is erop gericht het handelsbeleid van de EU meer nog dan voorheen een mondiale en integrale dimensie te geven in de hoop zo nieuwe investeringen aan te trekken, de weg te effenen voor nieuwe partnerschappen en de markttoegang overal in de wereld te verbeteren. Zij is gericht op de aloude prioriteiten van de multilaterale handelsbesprekingen (de resterende non-tarifaire belemmeringen en handelsverstorende regels wegwerken en de regelgeving van de diverse landen geleidelijk op één lijn brengen), maar voorziet daarnaast ook in een nieuwe generatie bilaterale en regionale overeenkomsten (7).

3.5.   In december 2008 heeft de Commissie een Mededeling betreffende de externe dimensie van de Lissabonstrategie
   (8) uitgebracht, waarin zij er opnieuw voor pleit om de multilaterale onderhandelingen af te ronden en de samenwerking op het vlak van de regulering van de wereldhandel en het verbeteren van de toegang tot de markten op te voeren.

3.6.   Het EESC heeft over dit vraagstuk twee adviezen uitgebracht (9), waarin het erop wijst dat:

| — | het afsluiten van de Doha-ronde de strategische prioriteit blijft, maar het sluiten van bilaterale overeenkomsten een meerwaarde kan bieden; |
| --- | --- |

—

het afsluiten van de Doha-ronde de strategische prioriteit blijft, maar het sluiten van bilaterale overeenkomsten een meerwaarde kan bieden;

| — | meer aandacht moet worden geschonken aan de gevolgen van de openstelling van de markten voor de diverse landen en hun bevolking, en dus ook aan thema's als „sociale rechtvaardigheid” en „behoorlijk werk”; |
| --- | --- |

—

meer aandacht moet worden geschonken aan de gevolgen van de openstelling van de markten voor de diverse landen en hun bevolking, en dus ook aan thema's als „sociale rechtvaardigheid” en „behoorlijk werk”;

| — | ook andere aspecten die een steeds prominentere plaats zijn gaan innemen op de internationale agenda (milieu, energievoorziening, cultuur, migratie, mondiale governance ...) moeten worden meegenomen, óók in bilaterale overeenkomsten. |
| --- | --- |

—

ook andere aspecten die een steeds prominentere plaats zijn gaan innemen op de internationale agenda (milieu, energievoorziening, cultuur, migratie, mondiale governance ...) moeten worden meegenomen, óók in bilaterale overeenkomsten.

4.   ... maar inmiddels helemaal niet meer voldoet

4.1.   Nieuwe uitdagingen

4.1.1.   De EU wordt momenteel met nieuwe uitdagingen geconfronteerd:

| — | de steeds feller wordende concurrentie van de opkomende economieën en de groei van de Aziatische wereldmachten; |
| --- | --- |

—

de steeds feller wordende concurrentie van de opkomende economieën en de groei van de Aziatische wereldmachten;

| — | de klimaatverandering en de zorg om de energievoorziening; |
| --- | --- |

—

de klimaatverandering en de zorg om de energievoorziening;

| — | de gevolgen van de uitbreiding van de EU tot 27 lidstaten voor de EU zelf en voor haar buurlanden; |
| --- | --- |

—

de gevolgen van de uitbreiding van de EU tot 27 lidstaten voor de EU zelf en voor haar buurlanden;

| — | de voedselcrisis die weer de kop opsteekt; |
| --- | --- |

—

de voedselcrisis die weer de kop opsteekt;

| — | de accentverschuiving in het globaliseringsproces, dat niet langer een louter economisch fenomeen is, maar steeds meer een geopolitiek verschijnsel aan het worden is; |
| --- | --- |

—

de accentverschuiving in het globaliseringsproces, dat niet langer een louter economisch fenomeen is, maar steeds meer een geopolitiek verschijnsel aan het worden is;

| — | het uitbreken van de wereldwijde financiële en economische crisis. |
| --- | --- |

—

het uitbreken van de wereldwijde financiële en economische crisis.

4.1.2.   Een en ander maakt dat het hoog tijd is voor een meer coherente en effectieve externe strategie die een einde moet helpen maken aan de incongruentie tussen het economische gewicht van de EU en haar vooralsnog beperkte invloed op het complexe en alles overheersende globaliseringsproces en die de EU bovendien beter in staat moet stellen om voor haar eigen belangen op te komen en haar eigen waarden uit te dragen.

4.1.3.   De gevolgen van de economische en financiële crisis zullen zich zonder enige twijfel nog tot ver na 2010 doen gevoelen. De internationale problemen en de aanpak daarvan zullen bepalend zijn voor álle toekomstige strategieën voor groei en werkgelegenheid, waar ook ter wereld. De toekomst van de diverse regio's – en van de wereld als geheel – zal in belangrijke mate worden bepaald door de manier waarop iedere afzonderlijke regio op de internationale ontwikkelingen reageert. Dit geldt vooral voor Europa dat als meest open economische regio ter wereld meer dan andere regio's afhankelijk is van in- en uitvoer.

4.1.4.   De crisis maakt voorgoed korte metten met het huidige proces van internationale arbeidsverdeling, waarin de voornaamste opkomende economieën de productie van basisproducten of verwerkte producten alsmede de concurrentie op basis van kosten voor hun rekening nemen, terwijl de Europese en andere hoogontwikkelde landen zich toeleggen op activiteiten met een hoge toegevoegde waarde en het vooral moeten hebben van onderzoek, innovatie, dienstverlening en hooggeschoolde arbeidskrachten.

4.1.5.   De structuur van de wereldeconomie is aan snelle veranderingen onderhevig, waar de EU goed op moet reageren. Een van de oorzaken daarvan is de opkomst van de vier zgn. BRIC-landen (Brazilië, Rusland, India en China), die een steeds groter aandeel in het aantal toegekende octrooien en in de directe buitenlandse investeringen van Europese bedrijven voor hun rekening nemen. Andere belangrijke ontwikkelingen zijn de toename van het aantal directe buitenlandse investeringen uit opkomende economieën in de EU en het succes van de staatsinvesteringsfondsen, die zonder uitzondering afkomstig zijn uit niet-OESO-landen.

4.1.6.   Daar komt nog bij dat er nu ook elders in de wereld op kennis en innovatie gebaseerde strategieën worden uitgestippeld. De economische crisis zou dus weleens kunnen uitmonden in een opdeling van de wereld in een groot aantal sterk geïntegreerde en onderling concurrerende regionale blokken, waarbinnen nieuwe vormen van arbeidsverdeling en nieuwe sociaaleconomische evenwichten kunnen ontstaan.

4.2.   Een innovatief en ambitieus project

4.2.1.   De EU heeft al meer dan eens laten zien dat zij langs vreedzame weg – via onderhandelingen en het streven naar consensus – in staat is om invloed uit te oefenen in een wereld met een steeds heterogener wordende groep actoren. Soms is het haar daarbij gelukt om in grote delen van de wereld meer welvaart te brengen (men denke aan de nu al dertig jaar durende samenwerking met de ACS-landen en de opeenvolgende uitbreidingen van de EU).

4.2.2.   De EU was – en is nog steeds – de stuwende kracht achter een groot aantal regionale, sectorale of andere samenwerkingsovereenkomsten. Zij speelde in het verleden een belangrijke rol in de WTO-onderhandelingen en neemt momenteel deel aan de G8/14- en G20-onderhandelingen over een strengere regulering van de internationale financiën (incl. de rol van IMF en Wereldbank).

4.2.3.   De discussie over de externe dimensie van het EU-beleid had aanvankelijk alleen betrekking op het handelsbeleid en werd vervolgens gaandeweg uitgebreid tot de klimaat- en energieproblematiek. Sinds kort gaat het daarbij echter ook om zaken als het migratiebeleid en de gevolgen van de globalisering op sociaal gebied (fonds voor aanpassing aan de globalisering, grondrechten van werkenden), voor het milieu (Verdrag van Kyoto, duurzame economische groei), voor het bedrijfsleven (intellectuele eigendom, staatsinvesteringsfondsen), voor de politiek (uitbreiding van de EU, nabuurschapsbeleid) en op diplomatiek gebied. Tegenwoordig spelen nog weer andere vraagstukken een rol, zoals de rol van de euro, de impact van het Gemeenschappelijk Buitenlands en Veiligheidsbeleid en het Europees Veiligheids- en Defensiebeleid (EVDB) op de internationale positie van de EU en de vraag of de kwestie van de strategische goederen en belangen ook onder de Europese veiligheidsstrategie moet vallen, zoals dit bij andere economische wereldmachten nu al het geval is.

4.2.4.   Het moge duidelijk zijn dat het onbegonnen werk is om al die dimensies een plaats te geven in de Lissabonstrategie. De Lissabonstrategie zou dan volkomen van aard veranderen.

4.2.5.   Toch zal het steeds meer van die dimensies afhangen of de EU erin slaagt om het wezenlijke doel van de Lissabonstrategie te verwezenlijken, nl. Europa in staat stellen zijn partij mee te blazen in het globaliseringsproces.

4.2.6.   Het externe beleid van de EU is voor een groot deel gebaseerd op gevestigde praktijken met een hoge „integratiegraad”, d.w.z. gemeenschappelijk beleid of beleid dat de EU en de lidstaten in onderling overleg hebben ontwikkeld. Wellicht laat de coördinatie nog te wensen over en ontbreekt het nog aan een strategische totaalvisie, maar daaraan kan worden gewerkt. Bovendien doet dat niets af aan de impact van dergelijk beleid, die zeker groter is dan die van het beleid van de afzonderlijke lidstaten en van vele andere onderdelen van het EU-beleid.

4.3.   Een nieuwe strategie voor de externe betrekkingen van de EU

4.3.1.   In het licht van het bovenstaande zou het juister zijn te spreken van een „externe component van de Europese globaliseringsstrategie voor de periode na 2010”. Die externe component moet een op zichzelf staand geheel vormen, met eigen specifieke strategische doelstellingen, maar moet wel goed worden gecoördineerd met en afgestemd op de „interne component” van die strategie, nl. de vernieuwde Lissabonstrategie voor groei en werkgelegenheid (10).

4.3.2.   Europa heeft behoefte aan een nieuwe visie op zijn rol in de wereld
  en aan een adequaat actieprogramma. Deze moeten aansluiten bij de uitdagingen van de 21e eeuw en moeten zijn gebaseerd op de Europese waarden. Ook moeten zij begrijpelijk worden gemaakt voor de Europese burgers en stakeholders, worden besproken met de voornaamste internationale tegenspelers van de EU en worden uitgedragen in de internationale fora.

4.3.3.   De nieuwe visie moet niet alleen zijn ingegeven door een streven naar vooruitgang, hoogwaardige werkgelegenheid, duurzame ontwikkeling, maatschappelijke integratie, een open economie en vreedzame betrekkingen tussen landen en volkeren, maar ook door een langetermijnperspectief voor de hele wereld. De EU moet meer werk maken van de geostrategische rol die haar om historisch-geografische redenen toekomt. Zij moet ook een grotere inspanning leveren om haar energie- en grondstoffenvoorziening veilig te stellen
   (11)
  en de – onvermijdelijke – ontwikkeling van de markten van de armere landen te stimuleren.

4.3.4.   In 2007 heeft de Commissie in de aanloop naar de Top van Hampton Court (oktober 2007) een kort maar krachtig document opgesteld – Succes boeken in het tijdperk van globalisering
   (12) – waarin al de contouren van een dergelijke visie worden geschetst. In datzelfde jaar heeft het EESC een advies van dezelfde strekking uitgebracht (13).

4.3.5.   De EU zou in het kader van de herziening van de Lissabonstrategie ook haar externe betrekkingen op een andere – meer strategische – leest moeten schoeien om Europa in staat te stellen zich een plaats te veroveren in deze geglobaliseerde wereld en zijn internationale rol verder uit te bouwen.

4.3.6.   Voortbouwend op de richtsnoeren van de Raad van maart 2008 moet de EU een duidelijk actieplan op vier onderling samenhangende en elkaar versterkende gebieden uitwerken. Dat actieplan moet tot doel hebben:

| — | een evenwichtige openstelling van de markten te bewerkstelligen, de internationale handel in goederen en diensten te stimuleren en de EU te verzekeren van een duurzame toegang tot alle strategisch noodzakelijke hulpbronnen; |
| --- | --- |

—

een evenwichtige openstelling van de markten te bewerkstelligen, de internationale handel in goederen en diensten te stimuleren en de EU te verzekeren van een duurzame toegang tot alle strategisch noodzakelijke hulpbronnen;

| — | de economische dialoog met alle belangrijke partners te stimuleren – binnen het kader van een multilaterale aanpak – en de internationale positie van de euro te helpen versterken; |
| --- | --- |

—

de economische dialoog met alle belangrijke partners te stimuleren – binnen het kader van een multilaterale aanpak – en de internationale positie van de euro te helpen versterken;

| — | de EU in staat te stellen zich op te werpen als „internationale normsteller”, die zich inzet voor hogere sociale en milieunormen, hogere standaarden in het bedrijfsleven, „behoorlijk werk” en betere regelingen inzake openbare aanbestedingen en intellectuele eigendom, en die in multilateraal én regionaal verband ijvert voor de invoering van nieuwe regels voor de financiële markten en de internationale economische governance; |
| --- | --- |

—

de EU in staat te stellen zich op te werpen als „internationale normsteller”, die zich inzet voor hogere sociale en milieunormen, hogere standaarden in het bedrijfsleven, „behoorlijk werk” en betere regelingen inzake openbare aanbestedingen en intellectuele eigendom, en die in multilateraal én regionaal verband ijvert voor de invoering van nieuwe regels voor de financiële markten en de internationale economische governance;

| — | de drie belangrijkste ontwikkelingscomponenten van haar externe beleid (uitbreiding, nabuurschapsbeleid/Mediterrane Unie, nieuw partnerschap met Afrika in ACS-verband) nieuw leven in te blazen met als uiteindelijk doel Europa en Afrika om te vormen tot één grote groei- en ontwikkelingszone (waarvoor al de naam „EurAfrika” is bedacht
   (14)
  ) waarin de EU een prominente geostrategische rol moet zien te spelen. |
| --- | --- |

—

de drie belangrijkste ontwikkelingscomponenten van haar externe beleid (uitbreiding, nabuurschapsbeleid/Mediterrane Unie, nieuw partnerschap met Afrika in ACS-verband) nieuw leven in te blazen met als uiteindelijk doel Europa en Afrika om te vormen tot één grote groei- en ontwikkelingszone (waarvoor al de naam „EurAfrika” is bedacht
   (14)
  ) waarin de EU een prominente geostrategische rol moet zien te spelen.

4.3.7.   Met de „opwaardering” van de externe dimensie van haar beleid maakt de EU duidelijk dat zij zich opmaakt voor een nieuwe politieke fase in haar eenwordingsproces, waarin zij vóór alles haar betrekkingen met de rest van de wereld verder wil gaan uitbouwen. Zij wil daaruit de benodigde kracht en energie putten om Europa's model van de sociale markteconomie zo goed mogelijk in praktijk te brengen en de Europese bevolking op die manier vrede en vooruitgang te blijven garanderen. Een dergelijke opzet sluit naadloos aan bij de ideeën van de stichters van de EU, want ook in de Schuman-Verklaring en de preambule van het Verdrag van Rome werden de interne en de externe dimensie van het Europese project al aangemerkt als twee facetten die onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn en elkaar versterken.

5.   Specifieke suggesties

5.1.   Een meer proactief en samenhangend beleid

| — | Het streven van de EU om het multilaterale stelsel te hervormen en de basisnormen voor de globalisering te verbeteren, vergt een tweesporenbeleid waarbij enerzijds het interne en het externe EU-beleid op elkaar worden afgestemd en anderzijds het beleid van de EU en dat van de lidstaten beter worden gecoördineerd. |
| --- | --- |

—

Het streven van de EU om het multilaterale stelsel te hervormen en de basisnormen voor de globalisering te verbeteren, vergt een tweesporenbeleid waarbij enerzijds het interne en het externe EU-beleid op elkaar worden afgestemd en anderzijds het beleid van de EU en dat van de lidstaten beter worden gecoördineerd.

| — | Sociale regulering, onderhandelingen tussen de sociale partners en invoering van een socialezekerheidsstelsel moeten een centrale plaats innemen in het ontwikkelingsbeleid en de onderhandelingsmandaten van de EU. |
| --- | --- |

—

Sociale regulering, onderhandelingen tussen de sociale partners en invoering van een socialezekerheidsstelsel moeten een centrale plaats innemen in het ontwikkelingsbeleid en de onderhandelingsmandaten van de EU.

| — | In het externe beleid moet altijd prioriteit worden verleend aan onderwijs en opleiding, fundamentele arbeidsnormen, sociale bescherming, gendergelijkheid en integratie van kansarmen (gehandicapten, etnische minderheden enz.). |
| --- | --- |

—

In het externe beleid moet altijd prioriteit worden verleend aan onderwijs en opleiding, fundamentele arbeidsnormen, sociale bescherming, gendergelijkheid en integratie van kansarmen (gehandicapten, etnische minderheden enz.).

| — | De EU moet de door haar aangegane verbintenissen nauwgezet nakomen. Dat geldt met name voor de toezegging om 0,7 % van het BBP aan ontwikkelingshulp te besteden en voor de al zo vaak gedane belofte om andere landen en regio's mee te laten profiteren van de resultaten en instrumenten van haar eigen vooruitgang. Belangrijk is vooral dat de EU er alles aan doet om het partnerschap met Afrika een nieuwe impuls te geven. |
| --- | --- |

—

De EU moet de door haar aangegane verbintenissen nauwgezet nakomen. Dat geldt met name voor de toezegging om 0,7 % van het BBP aan ontwikkelingshulp te besteden en voor de al zo vaak gedane belofte om andere landen en regio's mee te laten profiteren van de resultaten en instrumenten van haar eigen vooruitgang. Belangrijk is vooral dat de EU er alles aan doet om het partnerschap met Afrika een nieuwe impuls te geven.

| — | Een forse verhoging van de steun aan en de investeringen in ontwikkelingslanden in het kader van de Overeenkomst van Kopenhagen (december 2009) kan de ontwikkeling van de EU én van de ontwikkelingslanden een heel stuk vooruit helpen. De nieuwe Lissabonstrategie kan dan als kader fungeren voor het onderzoek, de innovatie, de investeringen en de knowhow die nodig zijn om wereldwijd een duurzaam„groen”groeiproces op gang te brengen. |
| --- | --- |

—

Een forse verhoging van de steun aan en de investeringen in ontwikkelingslanden in het kader van de Overeenkomst van Kopenhagen (december 2009) kan de ontwikkeling van de EU én van de ontwikkelingslanden een heel stuk vooruit helpen. De nieuwe Lissabonstrategie kan dan als kader fungeren voor het onderzoek, de innovatie, de investeringen en de knowhow die nodig zijn om wereldwijd een duurzaam„groen”groeiproces op gang te brengen.

| — | De handelsonderhandelingen moeten transparanter worden en beter worden aangestuurd. Bovendien moet het maatschappelijk middenveld nauwer bij de handelsbetrekkingen en -onderhandelingen van de EU worden betrokken. |
| --- | --- |

—

De handelsonderhandelingen moeten transparanter worden en beter worden aangestuurd. Bovendien moet het maatschappelijk middenveld nauwer bij de handelsbetrekkingen en -onderhandelingen van de EU worden betrokken.

| — | De EU moet regionale integratieprocessen stimuleren en ook zelf het goede voorbeeld blijven geven. Nu er in de EU steeds méér en steeds sterker geïntegreerde macroregio's worden gevormd, kan en móet Europa een belangrijke rol gaan spelen op het gebied van intraregionale samenwerking (handelsliberalisatie, ontwikkelingssamenwerking, politieke dialoog en culturele samenwerking). |
| --- | --- |

—

De EU moet regionale integratieprocessen stimuleren en ook zelf het goede voorbeeld blijven geven. Nu er in de EU steeds méér en steeds sterker geïntegreerde macroregio's worden gevormd, kan en móet Europa een belangrijke rol gaan spelen op het gebied van intraregionale samenwerking (handelsliberalisatie, ontwikkelingssamenwerking, politieke dialoog en culturele samenwerking).

| — | Om de voedselzekerheid en het fundamentele recht van ieder mens op gezonde, veilige, evenwichtige en duurzame voeding (15) te kunnen garanderen, moeten de lopende onderhandelingsmandaten worden herzien. Daarbij moet het uitgangspunt zijn dat landbouwproducten niet te vergelijken zijn met andere producten en dat er adequate maatregelen moeten worden genomen om het asymmetrische karakter van de respectieve productie- en marktomstandigheden te vrijwaren. Daarna kan, binnen het kader van de economische partnerschapsovereenkomsten, worden geprobeerd om ook over andere belangrijke producten een akkoord te bereiken. |
| --- | --- |

—

Om de voedselzekerheid en het fundamentele recht van ieder mens op gezonde, veilige, evenwichtige en duurzame voeding (15) te kunnen garanderen, moeten de lopende onderhandelingsmandaten worden herzien. Daarbij moet het uitgangspunt zijn dat landbouwproducten niet te vergelijken zijn met andere producten en dat er adequate maatregelen moeten worden genomen om het asymmetrische karakter van de respectieve productie- en marktomstandigheden te vrijwaren. Daarna kan, binnen het kader van de economische partnerschapsovereenkomsten, worden geprobeerd om ook over andere belangrijke producten een akkoord te bereiken.

| — | Een analyse van het handelspotentieel van de diverse landen en regio's in de wereld (dat wordt bepaald door de combinatie groei/marktomvang) leert dat de EU er goed aan zou doen om niet alleen regionale overeenkomsten met de ACS-landen te sluiten, maar ook opnieuw te gaan onderhandelen over bilaterale en regionale overeenkomsten met de ASEAN, de Mercosur, Korea, India, Rusland en de Samenwerkingsraad van de Golfstaten (CCG). |
| --- | --- |

—

Een analyse van het handelspotentieel van de diverse landen en regio's in de wereld (dat wordt bepaald door de combinatie groei/marktomvang) leert dat de EU er goed aan zou doen om niet alleen regionale overeenkomsten met de ACS-landen te sluiten, maar ook opnieuw te gaan onderhandelen over bilaterale en regionale overeenkomsten met de ASEAN, de Mercosur, Korea, India, Rusland en de Samenwerkingsraad van de Golfstaten (CCG).

| — | Bijzondere aandacht verdienen de betrekkingen met China vanwege Europa's grote offensieve en defensieve belangen (die een grote onderhandelingsmarge opleveren), de alsmaar groeiende onderlinge handel en de mondiale geopolitieke situatie. |
| --- | --- |

—

Bijzondere aandacht verdienen de betrekkingen met China vanwege Europa's grote offensieve en defensieve belangen (die een grote onderhandelingsmarge opleveren), de alsmaar groeiende onderlinge handel en de mondiale geopolitieke situatie.

| — | Ook de bilaterale betrekkingen met de VS, Japan en Canada – die qua handelspotentieel resp. op de eerste, derde en achtste plaats staan – moeten meer aandacht krijgen. Zo moeten de trans-Atlantische partners de onderlinge banden weer aanhalen om knelpunten uit de weg te ruimen en, via meer institutionele convergentie en een betere beleidsafstemming, te zorgen voor optimale synergiewerking (16). |
| --- | --- |

—

Ook de bilaterale betrekkingen met de VS, Japan en Canada – die qua handelspotentieel resp. op de eerste, derde en achtste plaats staan – moeten meer aandacht krijgen. Zo moeten de trans-Atlantische partners de onderlinge banden weer aanhalen om knelpunten uit de weg te ruimen en, via meer institutionele convergentie en een betere beleidsafstemming, te zorgen voor optimale synergiewerking (16).

| — | Mocht de EMU-zone de komende jaren verder worden uitgebreid, dan zou de rol van de euro als sterke valuta en internationale referentiemunt nog kunnen toenemen. In dat geval is het meer dan ooit zaak dat de EU in internationale economische en financiële fora met één stem spreekt. |
| --- | --- |

—

Mocht de EMU-zone de komende jaren verder worden uitgebreid, dan zou de rol van de euro als sterke valuta en internationale referentiemunt nog kunnen toenemen. In dat geval is het meer dan ooit zaak dat de EU in internationale economische en financiële fora met één stem spreekt.

5.2.   Uitbreiding van het instrumentarium voor governance en sectorgebonden beleid

| — | In het kader van de bepleite bredere benadering van het externe optreden van de EU moet ook aandacht wordt geschonken aan de externe dimensie van het onderzoeks-, milieu-, onderwijs- en werkgelegenheidsbeleid. |
| --- | --- |

—

In het kader van de bepleite bredere benadering van het externe optreden van de EU moet ook aandacht wordt geschonken aan de externe dimensie van het onderzoeks-, milieu-, onderwijs- en werkgelegenheidsbeleid.

| — | De EU zou een kleine groep Europees commissarissen specifiek moeten belasten met het aansturen van de diverse facetten van haar externe beleid (handel, ontwikkelingssamenwerking, migratie, energiediplomatie, externe dimensie van het mededingingsbeleid en de interne markt ...). Dezen zouden dan naar buiten toe, met name in de belangrijkste internationale fora, het gezicht van de EU bepalen, wat de herkenbaarheid van de EU als één hecht blok ten goede zou komen. Een spoedige inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon en de nieuwe rol van de Hoge Vertegenwoordiger van het GBVB zullen dit proces vast en zeker versnellen. |
| --- | --- |

—

De EU zou een kleine groep Europees commissarissen specifiek moeten belasten met het aansturen van de diverse facetten van haar externe beleid (handel, ontwikkelingssamenwerking, migratie, energiediplomatie, externe dimensie van het mededingingsbeleid en de interne markt ...). Dezen zouden dan naar buiten toe, met name in de belangrijkste internationale fora, het gezicht van de EU bepalen, wat de herkenbaarheid van de EU als één hecht blok ten goede zou komen. Een spoedige inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon en de nieuwe rol van de Hoge Vertegenwoordiger van het GBVB zullen dit proces vast en zeker versnellen.

| — | Zolang de EU in de belangrijkste internationale organisaties (Wereldbank, IMF, G8/14 en G20) niet door een dergelijke met één stem sprekende EU-delegatie wordt vertegenwoordigd, zouden de lidstaten in de internationale fora en bij belangrijke internationale bijeenkomsten hun standpunten stelselmatig op elkaar moeten afstemmen en zoveel mogelijk als groep moeten optreden. |
| --- | --- |

—

Zolang de EU in de belangrijkste internationale organisaties (Wereldbank, IMF, G8/14 en G20) niet door een dergelijke met één stem sprekende EU-delegatie wordt vertegenwoordigd, zouden de lidstaten in de internationale fora en bij belangrijke internationale bijeenkomsten hun standpunten stelselmatig op elkaar moeten afstemmen en zoveel mogelijk als groep moeten optreden.

| — | De EU heeft dringend behoefte aan gezamenlijke handelsmissies omdat die haar strategische aanwezigheid op het wereldtoneel kunnen versterken en met name haar betrekkingen met haar voornaamste handelspartners een extra impuls kunnen geven. |
| --- | --- |

—

De EU heeft dringend behoefte aan gezamenlijke handelsmissies omdat die haar strategische aanwezigheid op het wereldtoneel kunnen versterken en met name haar betrekkingen met haar voornaamste handelspartners een extra impuls kunnen geven.

| — | De EU moet meer assistentie verlenen aan Europese bedrijven die internationaal willen gaan ondernemen (b.v. hen helpen bij de oprichting van een buitenlandse vestiging en het zich aanpassen aan de specifieke marktomstandigheden in de betrokken landen). |
| --- | --- |

—

De EU moet meer assistentie verlenen aan Europese bedrijven die internationaal willen gaan ondernemen (b.v. hen helpen bij de oprichting van een buitenlandse vestiging en het zich aanpassen aan de specifieke marktomstandigheden in de betrokken landen).

| — | De EU moet erop aandringen dat de Wereldhandelsorganisatie ook de rechten van werknemers, de ontwikkeling van het bedrijfsleven, de totstandbrenging van „behoorlijke” werkgelegenheid en de bescherming van het milieu tot haar doelstellingen gaat rekenen. Verder moeten ook de internationale financiële instellingen prioriteit gaan toekennen aan de bevordering van „behoorlijk” werk en duurzame ontwikkeling. |
| --- | --- |

—

De EU moet erop aandringen dat de Wereldhandelsorganisatie ook de rechten van werknemers, de ontwikkeling van het bedrijfsleven, de totstandbrenging van „behoorlijke” werkgelegenheid en de bescherming van het milieu tot haar doelstellingen gaat rekenen. Verder moeten ook de internationale financiële instellingen prioriteit gaan toekennen aan de bevordering van „behoorlijk” werk en duurzame ontwikkeling.

| — | Europese multinationals moeten worden gestimuleerd om buiten de EU, overeenkomstig het Europese beginsel van maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO), de sociale dialoog binnen de diverse bedrijven en bedrijfstakken te bevorderen. Verder moeten zij bijdragen aan de verspreiding van op de OESO-richtsnoeren en IAO-normen gebaseerde best practices die in Europa inmiddels gemeengoed zijn geworden. Hetzelfde geldt voor ngo's en organisaties uit de sociale economie, die een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan de verbetering van het onderwijs, de gezondheidszorg en de levens- en arbeidsvoorwaarden. |
| --- | --- |

—

Europese multinationals moeten worden gestimuleerd om buiten de EU, overeenkomstig het Europese beginsel van maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO), de sociale dialoog binnen de diverse bedrijven en bedrijfstakken te bevorderen. Verder moeten zij bijdragen aan de verspreiding van op de OESO-richtsnoeren en IAO-normen gebaseerde best practices die in Europa inmiddels gemeengoed zijn geworden. Hetzelfde geldt voor ngo's en organisaties uit de sociale economie, die een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan de verbetering van het onderwijs, de gezondheidszorg en de levens- en arbeidsvoorwaarden.

| — | De EU moet een proactief en alomvattend migratiebeleid voeren dat de ontwikkeling van de herkomstlanden én gastlanden ten goede komt. Zij moet daarbij speciale aandacht schenken aan de problematiek rond mensenhandel, hersenvlucht en geldovermakingen door immigranten (waarmee aanzienlijk bedragen zijn gemoeid) (17). |
| --- | --- |

—

De EU moet een proactief en alomvattend migratiebeleid voeren dat de ontwikkeling van de herkomstlanden én gastlanden ten goede komt. Zij moet daarbij speciale aandacht schenken aan de problematiek rond mensenhandel, hersenvlucht en geldovermakingen door immigranten (waarmee aanzienlijk bedragen zijn gemoeid) (17).

| — | De toenemende rol van staatsinvesteringsfondsen in de wereldeconomie en de dominantie van de overheid in de opkomende economieën waaruit deze fondsen afkomstig zijn, zijn voor de voornaamste ontwikkelde landen en voor het herstel van de wereldeconomie ongetwijfeld een uitstekende zaak, maar brengen voor de EU ook een geopolitiek risico met zich mee, omdat zij een stuk soevereiniteit over strategisch belangrijke sectoren en technologieën opgeeft. De EU moet hierover tot een gecoördineerd standpunt zien te komen, uitgaande van de vigerende Verdragsbepalingen en de verplichtingen die deze met zich mee brengen. Zij moet ook een duidelijk en eensgezind standpunt innemen over de vraag hoe de nationale belangen (hier steeds vaker te begrijpen als „Europese belangen”) het best kunnen worden behartigd. |
| --- | --- |

—

De toenemende rol van staatsinvesteringsfondsen in de wereldeconomie en de dominantie van de overheid in de opkomende economieën waaruit deze fondsen afkomstig zijn, zijn voor de voornaamste ontwikkelde landen en voor het herstel van de wereldeconomie ongetwijfeld een uitstekende zaak, maar brengen voor de EU ook een geopolitiek risico met zich mee, omdat zij een stuk soevereiniteit over strategisch belangrijke sectoren en technologieën opgeeft. De EU moet hierover tot een gecoördineerd standpunt zien te komen, uitgaande van de vigerende Verdragsbepalingen en de verplichtingen die deze met zich mee brengen. Zij moet ook een duidelijk en eensgezind standpunt innemen over de vraag hoe de nationale belangen (hier steeds vaker te begrijpen als „Europese belangen”) het best kunnen worden behartigd.

| — | De specifieke bevoegdheden van het Europees Technologisch Instituut in de respectieve partnerschappen moeten daadwerkelijk worden benut. Te denken valt bijvoorbeeld aan uitbreiding van de samenwerking in het kader van „kennis- en innovatiegemeenschappen” (kennisnetwerken van instellingen voor hoger onderwijs, onderzoekscentra, ondernemingen en andere belanghebbende instanties) tot landen buiten de EU. |
| --- | --- |

—

De specifieke bevoegdheden van het Europees Technologisch Instituut in de respectieve partnerschappen moeten daadwerkelijk worden benut. Te denken valt bijvoorbeeld aan uitbreiding van de samenwerking in het kader van „kennis- en innovatiegemeenschappen” (kennisnetwerken van instellingen voor hoger onderwijs, onderzoekscentra, ondernemingen en andere belanghebbende instanties) tot landen buiten de EU.

5.3.   Meer inspraak voor de sociale partners en andere maatschappelijke organisaties

| — | Het maatschappelijk middenveld moet op alle mogelijke manieren worden aangespoord om een gezamenlijke strategie
  af te spreken die de EU in staat moet stellen om – in dialoog met de grote Europese sociaaleconomische organisaties – op adequate wijze om te gaan met de uitdagingen en kansen die de globalisering met zich meebrengt. Door een grotere rol toe te bedelen aan de nationale SER's en daarmee vergelijkbare instellingen en aan de voornaamste Europese organisaties en netwerken van de sociale partners, de andere maatschappelijke geledingen en de sociale economie kan een breder draagvlak worden gecreëerd en kan de verspreiding van best practices worden bevorderd. |
| --- | --- |

—

Het maatschappelijk middenveld moet op alle mogelijke manieren worden aangespoord om een gezamenlijke strategie
  af te spreken die de EU in staat moet stellen om – in dialoog met de grote Europese sociaaleconomische organisaties – op adequate wijze om te gaan met de uitdagingen en kansen die de globalisering met zich meebrengt. Door een grotere rol toe te bedelen aan de nationale SER's en daarmee vergelijkbare instellingen en aan de voornaamste Europese organisaties en netwerken van de sociale partners, de andere maatschappelijke geledingen en de sociale economie kan een breder draagvlak worden gecreëerd en kan de verspreiding van best practices worden bevorderd.

| — | De EU moet de dialoog met en participatie van de sociale partners en andere maatschappelijke organisaties buiten de EU zo veel mogelijk stimuleren om de zichtbaarheid en samenhang van haar externe beleid, met name op het gebied van handel en ontwikkelingssamenwerking, te vergroten. Zo moeten de nodige structuren in het leven worden geroepen om een permanente dialoog met regionale en mondiale organisaties mogelijk te maken. Verder moet de EU ervoor ijveren dat representatieve maatschappelijke organisaties een rol krijgen toebedeeld in haar handels- en associatieovereenkomsten met niet-EU-landen. |
| --- | --- |

—

De EU moet de dialoog met en participatie van de sociale partners en andere maatschappelijke organisaties buiten de EU zo veel mogelijk stimuleren om de zichtbaarheid en samenhang van haar externe beleid, met name op het gebied van handel en ontwikkelingssamenwerking, te vergroten. Zo moeten de nodige structuren in het leven worden geroepen om een permanente dialoog met regionale en mondiale organisaties mogelijk te maken. Verder moet de EU ervoor ijveren dat representatieve maatschappelijke organisaties een rol krijgen toebedeeld in haar handels- en associatieovereenkomsten met niet-EU-landen.

| — | Een best practice die steun en navolging verdient, is de contactgroep van het maatschappelijk middenveld die DG Handel van de Europese Commissie een aantal jaren geleden heeft ingesteld. |
| --- | --- |

—

Een best practice die steun en navolging verdient, is de contactgroep van het maatschappelijk middenveld die DG Handel van de Europese Commissie een aantal jaren geleden heeft ingesteld.

| — | Het EESC heeft stukje bij beetje vrijwel overal ter wereld een netwerk van betrekkingen met maatschappelijke organisaties opgebouwd
   (18). Via dit netwerk, dat inmiddels is uitgegroeid tot een belangrijk instrument in het kader van de interinstitutionele dialoog met de landen in kwestie, streeft het ernaar om de maatschappelijke organisaties in de betrokken landen een stem in het kapittel te geven. Voor zichzelf ziet het daarbij een actieve toezichthoudende rol weggelegd. In enkele gevallen vervult het die rol trouwens nú al. Men denke daarbij aan zijn institutionele rol in het kader van de betrekkingen met de ACS-landen (Overeenkomst van Cotonou), aan de Gemengde Raadgevende Comités met vertegenwoordigers van kandidaat-lidstaten en aan zijn activiteiten in het kader van de betrekkingen met de Euromed- en de Mercosurlanden. Zijn adviezen, verklaringen en andere daaruit voortvloeiende documenten spelen een grote rol in het kader van de participatiedemocratie, omdat zij een belangrijke input vormen voor de analyses en voorstellen waarop de externe betrekkingen van de EU zijn gestoeld. |
| --- | --- |

—

Het EESC heeft stukje bij beetje vrijwel overal ter wereld een netwerk van betrekkingen met maatschappelijke organisaties opgebouwd
   (18). Via dit netwerk, dat inmiddels is uitgegroeid tot een belangrijk instrument in het kader van de interinstitutionele dialoog met de landen in kwestie, streeft het ernaar om de maatschappelijke organisaties in de betrokken landen een stem in het kapittel te geven. Voor zichzelf ziet het daarbij een actieve toezichthoudende rol weggelegd. In enkele gevallen vervult het die rol trouwens nú al. Men denke daarbij aan zijn institutionele rol in het kader van de betrekkingen met de ACS-landen (Overeenkomst van Cotonou), aan de Gemengde Raadgevende Comités met vertegenwoordigers van kandidaat-lidstaten en aan zijn activiteiten in het kader van de betrekkingen met de Euromed- en de Mercosurlanden. Zijn adviezen, verklaringen en andere daaruit voortvloeiende documenten spelen een grote rol in het kader van de participatiedemocratie, omdat zij een belangrijke input vormen voor de analyses en voorstellen waarop de externe betrekkingen van de EU zijn gestoeld.

| — | Ten slotte zou het EESC specifieke seminars of periodieke overlegbijeenkomsten met vertegenwoordigers van de sociaaleconomische kringen kunnen organiseren (b.v. in het kader van de diverse „rondetafels” en andere fora) om de strategieën van de betrokken landen en regio's met elkaar te vergelijken en best practices uit te wisselen. Het kan op die manier bijdragen aan een betere invulling van het externe optreden van de EU, aan de verdere ontwikkeling van de Lissabonstrategie voor de periode na 2010 en aan de ontwikkeling van de strategieën van de diverse partners. |
| --- | --- |

—

Ten slotte zou het EESC specifieke seminars of periodieke overlegbijeenkomsten met vertegenwoordigers van de sociaaleconomische kringen kunnen organiseren (b.v. in het kader van de diverse „rondetafels” en andere fora) om de strategieën van de betrokken landen en regio's met elkaar te vergelijken en best practices uit te wisselen. Het kan op die manier bijdragen aan een betere invulling van het externe optreden van de EU, aan de verdere ontwikkeling van de Lissabonstrategie voor de periode na 2010 en aan de ontwikkeling van de strategieën van de diverse partners.

Brussel, 4 november 2009

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Mario SEPI

---

(1)  Europese Raad van 13 en 14 maart 2008, Conclusies van het voorzitterschap, pt. 12

1

(2)  Zie Europa, globalisering en de agenda van Lissabon van Maria Joao Rodrigues (Instituut voor strategische en internationale studies), 2009.

2

Europa, globalisering en de agenda van Lissabon

(3)  Zie COM(2006) 278 final en COM(2007) 581 final.

3

(4)  Zie COM(2005) 311 final.

4

(5)  PB C 77 van 31 maart 2009, blz. 148

5

(6)  Zie COM(2006) 567 final.

6

(7)  In het kader van de Overeenkomst van Cotonou met de ACS-landen zijn al zes regionale „economische partnerschapsovereenkomsten” gepland.

7

(8)  COM(2008) 874 final

8

(9)  PB C 175 van 25 juli 2007, blz. 57, en PB C 211 van 19 augustus 2008, blz. 82

9

(10)  Zie de conclusies van het deskundigenpanel onder leiding van Laurent Cohen-Tanugi, dat het rapport ter voorbereiding van het Franse EU-voorzitterschap van het tweede halfjaar van 2008 heeft opgesteld (www.euromonde2015.eu).

10

(11)  PB C 27 van 3 februari 2009, blz. 82, PB C 277 van 17 november 2009, blz. 92; en EESC-advies over Energie en klimaatverandering als integraal onderdeel van de herziene Lissabonstrategie (zie blz. 36 van het huidig PB).

11

Energie en klimaatverandering als integraal onderdeel van de herziene Lissabonstrategie

(12)  COM(2007) 581 final; zie tekst in bijlage.

12

(13)  PB C 175 van 25 juli 2007, blz. 57

13

(14)  Zie de toespraak van Andrea Riccardi bij de uitreiking van de Karel-De-Groteprijs van de stad Aken (21 mei 2009).

14

(15)  Zie het verslag De Doha-ronde zal een nieuwe voedselcrisis niet helpen voorkomen dat de Speciale Rapporteur van de Verenigde Naties voor het Recht op Voedsel, Olivier De Schutter, op 9 maart 2009 aan de VN-Mensenrechtenraad heeft voorgelegd.

15

De Doha-ronde zal een nieuwe voedselcrisis niet helpen voorkomen

(16)  PB C 228 van 22 september 2009, blz. 32.

16

(17)  PB C 120 van 6 mei 2008, blz. 82 en PB C 44 van 16 februari 2008, blz. 91

17

(18)  Zie ook het werkprogramma van de afdeling Externe betrekkingen van het EESC (http://www.eesc.europa.eu/sections/rex/index_en.asp).

18

---

| 18.5.2010 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 128/48 |
| --- | --- | --- | --- |

18.5.2010

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 128/48

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over „Universiteiten voor Europa”

(initiatiefadvies)

(2010/C 128/09)

Algemeen rapporteur: de heer VAN IERSEL

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft op 5 maart 2009 besloten om, overeenkomstig artikel 29, lid 2, van zijn reglement van orde, een initiatiefadvies op te stellen over:

Universiteiten voor Europa.

De gespecialiseerde afdeling Economische en Monetaire Unie, economische en sociale samenhang (waarnemingspost Lissabonstrategie) is met de voorbereidende werkzaamheden belast.

Gezien de aard van de werkzaamheden heeft het Europees Economisch en Sociaal Comité tijdens zijn op 4 en 5 november 2009 gehouden 457e zitting (vergadering van 4 november) de heer Van Iersel aangewezen als algemeen rapporteur en vervolgens het volgende advies met 158 stemmen vóór en 8 stemmen tegen, bij 12 onthoudingen, goedgekeurd.

1.   Conclusies en aanbevelingen

1.1.   Het EESC is van mening dat universiteiten een cruciale rol spelen in de kennisdriehoek van onderwijs, onderzoek en innovatie. Zij moeten worden beschouwd als sleutelfactoren voor duurzame sociaaleconomische ontwikkeling in Europa. De universiteiten functioneren thans verre van optimaal en maken onvoldoende gebruik van hun grote potentieel. In de Lissabonstrategie na 2010 zou ruimte moeten worden gecreëerd voor verbetering op dit gebied.

1.2.   Met de Conferentie van Bologna uit 1999 en later de Lissabonstrategie hebben universiteiten meer prioriteit gekregen op EU-niveau. Lidstaten en universiteiten hebben nieuwe doelstellingen vastgelegd, maar bij academici en in de samenleving in het algemeen valt een groeiend ongenoegen waar te nemen over de versnippering van het Europese hoger onderwijs en het tempo waarin de noodzakelijke hervormingen plaatsvinden.

1.3.   Het EESC is het ermee eens dat het Europees hoger onderwijs dringend hervormd moet worden. De wereldwijde ontwikkelingen op economisch, technologisch en onderwijsvlak en de huidige crisis vragen om een betere prijs-kwaliteitverhouding, betere randvoorwaarden en meer mogelijkheden voor studenten, docenten en wetenschappelijke onderzoekers.

1.4.   Tot de noodzakelijke aanpassingen behoren o.m. meer autonomie en een grotere verantwoordingsplicht voor universiteiten m.b.t. hun maatschappelijke taak, uitbreiding van de mogelijkheden voor (voldoende) fondsenwerving, meer transparantie en openheid, partnerschappen met het bedrijfsleven, bevordering van topprestaties (van wereldklasse) op het gebied van onderwijs en onderzoek en adequaat beheer van menselijke hulpbronnen.

1.5.   Groot belang hecht het EESC eveneens aan een Europese methodiek om prestaties te evalueren en vergelijkbare gegevens te verzamelen. Een Europese evaluatie moet gebaseerd zijn op een grondige studie van onafhankelijke deskundigen; ook moet ze verder gaan dan louter „citaten” en de eenzijdige „Shangaï-lijst” en een breed gamma van multidimensionale indicatoren bestrijken. (1)

1.6.   Samen met een brede basis, die multidisciplinaire ontwikkelingen en nieuwe combinaties mogelijk moet maken, dienen moderne, vergelijkbare normen voor onderwijs en onderzoek bij te dragen tot een grotere verscheidenheid en specialisering in het hoger onderwijs, en een einde te maken aan de homogeniteit en gelijkheid die het bestel nu kenmerken.

1.7.   Het EESC pleit voor een coherente integratie van universiteiten in een vernieuwde Lissabonstrategie in het kader van de Europese Ruimte voor hoger onderwijs en de Europese Onderzoeksruimte (2).

1.8.   Studenten en wetenschappelijke onderzoekers dienen meer mogelijkheden te krijgen om in Europa een multidisciplinaire carrière te ontplooien. Dit impliceert o.m. open aanwervingsprocedures en een Handvest voor onderzoekers, in nauwe samenhang met de invoering van de zgn. „vijfde vrijheid”, nl. vrij kennisverkeer. Tegelijkertijd moet de verscheidenheid aan benaderingen behouden blijven en is het van belang dat universiteiten blijven concurreren om de beste resultaten te bereiken.

1.9.   In heel Europa is een open benadering geboden van docenten, onderzoekers, studenten en topuniversiteiten uit derde landen.

1.10.   Het EESC pleit voor raadgevende onderwijsplatforms op EU- en nationaal niveau met o.m. vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld. Mondiale en regionale centra voor toponderzoek dienen nauwe banden te onderhouden met de gemeenschap en regio waarvan zij deel uitmaken. Dit zou ook de ondernemingszin aan universiteiten een impuls kunnen geven en economische en kennisclusters ten goede komen.

1.11.   Door hun opnieuw, zoals lang geleden, een onafhankelijke rol en positie toe te kennen, zullen universiteiten zich aangemoedigd en gesterkt voelen in hun rol als intellectuele drijfkracht van Europa. Europese benaderingen voor onderwijs en docentschap, wetenschap en toponderzoek dienen niet te worden beperkt tot de verbreding en verdieping van Europese O&O, innovatie en onderwijs. Een en ander dient ook te worden uitgebreid tot andere competenties en disciplines, bv. medisch onderzoek en medische praktijk, sociaaleconomische wetenschappen en menswetenschappen.

1.12.   De Commissie dient dit proces te blijven steunen en zichtbaar en actief op te treden.

1.13.   Het aanhalen van de banden tussen de EU en het hoger onderwijs is voor het EESC geen technische kwestie. Evenmin is het een louter economische kwestie, hoe belangrijk dit aspect ook mag zijn. Er moet verder gekeken worden dan dat. Het gaat erom dat het algemene belang van universiteiten voor levenslang leren en het intellectuele leven, de samenleving en de beschaving wordt onderkend.

1.14.   De grondleggers van de EU en hun opvolgers hadden hun redenen om onderwijs niet in het Verdrag op te nemen, maar wij leven nu in andere tijden. Nationale soevereiniteit en diversiteit dienen in hand in hand te gaan met de erkenning dat de EU een gelijkwaardige partner en concurrent op mondiaal niveau moet zijn. Universiteiten spelen hierbij een belangrijke rol.

1.15.   Met andere woorden: universiteiten moeten worden aangemoedigd om als instellingen van hoger onderwijs niet langer van buitenaf toe te kijken, maar een actieve rol te spelen in het Europese integratieproces. De Raad zou in dit verband een duidelijk en toekomstgericht standpunt moeten formuleren.

2.   Inleiding

2.1.   In de ontwikkeling van de Europese samenleving spelen universiteiten van oudsher een belangrijke rol. Zij vormden het centrum van het intellectuele leven en waren in meer dan één opzicht de grote drijfkracht achter vooruitgang.

2.2.   Wetenschappers en academici trokken op het Europees continent vrij rond van de ene autonome universiteit naar de andere en oefenden aldus grote invloed uit op de opinievorming ten aanzien van diverse maatschappelijke verschijnselen en wetenschappelijke ontwikkelingen. Zij hebben hele generaties van sociale kringen en mensen gevormd, die van doorslaggevend belang zijn geweest voor de politieke, sociale en economische ontwikkeling van de Europese samenleving.

2.3.   Vanaf de 18e eeuw deden de natiestaten langzaam maar zeker hun intrede en werden de universiteiten overwegend instellingen voor nationaal onderwijs, die nationale belangen op het gebied van wetenschap en onderzoek dienden. Deze ontwikkeling is diep ingesleten. Ondanks de toenemende internationalisering (ook op wetenschappelijk gebied) worden hoger onderwijs en zelfs wetenschap en technologie aan universiteiten in zekere mate nog steeds nationaal bepaald.

2.4.   Politieke inmenging werd mettertijd normaal. Tegenwoordig bepaalt de nationale politiek hoe het onderwijs op de diverse niveaus wordt georganiseerd. Hoger onderwijs kreeg overal een duidelijke nationale stempel. Kenmerkend zijn de vele gecompliceerde verschillen tussen nationale instellingen. Daar staat tegenover dat de leerinhoud vaak gelijkloopt.

2.5.   Institutionele kaders, financiële regelingen, bestuur, mate van autonomie en de benoeming en loopbaan van professoren en onderzoekers zijn belangrijke elementen in het gediversifieerde beeld dat het Europese onderwijs laat zien.

2.6.   Aangezien wetenschap geen grenzen kent, maken academici en onderzoekers in toenemende mate deel uit van Europese en wereldwijde netwerken. Hierdoor internationaliseren ook onderzoeksprogramma's steeds vaker, zij het in beperkte mate. Een opmerkelijke uitzondering op deze regel vormen de particuliere instellingen voor hoger onderwijs, met name de managamentopleidingen, die qua leeraanbod en benadering per definitie meer internationaal georiënteerd lijken te zijn.

2.7.   In het Verdrag van Rome en de daaropvolgende Verdragen is geen apart hoofdstuk voor onderwijs opgenomen. In die tijd zag men geen verband tussen economische integratie en onderwijs. Onderwijs bleef een nationale aangelegenheid, waarvoor ten volle het subsidiariteitsbeginsel gold. Elk besluit inzake onderwijs op Europees niveau wordt in een intergouvernementeel kader genomen.

2.8.   Op den duur bleek het echter niet houdbaar om bepaalde delen van het onderwijs nog langer los te zien van het integratieproces. In eerste instantie betrof dit – vooral de sociale partners maakten zich hiervoor sterk – onderdelen van het onderwijs die voor de economie en de arbeidsmarkt van de grootste relevantie zijn, zoals bijscholing en beroepsopleiding.

2.9.   Vanaf 1986 droeg ook het Erasmus-uitwisselingsprogramma bij tot een internationalisering van de curricula van studenten. In 2009 werd dit programma uitgebreid met het programma Erasmus Mundus. Andere programma's die hier vermeld moeten worden, zijn Comett, een uitwisselingsprogramma voor universiteiten en bedrijven die gespecialiseerd zijn in technologie, Marie Curie, een uitwisselingsprogramma voor wetenschappelijke onderzoekers, en Socrates, een programma ter bevordering van levenslang leren.

2.10.   In 1999 zetten de universiteiten een grote stap voorwaarts toen de onderwijsministers van de 29 lidstaten de Bologna-verklaring goedkeurden.

2.11.   Inmiddels nemen 46 landen uit alle delen van Europa deel aan het Bolognaproces. Het uiteindelijke doel is de oprichting van een Europese ruimte voor hoger onderwijs. De laatste tien jaar zijn er steeds meer discussiethema's bijgekomen (3). De prioriteiten van het Bolognaproces zijn: de invoering van een driefasensysteem (de bachelor-, master- en post-graduate fase), waarbij de nadruk steeds meer komt te liggen op doctoraalstudies en -onderzoek, kwaliteitsborging, erkenning van kwalificaties en diploma's, studieduur, het Europese puntenoverdrachtsysteem (European Credit transfer system - ECTS), levenslang leren, de sociale dimensie van hoger onderwijs, mobiliteit van studenten en onderwijzend personeel en het verkennen van de externe dimensie van de Europese ruimte voor hoger onderwijs.

2.12.   In de Lissabonstrategie wordt sterk de nadruk gelegd op het verband tussen kennis en concurrentievermogen. De strategie had een katalyserende werking. Ze hielp universiteiten uit de marge te halen en een centrale plaats te geven in het communautaire denken. Daarnaast leidde het grotere aantal door de Commissie opgezette onderzoeks- en innovatieprojecten tot bredere internationale samenwerking binnen Europa.

2.13.   Vanuit dezelfde achtergrondgedachte heeft de Commissie in een aantal Mededelingen de agenda opgemaakt voor discussies over de rol en modernisering van de universiteiten (4).

2.14.   Overal in Europa worden universiteiten hervormd, maar het tempo varieert.

2.15.   De herziene Lissabonstrategie uit 2005 leidde eveneens tot nieuwe initiatieven om de universiteiten te mobiliseren. Van groot belang in dit verband zijn de besluiten van de Raad betreffende de oprichting van een Europese Onderzoeksraad (ERC, 2007) en een Europees Instituut voor technologie en innovatie (EIT, 2008). In dezelfde lijn ligt het Groenboek „De Europese Onderzoeksruimte: nieuwe perspectieven (5)”.

2.16.   Een bijzondere plaats nemen het Europees Handvest en de Europese gedragscode voor de mobiliteit en vrije markt voor onderzoekers uit 2005 in (6). Het Handvest en de gedragscode zijn ondertekend door 800 instellingen voor hoger onderwijs. De tenuitvoerlegging laat echter te wensen over: veel instellingen passen het akkoord niet toe. Soms blijven specifieke succesvolle tradities voorrang krijgen.

2.17.   De Commissie werkt aan een Europees label ter aanmoediging van de tenuitvoerlegging van het Handvest en de gedragscode, met inachtneming van een zekere diversiteit van aanpak.

2.18.   Het is een proces van lange adem om universiteiten een rol van betekenis te geven in het Europese eenwordingsproces. Academici, wetenschappers en studenten maken weliswaar in toenemende mate deel uit van een internationale dynamiek, maar als instelling worden universiteiten vaak gehinderd door tradities en nationale regelingen. Daarnaast wordt elke vorm van ontwikkeling ook afgeremd door het feit dat onderwijs geen aandachtspunt is in het Europees Verdrag.

2.19.   De wereldwijde netwerkvorming tussen academici en onderzoekers groeit dankzij de interactie tussen universiteiten, onderzoeksinstellingen en multinationals. Deze tendens is ook duidelijk te zien in de communautaire programma's.

2.20.   Dit advies is vooral gericht op nieuwe trends en te vervullen randvoorwaarden om universiteiten een doeltreffendere en meer zichtbare rol te laten spelen in het Europese eenwordingsproces. Gezien de taak die zij zich door de eeuwen heen hebben aangemeten, zouden universiteiten zich niet alleen moeten laten leiden door de Agenda van Lissabon, maar zouden zij ook zelf een drijvende kracht moeten worden achter dit proces.

3.   Algemene opmerkingen

3.1.   De afgelopen decennia zijn er steeds meer initiatieven en programma's ter bevordering van de internationalisering van het hoger onderwijs in Europa bijgekomen.

3.2.   Het EESC is van mening dat universiteiten, gelet op de nieuwe impulsen, op een zichtbare manier moeten worden betrokken bij de nieuwe cyclus van de Lissabonstrategie.

3.3.   Internationale analyses wijzen stuk voor stuk uit dat, gezien het tempo waarin technologie en innovatie zich ontwikkelen en de concurrentie toeneemt, het academisch onderwijs in Europa over het algemeen onvoldoende voorbereid is om deze rol ten volle op zich te nemen en, relatief gezien, zelfs terrein dreigt te verliezen (7).

3.4.   Doel moet zijn talenten optimaal te ontwikkelen en in heel Europa aan iedereen zonder enige discriminatie gelijke toegang te verzekeren – ook wat betreft de overgang tussen verschillende niveaus van (hoger) onderwijs en levenslang leren. Een specifiek probleem is het aantal studenten dat vroegtijdig het onderwijsstelsel verlaat. Er moeten doeltreffendere begeleidingsmethodes worden ontwikkeld. De maatschappelijke taken van de Europese universiteiten moeten worden behouden en vormen geen hinderpaal om kwaliteit en uitmuntendheid te verzekeren (8).

Ondanks alle verschillen, die overigens ook tot aanzienlijke kwaliteitsverschillen in de wetenschappelijke resultaten kunnen leiden, is er in Europees verband ook sprake van gemeenschappelijke kenmerken, die nader onderzocht moeten worden. In het kader van dit advies verdienen de volgende punten aandacht:

3.5.1.   De mate van autonomie. Het plaatje van Europa is op dit vlak bijzonder ingewikkeld. De tendens is om universiteiten meer autonomie te geven, maar door de bank genomen blijft de overheidsbemoeienis groot (9). Bij onvoldoende autonomie en verantwoordingsplicht krijgen traditionele zienswijzen en overregulering doorgaans de overhand. De publieke structuur, ondersteund door overheidsdeelname, mag autonomie niet afremmen (10). Het doel moet zijn studenten beter voor te bereiden op de arbeidsmarkt en zich efficiënter op te stellen ten aanzien van onderzoek en innovatie.

3.5.2.   De financiering. Ook hier is het plaatje bijzonder complex, maar over het algemeen overweegt overheidsfinanciering. (11) Hierdoor zijn hoger onderwijs en onderzoek, samen met veel andere terreinen, doorgaans sterk afhankelijk van politieke prioriteiten, hetgeen vaak tot onderfinanciering leidt. Bovendien zijn er te weinig prikkels om de financieringsbronnen te diversifiëren, bijv. door fondsen van stichtingen en bedrijven aan te nemen, en collegegeld in te voeren (aangevuld met beurzen en leningen) (12).

3.5.3.   Gebrek aan transparantie. Bij gebrek aan betrouwbare vergelijkbare gegevens over universiteiten slagen studenten en onderzoekers er niet, in de studiegebieden en cursussen in Europa te vinden die voor hen interessant zijn. Een Europese classificatiemethode is van cruciaal belang om meer overzicht te krijgen. Dat zou de uitwisseling van kennis en samenwerking in het kader van bestaande Europese onderwijs- en onderzoeksprogramma's ten goede komen en ook leiden tot adequatere informatie en meer kwaliteit. Een en ander kan algemeen bijdragen tot meer mobiliteit van zowel studenten als onderzoekers.

3.6.   Het feit dat (hoger) onderwijs een puur nationale aangelegenheid is stimuleert universiteiten niet om hun blikveld te verbreden en over nationale grenzen heen te kijken. Het resultaat is een versnipperd landschap van hogeronderwijsinstellingen, waar de dynamiek van de buitenwereld veelal nauwelijks doordringt.

3.7.   De versnippering van het onderwijslandschap wordt voorts in stand gehouden door verschillen in kwaliteitseisen - ook m.b.t. de toepassing van de BaMa-structuur - weinig aantrekkelijke arbeidsvoorwaarden en vaak slechte financiële regelingen, die openheid, gedeelde academische waarden en grensoverschrijdende mobiliteit in de weg staan, behalve dan voor een kleine selecte kring van topwetenschappers.

3.8.   Een geringe mate van autonomie heeft de neiging gelijkvormigheid en homogeniteit van het universitaire bestel in de hand te werken. In plaats van heterogeniteit en specialisatie bevordert het in sommige landen „algemene” universitaire cursussen en onderzoeksfaciliteiten.

3.9.   Programma's voor onderzoek en innovatie zijn vaak het product van nationale innovatieplatforms en zijn voor het merendeel nationaal van opzet. Doorgaans zijn ze geen onderdeel van een breder concept. Overlappingen en verschillende tijdschema's en aandachtsgebieden houden de versnippering in stand en leiden ertoe dat er geen specialisatie plaatsvindt.

3.10.   Dit is geen vruchtbare bodem om onderzoekers en topdocenten uit de overige lidstaten of uit andere delen van de wereld aan te trekken. Daarnaast is de „brain drain” naar de VS een permanente bron van zorg. Intussen is China bezig om zijn eigen gespecialiseerde topuniversiteiten te ontwikkelen, met India in zijn kielzog.

3.11.   Verscheidene Europese verenigingen van universiteiten stemmen steeds meer hun standpunten op elkaar af wat betreft de noodzaak betere voorwaarden voor O&O en kennis- en innovatiepotentieel te creëren (13). Gemeenschappelijke onderzoekprogramma's zijn een veelbelovend samenwerkingsinstrument waarmee fragmentatie kan worden tegengegaan (14).

3.12.   Na de Verklaring van Bologna in 1999, die als doel had tegen 2010 een Europese ruimte voor hoger onderwijs tot stand te brengen en d.m.v. hervormingen het concurrentievermogen van het hoger onderwijs te vergroten, deed de Commissie in 2006 een nieuwe oproep (15). De Commissie concludeerde terecht dat „deze belangrijke sector van de economie en de maatschappij grondig [moet] worden geherstructureerd en gemoderniseerd, wil Europa de wereldwijde competitie op het gebied van onderwijs, onderzoek en innovatie niet verliezen” (16).

3.13.   Er gebeuren wel aanpassingen, maar het gaat te langzaam. Bovendien varieert het nationale beleid voor het hoger onderwijs aanzienlijk per lidstaat.

3.14.   De discussies die thans in academische kringen worden gevoerd, zijn teleurstellend en geven tevens aan dat te schoorvoetend werk wordt gemaakt van de Europese ruimte.

3.15.   Als er geen maatregelen worden genomen op Europees niveau, zouden de kosten wel eens hoog kunnen oplopen. Ter afsluiting van bovenstaande opmerkingen pleit het EESC ervoor dat in de nieuwe cyclus van de Lissabonstrategie na 2010 gewerkt wordt aan een gerichte modernisering van en samenwerking tussen universiteiten, meer coördinatie op Europees vlak en echte transparantie d.m.v. calssificatie.

4.   Nieuwe perspectieven nodig

4.1.   De Lissabonstrategie probeert een evenwicht te vinden tussen convergentie en coördinatie op EU-niveau en behoud van nationale bevoegdheden door gemeenschappelijke doelstellingen te formuleren en vergelijkbare programma's en beleid in Europa te bevorderen. Het EESC is van mening dat universiteiten van cruciaal belang zijn voor onderwijs, onderzoek en innovatie en een navenante plaats dienen in te nemen op de Lissabonagenda.

4.2.   Juist nu, tijdens de huidige crisis, moet meer aandacht gaan naar onderwijs en innovatie in ruime zin, zodat nieuwe mogelijkheden en kansen kunnen worden blootgelegd. In heel Europa moeten programma's voor O&O en toegepaste technologie en verhoogde mobiliteit (17) van studenten en docenten blijvend worden verzekerd.

4.3.   Het EESC wil in deze samenhang erop wijzen dat om de transparantie te vergroten er dringend vergelijkbare data (18) en een betrouwbare methode moeten worden ontwikkeld om de prestaties van universiteiten op verschillende vlakken, bijv. onderwijs, onderzoek en innovatie, te beoordelen en te vergelijken. Vanwege de nagestreefde heterogeniteit, specialisering en diversiteit is het niet gemakkelijk om dergelijke data te verzamelen. Het hanteren van verschillende werkwijzen kan helpen om de methode te verbeteren en criteria te ontwikkelen. Het verdient aanbeveling om op dit vlak samen te werken met de OESO.

4.4.   De in hoofdstuk 2 vermelde programma's ondersteunen in hoge mate de grensoverschrijdende uitwisseling. De oprichting van de Europese Onderzoeksraad (ERC) betekent een grote stap vooruit. Als stimulator van onderzoeksprojecten moet de ERC de internationalisering van universiteiten aanmoedigen. Onderzoeksfondsen en de eigenlijke onderzoeksactiviteiten dienen strikt gescheiden domeinen te blijven.

4.5.   De ERC is gericht op meer grensoverschrijdende mobiliteit van onderzoekers via het introduceren van een zogenaamde „vijfde vrijheid”, die nauw samenhangt met het Handvest voor onderzoekers en de gedragscode voor hun aanwerving (19). Om het gewenste resultaat te bereiken moeten dringend binnen universiteiten de nodige voorzieningen en betere administratieve en fiscale randvoorwaarden worden gecreëerd.

4.6.   De oprichting van het Europees Technologie-Instituut (ETI) is eveneens een belangrijke stap vooruit. Het ETI heeft als taak contacten en partnerschappen te ondersteunen. Tegelijkertijd moeten de universiteitsprogramma's op Europees niveau beter op elkaar worden afgestemd. Het nieuwe voorstel van de Commissie voor de oprichting van een forum voor dialoog tussen universiteiten en bedrijven is de volgende belangrijke stap.

4.7.   Universiteiten en onderzoeksinstellingen maken als zodanig geen deel uit van de vijf partnerschapsinitiatieven die de Raad heeft vastgelegd ter ontwikkeling van de Europese onderzoeksruimte (EOR). In de zes pijlers die worden voorgesteld in het Groenboek ter ontwikkeling van de EOR (20) worden alle actoren behalve de universiteiten (en onderzoeksinstellingen in het algemeen) opgeroepen om nauwer samen te werken. Dit strookt niet met de rol die het EESC voor de universiteiten ziet in de Lissabonstrategie (21).

4.8.   Op vergelijkbare wijze moeten de voorwaarden voor grootschalig onderzoek (CERN) in Europa en andere gemeenschappelijke onderzoekscentra van samenwerkende universiteiten worden verbeterd. Grootschalige voorzieningen impliceren een kritische massa en een groot aantal toegewijde onderzoekers, hetgeen extra financiële middelen kan aantrekken.

4.9.   Het EESC is van mening dat de huidige crisis moet worden beschouwd als uitgangspunt voor een nieuwe start teneinde coherente en duurzame perspectieven te ontwikkelen zodat Europa op het gebied van wetenschap en technologie een serieuze concurrent en partner blijft.

5.   Inspelen op ontwikkelingen in een dynamische sector

5.1.   Betrokkenheid van lidstaten en universiteiten

5.1.1.   De drie pijlers onderwijs, wetenschap en innovatie vereisen een duidelijk engagement van de lidstaten. Een tweede voorwaarde is de volledige inzet van universiteiten. Ten slotte vergt een en ander ook deelname van de particuliere sector. De beste resultaten worden bereikt in een flexibel top-down en bottom-up proces met tal van belanghebbende partijen.

5.1.2.   Wij moeten ons realiseren dat door het ontstaan van wereldwijde netwerken, de ontwikkelingen op het gebied van technologie en onderzoek, gerichte specialisering en talent dat niet gebonden is aan een land of instelling, nieuwe voorwaarden scheppen voor (nationale) universiteiten die de mogelijkheid bieden nieuwe horizonten te verkennen (22).

5.1.3.   De bedoeling is niet dat de culturele verscheidenheid hierdoor in het gedrang komt, integendeel. De nationale en regionale verscheidenheid zijn voor Europa juist een waardevolle troef. Maar het is duidelijk dat de diversiteit van het onderwijslandschap en alle uitlopers ervan meer baat hebben bij een overkoepelende, op gemeenschappelijke analyses en doelstellingen gebaseerde strategie waarmee bestaande barrières kunnen worden opgeheven en kwaliteit en specialisering kunnen worden bevorderd.

5.1.4.   Belangrijk is in de eerste plaats dat instellingen van hoger onderwijs dezelfde richting uit willen en waarde hechten aan dezelfde zaken, waaronder gemeenschappelijke academische waarden, culturele en academische openheid, minder administratieve procedures, grensoverschrijdende kanalen, transparantie m.b.t beroepskwalificaties en resultaten, grensoverschrijdende technologische projecten en grensoverschrijdende mobiliteit. Dit kan worden bereikt zonder afbreuk te doen aan de culturele verscheidenheid.

5.1.5.   Een hogere mate van autonomie en zelfbestuur, flexibelere en betrouwbaardere financieringsmogelijkheden en transparantie zullen universiteiten aanmoedigen om hun eigen moderniseringsinitiatieven op te zetten. Aldus zal een bottom-up proces ten bate van hogere normen, betere kwaliteit en meer specialisatie op gang worden gebracht.

5.1.6.   De demografische ontwikkelingen in Europa zouden een sterke stimulans moeten zijn om het hogeronderwijsbestel zowel voor Europese studenten als voor getalenteerde burgers uit derde landen aan te passen. Zonder aanpassingen dreigen er in de toekomst aanzienlijke tekorten te ontstaan. Europa heeft meer hoger opgeleide mensen nodig om de productiviteit door onderzoek, verspreiding van kennis en innovatievermogen op een hoger plan te tillen.

5.1.7.   Wij mogen niet vergeten dat zelfs de VS op diverse terreinen hun leidinggevende positie alleen maar kunnen behouden omdat hun universiteiten zo aantrekkelijk zijn voor mensen die elders vandaan komen.

5.2.   Transparante voorwaarden en kwaliteitsbeoordeling

5.2.1.   De kennismaatschappij, zoals geschetst in de Lissabonstrategie, vergt meer interdisciplinair en transsectoraal onderwijs en onderzoek om een einde te maken aan de huidige monodisciplinaire trend.

5.2.2.   Gestreefd wordt naar een transparant concurrentieveld voor universiteiten, waarmee in plaats van uniformiteit in de hand te werken, tegemoetgekomen wordt aan de behoefte aan differentiëring en specialisering. Dit laatste kan, waar dat wenselijk is, ook aantrekkelijk zijn voor cofinanciering door de particuliere sector (23).

5.2.3.   In dit licht juicht het EESC het recente initiatief van de Commissie toe om een Europese methode uit te werken voor de beoordeling van de prestaties van universiteiten.

5.2.4.   Een Europese ranglijst dient te worden gebaseerd op een grondige evaluatie, uitgevoerd door speciaal daarvoor aangewezen deskundigen, waarbij niet alleen met „citaten” rekening wordt gehouden maar ook met factoren als kwaliteit van opvoeding en onderwijs, onderzoek, innovatie, netwerking, inventarisatie van specialisaties, interdisciplinaire bekwaamheden, institutionele betrekkingen tussen universiteiten en onafhankelijke onderzoeksinstellingen (24) alsook logistieke diensten voor studenten. Om de prestaties van universiteiten te kunnen beoordelen zijn veelzijdige Europese evaluatiemethoden nodig.

5.2.5.   Een inventarisatie van de specialisaties zal waarschijnlijk bijdragen tot meer gerichte grensoverschrijdende mobiliteit van studenten, docenten, professoren en onderzoekers. Het sluit aan bij de heersende trend onder studenten om de beste cursussen in hun vakgebied uit te zoeken en kan op die manier de ontwikkeling van potentieel talent aanmoedigen.

5.2.6.   Daarnaast draagt inventarisatie ertoe bij om onderzoek van middelmatig niveau op een hoger plan te tillen door binnen Europa nieuwe netwerken te creëren en zowel de competitiegeest als de zin voor samenwerking aan te wakkeren. Dankzij deze netwerken en nieuwe partnerschappen tussen kenniscentra zullen tal van betrekkingen op topniveau ontstaan, met inbegrip van grensoverschrijdend interdisciplinair onderzoek, en zal de weg worden vrijgemaakt voor nieuwe oplossingen.

5.3.   Externe invloeden en netwerkvorming

5.3.1.   Thans staan de overheidsuitgaven overal onder druk. Het EESC wijst erop dat de begrotingen voor (hoger) onderwijs op hetzelfde peil moeten worden gehouden teneinde de kennisinfrastructuur en de lopende hervormingsprogramma's te ondersteunen.

5.3.2.   De huidige ontwikkelingen op het gebied van onderzoek en technologie onderstrepen de behoefte aan modernisering en nieuwe oplossingen. Naast deze noodzakelijke hervormingen die de universiteiten zelf moeten doorvoeren, dienen publiek-publiek en publiek-private partnerschappen te worden aangemoedigd. Financiering door de particuliere sector zou de tendens naar probleemgericht onderzoek, een methode die steeds meer succes kent in de VS, wel eens kunnen versterken.

5.3.3.   Een Europese coördinatie van nationale innovatieprogramma's waaraan universiteiten deelnemen zou een positief en productief effect kunnen hebben. Dikwijls zijn deze programma's nu nog het product van nationale innovatieplatforms en zijn ze hoofdzakelijk gebaseerd op nationale specialisaties en gericht op nationale prioriteiten. Dit betekent dat er doorgaans te weinig rekening wordt gehouden met de bredere Europese agenda en tijdschema's, en evenmin met eventuele overlappingen of wenselijke spill over-effecten in een Europese context.

In specifieke gevallen zijn grensoverschrijdende en pan-Europese benaderingen en projecten overigens bijzonder wenselijk.

5.3.4.   De Gezamenlijke Technologische Initiatieven, op Europees niveau vastgelegde en gecofinancierde publiek-private projecten, kunnen in dit opzicht zeer zeker ook een ondersteunende rol spelen.

5.3.5.   Een succesvol nationaal programma dat hier als voorbeeld kan dienen voor Europese toepassingen en verbetering van de wetenschappelijke prestaties in heel Europa, is het Duitse „Exzellenz”-initiatief uit 2005 (25).

5.3.6.   Een Lissabon-agenda voor universiteiten zal, naast de reeds bestaande Europese programma's die alle hun eigen stimulerende maatregelen bevatten, het concurrentievermogen van het hoger onderwijs op grotere schaal bevorderen en leiden tot topprestaties.

5.3.7.   Het EESC is van mening dat de invoering van raadgevende onderwijsplatforms op Europees niveau (26) – naar analogie van de technologieplatforms – nuttig kunnen zijn bij de bespreking van onderwijsprogramma's en de Europese onderwijsagenda, bv. m.b.t. de behoeften van de Europese arbeidsmarkt, gewenste bekwaamheden, erkenning, praktische vragen i.v.m. levenslang leren, kwalificaties en beroepsprofielen, moderne onderwijsmethoden, enz.

5.3.8.   Bij deze adviesplatforms dienen naast academici non-gouvernementele actoren (sociale partners, maatschappelijk middenveld) te worden betrokken.

5.4.   Mobiliteit bevorderen

5.4.1.   De jongere generaties beschouwen Europa echt als een geheel. Betrouwbare, transparante informatie op Europese schaal over de beste cursussen op elk gebied en tevens over de specialisatie van universiteiten en faculteiten zou tegemoetkomen aan de verwachtingen van veel jongeren en grensoverschrijdende uitwisselingen bevorderen. Studenten en wetenschappers dienen meer mogelijkheden te krijgen om een multidisciplinaire carrière in Europa te ontplooien. Meer uitwisseling van onderzoekers – ook tussen overheidsinstellingen en de particuliere sector – zou van groot nut zijn.

5.4.2.   Obstakels die specialisatie, een vruchtbare bodem voor de uitwisseling van jonge getalenteerde onderzoekers, in de weg staan, dienen nader te worden onderzocht op Europees niveau. Door bewustwording te bevorderen en Europese topcentra voor onderwijs en onderzoek op te richten kan constructieve concurrentie tussen Europese universiteiten worden gestimuleerd.

5.4.3.   Ten aanzien van onderzoekers en studenten uit derde landen dient een toekomstgerichte pan-Europese aanpak te worden uitgewerkt. Sommige landen zijn hier al mee bezig (27).

5.4.4.   Uiteenlopende arbeidscontracten vormen op zich geen probleem. Uiteenlopende secundaire arbeidsvoorwaarden, zoals speciale nationale socialezekerheidsregelingen, kunnen daarentegen een obstakel vormen. Het huidige onderzoek naar mogelijkheden voor een pan-Europees pensioenfonds voor onderzoekers is meer dan welkom. De in de Commissiemededeling over een Europees partnerschap voor onderzoekers vastgelegde beginselen dienen te worden ondersteund (28).

5.4.5.   Een bijzonder geval vormen de begrotingsprogramma's en projecten. Taakomschrijvingen en administratieve procedures variëren per land en moeten dan ook grondig worden doorgelicht om internationalisering gemakkelijker te maken.

5.4.6.   Door betere voorwaarden te creëren voor mobiliteit zal de aantrekkingskracht van bestaande alsook van nieuwe kenniscentra en -clusters in Europa toenemen. Een en ander zal interdisciplinaire activiteiten bevorderen en de, zoals de Commissie benadrukt, zo noodzakelijke betrekkingen tussen wetenschap en bedrijfsleven versterken.

5.5.   De regionale dimensie

5.5.1.   Economische clusters, waarin universiteiten, onderzoekscentra en de particuliere sector met elkaar verbonden zijn, vormen doorgaans een regionaal verankerde voorhoede. Bovendien kunnen zij zeer nuttig zijn om de regionale ontwikkeling te bevorderen. Regio's en universiteiten moeten worden aangemoedigd om efficiënter samen te werken.

5.5.2.   De praktijk heeft uitgewezen dat wanneer kenniscentra samengaan met toponderzoek en lezingen, dit de samenwerking met bedrijven in regio's en grootstedelijke gebieden versterkt. (29) Een meer zichtbare integratie van universiteiten en hun specialisaties in hun natuurlijke omgeving zal bevorderlijk zijn voor de groei en werkgelegenheid in de verstedelijkte gebieden.

5.5.3.   Specialisatie en diversiteit leiden langs verschillende wegen naar topprestaties. Sommige universiteiten concurreren en werken samen op mondiaal niveau, terwijl andere regionale centra zijn voor toponderzoek.

5.5.4.   Alle universiteiten moeten worden aangemoedigd om deel te nemen aan de maatschappij die hen omringt. Naast hun kerntaken op het gebied van opvoeding en onderwijs dienen zij hun tertiaire activiteiten uit te breiden, zoals kennis- en innovatieoverdracht, maatschappelijk engagement, levenslang leren en activiteiten die van belang zijn voor de regionale en lokale ontwikkeling.

Brussel, 4 november 2009

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Mario SEPI

---

(1)  Zie een uitgebreide lijst van wenselijke indicatoren in par. 5.2.4.

1

(2)  Zie ook het EESC-advies „Op weg naar de Europese kennismaatschappij”, PB C 65 van 17 maart 2006, blz. 94, waarin gepleit wordt voor de totstandbrenging van „een Gemeenschappelijke Europese Kennisruimte door nauwer samen te werken op het gebied van onderwijs, innovatie en onderzoek”.

2

(3)  Uiteenlopende academische structuren en tradities geven aanleiding tot een brede discussie over het Bolognaproces en de tenuitvoerlegging ervan. Zie hiervoor bv. de publicaties van de Duitse vereniging van hogescholen („Deutscher Hochschulenverband”).

3

(4)  „Mobilisatie van het intellect in Europa: mogelijkheden voor universiteiten om een optimale bijdrage te leveren aan de Lissabon-strategie”, COM(2005) 152 final; „Invulling van de moderniseringsagenda voor de universiteiten - onderwijs, onderzoek en innovatie”, COM(2006) 208; „Een nieuw partnerschap voor de modernisering van de universiteiten: het EU-forum voor dialoog tussen universiteiten en bedrijven”, COM(2009) 158 final.

4

(5)  In het Groenboek uit 2007 staan zes actiegebieden ter ontwikkeling van de Europese Onderzoeksruimte centraal: onderzoekers, internationale samenwerking, gemeenschappelijke onderzoeksprogramma's, onderzoeksinfrastructuur, kennisoverdracht en intellectueel eigendom. Zie in dit verband ook PB C 44 van 16.2.2008, blz. 1.

5

(6)  Aanbeveling van de Commissie van 11 maart 2005, goedgekeurd door de Raad.

6

(7)  Zie o.a. „The future of European Universities, Renaissance or Decay”, Richard Lambert en Nick Butler, Centre for European Reform, juni 2006, en „High Aspirations, Agenda for reforming Universities”, Breugel, augustus 2008. Op blz. VII zeggen de auteurs dat zij een ambitieuze agenda voor het hoger onderwijs willen opstellen omdat een opwaardering van de universiteiten volgens hen van cruciaal belang is voor de Europese groei. In dit licht is het EESC ingenomen met de recente Verklaring van Praag 2009 van de Vereniging van Europese universiteiten, die niet alleen de politieke leiders een duidelijke boodschap meegeeft, maar ook tien uitermate relevante succesfactoren voor de ontwikkeling van de Europese universiteiten in de komende tien jaar.

7

(8)  In dit verband zij opgemerkt dat Berkeley University, de derdehoogst gerangschikte universiteit in de VS, een overheidsinstelling is.

8

(9)  In sommige gevallen wordt de klok zelfs teruggedraaid. Een goed voorbeeld hiervan is de Deense wet op het hoger onderwijs uit 2003, die de politieke invloed uitbreidde ten koste van de autonomie van onderzoekers en universiteiten.

9

(10)  Naast „autonomie” moet er aandacht zijn voor „zelfbestuur” van universiteiten.

10

(11)  Een ongewenst neveneffect is dat slechts weinig universiteiten een accuraat overzicht kunnen geven van hun totale kosten.

11

(12)  Het EESC verwijst naar de Commissie: er kan worden gedacht aan de invoering van collegegeld, op voorwaarde dat ook wordt voorzien in beurzen en leningen om gelijke toegang te waarborgen.

12

(13)  League of European Research Universities, Coimbra Group, IDEA League, RISE.

13

(14)  Dergelijke grensoverschrijdende samenwerking zal ook vruchten afwerpen voor fundamenteel onderzoek dat in het kader van (grootschalige) EU-projecten wordt verricht.

14

(15)  De Mededeling „Invulling van de moderniseringsagenda voor de universiteiten - onderwijs, onderzoek en innovatie”, mei 2006, COM(2006) 208 final. Zie ook de Mededeling „Mobilisatie van het intellect in Europa: mogelijkheden voor universiteiten om een optimale bijdrage te leveren aan de Lissabon-strategie”, april 2005, COM(2005) 152 final.

15

(16)  COM(2006) 208 final, blz. 11.

16

(17)  Zie voor het belang van mobiliteit van studenten het communiqué van de Raad van april 2009 over het Bolognaproces: tegen 2020 moet ten minste 20 % van de studenten een tijd in het buitenland hebben gestudeerd of er een opleiding hebben gevolgd.

17

(18)  Deze data moeten ook betrekking hebben op de verschillende financierings-/sponsoringsystemen en -agentschappen voor O&O, alsook op de rol van samenwerking en verbintenissen met onderzoeksorganisaties en bedrijven buiten de universiteiten.

18

(19)  Zie voetnoot 4.

19

(20)  Zie voetnoot 2.

20

(21)  Zie voor de standpunten van de lidstaten en de visie van het EESC de resultaten van de openbare raadpleging over het Groenboek, april 2008, blz. 20 e.v.

21

(22)  Zie o.a. H. Wissema. „The Third Generation Universities”, waarin de hedendaagse uitdagingen en mogelijkheden voor universiteiten worden beschreven. Een en ander wordt toegelicht aan de hand van concrete voorbeelden van bv. de universiteiten van Cambridge en Louvain-la-Neuve.

22

(23)  Het voorbeeld van de VS toont aan dat dankzij transparantie, differentiatie en specialisatie elke onderzoeker en wetenschapper in de wereld weet welke Amerikaanse universiteit de beste voorzieningen heeft voor een bepaald gebied. Deze basisvoorwaarden bevorderen tevens cofinanciering door de particuliere sector en stichtingen.

23

(24)  In sommige landen, waaronder Frankrijk en Duitsland, vindt het onderzoek overwegend plaats in onderzoeksinstellingen die nauwe banden onderhouden met universiteiten. Dit is iets wat verder moet worden aangemoedigd.

24

(25)  Met het Duitse Excellenz-initiatief (2005) werd beoogd Duitsland aantrekkelijker te maken als onderzoekslocatie door concurrentie aan te moedigen en de aandacht te vestigen op de uitmuntende prestaties van Duitse universiteiten en de Duitse wetenschapswereld. Toponderzoek wordt financieel ondersteund. Het programma is voor de periode 2006-2011 gedoteerd met een budget van € 1,9 miljard.

25

Excellenz

(26)  „Onderwijsplatforms” waren een voorstel van de heer van Vught, voormalig voorzitter van de raad van de universiteit van Twente, tijdens het forum Hoger onderwijs en bedrijfsleven op 6 februari 2009. Opgemerkt zij dat de wetgeving m.b.t. universiteiten in Finland beperkt is en dat tripartiet toezicht er van grote invloed is.

26

(27)  Bijv. Nederland, waar 30 % van de ca. 10 000 doctorandi uit een ander land komt.

27

(28)  Better Careers and More Mobility: A European Partnership for Researchers, COM(2008)317 final

28

etter Careers and More Mobility: A European Partnership for Researchers

(29)  Tot de talrijke voorbeelden behoren Cambridge, Eindhoven, Stuttgart en de regio Öresund. Zie ook de lopende OESO-projecten en publicaties over hoger onderwijs en regionale en stedelijke ontwikkeling (http://www.oecd.org/document/16/0,3343,en_2649_35961291_34406608_1_1_1_1,00.html).

29

---

| 18.5.2010 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 128/56 |
| --- | --- | --- | --- |

18.5.2010

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 128/56

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de „Impact van private equity, hedge funds en staatsfondsen op de industriële reconversie”

(initiatiefadvies)

(2010/C 128/10)

Rapporteur: de heer MORGAN

Corapporteur: de heer POP

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft op 26 februari 2009 besloten om overeenkomstig artikel 29, lid 2, van zijn reglement van orde een initiatiefadvies op te stellen over de

Impact van private equity, hedge funds en staatsfondsen op de industriële reconversie

De adviescommissie Industriële reconversie, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 10 september 2009 goedgekeurd.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn op 4 en 5 november 2009 gehouden 457e zitting (vergadering van 5 november) onderstaand advies uitgebracht, dat met 167 stemmen vóór en 1 tegen, bij 3 onthoudingen, werd goedgekeurd.

1.   Conclusies en aanbevelingen

1.1.   In dit advies staat de impact van industriële reconversie op staatsfondsen (SWF's) en alternatieve beleggingsfondsen (AIF's) centraal. AIF's omvatten private equities (PE's) en hedgefondsen (HF's). Op verzoek van het EESC schreef het adviesbureau „Wilke Maack und Partner” (WMP) een verslag van 87 bladzijden. Lezers van dit advies worden verwezen naar dat verslag voor een gedetailleerde analyse van de onderwerpen. Een heel ander standpunt over AIF's en SWF's treft men aan in „The New Power Brokers”, dat McKinsey Global Institute op zijn website heeft gepubliceerd.

1.2.   De fondsen waar het hier om gaat, beïnvloeden reconversie op verschillende manieren. SWF's zijn traditionele investeerders, die op de markt kopen en verkopen. HF's kopen en verkopen aandelen, meestal als handelaars, maar sommige zijn activistisch. De strategie van private equity is praktijkgericht. Deze drie manieren van investeren kunnen niet over één kam worden geschoren. Ze zijn heel verschillend. Een SWOT-analyse volgens WMP besluit de hoofdstukken 3, 4 en 5.

1.3.   Uit de ervaring en de studie komt één kenmerk heel duidelijk en gemeenschappelijk naar voren: alle sociale gevolgen, met inbegrip van de industriële reconversie, zouden zeer gebaat zijn bij meer informatie en verspreiding daarvan en vooral bij meer transparantie. Het EESC zou graag zien dat deze drie aspecten in alle gevallen worden verbeterd.

1.4.   PE heeft drie belangrijke kenmerken. Het heeft positieve effecten op durfkapitaal, de financiering van bedrijven die weer winst moeten gaan maken en reorganisaties en groei van familiebedrijven. Anderzijds kunnen de recente agressieve financiële constructies in verband met grote leveraged buy-outs (LBO's) tot het (bijna) bankroet van veel bedrijven leiden, met mogelijk trieste gevolgen voor alle betrokkenen, inclusief het personeel. Er is ook een belangrijke sociale component. Het gaat dan om verbetering en verslechtering van de arbeidsparticipatie, het inkomenniveau en sociale rechten. Vanwege problemen met de gegevens stelt WMP dat we zeer terughoudend moeten zijn om te concluderen dat PE-ondersteunde bedrijven slechter behandeld of meer uitgeperst worden, gezien de algemene versnelling van industriële reconversie en herstructurering in de laatste twee decennia. Er zijn veel voorbeelden van verslechterende arbeidsomstandigheden en -verhoudingen in geheel Europa waar deze fondsen niets mee te maken hebben.

1.5.   Doorgaans hebben de activiteiten van HF's geen gevolgen voor industriële reconversie, maar er zijn belangrijke uitzonderingen. HF's zijn grote kopers van distressed debt. Als zodanig treden zij op als „buyers of last resort” en kunnen zij een belangrijke rol vervullen voor de redding en reorganisatie van bedrijven in nood. Zij zijn ook betrokken bij beide zijden van fusies en overnames. Deze scheppen waarde, maar de impact op de industriële reconversie is niet altijd positief. De kortetermijnoriëntatie kan verkeerd uitpakken. Bezorgdheid is er ook over het gebrek aan transparantie en de kans op systeemrisico's, nog verergerd door de hefboomwerking.

1.6.   Twee aspecten zijn kenmerkend voor de SWF's. Positief aan SWF's is dat hun aandelenbezit op de lange termijn is gericht, en dat zij bereid zijn om op te treden als „buyer of last resort”. Keerzijde is het gebrek aan doorzichtigheid en de kans dat zij hun investering voor strategische politieke doeleinden inzetten.

1.7.   De internationalisering van kapitaalmarkten was heel belangrijk. Beleggingsmaatschappijen hebben wereldwijd equityportefeuilles aangelegd en internationale fusies en overnames gestimuleerd. Bedrijven en toezichthoudende instanties zijn onder druk gezet om stemrecht over te hevelen van het bestuur naar de aandeelhouders. De dreigende schaduw van fusies, overnames en aandeelhoudersactivisme bracht het management in Europa ertoe om grootschalig industriële veranderingen door te voeren. Tot op zekere hoogte heeft dit de betrekkingen tussen het management en overige betrokkenen ondermijnd en in het algemeen de termijnen voor het management. Dit is de achtergrond waartegen AIF's en SWF's actief zijn.

1.8.   Beheerders van conventionele beleggingsfondsen (CIFM), verantwoordelijk voor pensioenen, verzekeringen en open-endbeleggingsfondsen, hebben om de haverklap met beheerders van AIF's te maken (AIFM). Zij investeren veel in AIF's, verkopen hun investeringen aan PE in ruil voor LBO's, zij kopen portefeuilleondernemingen als PE zich terugtrekt, hun investeringen in ondernemingen staan op het spel als activistische HF's in M&A op het toneel verschijnen en zij zijn de aandeelhouders die aandelen lenen aan HF's zodat deze short kunnen gaan. Uiteindelijk staan zij achter elk milieu-, sociaal en governancebeleid dat de AIF's uitvoeren. CIFM zijn de tegenhanger van AIFM.

1.9.   Volgens de uiteenzetting van het verslag van WMP en de andere invalshoeken in dit advies is de aanbeveling van het EESC drieërlei: regelgeving en transparantie, verbetering van bestaande sociale wetgeving en het takenpakket van CIFM.

1.10.   De regulering van de AIFM staat centraal in een EU-richtlijnvoorstel waaraan het EESC een apart advies zal wijden. Vanuit de optiek van de EESC is het belangrijk dat de AIF's de crisis niet veroorzaakten, maar dat zij er zwaar door getroffen zijn. Er blijft nog heel wat onzeker over de rol van deze fondsen en er is duidelijk behoefte aan meer transparantie in de vorm van een passende regulering.

1.11.   Het EESC onderschrijft de zes overkoepelende beginselen voor regulering van de HF's die in juni 2009 zijn voorgesteld door de Internationale organisatie van beurscommissies (IOSCO) en die in hoofdstuk 4 geschetst worden. Het EESC beveelt de Commissie aan om deze als leidraad te beschouwen en ze in strengere vorm te gebruiken voor de regulering van de AIFM. Hoewel IOSCO de risico's in kaart heeft gebracht die PE voor het financiële stelsel oplevert, zijn er nog geen voorstellen voor regelgeving geformuleerd. Volgens het EESC zou de Commissie de IOSCO-beginselen voor HF aan moeten passen aan het profiel van PE.

1.12.   Zoals besproken in hoofdstuk 5 zijn de door SWF's overeengekomen Santiago-beginselen de leidraad voor verbeterde transparantie en bestuur van de SWF's. Er is evenwel nog veel te doen. Het EESC dringt er bij de Commissie op aan om de internationale werkgroep van de SWF aan te zetten om verder te gaan met de nodige werkzaamheden.

1.13.   Volgens sommige rechtsstelsels zijn HF's en PE die bedrijven bezitten en controleren, geen werkgevers en dus gevrijwaard van de wettelijke verplichtingen voor werkgevers. De Europese Richtlijn „verworven rechten van werknemers”, die de arbeidsvoorwaarden en omstandigheden beschermt in geval van overname, is over het algemeen niet van toepassing bij een overname door AIF omdat zij slechts de aandelen overnemen; de identiteit van de werkgever blijft dus intact. Het EESC bepleit uitbreiding van Richtlijn 2001/23/EG (1) betreffende behoud van rechten in geval van overname door HF's en PE om:

| — | de rechten van de werknemers veilig te stellen, inclusief het recht om te worden geïnformeerd en geraadpleegd; |
| --- | --- |

—

de rechten van de werknemers veilig te stellen, inclusief het recht om te worden geïnformeerd en geraadpleegd;

| — | te garanderen dat overname van ondernemingen via aandelenverkoop niet van de richtlijn wordt uitgesloten; |
| --- | --- |

—

te garanderen dat overname van ondernemingen via aandelenverkoop niet van de richtlijn wordt uitgesloten;

| — | te garanderen dat deze maatregelen met de Nationale en Europese wetgeving stroken. |
| --- | --- |

—

te garanderen dat deze maatregelen met de Nationale en Europese wetgeving stroken.

1.14.   Om recht te doen aan de situatie die HF en PE hebben gecreëerd, stelt het EESC voor dat Richtlijn 94/45/EG (2) van de Raad inzake de instelling van een Europese ondernemingsraad en Richtlijn 2002/14/EG (3) tot vaststelling van een algemeen kader betreffende de informatie en de raadpleging van de werknemers worden gewijzigd om te zorgen voor betere rechten voor raadpleging, en met inachtneming van de positie van alle partijen, voordat afspraken met PE worden afgerond, tijdens enig herstructureringsproces en voordat financiers zich terugtrekken.

1.15.   Steeds meer pensioenfondsen en verzekeringsmaatschappijen hebben aandelen in HF en PE; als deze failliet gaan, kan dat slecht uitpakken voor de rechten van de leden van een pensioenfonds. Het EESC verzoekt de Commissie om Richtlijn 2003/41/EG (4) betreffende de werkzaamheden van en het toezicht op instellingen voor bedrijfspensioenvoorziening (de pensioenrichtlijn) te herzien om te garanderen dat:

| — | werknemers en vakbondsvertegenwoordigers geraadpleegd worden over de investering van pensioengelden en aanverwante risico's en dat er rekening wordt gehouden met hun standpunten; |
| --- | --- |

—

werknemers en vakbondsvertegenwoordigers geraadpleegd worden over de investering van pensioengelden en aanverwante risico's en dat er rekening wordt gehouden met hun standpunten;

| — | lidstaten goede praktijken hanteren om te waarborgen dat bedrijfspensioenen van werknemers tegen faillissement beschermd zijn. |
| --- | --- |

—

lidstaten goede praktijken hanteren om te waarborgen dat bedrijfspensioenen van werknemers tegen faillissement beschermd zijn.

1.16.   Het EESC roept de Commissie op om in de volgende richtlijn duidelijke, ondubbelzinnige regels op te nemen die een transparant gebruik van de middelen garanderen, niet in het minst door rechtstreekse deelname van vertegenwoordigers van werknemers en ondernemingen.

1.17.   Het EESC roept de CIFM op om de beginselen voor verantwoord investeren (Principles for Responsible Investment, PRI) in al hun afspraken met AIFM toe te passen. De PRI, waar het gaat om milieu-, sociale en governanceaspecten (MSG), zijn opgesteld op initiatief van een institutionele belegger, in samenwerking met het Financieringsinitiatief van het VN- Milieuprogramma en het VN-Global Partnership. Het EESC zou graag zien dat SWF's het voorbeeld volgen van het Noorse pensioenfonds en ook de PRI onderschrijven.

1.18.   Verder staat het EESC achter de beginselen voor „Responsible Investment in Private Equity”, die het bestuur van de PRI heeft gepubliceerd. De beginselen zijn bedoeld om CIF-beheerders die in PE investeren te helpen om zich van hun MSG-taken te kwijten voor de portefeuilleondernemingen waarin zij beleggen. Als vergelijkbare principes voor HF's werden omschreven, zou het EESC dat toejuichen.

2.   Eigenaren, managers en beleggers

2.1.   De meeste ondernemingen in de EU-lidstaten zijn familiebedrijven. Als de familie zich terugtrekt, kan het bedrijf door een ander bedrijf worden overgenomen (trade sale), verkocht aan een PE-onderneming (buy-out) of omgevormd worden tot een naamloze vennootschap via de uitgifte van aandelen en een beursgang. De eigenaren van een familiebedrijf richten zich meestal op de lange termijn en voelen zich verantwoordelijk voor de betrokkenen, met name het personeel.

2.2.   Sommige ondernemers zoeken PE ter ondersteuning van de beginfase van de onderneming. Zaaikapitaal wordt verstrekt ter ondersteuning van onderzoek, beoordeling en ontwikkeling van een initieel concept voor een product of dienst. Startkapitaal is bedoeld voor het ontwikkelen en op de markt brengen van producten. De ondernemer moet meestal vertrouwen op familie en vrienden voor dit speculatieve kapitaal maar soms zijn het business angels en ondernemingen met durfkapitaal die investeren. Groeikapitaal is bedoeld om de groei van de onderneming te bevorderen. Het is niet ongebruikelijk dat er in deze fase risicodragend kapitaal aan te pas komt.

2.3.   PE investeert in particuliere ondernemingen via de buy-out. Via PE kunnen de oprichters zich uit het bedrijf terugtrekken. Het bedrijf kan ook van de beurs gehaald worden om particulier te worden. Bij een management buy-out is de zittende directie de koper, die financiering ontvangt van PE. In deze context is het ook PE dat workers buy-outs financiert. Vervangingskapitaal: aankoop van aandelen in een bestaande particuliere onderneming van een andere private equity-investeerder. Dit type transactie biedt het eerste fonds de gelegenheid om tijdig waarde te onttrekken; de meeste PE's hebben immers een beperkte looptijd.

2.4.   Fusies en overnames (M&A) spelen een grote rol in het bestaan van de onderneming. Groeiende ondernemingen doen overnames die zij meestal met vreemd vermogen of equity financieren. Vaak worden bedrijven overgenomen omdat ze waardevolle activa hebben die het zittende management niet optimaal benut.

2.5.   Als bedrijven tekenen van slijtage beginnen te vertonen, dan is redding mogelijk, maar dat vergt extreme ingrepen, versnelling van industriële verandering en heeft gevolgen voor de sociale en economische belangen van aandeelhouders, werknemers en andere partijen. Het resultaat kan zijn dat een nieuw management het bedrijf herstructureert, dat er een overname volgt, dat er een buy-out met PE komt of een reorganisatie na insolvabiliteit.

2.6.   De meeste equity wordt geïnvesteerd in Public equity, het aandelenvermogen van beursgenoteerde ondernemingen. De internationalisering van de kapitaalmarkten was zeer belangrijk. Public equity-investeerders beïnvloeden industriële verandering via de aandelenmarkt, waar zij aandelen kopen die de verwachtingen bevestigen en aandelen verkopen die teleurstellen. CIFM-aandeelhouders zijn niet praktijkgericht. Zij laten het management weten wat hun standpunt is en kunnen de raad van bestuur vragen om het management te veranderen, maar uiteindelijk zorgen zij voor industriële wijziging door aan - en verkoop van aandelen, steun voor fusies en overnames en AIF-transacties.

2.7.   Investeren in het aandelenvermogen van bedrijven is een ietwat riskante investeringsoptie. Investeerders kopen aandelen in de verwachting dat hun waarde zal stijgen. Hoewel de gemiddelde waarde van portefeuilles in de loop der tijd stijgt, gaan de markt en afzonderlijke aandelen gewoonlijk op en neer. CIFM handelen zowel binnen als buiten cycli in een streven naar een optimale waarde van hun holdings, maar hun fondsen blijven blootgesteld aan de grillen van de aandelenmarkten.

2.8.   CIFM beheren pensioen-, verzekerings- en open-end beleggingsfondsen. Verder beschikken de superrijken, de HNWI's (high net worth individuals) over aanzienlijke vermogens, waarvan ongeveer een derde deel uitmaakt van de hierna genoemde fondsen. Alle conventionele beleggers proberen de risico's aan de onderkant van de aandelenmarkt te beperken. Hiertoe wenden zij zich onder andere tot AIFM. Door de steun van HNWI zijn HF's enorm gegroeid.

2.9.   Gegevens van het in Londen gevestigde International Financial Services zijn nuttig om de omvang van deze fondsen in het juiste perspectief te plaatsen. In 2007 bedroeg het wereldwijd beheerde vermogen in biljoenen VS-dollars naar schatting:

| Pensioenfondsen | 28.2 | Staatsinvesteringsfondsen | 3.3 |
| --- | --- | --- | --- |
| Verzekeringsmaatschappijen | 19.9 | | |
| Open-end beleggingsfondsen | 26.2 | Hedgefondsen | 2.3 |
| HNWI's | 40.0 | Private-equityfondsen | 2.0 |

Pensioenfondsen

28.2

Staatsinvesteringsfondsen

3.3

Verzekeringsmaatschappijen

19.9

Open-end beleggingsfondsen

26.2

Hedgefondsen

2.3

HNWI's

40.0

Private-equityfondsen

2.0

Het relatieve belang van hedgefondsen en private equity neemt nog toe door de concentratie en de hefboomwerking. SWF's streven ongeveer hetzelfde na als CIFM, dus investeren zij ook in PE en HF's. Het leeuwendeel van het wereldwijd door HF's beheerde vermogen is nu afkomstig van CIFM en een derde daarvan is afkomstig van pensioenfondsen.

2.10.   De resultaten van AIFM waren steevast beter dan conventionele investeringen op de aandelenmarkt. Meestal hebben zij succes met strategieën met hoge risico's / hoge opbrengsten. HF-beheerders gaan bijvoorbeeld short. Het HF leent aandelen van de over te nemen onderneming. Deze worden verkregen van de eigenaar van de aandelen tegen een vergoeding voor een tussenpersoon. Het HF verkoopt ze vervolgens in de verwachting dat de koers zal dalen. Na verloop van tijd moet het fonds ze terugkopen om ze aan de eigenaar te retourneren. Als de prijs per aandeel is gezakt, profiteert het fonds, maar dit is beperkt tot 100 % van de betrokken bedragen. Als de prijs stijgt, is het potentiële verlies onbeperkt. Short gaan is zeer riskant.

2.11.   HF's zijn ook betrokken bij fusies en overnames; meestal kopen ze aandelen van de over te nemen onderneming en verkopen ze die van de koper. Daar de kans bestaat dat de transactie geblokkeerd wordt, kunnen HF's activistisch worden om dat risico te beperken. HF's nemen niet alleen deel aan fusies en overnames, soms kopen ze zich in in bedrijven om een transactie uit te lokken. Dit is zeer riskant.

2.12.   Als bedrijven in moeilijkheden raken, verkopen CIFM hun holdings. AIF's zijn zeer geïnteresseerd in distressed debt, die gewoonlijk spotgoedkoop verkocht wordt. Hierdoor kunnen AIF's bij de op handen zijnde onderhandelingen het heft in handen nemen. Vaak kan een fonds zijn investering, en meer dan dat, terugkrijgen bij liquidatie. Bij een reorganisatie kan het fonds de schuld van het bedrijf vereffenen in ruil voor aandelen, wat winstgevend kan zijn als de aandelen weer in waarde gaan stijgen. Een reorganisatie is positief voor de stakeholders omdat zo het voortbestaan van de onderneming gegarandeerd is. Investeren in distressed debt is natuurlijk riskant. De fondsen kunnen hier munt uit slaan omdat zij bereid zijn in te stappen op het moment dat iedereen eruit wil.

2.13.   Een leveraged buy-out (LBO) is een zeer riskante PE-transactie. Het investeringsfonds doet een overname waarbij het zelf een gering deel van het vereiste kapitaal verschaft. De transactie wordt doorgaans gefinancierd met leningen bij een bank en hoogrentende obligaties met de activa van de over te nemen onderneming als onderpand. Uitgangspunt blijft dat de kasstroom van de over te nemen onderneming toereikend moet zijn om rente en aflossingen te betalen. In de huidige crisis beginnen veel van deze transacties scheuren te vertonen.

2.14.   In dit deel is getracht de beweegredenen achter AIF's te schetsen. Terwijl de gebruikelijke activiteiten van AIFM en SWF's in de delen hierna aan de orde komen, beperken de fondsen zelf zich niet noodzakelijk tot deze categorieën. PE-fondsen kunnen in de HF-ruimte actief zijn, en omgekeerd. SWF's investeren in beide.

3.   Private equity

3.1.   PE-fondsen beschikken over particulier beheerd kapitaal om te beleggen in particuliere ondernemingen. De gebruikelijke structuur is die van commanditaire vennootschappen. PE-fondsen investeren in risicodragend en vervangingskapitaal, distressed securities en buy-outs. De looptijd van een PE-fonds bedraagt 7 à 10 jaar. Het einde van de looptijd probeert het fonds winstgevend af te sluiten. De looptijd van een investering bedraagt meestal 3 à 5 jaar, maar kan tot 10 jaar verlengd worden. Dankzij vervangingskapitaal kan een fonds eerder sluiten, voordat de investeringen winstgevend zijn.

3.2.   Aangezien PE een sterke voorkeur heeft om zaai- en risicokapitaal te verschaffen, om distressed securities over te nemen en buy-outs te financieren, is PE een katalysator van industriële reconversie. Het EESC heeft de rol van risicokapitaal in een recent advies (5) onderschreven. De forse toename van de middelen van PE tussen 2004 en 2007 had grote gevolgen voor de industriële reconversie in Europa, met name doordat kapitaal beschikbaar was voor LBO's, fusies en overnames en de aankoop van distressed securities.

3.3.   De activiteiten van PE zijn in hoofdzaak gericht op buy-outs. De beoordeling van de impact van buy-outs door PE op industriële reconversie is methodologisch een ingewikkelde zaak. Zoals WMP opmerkte, is er de „kwestie van het tegenovergestelde geval”. Wat zou er met de onderneming zijn gebeurd zonder betrokkenheid van PE? Langs welke lat moeten de gegevens worden gelegd die we over de bedrijfsprestaties hebben? Hoe valt het te verklaren dat door PE overgenomen bedrijven een verre van willekeurig verschijnsel zijn?

3.4.   Gewoonlijk wordt het effect van een buy-out door PE vergeleken met een groep bedrijven die niet zijn uitgekocht. Maar eigenlijk moet de buy-out gelegd worden naast een overname van bedrijven door een andere onderneming. Het zou verrassend zijn als de overname door bedrijven zou leiden tot veel minder ingrijpende industriële reconversie dan een buy-out door PE, aangezien het bij een overname altijd gaat om meer inkomsten voor de koper. Radicale wijzigingen zouden dus ook verwacht worden bij een conventionele overname, na de benoeming van een nieuwe bedrijfsleiding.

3.5.   2005 tot 2007 was de periode van de grote leveraged buy-out. Banken verstrekten heel vlot leningen. Het aandeel van vreemd vermogen in een LBO varieerde van 60 tot 90 %. Deze hefboom werd toegepast op de balans van de door PE overgenomen bedrijven in plaats van op het PE-fonds zelf. De hefboomwerking is dus zeer gespreid en vormt op zich geen systeemrisico. De IOSCO stelt evenwel dat veel door PE met veel vreemd vermogen overgenomen bedrijven waarschijnlijk failliet zullen gaan, met gevolgen voor de geldschieters, de kopers van de schuld en partners van PE, zoals pensioenfondsen. Vanuit het oogpunt van industriële reconversie lopen de partijen in de betrokken bedrijven het meeste gevaar. De reorganisatie en wederopbouw van deze bedrijven dient zo veel mogelijk met instemming van de betrokken partijen plaats te vinden.

3.6.   WMP heeft bewijsmateriaal bekeken voor vijf aspecten van de impact van PE op industriële reconversie op bedrijfsniveau. Zij konden geen sluitende conclusies trekken in verband met methodologische problemen en andere beperkingen van de analyse.

3.7.   Wat betreft de bedrijfsprestaties, de winst en de waardecreatie, zijn de resultaten duidelijk positief. Een belangrijke conclusie van de onderzoeksresultaten betreffende de PE-effecten op de gemiddelde waardegroei van de overgenomen bedrijven is echter dat de resultaten niet verklaren in welke mate de waardecreatie het gevolg is van „onvervalste” creatie of van „toeëigening van waarde”.

3.8.   De gevolgen voor het personeelsbestand in de overgenomen onderneming zijn het meest omstreden aspect in het huidige debat over PE. Er zijn tal van elkaar tegensprekende onderzoeken van zowel PE- als vakbondszijde. Uit een door WMP aangehaald onderzoek, uitgevoerd door Harvard voor het World Economic Forum, blijkt dat PE-investeringen tot meer banenverlies leiden dan de controlegroep. Maar omdat PE-fondsen vaak zwakke bedrijven overnemen waar het daarvoor al droef gesteld was met de werkgelegenheid, zouden herstructurering en ontslag toch al nodig zijn.

3.9.   Uit het Harvard-onderzoek bleek ook dat door PE gecontroleerde bedrijven tot „creatief vernietigen” neigden, waar het tempo van overnames, verkoop, nieuwe installaties en sluitingen twee keer zo hoog lag als in andere ondernemingen. In de twee jaar na de overname door PE krijgt 24 % van het personeel met deze activiteiten te maken. Dit is geen verrassing als het op herstructurering en reorganisatie aankomt.

3.10.   Ook ten aanzien van de salarisontwikkeling en arbeidsomstandigheden zijn de gevolgen van PE opnieuw zeer omstreden. Er is bewijs dat zowel voor als tegen het argument pleit; WMP heeft echter geen definitieve conclusie bereikt vanwege het gebrek aan systematische gegevens.

3.11.   Voor de sociale dialoog, informatie en raadpleging binnen de onderneming is nauwelijks enig relevant onderzoek beschikbaar. De praktijk toont aan dat er soms niet aan de bestaande overeenkomsten en de verhouding met de vakbond wordt getornd, maar dat is geen wet van Meden en Perzen. Van groot belang is dat relevante EU-richtlijnen op sociaal gebied niet altijd van toepassing zijn bij overnames door PE.

3.12.   Harvard heeft ook onderzoek gedaan naar de managementpraktijk, de bedrijfscultuur en het bestuur. WMP concludeert hieruit dat het belangrijkste effect van PE is dat de prestaties beter in de gaten worden gehouden en dat arbeidsplaatsen en vestigingen worden geschrapt die niet aan bepaalde prestatienormen voldoen. WMP citeert ook het Europees Vakbondsinstituut, dat beweert dat PE, dat zeer resultaatgericht is, zaken als collectieve onderhandelingen of inspraak van werknemers niet ideologisch of sentimenteel benadert.

3.13.   Hieronder volgt een SWOT-analyse van PE, met opmerkingen van de rapporteur.

| Microniveau | Sterke punten







  — | Zaaikapitaal, meestal risicokapitaal |
| --- | --- | --- |

Microniveau

Sterke punten

—

Zaaikapitaal, meestal risicokapitaal

| — | Expertise/kennis van netwerken |
| --- | --- |

—

Expertise/kennis van netwerken

| — | Governancestructuur |
| --- | --- |

—

Governancestructuur

| — | Financiële middelen voor fusies, overnames en groei |
| --- | --- |

—

Financiële middelen voor fusies, overnames en groei

Zwakke punten

| — | Vaak overdreven winstverwachtingen, maar passend bij het risico |
| --- | --- |

—

Vaak overdreven winstverwachtingen, maar passend bij het risico

| — | financiële kosten / externe factoren

  Voor LBO's |
| --- | --- |

—

financiële kosten / externe factoren

Voor LBO's

| — | Slechts gericht op middellange termijn |
| --- | --- |

—

Slechts gericht op middellange termijn

| — | Sterk financieel/op de aandeelhouder gericht |
| --- | --- |

—

Sterk financieel/op de aandeelhouder gericht

| — | vaak strategie met grote risico's

  Risico/resultaat gaan hand in hand |
| --- | --- |

—

vaak strategie met grote risico's

Risico/resultaat gaan hand in hand

Breder verband

Mogelijkheden

| — | Waardecreatie |
| --- | --- |

—

Waardecreatie

| — | Meer concurrentievermogen |
| --- | --- |

—

Meer concurrentievermogen

| — | Groei en meer arbeidsplaatsen |
| --- | --- |

—

Groei en meer arbeidsplaatsen

| — | Groter vermogen tot aanpassen |
| --- | --- |

—

Groter vermogen tot aanpassen

Gevaren

| — | Leveragestrategie – voor grote LBO's |
| --- | --- |

—

Leveragestrategie – voor grote LBO's

| — | nieuwe financiële structuur idem |
| --- | --- |

—

nieuwe financiële structuur idem

| — | kans op instabiele ontwikkeling idem |
| --- | --- |

—

kans op instabiele ontwikkeling idem

| — | werkgelegenheid en arbeidsomstandigheden

  let op tegenovergestelde geval |
| --- | --- |

—

werkgelegenheid en arbeidsomstandigheden

let op tegenovergestelde geval

| — | gebrek aan langetermijnvisie |
| --- | --- |

—

gebrek aan langetermijnvisie

| — | faillissement voor grote LBO's |
| --- | --- |

—

faillissement voor grote LBO's

4.   Hedgefondsen

4.1.   HF's zijn commanditaire vennootschappen. De portefeuille wordt beheerd door een beleggingsadviseur; andere activiteiten worden uitgevoerd door de prime broker (PB) en de administrateur. Veel fondsen zijn gevestigd in offshore belastingparadijzen als de Kaaimaneilanden, om de belasting op de toegenomen waarde van de fondsen te omzeilen. De winsten van beleggers worden belast in hun land van herkomst. Beleggingsbeheerders, vaak in de VS of Londen gevestigd, betalen belastingen over hun aanzienlijke commissies in de landen waar zij gevestigd zijn.

4.2.   In een artikel in de Economic Review van de Zweedse Riksbank (vol. 1, 2009) wordt de groei van de HF-markt beschreven tussen 1996, toen er wereldwijd 2 000 fondsen waren, met een beheerd vermogen van circa 135 miljard dollar, en eind 2007, toen er 10 000 fondsen waren, die een vermogen van 2 000 miljard dollar beheerden.

4.3.   Prime brokerage is de algemene benaming voor diensten van investeringsbanken en effectenbedrijven, die voor de HF's onontbeerlijk zijn. De diensten omvatten wereldwijd toezicht op het vermogen van het fonds, het inlenen van effecten voor short selling, financiering voor de leverage en technische diensten. Gezien de centrale rol van PB's in de HF-markt vinden veel waarnemers dat de vereiste gegevens voor het toezicht op systeemrisico's beter verkrijgbaar zijn via het geringe aantal PB's dan via elk HF.

4.4.   Circa twintig PB's nemen 90 % van de HF-sector wereldwijd voor hun rekening. 30-40 % van alle PB's zijn gevestigd in Londen. HF's zijn voor 60 % te vinden in de VS, voor 20 % in Londen en 20 % in de rest van de wereld. Londen is de thuishaven van 80 à 90 % van de Europese HF-industrie. AIF-beheerders in Londen vallen onder de regels van de Britse Financial Services Authority (FSA).

4.5.   HF's bieden absoluut investeringsrendement met betrekkelijk geringe volatiliteit dat meestal niets te maken heeft met de vraag of een investeringsmarkt stijgt of daalt. Ze bereiken dit door alle mogelijkheden open te houden. Ze voeren hun strategie uit via derivatencontracten en zij speculeren op hun opbrengsten door extra middelen te lenen om te investeren.

4.6.   Zij hanteren tal van technieken en strategieën, variërend van uiterst nuchtere tot heel riskante. Zij hanteren tal van strategieën om wereldwijd positie in te nemen ten aanzien van de ontwikkeling van de markten, valuta, goederen, rentetarieven enz. Dit leidt tot grote volumes in de handel die de industriële reconversie niet rechtstreeks beïnvloeden. Sommige voeren geavanceerd onderzoek uit en selecteren aandelen om de beste ideeën er uit te pikken om vervolgens de minstbelovende aandelen te verkopen. Anderen gebruiken computersystemen om de „redelijke” waarde van een actief in verhouding tot een ander te berekenen, de duurdere activa à la baisse te verkopen en de goedkopere te kopen.

4.7.   Short gaan maakt dus integraal deel uit van de activiteiten van HF's. De FSA in het VK stelde in september 2008 dat short selling „onder normale marktomstandigheden een aanvaaardbare investeringstechniek is.” Short sellers zijn economische spilfiguren. Vaak wijzen zij op een pijnlijke waarheid omtrent de financiële positie van de onderneming waarvan zij de aandelen verkopen, nl. dat deze niet zo waardevol zijn als men denkt. In dit opzicht lijken ze op het jongetje in het sprookje over de nieuwe kleren van de keizer. In bepaalde omstandigheden kan short selling verergeren wat anders slechts kortetermijnmoeilijkheden van solide ondernemingen zouden zijn. Ten gevolge hiervan kan de onderneming tot reconversie overgaan. Short gaan kan ook tot een grotere beurscrisis met systeemgevolgen leiden vanwege het effect van de mark-to-market-rule (berekenen van de waarde van portefeuilles tegen actuele marktgegevens). De autoriteiten verboden short selling van bankaandelen naarmate de financiële crisis zich meer en meer aftekende. Een verbod blijft een beleidsoptie voor toezichhouders als zij de marktsituatie abnormaal achten.

4.8.   In geval van event driven strategieën kunnen HF's industriële reconversie wel degelijk in hoge mate beïnvloeden. HF's speuren naar investeringsmogelijkheden op grond van verwachte gebeurtenissen in bedrijven. In die omstandigheden heeft de holding meestal een termijn van 1 à 3 jaar. Voorbeeld hiervan is de arbitrage van de aandelen van fuserende ondernemingen. Soms worden de HF's proactief en nemen zij een klein speculatief belang om een gebeurtenis uit te lokken, zoals ABN-AMRO overkwam. Is de investering fors en stelt het fonds zich actief op, dan zal dit zeker tot versnelde industriële reconversie leiden. Er is genoeg bewijs dat door investering van HF's de waarde van het over te nemen bedrijf stijgt; anderzijds is er weinig of geen onderzoek gedaan naar het sociale effect en de gevolgen voor de werkgelegenheid. Hedgefondsen zijn de grootste kopers van distressed securities, nog een voorbeeld van een event driven strategie.

4.9.   De redding van LTCM in 1998, omdat het „te groot was om failliet te kunnen gaan”, bezorgde HF's de naam van potentieel systeemrisico, hoewel achteraf het besluit van de Fed als onbezonnen wordt beschouwd. Sindsdien zijn PB voorzichtig in hun contacten met de HF's; toen puntje bij paaltje kwam leidde het faillissement van Lehman Bros, een bank die onder toezicht stond, tot de ineenstorting. De HF's waren bij lange na niet zo speculatief bezig als de gereguleerde banken.

4.10.   In het geciteerde artikel (ERSV) komt de de rol van de HF's in de financiële crisis aan de orde en met name het idee dat zij gezamenlijk optraden om golven te veroorzaken. Er is geen bewijs hiervoor gevonden tijdens de Europese valutacrisis (1992), de Aziatische crisis (1997), noch tijdens de IT-zeepbel (2002). De conclusie omtrent de huidige crisis is dat zij de fondsen meer heeft geraakt dan andersom.

4.11.   In de analyse werd voorts de vraag gesteld of HF's een grotere bedreiging vormden voor financiële stabiliteit dan andere beleggers. De conclusie was dat de invloed van afzonderlijke fondsen op de gehele markt beperkt is, niet in het minst omdat de activa van HF's over 10 000 fondsen verspreid zijn. Het is evenwel waarschijnlijk dat zij de hand hadden in de ontwikkeling van de crisis, samen met alle andere institutionele beleggers.

4.12.   Terwijl de invloed van HF's op industriële reconversie minder herkenbaar is dan die van PE, blijft die impact een punt van zorg, niet in het minst vanwege de strategieën, investeringen en vestigingsplaatsen, die vaak ondoorzichtig zijn. Het EESC onderschrijft dan ook de zes beginselen die in het recente IOSCO-verslag over HF's (juni 2009) zijn uiteengezet, en dat was voorbereid ter ondersteuning van het G20-initiatief. Deze beginselen luiden als volgt:

| — | verplichte registratie van HF-beheerders/adviseurs; |
| --- | --- |

—

verplichte registratie van HF-beheerders/adviseurs;

| — | regelgeving betreffende organisatienormen, belangenverstrengeling, publicatieverplichtingen en prudentiële regelgeving; |
| --- | --- |

—

regelgeving betreffende organisatienormen, belangenverstrengeling, publicatieverplichtingen en prudentiële regelgeving;

| — | verplichte registratie van, regelgeving voor en toezicht op PB's; |
| --- | --- |

—

verplichte registratie van, regelgeving voor en toezicht op PB's;

| — | verschaffing door HF's/PB's van relevante informatie i.v.m. systeemrisico's; |
| --- | --- |

—

verschaffing door HF's/PB's van relevante informatie i.v.m. systeemrisico's;

| — | begeleiding door toezichthouders bij goede praktijken; |
| --- | --- |

—

begeleiding door toezichthouders bij goede praktijken;

| — | internationale samenwerking tussen toezichthoudende organen. |
| --- | --- |

—

internationale samenwerking tussen toezichthoudende organen.

Het voordeel van een internationale overeenkomst is dat toezichtsarbitrage wordt ontmoedigd.

4.13.   Hieronder volgt de SWOT-analyse van HF van WMP, met opmerkingen van de rapporteur.

| Microniveau | Sterke punten







  — | waardestijging van beursgenoteerde bedrijven |
| --- | --- | --- |

Microniveau

Sterke punten

—

waardestijging van beursgenoteerde bedrijven

| — | gericht op efficiënte markten |
| --- | --- |

—

gericht op efficiënte markten

| — | „last-resort”-koper |
| --- | --- |

—

„last-resort”-koper

| — | aankoop van riskante activa/distressed effecten |
| --- | --- |

—

aankoop van riskante activa/distressed effecten

Zwakke punten

| — | kortetermijnvisie

  geen langetermijnfunctie |
| --- | --- |

—

kortetermijnvisie

geen langetermijnfunctie

| — | „kuddementaliteit en –gedrag”

  niet aangetoond, niet gevonden |
| --- | --- |

—

„kuddementaliteit en –gedrag”

niet aangetoond, niet gevonden

| — | transparante risico's |
| --- | --- |

—

transparante risico's

| — | externe factoren |
| --- | --- |

—

externe factoren

Breder verband

Mogelijkheden

| — | liquiditeit in financiële markten |
| --- | --- |

—

liquiditeit in financiële markten

| — | gebreken van de markt kunnen worden overwonnen (in het geval van actieve beleggers) |
| --- | --- |

—

gebreken van de markt kunnen worden overwonnen (in het geval van actieve beleggers)

| — | financiële innovatie |
| --- | --- |

—

financiële innovatie

Gevaren

| — | hefboomwerking/systeemrisico's |
| --- | --- |

—

hefboomwerking/systeemrisico's

| — | niet aangetoond |
| --- | --- |

—

niet aangetoond

| — | manipulatie van markten |
| --- | --- |

—

manipulatie van markten

| — | zeker niet het geval |
| --- | --- |

—

zeker niet het geval

| — | uitputting van financiële reserves

  meer een probleem van PE |
| --- | --- |

—

uitputting van financiële reserves

meer een probleem van PE

| — | gericht op financiële technieken |
| --- | --- |

—

gericht op financiële technieken

| — | zeer riskante strategie - met hoge beloning |
| --- | --- |

—

zeer riskante strategie - met hoge beloning

5.   Staatsinvesteringsfondsen

5.1.   Een SWF is geen AIF. Het is overheidsgeld dat wordt geïnvesteerd in een portefeuille met financiële activa. Het dient in de eerste plaats de nationale economie door diversificatie te stabiliseren en welvaart te scheppen voor toekomstige generaties. Er zijn nu 20 grote fondsen met een geraamd totaal bezit van ruim 3 biljoen dollar aan vermogen. SWF's worden doorgaans gefinancierd met winst uit verkochte handelswaar zoals olie en gas in het Midden-Oosten, of met overschotten op de lopende rekening, zoals in China. Voor de wereldeconomie vervullen de SWF's duidelijk twee belangrijke taken. Er worden fondsen naar OESO-economieën overgedragen, waardoor wereldwijde wanverhoudingen worden gecorrigeerd en er is minder kans op binnenlandse inflatie doordat de overschotten buiten de nationale economie worden gehouden.

5.2.   Volgens WMP zijn de grootste SWF's:

| Land: | Fonds | Vermogen in miljard dollar (VS) |
| --- | --- | --- |
| Abu Dhabi | Abu Dhabi Investment Authority | 627 |
| Saoedi Arabië | SAMA Foreign Holdings | 431 |
| China | SAFE Investment Company | 347 |
| Noorwegen | Gov’t Pension Fund Global | 326 |
| Singapore | Gov’t Investment Corporation | 248 |
| Rusland | National Welfare Fund | 220 |
| Koeweit | Kuwait Investment Authority | 203 |

Land:

Fonds

Vermogen in miljard dollar (VS)

Abu Dhabi

Abu Dhabi Investment Authority

627

Saoedi Arabië

SAMA Foreign Holdings

431

China

SAFE Investment Company

347

Noorwegen

Gov’t Pension Fund Global

326

Singapore

Gov’t Investment Corporation

248

Rusland

National Welfare Fund

220

Koeweit

Kuwait Investment Authority

203

5.3.   Hun investeringshorizon is lang en meestal niet speculatief. Zij hebben meestal een hogere risicotolerantie en gaan uit van hogere rendementen dan de traditionele, officiële reserves die onder het beheer van de monetaire autoriteiten vallen. Het zijn over het algemeen passieve investeerders, die wèl invloedrijk kunnen zijn. De investeringen van het Norway Pension Fund worden bijvoorbeeld ethisch gescreend overeenkomstig de PRI (Principles for Responsible Investment).

5.4.   De opkomst van SWF's duidt op een grote verschuiving in de structuur van de wereldwijde financiële sector. Het IMF schat dat het totale vermogen van SWF's binnen vijf jaar zal stijgen tot 6 à 10 biljoen dollar. SFW's hebben tijdens de crisis fors geïnvesteerd in financiële instellingen die in zwaar weer verkeerden. De opkomst van deze fondsen is een factor van belang voor internationale investeringen; indien en voor zover de reguleringskwestie wordt opgelost, zullen zij grotendeels gaan bepalen hoe de wereldeconomie er uit zal gaan zien.

5.5.   Veel OESO-regeringen hebben gewezen op het belang van het nauwlettend volgen en eventueel reguleren van SWF's. De vrees bestaat dat investeringen van SWF's de nationale veiligheid bedreigen; hun gebrek aan transparantie heeft deze discussie gevoed. Dit zou leiden tot protectionisme en economisch nationalisme in de ontvangende landen. Bezorgdheid is er ook over de gebrekkige verplichtingen inzake verantwoording, die SWF's ertoe kunnen brengen financiële markten te verstoren of te destabiliseren. Overheidsvoorschriften voor publicatie zouden soelaas kunnen bieden. Met transparante, geloofwaardige en betrouwbare voorschriften voor publicatie zou de bezorgdheid grotendeels worden weggenomen.

5.6.   Er is geen overtuigend bewijs dat SWF's om politieke of strategische redenen investeren.

Sommige ontwikkelingslanden ondernemen eerder strategische actie via overheidsbedrijven dan via investeringsfondsen De overnames van Gazprom zijn in dit verband een mooi voorbeeld, evenals het mislukte bod van Chinalco voor een belang in Rio Tinto. China doet zijn best om energievoorraden overal ter wereld vast te leggen door regeringen kapitaal te bieden via twee staatsbanken, de China Development Bank en de Export Import Bank of China.

5.7.   Sinds 2008 is er een tweeledig internationaal initiatief om de betrekkingen tussen de fondsen en de OESO-landen te stroomlijnen. De OESO heeft richtsnoeren ontwikkeld voor de landen waarin geïnvesteerd wordt, terwijl het IMF en de IWG de Santiago-principes nader uitwerken, die betrekking hebben op:

| — | het wettelijk kader en de doelstellingen van de fondsen; |
| --- | --- |

—

het wettelijk kader en de doelstellingen van de fondsen;

| — | het institutionele kader en de bestuurlijke opzet; |
| --- | --- |

—

het institutionele kader en de bestuurlijke opzet;

| — | het kader voor de investeringen en het risicobeheer. |
| --- | --- |

—

het kader voor de investeringen en het risicobeheer.

5.8.   Wil men dat de SWF-investeringen in OESO-economieën volwaardig meetellen, dan moeten transparantie en publicatie verbeteren, met name ten aanzien van bestuur, strategie en investeringsdoelstellingen. Zij zullen opnieuw moeten uitspreken dat zij achter de markteconomie staan, die hun de mogelijkheid biedt om te investeren. De regeringen van SWF's moeten wederzijdse investeringen van OESO-economieën aanvaarden.

5.9.   Tijdens de ontmoeting van de IWG in Koeweit, dit jaar in april, richtte de SWF een permanent representatief forum op om het werk van deze groep voort te zetten. De principes zijn een belangrijke stap in de goede richting, maar er moet nog veel gedaan worden voor:

| — | de betrekkingen met landen waarin geïnvesteerd wordt; |
| --- | --- |

—

de betrekkingen met landen waarin geïnvesteerd wordt;

| — | publicatieverplichtingen en –normen; |
| --- | --- |

—

publicatieverplichtingen en –normen;

| — | normen voor naleving, metingen en sancties. |
| --- | --- |

—

normen voor naleving, metingen en sancties.

Zonder deze aanvullende transparantie kunnen SWF's de economie op macroniveau destabiliseren.

5.10.   Op bedrijfsniveau zijn SWF's niet direct aanjagers van industriële reconversie, hoewel zij indirect veel in AIF's investeren. Hoe dan ook worden zij, dankzij hun groeiende economische invloed, belangrijke aandeelhouders in toonaangevende ondernemingen. Het EESC zou dan ook graag zien dat SWF's het voorbeeld van Noorwegen volgen en de PRI ondertekenen.

5.11.   Hieronder volgt de SWOT-analyse van SWF van WMP, met opmerkingen van de rapporteur.

| Microniveau | Sterke punten







  — | langetermijnvisie |
| --- | --- | --- |

Microniveau

Sterke punten

—

langetermijnvisie

| — | „last-resort”-koper |
| --- | --- |

—

„last-resort”-koper

| — | toename van financiële middelen |
| --- | --- |

—

toename van financiële middelen

| — | versterking van band met industriële markten |
| --- | --- |

—

versterking van band met industriële markten

Zwakke punten

| — | weinig autonomie van nationale stakeholders |
| --- | --- |

—

weinig autonomie van nationale stakeholders

| — | gebrek aan transparantie |
| --- | --- |

—

gebrek aan transparantie

| — | beide aspecten moeten aan bod komen in de Santiago-principes |
| --- | --- |

—

beide aspecten moeten aan bod komen in de Santiago-principes

Breder verband

Mogelijkheden

| — | gericht op stakeholders |
| --- | --- |

—

gericht op stakeholders

| — | degelijke financiële onderbouwing |
| --- | --- |

—

degelijke financiële onderbouwing

| — | toegang tot nieuwe markten |
| --- | --- |

—

toegang tot nieuwe markten

| — | mogelijke invloed op AIF's |
| --- | --- |

—

mogelijke invloed op AIF's

Gevaren

| — | gericht op politieke doelstellingen - langetermijnbedoelingen onzeker |
| --- | --- |

—

gericht op politieke doelstellingen - langetermijnbedoelingen onzeker

| — | geconcentreerde rijkdom buiten democratische controle |
| --- | --- |

—

geconcentreerde rijkdom buiten democratische controle

| — | komt deels aan bod in de Santiago-principes |
| --- | --- |

—

komt deels aan bod in de Santiago-principes

Brussel, 5 november 2009

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Mario SEPI

---

(1)  PB L 82 van 22.3.2001, blz. 16.

1

(2)  PB L 10 van 16.1.1998, blz. 22.

2

(3)  PB L 80 van 23.3.2002, blz. 29.

3

(4)  PB L 235 van 23.9.2003, blz. 10.

4

(5)  PB C 100 van 30.4.2009, blz.15 Advies van het EESC over de Mededeling van de Commissie „Belemmeringen voor grensoverschrijdende investeringen door risicokapitaalfondsen opheffen”COM(2007) 853 final

5

COM(2007) 853 final

---

| 18.5.2010 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 128/65 |
| --- | --- | --- | --- |

18.5.2010

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 128/65

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over „Diensten van algemeen economisch belang: hoe moeten de verantwoordelijkheden tussen de EU en de lidstaten worden verdeeld?”

(initiatiefadvies)

(2010/C 128/11)

Rapporteur: de heer HENCKS

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft op 26 februari 2009 besloten overeenkomstig artikel 29, lid 2, van zijn reglement van orde een initiatiefadvies op te stellen over

Diensten van algemeen economisch belang - Hoe moeten de verantwoordelijkheden tussen de EU en de lidstaten worden verdeeld?

De afdeling Vervoer, energie, infrastructuur, informatiemaatschappij, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 8 september 2009 goedgekeurd.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn op 4 en 5 november 2009 gehouden 457e zitting (vergadering van 4 november) onderstaand advies uitgebracht, dat met 155 stemmen vóór en 1 stem tegen, bij 9 onthoudingen, werd goedgekeurd.

1.   Bedoeling van het initiatiefadvies

1.1.   In zijn actieplan „Een programma voor Europa: voorstellen van het maatschappelijk middenveld” (CESE 593/2009) wijst het EESC op het belang van diensten van algemeen belang (DAB), zoals bedoeld in het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie en gedefinieerd in het aan het Verdrag van Lissabon gehechte Protocol.

1.2.   Dit Protocol over DAB is een belangrijke vernieuwing van het Verdrag van Lissabon daar het betrekking heeft op alle DAB en voor het eerst in een verdrag het begrip „niet-economische diensten van algemeen belang” (NEDAB) introduceert en deze onderscheidt van „diensten van algemeen economisch belang” (DAEB).

1.3.   Het Protocol is niet zomaar een interpretatie van de Verdragen en de gemeenschappelijke waarden van de Europese Unie m.b.t. DAB, maar vormt een leidraad voor de Unie en de lidstaten. Centraal staan de gebruiker en het inspelen op zijn behoeften, voorkeuren en rechten; voorts wordt uitgegaan van gemeenschappelijke principes als een hoog niveau van kwaliteit, veiligheid en betaalbaarheid, gelijke behandeling en bevordering van algemene toegang.

1.4.   In het „Programma voor Europa” van het EESC wordt voorgesteld werk te maken van een communautair initiatief om een echt debat te lanceren met het oog op de vaststelling van een gedragscode m.b.t. DAB, gelet op het belang daarvan voor de sociale en territoriale samenhang van de Europese Unie in de context van de mondialisering, en rekening houdend met het streven naar bevordering van algemene toegang en de in het Verdrag van Lissabon vastgestelde gebruikersrechten.

1.5.   Het Verdrag van Lissabon voorziet namelijk via artikel 14 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) voor het eerst in een voor de communautaire wetgever algemeen toepasselijke rechtsgrondslag voor DAEB; deze grondslag verschilt van die voor de interne markt die ten gronde ligt aan de sectorspecifieke richtlijnen voor liberalisering van netwerkdiensten van algemeen economisch belang (elektronische communicatie, elektriciteit, gas, openbaar vervoer, post).

1.6.   In voornoemd artikel 14 wordt vooral gekeken naar de economische en financiële voorwaarden die noodzakelijk zijn voor de tenuitvoerlegging van de specifieke taak van DAEB, en wordt de Raad en het Europees Parlement verzocht de wetgeving op dit gebied via verordeningen gestalte te geven.

1.7.   Geheel in de lijn van zijn „Programma voor Europa” gaat het EESC in dit initiatiefadvies vooral in op de tenuitvoerlegging van artikel 14 van het Verdrag van Lissabon en stelt het voor na te gaan wat de meerwaarde en inhoud kan zijn van communautaire wetgevingsinitiatieven die erop gericht zijn een oplossing te bieden voor de volgende vragen:

| — | wie definieert diensten van algemeen belang, hun doelstellingen, taken en verantwoordelijkheden? |
| --- | --- |

—

wie definieert diensten van algemeen belang, hun doelstellingen, taken en verantwoordelijkheden?

| — | welke vormen kan deze definitie aannemen? |
| --- | --- |

—

welke vormen kan deze definitie aannemen?

| — | op welke gebieden kunnen communautaire diensten van algemeen belang vereist zijn om de EU-doelstellingen ten uitvoer te leggen? |
| --- | --- |

—

op welke gebieden kunnen communautaire diensten van algemeen belang vereist zijn om de EU-doelstellingen ten uitvoer te leggen?

2.   Definitie, doelstellingen, taken en verantwoordelijkheden bij DAB

2.1.   In het aan het Verdrag van Lissabon gehechte Protocol wordt voor het eerst het begrip „niet-economische diensten van algemeen belang” (NEDAB) vermeld terwijl er tot dan toe in de Verdragen alleen sprake was van „diensten van algemeen economisch belang” (DAEB).

2.2.   In het aan het Verdrag van Lissabon gehechte Protocol inzake DAB wordt enerzijds bevestigd dat alleen de lidstaten bevoegd zijn op het gebied van NEDAB (weliswaar behoudens inachtneming van de algemene beginselen van het communautair recht) en wordt anderzijds gewezen op „de essentiële rol en de ruime discretionaire bevoegdheid van de nationale, regionale en lokale autoriteiten om diensten van algemeen economisch belang te verrichten, te doen verrichten en te organiseren op een manier die zoveel mogelijk in overeenstemming is met de behoeften van de gebruikers”. In het Protocol wordt echter niet gepreciseerd hoe een economische van een niet-economische dienst moet worden onderscheiden.

2.3.   Sinds het Verdrag van Amsterdam (1997) is in het EG-Verdrag (artikel 16) duidelijk sprake van een gedeelde bevoegdheid en verantwoordelijkheid van de Unie en de lidstaten op het gebied van DAEB; er wordt immers gesteld dat „de Gemeenschap en de lidstaten er, in het kader van hun onderscheiden bevoegdheden en binnen het toepassingsgebied van dit Verdrag, zorg voor dragen dat deze diensten functioneren op basis van beginselen en voorwaarden die hen in staat stellen hun taken te vervullen.”

2.4.   Het is echter verre van duidelijk hoe deze verantwoordelijkheden precies zijn verdeeld. Dit leidt tot onzekerheid voor alle betrokkenen (overheden, dienstverleners, regulerende organen, dienstgebruikers, maatschappelijk middenveld) en tot een aanzienlijke toename van prejudiciële vragen en geschillen voor het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen. Daar het Hof geval per geval behandelt op basis van de bestaande wetgeving die, wat DAB/DAEB betreft, weinig ontwikkeld is, alsook op basis van zijn eerdere rechtspraak, lijken de overheid en de lokale autoriteiten steeds meer onderworpen aan het communautaire mededingingsrecht, met name als openbare diensten in samenwerking met andere partners worden verleend.

2.5.   De verwijzing naar de behoeften van zowel particuliere als professionele gebruikers moet echter worden beschouwd als een sleutelelement waarmee absoluut rekening moet worden gehouden, daar het instellen van DAEB alleen gerechtvaardigd is voor zover hiermee een bevredigende uitvoering van diensten van algemeen belang ten behoeve van de belangrijkste begunstigden ervan bewerkstelligd wordt.

2.6.   De vaststelling van de aard en reikwijdte van DAEB op specifieke actiegebieden die niet onder de Gemeenschap ressorteren of waarvoor de Gemeenschap alleen over beperkte of gedeelde bevoegdheden beschikt, blijft in principe een zaak van de lidstaten.

2.7.   De EU-instellingen, en met name de Europese Commissie, wordt in het Protocol verzocht rekening te houden met de „diversiteit” van DAEB en de „verschillen in de behoeften en voorkeuren van de gebruikers die kunnen voortvloeien uit verschillende geografische, sociale of culturele omstandigheden”.

2.8.   Wanneer de Commissie nagaat of bij de definities van DAEB door de lidstaten de voorschriften van het Verdrag zijn nageleefd, zal zij er dus meer rekening mee moeten houden dat overheden in de lidstaten een eigen logica hanteren en eigen democratische keuzes maken. Werkingssfeer, inhoud en werkwijze m.b.t. de beoordeling van „kennelijke fouten” door de Commissie moeten dan ook worden aangepast om conflicten en geschillen zo veel mogelijk te voorkomen.

2.9.   De goede vervulling van de taken van DAB en DAEB staat momenteel op de tocht doordat er onzekerheid heerst ten aanzien van:

| — | de eigen bevoegdheden en verantwoordelijkheden van de Unie, de lidstaten en de lokale overheden; |
| --- | --- |

—

de eigen bevoegdheden en verantwoordelijkheden van de Unie, de lidstaten en de lokale overheden;

| — | het economische of niet-economische karakter van de diensten, wat bepaalt onder welke regelgeving zij vallen. |
| --- | --- |

—

het economische of niet-economische karakter van de diensten, wat bepaalt onder welke regelgeving zij vallen.

2.10.   Zoals in artikel 14 van het Verdrag van Lissabon wordt bepleit, is het dus zaak dat een of meerdere wetgevingsinitiatieven worden genomen om hierin klaarheid te scheppen en de nodige garanties te bieden, rekening houdend met de aard en het specifieke karakter van de verschillende soorten DAEB (sociale diensten, maatregelen voor integratie op de arbeidsmarkt, bijstand voor kansarmen en gehandicapten, sociale huisvesting, enz.) Het gaat er niet om DAEB in de hele EU te uniformeren maar om een evenwicht te vinden tussen eenheid en verscheidenheid: eenheid via een aantal gemeenschappelijke regels op essentiële gebieden, en verscheidenheid op zowel sectoraal als nationaal vlak.

3.   Vormen van definitie

3.1.   De ruime discretionaire bevoegdheid waarover de lidstaten beschikken om vast te stellen wat zij als DAEB beschouwen, belet niet dat zij, wanneer zij stellen dat het in een bepaald geval om een DAEB gaat en dat die DAEB beschermd moet worden, er ook op moeten toezien dat die DAEB voldoet aan een aantal minimumeisen die gelden voor alle DAEB, zoals bedoeld in het Verdrag en gepreciseerd door de rechtspraak, en dat zij moeten aantonen dat deze criteria in het bewuste geval ook in acht zijn genomen.

3.2.   Het gaat met name om een formele nationale handeling waarbij actoren met het verrichten van DAEB worden belast, en om de werkingssfeer en aard van deze dienst. Deze formele, door de bevoegde overheidsinstantie vastgelegde handeling moet in de nationale rechtsorde bindende kracht hebben, bijv. wetten, verordeningen, contracten, overeenkomsten, enz.

3.3.   Aan de hand van de Europese voorschriften moeten de lidstaten de specifieke taken van algemeen belang aangeven op grond waarvan een dienst, wegens zijn specifieke karakter, naar hun mening als DAEB dient te worden aangemerkt en van andere economische activiteiten op de vrije markt moet worden onderscheiden.

3.4.   Omgekeerd, als de lidstaat niet kan aantonen dat aan deze voorwaarden is voldaan of dat deze voorwaarden in acht zijn genomen, kan er sprake zijn van een kennelijke fout, waartegen de Commissie moet optreden.

3.5.   Een lidstaat kan ervoor kiezen een taak van algemeen economisch belang door meerdere operatoren in de sector te laten verrichten zonder dat die taak aan elk van die operatoren afzonderlijk bij een individueel besluit of mandaat wordt verleend.

3.6.   Al deze bepalingen vloeien voort uit de rechtspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie, maar zijn niet duidelijk door het afgeleid recht vastgesteld of geconsolideerd, hetgeen een situatie van rechtsonzekerheid schept voor de verschillende betrokken partijen of althans door tal van hen zo wordt gepercipieerd.

3.7.   In de richtlijn betreffende diensten op de interne markt wordt, wat sociale diensten betreft, onderscheid gemaakt tussen dienstverleners die hiervoor een mandaat hebben gekregen van de staat en liefdadigheidsinstellingen die als zodanig door de staat zijn erkend enerzijds, en dienstverleners die niet gemandateerd of officieel erkend zijn anderzijds.

3.8.   De Commissie stelt in haar werkdocument SEC(2007) 1516 (bestaat alleen in het Engels) dat het mandaat het formele besluit is waarbij de uitvoering van een DAEB aan een onderneming wordt toevertrouwd en de taak van algemeen belang van de betrokken onderneming wordt aangegeven, alsook de reikwijdte en de algemene werkingsvoorwaarden m.b.t. de DAEB.

3.9.   Het mandaat behelst, volgens een interpretatie van de Commissie, een prioritaire verplichting de dienst te verlenen of ter beschikking te stellen, ongeacht de specificiteit van de aard van de dienst. Volgens de Commissie geldt deze dienstverleningsplicht niet voor liefdadigheidsinstellingen die als zodanig door de staat zijn erkend, waarbij echter niet is gepreciseerd aan welke voorwaarden en vorm er voor een dergelijke erkenning moet worden voldaan.

3.10.   Voorts komt - nog steeds volgens de Commissie - een „toestemming” die een overheidsinstantie aan een dienstverlener geeft voor het verstrekken van bepaalde diensten, niet overeen met een mandaat en schept toestemming geen verplichting voor de dienstverlener om de bewuste diensten te leveren. Bovendien komt het begrip toestemming noch in het primaire noch in het afgeleide recht voor.

3.11.   Ook hier kan er geen genoegen mee worden genomen als er voor ieder geval apart opheldering wordt verschaft, telkens als er van een geschil of arbitrage sprake is. Er kan duidelijkheid en rechtszekerheid worden geschapen via een wetgevingsinitiatief waarover met de betrokken partijen is overlegd.

3.12.   Bij een dergelijke opheldering, die door de betrokken partijen wordt gevraagd, is het zaak om met de bestaande situaties in de lidstaten (die zijn terug te voeren op geschiedenis, tradities en maatschappelijke organisatiewijzen) rekening te houden en het voortbestaan daarvan te garanderen, mits zij niet indruisen tegen het algemeen belang en een kwaliteitsdienstverlening niet in de weg staan.

4.   Communautaire diensten van algemeen belang

4.1.   In twee recente adviezen (over resp. „De maatschappelijke gevolgen van de ontwikkeling van het koppel vervoer/energie” (CESE 1293/2008) en het „Groenboek - Naar een Europees energienetwerk voor een continue, duurzame en concurrerende energievoorziening” (CESE 1029/2009) - rapporteur voor beide adviezen: mevrouw Batut) dringt het EESC erop aan te onderzoeken of een Europese energie-DAB ten behoeve van het gemeenschappelijke energiebeleid haalbaar is.

4.2.   In haar groenboek „Naar een Europees energienetwerk voor een continue, duurzame en concurrerende energievoorziening” pleit de Commissie voor een Europese beheerder van het gastransmissiesysteem door geleidelijk een onafhankelijke onderneming op te zetten voor het beheer van het eengemaakte Europese gasnet.

4.3.   Toch hebben de Europese instanties en de nationale regeringen of lidstaten er moeite mee om in het spanningsveld tussen nationale verschillen en de gemeenschappelijke noodzaak een Europese interne markt tot stand te brengen, gewend te raken aan de idee van communautaire diensten van algemeen (al dan niet economisch) belang. Zo is er onder de politieke besluitvormers nog geen draagvlak voor het creëren van Europese energiediensten.

4.4.   Communautaire DAB zijn echter noodzakelijk om Europa samen verder op te bouwen. Dergelijke diensten getuigen van Europese solidariteit om een antwoord te bieden op de uitdagingen waarmee de Unie wordt geconfronteerd op cruciale multi- of transnationale gebieden als energiebevoorradingszekerheid, veiligstelling van waterreserves, behoud van de biodiversiteit, bewaking van de luchtkwaliteit, interne en externe veiligheid, enz. De dienstverlening op deze gebieden kan niet worden overgelaten aan organisaties op nationaal of lokaal niveau. Het gaat hierbij immers niet om diensten die dicht bij de burger worden verleend (zoals bijv. maatschappelijke dienstverlening) of om uitsluitend lokale, regionale of nationale diensten van algemeen belang.

4.5.   In dit verband pleit het EESC voor publiek-private partnerschappen (publiek: EU en lidstaten) om de energiebevoorradingszekerheid te vergroten en tot een geïntegreerde sturing van aan elkaar gekoppelde energienetwerken (gas, elektriciteit, aardolie) te komen, windmolenparken in zee te ontwikkelen en op de netwerken op het land aan te sluiten. Hierdoor kunnen de exploitatie- en investeringskosten aanzienlijk worden teruggebracht en kunnen investeringen in nieuwe netwerkprojecten worden gestimuleerd.

4.6.   Wat de bevoegdheden van iedere lidstaat betreft, bijv. op het gebied van de energiemix, overstijgen sociale en maatschappelijke kwesties i.v.m. beheer en gebruik van natuurlijke hulpbronnen, kernenergie, klimaatverandering, duurzaam beheer en veiligheid de traditionele landsgrenzen en kunnen zij slechts een bevredigende oplossing krijgen via een Europees concept van algemeen belang en daarmee gepaard gaande diensten.

4.7.   Het feit dat lidstaten in beginsel bevoegd zijn DAEB te definiëren belet niet dat de EU op haar niveau diensten als DA(E)B kan aanmerken als dit noodzakelijk is om de EU-doelstellingen te verwezenlijken en in verhouding staat tot deze doelstellingen. Zowel het primaire als het afgeleide recht, alsook de rechtspraak, geven de EU de mogelijkheid om als overheidsinstantie op gebieden waarop ze over expliciete en zo niet, over beperkte of gedeelde bevoegdheden beschikt, deze diensten te verrichten, te laten verrichten, te organiseren en te financieren onder dezelfde voorwaarden en volgens dezelfde regels als de lidstaten.

4.8.   In artikel 16 van het EG-Verdrag is duidelijk bepaald dat de bevoegdheid en verantwoordelijkheid verdeeld zijn tussen de EU en de lidstaten en wordt gepreciseerd dat de Gemeenschap en de lidstaten er in het kader van hun onderscheiden bevoegdheden zorg voor dragen dat de DAEB functioneren op basis van beginselen en voorwaarden die hen in staat stellen hun taken te vervullen.

4.9.   DAEB vallen namelijk onder een aantal maatschappelijk essentiële EU-doelstellingen, zoals naleving van de mensenrechten, bevordering van het welzijn van de burgers, sociale gerechtigheid en sociale samenhang. Hieruit vloeit voort dat de EU als medeverantwoordelijke voor het bevorderen van het levenspeil en de levenskwaliteit overal in Europa, ook bepaalde verantwoordelijkheden heeft waar het gaat om de instrumenten waarmee de grondrechten en de sociale samenhang moeten worden gegarandeerd.

4.10.   In de Verdragen staat duidelijk waarvoor de EU bevoegd is. Sommige EU-bevoegdheden (vervoer, trans-Europese netwerken, milieubescherming, consumentenbescherming, economische, sociale en territoriale samenhang, interne en externe veiligheid, bestrijding van klimaatverandering, energiebevoorradingszekerheid, enz.) kunnen overeenkomstig het subsidiariteitsbeginsel met zich meebrengen dat er diensten, instanties, agentschappen e.d. moeten worden gecreëerd op Europees niveau.

4.11.   Voor bepaalde diensten, zoals de EU-agentschappen voor bijv. maritieme veiligheid, voedselveiligheid en veiligheid van de spoorwegen, het agentschap voor het beheer van de operationele samenwerking aan de buitengrenzen, alsook de diensten inzake het „gemeenschappelijk luchtruim” en Galileo, bestaat er geen juridische verwijzing naar DAB en DAEB, maar dat neemt niet weg dat het bij deze diensten inherent om een algemeen Europees belang gaat.

4.12.   In plaats van een defensieve aanpak te hanteren en ongeacht het statuut van de dienstverleners zouden de EU-instellingen er dan ook goed aan doen te erkennen dat er communautaire diensten van algemeen belang bestaan en dat deze noodzakelijk zijn op die gebieden waar EU-doelstellingen beter door de EU zelf kunnen worden verwezenlijkt dan door elk van de lidstaten afzonderlijk.

Brussel, 4 november 2009

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

M. SEPI

---

| 18.5.2010 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 128/69 |
| --- | --- | --- | --- |

18.5.2010

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 128/69

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over „De impact van sociale netwerksites op burgers/consumenten”

(initiatiefadvies)

(2010/C 128/12)

Rapporteur: Jorge PEGADO LIZ

Tijdens de zitting van 26 februari 2009 besloot het Europees Economisch en Sociaal Comité, overeenkomstig artikel 29, lid 2 van zijn reglement van orde, een initiatiefadvies op te stellen over

De impact van sociale netwerksites op burgers/consumenten

De gespecialiseerde afdeling Vervoer, energie, infrastructuur en informatiemaatschappij, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 12 oktober 2009 goedgekeurd.

Tijdens zijn op 4 en 5 november 2009 gehouden 457e zitting (vergadering van 4 november 2009) heeft het Europees Economisch en Sociaal Comité het volgende advies uitgebracht, dat met 108 stemmen vóór en 2 tegen, bij 10 onthoudingen, werd goedgekeurd.

1.   Conclusies en aanbevelingen

1.1.   Het Comité erkent het culturele, politieke en sociale belang van sociale netwerksites als instrument voor communicatie en interactie tussen personen in het kader van de uitoefening van het fundamentele recht op vrije meningsuiting.

1.2.   Het Comité constateert tevens dat de ontwikkeling van sociale netwerksites ook van economisch belang is, met name vanwege de mogelijkheden die zij bieden op het gebied van reclame en marketing.

1.3.   Het Comité benadrukt de positieve aspecten die aan de ontwikkeling van sociale netwerksites zijn verbonden: zij dragen ertoe bij dat het recht op vrije meningsuiting in een bepaalde politieke context wordt gewaarborgd en kan worden uitgeoefend; zij bevorderen het ontstaan en de vorming van onlinegemeenschappen en het contact met familie en vrienden; zij helpen risicosituaties voor minderjarigen te voorkomen en bieden jongeren de mogelijkheid om via netwerksites hulp in te roepen; ook fungeren zij als podium voor het uitwisselen van informatie op het gebied van gezondheid.

1.4.   Maar het Comité maakt zich ook, net als veel maatschappelijke organisaties en verenigingen, gezinnen en burgers, terecht zorgen over de risico's van onrechtmatig gebruik en misbruik van sociale netwerksites en schending van bepaalde fundamentele rechten van de mens.

1.5.   Het Comité wijst vooral op de risico's die het gebruik van sociale netwerksites meebrengt voor minderjarigen en andere kwetsbare groepen, met name personen met beperkte digitale vaardigheden. Zij zijn immers vaak het slachtoffer van misbruik en van onrechtmatige handelingen die de menselijke waardigheid aantasten en hun geestelijke of lichamelijke gezondheid, of soms zelfs hun leven, in gevaar brengen.

1.6.   Het Comité is zeer te spreken over de recente initiatieven van de Commissie, vooral over het door DG Informatie en Media en DG Justitie gestarte overleg met netwerkbedrijven met het oog op de vaststelling van een gedragscode of van goede praktijken.

1.7.   Het Comité is echter van mening dat de EU en de lidstaten de burgers beter moeten informeren over de risico's die het gebruik van sociale netwerksites met zich meebrengt, evenals over de goede gewoonten die moeten worden aangeleerd.

1.8.   Het Comité is voorts van oordeel dat extra moeite moet worden gedaan om kinderen vanaf de eerste jaren van de basisschool beter voor te lichten en ouders beter te ondersteunen gezien het belang van ouderlijke begeleiding en controle op het internetgebruik van jongeren. Ook moet er betere filtersoftware worden ontwikkeld om de toegang tot bepaalde sites te blokkeren of te beperken, moet er betere risicopreventie komen en moeten illegale of schadelijke praktijken gemakkelijker kunnen worden stopgezet.

1.9.   Met het oog hierop vindt het Comité dat jongeren rechtstreeks moeten worden betrokken bij het uitwerken van maatregelen en oplossen van problemen in verband met sociale netwerken omdat zij waarschijnlijk beter en sneller op de hoogte zijn van de problemen die zich voordoen en adequate oplossingen kunnen aandragen.

1.10.   Het Comité verzoekt de Commissie om haar uitgebreid onderzoek van sociale netwerksites voort te zetten om een volledig beeld te krijgen van dit verschijnsel, met name van de culturele, sociale en economische impact ervan, en na te gaan of deze sites eventueel kunnen worden gebruikt om de brede discussie over belangrijke onderwerpen als klimaatverandering of het initiatief „Communiceren over Europa” te bevorderen.

1.11.   Het Comité beveelt de Commissie aan om na te gaan of het, ter aanvulling van de goede praktijken op het gebied van zelfregulering, mogelijk is om tot een vorm van coregulering te komen waarbij effectief wordt gecontroleerd of de overeengekomen goede praktijken wel worden gevolgd, met als doel misbruik te voorkomen, overtredingen op te sporen en de overtreders ook echt te straffen. Aangezien de informatietechnologie het mogelijk maakt dat strafrechtelijke overtredingen in alle lidstaten tegelijk worden begaan, moet de Unie snel werk maken van een geharmoniseerde regeling voor inbeschuldigingstelling en sancties die door alle bevoegde nationale actoren in samenspraak wordt beheerd.

1.12.   Met het oog hierop verzoekt het Comité de Commissie om, na de hoorzitting die zij in juli 2008 heeft gehouden, een groenboek op te stellen over sociale netwerken waarin de belangrijkste opties voor de toekomst uiteen worden gezet, de gevolgen ervan worden geanalyseerd en het standpunt van de vele betrokken maatschappelijke organisaties, die vooraf zijn gehoord, wordt verwerkt.

1.13.   Het Comité stelt voor om na te gaan of de bevoegdheden van de bestaande communautaire organen kunnen worden uitgebreid en kunnen worden overgedragen aan een eventuele toekomstige Europese ombudsman voor alle kwesties die verband houden met de bescherming van de menselijke waardigheid, de persoonlijke levenssfeer en de bescherming van gegevens op het gebied van elektronische communicatie met behulp van audiovisuele media, die specifiek bevoegd is op het gebied van sociale netwerksites.

1.14.   Het Comité beveelt de lidstaten aan om hun nationale beleid beter te coördineren, zodat er een consistent kader ontstaat om dergelijke situaties aan te pakken, waarbij de bestaande nationale regelgevende instanties hun bevoegdheden gezamenlijk moeten uitoefenen of waarbij adequate reguleringsmechanismen in het leven worden geroepen.

1.15.   Het Comité verzoekt met name de leden van het Europees Parlement om deze kwestie op hun politieke agenda te zetten en de bezorgdheid van het maatschappelijk middenveld onder de aandacht te brengen.

2.   Inleiding

2.1.   Dit initiatiefadvies gaat over de impact van sociale netwerksites op burgers/consumenten. Dit zijn in wezen internetdiensten die tot doel hebben het ontstaan en de vorming van onlinegemeenschappen van mensen met bepaalde gemeenschappelijke activiteiten of interesses of met belangstelling voor de voorkeuren en activiteiten van anderen te bevorderen. Zij bieden een reeks faciliteiten aan die interactie tussen gebruikers mogelijk maken (http://www.saferinternet.org/ww/en/pub/insafe/safety_issues/faqs/social_networking.htm).

2.2.   Sociale netwerksites maken een stormachtige groei door: naar verluidt worden deze sites regelmatig bezocht door 211 miljoen mensen, oftewel ongeveer drie kwart van de naar schatting 282,7 miljoen internetgebruikers. Het zijn vooral jongeren vanaf 16 jaar die actief zijn op deze sites, hoewel dat in het geval van sommige sites valt te betwijfelen. De Commissie (1) schat dat in Europa ongeveer 40 miljoen mensen regelmatig gebruik maken van sociale netwerksites. Vorig jaar nam dat aantal met ongeveer 35 % toe en tegen 2012 wordt een ruime verdubbeling tot 107,4 miljoen gebruikers verwacht.

2.3.   Ook internationale bedrijven hebben dit nieuwe fenomeen ontdekt en maken er gebruik van om hun producten en diensten, soms op slinkse wijze, aan de man te brengen. En sinds de campagne van Obama hebben ook politieke partijen besloten om dit nieuwe medium te gebruiken, zoals is gebleken tijdens de recente Europese verkiezingen. Zelfs het Vaticaan is lid van Facebook (Pope2you.net).

2.4.   De belangrijkste kenmerken van sociale netwerksites kunnen als volgt worden samengevat: zij zijn meestal gratis, het aantal gebruikers groeit snel en exponentieel, zij zijn van buitengewoon economisch belang en gebruiksvriendelijk, en zij bieden faciliteiten aan die interactie tussen de gebruikers van de diensten mogelijk maken.

2.5.   In dit advies worden de meest recente communautaire maatregelen terzake in kaart gebracht, wordt de balans opgemaakt van het bestaande wettelijke kader, worden de kansen en risico's in verband met het gebruik van sociale netwerksites beschreven en worden aanbevelingen en voorstellen geformuleerd om de privacy van de gebruikers beter te beschermen.

3.   De impact van sociale netwerksites en de risico's die aan het gebruik ervan zijn verbonden

3.1.   Sociale netwerksites zijn een groeiend sociaal fenomeen, waarvan de techniek nog volop in ontwikkeling is en waarvan bekend is dat het de manier waarop mensen met elkaar in contact treden en communiceren via het internet zal veranderen.

3.2.   Om een idee te krijgen van de omvang van dit fenomeen: volgens ComScore wordt de sociale netwerksite Facebook, de op vijf na meest bezochte site ter wereld, ongeveer 275 miljoen keer per maand bezocht. In Europa werd Facebook in de maand februari door ongeveer 100 miljoen mensen bezocht en was deze site verantwoordelijk voor ongeveer vier minuten van elke honderd minuten die online werden doorgebracht en voor meer dan 30 % van de totale tijd die op sociale netwerksites werd doorgebracht, tegen slechts 12 % in het jaar daarvoor.

3.3.   De positieve aspecten die verbonden zijn aan de ontwikkeling van sociale netwerksites zijn onmiskenbaar. Zij dragen immers bij tot:

| i) | de garantie en uitoefening van het recht op vrije meningsuiting in een bepaalde sociale en politieke context; |
| --- | --- |

i)

de garantie en uitoefening van het recht op vrije meningsuiting in een bepaalde sociale en politieke context;

| ii) | het ontstaan en de vorming van onlinegemeenschappen; |
| --- | --- |

ii)

het ontstaan en de vorming van onlinegemeenschappen;

| iii) | (vernieuwd) contact met familie en vrienden en de mogelijkheid om onderling te communiceren; |
| --- | --- |

iii)

(vernieuwd) contact met familie en vrienden en de mogelijkheid om onderling te communiceren;

| iv) | het voorkomen van risicosituaties voor minderjarigen, die via sociale netwerksites hulp kunnen inroepen; |
| --- | --- |

iv)

het voorkomen van risicosituaties voor minderjarigen, die via sociale netwerksites hulp kunnen inroepen;

| v) | reclame voor goederen en diensten en een stijging van de elektronische handel. |
| --- | --- |

v)

reclame voor goederen en diensten en een stijging van de elektronische handel.

3.4.   Ondanks de eerder genoemde positieve aspecten moet echter ook aandacht worden besteed aan de risico's in verband met het gebruik van sociale netwerksites voor onrechtmatige of schadelijke doeleinden, met name voor de gezonde ontwikkeling van minderjarigen (2). Daarbij valt te denken aan:

| i) | psychische trauma's die zijn ontstaan door beledigingen die via deze sites zijn geuit; |
| --- | --- |

i)

psychische trauma's die zijn ontstaan door beledigingen die via deze sites zijn geuit;

| ii) | seksuele intimidatie van kinderen en jongeren; |
| --- | --- |

ii)

seksuele intimidatie van kinderen en jongeren;

| iii) | het tonen van foto's en video's van eigen of andersmans naakte of schaars geklede kinderen; |
| --- | --- |

iii)

het tonen van foto's en video's van eigen of andersmans naakte of schaars geklede kinderen;

| iv) | expliciete advertenties voor prostitutie en „escortservices”; |
| --- | --- |

iv)

expliciete advertenties voor prostitutie en „escortservices”;

| v) | herhaalde schending van de privacy, de eer en de persoonlijke waardigheid; |
| --- | --- |

v)

herhaalde schending van de privacy, de eer en de persoonlijke waardigheid;

| vi) | bedreiging van de lichamelijke en geestelijke gezondheid van de gebruikers; |
| --- | --- |

vi)

bedreiging van de lichamelijke en geestelijke gezondheid van de gebruikers;

| vii) | oproepen tot geweld, racisme en vreemdelingenhaat; |
| --- | --- |

vii)

oproepen tot geweld, racisme en vreemdelingenhaat;

| viii) | verspreiding van totalitaire ideeën van fascistische of nazistische aard; |
| --- | --- |

viii)

verspreiding van totalitaire ideeën van fascistische of nazistische aard;

| ix) | zelfmoord van jongeren als gevolg van de verspreiding van bepaalde intieme details via deze sites. |
| --- | --- |

ix)

zelfmoord van jongeren als gevolg van de verspreiding van bepaalde intieme details via deze sites.

3.5.   Ook moet rekening worden gehouden met de nieuwe generatie technologieën voor sociale netwerksites, met name toepassingen waarmee de geografische locatie van de gebruikers van dergelijke netwerken kan worden bepaald; deze toepassingen maken gebruik van gezichtsherkenningstechnologie om de link te leggen naar een netwerkaccount en bieden nieuwe mogelijkheden tot interactie met de laatste generatie mobiele telefoons.

3.6.   Daar komt nog bij dat dit soort netwerken gemakkelijk kan worden gebruikt voor de verspreiding van virussen. Zo werd Twitter in het weekend van 11 en 12 april 2009 getroffen door een virus dat meer dan 100 000 automatische berichten verspreidde en een onbekend aantal accounts infecteerde.

3.7.   In het kader van het Safer Internet Forum 2008 (3) heeft de Commissie een vragenlijst (4) opgesteld over sociale netwerksites en uit de antwoorden (5) daarop is gebleken dat cyberpesten, schending van de privacy en „grooming” de belangrijkste en meest voorkomende gevaren zijn waaraan jongeren die actief zijn op sociale netwerksites, worden blootgesteld.

3.8.   Gebleken is dat 54 % van de Europese ouders zich zorgen maakt over de kans dat hun kind het slachtoffer wordt van cyberpesten (6). Meer dan 80 % van de ouders in Frankrijk, Griekenland en Portugal vreest dat hun kind via het internet of zijn mobiele telefoon wordt gepest. In landen met een lange traditie op het gebied van de bescherming van de rechten van kinderen en hun opvoeding, Denemarken, Zweden en Finland, hebben ouders meer vertrouwen in de veiligheid van hun internettende kinderen: 69 % maakt zich geen zorgen over de kans op cyberpesten.

3.9.   Uit een recent onderzoek in het Verenigd Koninkrijk onder jongeren tussen de 11 en 18 jaar is gebleken dat één op de drie jongeren het slachtoffer is van cyberpesten via sociale netwerksites en sms. Meisjes lopen een vier keer zo grote kans om te worden gepest dan jongens.

3.10.   Een ander groot probleem in verband met het gebruik van sociale netwerksites is de bescherming van de persoonlijke levenssfeer. Op de 30e internationale conferentie van privacybeschermers in Straatsburg op 15-17 oktober 2008 werd een resolutie aangenomen over de privacybescherming op sociale netwerksites (7) waarvan de aanbevelingen bijzondere aandacht verdienen.

3.11.   Ook in het akkoord over veiliger sociaal netwerken dat op 10 februari 2009 (8) door de belangrijkste Europese netwerkbedrijven werd ondertekend (momenteel een twintigtal) worden de grootste potentiële risico's voor jongeren onder de 18 jaar duidelijk in kaart gebracht: intimidatie (intimidatie van kinderen via internet of sms), psychologische manipulatie (volwassenen die vriendschap aanknopen met een kind met als doel het seksueel te misbruiken) en risicovol gedrag, zoals het onrechtmatig bekendmaken van persoonlijke gegevens voor illegale doeleinden.

4.   Hoorzitting in het gebouw van het EESC

4.1.   Gezien de aard van dit sociale fenomeen en de snelle ontwikkeling ervan werd ter voorbereiding van dit advies een hoorzitting georganiseerd in het gebouw van het Comité. Hieraan werd deelgenomen door een aantal van de meest representatieve stakeholders, ngo's en consumenten, alsook door vertegenwoordigers van de Raad, de Commissie, de ENISA, de Europese Toezichthouder voor Gegevensbescherming en betrokken nationale instanties.

4.2.   De schriftelijke antwoorden op de eerder verstuurde vragenlijst, de verschillende meningen die naar voren werden gebracht en de enthousiaste uitwisseling van ideeën en voorstellen (de samenvatting hiervan is na te lezen op de EESC-site via http://www.eesc.europa.eu/sections/ten/index_en.asp? id =7000tenen) hebben absoluut een positieve bijdrage geleverd aan de inhoud van dit advies en hebben duidelijk aangetoond dat het belangrijk is het maatschappelijk middenveld rechtstreeks te betrekken bij het formuleren van voorstellen en aanbevelingen voor de politieke besluitvormers en voor de netwerkbedrijven en gebruikers van netwerksites.

4.3.   De vertegenwoordigers van de Commissie en van de Europese Toezichthouder voor Gegevensbescherming zijn het met de meeste voorstellen in dit advies eens. Vermeldenswaardig is ook dat de Commissie al flinke vooruitgang heeft geboekt met het beter omschrijven van bepaalde doelstellingen van lopende of toekomstige initiatieven en het verwezenlijken van andere. Dat zijn gunstige voortekenen voor een vruchtbare interinstitutionele samenwerking in de toekomst.

5.   Noodzakelijke maatregelen en verwachte resultaten

5.1.   Het Comité complimenteert de Commissie met de reeds verrichte werkzaamheden op het gebied van de bescherming van kinderen op het internet en verwijst daarbij naar zijn eerder uitgebrachte advies over het voorstel voor een meerjarenprogramma van de Gemeenschap betreffende de bescherming van kinderen die gebruik maken van het internet en van andere communicatietechnologieën (9).

5.2.   Ook het eerder genoemde zelfreguleringsinitiatief, dat een reeks maatregelen omvat om de belangrijkste risico's tot een minimum te beperken, is opportuun en nuttig.

5.3.   Met het oog op de uitvoering van het programma Safer Internet (2009-2013) is het belangrijk dat meer wordt overlegd met degenen die bij de sociale netwerksites zijn betrokken, met name jongeren; zij moeten meer worden betrokken bij het nadenken over en het bedenken en uitvoeren van oplossingen die het internet veiliger moeten maken.

5.4.   Het Comité vindt dat jongeren rechtstreeks moeten worden betrokken bij het uitwerken van maatregelen en oplossen van problemen in verband met sociale netwerken omdat zij waarschijnlijk beter en sneller op de hoogte zijn van de problemen die zich voordoen en adequate oplossingen kunnen aandragen.

5.5.   Het Comité stelt ook voor om na te denken over de eventuele invoering van een internationaal of Europees studieprogramma voor de opleiding van adviseurs en hulpverleners die gespecialiseerd zijn in de begeleiding van slachtoffers van met name online pesten en „grooming”. Het Comité stelt voor om in het kader van het programma Safer Internet een vorm van algemene, met name online, hulpverlening in te voeren en preventieprogramma's voor kinderen en jongeren op te zetten.

5.6.   Voorts moeten, eveneens in het kader van de uitvoering van het programma Safer Internet (2009-2013), maatregelen worden genomen om „digitale alfabetisering” en met name een veilig gebruik van sociale netwerken te bevorderen; deze maatregelen moeten niet alleen op kinderen en jongeren zijn gericht, maar op alle groepen van de bevolking, vooral op ouders van jonge kinderen en ouderen.

5.7.   Anderzijds is het Comité van mening dat de netwerkbedrijven aan zelfregulering moeten doen, vooral waar het gaat om de bescherming van minderjarigen. Voorwaarde is wel dat door een onafhankelijke toezichthouder wordt nagegaan of dit toch wel echt gebeurt en dat er eventueel wettelijke minimumnormen kunnen worden vastgesteld.

5.8.   Het Comité is overigens voorstander van de ontwikkeling van zelfreguleringsmechanismen die uitgaan van coregulering, hetzij op communautair hetzij op nationaal niveau, en waaraan wordt deelgenomen door regelgevende instanties zodat erop wordt toegezien dat de gesloten overeenkomsten worden nageleefd, misbruik wordt voorkomen, schendingen worden bestraft en overtreders worden beboet.

5.9.   Het Comité kan zich vinden in de meeste aanbevelingen van de resolutie over de bescherming van privacy in sociale netwerken, die op 17 oktober 2008, tijdens de 30e internationale conferentie van regelgevende instanties op het gebied van gegevens- en privacybescherming (10), werd aangenomen, alsook in het recente advies van de Article 29 Working Party on online social networking
   (11) en verzoekt de Commissie om deze aanbevelingen ter harte te nemen en te laten onderschrijven door de betreffende netwerkbedrijven.

5.10.   Het Comité is ook van mening dat er extra moeite moet worden gedaan om de informatievoorziening te verbeteren en dat reeds vanaf de eerste jaren van de basisschool aandacht moet worden besteed aan dit onderwerp om de risico's beter in de hand te houden en het gebruik van netwerksites veiliger te maken. Met het oog hierop moeten zowel op Europese als nationale schaal bewustmakingscampagnes worden gelanceerd. In dit verband en als aanvulling op de initiatieven die in het kader van het programma Safer Internet worden ontplooid zou een „eYouGuide” voor gebruikers van sociale netwerksites erg nuttig zijn. Dit is een soort portaal van gebruikersrechten voor sociale netwerksites, waar misbruik kan worden gemeld en conflicten kunnen worden opgelost op pan-Europees niveau, een site waar de rechten van de gebruiker kunnen worden beheerd, de communautaire coördinatie kan worden geëvalueerd, maatregelen en beleidsopties kunnen worden besproken en de samenwerking tussen nationale instanties kan worden beoordeeld.

5.11.   Het Comité vindt ook dat de nationale en Europese onderzoeks- en ontwikkelingsprogramma's alsook de netwerkbeheerders zelf meer moeten investeren in de ontwikkeling en verfijning van internetfilters die ouders helpen om het voorzorgsbeginsel verstandig maar consequent toe te passen.

5.12.   Gezien de aard van het verschijnsel en het dynamische karakter ervan zou het Comité het toejuichten als de Commissie een groenboek zou opstellen waarin de resultaten van de hoorzitting in juli 2008 worden besproken, de belangrijkste opties voor toekomstige ontwikkelingen worden geschetst en de respectieve impact wordt geanalyseerd samen met deelnemers uit het bedrijfsleven, de beroepssector, studenten en belangstellende maatschappelijke organisaties en verenigingen.

5.13.   In dit verband moet worden nagegaan of een samenhangend wettelijk kader voor de hele EU, dat het resultaat is van meer samenwerking en coördinatie tussen nationale beleidslijnen, haalbaar is. Bijzondere aandacht dient uit te gaan naar de algemene voorwaarden voor toegang tot de netwerken, die veelal bol staan van de misleidende bepalingen, vooral waar het gaat om het toepasselijk recht en de bevoegde rechtbank.

Aangezien het hier hoofdzakelijk om een internationaal fenomeen gaat en de belangrijkste sociale netwerksites onder de jurisdictie vallen van niet-EU-landen, pleit het Comité voor de volgende maatregelen:

5.14.1.   er moet een internationale gedragscode komen voor sociale netwerksites, met name voor internetdiensten die op jongeren zijn gericht;

5.14.2.   het toezicht op de naleving van deze gedragscode moet worden uitgeoefend door speciaal daarvoor op te richten instanties die, gezien de aard van de diensten, grensoverschrijdende bevoegdheden moeten hebben;

5.14.3.   de Europese Unie moet beter en gemakkelijker kunnen samenwerken met Europese en niet-Europese derde landen om zowel op beleids- als operationeel vlak de risico's en problemen in verband met het gebruik van sociale netwerksites in kaart te brengen, hiervoor de beste oplossingen te zoeken en, voor zover dat volgens het internationale recht mogelijk is, een eind te maken aan situaties die de rechten van burgers/consumenten in gevaar brengen.

5.15.   Het Comité wijst ook op de behoefte aan een goede samenwerking en internationale coördinatie tussen de diverse belanghebbende partijen om ervoor te zorgen dat de maatregelen die een veiliger gebruik van het internet (12) mogelijk moeten maken, het maximale effect sorteren. Ook is een actievere internationale aanpak vereist om de verspreiding en uitwisseling van kennis, het opstellen en toepassen van wetten en het verkrijgen van de noodzakelijke financiering voor de uitvoering van de noodzakelijke maatregelen, binnen en buiten de EU, te garanderen.

5.16.   Het Comité beklemtoont voorts dat de lidstaten de akkoorden van de Raad van Europa over cybercrime en de bescherming van kinderen tegen seksuele uitbuiting en seksueel misbruik (13) moeten ratificeren. Dat is nl. een belangrijke stap om de Europese Unie met één stem te laten spreken op het wereldtoneel.

5.17.   Tot slot vraagt het Comité zich af of, parallel aan bovenstaande initiatieven, niet moet worden nagegaan of de bevoegdheden die thans over verschillende instanties zijn verspreid niet kunnen worden uitgebreid en kunnen worden overgedragen aan een eventuele toekomstige Europese Ombudsman voor alle vraagstukken in verband met audiovisuele media (privacy, gegevensbescherming, menselijke waardigheid, recht van weerwoord, vrijheid van meningsuiting), dus ook sociale netwerksites, naar het voorbeeld van de „privacy commissioner” in Canada. Deze lag onlangs nog, in het kader van haar verruimde bevoegdheden, in de clinch met Facebook omdat het bedrijf slordig zou omspringen met persoonlijke gegevens (14).

Brussel, 4 november 2009

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Mario SEPI

---

(1)  IP/09/232 Brussel, 10 februari 2009.

1

(2)  Zie hiervoor met name het rapport van ENISA (European Network and Information Security Agency) getiteld „Security Issues and Recommendations for Online Social Networks” op <www.enisa.europa.eu/doc/pdf/deliverables/enisa_pp_social_networks.pdf>

2

European Network and Information Security Agency

Security Issues and Recommendations for Online Social Networks

(3)  http://ec.europa.eu/information_society/activities/sip/events/forum/forum_sepet_2008/index_en.htm

3

(4)  http://ec.europa.eu/information_society/activities/sip/policy/consultations/ageverif_sns/index_en.htm

4

(5)  http://ec.europa.eu/information_society/activities/sip/docs/pub_consult_age_rating_sns/summaryreport.pdf.

5

(6)  Flash Eurobarometer Survey 2008: Towards a Safer Use of the Internet for children in the EU - a parents' perspective, http://ec.europa.eu/public_opinion/flash/fl_248_en.pdf

6

Towards a Safer Use of the Internet for children in the EU - a parents' perspective

(7)  Resolution on Privacy Protection in Social Network Services, http://www.privacyconference2008.org./adopted_resolutions/STRASBOURG2008/resolution_social_networks_en.pdf

7

Resolution on Privacy Protection in Social Network Services

(8)  „Safer Social Networking principles for the EU”, te raadplegen via http://ec.europa.eu/information_society/activities/social_networking/eu_action/selfreg/index_en.htm#self_decl

8

Safer Social Networking principles for the EU

(9)  PB C 224 van 30-8-2008, blz. 61.

9

(10)  De tekst van de aanbevelingen kan worden geraadpleegd op http://www.privacyconference2008.org/adopted_resolutions/STRASBOURG2008/resolution_social_networks_en.pdf

10

(11)  Advies van de Article 29 Working Party on online social networking, goedgekeurd op 12 juni 2009.

11

Article 29 Working Party on online social networking

(12)  Standpunt verdedigd door Janos Tóth, voorzitter van de EESC-afdeling TEN, tijdens de publieke presentatie van het EESC-advies over „Bescherming van kinderen bij internetgebruik” op 5 mei jl. (voor meer informatie zie: http://www.eesc.europa.eu/sections/ten/index_en.asp? id =4300003tenen

12

(13)  http://conventions.coe.int/Treaty/Commun/QueVoulezVous.asp? NT =201 & CL = ENG

13

(14)  Zie http://www.priv.gc.ca/aboutUs/mm_e.cfm#contenttop voor een functieomschrijving van de Canadese privacy commissioner en http://www.priv.gc.ca/media/nr/-c/2009/nr-c_090716_e.cfm voor haar conflict met Facebook.

14

privacy commissioner

---

III Voorbereidende handelingen

Europees Economisch en Sociaal Comité

457e plenaire zitting op 4 en 5 november2009

| 18.5.2010 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 128/74 |
| --- | --- | --- | --- |

18.5.2010

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 128/74

---

457E PLENAIRE ZITTING OP4 en 5 november2009

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de „Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's — Nieuwe vaardigheden voor nieuwe banen Anticipatie op en onderlinge afstemming van de arbeidsmarkt- en vaardigheidsbehoeften”

(COM(2008) 868 definitief)

(2010/C 128/13)

Rapporteur: mevrouw DRBALOVÁ

De Commissie heeft op 16 december 2008 besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig artikel 262 van het EG-Verdrag te raadplegen over de

Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's - Nieuwe vaardigheden voor nieuwe banen - Anticipatie op en onderlinge afstemming van de arbeidsmarkt- en vaardigheidsbehoeften

COM(2008) 868 final.

De gespecialiseerde afdeling Werkgelegenheid, sociale zaken, burgerschap, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 15 oktober 2009 goedgekeurd.

Het Comité heeft tijdens zijn op 4 en 5 november 2009 gehouden 457e zitting (vergadering van 4 november 2009) het volgende advies uitgebracht, dat met 141 stemmen vóór en 2 stemmen tegen, bij 2 onthoudingen, is goedgekeurd.

1.   Conclusies en aanbevelingen

1.1.   Volgens het EESC komt de Mededeling „Nieuwe vaardigheden voor nieuwe banen” op het juiste moment. Het is het ermee eens dat er capaciteit moet worden opgebouwd en dat een mechanisme moet worden ontwikkeld om te anticiperen op de vaardigheidsbehoeften van de arbeidsmarkt op nationaal en EU-niveau. Verhoging van de vaardigheden op alle niveaus is een basisvoorwaarde voor economisch herstel op de korte termijn, voor de ontwikkeling op de lange termijn, voor verbetering van de productiviteit, voor het concurrentievermogen en de werkgelegenheid en voor het waarborgen van gelijke kansen en de sociale samenhang. De toekomstige arbeidsmarktbehoeften kunnen slechts tot op bepaalde hoogte worden voorspeld, zodat het absoluut zaak is om de mechanismen en instrumenten voortdurend te verbeteren.

1.2.   Het EESC is ingenomen met de andere verbeteringen die door Cedefop zijn voorgesteld, bedoeld om op Europees niveau regelmatig te anticiperen op de vaardigheidsbehoeften, zoals een verbetering van methodes en databanken, gepaard aan het regelmatig actualiseren van de prognoses op het gebied van vraag en aanbod, zodat kan worden nagegaan waar deze uiteenlopen. Het EESC beveelt tevens aan dat nader wordt gekeken naar de definitie van „vaardigheden”, gezien de uiteenlopende praktijken in de lidstaten.

1.3.   Wel moet erop worden gewezen dat de instrumenten ontbreken om met zekerheid de toekomstige behoeften te kunnen vaststellen, en dat in het kader van de mondialisering, de wereldwijde arbeidsverdeling op middellange termijn niet stabiel is, terwijl de opleidingen waarschijnlijk wel van „middellange duur” zijn.

1.4.   Het EESC is het ermee eens dat de vaardigheden moeten worden verbeterd en beter moeten worden afgestemd op de huidige en toekomstige behoeften van de arbeidsmarkt, maar pleit er wel voor dat het bestaande arbeidsmarktpotentieel volledig wordt benut, dat het aanpassingsvermogen van werknemers wordt versterkt, dat de kwaliteit van bestaande banen wordt verhoogd, dat nieuwe productieve arbeidsplaatsen worden gecreëerd en dat het potentieel van de nieuwe „groene” markt wordt ontwikkeld.

1.5.   Het EESC is een groot voorstander van de partnerschapsgedachte en van samenwerking tussen alle belanghebbende partijen. Het erkent met name de bijdrage van de sociale partners als belangrijkste actoren op de arbeidsmarkt en die van het maatschappelijk middenveld. Verder steunt het een grotere samenwerking en coördinatie van activiteiten op internationaal niveau, met name in het kader van de IAO en de OESO.

1.6.   Het EESC benadrukt met name het belang van een nauwe en doeltreffende samenwerking tussen onderwijsinstellingen en ondernemingen, wat zou moeten leiden tot constructieve veranderingen in de onderwijsstelsels, minder vroegtijdige schoolverlaters, een grotere aantrekkingskracht van technische studierichtingen, een hogere kwaliteit van het leerlingwezen, anticipatie op de trends inzake de op de nationale arbeidsmarkten gevraagde kwalificaties en de daarmee samenhangende vaardigheidsbehoeften ten einde de algemene arbeidsparticipatie in de Unie te verhogen, en een betere afstemming van die vaardigheden op de dagelijkse praktijk in het bedrijfsleven. Het EESC hamert tevens op het belang van de kwaliteit van het basisonderwijs en de lerarenopleidingen, evenals de verbetering van de systemen voor loopbaanadvisering. Er zou met name rekening moeten worden gehouden met de specifieke behoeften van het MKB.

1.7.   In dat verband wijst het EESC op de aanbevelingen die zijn goedgekeurd tijdens de buitengewone werkgelegenheidstop van mei 2009 te Praag. Deze hebben betrekking op verbetering van de vaardigheden, investeringen in onderwijs, ondersteuning van de mobiliteit binnen de EU, anticipatie op de vraag naar arbeidsvaardigheden en betere aansluiting van deze vaardigheden op de vraag van de arbeidsmarkt. Ook wordt gevraagd om meer mogelijkheden om de kwaliteit van het leerlingwezen en stages te verhogen.

1.8.   Het EESC staat tevens positief tegenover de toezeggingen van de lidstaten tijdens de Raad van onderwijsministers in mei jl., namelijk om een versterkt Europees kader voor een intensievere samenwerking op het gebied van onderwijs en beroepsopleiding tot stand te brengen, en om vier strategische doelstellingen te formuleren, die erop gericht zijn de inzetbaarheid en het ondernemend vermogen van alle personen die een (beroeps)opleiding hebben gevolgd, te vergroten. In dat verband is het Europees kwalificatiekader (EQF (1)) van bijzonder belang.

1.9.   Het EESC is ingenomen met het besluit van het Zweedse EU-voorzitterschap om op 22/23 oktober 2009 een conferentie over Nieuwe vaardigheden voor nieuwe banen te organiseren, die in het teken zal staan van de toekomstige behoeften van de arbeidsmarkt en de rol van de arbeidsbemiddelingsbureaus.

2.   Inleiding

2.1.   Als gevolg van de wereldwijde financiële crisis verkeert de economie van de EU in een recessie, met aanzienlijke gevolgen voor de Europese arbeidsmarkt en de werkgelegenheid. Volgens de huidige schattingen zal de werkloosheid in 2009 stijgen met 9,4 % en in 2010 zelfs met 10,9 %.

2.2.   In reactie op deze situatie heeft de Europese Commissie
  Een Europees economisch herstelplan

   (2) uitgebracht, waarin zij de nadruk legt op een gecoördineerde aanpak, strategische doelstellingen formuleert en een reeks maatregelen voorstelt op de vier prioritaire gebieden van de Lissabonstrategie.

2.3.   Een van de gebieden waarop de herstelacties van de EU zijn gericht, is bescherming van de werkgelegenheid en de menselijke hulpbronnen, naast bevordering van het ondernemerschap. De Europese Commissie heeft opgeroepen tot de lancering van een breed opgezet Europees initiatief ter ondersteuning van de werkgelegenheid. Verder heeft ze aanbevolen beter toe te zien op de ontwikkeling en verbetering van vaardigheden en deze beter op de bestaande en te verwachten vacatures af te stemmen.

2.4.   De belangrijkste factor van groei en ontwikkeling is het vermogen van een land om kwalitatief hoogstaande arbeidsplaatsen te scheppen. Een beleid dat erop is gericht arbeidskansen te creëren en groei te bevorderen, berust op verschillende pijlers. Een moderne, inclusieve, flexibele en concurrerende arbeidsmarkt omvat een breed scala aan typen werk en banen. Daarnaast is het vrije verkeer van werknemers een van de hoofdpijlers van de EU. De doelstelling is niet alleen dat burgers gemakkelijker in een andere lidstaat kunnen gaan werken en dat het banenaanbod wordt verbeterd, maar ook dat ondernemingen de beschikking krijgen over een ruimer en flexibeler arbeidsaanbod, en dat vraag en aanbod op de arbeidsmarkt beter op elkaar worden afgestemd.

2.5.   In de conclusies van de Europese Voorjaarstop van 2009 wordt duidelijk benadrukt dat de inspanningen gericht moeten zijn op het versterken van het vermogen van de EU om de vaardigheden op alle niveaus te vergroten, het voorspellen van de arbeidsmarktbehoeften en het inspelen hierop. De deelnemers aan de Top hebben tevens een dringende oproep tot de lidstaten gericht om geïntegreerd richtsnoer nr. 24 volledig toe te passen en hun onderwijs- en beroepsopleidingsstelsels aan te passen aan de gevraagde nieuwe vaardigheden.

2.6.   Op de buitengewone EU-werkgelegenheidstop van 7 mei 2009 in Praag zijn tien concrete maatregelen goedgekeurd. Deze zijn gericht op uitdagingen op de lange en de korte termijn, en zouden op nationaal en Europees niveau moeten worden uitgevoerd, in samenwerking met de sociale partners. Vier van deze maatregelen hebben betrekking op onderwijs, beroepsopleiding, levenslang leren, het leerlingwezen, ondersteuning van de mobiliteit, beter anticiperen op vaardigheden en een betere aansluiting van die vaardigheden op de behoeften van de arbeidsmarkt.

3.   Algemene opmerkingen

3.1.   De Commissie heeft in 2008 een mededeling goedgekeurd, getiteld „Nieuwe vaardigheden voor nieuwe banen - Anticipatie op en onderlinge afstemming van de arbeidsmarkt- en vaardigheidsbehoeften” (3), waarin zij, in het licht van de huidige crisis, de nadruk legt op de noodzaak om het menselijk kapitaal en de inzetbaarheid te versterken door het vaardigheidspeil te verhogen. Doel van het Commissievoorstel is om de Unie meer bevoegdheden te geven op het stuk van de evaluatie van en anticipatie op de vaardigheidsbehoeften en ervoor te zorgen dat deze vaardigheden beter aansluiten op de nieuwe arbeidsplaatsen.

3.2.   De Commissie maakt niet alleen een eerste evaluatie van de vaardigheden in relatie tot de arbeidsmarktbehoeften tussen nu en 2020, maar stelt ook een stelselmatig proces voor ten behoeve van de follow-up, evaluatie en tijdige vaststelling van de toekomstige arbeidsmarktbehoeften. Door middel van het PROGRES-programma en het programma voor levenslang leren wil zij zich tevens richten op nieuwe methoden om vaardigheden te meten.

3.3.   De Commissie zet de bestaande instrumenten in voor een doeltreffende verwezenlijking van dit proces, en creëert tegelijkertijd nieuwe instrumenten die het proces moeten versterken of vereenvoudigen. Zij legt het accent op het flexizekerheidsbeleid en activeringsmaatregelen voor het vergroten van de vaardigheden. Tot de nieuwe voorgestelde instrumenten behoort de
  Europese arbeidsmarktmonitor
  , een standaardwoordenboek van beroepen en vaardigheden, en het zogenaamde
  Match and Map
  , een instrument om het gebruik van het EURES-systeem te vergemakkelijken. Het Europees Sociaal Fonds (ESF) en het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) spelen eveneens een sleutelrol. De toekomstige arbeidsmarktbehoeften kunnen slechts tot op zekere hoogte worden voorspeld, zodat het absoluut zaak is om de mechanismen en instrumenten voortdurend te ontwikkelen en te verbeteren, waarbij ook de absorptiecapaciteit van de afzonderlijke lidstaten in het oog wordt gehouden.

3.4.   De Commissie legt geheel terecht de nadruk op het groeiende belang van transversale vaardigheden en zogenaamde „soft skills”, zoals teamwork, talenkennis en communicatievaardigheden. Reeds vanaf zeer jonge leeftijd dient speciale aandacht uit te gaan naar een verhoging van de eisen en prestaties op het gebied van de basisvaardigheden lezen, schrijven en rekenen (numeracy).

3.5.   Het laat zich aanzien dat de oprichting van sectorale raden voor vaardigheden (SSC = Sector Skills Council) op grond van overeenkomsten tussen werkgevers, onderwijsinstellingen en andere belanghebbende partijen per sector, een goed initiatief is. De activiteiten van deze raden kunnen worden gecoördineerd met de sectorale sociale dialoog, aangezien de rol van de sociale partners in dit verband van groot belang is (4).

3.6.   Tijdens de Raad van onderwijsministers van 12 mei 2009 hebben de lidstaten toegezegd intensiever te zullen samenwerken op het gebied van onderwijs en beroepsopleidingen. De goedgekeurde prioriteiten bevestigen de belangrijke rol die onderwijs en beroepsopleidingen dienen te spelen in de bredere discussie over het sociaal-economische beleid. De gemeenschappelijke uitdagingen zijn: 1) ervoor zorgen dat de beroepsbevolking over de juiste vaardigheden beschikt voor de banen van morgen; 2) inspelen op de behoeften van de verouderende samenleving; 3) het hoofd bieden aan de sterker wordende mondiale concurrentie.

3.7.   Daarnaast heeft de Raad conclusies goedgekeurd over de versterking van het partnerschap tussen onderwijsinstellingen en sociale partners. Een van de belangrijkste taken van onderwijs en beroepsopleidingen op het gebied van de sociale samenhang bestaat erin om mensen kennis, vaardigheden en bevoegdheden bij te brengen waarmee zij gemakkelijker kunnen toetreden tot de arbeidsmarkt en hun positie aldaar kunnen behouden. Dit is waarom de sociale partners als belangrijkste actoren op de arbeidsmarkt zo'n belangrijke rol spelen.

4.   Feiten en cijfers

4.1.   De Raad van de EU van juni 2008 heeft in zijn conclusies (Inspelen op en onderling afstemmen van arbeidsmarktbehoeften, met speciale aandacht voor jongeren) nogmaals aangedrongen op een uitvoerige evaluatie van de vaardigheidsbehoeften in Europa tot 2020 (5).

4.2.   Op grond daarvan heeft Cedefop een analyse uitgevoerd van de vaardigheidsbehoeften voor de periode 2006-2020 (6) in de EU-25 plus Noorwegen en Zwitserland. Voorspeld wordt dat er in 2020 20,3 miljoen bijkomende arbeidsplaatsen zullen worden gecreëerd. Nog eens 85 miljoen arbeidsplaatsen zullen worden gecreëerd dankzij „replacements” (arbeidsplaatsen die vrijkomen omdat mensen met pensioen gaan of de arbeidsmarkt verlaten), wat echter niet als netto nieuwe werkgelegenheid kan worden beschouwd. Verwacht wordt dat in 2020 driekwart van alle arbeidsplaatsen zich in de dienstensector zal situeren.

4.3.   Momenteel is bijna 40 % van de mensen werkzaam in functies waarvoor vaardigheden van een bepaald niveau worden vereist, zoals managementfuncties, gespecialiseerde werkzaamheden (professional work) en technische banen. Verwacht wordt dat de toename van arbeidsplaatsen waarvoor vaardigheden op hoog of middelhoog niveau vereist zijn, zich het komende decennium zal voortzetten. Daarnaast wordt een groei verwacht van bepaalde soorten werk waarvoor geen enkele of slechts een lagere opleiding vereist is.

4.4.   Als deze trend doorzet, zullen de veranderingen tot een polarisatie in de groei van arbeidsplaatsen leiden. Deze polarisatie leidt ertoe dat er minder aanbod zal zijn van banen waarvoor middelhoge kwalificaties nodig zijn (bestaande uit eenvoudige routinetaken), hoewel er voor alle arbeidsplaatsen die vrijkomen doordat een groot aantal werknemers met pensioen gaat, adequaat opgeleide nieuwe werknemers zullen worden gevraagd.

4.5.   Tegelijkertijd stijgt het gevraagde kwalificatieniveau in alle categorieën, dus ook in de laagstgekwalificeerde banen. Deze „upskilling”-trend is een gevolg van het aanbod van vaardigheden. In het algemeen is het onderwijsniveau van de bevolking de laatste tien jaar gestegen omdat in veel lidstaten de mensen ervoor hebben gekozen hoger onderwijs te volgen, en omdat de oudere generaties – met gemiddeld lagere kwalificaties – met pensioen zijn gegaan.

4.6.   Uit de conclusies van Cedefop komt echter duidelijk naar voren dat er in het algemeen en op lange termijn steeds hogere kwalificaties worden gevraagd voor veel of de meeste banen. Op basis van zijn voorspellingen zal voor 91 % van de vacatures in de periode 2006-2020 een diploma van hoger of middelbaar onderwijs worden gevraagd. De huidige vaardighedenstructuur van de arbeidskrachten zal het komende decennium moeten veranderen, aangezien steeds meer vacatures (tot wel 55 miljoen) een kwalificatie van middelbaar niveau (waaronder ook beroepsopleidingen vallen) zullen vereisen. Minder dan 10 miljoen banen zullen overblijven voor werkzoekenden met geen of slechts een lagere opleiding.

4.7.   De statistieken van Eurostat laten zien dat de EU er sinds 2000 in is geslaagd arbeidsplaatsen van hoge kwaliteit te creëren. Er bestaat tevens een positief verband tussen het percentage werkenden met een universitair diploma en de groei van de werkgelegenheid. In de meeste EU-lidstaten is de participatiegraad van hooggeschoolde personen sterker gestegen dan de totale werkgelegenheid. Zo is op Malta de participatiegraad van universitair gediplomeerden sinds 2000 meer dan verdubbeld, terwijl de totale werkgelegenheid met slechts 12 % is gestegen. De tegenovergestelde tendens wordt eveneens waargenomen, namelijk een toename van onzekere dienstverbanden.

4.8.   Uit het Cedefop-onderzoek kunnen een aantal conclusies worden getrokken:

| — | de algehele vraag naar vaardigheden zal blijven stijgen; |
| --- | --- |

—

de algehele vraag naar vaardigheden zal blijven stijgen;

| — | het beleid moet erop gericht zijn dat de arbeidskrachten voldoende aanpassingsvermogen hebben om aan deze vraag te voldoen. Bekend zou moeten zijn of een tekort op de arbeidsmarkt slechts van tijdelijke of van voorbijgaande aard is, of dat het gaat om een langetermijnverschijnsel dat doelgerichte maatregelen vereist; |
| --- | --- |

—

het beleid moet erop gericht zijn dat de arbeidskrachten voldoende aanpassingsvermogen hebben om aan deze vraag te voldoen. Bekend zou moeten zijn of een tekort op de arbeidsmarkt slechts van tijdelijke of van voorbijgaande aard is, of dat het gaat om een langetermijnverschijnsel dat doelgerichte maatregelen vereist;

| — | permanente bijscholing en levenslang leren moeten ertoe bijdragen dat de vaardigheden van individuen de structurele veranderingen op de arbeidsmarkt op de voet volgen; |
| --- | --- |

—

permanente bijscholing en levenslang leren moeten ertoe bijdragen dat de vaardigheden van individuen de structurele veranderingen op de arbeidsmarkt op de voet volgen;

| — | het aantal jongeren dat het komende decennium tot de arbeidsmarkt toetreedt, kan niet voldoen aan alle vereisten van de arbeidsmarkt. Dat zal gevolgen hebben voor de onderwijs- en opleidingsstelsels. Levenslang leren is van fundamenteel belang; |
| --- | --- |

—

het aantal jongeren dat het komende decennium tot de arbeidsmarkt toetreedt, kan niet voldoen aan alle vereisten van de arbeidsmarkt. Dat zal gevolgen hebben voor de onderwijs- en opleidingsstelsels. Levenslang leren is van fundamenteel belang;

| — | hoe belangrijk onderwijs en opleiding ook zijn om beter te kunnen inspelen op de vereisten van de arbeidsmarkt, zij kunnen het probleem van over- of onderkwalificatie niet verhelpen; |
| --- | --- |

—

hoe belangrijk onderwijs en opleiding ook zijn om beter te kunnen inspelen op de vereisten van de arbeidsmarkt, zij kunnen het probleem van over- of onderkwalificatie niet verhelpen;

| — | het is zaak om vaardigheden goed te beoordelen, verlies aan vaardigheden te voorkomen en optimaal gebruik te maken van bestaande vaardigheden. |
| --- | --- |

—

het is zaak om vaardigheden goed te beoordelen, verlies aan vaardigheden te voorkomen en optimaal gebruik te maken van bestaande vaardigheden.

5.   Bijzondere opmerkingen

5.1.   De Commissie streeft ernaar het aanbod van vaardigheden af te stemmen op de behoeften van de arbeidsmarkt. Ook het verwijderen van de bestaande (administratieve) belemmeringen voor het vrije verkeer van werknemers in de EU, alsmede transparantere informatie over arbeidsmarkttrends en vaardigheidsvereisten zouden bijdragen tot de bevordering van beroeps-, sectorale en geografische mobiliteit (7) en tot een betere afstemming van de vaardigheden op de tewerkstellingsmogelijkheden. Verder is het van belang dat de zgn. transition mobility wordt versterkt, zodat in geval van werkloosheid gemakkelijker kan worden overgestapt op een nieuwe baan van goede kwaliteit met een gewaarborgde zekerheid (concept van flexizekerheid).

5.2.   In het begeleidende werkdocument (8) bij haar mededeling stelt de Commissie definities van een aantal begrippen voor, zoals „vaardigheden”, „kennis”, „bekwaamheden” en „competenties”. De praktijk laat echter zien dat de benaderingen in de lidstaten zeer sterk variëren. De Commissie zou in haar mededeling duidelijker moeten aangeven wat zij onder vaardigheden verstaat.

5.3.   Het probleem met vaardigheden in Europa bestond al voor de huidige crisis. Meer dan tien jaar geleden waarschuwden de Europese instellingen en managers van ondernemingen er al voor dat Europa niet genoeg wetenschappers, ingenieurs en IT-specialisten voortbrengt, aantrekt en weet vast te houden. De situatie is acuut geworden en de cijfers tonen aan dat jongeren zich nog altijd onvoldoende interesseren voor wetenschap. Het gebrek aan vaardigheden in verhouding tot de arbeidsmarktbehoeften in Europa neemt toe en legt een tijdbom onder het concurrentievermogen van de Europese industrie. Een adequaat vaardigheidsniveau, een betere toegang tot informatie en een structuurverbetering zouden een positieve impact hebben, met name op het MKB.

5.4.   Immigranten uit derde landen kunnen eveneens bijdragen tot de ontwikkeling van de Unie, zeker gezien het dalende arbeidsaanbod in veel lidstaten. De nieuwe EU-benadering ten aanzien van economische migratie uit derde landen en de toestroom van getalenteerde mensen uit andere delen van de wereld kan slechts een tijdelijke oplossing zijn. De ervaring zal aantonen of de zogenaamde Blauwe kaart Europa helpt om talent aan te trekken. Momenteel is slechts 2 % van de hoogopgeleide werknemers in Europa afkomstig uit derde landen.

5.5.   Nu Europa een nieuwe onrustige periode doormaakt, vraagt het probleem van onvoldoende vaardigheden om meer aandacht en zichtbaarheid. Hoewel Europa op middellange en lange termijn over nog meer potentieel voor het scheppen van arbeidsplaatsen lijkt te beschikken – zowel nieuwe banen als vrijkomende banen – laat de nettogroei van de werkgelegenheid een polarisatie zien, met een sterke groei van banen waarvoor een hoger vaardigheidsniveau vereist is.

5.6.   Terugdringing van het aantal werknemers in tijden van verminderde vraag is een zeer kortzichtige oplossing. Het opbouwen van vaardigheden is een lange-termijnproces dat veel investeringen vergt, of het nu gaat om formele opleidingen (lager, middelbaar en hoger onderwijs) of opleidingen binnen de onderneming (ondernemingscultuur, bedrijfsorganisatie, betrekkingen met klanten). Economisch herstel zou niet mogelijk zijn als ondernemingen worden geconfronteerd met een gebrek aan voldoende gekwalificeerde arbeidskrachten.

5.7.   Een anticiperend en toekomstgericht scenario vraagt om gezamenlijke acties van de regeringen en de particuliere sector:

| — | een heroriëntering van de financiering van het ESF op beroepsopleiding en omscholing in de periode 2007-2013; |
| --- | --- |

—

een heroriëntering van de financiering van het ESF op beroepsopleiding en omscholing in de periode 2007-2013;

| — | lancering van gezamenlijke acties en partnerschappen tussen de particuliere en openbare sector; |
| --- | --- |

—

lancering van gezamenlijke acties en partnerschappen tussen de particuliere en openbare sector;

| — | uitvoering van een gezamenlijk beleid dat erop is gericht het aantal vroegtijdige schoolverlaters terug te dringen en de belangstelling van jongeren voor wiskunde en natuurwetenschappen en een carrière in engineering, informatica, communicatietechnologie en milieubescherming aan te wakkeren; |
| --- | --- |

—

uitvoering van een gezamenlijk beleid dat erop is gericht het aantal vroegtijdige schoolverlaters terug te dringen en de belangstelling van jongeren voor wiskunde en natuurwetenschappen en een carrière in engineering, informatica, communicatietechnologie en milieubescherming aan te wakkeren;

| — | versterking en ontwikkeling van partnerschappen op hoog niveau tussen scholen en universiteiten, en wel via stages waarmee studenten vooral tijdens de laatste maanden van hun studie in rechtstreeks contact kunnen treden met de arbeidswereld en praktische kant van hun studie; |
| --- | --- |

—

versterking en ontwikkeling van partnerschappen op hoog niveau tussen scholen en universiteiten, en wel via stages waarmee studenten vooral tijdens de laatste maanden van hun studie in rechtstreeks contact kunnen treden met de arbeidswereld en praktische kant van hun studie;

| — | bevordering van de mobiliteit van vaardigheden binnen Europa; |
| --- | --- |

—

bevordering van de mobiliteit van vaardigheden binnen Europa;

| — | versterking van een innovatieve benadering ten aanzien van onderwijs, met inbegrip van eLearning en afstandsonderwijs |
| --- | --- |

—

versterking van een innovatieve benadering ten aanzien van onderwijs, met inbegrip van eLearning en afstandsonderwijs

| — | benutting van het potentieel van uitgesloten categorieën (als gevolg van armoede, werkloosheid, handicap, discriminatie), die nog steeds opleidingen kunnen volgen en voor wiens herintegratie reeds aanzienlijke bedragen zijn gereserveerd; |
| --- | --- |

—

benutting van het potentieel van uitgesloten categorieën (als gevolg van armoede, werkloosheid, handicap, discriminatie), die nog steeds opleidingen kunnen volgen en voor wiens herintegratie reeds aanzienlijke bedragen zijn gereserveerd;

| — | het beheer van de opleidingen van migranten. |
| --- | --- |

—

het beheer van de opleidingen van migranten.

5.8.   Europa moet overgaan tot verbetering van haar vaardighedenpiramide (9) – lezen & schrijven plus andere algemene vaardigheden, beroepskennis en zogenaamde GKE-talenten (talenten die verband houden met de Global Knowledge Economy, de mondiale kenniseconomie). In veel Europese landen is de vaardighedenpiramide nog lang niet voldoende ontwikkeld om de ambities van de EU te verwezenlijken.

5.9.   Als Europa het benodigde vaardigheidsniveau wenst te bereiken, te waarborgen en in stand te houden zal het een reeks maatregelen moeten treffen die zowel op de aanbodzijde als op de vraagzijde betrekking hebben. De vraagzijde wordt duidelijk beïnvloed door de behoeften van de groeisectoren en de zich snel ontwikkelende langetermijnprioriteiten op zowel mondiaal als lokaal niveau alsmede door ontwikkelingen die verband houden met de hulpbronnen in de wereld en demografische processen. Wat de aanbodzijde betreft wordt de Europese arbeidspool hoofdzakelijk beïnvloed door demografische tendensen, de geringe mobiliteit en Europa's vermogen om de vaardigheden te scheppen het nodig heeft.

5.10.   Het EESC wil nogmaals wijzen op het belang van de kwaliteit van de lerarenopleiding (10). Opleiding en bijscholing van leraren moeten aansluiten op de belangrijkste beleidsonderdelen op het gebied van innovatie, onderzoek en ondernemerschap. De opleiding van leraren moet onderdelen bevatten die hen in staat stellen zich beter aan te passen aan veranderingen op de arbeidsmarkt en de benodigde vaardigheden te ontwikkelen, op alle onderwijsniveaus.

5.11.   De sociale partners spelen in dit verband een cruciale rol. De samenwerking tussen ondernemingen en onderwijsinstellingen moet concrete resultaten opleveren, waarbij met name moet worden gedacht aan het opstellen van leerprogramma's en het tot stand brengen van nationale stelsels voor de erkenning van beroepskwalificaties. Deze moeten beantwoorden aan de wensen van de werkgevers wat betreft de uitvoering van concrete taken binnen de onderneming. Het is van belang dat leerlingen goed worden opgeleid, dat jonge werknemers stageplaatsen krijgen aangeboden en dat noodlijdende beroepsgroepen aantrekkelijker worden gemaakt. De Commissie zou om te beginnen moeten kijken naar de taken die op ondernemingsniveau moeten worden vervuld, en vervolgens naar de vaardigheden. Er moet een duidelijk onderscheid worden gemaakt tussen de behoeften van kleine en van grote ondernemingen.

5.12.   Europa zal ook rekening moeten houden met de gevolgen van de aanpassing aan de klimaatverandering voor de werkgelegenheid. De opwarming van de aarde zal gevolgen hebben voor de productiefactoren en -processen. De Europese Commissie is nu al bezig analyses uit te werken over het nieuwe concept van de koolstofarme economie en de daarmee samenhangende nieuw te creëren green jobs en eco-industries. De eerste resultaten spreken van onvoldoende beschikbare gegevens, onnauwkeurigheden en grote verschillen wat betreft de te verwachten gevolgen van de klimaatverandering voor de arbeidsmarkt. De overgang naar een koolstofarme economie moet worden beschouwd als een langetermijnproces, waarbij de arbeidsmarkten zich geleidelijk zullen aanpassen.

5.13.   De mededeling van de Europese Commissie is in de eerste plaats gericht op het scheppen van nieuwe arbeidsplaatsen en het verbeteren van de vaardigheden die nodig zijn voor deze nieuwe arbeidsplaatsen. Ook moet de EU doeltreffend gebruik maken van het bestaande arbeidsmarktpotentieel en zich inzetten voor een verbetering van de kwalificaties en het aanpassingsvermogen van werknemers die hun baan hebben verloren of dreigen te verliezen. Bovendien moet aandacht worden besteed aan herscholing, bijkomende beroepsopleidingen en levenslang leren. Ten slotte moet de EU de juiste voorwaarden kunnen garanderen voor het scheppen van productieve, kwalitatief hoogstaande en goed betaalde arbeidsplaatsen.

5.14.   Initiatieven ter verbetering van de vaardigheden moeten ook recht doen aan de ambities en behoeften van individuen. Onderwijs is van fundamenteel belang voor de keuzevrijheid en zelfontplooiingsmogelijkheden van de burgers. Voor de arbeidsmarkt is dit tevens van belang: via het onderwijs krijgen individuele burgers kennis en vaardigheden doorgespeeld, die beslist nodig zijn om aan de steeds veranderende eisen te voldoen en een hoog werkgelegenheidsniveau te garanderen.

5.15.   Beleid dat is gericht op een verbetering van de vaardigheden en het aanpassingsvermogen van arbeidskrachten, moet zijn gebaseerd op het gelijkheids- en nondiscriminatiebeginsel. Dat betekent dat alle bestaande obstakels in de onderwijs- en beroepsopleidingsstelsels – van formele aard of binnen ondernemingen – moeten worden weggenomen. Deze obstakels zijn vooral van invloed op bijzonder kwetsbare groepen, zoals oudere werknemers en personen met een handicap.

5.16.   In de conclusies van de Raad van onderwijsministers van 12 mei 2009 wordt ook de belangrijke rol van de sociale partners benadrukt. In het kader van de Europese sociale dialoog besteden de sociale partners in Europa aandacht aan onderwijs en beroepsopleiding in relatie tot de behoeften van de arbeidsmarkt. In 2002 hebben zij gezamenlijk het Actiekader voor de levenslange ontwikkeling van vaardigheden en kwalificaties uitgewerkt, en in 2006 een Analyse van de sleutelelementen van de arbeidsmarkt, op basis waarvan gemeenschappelijke activiteiten zullen worden ontplooid in het kader van hun derde Werkprogramma 2009-2010 - Autonome overeenkomst ter bevordering van de integratie op de arbeidsmarkt en verslag over de werkgelegenheid.

5.17.   In zijn conclusies roept de Raad tevens op tot een versterking van het partnerschap met het maatschappelijk middenveld en tot samenwerking tussen alle betrokken partijen: ondernemingen, onderwijsinstellingen, arbeidsbemiddelingsbureaus, enz. De samenwerking met relevante ngo's en sociale initiatieven kunnen een waardevolle aanvulling zijn op de traditionele sociale dialoog.

5.18.   Een van de belangrijkste bijdragen van de open coördinatiemethode (OCM) op het gebied van onderwijs en beroepsopleiding op Europese schaal is het Europees kwalificatiekader (EQF – European qualifications framework). Dit kader zou moeten helpen de kwalificaties transparanter en begrijpelijker te maken, om zo de mobiliteit in Europa te vergroten.

5.19.   Het Europees Sociaal Fonds (ESF) is een nuttig instrument gebleken ter vervulling van de Europese behoeften op het gebied van beroepsopleiding. Het afschaffen van bepaalde bureaucratische procedures en het wegwerken van overlappingen met initiatieven in het kader van de structuurfondsen kunnen, naast een grotere betrokkenheid van de sociale partners, in de toekomst tot verbetering van de situatie leiden.

5.20.   De zogenaamde referentieniveaus van Europese gemiddelde prestaties (Europese referentieniveaus) zullen in de toekomst hét instrument zijn om de vooruitgang te meten. De lidstaten zijn overeengekomen dat in 2020:

| — | ten minste 15 % van de volwassenen aan programma's voor levenslang leren moet deelnemen; |
| --- | --- |

—

ten minste 15 % van de volwassenen aan programma's voor levenslang leren moet deelnemen;

| — | het percentage 15-jarigen die moeite hebben met lezen, wiskunde en natuurwetenschappen, onder de 15 % moet komen te liggen; |
| --- | --- |

—

het percentage 15-jarigen die moeite hebben met lezen, wiskunde en natuurwetenschappen, onder de 15 % moet komen te liggen;

| — | ten minste 40 % van de personen in de leeftijdscategorie 30-40 jaar een diploma van het hoger onderwijs moet hebben; |
| --- | --- |

—

ten minste 40 % van de personen in de leeftijdscategorie 30-40 jaar een diploma van het hoger onderwijs moet hebben;

| — | het percentage vroegtijdige schoolverlaters in het kader van onderwijs en beroepsopleiding onder de 10 % moet komen te liggen; |
| --- | --- |

—

het percentage vroegtijdige schoolverlaters in het kader van onderwijs en beroepsopleiding onder de 10 % moet komen te liggen;

| — | ten minste 95 % van de kinderen tussen de 4 jaar en de leerplichtige leeftijd naar school moet gaan. |
| --- | --- |

—

ten minste 95 % van de kinderen tussen de 4 jaar en de leerplichtige leeftijd naar school moet gaan.

Brussel, 4 november 2009

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Mario SEPI

---

(1)  Aanbeveling van het Europees Parlement en van de Raad tot vaststelling van een Europees kwalificatiekader voor een leven lang leren (2008/C 111/01).

1

(2)  Een Europees economisch herstelplan, COM(2008) 800 final van 26 november 2008.

2

(3)  Mededeling van de Commissie „Nieuwe vaardigheden voor nieuwe banen - Anticipatie op en onderlinge afstemming van de arbeidsmarkt- en vaardigheidsbehoeften”, COM(2008) 868 final van 16 december 2008.

3

(4)  PB C 277 van 17.11.2009, blz. 15

4

(5)  CEDEFOP, PANORAMA Serie 160, Skill needs in Europe (2008).

5

(6)  Er dient rekening te worden gehouden met het feit dat deze analyse is uitgevoerd voordat de economische en financiële crisis losbarstte. De gevolgen daarvan zijn dus nog niet in de analyse meegenomen.

6

(7)  PB C 228 van 22.9.2009, blz. 14.

7

(8)  SEC(2008) 3058, „Begeleidend werkdocument van de Commissiediensten bij de Mededeling COM(2008) 868 final”.

8

(9)  Achtergronddocument voor de European Business Summit 2009, voorbereid door INSEAD (The Business school for the world) in samenwerking met Microsoft en het VBO (Verbond van Belgische Ondernemingen).

9

(10)  PB C 151 van 17.6.2008, blz. 41.

10

---

| 18.5.2010 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 128/80 |
| --- | --- | --- | --- |

18.5.2010

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 128/80

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de „Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad — Een ruimte van vrijheid, veiligheid en recht ten dienste van de burger”

(COM(2009) 262 definitief)

(2010/C 128/14)

Rapporteur: Luis Miguel PARIZA CASTAÑOS

Corapporteur: Cristian PÎRVULESCU

De Commissie heeft op 10 juni 2009 besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig art. 262 van het EG-Verdrag te raadplegen over de

Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad – Een ruimte van vrijheid, veiligheid en recht ten dienste van de burger

COM(2009) 262 final.

De gespecialiseerde afdeling „Werkgelegenheid, sociale zaken, burgerschap”, die met de voorbereiding van de werkzaamheden was belast, heeft haar advies goedgekeurd op 15 oktober 2009.

Tijdens zijn op 4 en 5 november 2009 gehouden 457e zitting (vergadering van 4 november 2009) heeft het Europees Economisch en Sociaal Comité het volgende advies uitgebracht, dat met 152 stemmen voor, bij 1 onthouding, werd goedgekeurd:

1.   Aanbevelingen

1.1.   De laatste jaren is er op de agenda van de EU steeds minder aandacht voor de verdediging en bevordering van de mensenrechten. Als beleidsprioriteit geldt de veiligheid van de lidstaten, alsof die onverenigbaar zou zijn met de bevordering van de vrijheid en de bescherming van de grondrechten.

1.2.   Bij beleidsmaatregelen op veiligheidsgebied moeten de vrijheid en het recht worden beschermd. Volgens het EESC zou op dit beleidsterrein moeten worden uitgegaan van de bescherming van de grondrechten zoals die door het EVRM en het Handvest van de grondrechten worden gewaarborgd.

1.3.   Het veiligheidsbeleid mag niet tornen aan de fundamentele waarden (mensenrechten en openbare vrijheden) en democratische beginselen (rechtsstaat) die in de gehele EU worden gedeeld. Collectieve en nationale veiligheid mag niet ten koste gaan van de individuele vrijheid. Sommige beleidsvoorstellen komen neer op een herhaling van een in vroeger tijden gemaakte fout, nl. dat vrijheid wordt opgeofferd aan veiligheid.

1.4.   De waarden en beginselen van de EU, alsook de bescherming van de mensenrechten en de vrijheden, moeten versterkt worden door een krachtige, zichtbare politieke autoriteit op Europees niveau. Het EESC stemt dan ook in met het voorstel van voorzitter Barroso om een Europees Commissaris voor justitie, grondrechten en burgerlijke vrijheden aan te wijzen. Het hoopt dat deze de beschikking krijgt over de beleidsinstrumenten en organisatorische en financiële middelen die nodig zijn om zich goed van deze belangrijke taak te kunnen kwijten.

1.5.   Wel betreurt het EESC dat immigratie en asiel samen met interneveiligheidskwesties onder de bevoegdheden van een andere Commissaris vallen. Als immigratie wordt gekoppeld aan veiligheid en wordt losgekoppeld van de bescherming van de grondrechten, wordt er een verkeerde politieke boodschap afgegeven. De nieuwe Europese Commissie zou er goed aan doen om het immigratie- en asielbeleid nauw te koppelen aan de bescherming van de grondrechten en beide zaken als één geheel aan te pakken.

1.6.   Met de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon zal het beleid inzake de ruimte van vrijheid, veiligheid en recht een bredere rechtsgrond krijgen, wat de EU volgens het EESC in staat zal stellen om een ambitieuzer beleid te voeren dan de Commissie voorstelt.

1.7.   Het EESC pleit op het gebied van vrijheid, veiligheid en recht voor een herziening van de wetgeving inzake de vrijheid van reizen en in het verlengde hiervan voor een wijziging van Verordening (EG) nr. 2252/2004.

2.   De ruimte van vrijheid, veiligheid en recht

2.1.   Voor de ruimte van vrijheid, veiligheid en recht (RVVR) is de beslissende fase aangebroken. Sinds 1999 heeft de Raad twee vijfjarenplannen aangenomen: het programma van Tampere (1999-2004) en het programma van Den Haag (2004-2009).

2.2.   Tien jaar na Tampere zijn de doelstellingen niet gehaald: de EU is nog geen gemeenschappelijke ruimte van vrijheid, veiligheid en recht. In deze periode is er niet genoeg vooruitgang geboekt, en bovendien is de wel geboekte vooruitgang uit balans (1). De Europese Raad van Stockholm kan een nieuwe kans zijn om Tampere nieuw leven in te blazen.

2.3.   Met het gemeenschappelijke immigratie-, asiel- en grenzenbeleid zijn grote vorderingen gemaakt, al geldt in de Raad voor het beleid inzake legale immigratie en arbeidsimmigratie nog altijd het unanimiteitsvereiste.

2.4.   Drie zaken drukten een stempel op het beleid inzake politiële en justitiële samenwerking: de intergouvernementele aanpak, het enorme wantrouwen en het unanimiteitsvereiste. De invoering van gemeenschappelijke Europese wetgeving is hierdoor zeer bemoeilijkt.

2.5.   Het programma van Stockholm zal waarschijnlijk worden uitgevoerd als het Verdrag van Lissabon van kracht is geworden, wat betekent dat veel van deze beleidsmaatregelen via de normale procedure in de Raad en de codecisieprocedure van het Parlement zullen worden goedgekeurd. Hierdoor zal de EU ambitieuzere doelstellingen kunnen vaststellen, hoewel de RVVR die Europa nodig heeft ook al met het huidige verdrag kan worden ontwikkeld.

2.6.   Tijdens het proces dat moet uitmonden in goedkeuring van het programma van Stockholm zijn al diverse bijdragen geleverd, zoals het Europees pact inzake immigratie en asiel (2), de rapporten van de Future Group over interne en justitiële aangelegenheden (3) en de door de Commissie ontvangen bijdragen aan de openbare raadpleging Vrijheid, veiligheid en recht: hoe ziet de toekomst eruit? Raadpleging over de prioriteiten voor de komende vijf jaar, die plaatsvond van september tot en met november 2008 (4).

2.7.   In juni 2009 publiceerde de Commissie de mededeling Een ruimte van vrijheid, veiligheid en recht ten dienste van de burger: meer vrijheid in een veiligere omgeving
   (5), die ten grondslag ligt aan dit advies met de mening en aanbevelingen van het EESC inzake het proces van Stockholm.

2.8.   Het EESC werkt momenteel ook aan een initiatiefadvies (6) waarin het erop aandringt dat de EU met haar beleid en wetgeving inzake immigratie en grenzen de mensenrechten respecteert en de vrijheid en veiligheid van allen voorop stelt. Dit advies is een deel van de bijdrage van het EESC aan de voorbereiding van het programma van Stockholm.

3.   Algemene opmerkingen

3.1.   Het is een goede zaak dat de agenda van Stockholm als politieke prioriteit heeft om een Europese ruimte van vrijheid, veiligheid en recht te ontwikkelen die ten dienste van de burger staat. Met name na goedkeuring van het Verdrag van Lissabon zal de totstandbrenging van een Europa van de burgers de komende vijf jaar een van de belangrijkste taken zijn. De politieke prioriteiten van de EU dienen dan ook aan deze doelstelling te worden aangepast. Drie jaar geleden zette het EESC in een initiatiefadvies uiteen hoe het Europees burgerschap zichtbaar en effectief gemaakt kan worden (7). Dit burgerschap moet een opener, egalitairder en geïntegreerder karakter krijgen waarbij elke vorm van discriminatie wordt vermeden.

3.2.   Ook de prioriteit die de ontwikkeling van een Europa van rechten in de mededeling krijgt is een goede zaak. De bescherming van de in het Handvest van grondrechten vastgelegde rechten en fundamentele vrijheden is namelijk een kernwaarde van de EU (8).

3.3.   Hoewel het Europese systeem ter bescherming van de grondrechten al tamelijk goed is ontwikkeld, is de daadwerkelijke handhaving van deze rechten, met name bij de uitvoering en toepassing van de EU-wetgeving op nationaal, regionaal en lokaal niveau, niet gegarandeerd in de EU. Het programma van Stockholm zou een duidelijke, ambitieuze en complete strategie voor de bescherming van de grondrechten in de RVVR moeten bevatten en via de verschillende bestuurslagen moeten zorgen voor een „Europa van rechten”.

3.4.   In de afgelopen jaren heeft de EU veiligheid laten prevaleren boven mensenrechten, recht en vrijheid. Volgens het EESC dient er in een ware ruimte van vrijheid, veiligheid en rechten sprake te zijn van een goed evenwicht tussen deze drie grootheden. Het te voeren veiligheidsbeleid moet de vrijheid en de rechtstaat beschermen en dient de waarborging van de in het Europese verdrag van de rechten van de mens en het Handvest van grondrechten van de EU vastgelegde grondrechten als uitgangspunt te hebben.

3.5.   Iedereen, en dus niet alleen de EU-burger, moet erop kunnen vertrouwen dat zijn grondrechten, die immers universeel en ondeelbaar zijn, beschermd worden. Het „Europa van rechten” mag niet beperkt blijven tot de ingezetenen van een lidstaat, maar dient ook te gelden voor iedereen die in de EU verblijft. Anders zou de RVVR onverenigbaar zijn met de waarden en beginselen – geen discriminatie, eerlijke en gelijke behandeling en solidariteit – die aan de EU ten grondslag liggen. In het programma van Stockholm dient in aanmerking te worden genomen dat veel van de rechten en vrijheden waarin Europese en internationale verdragen voorzien, gelden voor iedereen, ongeacht iemands nationaliteit, staatsburgerschap of verblijfsstatus.

3.6.   Dit programma moet worden uitgewerkt naar het voorbeeld van het programma van Tampere, dat de Raad in 1999 goedkeurde en dat onder meer stoelt op het beginsel van gelijke en niet-discriminerende behandeling van ingezetenen van derde landen tegenover Europese burgers. Dit beginsel kan kracht worden bijgezet met het nieuwe Verdrag, waarin het Handvest van grondrechten bindend wordt gemaakt en de EU de mogelijkheid krijgt om partij te worden bij het Europees verdrag van de rechten van de mens.

3.7.   Na 2011 moet het bureau voor de grondrechten van de EU een krachtiger rol krijgen, met een ruimer budget, nieuwe evaluatiebevoegdheden en een betere samenwerking met andere Europese lichamen zoals de Europese toezichthouder voor gegevensbescherming of de Europese ombudsman. Verder moet het bureau onafhankelijker van de diverse overheden worden gemaakt en dient voor participatie van het EESC, als spreekbuis van het maatschappelijk middenveld, gezorgd te worden.

3.8.   Om ervoor te zorgen dat de uitvoering van het programma van Stockholm succesvol verloopt stelt de Commissie een uit vijf onderdelen bestaande methode voor waar het EESC mee instemt: 1. een goede integratie van het beleid inzake justitie en interne zaken in de overige beleidsterreinen van de EU; 2. vermindering van de divergenties tussen EU-normen en hun nationale toepassing enerzijds en de ontwikkeling van concrete maatregelen anderzijds; 3. verbetering van de Europese wetgeving en haar impact; 4. verbetering van de evaluatie van instrumenten en agentschappen; en 5. adequate financiële instrumenten.

3.9.   Als instelling zal het EESC uiterst actief blijven samenwerken bij het evalueren van de kwaliteit en meerwaarde van Europese beleidsmaatregelen, van hun gevolgen voor de grondrechten en het evenredigheidsbeginsel en van hun ethische, sociale en economische consequenties.

3.10.   Het EESC kan blijven meewerken aan een Europese strategie om de wetgeving te verbeteren en om kwaliteit, toepassing en effecten van het Europese rechtsstelsel te beoordelen

3.11.   Met het programma van Stockholm moet de EU duidelijker en serieuzer aangeven wat haar doelstellingen zijn. Er zou alvast een aantal indicatoren moeten worden gekozen en een eerste reeks doelstellingen moeten worden vastgelegd aan de hand waarvan tijdens en aan het eind van het proces eventuele vorderingen objectief kunnen worden gemeten.

3.12.   Het EESC stemt in met de vastgestelde maatregelen, maar vindt wel dat de prioriteiten van het programma duidelijker uit de verf moeten komen en door financiële toezeggingen ondersteund moeten worden.

3.13.   De Raad van Europa levert met zijn vele resoluties en aanbevelingen een waardevolle bijdrage aan de werking en toepassing van het recht. De Commissie doet er goed aan hier wat het burgerlijk recht en strafrecht in de EU betreft voortaan rekening mee te houden (9).

4.   Specifieke opmerkingen

4.1.   Opkomen voor de rechten van de burger - een Europa van rechten en de rechtstaat

4.1.1.   Volgens de in 1948 door de Algemene vergadering van de VN aangenomen Universele verklaring van de rechten van de mens zijn er gemeenschappelijke en universeel geldige beginselen en waarden. Het in 1950 in Rome ondertekende en door alle lidstaten geratificeerde Europees verdrag voor de rechten van de mens (EVRM) en het Europees Hof voor de rechten van de mens staan er garant voor dat deze beginselen en waarden in de hele EU worden gerespecteerd.

4.1.2.   Het Handvest van grondrechten van de EU bevat nieuwe rechten die nog niet in het EVRM waren opgenomen. Het handvest zal zorgen voor een betere juridische bescherming van de grondrechten en geldig zijn voor de Europese instellingen en lidstaten, met name wanneer zij de EU-wetgeving toepassen.

4.1.3.   Het vrije verkeer van personen is een van de basisrechten van het Europese burgerschap. De afschaffing van interne grenscontroles en de vrijheid van verkeer en verblijf in de Schengen-ruimte behoren tot de grootste successen die in de afgelopen tien jaar met de Europese eenwording zijn geboekt.

4.1.4.   Niettemin baart het het EESC zorgen dat de uitoefening van dit recht in een groot gedeelte van de EU nog altijd stuit op tal van hindernissen en barrières. Richtlijn 2004/38/EG betreffende het recht van vrij verkeer en verblijf op het grondgebied van de lidstaten voor de burgers van de Unie en hun familieleden is volgens het EESC niet goed omgezet. De Commissie (10), het Europees Parlement en tal van deskundigen hebben de omzetting als onbevredigend aangemerkt. Bovendien hebben de lidstaten zich niet aan de voorgeschreven termijn (11) gehouden.

4.1.5.   De mededeling van de Commissie betreffende richtsnoeren voor een betere omzetting en toepassing van de richtlijn komt dan ook als geroepen. De nationale overheden dienen terughoudendheid te betrachten met betrekking tot afwijkingen van en uitzonderingen op het vrije verkeer van personen; deze mogen nooit indruisen tegen de jurisprudentie van het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen (12). Er moet gezorgd worden voor een betere bescherming van de sociale en arbeidsrechten van „grensoverschrijdende” werknemers, iets waar het EESC al in diverse adviezen op heeft aangedrongen (13).

4.1.6.   Wat de bescherming van de rechten van kinderen betreft heeft het EESC er in diverse adviezen (14) op aangedrongen dat de EU internationale verdragen respecteert en zich sterk gemaakt voor een strategie die ervoor moet zorgen dat de lidstaten hun op Europees en internationaal niveau gedane toezeggingen betreffende de rechten van kinderen (met name in het kader van het VN-Verdrag inzake de rechten van het kind) onverwijld nakomen.

4.1.7.   Het EESC benadrukt hoe belangrijk het is dat diversiteit gerespecteerd wordt en kwetsbare personen beschermd worden. Diverse minderheden (zoals de Roma) en tal van immigranten hebben te maken met problemen rond diversiteit.

4.1.8.   In een aantal adviezen heeft het EESC onlangs aangedrongen op aanscherping van de anti-discriminatiewetgeving (15), waarbij het voorstelde om de instrumenten ter bestrijding van discriminatie, racisme, geweld, homofobie en xenofobie te verbeteren. Bij het toezicht op de toepassing van de EU-wetgeving is voor het maatschappelijk middenveld een cruciale rol weggelegd.

4.1.9.   Met de inwerkingtreding van het Handvest van grondrechten krijgt de EU nieuwe rechtsgronden ter bescherming van sociale en arbeidsrechten. Het EESC zal nieuwe initiatieven nemen voor de ontwikkeling van Europees beleid waarmee deze rechten beter beschermd worden en dringt er bij de Commissie op aan om een prioriteit te maken van de sociale en arbeidsrechten van werknemers.

4.1.10.   Uitgaande van nieuwe technologieën en informatiesystemen ontwikkelt de EU beleid op het gebied van veiligheid en grenscontroles. De aandacht dient uit te gaan naar de ethische en juridische consequenties van dit beleid voor de bescherming van persoonsgegevens en de persoonlijke levenssfeer.

4.1.11.   In nauwe samenwerking met de instanties voor gegevensbescherming en de nationale en Europese ombudsmannen en -vrouwen zou het maatschappelijk middenveld een bijdrage kunnen leveren aan de evaluatie van dit beleid, zodat de beginselen van doelmatigheid, evenredigheid, legitimiteit, veiligheid en vertrouwelijkheid gerespecteerd worden.

4.1.12.   Uit talloze raadplegingen van het Europees maatschappelijk middenveld is gebleken dat de bewegingsvrijheid van burgers wordt ingedamd door buitensporige veiligheidsmaatregelen, zoals het voorgestelde gebruik van biometrische kenmerken en RFID-technologie in reisdocumenten. In een advies (16) heeft het EESC er reeds op gewezen dat RFID-technologie „nog niet uitontwikkeld” is en de fundamentele vrijheden van de mens kan ondermijnen.

4.1.13.   In het programma van Stockholm moet er rekening mee worden gehouden dat het door de snelle ontwikkeling van deze technologieën nodig kan zijn om met nieuwe politieke en wetgevende initiatieven te komen voor de bescherming van de grondrechten, vooral in verband met de bescherming van persoonsgegevens. De Commissie moet voorlichtingscampagnes op touw zetten over de juridische aspecten en de gevaren van de informatietechnologie.

4.1.14.   Uit de lage opkomst bij de jongste EP-verkiezingen blijkt dat veel Europeanen ontevreden zijn over wat het betekent om EU-burger te zijn en over bepaalde onderdelen van het EU-beleid. Het EESC is het met de Commissie eens dat de actieve deelname van de Europese burgers aan het democratisch proces verbeterd moet worden. Gezien de groeiende desinteresse van de burgers van de lidstaten voor het EU-beleid zijn er volgens het EESC maatregelen nodig om een actieve invulling te geven aan het Europese burgerschap. Het EESC is er voorstander van om de EP-verkiezingen in de week van 9 mei te houden en vindt dat de kandidaatschappen, campagnes en programma's een minder nationaal en meer Europees karakter moeten krijgen.

4.1.15.   De basis van onze democratieën moet verbreed worden, zodat zij ook plaats bieden aan nieuwe burgers, die dezelfde rechten en plichten moeten krijgen. De uit het nationale en Europese burgerschap voortvloeiende rechten moeten gelden voor mensen (onder wie ook immigranten) van alle nationaliteiten en van elke etnische, religieuze of culturele achtergrond.

4.1.16.   Het EESC heeft voor de conventie een initiatiefadvies (17) opgesteld waarin het erop aandringt om ingezetenen van derde landen die een langdurige verblijfsstatus hebben het Europese burgerschap toe te kennen. Het EESC verzoekt de EU-instellingen om in het programma van Stockhom rekening te houden met dit voorstel.

4.2.   Het leven van de burger gemakkelijker maken – een Europa van recht en justitie Zorgen voor recht en justitie in een Europa dat zich open stelt voor de rest van de wereld

4.2.1.   Wederzijdse erkenning van rechterlijke besluiten

4.2.1.1.   Het EESC is ingenomen met de inspanningen inzake wederzijdse erkenning – nog altijd de pijler van de Europese justitiële integratie. Deze erkenning moet verenigbaar zijn met de juridische tradities van elk van de lidstaten en ervoor zorgen dat een ruimte van vrijheid en verantwoordelijkheid een extra impuls krijgt. De EU moet gemeenschappelijke basisnormen vaststellen. Bovendien moeten voor het hele systeem van communautaire en nationale dwangmaatregelen wettelijke beperkingen gelden om elke mogelijke vorm van misbruik uit te sluiten: de wetgeving mag onder geen beding rechten en vrijheden in het gedrang brengen en dient borg te staan voor de bescherming van de sociale en burgerrechten.

4.2.1.2.   De wederzijdse erkenning zou ook kunnen gaan gelden voor nog niet gereguleerde zaken zoals het erfrecht en het testamentrecht, het vermogensrecht en de vermogensrechtelijke gevolgen van echtscheidingen, en de hele dagelijkse levenssfeer van de EU-burgers. De wederzijdse erkenning dient van toepassing te zijn op alle door de lidstaten wettelijk erkende vormen van partnerschap.

4.2.1.3.   Op civielrechtelijk gebied moet de exequaturprocedure worden afgeschaft waarbij lidstaten beslissingen van een andere lidstaat in burgerlijke en handelszaken ten uitvoer leggen. Verder is het zaak de wederzijdse erkenning uit te breiden tot terreinen die er nog niet onder vallen. Op strafrechtelijk gebied moet het wederzijdse-erkenningsbeginsel worden toegepast in alle fasen van de procedure. Het dient ook te gaan gelden voor de bescherming van slachtoffers en getuigen en de verjaring van rechten.

4.2.2.   Vergroting van het wederzijds vertrouwen

4.2.2.1.   Om het onderlinge vertrouwen tussen de rechtstelsels te vergroten moet de opleiding van justitiepersoneel door middel van gezamenlijk uit te werken instrumenten ondersteund en verbeterd worden. Ook verdient het aanbeveling de uitwisseling van justitieambtenaren te stimuleren, zowel via het Forum voor justitie en de activiteiten van de verschillende netwerken van beroepsorganisaties als via een Erasmusachtig programma. Voor een betere communicatie en uitwisseling van best practices zou het Forum voor justitie versterkt moeten worden.

4.2.2.2.   Er moet verder gewerkt worden aan de vergroting van het wederzijdse vertrouwen. Daartoe dient er vooral in financieel opzicht meer steun te worden verleend aan de beroepsopleiding voor justitiepersoneel en aan de ontwikkeling van de professionele netwerken. In aanvulling op deze maatregelen moeten best practices worden uitgewisseld en projecten ter modernisering van het rechtswezen worden uitgewerkt.

4.2.3.   De toegang tot de rechter verbeteren: een prioriteit

4.2.3.1.   De Europese maatregelen op strafrechtelijk gebied om de wederzijdse erkenning van justitiële beslissingen te verbeteren zouden niet alleen betrekking moeten hebben op terrorisme, georganiseerde criminaliteit en aantasting van de financiële belangen van de EU, maar ook op fenomenen die de mensenrechten en de fundamentele vrijheden met voeten treden. Door hun grotere mobiliteit binnen de grenzen van de EU zijn de burgers van de lidstaten kwetsbaar geworden voor discriminatie en misbruik, zowel in hun privé-leven als in hun werk.

4.2.3.2.   De EU moet de mogelijkheden op het gebied van rechtsbijstand uitbreiden, waar nodig elektronische middelen inzetten (e-justice) (18) en er vooral voor zorgen dat burgers bij justitiële aangelegenheden gemakkelijker gebruik kunnen maken van vertalers en tolken. Ook dient zij de procedures voor de legalisatie van akten en documenten te vereenvoudigen. Ten slotte moet de hulp aan slachtoffers van misdrijven worden verbeterd, vooral als deze een transnationaal karakter hebben.

4.2.4.   De bijdrage die justitie kan leveren aan de economische activiteit

4.2.4.1.   Met name door middel van een Europees bankbeslag moet de uitvoering van rechterlijke besluiten worden verbeterd. Het resultaat van de inspanningen om voor het contractrecht een gemeenschappelijk referentiekader te creëren kan voor toekomstige wetsvoorstellen worden gebruikt en er kunnen standaardcontracten worden opgesteld en optionele Europese regelingen worden ingevoerd in welomschreven segmenten van de interne markt (de zogenaamde 28ste regeling). Verder moet de harmonisatie van de regels op het gebied van het vennootschapsrecht en verzekeringsovereenkomsten worden voortgezet.

4.2.4.2.   De Europese justitiële ruimte moet vooral tijdens crises de economische activiteit op de interne markt ondersteunen én er mede voor zorgen dat bedrijven zich verantwoordelijk gedragen tegenover de samenleving en hun eigen werknemers. Als er een financiële en economische crisis heerst, dient de solidariteit tussen de landen, bedrijven en burgers te worden versterkt en moeten de burgers waardig en met inachtneming van hun rechten worden behandeld.

4.2.5.   Een grotere internationale rol van de EU op justitieel gebied

Er moet prioriteit worden gegeven aan de pogingen om het rechtstaatprincipe in de hele wereld ingang te doen vinden, en dan vooral in de buurlanden en in de landen waarmee de EU samenwerkt op economisch, sociaal en veiligheidsgebied. Ook dient de EU de instrumenten voor samenwerking met en bijstand aan derde landen op justitieel gebied aanzienlijk te versterken.

4.3.   Een Europa dat bescherming biedt Regelgevingskader en beginselen van een open EU die haar burgers beschermt

Het is een goed idee om een strategie voor de interne veiligheid van de EU uit te werken. Daarbij moet een breed scala van publieke en private partijen worden betrokken (19). Als het maatschappelijk middenveld hieraan een bijdrage levert, kan een op tolerantie, dialoog en samenwerking gebaseerde benadering voorrang krijgen boven uitsluiting, angst en wantrouwen jegens de burgers van andere lidstaten of derde landen. Ook staat die bijdrage borg voor de bescherming van de meest kwetsbare vrijheden en rechten tegen controle- en dwangmaatregelen, die zonder een democratisch maatschappelijk middenveld kunnen ontaarden in discriminatie en misbruik. De interne-veiligheidsstrategie moet gecompleteerd worden met een Europese strategie ter beoordeling van het functioneren van de Europese rechtstelsels.

4.3.1.   Ruimere inzet van middelen

4.3.1.1.   Onderwijs en opleiding van politiepersoneel dient een belangrijk onderdeel te zijn van de politiële samenwerking. Volgens het bureau voor de grondrechten van de EU is er bij ruw en agressief politie-optreden vaak sprake van discriminatie. Er zijn daarom maatregelen nodig om een eind aan dit gedrag te maken en het vertrouwen van het publiek in de politie terug te winnen (20).

4.3.1.2.   De technologische middelen die nodig zijn om de interne veiligheid te waarborgen kunnen alleen worden ingezet als de garantie bestaat dat dit gebeurt met de nodige transparantie en verantwoordelijkheidszin tegenover de burgers en het maatschappelijk middenveld.

4.3.2.   Doelmatig beleid op diverse terreinen

4.3.2.1.   Bij de bestrijding van grensoverschrijdende criminaliteit dient een van de prioriteiten te zijn dat de verdedigingsrechten worden versterkt door de minimumgaranties inzake het beginsel „onschuldig totdat het tegendeel is bewezen” en preventieve hechtenis (duur en beoordeling van de gronden voor hechtenis) te verruimen. Maatregelen ter bestrijding van de misdaad moeten stroken met het evenredigheidsbeginsel. Deze initiatieven moeten met behulp van adequate middelen worden uitgewerkt, bijvoorbeeld als onderdeel van een actieplan, en op de uitvoering ervan moet goed toezicht worden gehouden, vooral in situaties die zich als problematisch hebben bewezen (behandeling van personen die verdacht worden van terroristische activiteiten).

4.3.2.1.1.   Wat controles aan de grenzen en vooral de bescherming van kwetsbare personen en groepen betreft dienen de lidstaten hun fundamentele verplichtingen inzake redding op zee te laten prevaleren boven de vereisten betreffende de controle en bewaking van maritieme grenzen.

4.3.2.1.2.   Het gemeenschappelijk Europees Schengenvisum, dat eventueel door een gemeenschappelijke consulaire autoriteit kan worden verstrekt, zou een garantie zijn voor een gelijke behandeling van de aanvragers. Overigens moet het geleidelijk aan zover kunnen komen dat visa niet langer worden afgegeven op grond van een aan de nationaliteit gebonden risicoanalyse, maar op grond van een inschatting van het individuele risico. Op die manier zou een verkeerde behandeling en discriminatie van aanvragers kunnen worden voorkomen.

4.3.3.   Gemeenschappelijke doelstellingen

4.3.3.1.   De interne veiligheidsstrategie moet zich toespitsen op gevaren die nu nog te weinig aandacht krijgen. De actieve bestrijding van haat, racisme, xenofobie en antisemitisme dient bijzondere prioriteit te krijgen. De in te zetten instrumenten mogen niet louter en alleen toegesneden worden op het onderwerp veiligheid, maar moeten ook – op preventieve wijze – gebruikt kunnen worden op economisch, sociaal, cultureel en onderwijsgebied.

In de interne-veiligheidsstrategie dienen transparantie en corruptiebestrijding voorop te staan. Corruptie ondermijnt het vertrouwen van de burger in de overheid en in de nationale en Europese democratie.

4.3.3.2.   Om het gevaar van terrorisme in te dammen moet de EU nog harder proberen om in Europa een dialoog tussen culturen en religies van de grond te krijgen. Op die manier kan voorkomen worden dat gemeenschappen, groepen en organisaties in en buiten de EU geïsoleerd raken en radicaliseren. Hoe effectief de maatregelen op het gebied van interne veiligheid ook zijn, ze zijn alleen gericht op de gevolgen en niet op de oorzaken van terrorisme. Er moet daarom een Europese dialoog worden opgestart die de EU in staat stelt om in dit verband actief samen te werken met de lidstaten.

4.4.   Een dynamisch immigratiebeleid

4.4.1.   Het uitwerken van een immigratiebeleid op basis van de doelstellingen van het Europees Pact inzake immigratie en asiel is de komende jaren een belangrijke prioriteit. Een van de prioriteiten is volgens de Commissie om de totaalaanpak van immigratie te consolideren.

4.4.2.   De EU moet de dialoog en de samenwerking met herkomstlanden verbeteren. Het EESC heeft voorgesteld (21) dat de EU via haar buitenlands beleid een internationaal rechtskader voor migratie van de grond probeert te krijgen, uitgaande van de Universele Verklaring van de rechten van de mens, het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten en het Internationaal Verdrag inzake economische, sociale en culturele rechten. Dit juridische kader dient de volgende elementen te omvatten: de belangrijkste IAO-conventies en de Internationale Conventie inzake de bescherming van de rechten van alle werkenden en hun gezinsleden. Ondanks het initiatiefadvies (22) waarin het EESC aandrong op ratificatie van deze conventie laten de lidstaten het wat dit betreft nog altijd afweten.

4.4.3.   Wil de EU met zijn immigratiebeleid een bijdrage kunnen leveren aan de ontwikkeling van de herkomstlanden, dan moeten bij het sluiten van overeenkomsten met deze landen het wederzijdse belang en de eerbiediging van de rechten van immigranten voorop staan. Overeenkomsten inzake arbeidsmobiliteit mogen niet leiden tot een brain drain. Doet dit verschijnsel zich toch voor, dan dient er voor compensatie te worden gezorgd. Om ervoor te zorgen dat circulaire migratie aan de ontwikkeling van de herkomstlanden bijdragen kan moeten de regels inzake toelating en het verlenen van de status van langdurig ingezetene versoepeld worden. Dan kunnen immigranten gemakkelijker vrijwillig terugkeren zonder hun verblijfsrecht op het spel te zetten.

4.4.4.   Bij de samenwerking met derde landen zou het niet uitsluitend moeten draaien om ongereglementeerde immigratie, terugkeer en grenscontroles, hoe belangrijk deze zaken ook zijn. Belangrijk is evenzeer dat rekening wordt gehouden met de belangen van alle partijen: de immigranten, zodat hun grondrechten geëerbiedigd worden en ze eerlijk behandeld worden; de herkomstlanden, zodat de emigratie positief kan uitpakken voor hun sociaal-economische ontwikkeling; en de Europese gastlanden.

4.4.5.   Een van de zwakke punten van de totaalaanpak van immigratie is volgens het EESC dat de EU met behulp van de EU-methode en met inachtneming van de in de Verdragen vastgelegde bevoegdheden maar moeilijk de stap kan maken van politieke uitspraken naar concrete wetgeving.

4.4.6.   Het EESC is het er niet mee eens dat de circulaire migratie als uitgangspunt moet dienen voor het Europese immigratiebeleid. Natuurlijk is het zo dat een gedeelte van de immigranten slechts tijdelijk in de EU verblijft, waarbij het soms komt tot circulaire migratie, maar de meeste immigranten blijven voor lange tijd of permanent. Daarom dienen het EU-beleid en de EU-wetgeving altijd borg te staan voor eerbiediging van de mensenrechten, een goede juridische status van immigranten, integratie en gezinshereniging.

4.4.7.   In een recent advies (23) oordeelt het EESC dat „in het immigratiebeleid en de bijbehorende wetgeving de mensenrechten van alle personen, gelijke behandeling en non-discriminatie onverkort geëerbiedigd dienen te worden”.

4.4.8.   Het EESC vindt „illegale immigratie” een ongelukkig begrip en spreekt net als de parlementaire vergadering van de Raad van Europa en het Europees Parlement liever van „ongereglementeerde immigratie” en „immigranten zonder geldige papieren” om geen verband te suggereren tussen immigratie en criminaliteit.

4.4.9.   Hoewel het illegaal is om een land zonder de vereiste documenten en zonder toestemming binnen te gaan, gaat het hier niet om misdadigers. Het verband dat in veel media en politieke toespraken wordt gelegd tussen ongereglementeerde immigratie en criminaliteit is bezijden de waarheid en leidt tot angstige en xenofobe reacties in het gastland.

4.4.10.   De Commissie is terecht van plan om met speciale aandacht na te gaan of de lidstaten de garanties en rechten die genoemd worden in de terugkeerrichtlijn (2008/115), die in december 2010 in werking treedt, respecteren.

4.4.11.   Het EESC deelt de mening van de Commissie dat de EU er goed aan doet „gemeenschappelijke normen te ontwikkelen voor de overname van illegale immigranten die niet kunnen worden verwijderd”. Het is het ook eens met haar uitspraak dat wat de regularisaties betreft „de uitwisseling van informatie tussen de lidstaten [moet] worden verbeterd” en dat daartoe richtsnoeren zouden kunnen worden opgesteld. Bij regularisatie moet, zoals staat in het Europees Pact inzake immigratie en asiel, bekeken worden in hoeverre iemand in sociaal opzicht en wat werk betreft geworteld is.

4.4.12.   Ongereglementeerd geïmmigreerde niet-begeleide minderjarigen moeten door middel van een speciaal Europees beleid beschermd worden.

4.4.13.   Net als de Commissie vindt het EESC dat de EU een gemeenschappelijk kader moet ontwikkelen in de vorm van een soepel toelatingssysteem dat het mogelijk maakt in te spelen op de behoeften van de nationale arbeidsmarkten. De Europese wetgeving mag echter geen beleid mogelijk maken waarbij datgene waar de arbeidsmarkten in een bepaalde conjunctuur behoefte aan hebben allesbepalend is en een immigrant slechts wordt gezien als een economische factor en niet als iemand met rechten die bescherming en veiligheid nodig heeft.

4.4.14.   De Commissie is terecht van plan een Europees platform voor dialoog op te richten om meer greep te krijgen op de arbeidsmigratie. Dit platform zou werkgevers, vakbonden, nationale arbeidsbureaus, wervingsbureaus en andere betrokken partijen samenbrengen. Het EESC zou dit platform voor zijn activiteiten een podium kunnen bieden, zoals het bijvoorbeeld ook al doet voor het Europees Integratieforum.

4.4.15.   Het EESC heeft er al herhaalde malen op gewezen dat Europa voor zijn toelatingsbeleid beter een algemeen (horizontaal) wetgevingskader had kunnen creëren dan wetgevingsvoorstellen per sector te doen (24).

4.4.16.   Niettemin werkt de Commissie momenteel aan diverse sectorspecifieke richtlijnen. Onlangs heeft de Europese Raad zijn goedkeuring gehecht aan de Richtlijn over de blauwe kaart
   (25), die een versnelde en flexibele toelatingsprocedure bevat voor „hooggekwalificeerde werknemers” en hun gezinsleden. Deze procedure kan erop neerkomen dat de overige werknemers (op wie specifieke richtlijnen van toepassing zullen zijn) gediscrimineerd worden ten opzichte van deze hooggekwalificeerde werknemers. Bovendien laat de Richtlijn de lidstaten te veel ruimte om te bepalen onder welke voorwaarden de blauwe kaart wordt afgegeven en welke rechten eruit voortvloeien.

4.4.17.   Naast de sectorspecifieke Europese immigratiewetgeving moet er ook een gemeenschappelijk horizontaal rechtskader (Europees statuut) komen dat de rechten en vrijheden van de immigranten in Europa ongeacht hun beroepscategorie, juridische status of administratieve situatie waarborgt.

4.4.18.   Het door de Commissie opgestelde voorstel voor een kaderrichtlijn (26) over de rechten van immigranten is tot op heden nog niet door de Raad goedgekeurd. Het EESC hoopt dat de Raad zijn advies over dit voorstel in aanmerking zal nemen.

4.4.19.   Het EESC zal zich buigen over het voorstel van de Commissie inzake een immigratiecode, die immigranten in Europa een uniforme rechtsstatus moet verlenen die vergelijkbaar is met die van EU-burgers. Het is het er echter niet mee eens dat deze code intrekking van het voorstel voor de kaderrichtlijn zou moeten betekenen en zou dan ook graag zien dat de komende voorzitterschappen van de Raad gewoon aan deze richtlijn blijven werken.

Wat gezinshereniging betreft is het EESC het met de Commissie eens dat „kan worden overwogen om na een uitgebreide raadpleging de desbetreffende richtlijn te herzien”.

4.4.20.   Hopelijk bespreekt de Commissie binnenkort in een groenboek de veranderingen die in deze richtlijn moeten worden aangebracht. Door het minimalistische karakter van Richtlijn 2003/86 is het namelijk mogelijk, zoals te lezen is in het rapport van de Commissie over de nationale omzetting van de Richtlijn (27), dat in sommige nationale wetgevingen het recht van ingezetenen van derde landen op gezinshereniging niet volledig gegarandeerd is.

4.4.21.   Het EESC acht integratie een zeer belangrijke zaak en heeft al in diverse initiatiefadviezen aangedrongen op een proactief integratiebeleid binnen de EU dat op zowel de gastlanden als de immigranten zelf is gericht. Met deze positieve kijk op integratie neemt het EESC afstand van bepaalde regeringen die integratie als iets negatiefs zien, als een zoveelste obstakel voor gelijke behandeling en als een nieuwe aanleiding voor discriminatie.

4.4.22.   Zoals de Commissie al schrijft, zijn er meer inspanningen nodig van de EU, de lidstaten en de regionale en lokale autoriteiten, en ook een grotere betrokkenheid van de ontvangende samenleving en de immigranten zelf. Onlangs hebben de Commissie en het EESC samen het Europees integratieforum opgericht. Dit is een platform waarop het maatschappelijk middenveld en migrantenorganisaties bij de beleidsvorming op het gebied van integratie worden betrokken.

4.4.23.   Het EESC heeft ingestemd met het voorstel voor een open-coördinatiemethode voor integratie en zal door middel van adviezen graag een bijdrage leveren aan de concretisering van dit voorstel. De Commissie stelt dat „een gezamenlijk coördinatiemechanisme [kan] worden ontwikkeld dat de maatregelen van de lidstaten met behulp van een gemeenschappelijk referentiekader kan ondersteunen” via gezamenlijke werkwijzen, gemeenschappelijke indicatoren, samenwerking met andere beleidsgebieden en betrokkenheid van de civiele samenleving via de website voor integratie en het Europees integratieforum.

4.4.24.   Het forum kan ook een bijdrage leveren aan de evaluatie van de werkwijzen, de ontwikkeling van de indicatoren en het koppelen van integratie aan andere EU-beleidsterreinen.

4.5.   Asiel: een gemeenschappelijke en solidaire ruimte

4.5.1.   Europa moet bereid zijn om mensen die asiel aanvragen met de nodige waardigheid te behandelen. De wetgeving moet hen daarom bescherming bieden en het beleid in kwestie dient van meer solidariteit te getuigen. Veel personen die internationale bescherming behoeven bereiken de buitengrenzen langs clandestiene wegen. De autoriteiten moeten garanderen dat deze personen een verzoek om bescherming kunnen indienen en dat hun verzoek overeenkomstig de internationale verdragen en de communautaire en nationale wetgeving wordt behandeld.

4.5.2.   In de afgelopen jaren heeft het EESC in diverse adviezen aangedrongen op een gemeenschappelijk asielstelsel (28). Het gemeenschappelijk Europees asielstelsel moet een gegarandeerd hoge kwaliteit krijgen; er mag niet worden gemorreld aan de internationale beschermingsnormen. Harmonisatie mag onder geen beding gebruikt worden als middel om het huidige beschermingsniveau in de lidstaten te verlagen, maar dient juist tot betere wetgeving te leiden in lidstaten die nu nog onvoldoende bescherming bieden.

4.5.3.   Wil het gemeenschappelijk Europees asielstelsel van de grond komen, dan is er naast de harmonisatie van de wetgeving ook hechte samenwerking tussen de lidstaten nodig. De samenwerking en solidariteit zullen een impuls krijgen met de terecht door de Commissie voorgestelde oprichting van een Ondersteuningsbureau voor asielzaken.

4.5.4.   De nieuwe wetgeving moet het mogelijk maken dat asielzoekers de arbeidsmarkt betreden en opleidingen volgen, en moet bovendien de rol van gespecialiseerde ngo's onderkennen en hun vrije toegang garanderen tot de procedures en plaatsen die met hun activiteiten samenhangen.

4.5.5.   Het Dublinsysteem moet om humanitaire redenen zo gewijzigd worden dat asielzoekers met het oog op hun culturele, sociale en familiebanden kunnen kiezen in welk land zij hun aanvraag indienen.

4.5.6.   Het beroep dat tegen besluiten over asielaanvragen kan worden aangetekend dient conform de jurisprudentie van het Europees Hof voor de rechten van de mens een opschortende werking te hebben.

4.5.7.   In tal van lidstaten is het nog altijd een gangbare praktijk om asielzoekers en ongereglementeerde immigranten op te sluiten in interneringscentra. Het EESC is hier tegen: opsluiting in dergelijke centra zou alleen in uitzonderingsgevallen mogen gebeuren.

4.5.8.   Met derde landen zouden alleen overnameverdragen mogen worden gesloten als zij de mensenrechten eerbiedigen. Het is dan ook geen goede zaak dat door de EU of de lidstaten overeenkomsten inzake repatriëring of grenscontroles worden gesloten met landen die de belangrijkste internationale mensenrechtenverdragen niet hebben ondertekend.

4.5.9.   Op asielgebied is binnen Europa meer financiële solidariteit geboden. Dit betekent dat het Europees Vluchtelingenfonds moet worden uitgebreid en gewijzigd.

Brussel, 4 november 2009

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

M. SEPI

---

(1)  Volgens de vorige vicevoorzitter Fratini is slechts 53 % van de doelstellingen gehaald.

1

(2)  Europees Pact inzake immigratie en asiel, Raad van de Europese Unie, Brussel, 13440/08, 24 september 2008.

2

(3)  Rapport van de groep over het toekomstige interne-veiligheidsbeleid (The Future Group), „Freedom, Security, Privacy: European Home Affaris in an Open World”, juni 2008.

3

The Future Group

Freedom, Security, Privacy: European Home Affaris in an Open World

(4)  http://ec.europa.eu/justice_home/news/consulting_public/news_consulting_0001_en.htm.

4

(5)  COM(2009) 262 final.

5

(6)  EESC-advies van 4.9.2009„Eerbiediging van de grondrechten in de Europese beleidsmaatregelen en wetgeving op het gebied van immigratie”, rapporteur: de heer Pariza Castaños (zie blz. 29 van het huidig PB).

6

(7)  PB C 318 van 23.12.2006, blz. 163.

7

(8)  PB C 218 de 11.9.2009, blz. 69.

8

(9)  Zie „Relevant Council of Europe Resolutions and Reccommendations in the field of efficiency and fairness of justice” (CEPEJ(2003)7 rev, 13 november 2003)

9

(10)  COM(2008) 840 final.

10

(11)  30 april 2006

11

(12)  COM(2009) 313 final.

12

(13)  PB C 325 van 30.12.2006, blz. 43.

13

(14)  PB C 325 van 30.12.2006, blz. 65.

14

(15)  PB C 77 van 31.3.2009, blz. 102.

15

(16)  PB C 256 van 27.10.2007, blz. 66.

16

(17)  PB C 208 van 3.9.2003, blz. 76.

17

(18)  EESC-advies van 30.9.2009 over de Mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement en het Europees Economisch en Sociaal Comité: „Naar een Europese strategie inzake e-justitie”; rapporteur: de heer Pegado Liz (PB C 318 van 23.12.2009, blz. 69).

18

(19)  PB C 211 van 19.8.2008, blz. 61.

19

(20)  Europees Bureau voor de grondrechten van de Europese Unie, 2009. The Stockholm Programme: A chance to put fundamental rights protection right in the centre of the European, blz. 6-7.

20

The Stockholm Programme: A chance to put fundamental rights protection right in the centre of the European

(21)  PB C 44 van 16.2.2008, blz. 91.

21

(22)  PB C 302 van 7.12.2004, blz. 49.

22

(23)  PB C 218 van 11.9.2009, blz. 69.

23

(24)  PB C 286 van 17.11.2005, blz. 20.

24

(25)  Richtlijn 2009/50/EG.

25

(26)  PB C 27 van 3.2.2009, blz. 114.

26

(27)  COM(2008) 610 final.

27

(28)  PB C 218 van 11.9.2009, blz. 78 en EESC-adviezen „Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van minimumnormen voor de opvang van asielzoekers in de lidstaten (herschikking)”, rapporteur: mevrouw Le Nouail Marlière (PB C 317 van 23.12.2009, blz. 110) en „Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van de criteria en instrumenten om te bepalen welke lidstaat verantwoordelijk is voor de behandeling van een verzoek om internationale bescherming dat door een onderdaan van een derde land of een staatloze bij een van de lidstaten wordt ingediend (herschikking)”, rapporteur: mevrouw Le Nouail Marlière (PB C 317 van 23.12.2009, blz. 115).

28

---

| 18.5.2010 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 128/89 |
| --- | --- | --- | --- |

18.5.2010

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 128/89

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het „Voorstel voor een aanbeveling van de Raad inzake rookvrije ruimten”

(COM(2009) 328 definitief — 2009/0088 (CNS))

(2010/C 128/15)

Rapporteur: de heer LUCAN

De Commissie heeft op 8 juli 2009 besloten, overeenkomstig de bepalingen van art. 262 van het EG-Verdrag, het Europees Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over het

„Voorstel voor een aanbeveling van de Raad inzake rookvrije ruimten”

COM(2009) 328 final – 2009/0088 (CNS).

De gespecialiseerde afdeling Werkgelegenheid, sociale zaken, burgerschap, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 15 oktober 2009 goedgekeurd.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn op 4 en 5 november 2009 gehouden 457e zitting (vergadering van 5 november) onderstaand advies met 81 stemmen vóór en 68 tegen, bij 9 onthoudingen, goedgekeurd.

1.   Specifieke aanbevelingen

Aanbevelingen, artikel 1

1.1.1.   In de bepaling inzake effectieve bescherming tegen blootstelling aan tabaksrook op de werkplek moet m.n. worden verwezen naar gesloten ruimten zonder speciale rookzone.

1.1.2.   De bepaling inzake „andere openbare ruimten” uit artikel 8, lid 2, van de WHO-kaderovereenkomst inzake de bestrijding van het tabaksgebruik, moet ook betrekking hebben op alle openbare ruimten waar kinderen of jongeren van onder de 18 komen.

1.1.3.   Het Comité dringt er bij de Raad op aan de door de Commissie voorgestelde termijn van drie jaar in te korten, omdat anders de hele huidige generatie schoolgaande adolescenten (14 – 18 jaar), die maar al te gemakkelijk van passief roken overstapt op actief roken, buiten het bereik van de aanbeveling dreigt te vallen.

Aanbevelingen, artikel 2

1.2.1.   Alle onderwijsinstellingen moeten specifieke aandacht besteden aan de Europese strategieën voor voorlichting en advies. Het Comité zou graag zien dat deze passage aan de tekst wordt toegevoegd, zodat duidelijk de nadruk wordt gelegd op het belang van voorlichting en advies in het lager en middelbaar onderwijs in heel Europa. Elk kind en elke jongere heeft immers het recht geregeld correcte en volledige informatie te krijgen over tabak en de schadelijke gevolgen daarvan, alsook over de kankerverwekkende eigenschappen van omgevingstabaksrook.

Aanbevelingen, artikel 3

1.3.1.   „Rookvrij”-beleid moet worden aangevuld met ondersteunende maatregelen, waaronder:

| (c) | uitbreiding van het toepassingsgebied van Richtlijn 2004/37 betreffende de bescherming van de werknemers tegen de risico's van blootstelling aan carcinogene of mutagene agentia op het werk, zodat ook omgevingstabaksrook onder de bepalingen van deze richtlijn komt te vallen; |
| --- | --- |

(c)

uitbreiding van het toepassingsgebied van Richtlijn 2004/37 betreffende de bescherming van de werknemers tegen de risico's van blootstelling aan carcinogene of mutagene agentia op het werk, zodat ook omgevingstabaksrook onder de bepalingen van deze richtlijn komt te vallen;

| (d) | verscherping van de in Richtlijn 89/654/EEG opgenomen eisen inzake de bescherming van werknemers tegen tabaksrook; zo moeten alle werkgevers worden verplicht een rookverbod in te stellen op de werkplek; |
| --- | --- |

(d)

verscherping van de in Richtlijn 89/654/EEG opgenomen eisen inzake de bescherming van werknemers tegen tabaksrook; zo moeten alle werkgevers worden verplicht een rookverbod in te stellen op de werkplek;

| (e) | wijziging van Richtlijn 67/548/EEG (1991) betreffende gevaarlijke stoffen, zodat omgevingstabaksrook wordt opgenomen in de lijst van carcinogene agentia. Op die manier zou omgevingstabaksrook overigens automatisch onder het toepassingsgebied van de Richtlijn betreffende de blootstelling aan carcinogene of mutagene agentia op het werk vallen en worden de minimumeisen inzake veiligheid en gezondheid op het werk hierop van toepassing; |
| --- | --- |

(e)

wijziging van Richtlijn 67/548/EEG (1991) betreffende gevaarlijke stoffen, zodat omgevingstabaksrook wordt opgenomen in de lijst van carcinogene agentia. Op die manier zou omgevingstabaksrook overigens automatisch onder het toepassingsgebied van de Richtlijn betreffende de blootstelling aan carcinogene of mutagene agentia op het werk vallen en worden de minimumeisen inzake veiligheid en gezondheid op het werk hierop van toepassing;

| (f) | het verzoek aan de lidstaten en de Commissie om de benaming „omgevingstabaksrook” officieel te wijzigen in „carcinogene omgevingstabaksrook”; |
| --- | --- |

(f)

het verzoek aan de lidstaten en de Commissie om de benaming „omgevingstabaksrook” officieel te wijzigen in „carcinogene omgevingstabaksrook”;

| (g) | de uitwerking door de directoraten-generaal „onderwijs en cultuur” en „gezondheid en consumenten” van voorlichtingsstrategieën voor alle onderwijsnetten in de EU, zodat kinderen en jongeren geregeld correcte en volledige informatie krijgen over de gevolgen van tabaksgebruik en omgevingstabaksrook. |
| --- | --- |

(g)

de uitwerking door de directoraten-generaal „onderwijs en cultuur” en „gezondheid en consumenten” van voorlichtingsstrategieën voor alle onderwijsnetten in de EU, zodat kinderen en jongeren geregeld correcte en volledige informatie krijgen over de gevolgen van tabaksgebruik en omgevingstabaksrook.

Aanbevelingen, artikel 4

1.4.1.   Aan het eind van dit artikel moet de volgende bepaling worden toegevoegd: „alsook het probleem van de bescherming tegen tabaksrook in openbare ruimten die worden bezocht door kinderen en jongeren” (speelruimten in de open lucht, ontspanningsruimten, (openlucht-) discotheken, clubs, cafés waar kinderen of jongeren onder de 18 komen, andere voor kinderen of jongeren bestemde ruimten).

Aanbevelingen, artikel 6

1.5.1.   Aan de omschrijving van de nationale knooppunten voor de bestrijding van tabaksgebruik moet de volgende zinsnede worden toegevoegd: „alsook om de blootstelling van de bevolking aan omgevingstabaksrook te beperken of tegen te gaan”.

2.   Conclusies

2.1.   Het Comité is ingenomen met dit initiatief, dat ervoor moet zorgen dat de bepalingen inzake een volledig rookvrije omgeving uit artikel 8 van de Kaderovereenkomst van de Wereldgezondheidsorganisatie voor de bestrijding van tabaksgebruik naar behoren worden uitgevoerd, conform beginsel 1, par. 6 van de richtsnoeren van art. 8 van de kaderovereenkomst (zie de bijlage bij het Commissievoorstel (1) (COM(2009) 328). Het is van oordeel dat de aanbeveling, hoewel zij nauwelijks garanties biedt, toch een stap in de goede richting is. Mocht bij de tenuitvoerlegging evenwel blijken dat niet de beoogde resultaten worden behaald, dan moet de Commissie zo snel mogelijk een bindend instrument voorstellen.

2.2.   Het Comité meent dat op Europees niveau moet worden nagegaan hoe de schadelijke gevolgen van tabaksgebruik voor kinderen en jongeren kunnen worden beperkt en hoe het staat met hun blootstelling aan omgevingstabaksrook. Met het oog op de uitwerking van doeltreffende strategieën en programma's voor de toekomst zouden onderzoekers daarnaast ook het gedrag van rokers in kaart moeten brengen; zo moeten zij nagaan wanneer mensen hun eerste sigaret roken en wat hen als kind of jongeren tot die keuze heeft gebracht.

2.3.   Het Europees Parlement heeft de lidstaten opgeroepen zich ertoe te verbinden het tabaksgebruik onder jongeren tegen 2025 met minstens 50 % te verminderen. Het Comité meent dat daarom ook moet worden getracht de schadelijke effecten voor jonge rokers in cijfers te vatten, zodat Europese doelstellingen voor het terugdringen van het tabaksgebruik bij jongeren kunnen worden afgebakend en de lidstaten zich daarnaar kunnen richten. Dit betekent echter niet dat maatregelen tegen tabaksgebruik mogen worden uitgesteld tot 2025, integendeel, gezien de zeer schadelijke gevolgen van roken voor de gezondheid en de daarmee verband houdende kosten moet zo snel mogelijk actie worden ondernomen.

2.4.   Het Comité is overtuigd voorstander van een rookverbod - waarmee er vanzelfsprekend ook een einde zou komen aan de blootstelling aan omgevingstabaksrook - op plaatsen waar kinderen of jongeren (van 0 tot 18 jaar) komen. Het denkt daarbij o.m. aan recreatieruimtes, clubs, discotheken, cafés, sportvelden, speelruimten, enz. Met een dergelijke maatregel kan een gedeelte van de huidige generatie jongeren in de leeftijd van 15 tot 18 jaar worden bereikt. Dat is belangrijk omdat juist deze jongeren de grootste kans lopen te gaan roken of te worden blootgesteld aan omgevingstabaksrook. Doorgaans zijn het immers de jongeren in de leeftijdscategorie van 15 tot 18 die besluiten hun eerste sigaret op te steken en de stap zetten van passief naar actief roken.

2.5.   Programma's voor het lager en middelbaar onderwijs die een gezonde en harmonieuze levensstijl promoten, zijn in de ogen van het Comité dan ook van kapitaal belang. Om kinderen en adolescenten de risico's van roken en blootstelling aan omgevingstabaksrook te doen inzien, moet er op Europees niveau voor worden gezorgd dat zij geregeld correcte en volledige informatie krijgen. Belangrijk is in elk geval dat regelmatig interactieve en vernieuwende campagnes worden opgezet, eventueel in samenwerking met ngo's, en dat de gegevens toegankelijk zijn en aangepast aan de verwachtingen van de doelgroep, zodat jongeren hun verantwoordelijkheid kunnen opnemen en volledig vrij en met kennis van zaken kunnen beslissen.

2.6.   Het Comité pleit voor voorlichtingscampagnes over een gezonde levensstijl voor alle leeftijden en alle sociale klassen. Alleen op die manier kunnen mensen bewuste en verantwoorde keuzes maken, zowel voor zichzelf als voor hun kinderen.

2.7.   Het Comité dringt er dan ook bij de ngo's en de maatschappelijke organisaties op aan actief mee te werken aan acties ter bestrijding van roken en blootstelling aan omgevingstabaksrook, en zich m.n. in te zetten voor acties die gericht zijn op kansarmen, die immers naarmate zij zieker worden en geleidelijk aan bepaalde vitale functies verliezen, niet alleen hun sociale maar ook hun persoonlijke autonomie dreigen kwijt te raken. Voorts moeten kansarme kinderen die thuis al in extreme mate worden blootgesteld aan omgevingstabaksrook, extra bescherming krijgen, net als straatkinderen en andere groepen die op straat leven.

3.   Achtergrond en algemene opmerkingen

3.1.   Medische en sociale kanttekeningen bij tabaksgebruik en de mate van blootstelling aan omgevingstabaksrook

3.1.1.   Onderzoek heeft aangetoond dat elke sigaret een roker acht minuten van zijn leven kan kosten. (2) Tabaksgebruik is de voornaamste oorzaak van sterfgevallen, ziekten en arbeidsongeschiktheid in de Europese Unie, en kost ongeveer 650 000 levens per jaar (3).

3.1.2.   Tabaksrook is een complex gifmengsel bestaande uit meer dan 4 000 stoffen, waaronder gifstoffen als blauwzuur, ammoniak en koolmonoxide alsmede meer dan 50 stoffen (69 om precies te zijn (4)) die aantoonbaar kankerverwekkend zijn, en is dan ook een belangrijke oorzaak van morbiditeit en mortaliteit in de EU. De wijziging van de benaming „omgevingstabaksrook” in „carcinogene omgevingstabaksrook” is dus wetenschappelijk gefundeerd.

3.1.3.   Het is bewezen dat een langdurige passieve blootstelling aan tabaksrook tot dezelfde ziekten kan leiden als actief roken, waaronder longkanker, hart- en vaataandoeningen en kinderziekten.

3.1.4.   Blootstelling aan omgevingstabaksrook kan bij volwassenen tot coronaire hartziekten en longkanker leiden. Voorts kan omgevingstabaksrook bij volwassenen beroerten, astma en chronische obstructieve longaandoeningen (COPD) (5) veroorzaken, en bestaande aandoeningen zoals astma en COPD verergeren (6).

3.1.5.   Het onderzoek naar de risico's van de blootstelling aan omgevingstabaksrook is in de loop der jaren geëvolueerd en de definities zijn aangepast. Uitdrukkingen zoals „passief roken” en „onvrijwillige blootstelling aan tabaksrook” moeten worden vermeden, omdat in Frankrijk en elders is gebleken dat de tabaksindustrie deze termen gebruikt om te suggereren dat blootstelling „vrijwillig” en dus aanvaardbaar zou zijn. Gezien de nieuwste wetenschappelijke bevindingen is het overigens aangewezen het niet meer te hebben over „omgevingstabaksrook” maar over „carcinogene omgevingstabaksrook”.

3.1.6.   Omgevingstabaksrook is bijzonder schadelijk voor kinderen en veroorzaakt astma, longontstekingen en bronchitis, ademhalingsproblemen, middenooraandoeningen en wiegendood (5).

3.1.7.   Volgens voorzichtige schattingen zijn in de EU-25 in 2002 7 300 volwassenen, waaronder 2 800 niet-rokers, overleden als gevolg van blootstelling aan omgevingstabaksrook op het werk. Nog eens 72 000 sterfgevallen, waaronder 16 400 niet-rokers, werden veroorzaakt door blootstelling aan omgevingstabaksrook thuis. (7)

3.1.8.   Het is aangetoond dat blootstelling aan tabaksrook, al dan niet op het werk, de kans op longkanker aanzienlijk verhoogt, en dat bijvoorbeeld werknemers in horecagelegenheden waar roken is toegestaan, 50 % meer kans hebben op longkanker dan werknemers die niet worden blootgesteld aan tabaksrook (8).

3.1.9.   Blootstelling aan tabaksrook tijdens de zwangerschap verhoogt de kans op misvormingen, miskramen en vroeggeboortes.

3.2.   Sociologische kanttekeningen van Eurobarometer bij beleidsmaatregelen tegen tabaksgebruik en de blootstelling aan omgevingstabaksrook

3.2.1.   Eurobarometer wijst erop dat beleidsmaatregelen ter bestrijding van tabaksgebruik zeer goed worden ontvangen door de bevolking. Zo blijkt resp. 84, 77 en 61 % van de Europese burgers voorstander te zijn van een rookverbod in kantoren en op andere afgesloten werkplekken, in restaurants, en in cafés en bars.

3.2.2.   Circa 70 % van de EU-burgers rookt niet (9)en studies hebben aangetoond dat de meerderheid van de rokers zou willen stoppen (10).

3.2.3.   Volgens een recente enquête van Eurobarometer over de houding van de Europeanen tegenover tabak beseft driekwart van de Europeanen dat tabaksrook een gezondheidsrisico inhoudt voor niet-rokers, terwijl 95 % erkent dat roken in gezelschap van een zwangere vrouw erg gevaarlijk kan zijn voor de baby.

3.2.4.   Volgens ramingen van eind 2006 werd 28 % van het kantoorpersoneel dagelijks blootgesteld aan omgevingstabaksrook op het werk; eind 2008 gold dat ook voor circa 39 % van het personeel van cafés en restaurants. Een andere recente enquête (2006) toont aan dat ongeveer 7,5 miljoen Europese werknemers op het werk dagelijks worden blootgesteld aan omgevingstabaksrook (11).

3.2.5.   Tabaksgebruik kost de gezondheidszorg in Europa elk jaar honderden miljarden. Niet alleen wie deze kosten veroorzaakt, maar de hele bevolking draait daarvoor op. Naar schatting kost alleen al de blootstelling aan omgevingstabaksrook op het werk in de EU-27 maar liefst 2,46 miljard euro per jaar (12), wat neerkomt op 1,3 miljard aan tabaksgebruik gerelateerde medische kosten (waarvan 560 miljoen voor niet-rokende werknemers) en meer dan 1,1 miljard indirecte kosten in verband met productiviteitsverlies (waarvan 480 miljoen voor niet-rokers).

3.3.   De plicht om de bevolking te beschermen tegen blootstelling aan omgevingstabaksrook maakt deel uit van de bescherming van de fundamentele rechten en vrijheden (het recht op leven en gezondheid)

3.3.1.   De plicht om mensen te beschermen tegen tabaksrook, zoals vastgelegd in artikel 8 van de WHO-kaderovereenkomst inzake de bestrijding van het tabaksgebruik, hangt samen met de fundamentele rechten en vrijheden. Gezien de gevaren van het inademen van secundaire tabaksrook vloeit de plicht om de bevolking te beschermen tegen tabaksrook indirect voort uit het recht op leven en het recht op de hoogst haalbare gezondheidsstandaard, zoals vastgelegd in diverse internationale wettelijke instrumenten (inclusief het Statuut van de Wereldgezondheidsorganisatie, het Verdrag inzake de rechten van het kind, het Verdrag inzake de uitbanning van alle vormen van discriminatie van vrouwen en het Internationaal Verdrag inzake economische, sociale en culturele rechten) en uitdrukkelijk vermeld in de preambule van de WHO-kaderovereenkomst en erkend in de grondwetten van verschillende naties.

3.3.2.   De plicht om mensen tegen tabaksrook te beschermen houdt in dat regeringen verplicht zijn wetgeving uit te vaardigen die erop gericht is de fundamentele rechten en vrijheden van de burgers te beschermen. Bovendien moet de hele bevolking, en niet alleen bepaalde groepen, worden beschermd.

3.4.   Internationale en Europese context

3.4.1.   In de VS hebben het bureau voor milieubescherming en het ministerie van Leefmilieu en sociale diensten omgevingstabaksrook opgenomen in de lijst van voor de mens carcinogene stoffen (resp. in 1993 en 2000). Het Internationaal Centrum voor kankeronderzoek van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) is hen daarin gevolgd in 2002.

3.4.2.   Op internationaal niveau wordt in de WHO-kaderovereenkomst inzake de bestrijding van het tabaksgebruik, die door 168 partijen is ondertekend en door 141 geratificeerd (waaronder de Europese Gemeenschap), erkend dat wetenschappelijke gegevens onomstotelijk het bewijs hebben geleverd dat blootstelling aan tabaksrook sterfgevallen, ziekten en arbeidsongeschiktheid veroorzaakt. Volgens deze overeenkomst zijn de Gemeenschap en de lidstaten verplicht het probleem van de blootstelling aan tabaksrook op afgesloten werkplekken in het openbaar vervoer en in afgesloten openbare ruimten aan te pakken. De verplichting om bescherming te bieden tegen blootstelling aan tabaksrook is vastgelegd in artikel 8 van de overeenkomst.

3.4.3.   Volgens de Europese strategie voor de bestrijding van tabaksgebruik van de WHO (2004) is de meest succesvolle maatregel om mensen op lange termijn van het roken af te houden intensieve counseling (meer dan tien minuten) door een dokter.

3.5.   Effectbeoordeling: wat is de beste van de vijf mogelijke Europese beleidsopties?

3.5.1.   Met haar Groenboek „Op weg naar een rookvrij Europa: beleidsopties op EU-niveau” (COM(2007) 27 final) van 30 januari 2007 heeft de Commissie het startsein geven voor een openbaar debat. De vijf mogelijke beleidsopties zijn: 1) status quo, 2) vrijwillige maatregelen, 3) open coördinatiemethode, 4) een aanbeveling van Commissie of Raad, en 5) bindende EU-wetgeving.

3.5.2.   In de effectbeoordeling geeft de Commissie aan dat optie vijf, omdat het om bindende wetgeving gaat, daadwerkelijk een einde zou maken aan de blootstelling aan omgevingstabaksrook op afgesloten werkplekken en de schadelijke gevolgen daarvan dus maximaal zou beperken. De uitvoering van een dergelijke maatregel zou evenwel veel meer tijd in beslag nemen dan de tenuitvoerlegging van een aanbeveling van de Raad (optie 4). Beleidsoptie 1 (status quo) zou de minst efficiënte keuze zijn om omgevingstabaksrook en de schadelijke gevolgen daarvan voor de gezondheid terug te dringen. De huidige trend om meer ruimten rookvrij te maken zou zich waarschijnlijk wel doorzetten, maar in een langzamer tempo. Beleidsopties 2 en 3 zouden een vergelijkbare impact hebben en de situatie in vergelijking met optie 1 (status quo) niet significant verbeteren. Optie 3, de toepassing van de open coördinatiemethode, zou veel tijd in beslag kunnen nemen en ongeschikt kunnen blijken voor de aanpak van een probleem als omgevingstabaksrook. De impact van optie 4, een aanbeveling van de Commissie, zou dan weer beperkt blijven omdat er geen gevoel van werkelijke betrokkenheid zou ontstaan bij de lidstaten. Een aanbeveling van de Raad daarentegen zou naar verwachting de gunstigste uitwerking hebben: de lidstaten krijgen het gevoel meer eigen inbreng te hebben en de impact op de volksgezondheid zou zich relatief snel doen voelen.

4.   De meest kwetsbare groepen en mogelijke strategieën

4.1.   De groepen die het gevoeligst zijn voor de blootstelling aan omgevingstabaksrook, zijn kinderen, jongeren, werklozen, kansarmen en werknemers in de horeca.

4.2.   Om het probleem bij de wortel te kunnen aanpakken moet worden gekeken naar het verband tussen de blootstelling aan omgevingstabaksrook enerzijds en tabaksgebruik en de specifieke kenmerken van de doelgroep anderzijds. 80 % van de Europese rokers verklaart ook thuis te roken. Strategieën om het tabaksgebruik en de blootstelling aan omgevingstabaksrook te verminderen moeten m.n. gericht zijn op kinderen, jongeren en ouders.

4.3.   31 % van de EU-burgers van boven de 15 rookt (26 % dagelijks, 5 % af en toe (13)). Vanaf de leeftijd van 11 jaar neemt het aantal rokende kinderen pijlsnel toe. Het zeer hoge percentage tabaksgebruikers onder de achttien staaft de bewering dat jongeren al beginnen te roken als zij nog minderjarig zijn (14). In de Eurobarometerenquête zijn geen gegevens opgenomen over de leeftijd waarop mensen hun eerste sigaret roken, maar bepaalde landen beschikken over nationale statistieken (15). Daaruit blijkt o.m. dat de meeste rokers (53 %) als kind zijn begonnen: 5,5 % rookte zijn eerste sigaret vóór de leeftijd van 15 jaar; 47 % was tussen de 15 en de 19 toen zij hun eerste sigaret rookten. Meer dan de helft van de mannelijke rokers (51,4 %) begon met roken toen ze tussen 15 en 19 jaar oud waren. Straatkinderen, die tot de meest kwetsbare maatschappelijke groepen horen, roken hun eerste sigaret als ze nog geen vijf jaar oud zijn (16). Kansarme kinderen en jongeren en volwassenen die op straat leven, zijn vaak verstokte rokers en worden voortdurend blootgesteld aan omgevingstabaksrook.

4.4.   In recreatieruimten (clubs, cafés, (openlucht-) discotheken enz.) is er vaak erg veel omgevingstabaksrook die de gezondheid van zowel de klanten (adolescenten, jongeren en anderen) als de werknemers (in de horeca en de amusementsindustrie) in gevaar brengt. Een vier uur durende blootstelling aan omgevingstabaksrook in een discotheek staat gelijk aan een maand samenleven met een roker (17).

4.5.   Voorlichting via de media is noodzakelijk, maar er is een nog grotere behoefte aan preventiecampagnes op school. Ngo's hebben al een aantal vernieuwende diensten voor voorlichting, onderwijs en preventie opgericht om kinderen en adolescenten vertrouwd te maken met de risico's van roken en blootstelling aan omgevingstabaksrook. Deze goede praktijkvoorbeelden zouden op Europees niveau kunnen worden nagevolgd: scholen zouden gebruik kunnen gaan maken van specifieke educatieve programma's, de Europese netwerken van adviesbureaus zouden counselingdiensten kunnen verlenen aan burgers en adviesbureaus van scholen zouden ouders en kinderen kunnen bijstaan. Verenigingen voor kinderen en ouders en educatieve initiatieven in de trant van „scholen” of „universiteiten” voor ouders zijn navolgenswaardige praktijkvoorbeelden en nuttige wapens in de strijd tegen tabaksgebruik en de blootstelling aan omgevingstabaksrook, niet alleen op school maar vooral ook thuis (waar de Europese wetgeving de privésfeer beschermt).

5.   Positieve, goed onderbouwde mediacampagnes voor een gezond leven zullen het tabaksgebruik en de blootstelling aan omgevingstabaksrook automatisch doen afnemen

5.1.   In het verleden zijn op Europees niveau al twee campagnes tegen roken gelanceerd, nl. „Durf nee zeggen” (2001 – 2004) en „Help — Voor een leven zonder tabak” (2005-2008). Hiermee werden de schadelijke effecten van passief roken belicht en werd een rookvrije leefwijze gepromoot, vooral onder jongeren.

5.2.   Het Comité wijst erop dat waarschuwingen zoals bedoeld in Beschikking 2003/641/EG van de Commissie van 5 september 2003 ook duidelijke details zouden moeten bevatten over de bestanddelen van sigaretten, de aard van de kankerverwekkende gifstoffen, in het bijzonder de conserveringsmiddelen en andere ingrediënten, alsook details zoals een gratis telefoonnummer of een internetadres waar rokers die willen stoppen, hulp kunnen krijgen.

5.3.   Het mag dan zo zijn dat 80 % van de rokers of ex-rokers in de EU zich nog wel een campagne tegen roken voor de geest kan halen, 68 % geeft ook aan dat dergelijke acties geen stimulans zijn om te stoppen (18). Het Comité wijst er daarom op dat bij het opzetten van voorlichtings- of bewustmakingscampagnes rekening moet worden gehouden met de volgende punten:

| — | het accent moet worden gelegd op het belang van ademhaling als een vitale functie van de mens en op het verband tussen de kwaliteit van de lucht die we inademen, en de kwaliteit van ons bestaan („"We zijn wat we inademen!”); |
| --- | --- |

—

het accent moet worden gelegd op het belang van ademhaling als een vitale functie van de mens en op het verband tussen de kwaliteit van de lucht die we inademen, en de kwaliteit van ons bestaan („"We zijn wat we inademen!”);

| — | de verstrekte informatie moet correct en volledig zijn; |
| --- | --- |

—

de verstrekte informatie moet correct en volledig zijn;

| — | er moet gebruik worden gemaakt van de beginselen van „positieve suggestie”: door de aandacht te richten op een gezonde levensstijl zullen sigaretten en de plekken waar gerookt wordt, naar de achtergrond verdwijnen; |
| --- | --- |

—

er moet gebruik worden gemaakt van de beginselen van „positieve suggestie”: door de aandacht te richten op een gezonde levensstijl zullen sigaretten en de plekken waar gerookt wordt, naar de achtergrond verdwijnen;

| — | de boodschap moet op maat worden gesneden van de verschillende doelgroepen en er moet worden gekeken naar de motivatie van elke afzonderlijke leeftijdscategorie (voor jongeren bv. zijn prestaties en zelfbeeld belangrijk); |
| --- | --- |

—

de boodschap moet op maat worden gesneden van de verschillende doelgroepen en er moet worden gekeken naar de motivatie van elke afzonderlijke leeftijdscategorie (voor jongeren bv. zijn prestaties en zelfbeeld belangrijk);

| — | op het gebied van sport, onderwijs en cultuur moeten jongeren ertoe worden aangezet keuzes te maken die roken per definitie uitsluiten: men denke aan uithoudingssporten (zwemmen, voetbal, wielrennen, handbal), aan bepaalde trainingsmethoden, zelfverdediging of sporten die het zelfbewustzijn versterken (karate, taichi, yoga (19), qigong enz.), en ten slotte ook aan filosofieën die roken afwijzen; de blootstelling aan omgevingstabaksrook op de plekken waar dergelijke educatieve programma's worden gevolgd, moet worden afgebouwd tot 0 %; |
| --- | --- |

—

op het gebied van sport, onderwijs en cultuur moeten jongeren ertoe worden aangezet keuzes te maken die roken per definitie uitsluiten: men denke aan uithoudingssporten (zwemmen, voetbal, wielrennen, handbal), aan bepaalde trainingsmethoden, zelfverdediging of sporten die het zelfbewustzijn versterken (karate, taichi, yoga (19), qigong enz.), en ten slotte ook aan filosofieën die roken afwijzen; de blootstelling aan omgevingstabaksrook op de plekken waar dergelijke educatieve programma's worden gevolgd, moet worden afgebouwd tot 0 %;

| — | de schijnwerper moet worden gericht op sporters, politici en bekende persoonlijkheden uit de culturele wereld die gezond leven en niet roken. |
| --- | --- |

—

de schijnwerper moet worden gericht op sporters, politici en bekende persoonlijkheden uit de culturele wereld die gezond leven en niet roken.

Brussel, 5 november 2009

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

M. SEPI

---

(1)  Doeltreffende maatregelen om tegen blootstelling aan tabaksrook bescherming te bieden, zoals bepaald in artikel 8 van de WHO-kaderovereenkomst, vereisen de volledige uitbanning van roken en tabaksrook in een bepaalde ruimte of omgeving teneinde een 100 % rookvrije omgeving te scheppen. Er bestaat geen veilig niveau van blootstelling aan tabaksrook en noties zoals een drempelwaarde voor toxiciteit door secundaire tabaksrook moeten worden verworpen, omdat deze door wetenschappelijk bewijsmateriaal worden tegengesproken (COM(2009) 328 final, bijlage, beginsel 1, blz. 12).

1

(2)  Roken, Stichting Soros, 888 Seventh Avenue, New-York 10106, 1992.

2

(3)  Tobacco or health in the European Union: Past, present and future, Consortium ASPECT, oktober 2004.

3

Tobacco or health in the European Union: Past, present and future

(4)  Effectbeoordeling Rand, Rand Corporation.

4

(5)  Surgeon General (2006). op. cit.

5

(6)  Foreman, M. G., D. L. DeMeo, et al., „Clinical determinants of exacerbations in severe, early-onset COPD.” European Respiratory Journal 30(6): 1124-1130.

6

Clinical determinants of exacerbations in severe, early-onset COPD

(7)  The Smoke free Partnership (2006). Lifting the smokescreen: 10 reasons for a smoke free Europe, European Respiratory Society, Brussel, België.

7

Lifting the smokescreen: 10 reasons for a smoke free Europe

(8)  Siegel M., Involuntary smoking in the restaurant workplace. A review of employee exposure and health effects, Journal of the American Medical Association, juli 1993, 28; 270(4), 490-493.

8

Involuntary smoking in the restaurant workplace. A review of employee exposure and health effects

(9)  Gezondheidsindicatoren van de Europese Gemeenschap, indicator no 23, „regelmatige rokers”:http://ec.europa.eu/health/ph_information/dissemination/echi/echi_fr.htm.

9

o

(10)  Fong G.T., Hammond D., Laux F.L., Zanna M.P., Cummings K.M., Borland R., Ross H., The near-universal experience of regret among smokers in four countries: findings from the International Tobacco Control Policy Evaluation Survey. Nicotine and Tobacco Research, december 2004; 6 suppl. 3, blz. S341-S351.

10

The near-universal experience of regret among smokers in four countries: findings from the International Tobacco Control Policy Evaluation Survey

(11)  Jaakkola M. Jaakkola J. (2006), Impact of smoke-free workplace legislation on exposure and health: possibilities of prevention, European Respiratory Journal 28, 397-408.

11

Impact of smoke-free workplace legislation on exposure and health: possibilities of prevention

(12)  SEC(2009) 895, blz.3, par. 2.1.2.

12

(13)  Eurobarometer 253, maart 2009, Survey on Tobacco, auteur: The Gallup Organisation, Hongarije, blz. 7, par. 1

13

Survey on Tobacco

(14)  Tobacco Free Policy Review Group. (2000), Towards a tobacco free society: report of the Tobacco Free Policy Review Group, Government Publication. Stationery Office, Dublin, (http://www.drugsandalcohol.ie/5337/), blz. 29, par. 1.

14

Towards a tobacco free society: report of the Tobacco Free Policy Review Group

(15)  Nationaal Instituut voor statistiek van Roemenië.

15

(16)  Terapii Asociate pentru Integrarea Copiilor Străzii („Therapieën voor de integratie van straatkinderen”), Eugen Lucan, onderzoek in het kader van masterstudies, 1996.

16

Terapii Asociate pentru Integrarea Copiilor Străzii

(17)  M. Nebot et al., Environmental tobacco smoke exposure in public places of European cities, Tobacco Control, februari 2005; 14(1), blz. 60-63.

17

Environmental tobacco smoke exposure in public places of European cities

(18)  Eurobarometer 239/2005, januari 2006, blz. 58-59.

18

(19)  Een studie op het internet beklemtoont dat 37 % van de respondenten aangeeft dat zij rookten vóór ze met yoga begonnen, maar daarna zijn gestopt. Overigens gebruikte niemand van de respondenten verdovende middelen (zie http://yogaesoteric.net/content.aspx?lang=RO&item=3869).

19

---

| 18.5.2010 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 128/94 |
| --- | --- | --- | --- |

18.5.2010

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 128/94

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het „Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EG) nr. 1080/2006 betreffende het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling wat betreft de subsidiabiliteit van huisvestingsprojecten voor gemarginaliseerde gemeenschappen”

(COM(2009) 382 definitief – 2009/0105 (COD))

(2010/C 128/16)

Algemeen rapporteur: de heer GRASSO

De Raad heeft op 11 september 2009 besloten om het Europees Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig artikel 262 van het EG-Verdrag te raadplegen over het

Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EG) nr. 1080/2006 betreffende het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling wat betreft de subsidiabiliteit van huisvestingsprojecten voor gemarginaliseerde gemeenschappen

COM(2009) 382 final – 2009/0105 (COD).

Het bureau van het Comité heeft op 29 september 2009 besloten de afdeling Economische en Monetaire Unie, economische en sociale samenhang, met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden te belasten.

Gezien de urgentie van de werkzaamheden heeft het Comité tijdens zijn op 4 en 5 november 2009 gehouden 457e zitting (vergadering van 5 november 2009) de heer GRASSO aangewezen als algemeen rapporteur en vervolgens onderstaand advies met 70 stemmen vóór en 2 tegen, bij 1 onthouding, goedgekeurd.

1.   Conclusies

1.1.   Het Comité neemt kennis van het feit dat de Commissie voorstelt om artikel 7, lid 2, van de EFRO-verordening (1) te wijzigen omdat de ervaring aantoont dat de subsidiabiliteitsvoorwaarden niet ten volle beantwoorden aan de concrete behoeften.

1.2.   Het Comité staat achter het voorstel.

2.   Motivering en aanbevelingen

2.1.   Het Comité zou graag zien dat de bepalingen van de verordening niet beperkt blijven tot de in de overwegingen vermelde gemarginaliseerde gemeenschappen, maar worden uitgebreid tot alle kansarmen. Tevens is het uit principe van oordeel dat de bepalingen in alle lidstaten van de Unie van toepassing zouden moeten zijn.

2.2.   Het zou goed zijn als de desbetreffende bepalingen niet alleen golden voor de renovatie van bestaande woningen, maar ook voor de vervanging van bestaande door nieuwe woningen waarbij wordt gezorgd voor energiebesparingen en duurzaamheid.

2.3.   Het Comité is ingenomen met de vereenvoudiging, maar wil daarbij wel opmerken dat het over het algemeen niet verstandig is om wetgeving tijdens eenzelfde programmeringsperiode al te veel te wijzigen, omdat zulks verwarring zou kunnen scheppen bij de betrokken partijen.

Brussel, 5 november 2009

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Mario SEPI

---

(1)  Verordening (EG) nr. 1080/2006 van het Europees Parlement en de Raad van 5 juli 2006, als gewijzigd bij Verordening (EG) nr. 397/2009, PB L 210 van 31.7.2006, blz. 1.

1

---

| 18.5.2010 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 128/95 |
| --- | --- | --- | --- |

18.5.2010

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 128/95

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het „Voorstel voor een verordening van de Raad tot wijziging van Verordening (EG) nr. 1083/2006 houdende algemene bepalingen inzake het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds en het Cohesiefonds wat betreft de vereenvoudiging van bepaalde voorschriften en wat betreft sommige bepalingen in verband met het financiële beheer”

(COM(2009) 384 — 2009/0107 (AVC))

(2010/C 128/17)

Algemeen rapporteur: de heer CEDRONE

De Raad heeft op 11 september 2009 overeenkomstig artikel 262 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over het

„Voorstel voor een verordening van de Raad tot wijziging van Verordening (EG) nr. 1083/2006 houdende algemene bepalingen inzake het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds en het Cohesiefonds wat betreft de vereenvoudiging van bepaalde voorschriften en wat betreft sommige bepalingen in verband met het financiële beheer”

COM (2009) 384 – 2009/0107 (AVC).

Het bureau van het Comité heeft op 29 september 2009 besloten de gespecialiseerde afdeling Economische en Monetaire Unie - economische en sociale samenhang met de voorbereidende werkzaamheden ter zake te belasten.

Gezien de urgente aard van de werkzaamheden heeft het Comité tijdens zijn op 4 en 5 november 2009 gehouden 457e zitting (vergadering van 5 november 2009) besloten de heer CEDRONE aan te wijzen als algemeen rapporteur, en heeft het met 82 stemmen vóór, bij 1 onthouding, het volgende advies uitgebracht:

1.   Conclusies en aanbevelingen

1.1.   Het EESC neemt kennis van het bovengenoemde voorstel van de Commissie.

1.2.   Het stemt algemeen met het voorstel in behoudens de onderstaande opmerkingen.

2.   Motivering

2.1.   Vereenvoudiging van sommige bepalingen

2.1.1.   Zoals het Europees Parlement en het Comité van de Regio's, pleit ook het EESC reeds geruime tijd voor eenvoudigere communautaire teksten die meer afgestemd zijn op de praktische realiteit (1). Het onderschrijft ten volle de door de Commissie voorgestelde aanpassingen ter vereenvoudiging van de bepalingen van de artt. 39, 41 (leden 1 en 2), 44, 48 (lid 3), 55 (leden 3 en 4), 65 (lid 3), 57 (leden 1 en 5), 67 (lid 2) van Verordening (EG) nr. 1083/2006.

2.1.2.   Het onderstreept evenwel dat moet worden voorkomen dat deze aanpassingen tot administratieve onzekerheid leiden voor de betrokken partijen en actoren, die al te vaak moeten vaststellen dat de in acht te nemen voorschriften tijdens dezelfde programmeringsperiode gewijzigd worden.

2.1.3.   Het is van mening dat deze voorstellen de minimumbijdrage vormen die nodig is om een oplossing te vinden voor de economische en de werkgelegenheidscrisis waardoor Europa ten gevolge van de financiële crisis getroffen wordt.

2.1.4.   Het verzoekt de Commissie dan ook de reeds ingeslagen weg van vereenvoudiging resoluter verder te zetten. Er moet een stap verder worden gezet door de verordening grondig te wijzigen, teneinde tot eenvoudigere, duidelijkere en doeltreffendere procedures te komen.

2.2.   Bepalingen m.b.t. het financieel beheer

2.2.1.   Het EESC hecht zijn goedkeuring aan de door de Commissie voorgestelde wijzigingen m.b.t. de artt. 77, 78, 88 (lid 3) en 94 (lid 1) van Verordening (EG) nr. 1083/2006.

2.2.2.   Het verzoekt de lidstaten met klem zich niet te verzetten tegen het Commissievoorstel m.b.t. cofinanciering.

2.2.3.   Het is evenwel van mening dat de voor art. 77 voorgestelde wijzigingen niet algemeen maar slechts beperkt toepasbaar mogen zijn op specifieke projecten (innovatie, duurzame ontwikkeling, enz.) of op projecten die van bijzonder belang zijn om de crisis op te lossen.

Brussel, 5 november 2009

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Mario SEPI

---

(1)  Zie het EESC-advies over de „Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s over de resultaten van de onderhandelingen betreffende de cohesiebeleidsstrategieën en -programma’s voor de programmeringsperiode 2007-2013„, PB C 228/141 van 22 september 2009, en het advies over het” Voorstel voor een verordening van de Raad tot wijziging van Verordening (EG) nr. 1083/2006 inzake het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds en het Cohesiefonds, wat een aantal bepalingen met betrekking tot het financieel beheer betreft”, PB C 218/107 van 11 september 2009.

1

---

| 18.5.2010 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 128/97 |
| --- | --- | --- | --- |

18.5.2010

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 128/97

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het „Groenboek over collectief verhaal voor consumenten”

(COM(2008) 794 definitief)

(2010/C 128/18)

Rapporteur: de heer CALLEJA

De Europese Commissie heeft op 27 november 2008 besloten het EESC overeenkomstig artikel 262 van het EG-Verdrag te raadplegen over het

Groenboek over collectief verhaal voor consumenten

COM(2008) 794 final.

De gespecialiseerde afdeling Interne markt, productie en consumptie, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 9 september 2009 goedgekeurd.

Het EESC heeft tijdens zijn op 4 en 5 november 2009 gehouden 457e zitting (vergadering van 5 november) onderstaand advies uitgebracht, dat met 123 stemmen vóór en 4 stemmen tegen, bij 13 onthoudingen, werd goedgekeurd.

1.   Samenvatting van de aanbevelingen

1.1.   Toegang tot effectieve gerechtelijke bescherming is in beginsel een grondrecht dat consumenten moeten kunnen laten gelden als het gaat om collectief verhaal. Dat neemt niet weg dat zorgvuldig moet worden omgegaan met de krachtens het Verdrag geldende beperkingen en de procedureelrechtelijke en grondwettelijke verschillen tussen de lidstaten.

1.2.   Consumenten krijgen een betere bescherming, vooral bij grensoverschrijdende transacties, als de EU zou besluiten tot wettelijke maatregelen voor collectief verhaal.

1.3.   Er moeten in het systeem voldoende voorzorgen worden ingebouwd om kansloze vorderingen en misbruik (waarvoor meestal partijen andere dan consumenten verantwoordelijk zijn die worden gedreven door financiële prikkels of handelen uit winstbejag) uit te bannen.

1.4.   De algemene stelregel moet zijn dat er in EU-maatregelen altijd voldoende voorzorgen moeten zijn ingebouwd tegen de invoering van elementen die in andere rechtsgebieden al ontvankelijk voor misbruik zijn gebleken. Zo moeten met name collectief-verhaalsmechanismen altijd gepaard gaan met bevoegdheden die aan de rechter worden toegekend om op voorhand een zaak te beoordelen. De rechter kan dan in geval van misbruik besluiten om de procedure te beëindigen en bepalen of voorgelegde vorderingen al dan niet kansloos zijn.

1.5.   Goedkeuring van een collectief-verhaalsmechanisme sluit niet uit dat óók gebruik kan worden gemaakt van buitengerechtelijke systemen voor de beslechting van consumentengeschillen.

1.6.   Volgens het EESC zou de Commissie ondernemingen moeten blijven stimuleren om interne klachtenprocedures uit te werken en zou zij de alternatieve procedures voor de beslechting van geschillen die er al zijn, verder moeten uitbouwen en het overheidstoezicht kracht moeten bijzetten. Consumenten zouden die alternatieve procedures kunnen proberen alvorens naar de rechter te stappen.

1.7.   Het EESC herinnert de Commissie eraan dat al sinds 1985 over deze kwestie van collectief verhaal wordt gediscussieerd. Het is tijd om de knoop door te hakken: er mag niet langer worden gewacht met de invoering van systemen waar consumenten wat aan hebben.

2.   Inleiding

2.1.   Doel van de EU-strategie voor het consumentenbeleid (1) is de interne kleinhandelsmarkt te stimuleren: consumenten en kleinhandelaars zouden in 2013 evenveel vertrouwen moeten hebben in grensoverschrijdend winkelen als in winkelen in eigen land. In haar Mededeling over deze strategie benadrukte de Commissie hoe belangrijk doeltreffende verhaalregelingen voor consumenten zijn en kondigde zij haar voornemen aan om maatregelen inzake collectief verhaal voor consumenten te overwegen.

2.2.   Het Europees Parlement, de Raad en het EESC hebben verheugd gereageerd op dit voornemen van de Commissie om de verhaalsmogelijkheden voor consumenten te verbeteren en vooral om maatregelen inzake collectief verhaal te overwegen (2). Zelfs de OESO heeft haar lidstaten in een aanbeveling inzake de beslechting van en schadeloosstelling bij consumentengeschillen (3) aangemoedigd om consumenten toegang te bieden tot verschillende verhaalsmogelijkheden, waaronder regelingen voor collectief verhaal.

2.3.   In onderhavig Groenboek van november 2008 over collectief verhaal voor consumenten (4) heeft de Commissie geprobeerd om na te gaan hoe zij ervoor kan zorgen dat gemakkelijker schadeloosstelling kan worden verkregen in situaties waarin een grote groep consumenten benadeeld is door de praktijk van een handelaar die een inbreuk vormt op de consumentenwetgeving. Er worden vier opties voorgelegd.

2.4.   Verder heeft de Commissie op 29 mei 2009 een hoorzitting over dit Groenboek georganiseerd en daarna een document openbaar gemaakt waarop kon worden gereageerd. In dit document voegde de Commissie een vijfde optie toe aan de vier opties voor collectief verhaal die al in het Groenboek worden gegeven. Het EESC kan zich in dit late stadium van zijn beraadslagingen niet meer over deze vijfde optie uitspreken, vooral omdat er nog effectbeoordelingen moeten worden uitgevoerd. Daar komt nog bij dat het EESC nu al grote problemen voorziet bij de toepassing van deze vijfde optie.

2.5.   Als consumenten verhaalsmogelijkheden worden geboden voor gevallen waarin hun rechten door handelaars zijn geschonden, zal dit ontegenzeggelijk een gunstig effect hebben op het consumentenvertrouwen in de markten en op het functioneren van de markten. Deze doelstelling kan evenwel alleen worden bereikt als consumenten er ook echt zeker van kunnen zijn dat hun rechten zullen worden afgedwongen en dat zij een passende schadeloosstelling zullen krijgen als zich problemen voordoen.

2.6.   Om een gelijke behandeling van alle betrokkenen te garanderen, moet er een billijk evenwicht worden gevonden tussen alle belangen die op het spel staan.

3.   Samenvatting van het Groenboek

3.1.   De bedoeling van dit Groenboek is „de huidige verhaalsmechanismen te beoordelen, met name in zaken waarin veel consumenten waarschijnlijk door dezelfde rechtsinbreuk zullen worden getroffen, en opties te verstrekken om in dergelijke zaken de afstand tot effectief verhaal te overbruggen” (5). Volgens de Commissie was het noodzakelijk om geen onderscheid te maken tussen grensoverschrijdende mechanismen voor massavorderingen en mechanismen die uitsluitend nationaal zijn. Ook tracht de Commissie in het Groenboek na te gaan of sommige instrumenten alleen van toepassing kunnen zijn op grensoverschrijdende zaken of ook op nationale zaken.

3.2.   De Commissie richt zich in dit Groenboek vooral op de afwikkeling van massavorderingen. De bedoeling is om door één handelaar benadeelde groepen burgers overal in de EU effectieve collectief-verhaalsmogelijkheden te bieden, ongeacht de locatie waar de transactie heeft plaatsgevonden. Ook wordt nagegaan op welke obstakels consumenten momenteel stuiten als zij verhaal willen halen en welke factoren bijdragen tot de efficiëntie en effectiviteit van een collectief-verhaalsmechanisme.

3.3.   Volgens de Commissie zijn de huidige Europese instrumenten (6) niet toereikend. Zij schetst de volgende vier opties voor de manier waarop de problemen kunnen worden opgelost en waarop consumenten adequate en probate verhaalsmogelijkheden kunnen worden geboden, met name in de vorm van een collectief-verhaalsmechanisme:

| — | Optie 1 – uitgaan van de huidige nationale en EG-maatregelen om consumenten adequate verhaalsmogelijkheden te bieden; |
| --- | --- |

—

Optie 1 – uitgaan van de huidige nationale en EG-maatregelen om consumenten adequate verhaalsmogelijkheden te bieden;

| — | Optie 2 – de samenwerking tussen de lidstaten opvoeren, zodat consumenten overal in de EU gebruik kunnen maken van de collectief-verhaalsmechanismen die er in verschillende lidstaten zijn; |
| --- | --- |

—

Optie 2 – de samenwerking tussen de lidstaten opvoeren, zodat consumenten overal in de EU gebruik kunnen maken van de collectief-verhaalsmechanismen die er in verschillende lidstaten zijn;

| — | Optie 3 – al dan niet bindende beleidsinstrumenten combineren om de verhaalsmogelijkheden voor consumenten te vergroten door de voornaamste obstakels voor schadeloosstelling aan te pakken; |
| --- | --- |

—

Optie 3 – al dan niet bindende beleidsinstrumenten combineren om de verhaalsmogelijkheden voor consumenten te vergroten door de voornaamste obstakels voor schadeloosstelling aan te pakken;

| — | Optie 4 – een gerechtelijk collectief-verhaalsmechanisme invoeren door middel van een al dan niet bindende maatregel van de EU. |
| --- | --- |

—

Optie 4 – een gerechtelijk collectief-verhaalsmechanisme invoeren door middel van een al dan niet bindende maatregel van de EU.

4.   Algemene opmerkingen

4.1.   Het EESC hamert al jaren op de noodzaak om in EU-verband een mechanisme voor groepsacties vast te leggen waarmee bij schending van collectieve rechten schadevergoeding kan worden verkregen.

4.2.   Al in 1992 vestigde het EESC in twee initiatiefadviezen de aandacht van de Commissie op de noodzaak om mogelijke acties voor de beslechting van grensoverschrijdende geschillen in kaart te brengen en over te gaan tot erkenning van de vertegenwoordigingsbevoegdheid van consumentenorganisaties zowel bij nationale als bij grensoverschrijdende geschillen (7). In lijn daarmee heeft het EESC de Commissie in een (op 1 juni 1994 met algemene stemmen goedgekeurd) advies uitdrukkelijk verzocht om een uniforme procedure voor groepsacties en acties met gemeenschappelijke vertegenwoordiging in te voeren. Die procedure moest niet alleen dienen tot stopzetting van ongeoorloofde praktijken maar ook tot vergemakkelijking van schadevergoedingsacties (8). Dit onderwerp werd in verscheidene latere adviezen opnieuw door het EESC behandeld (9). In zijn advies van 26 oktober 2006 (10) gaf het EESC duidelijk aan de bezorgdheid te delen die de Commissie in haar Groenboek over schadevorderingen wegens schending van de communautaire antitrustregels tot uiting had gebracht, waarna het in zijn advies van 25 maart 2009 (11) het belang bevestigde van een doeltreffende rechtsbescherming voor slachtoffers van schending van de antitrustregels.

4.3.   Volgens het EESC moet de EU haar inspanningen om geharmoniseerde basisrechten voor consumenten in te voeren, gepaard laten gaan met toereikende procedures waarmee consumenten die rechten ook echt kunnen laten gelden. Er moet dus een gerechtelijke procedure voor collectief verhaal voor consumenten komen: alleen dan kan het recht zijn loop krijgen, net als in andere gevallen van commerciële transacties. Zoals het EESC al in eerdere adviezen heeft gesteld, is de mogelijkheid voor consumenten om verhaal te halen, een fundamenteel recht dat collectieve en individuele homogene consumentenbelangen gerechtelijke bescherming moet bieden. Een EU-maatregel is nodig, omdat er in de EU geen gerechtelijk instrument bestaat om collectieve en individuele homogene rechten te laten gelden en te handhaven. Er moeten mechanismen voor collectief verhaal worden ingevoerd om consumenten een realistische en doeltreffende verhaalsmogelijkheid te bieden in gevallen waarin sprake is van meerdere vormen van schade van verschillende of soortgelijke aard.

4.4.   Bovendien is verbetering van het concurrentievermogen een van de belangrijkste beleidsdoelstellingen van de EU. De EU heeft inmiddels voor consumentenbescherming een uitgebreid corpus aan materiële wetgeving opgebouwd en dient er nu voor te zorgen dat deze wetten worden toegepast. Op die manier kan de economische motor worden aangezwengeld door middel van een toename van de grensoverschrijdende handel, gebaseerd op het vertrouwen dat geschillen altijd snel, goedkoop en volgens vergelijkbare regels en procedures overal in de interne markt kunnen worden opgelost. Consumenten dreigen steeds vaker het slachtoffer te worden van oneerlijke handelspraktijken. Daarom zijn er procedures nodig om dergelijk misbruik te voorkomen en een halt toe te roepen. Handhaving, preventie, correctie en schadeloosstelling zijn allemaal belangrijk. Het schadevergoedingsbedrag is per persoon meestal laag, maar bij elkaar opgeteld kan het om grote bedragen gaan.

4.5.   Het EESC is van mening dat consumenten daadwerkelijk naar de rechter moeten kunnen stappen. Als aanvulling daarop kan echter ook gebruik worden gemaakt van minnelijke schikkingen, die een minder formele en minder kostbare oplossing vormen. Dan moeten beide partijen in het geschil wel écht bereid zijn om tot een vergelijk te komen. Door dergelijke buitengerechtelijke schikkingen kan een billijke oplossing worden gevonden, terwijl tegelijkertijd wordt voorkomen dat de werkachterstand van de rechterlijke instanties nog groter wordt.

4.6.   Dit neemt niet weg dat er toereikende mechanismen moeten komen, waarbij rekening wordt gehouden met de rechtscultuur en de tradities in de landen van Europa.

4.7.   Verder is het EESC van mening dat het hierboven bedoelde gerechtelijke EU-instrument in eerste instantie zou moeten worden ingezet voor collectieve rechten bij schendingen van de consumentenwetgeving of van de mededingingsregels.

5.   Specifieke opmerkingen over het Groenboek

5.1.   Gerechtelijke procedure voor collectief verhaal

5.1.1.   Het EESC onderkent dat een Europees gerechtelijk collectief-verhaalsmechanisme, zoals in optie 4 in het Groenboek wordt voorgesteld, dient te worden ingevoerd als de bedoeling is dat het recht zegeviert ten gunste van zowel consumenten als ondernemingen. Invoering van een dergelijk mechanisme zou de toegang tot het recht openen voor àlle consumenten, ongeacht hun nationaliteit, financiële situatie en/of de hoogte van het bedrag aan individuele schade die is geleden. Bovendien zou een dergelijk mechanisme een oplossing zijn voor het probleem waarop de raad van ministers van de OESO in de Aanbeveling inzake de beslechting van en schadevergoeding bij consumentengeschillen (12) heeft gewezen, nl. dat de meeste regelingen die de lidstaten in dezen hanteren, in het leven zijn geroepen voor binnenlandse aangelegenheden en niet altijd geschikt zijn voor de problemen van consumenten uit andere lidstaten.

5.1.2.   Het EESC ziet echter ook in dat de invoering van een geharmoniseerde collectieve gerechtelijke procedure op zich ook weer problemen kan opleveren en nadelen kan hebben. Die nadelen kunnen verband houden met de intrinsieke complexiteit van zo'n procedure, maar ook met de kosten, met de duur ervan en met nog andere problemen, zoals de noodzaak om het niet te veronachtzamen risico op misbruik van geschillenbeslechtingsprocedures zo klein mogelijk te houden en om een manier te vinden voor de financiering ervan. Ook moet worden beslist of er een opt-in-procedure of een opt-out-procedure moet komen. Beide mogelijkheden hebben hun nadelen, waarop het EESC al eerder heeft gewezen (13).

5.2.   Opvallende kenmerken van een Europese groepsactie

5.2.1.   De Commissie geeft in haar Groenboek aan dat momenteel slechts dertien lidstaten over een gerechtelijk collectief-verhaalsmechanisme beschikken. De mechanismen die als gerechtelijke procedure voor „collectief” verhaal kunnen worden bestempeld (dus in alle lidstaten die al over een dergelijk systeem beschikken), kunnen in drie verschillende soorten worden ingedeeld.

5.2.2.   „Collectief verhaal” is in werkelijkheid een ruim begrip, waarin het zwaartepunt is gelegd bij het resultaat en niet zozeer bij het (of bij een) mechanisme dat nodig is om dat resultaat te bereiken. Daarbij wordt gedoeld op alle mogelijke regelingen waarmee schendingen een halt kunnen worden toegeroepen of kunnen worden voorkómen en/of waarmee verhaal kan worden gehaald in de meest ruime betekenis van dat woord (correctie of schadeloosstelling). Aangezien een aantal lidstaten een overvloed aan procedures heeft ingevoerd of bezig is in te voeren, waarvan de meeste innoverend en experimenteel zijn, is het vrijwel onmogelijk om er daaruit één te kiezen die beter zou zijn dan alle andere.

5.2.3.   Gezien de verscheidenheid aan gerechtelijke systemen, alle mogelijkheden die het EESC al in eerdere adviezen heeft verkend en de suggesties die het in die adviezen heeft gedaan (14), is het EESC voorstander van

| — | een EU-richtlijn voor een basis aan harmonisatie, met voldoende speling voor lidstaten die nog geen gerechtelijk collectief-verhaalsmechanisme hebben ingevoerd. Die richtlijn zou moeten aansluiten bij de richtlijn inzake verbodsacties; |
| --- | --- |

—

een EU-richtlijn voor een basis aan harmonisatie, met voldoende speling voor lidstaten die nog geen gerechtelijk collectief-verhaalsmechanisme hebben ingevoerd. Die richtlijn zou moeten aansluiten bij de richtlijn inzake verbodsacties;

| — | voorzorgsmaatregelen om er zeker van te kunnen zijn dat die mechanismen niet uitmonden in wat in de VS „class actions” (of: principiële processen) worden genoemd. Wettelijke maatregelen van de EU moeten altijd een weerspiegeling zijn van de culturele en wettelijke tradities van Europa, dienen schadeloosstelling als enige doel te hebben, moeten een billijk evenwicht tussen alle partijen opleveren en tot een systeem leiden waarmee de belangen van de héle samenleving worden behartigd. Het EESC stemt volledig in met de opmerking van de Commissie dat, welke maatregel de lidstaten ook nemen voor de invoering van een collectief-verhaalsmechanisme, in ieder geval „... elementen (moeten worden vermeden) die een aanklaagcultuur, zoals zij naar verluidt in sommige niet-Europese landen bestaat, aanmoedigen zoals punitieve schadevergoedingen, resultaatafhankelijke honoraria en andere elementen”; |
| --- | --- |

—

voorzorgsmaatregelen om er zeker van te kunnen zijn dat die mechanismen niet uitmonden in wat in de VS „class actions” (of: principiële processen) worden genoemd. Wettelijke maatregelen van de EU moeten altijd een weerspiegeling zijn van de culturele en wettelijke tradities van Europa, dienen schadeloosstelling als enige doel te hebben, moeten een billijk evenwicht tussen alle partijen opleveren en tot een systeem leiden waarmee de belangen van de héle samenleving worden behartigd. Het EESC stemt volledig in met de opmerking van de Commissie dat, welke maatregel de lidstaten ook nemen voor de invoering van een collectief-verhaalsmechanisme, in ieder geval „... elementen (moeten worden vermeden) die een aanklaagcultuur, zoals zij naar verluidt in sommige niet-Europese landen bestaat, aanmoedigen zoals punitieve schadevergoedingen, resultaatafhankelijke honoraria en andere elementen”;

| — | een gecombineerd systeem van collectief verhaal waarin de voordelen van zowel de opt-in-procedure als de opt-out-procedure kunnen worden benut, al naar gelang de belangen die spelen, de mate waarin de groep afgebakend kan worden en de omvang van de individuele schade. Bij opt-in collectieve acties is het aan de belanghebbenden om hun individuele schadevorderingen te bundelen. Opt-out-procedures dienen door gekwalificeerde belangenbehartigers, te worden aangespannen; |
| --- | --- |

—

een gecombineerd systeem van collectief verhaal waarin de voordelen van zowel de opt-in-procedure als de opt-out-procedure kunnen worden benut, al naar gelang de belangen die spelen, de mate waarin de groep afgebakend kan worden en de omvang van de individuele schade. Bij opt-in collectieve acties is het aan de belanghebbenden om hun individuele schadevorderingen te bundelen. Opt-out-procedures dienen door gekwalificeerde belangenbehartigers, te worden aangespannen;

| — | een opt-in-procedure, wat inhoudt dat ieder het recht heeft om zelf te beslissen of hij/zij al dan niet partij is in een gebundelde schadevordering (in plaats van een opt-out-procedure waarin ervan wordt uitgegaan dat iemand partij is tenzij hij/zij uitdrukkelijk beslist om niet mee te doen). In zijn advies van 13 februari 2008 (15) heeft het EESC al aangegeven wat de voor- en nadelen van deze mechanismen zijn. Aan deze optie moet de voorkeur worden gegeven om de impact van een dergelijke collectieve actie af te zwakken, vooral in al die lidstaten waar een dergelijke procedure nog niet is ingevoerd; |
| --- | --- |

—

een opt-in-procedure, wat inhoudt dat ieder het recht heeft om zelf te beslissen of hij/zij al dan niet partij is in een gebundelde schadevordering (in plaats van een opt-out-procedure waarin ervan wordt uitgegaan dat iemand partij is tenzij hij/zij uitdrukkelijk beslist om niet mee te doen). In zijn advies van 13 februari 2008 (15) heeft het EESC al aangegeven wat de voor- en nadelen van deze mechanismen zijn. Aan deze optie moet de voorkeur worden gegeven om de impact van een dergelijke collectieve actie af te zwakken, vooral in al die lidstaten waar een dergelijke procedure nog niet is ingevoerd;

| — | een rol voor de rechter zoals die door de Commissie wordt gezien: een collectief-verhaalsmechanisme moet kansloze vorderingen voorkomen en de rechter kan een belangrijke rol spelen bij de beslissing of een collectieve vordering kansloos of geoorloofd is. Het EESC heeft al in eerdere adviezen aanbevelingen gedaan in verband met de belangrijke rol van de rechter. Rechters moeten de nodige bevoegdheden krijgen om een geschil over een kansloze vordering al in een vroeg stadium te kunnen beëindigen. Zo zouden rechtbanken altijd onderzoek moeten doen naar de slaagkans van een vordering en moeten uitzoeken of die vordering in aanmerking komt voor een collectieve actie. Om precies te zijn, moet de rechter uitmaken of er echt sprake is van een groep (waarbij eisers als een „groep” kunnen worden opgevat als sprake is van een bepaald aantal identieke zaken) en of de schadeloosstelling waarom wordt gevraagd, schade betreft met een gemeenschappelijke oorzaak (ofwel dat die schade is veroorzaakt door één en dezelfde handelaar die zijn/haar contractuele verplichtingen niet of niet naar behoren is nagekomen); |
| --- | --- |

—

een rol voor de rechter zoals die door de Commissie wordt gezien: een collectief-verhaalsmechanisme moet kansloze vorderingen voorkomen en de rechter kan een belangrijke rol spelen bij de beslissing of een collectieve vordering kansloos of geoorloofd is. Het EESC heeft al in eerdere adviezen aanbevelingen gedaan in verband met de belangrijke rol van de rechter. Rechters moeten de nodige bevoegdheden krijgen om een geschil over een kansloze vordering al in een vroeg stadium te kunnen beëindigen. Zo zouden rechtbanken altijd onderzoek moeten doen naar de slaagkans van een vordering en moeten uitzoeken of die vordering in aanmerking komt voor een collectieve actie. Om precies te zijn, moet de rechter uitmaken of er echt sprake is van een groep (waarbij eisers als een „groep” kunnen worden opgevat als sprake is van een bepaald aantal identieke zaken) en of de schadeloosstelling waarom wordt gevraagd, schade betreft met een gemeenschappelijke oorzaak (ofwel dat die schade is veroorzaakt door één en dezelfde handelaar die zijn/haar contractuele verplichtingen niet of niet naar behoren is nagekomen);

| — | volledige schadeloosstelling van gedupeerden. Dit betekent dat gedupeerden schadeloos moeten worden gesteld voor de reële waarde van het geleden verlies: niet alleen voor het daadwerkelijk verloren geldbedrag of de geleden materiële of morele schade, maar ook voor gederfde winsten en rente-inkomsten. Als handhaver van de wet heeft de overheid tot taak om erop toe te zien dat handelaars hun contractuele verplichtingen nakomen en om zonodig met sancties te dreigen, maar het doel van schadevorderingen moet zijn om het onderste uit de kan te krijgen. Volledige schadeloosstelling betekent dus dat ook rente- en winstderving moet worden gecompenseerd; |
| --- | --- |

—

volledige schadeloosstelling van gedupeerden. Dit betekent dat gedupeerden schadeloos moeten worden gesteld voor de reële waarde van het geleden verlies: niet alleen voor het daadwerkelijk verloren geldbedrag of de geleden materiële of morele schade, maar ook voor gederfde winsten en rente-inkomsten. Als handhaver van de wet heeft de overheid tot taak om erop toe te zien dat handelaars hun contractuele verplichtingen nakomen en om zonodig met sancties te dreigen, maar het doel van schadevorderingen moet zijn om het onderste uit de kan te krijgen. Volledige schadeloosstelling betekent dus dat ook rente- en winstderving moet worden gecompenseerd;

| — | adequate financiering, in die zin dat er genoeg financiële middelen voor worden uitgetrokken om er zeker van te kunnen zijn dat dit gerechtelijk collectief-verhaalsmechanisme een blijver is; |
| --- | --- |

—

adequate financiering, in die zin dat er genoeg financiële middelen voor worden uitgetrokken om er zeker van te kunnen zijn dat dit gerechtelijk collectief-verhaalsmechanisme een blijver is;

| — | beroepsmogelijkheden: het systeem moet zo zijn dat eisers de mogelijkheid hebben om in beroep te gaan. |
| --- | --- |

—

beroepsmogelijkheden: het systeem moet zo zijn dat eisers de mogelijkheid hebben om in beroep te gaan.

5.2.4.   Alle andere aspecten van dit gerechtelijk mechanisme zouden – het subsidiariteitsbeginsel indachtig – aan de lidstaten moeten worden overgelaten. Op collectieve acties die in EU-verband worden aangespannen, moeten altijd de beginselen van subsidiariteit en evenredigheid worden toegepast. Anders gezegd mogen die acties nooit verder gaan „dan wat nodig is om de doelstellingen van het Verdrag te verwezenlijken”, voor zover die doelstellingen „niet voldoende door de lidstaten kunnen worden verwezenlijkt en derhalve ... beter door de Gemeenschap kunnen worden verwezenlijkt”. Er zijn diverse nationale, gerechtelijke of grondwettelijke vereisten die harmonisatie van wetgeving in de weg kunnen staan of die verzet daartegen rechtvaardigen, waarbij niet in de laatste plaats aan artikel 5 van het EG-Verdrag kan worden gedacht.

5.3.   Andere instrumenten waarover consumenten al beschikken om verhaal te halen

5.3.1.   Het EESC stelde eerder al dat „... invoering van een groepsactie op EG-niveau ... op generlei wijze afbreuk doet aan de stelsels voor buitengerechtelijke beslechting van consumentengeschillen. Het Comité steunt deze laatste voorbehoudloos en vindt dat de mogelijkheden ervan nog verder moeten worden uitgediept en ontwikkeld” (15), zoals wordt voorgesteld in Optie 3 van het Groenboek van de Commissie. Immers, de maatregelen die de Commissie onder die optie voorstelt, zijn bedoeld als aanvulling op en niet als vervanging van het gerechtelijke EU-instrument zoals dat hierboven is beschreven.

5.3.2.   Het zwaartepunt is al uitdrukkelijk bij buitengerechtelijke geschillenbeslechting gelegd. DG SANCO heeft een studie laten doen naar alternatieve procedures voor de beslechting van consumentengeschillen. Ook zijn er onlangs richtlijnen goedgekeurd betreffende procedures voor geringe vorderingen (16), bemiddeling (17) en de uitbreiding van het Europees justitieel netwerk (18). Europese wetten voor de handhaving van consumentenbescherming moesten immers ruimte laten voor zowel publieke als particuliere systemen. In 2004 deed zich een beleidswisseling voor die verstrekkende gevolgen zou kunnen krijgen, nl. dat alle lidstaten verplicht zijn om een centrale overheidsinstantie in het leven te roepen die met de coördinatie van handhaving over de grenzen heen wordt belast (19).

5.3.3.   Interne klachtenprocedures

Het EESC is ervan overtuigd dat het vertrouwen van consumenten in de interne markt groter kan worden als handelaars over interne procedures beschikken om klachten op efficiënte wijze af te handelen. Het is van het allergrootste belang dat de Commissie de noodzakelijke initiatieven in die zin aanmoedigt en dat het maatschappelijk middenveld daar beslist bij wordt betrokken (waarbij met name moet worden gedacht aan representatieve organisaties van ondernemers). Op die manier kan een samenhangend geheel van rechtsregels in het leven worden geroepen ter regulering van dergelijke interne klachtenprocedures voor handelaars, waarvan het hoofddoel dus is om klachten van consumenten op efficiënte wijze af te handelen.

5.3.4.   Overheidstoezicht

Het EESC stemt in met het voorstel van de Commissie om de in Verordening (EG) nr. 2006/2004 bedoelde instanties, waaronder de nationale ombudsman, meer en krachtigere handhavingsbevoegdheden te verlenen, maar adviseert met klem om dan wel een richtlijn uit te vaardigen waarin uitvoerig is uiteengezet hoe een dergelijke procedure eruit moet zien: daarmee wordt de garantie gegeven van een minimale harmonisatie overal in de EU. Voorstellen in die zin zouden het aantal oplossingen moeten beperken tot schade die voor vergoeding in aanmerking komt en krachtige procedurele bescherming moeten bieden aan de partijen bij het proces. Deze op overheidstoezicht geënte benadering zou kunnen uitmonden in een interoperabel netwerk in alle lidstaten. Dit zou wel eens een heel efficiënt middel kunnen worden om overal in de EU handelaars op te sporen die verantwoordelijk zouden kunnen zijn voor de schending van consumentenrechten. Consumenten zouden hun drempelvrees om schendingen van hun rechten aan te geven, kunnen overwinnen als er adequate PR-campagnes worden gevoerd om consumenten over hun mogelijkheden te informeren.

5.3.5.   Alternatieve procedures voor de beslechting van geschillen

De Commissie wijst erop dat er alternatieve procedures voor de beslechting van geschillen zijn die van lidstaat tot lidstaat en soms zelfs binnen één lidstaat sterk variëren. Zelfs in rechtsgebieden waar dergelijke alternatieve procedures zijn ingevoerd, zijn er grote sectorgebonden verschillen en verschillen in geografische afdekking. Daar komt nog bij dat de meeste van deze alternatieve procedures voornamelijk bestemd zijn voor individuele vorderingen. Wat het beschikbare EU-instrumentarium betreft (20) blijkt uit het in opdracht van de Commissie uitgebrachte verslag „An analysis and evaluation of alternative means of consumer redress other than redress through ordinary judicial proceedings” dat de beginselen van onafhankelijkheid en onpartijdigheid van derden in de bij die instrumenten behorende systemen voor bemiddeling/arbitrage niet eens worden toegepast op de EEC-Net database. Daarom vindt het EESC dat van de aanbevelingen betreffende die alternatieve procedures die al zijn gedaan, bindende wettelijke instrumenten moeten worden gemaakt. Consumenten gemakkelijker toegang tot die alternatieve procedures en tot procedures voor geringe vorderingen bieden, betekent wellicht dat problemen in verband met consumentenbescherming snel en op een eerlijke, efficiënte en relatief goedkope manier kunnen worden opgelost.

Brussel, 5 november 2009.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

M. SEPI

---

(1)  COM(2007) 99 final

1

(2)  In zijn resoluties over de EU-strategie voor het consumentenbeleid heeft het Europees Parlement (na nauwkeurige beoordeling van de kwestie van schadeloosstelling voor consumenten in de lidstaten) de Commissie verzocht om eventueel een samenhangende oplossing op Europees niveau voor te stellen die aan alle consumenten bij grensoverschrijdende klachten toegang biedt tot collectieve verhaalmechanismen (A6-0155/2008); de Raad nodigde de Commissie uit om „[...] collectieve verhaalmechanismen zorgvuldig te bestuderen en de resultaten van de lopende relevante studies mee te delen met het oog op eventuele voorstellen of maatregelen”, PB C 166 van 20.7.2007, blz. 1 t/m 3.

2

Het verzoek van het Europees Parlement werd herhaald in de resolutie over het Groenboek over financiële diensten voor consumenten (A6-0187/2008). De enquêtecommissie van het Europees Parlement voor Equitable Life had de Commissie eveneens verzocht om „verder onderzoek te wijden aan de mogelijkheid van het opzetten van een rechtskader met uniforme civiele procedure-eisen voor collectieve grensoverschrijdende acties [...]” (A6-0203/2007). Het EESC draagt in zijn initiatiefadvies over dit vraagstuk (PB C 162 van 25.6.2008, blz. 1) voorstellen aan met betrekking tot de juridische regelingen voor collectief-verhaalsmechanismen.

(3)  http://www.oecd.org/dataoecd/43/50/38960101.pdf

3

(4)  COM(2008) 794 final

4

(5)  COM(2008) 794 final, blz. 3

5

(6)  Aanbeveling van de Commissie nr. 98/257/EG betreffende de principes die van toepassing zijn op de organen die verantwoordelijk zijn voor de buitengerechtelijke beslechting van consumentengeschillen (PB L 115 van 17.4.1998, blz. 31) en Aanbeveling van de Commissie nr. 2001/310/EG met betrekking tot de beginselen voor de buitengerechtelijke organen die bij de consensuele beslechting van consumentengeschillen betrokken zijn (PB L 109 van 19.4.2001, blz. 56); Richtlijn 98/27/EG van het Europees Parlement en de Raad van 19 mei 1998 betreffende het doen staken van inbreuken in het raam van de bescherming van de consumentenbelangen (PB L 166 van 11.6.1998, blz. 51); Verordening (EG) nr. 2006/2004 van het Europees Parlement en de Raad van 27 oktober 2004 betreffende samenwerking tussen de nationale instanties die verantwoordelijk zijn voor handhaving van de wetgeving inzake consumentenbescherming (PB L 364 van 9.12.2004, blz. 1).

6

(7)  PB C 339 van 31.12.1991, blz. 16 (zie par. 5.4.2.) en PB C 19 van 25.1.1993, blz. 22 (zie par. 4.12 en hoofdstuk 4 van de daarbijgevoegde interessante studie van Eric Balate, Pierre Dejemeppe en Monique Goyens die door het ESC werd gepubliceerd (blz. 103 e.v.).

7

(8)  PB C 295 van 22.10.1994, blz. 1

8

(9)  De belangrijkste daarvan waren het initiatiefadvies over „De interne markt en consumentenbescherming: kansen en belemmeringen (PB C 39 van 12.2.1996, blz. 55), waarin werd geconstateerd dat op dat moment geen enkele follow-up was gegeven aan de suggesties en voorstellen waarmee het ESC was gekomen in zijn eerdere advies over het Groenboek; het advies over het Verslag van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement - De interne markt in 1994 (COM(95) 238 final), waarin de vertraging van de effectieve tenuitvoerlegging van het interne marktproject aan de kaak werd gesteld, met name betreffende de wetgeving voor consumentenaangelegenheden en met name in verband met grensoverschrijdende betrekkingen (PB C 39 van 12.2.1996, blz. 70); het advies over de Mededeling van de Commissie” Prioriteiten voor het consumentenbeleid (1996-1998), waarin het EESC zich ingenomen toont met het voorstel voor een richtlijn betreffende stopzettingsacties in het door de Commissie gepresenteerde actieplan inzake de toegang van de consument tot de rechter, maar verklaart met belangstelling te wachten op verdere ontwikkelingen op dit gebied en constateert dat de interne markt in dit verband nog lang niet verwezenlijkt was en dat het vertrouwen van de consument uitsluitend kan worden gewonnen door de rechten van de consument „met woord en daad te verdedigen” (PB C 295 van 7.10.1996, blz. 64). Hetzelfde soort bezorgde opmerkingen duikt op in het advies over de „Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad – Impact en doeltreffendheid van de interne markt” (COM(1996) 520 final van 23.4.1997) (PB C 206 van 7.7.1997). Ook zij gewezen op de volgende EESC-adviezen: initiatiefadvies over het consumentenbeleid na de uitbreiding van de EU (par.11.6) (PB C 221 van 8.9.2005); advies over het Communautair actieprogramma op het gebied van gezondheid en consumentenbescherming (2007-2013), par. 3.2.2.2.1) (PB C 88 van 11.4.2006); advies over „Een juridisch kader voor het consumentenbeleid” (PB C 185 van 8.8.2006).

9

(10)  Het EESC betuigde zijn steun aan dit initiatief van de Commissie en toonde zich voorstander van collectieve schadevorderingen op grond van „de volgende cruciale voordelen: i) schade wordt daadwerkelijk vergoed; het instrument van collectieve vorderingen maakt het voor consumentenorganisaties namelijk veel gemakkelijker om schadevergoeding te eisen en verbetert de toegang tot de rechter; ii) antitrustpraktijken worden ontmoedigd en voorkomen dankzij de grote sociale impact van dit type schadevorderingen” (PB C 324 van 30.12.2006).

10

de volgende cruciale voordelen: i) schade wordt daadwerkelijk vergoed; het instrument van collectieve vorderingen maakt het voor consumentenorganisaties namelijk veel gemakkelijker om schadevergoeding te eisen en verbetert de toegang tot de rechter; ii) antitrustpraktijken worden ontmoedigd en voorkomen dankzij de grote sociale impact van dit type schadevorderingen

(11)  PB C 228 van 22.9.2009, blz. 40

11

(12)  Rec(2007) 74 van 12.7.2007

12

(13)  PB C 162 van 25.6.2008.

13

(14)  PB C 162 van 25.6.2008, blz. 31 en PB C 228 van 22.9.2009, blz. 40)

14

(15)  PB C 162 van 25.6.2008, blz. 1.

15

(16)  Verordening 861/2007 PB L 199 van 31.7.2007, blz. 1.

16

(17)  Richtlijn 2008/52/EG PB L 136 van 24.5.2008, blz. 3.

17

(18)  COM(2008) 380 final -advies CESE: PB C 175 van 28.7.2009, blz. 84.

18

(19)  Verordening EG nr. 2006/2004 (PB L 364 van 9.12.2004, blz. 1).

19

(20)  Aanbevelingen 1998/257 en 2001/310

20

---

| 18.5.2010 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 128/103 |
| --- | --- | --- | --- |

18.5.2010

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 128/103

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de „Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — De voordelen van de interne markt benutten door betere administratieve samenwerking”

(COM(2008) 703 definitief)

(2010/C 128/19)

Rapporteur: HERNÁNDEZ BATALLER

De Commissie heeft op 6 november 2008 besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig art. 262 van het EG-Verdrag te raadplegen over de

Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s - De voordelen van de interne markt benutten door betere administratieve samenwerking

COM(2008) 703 final.

De afdeling Interne markt, productie en consumptie, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 9 september 2009 goedgekeurd.

Tijdens zijn op 4 en 5 november 2009 gehouden 457e zitting (vergadering van 5 november) heeft het Europees Economisch en Sociaal Comité het volgende advies uitgebracht, dat met 128 stemmen vóór, bij 2 onthoudingen, is goedgekeurd.

1.   Conclusies

1.1.   Het informatiesysteem voor de interne markt (hierna: IMI) houdt in dat de grensoverschrijdende samenwerking meer op een gedecentraliseerde leest wordt geschoeid en dat meer netwerken worden aangegaan, wat de interne markt ten goede zal komen. Het Comité kan zich dan ook vinden in deze aanpak. Het denkt dat dit systeem ertoe zal bijdragen dat de internemarktregels daadwerkelijk worden toegepast en dat de nodige maatregelen worden genomen om de hinderpalen waar burgers en bedrijfsleven mee te maken krijgen, uit de weg te ruimen.

1.2.   De maatschappelijke organisaties kunnen in hun eigen lidstaat een actieve en specifieke rol spelen bij de toepassing van IMI. Ook kunnen zij helpen het systeem bekendheid te geven en de burgers ermee vertrouwd te maken.

1.3.   IMI zal duidelijk maken welke nationale obstakels de correcte tenuitvoerlegging van de dienstenrichtlijn en de richtlijn betreffende beroepskwalificaties in de weg staan, en in een latere fase mogelijk ook worden uitgebreid tot andere sectoren. Het lijkt dan ook aangewezen dat de Commissie met het oog op het uit de weg ruimen van deze obstakels een waarschuwingsmechanisme en/of specifieke sancties invoert.

1.4.   Aangezien via IMI allerhande informatie wordt uitgewisseld is het systeem onderworpen aan de communautaire wetgeving inzake de bescherming van persoonsgegevens. Het Comité pleit er dan ook voor de jurisprudentie van het Hof van Justitie te volgen en de nodige verplichtingen inzake kennisgeving op te leggen, zodat de betrokkenen het in de desbetreffende wetgeving vastgelegde recht van toegang daadwerkelijk kunnen uitoefenen.

2.   Inleiding

2.1.   Het „beginsel van gemeenschapstrouw”, waarvan de grote lijnen worden uiteengezet in artikel 10 van het EG-Verdrag en dat uitvoerig aan de orde komt in de jurisprudentie van het Hof van Justitie (1), houdt in dat de lidstaten:

| — | alle maatregelen van intern recht nemen die nodig zijn voor de uitvoering van de regels en besluiten van de Unie; |
| --- | --- |

—

alle maatregelen van intern recht nemen die nodig zijn voor de uitvoering van de regels en besluiten van de Unie;

| — | onderling en met de Gemeenschap samenwerken om de doelstellingen van het Verdrag en het afgeleid recht te bereiken. |
| --- | --- |

—

onderling en met de Gemeenschap samenwerken om de doelstellingen van het Verdrag en het afgeleid recht te bereiken.

2.2.   Tot nog toe was er alleen sprake van administratieve samenwerking tussen de lidstaten en de Gemeenschap op specifieke gebieden, zoals belastingen (2) (aanwijzing van een centraal verbindingsbureau in elke lidstaat en de verplichting van de lidstaten om elkaar bij te staan), douane en mededinging (netwerk van nationale autoriteiten), of het asiel-, immigratie- en buitenlands beleid (het ARGO-programma van 2002).

2.3.   Het EESC heeft de administratieve samenwerking tussen de nationale en de communautaire autoriteiten al aangekaart in een initiatiefadvies (3). De conclusie daarvan luidt dat duidelijke en effectieve bestuurlijke en beleidsprocedures in de lidstaten samen met betere (uitvoering en handhaving van) wetgeving een onlosmakelijk onderdeel zijn van een goede EU-governance.

2.4.   Bij besluit 2004/387/EG (4) van 21 april 2004 is een programma opgezet voor de interoperabele levering van pan-Europese e-overheidsdiensten aan Europese overheidsdiensten, EU-instellingen en andere entiteiten en aan ondernemingen en burgers (IDABC). In dit besluit wordt bepaald dat de Gemeenschap bij de uitvoering van projecten van gemeenschappelijk belang en horizontale maatregelen bijdraagt in de kosten in verhouding tot haar belangen (art. 10).

2.5.   Op 17 maart 2006 hebben de vertegenwoordigers van de lidstaten in het Raadgevend Comité voor de interne markt hun goedkeuring gehecht aan een algemeen plan voor de toepassing van het informatiesysteem voor de interne (IMI), dat erop gericht is de communicatie tussen de lidstaten te verbeteren. In Beschikking 2008/49/EG (5) van de Commissie inzake de bescherming van persoonsgegevens bij de invoering van het informatiesysteem interne markt wordt bepaald dat dit informatiesysteem dient te worden beschouwd als een project van gemeenschappelijk belang zoals bedoeld in het IDABC-besluit.

2.6.   IMI is opgezet om de uitvoering van wetgevingsbesluiten op het gebied van de interne markt, waarvoor uitwisseling van informatie tussen de nationale autoriteiten vereist is, vlotter te doen verlopen.

3.   De mededeling van de Commissie

Gebrek aan vertrouwen in het wettelijke kader en in het toezicht in andere lidstaten heeft geleid tot een wildgroei aan regels en overlappingen in de controle op grensoverschrijdende activiteiten. Dit was tot nog toe een van de grootste struikelblokken voor een goede werking van de interne markt. Het is dan ook zaak dat de autoriteiten van de lidstaten nauw gaan samenwerken en meer vertrouwen krijgen in elkaars regelingen.

3.1.1.   Dankzij IMI kunnen de lidstaten aan hun juridische verplichtingen op het gebied van de uitwisseling van informatie voldoen en nieuwe vormen van administratieve samenwerking opzetten, wat langs niet-elektronische weg onmogelijk zou zijn.

Met IMI krijgen de bevoegde nationale autoriteiten de beschikking over een eenvoudig hulpmiddel om na te gaan welke instanties in een andere lidstaat bevoegd zijn. Daarnaast kan via gestructureerde vragenlijsten informatie over bepaalde EU-wetgevingsgebieden worden opgevraagd.

3.2.1.   Door gebruik te maken van IMI kunnen de lidstaten de communicatie die nodig is om de internemarktwetgeving naar behoren ten uitvoer te leggen, efficiënter en goedkoper maken. Toch is besloten het systeem in een eerste fase te beperken tot twee gebieden, nl. de erkenning van beroepskwalificaties (hier is het systeem al in werking getreden) en de dienstenrichtlijn. De ervaring die op deze manier wordt opgedaan zal in een later stadium worden gebruikt om het systeem uit te breiden tot andere gebieden die cruciaal zijn voor de werking van de interne markt.

3.2.2.   IMI zal zo bijdragen aan het klimaat van vertrouwen dat nodig is om de interne markt rimpelloos en voor de volle 100 % te doen functioneren.

3.3.   IMI is een meertalig instrument dat is uitgewerkt voor een EU met 27 lidstaten en 23 officiële talen, maar dat ter beschikking zal staan van alle 30 EER-landen. Meertaligheid is een verrijking. Het IMI-systeem maakt gebruik van nieuwe technologieën en (geautomatiseerde) vertaling en laat daarmee concreet zien hoe de EU bestaande belemmeringen uit de weg kan ruimen en de communicatiekloof tussen overheden in Europa kan verkleinen.

3.4.   IMI is een stap in de richting van doeltreffender en gedecentraliseerde grensoverschrijdende samenwerking die is gebaseerd op het aangaan van netwerken, en sluit dus aan bij het streven naar een moderner beheer van de interne markt.

3.5.   IMI helpt de bevoegde nationale instanties bij het uit de weg ruimen van praktische hinderpalen zoals taalproblemen of het ontbreken van duidelijke aanspreekpunten in andere landen, zodat de lidstaten vlotter kunnen samenwerken bij de tenuitvoerlegging van de internemarktwetgeving. Bedoeling is immers de dagelijkse samenwerking tussen de lidstaten efficiënter te doen verlopen.

3.6.   IMI is ontwikkeld op basis van de volgende drie uitgangspunten:

| — | het systeem legt de lidstaten op het vlak van administratieve samenwerking geen extra verplichtingen op naast die welke al in de internemarktwetgeving zijn opgenomen; |
| --- | --- |

—

het systeem legt de lidstaten op het vlak van administratieve samenwerking geen extra verplichtingen op naast die welke al in de internemarktwetgeving zijn opgenomen;

| — | het biedt voldoende flexibiliteit, zodat de uiteenlopende bestuurlijke structuren en culturen in Europa probleemloos naast elkaar kunnen bestaan; |
| --- | --- |

—

het biedt voldoende flexibiliteit, zodat de uiteenlopende bestuurlijke structuren en culturen in Europa probleemloos naast elkaar kunnen bestaan;

| — | het is een uniform systeem op basis van herbruikbare bouwstenen, dat kan worden toegepast op verschillende facetten van de internemarktwetgeving, zodat een wildgroei aan informatiesystemen wordt vermeden. |
| --- | --- |

—

het is een uniform systeem op basis van herbruikbare bouwstenen, dat kan worden toegepast op verschillende facetten van de internemarktwetgeving, zodat een wildgroei aan informatiesystemen wordt vermeden.

De Commissie merkt terecht op dat het IMI-systeem gevolgen heeft voor de bescherming van persoonsgegevens en wijst er dan ook op dat de desbetreffende bepalingen, m.n. Richtlijn 95/46/EG en Verordening (EG) nr. 45/2001 volledig van toepassing zijn.

3.7.1.   De toegang tot de in het kader van IMI beheerde informatie blijft dan ook beperkt tot de nationale autoriteiten en instanties die in de richtlijnen waarop het systeem op dit moment van toepassing is, worden aangewezen als bevoegde autoriteiten.

3.8.   Ten slotte verklaart de Commissie dat meer moet worden geïnvesteerd in opleiding en bewustmaking, willen we de gewenste resultaten bereiken. De Commissie zal de verschillende mogelijkheden bekijken en eventueel nagaan of een programma voor opleiding en uitwisseling dient te worden opgezet.

3.9.   In haar aanbeveling van 29 juni 2009 (6) over maatregelen ter verbetering van de werking van de interne markt, wijst de Commissie op het cruciale belang van een gecoördineerde en op samenwerking gebaseerde aanpak in de vorm van een partnerschap tussen de Commissie en de lidstaten, met als gemeenschappelijk doel een betere omzetting, toepassing en handhaving van de internemarktregels te garanderen. Een dergelijke kijk houdt in dat de lidstaten samen verantwoordelijk zijn voor het beheer van de interne markt en daarin derhalve een meer proactieve rol moeten gaan spelen.

4.   Algemene opmerkingen

IMI impliceert dat de grensoverschrijdende samenwerking meer op decentrale leest wordt geschoeid en dat meer netwerken worden aangegaan, en is daarmee een opsteker voor het recht van de burgers, de instellingen en het bedrijfsleven op goed bestuur. Er mag onder geen beding worden afgeweken van de grondbeginselen, te weten flexibiliteit, herbruikbare bouwstenen en het vermijden van nieuwe verplichtingen voor de lidstaten.

4.1.1.   Met IMI wordt het recht op goed bestuur daadwerkelijk in praktijk gebracht: de burgers kunnen nu via een flexibele regeling nauwkeurige en concrete informatie verkrijgen over de vereisten waaraan zij moeten voldoen om zich in een bepaalde lidstaat te vestigen, diensten te verlenen of te werken, en kunnen precies nagaan bij welke instanties zij hun verzoek moeten indienen. Bovendien komen op deze manier ook de ongewettigde nationale belemmeringen aan het licht die de in de Gemeenschapswetgeving vastgelegde vrijheden in de weg staan, zodat de Commissie de nodige maatregelen kan nemen.

4.2.   Een vlotte werking van de interne markt houdt in dat de lidstaten nauw samenwerken en vertrouwen hebben in IMI; dat zou bovendien de transparantie en goed bestuur bevorderen. Om nauwe grensoverschrijdende samenwerking tussen de voor de interne markt bevoegde nationale autoriteiten mogelijk te maken moeten de lidstaten erop toezien dat de grensoverschrijdende netwerken of de door de Commissie in het leven geroepen systemen voor elektronische informatie zoals IMI, naar behoren functioneren.

4.3.   In Besluit 2004/387/EG (IDABC) wordt voorzien in een schema op basis waarvan de exploitatie- en onderhoudskosten van de pan-Europese e-overheids- en infrastructuurdiensten billijk over de Gemeenschap en de lidstaten worden omgeslagen (art. 7-3). De lidstaten moeten dus de nodige middelen vrijmaken voor een vlotte werking van IMI. Aangezien het hier om een gedeelde bevoegdheid en dus ook een gedeelde verantwoordelijkheid gaat is het Comité van oordeel dat de lidstaten een extra inspanning moeten leveren.

Het systeem kan pas echt in praktijk worden gebracht als de bestuurlijke samenwerking tussen de lidstaten en de Commissie wordt versterkt. Het toepassingsgebied van IMI, dat op dit moment beperkt is tot de richtlijn betreffende beroepskwalificaties en de richtlijn betreffende diensten op de interne markt, moet in de toekomst worden uitgebreid.

4.4.1.   Met het oog op betere bestuurlijke samenwerking wordt bij Beschikking 2008/49/EG een regeling ingevoerd voor de uitwisseling en verwerking van gegevens. Aangezien het om gevoelige informatie gaat worden deze taken verdeeld over verschillende administratieve instanties en wordt elke instantie belast met het beheer van een bepaald onderdeel. IMI-actoren zijn de Commissie en, op nationaal niveau, de coördinatoren en de gebruikers. Deze laatsten kunnen onder toezicht van de nationale autoriteit of de coördinator de taak van behandelaar, toewijzer, toezichthouder of lokale gegevensbeheerder vervullen.

4.4.2.   IMI moet worden afgestemd op de mechanismen voor bestuurlijke samenwerking die zijn vastgelegd in de richtlijnen waarop het systeem van toepassing is (de dienstenrichtlijn en de richtlijn betreffende beroepskwalificaties), nl. de mechanismen voor de uitwisseling van informatie tussen de bevoegde nationale autoriteiten. In dat verband moet rekening worden gehouden met eventuele directe of indirecte betrekkingen tussen IMI-gebruikers en de in bedoelde richtlijnen aangewezen nationale autoriteiten, m.n. als deze direct of indirect van invloed zijn op de interne markt.

4.4.3.   Met het oog op de coördinatie met IMI zou het m.n. nuttig zijn de volgende aspecten uit de dienstenrichtlijn over te nemen:

| a) | de brede definitie van bevoegde instantie (art. 4); |
| --- | --- |

a)

de brede definitie van bevoegde instantie (art. 4);

| b) | de oprichting van gemeenschappelijke loketten („één-loket”) (art. 6) en contactpunten (art. 28); |
| --- | --- |

b)

de oprichting van gemeenschappelijke loketten („één-loket”) (art. 6) en contactpunten (art. 28);

| c) | de vaststelling van in verregaande mate geharmoniseerde procedures voor vergunning en communicatie met de aanvrager (art. 13); |
| --- | --- |

c)

de vaststelling van in verregaande mate geharmoniseerde procedures voor vergunning en communicatie met de aanvrager (art. 13);

| d) | de invoering van alarmmechanismen (art. 32), die eventueel kunnen leiden tot de oprichting van een Europees netwerk van instanties van de lidstaten. |
| --- | --- |

d)

de invoering van alarmmechanismen (art. 32), die eventueel kunnen leiden tot de oprichting van een Europees netwerk van instanties van de lidstaten.

4.4.4.   Uit de richtlijn betreffende beroepskwalificaties zouden dan weer de volgende aspecten moeten worden overgenomen:

| a) | de brede definitie van bevoegde autoriteit en de gelijkstelling van beroepstitels die worden afgegeven door beroepsorganisaties (art. 3); |
| --- | --- |

a)

de brede definitie van bevoegde autoriteit en de gelijkstelling van beroepstitels die worden afgegeven door beroepsorganisaties (art. 3);

| b) | administratieve samenwerking tussen de lidstaten in het kader van de vrije dienstverlening (art. 8); |
| --- | --- |

b)

administratieve samenwerking tussen de lidstaten in het kader van de vrije dienstverlening (art. 8);

| c) | de harmonisatie van de procedures voor de erkenning van beroepskwalificaties met het oog op vestiging in een andere lidstaat (art. 51); |
| --- | --- |

c)

de harmonisatie van de procedures voor de erkenning van beroepskwalificaties met het oog op vestiging in een andere lidstaat (art. 51);

| d) | de specifieke regeling voor administratieve samenwerking met het oog op de toepassing van de bepalingen inzake de uitwisseling van informatie over tuchtrechtelijke maatregelen of strafrechtelijke sancties, de lijst van bevoegde autoriteiten en hun coördinator (art. 56) en, ten slotte, de oprichting van nationale contactpunten die ermee belast worden alle concrete informatie te verstrekken die nodig is voor de tenuitvoerlegging van de richtlijn (art. 57). |
| --- | --- |

d)

de specifieke regeling voor administratieve samenwerking met het oog op de toepassing van de bepalingen inzake de uitwisseling van informatie over tuchtrechtelijke maatregelen of strafrechtelijke sancties, de lijst van bevoegde autoriteiten en hun coördinator (art. 56) en, ten slotte, de oprichting van nationale contactpunten die ermee belast worden alle concrete informatie te verstrekken die nodig is voor de tenuitvoerlegging van de richtlijn (art. 57).

4.4.5.   Het Comité is van mening dat bij de inwerkingtreding van IMI van meet af aan ook rekening moet worden gehouden met de sociale aspecten (periode waarin bijdragen zijn betaald, pensioenrechten, enz.) die verband houden met de gebieden waarop het systeem in deze eerste fase van toepassing is. Deze visie strookt niet alleen met het algemene beleid van het Comité, maar vloeit voort uit het feit dat de economische en de sociale kant van beroepsactiviteiten niet los van elkaar kunnen worden gezien.

4.4.6.   Het Comité heeft al herhaaldelijk gehamerd op dit verband, bv. in zijn advies van 14 januari 2009 (7) over de sociale en milieudimensie van de interne markt, waarin het erop wijst dat de Europese instellingen rekening dienen te houden met de gerechtvaardigde belangen van bedrijven en de noodzaak om de fundamentele sociale rechten te eerbiedigen, zoals die door het Europees recht, de internationale arbeidsnormen en de wetgeving van de individuele lidstaten erkend worden, met inbegrip van het recht om collectieve onderhandelingen te voeren.

4.4.7.   Het Comité heeft al vaker een lans gebroken voor harmonisatie op dit vlak, we denken dan m.n. aan de onderlinge afstemming van de socialezekerheidsregelingen en de overdraagbaarheid van pensioenrechten (8).

4.5.   Ook dringt het erop aan dat de nodige maatregelen worden genomen om de bevoegde autoriteiten het belang van IMI te doen inzien en hen vertrouwd te maken met dit systeem, zodat de volledige Gemeenschapswetgeving naar behoren kan functioneren en we voor de volle 100 % de vruchten kunnen plukken van de interne markt.

4.6.   Om de bestuurlijke samenwerking te versterken moet de werking van IMI worden verbeterd en moeten de daarbij betrokken organisaties meer steun krijgen. Daarnaast moeten het Comité en de maatschappelijke organisaties een grotere rol gaan spelen. Zo zouden zij campagnes kunnen opzetten om IMI meer bekendheid te geven en het belang ervan voor de interne markt te beklemtonen.

4.7.   Aan de hand van de ervaring die wordt opgedaan met IMI en de ontwikkeling van de EU-wetgeving kunnen de krijtlijnen voor een vollediger en gedetailleerder Europese regelgeving inzake administratieve samenwerking worden getrokken. Zo zou een verordening kunnen worden uitgevaardigd waarin de meest algemene aspecten worden behandeld.

4.8.   Het IMI-systeem is in dit verband een eerste stap: de regelingen voor administratieve samenwerking tussen de lidstaten onderling en tussen de lidstaten en de Commissie, worden gestroomlijnd. Het gaat dan om samenwerking op gebieden die verband houden met de onderlinge erkenning en het beginsel van non-discriminatie, die van cruciaal belang zijn voor de werking van de interne markt. Bovendien heeft de Commissie erop toegezien dat de taken nauwgezet verdeeld zijn over de verschillende voor IMI bevoegde instanties, zodat de bescherming van persoonsgegevens – een kwestie van cruciaal belang voor de EU-burgers – verzekerd is.

4.9.   Nog in verband met de bescherming van persoonsgegevens willen we hier ten slotte wijzen op de recente publicatie van de conclusies van advocaat-generaal Ruiz-Jarabo Colomer (9), waarin deze zijn kijk geeft op een aantal beginselen van deze regelgeving die hier ten volle van toepassing zijn. Zijn interpretatie is bevestigd in het arrest van het Hof van Justitie van de EG van 7 mei 2009 inzake de verplichting om niet alleen voor het heden, maar ook voor het verleden te voorzien in een recht op toegang tot informatie over de ontvangers of de categorieën ontvangers van de gegevens en tot de inhoud van de verstrekte informatie, en om een termijn voor de bewaring van deze informatie vast te stellen die een juist evenwicht vormt tussen, enerzijds, het belang van de betrokkene om zijn persoonlijke levenssfeer te beschermen, en, anderzijds, de last die de verplichting tot bewaring van die informatie inhoudt voor de voor de verwerking verantwoordelijke.

4.10.   Het gaat om de uitlegging van twee verschillende, mogelijk tegenstrijdige rechten die zijn vastgelegd in Richtlijn 95/46, nl. het recht op de vernietiging van persoonsgegevens na een jaar, en het recht van de betrokkene op toegang tot informatie over de verwerking van die gegevens. Als gegevens op grond van Richtlijn 95/46 worden verwijderd, kan het recht op toegang niet langer worden uitgeoefend: informatie die niet meer bestaat, kan immers niet meer worden opgevraagd. Het lijkt raadzaam de interpretatie te volgen van de advocaat-generaal en het Hof van Justitie, die de twee in het Gemeenschapsrecht vastgelegde rechten en de uitoefening daarvan met elkaar verenigt. Volgens deze uitlegging moet de betrokkene op de hoogte worden gebracht van de verstrekking van de gegevens aan derden, de identiteit van de ontvangers en het bestaan van een termijn van een jaar voor de uitoefening van het recht op toegang, waarna de gegevens worden vernietigd en dus niet langer toegankelijk zijn.

Brussel, 5 november 2009

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Mario SEPI

---

(1)  Zaak C-392/02, arrest van 15.11.2005 en de conclusie van advocaat-generaal Geelhoed.

1

(2)  PB L 264 van 15.10.2003.

2

(3)  PB C 325 van 30.12.2006.

3

(4)  PB L 181 van 18.5.2004.

4

(5)  PB L 13 van 16.1.2008.

5

(6)  PB L 176 van 7.7.2009, blz. 17.

6

(7)  PB C 182 van 4.8.2009, blz. 1.

7

(8)  PB C 228 van 22.9.2009.

8

(9)  Conclusies van 22.12.2008, zaak C-553/07.

9

---

| 18.5.2010 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 128/107 |
| --- | --- | --- | --- |

18.5.2010

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 128/107

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de „Mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's — Naar een coherente strategie voor een Europese landbouwonderzoeksagenda”

(COM(2008) 862 definitief)

(2010/C 128/20)

Rapporteur: de heer CHIRIACO

De Commissie heeft op 15 december 2008 besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité (hierna: „het Comité”) overeenkomstig artikel 262 van het EG-Verdrag te raadplegen over de

Mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's „Naar een coherente strategie voor een Europese landbouwonderzoeksagenda”

COM(2008) 862 final.

De gespecialiseerde afdeling Landbouw, plattelandsontwikkeling, milieu, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 13 oktober 2009 goedgekeurd.

Het Comité heeft tijdens zijn 457e zitting van 4 en 5 november 2009 (vergadering van 4 november) het volgende advies uitgebracht, dat met 155 stemmen vóór, bij 3 onthoudingen, is goedgekeurd.

1.   Conclusies en aanbevelingen

1.1.   Het Comité staat positief tegenover het initiatief van de Commissie, waarmee de aanzet wordt gegeven voor de ontwikkeling van een nieuw landbouwonderzoeksprogramma met als doel een Europese ruimte voor landbouwonderzoek tot stand te brengen. Wil het aanbod van landbouwproducten gelijke tred kunnen houden met de wereldwijde vraag naar dit soort producten, dan is er in deze sector meer onderzoek en innovatie nodig (1).

1.2.   Het Comité kan zich helemaal vinden in de voorgestelde aanpak, die is gebaseerd op het concept „gezamenlijke onderzoeksprogrammering”, een methode waarbij nationale programma's hun eigenheid bewaren, maar op EU-niveau worden gecoördineerd en uit één gezamenlijke pot worden gefinancierd (2). Het roept de Commissie op om de samenwerking op een nóg hoger niveau te tillen door niet alleen de nationale programma's voor landbouwonderzoek onder één hoed te brengen, maar ook de initiatieven van de verschillende betrokken directoraten-generaal (Milieu, Landbouw, Ondernemingen ...) beter te coördineren. Het verzoekt haar bovendien om in een volgende Mededeling meer informatie te verstrekken over de instrumenten en operationele middelen (incl. financiële middelen) die de uitvoering van de voorgestelde initiatieven mogelijk moeten maken. Tot slot dringt het erop aan dat zij alle betrokken actoren om hun mening vraagt en ook rekening houdt met de ervaring die is opgedaan met proefprojecten.

1.3.   Via een gezamenlijke programmering van het landbouwonderzoek wil de Commissie een antwoord vinden op de vraag in hoeverre de Europese samenleving in staat is het hoofd te bieden aan de uitdagingen rond de productie van zgn. biobased commodities. Het gaat daarbij om zaken als klimaatverandering, bescherming van de volksgezondheid en voedselzekerheid – allemaal thema's waaraan veel aandacht wordt besteed door het Permanent Comité voor onderzoek in de landbouw (PCOL) (3), dat in juni jl. mede in het licht van de resultaten van een door de Commissie gepromote workshop een position paper over gezamenlijke programmering van landbouwonderzoek heeft opgesteld. Voorwaarden voor het welslagen van het systeem van gezamenlijke onderzoeksprogrammering zijn een breed deelnemersveld en een grote inzet van de betrokken landen – twee factoren die toegevoegde waarde opleveren en een positieve impact hebben op het leven van de burgers en het concurrentievermogen van de EU. Daarom pleit het Comité voor het invoeren van adequate mechanismen om álle belanghebbenden – ook de particuliere sector, en dan vooral het bedrijfsleven, dat inspraak moet krijgen bij het vaststellen van de onderzoeksdoelstellingen – bij een en ander te betrekken. Verder dringt het er bij de Commissie op aan om na te gaan hoeveel middelen voor deze regeling kunnen worden uitgetrokken, te bekijken welke financiële instrumenten ervoor kunnen worden ingezet en erop toe te zien dat de toegang tot deze middelen geen problemen oplevert. Tot slot beveelt het de Commissie en de Raad aan om, in het kader van de in 2004 gelanceerde nieuwe aanpak, Verordening (EEG) nr. 1728/74 te vervangen door een nieuwe verordening, die de rechtsgrondslag voor de organisatie en werking van het nieuwe PCOL moet vormen.

1.4.   In het voorgestelde governance-model krijgt het PCOL een coördinerende rol bij de ondersteuning van gezamenlijke onderzoeksinitiatieven en het in kaart brengen van de desbetreffende competenties toegewezen. Het Comité is van oordeel dat het PCOL de reeds uitgevoerde (4) en nog geplande hervormingen in het kader van het zich voortdurend verder ontwikkelende gemeenschappelijk landbouwbeleid met de nodige flexibiliteit dient te benaderen.

1.5.   Een belangrijk onderdeel van het programmeringsproces is het verzamelen van statistische en andere informatie over de behoeften, lacunes en tendensen op het gebied van het landbouwonderzoek op nationaal niveau. Deze gegevens zijn nodig om de richting van het landbouwonderzoek in de EU te bepalen. Tot dusverre werd deze informatie bijeengebracht via het „EU-AGRI-MAPPING”-project, een initiatief in het kader van het Zesde Kaderprogramma voor O&O. Mede gelet op de problemen die zich bij dit project hebben voorgedaan, is het Comité van oordeel dat het vergaren van deze informatie niet door middel van losse initiatieven mag gebeuren, maar op een meer systematische manier moet worden aangepakt, waarbij voortdurend moet worden bijgestuurd.

2.   Samenvatting van de Mededeling

2.1.   Een nieuwe context voor landbouwonderzoek in Europa

2.1.1.   De Europese landbouw staat voor nieuwe uitdagingen, zoals de vergrijzing van de landbouwbevolking, de veranderingen in de bedrijfsstructuur, het effect van de moderne landbouwmethoden op de werkgelegenheid, de aanpassing van het gemeenschappelijk landbouwbeleid en een aantal wereldwijde ontwikkelingen met gevolgen voor de landbouwsector.

2.1.2.   Iedereen is het erover eens dat deze uitdagingen een goed functionerende Europese ruimte voor landbouwonderzoek noodzakelijk maken. Landbouwonderzoek is immers nodig voor het verkrijgen van een gedegen inzicht in de ontwikkelingsproblematiek van plattelandsgebieden en in de factoren die een duurzaam ontwikkelingsproces mogelijk maken dan wel in de weg staan. Daarnaast moet het zorgen voor de nieuwe technologieën en innovatieve methoden die de landbouwsector nodig heeft om zich verder te kunnen ontwikkelen. Verder is het noodzakelijk om een beter inzicht in de marktdynamiek te verkrijgen. Helaas is het landbouwonderzoek sterk versnipperd en slecht gecoördineerd, wordt er te weinig in geïnvesteerd en ontbreekt de noodzakelijke kritische massa. De EU beschikt over verschillende regelingen, met name dankzij het Kaderprogramma voor O&O, die de pan-Europese samenwerking tussen onderzoekers ten goede komen. Zo verleent zij via ERA-NET financiële steun om de diverse nationale programma's, ministeries of financieringsinstanties in een netwerkstructuur onder te brengen, en zulks op alle terreinen van de wetenschap. De Raad is in november 2004 evenwel tot de slotsom gekomen dat de samenwerking op het gebied van het landbouwonderzoek gebaat zou zijn bij een meer gestructureerde aanpak. Het recent geïntroduceerde concept „gezamenlijke programmering” gaat daarom een stap verder dan ERA-NET. Het voorziet namelijk in de aaneenkoppeling van de diverse nationale onderzoeksprogramma's, met als tweeledig doel: het opstellen van strategische onderzoeksprogramma's met gemeenschappelijke doelstellingen en het poolen van middelen voor de financiering van gezamenlijk onderzoek naar bepaalde specifieke aspecten. Het PCOL wordt in dit verband genoemd als voorbeeld van een mogelijke netwerkstructuur voor nieuwe gemeenschappelijke projecten.

2.2.   De sturende rol van het PCOL

2.2.1.   Na verscheidene jaren op een laag pitje te hebben gedraaid kreeg het PCOL in 2005 een nieuw mandaat: het werd door de Raad belast met de coördinatie van het landbouwonderzoek in de EU. Het „nieuwe” PCOL bestaat uit vertegenwoordigers van de 27 lidstaten en een aantal waarnemers uit kandidaat-lidstaten en geassocieerde landen. Het heeft inmiddels al verscheidene initiatieven genomen die de weg moeten effenen voor de totstandkoming van een Europese ruimte voor landbouwonderzoek. Zo heeft het niet alleen het concept „gezamenlijke programmering” in praktijk gebracht, maar ook het nodige verkennende en analyserende onderzoek gedaan om de behoeften en tendensen in de Europese landbouw in kaart te brengen en mogelijke scenario's voor de ontwikkeling van de sector op lange termijn uit te werken.

2.2.2.   Het PCOL heeft ervoor gekozen om het vaststellen van prioriteiten voor de toekomstige samenwerking op een gestructureerde manier aan te pakken. Het heeft een aantal „samenwerkingswerkgroepen” opgericht, die op dezelfde manier te werk gaan als de ERA-NET-netwerken: in een eerst fase wordt alleen maar informatie uitgewisseld, vervolgens worden de hiaten (qua thema's en prioriteiten) in de huidige samenwerking in kaart gebracht, en tot slot worden waar nodig gezamenlijke onderzoeksactiviteiten opgestart en/of wordt een oproep gedaan om voorstellen voor gezamenlijke activiteiten in te dienen.

2.3.   Essentiële onderdelen van een coherente Europese landbouwonderzoeksagenda

2.3.1.   Er is dringend behoefte aan meer inzicht in de factoren die aan de basis liggen van de klimaatverandering, zodat maatregelen kunnen worden genomen om de nadelige gevolgen ervan te beperken, de watervoorraden en bodemrijkdommen te beschermen en de biodiversiteit in stand te houden – een en ander tegen de achtergrond van het streven naar een duurzamere landbouw, zowel op Europees als op mondiaal niveau. Bij dit alles is het klimaat- en energieonderzoek van prioritair belang.

2.3.2.   Het onderzoek op dit terrein zou meer effect sorteren als de diverse actoren nauwer bij het opstellen van de onderzoeksprogramma's zouden worden betrokken en op de een of andere manier – b.v. via innovatienetwerken – ook aan het onderzoeksproces zelf zouden kunnen deelnemen. Daarom wil de Commissie via het PCOL en het Europees netwerk voor plattelandsontwikkeling (5) de vergaring en verspreiding van kennis over landbouwaangelegenheden verbeteren. Om de gezamenlijke programmering van het landbouwonderzoek te kunnen consolideren en op die manier het beheer van de Europese landbouw- en voedingsmiddelensector te kunnen verbeteren, zou het een goede zaak zijn als de strategische rol van het PCOL verder zou worden versterkt, zodat het PCOL toezicht kan uitoefenen op het landbouwonderzoek van álle publieke onderzoekscentra in de EU.

2.3.3.   Om op basis van een gemeenschappelijke visie en gemeenschappelijke doelstellingen onderzoeksagenda's voor de lange termijn te kunnen opstellen, moet er een monitoringmechanisme worden ontwikkeld om prognosestudies te kunnen uitvoeren en het beschikbare onderzoekspotentieel in kaart te kunnen brengen.

2.3.4.   In deze tijd van globalisering draagt Europa een grote verantwoordelijkheid. Niet alleen de EU maar ook de rest van de wereld zal zowel direct (b.v. via de voedselprijzen) als indirect (b.v. via migratie) worden geconfronteerd met de problematiek rond duurzame landbouw. Daarom moeten de synergieën op het gebied van het landbouwonderzoek binnen en buiten Europa, en meer in het bijzonder tussen onderzoeksbeleid en extern beleid (ontwikkelingssamenwerking en nabuurschapsbeleid), worden versterkt.

3.   Algemene opmerkingen

3.1.   Een nieuwe context voor landbouwonderzoek in Europa

3.1.1.   Mede onder invloed van de veranderingen in de Europese samenleving en economie (en de toegenomen inspraak van burgers en consumenten) zijn de rol en de functie van de Europese landbouwsector de afgelopen vijftig jaar ingrijpend veranderd en heeft de Europese landbouw zich ontwikkeld van een „rurale” tot een „post-industriële” landbouw. Daarom is iedereen het erover eens dat de landbouwsector, overeenkomstig het „Europese landbouwmodel”, niet langer alleen maar productiegericht mag zijn, maar meer moet inzetten op multifunctionaliteit en gebiedsgebonden activiteiten. Dat moet ook het uitgangspunt zijn bij het definiëren van het begrip „landbouwonderzoek”. Niettemin wil het Comité, mede met het oog op de wereldwijde voedselcrisis, nogmaals benadrukken dat de productie van levensmiddelen de voornaamste taak van de landbouwsector is en dat het concurrentievermogen van de Europese landbouw en het veiligstellen van de voedselvoorziening in de nabije toekomst hoog op de agenda zullen staan.

3.1.2.   Het Comité vindt het dan ook een goede zaak dat het PCOL het begrip „landbouwonderzoek” breder wil definiëren en in de nieuwe definitie ook wil refereren aan de uitdagingen waarmee de Europese landbouwsector momenteel wordt geconfronteerd, zoals de aanpassing aan en beperking van de gevolgen van de verandering van het klimaat, de ontwikkeling van hernieuwbare energie uit landbouwproducten, de instandhouding van de biodiversiteit en duurzaam waterbeheer, maar ook het stimuleren van de toepassing van informatie- en communicatietechnologie en het verbeteren van de kwaliteit van landbouwproducten.

3.2.   Naar gemeenschappelijke onderzoeksagenda's

3.2.1.   De Mededeling van de Commissie is gebaseerd op het recentelijk geïntroduceerde concept „gezamenlijke programmering” (2). Deze nieuwe benadering moet de samenwerking op het vlak van het landbouwonderzoek stimuleren en op die manier een optimaal gebruik van de beperkte financiële middelen mogelijk maken. Het concept „gezamenlijke programmering” wordt momenteel toegepast in een proefproject over de ziekte van Alzheimer. De verwachting is dat de Raad tussen nu en 2010 nog een aantal initiatieven op andere belangrijke onderzoeksterreinen zal lanceren. Als deze positieve resultaten opleveren, zal de nieuwe methode ingrijpende gevolgen hebben voor de coördinatie van toekomstig onderzoek binnen de EU.

3.2.2.   De nieuwe methode houdt in dat de lidstaten op vrijwillige basis in onderlinge samenwerking en in een variabele „configuratie” strategische onderzoeksagenda's opstellen, uitwerken en uitvoeren, uitgaande van een gemeenschappelijke visie op manier waarop grote maatschappelijke uitdagingen moeten worden aangepakt. Het kan daarbij gaan om strategische samenwerking bij de uitvoering van bestaande nationale programma's of om het gezamenlijk concipiëren en uitwerken van volledig nieuwe programma's. In beide gevallen houdt de nieuwe methode in dat de beschikbare middelen worden samengevoegd, de meest geschikte instrumenten worden gekozen (of eventueel nieuwe worden gecreëerd) en de projecten tijdens de uitvoering ervan collectief worden gemonitord en geëvalueerd.

3.2.3.   Omdat het landbouwonderzoek sterk is versnipperd, de coördinatie te wensen overlaat, de investeringen niet toereikend zijn, de onderzoeksresultaten niet gericht genoeg worden verspreid en de noodzakelijke kritische massa ontbreekt, staat het Comité positief tegenover de bepleite gezamenlijke programmering. Het is van oordeel dat een dergelijke ambitieuze doelstelling, in combinatie met een pragmatische en flexibele aanpak, kan leiden tot een strategische en gestructureerde benadering van het landbouwonderzoek.

3.3.   De sturende rol van het PCOL

3.3.1.   In de Mededeling en het bijbehorende werkdocument wordt uitvoerig aandacht besteed aan de analyse-, monitoring-, evaluatie- en raadplegingsproblematiek, alsmede aan de organisatie en werking van het PCOL zoals die zijn geregeld in de richtsnoeren van de Landbouw- en Visserijraad van 19 juli 2004. Zo is het PCOL onder meer belast met het monitoren van de nationale onderzoeksactiviteiten in de landbouw- en levensmiddelensector, de coördinatie daarvan op EU-niveau en het inventariseren van de behoeften met als doel een lijst van onderzoeksprioriteiten voor de langere termijn op te stellen.

3.3.2.   Het Comité is van oordeel dat coördinatie op EU-niveau van cruciaal belang is om gemeenschappelijke uitdagingen te kunnen aangaan en in internationale fora met één stem te kunnen spreken. Met een adequate coördinatie kan dubbel werk worden voorkomen, kunnen ambitieuzere programma's worden opgesteld en neemt de concurrentie om de benodigde financiële middelen, en daarmee ook de kwaliteit van de onderzoeksvoorstellen, toe. Men dient echter te beseffen dat de onderzoekssituatie sterk verschilt naar gelang van de lidstaat en dat in de nationale programmering rekening moet worden gehouden met specifieke behoeften en prioriteiten, zodat samenwerking op EU-niveau niet in alle gevallen even grote voordelen biedt. Daarom moet het PCOL in staat worden gesteld om een en ander permanent te monitoren en voortdurend bij te sturen.

4.   Bijzondere opmerkingen

4.1.   Als essentiële onderdelen van een coherente Europese landbouwonderzoeksagenda worden in de Mededeling in de eerste plaats genoemd: het beperken van de nadelige gevolgen van de klimaatverandering, het beschermen van de watervoorraden en bodemrijkdommen, en het instandhouden van de biodiversiteit. Het Comité is echter van oordeel dat ook de sociale problematiek de nodige aandacht moet krijgen. Het zit daarmee volledig op de lijn van de Voedsel- en Landbouworganisatie van de VN, die deze problematiek in het in 2008 uitgebrachte rapport Gender and Equity Issues in Liquid Biofuels Production vanuit álle invalshoeken – economische belangen, werkgelegenheid en regionale ontwikkeling – benadert.

4.2.   Behalve aan de klimaatverandering en de bijdrage van de landbouw aan de energievoorziening moet in de Europese landbouwonderzoeksagenda ook aandacht worden geschonken aan zaken als de instandhouding van de biodiversiteit, het duurzame gebruik van de watervoorraden, het beoordelen van de gevolgen van het verbouwen en op de markt brengen van genetisch gemodificeerde gewassen voor milieu en volksgezondheid, bepaalde specifieke aspecten van de landbouw- en levensmiddelenproblematiek (met name de verwerking van landbouwproducten en de toepassing van biotechnologie) en alle innovaties waarmee deze vraagstukken – die in november 2008 bij de health check van het hervormde GLB als dé uitdagingen van onze tijd werden aangemerkt – kunnen worden aangepakt.

4.3.   Het onderzoek zou een nóg belangrijkere rol kunnen spelen als de diverse actoren nauwer bij het opstellen van de onderzoeksagenda werden betrokken en ook aan het onderzoeksproces zelf konden deelnemen. Belangrijk is vooral dat het bedrijfsleven, en met name het midden- en kleinbedrijf, wordt betrokken bij het bepalen van de doelstellingen (die mede moeten worden afgestemd op de specifieke behoeften van het bedrijfsleven) en ertoe wordt aangezet een grotere inspanning te leveren op het gebied van toegepast onderzoek en overdracht van technologische knowhow (hetgeen onder meer inhoudt dat de toegang tot financiering moet worden vergemakkelijkt). Het Comité staat positief tegenover het voorstel van de Commissie om de koppeling tussen kennis en innovatie te versterken om de belangen van het bedrijfsleven en de burgers meer op één lijn te brengen. Het verzoekt derhalve de Commissie om adequate informatieprogramma's uit te werken.

4.4.   Met betrekking tot het Europees netwerk voor plattelandsontwikkeling (5) geeft het Comité de voorkeur aan mechanismen ter bevordering van de uitwisseling van best practices boven specifieke maatregelen, die weleens moeilijk te coördineren zouden kunnen zijn met de functies van het netwerk zoals die in de Verordening worden omschreven. Het Europees netwerk voor plattelandsontwikkeling, de Europese technologieplatforms en de andere kennisverspreidingsinstrumenten zijn strategische middelen waarmee de productie en verspreiding van kennis kunnen worden gestructureerd en gestimuleerd, en waarmee waardevolle ideeën, betrouwbare informatie en praktische ervaringen over de hele EU kunnen worden verspreid.

4.5.   Wil men het Europese onderzoek goed laten aansluiten op het onderzoek elders in de wereld, met name in ontwikkelingslanden, dan moeten adequate maatregelen worden genomen om de doelmatigheid en doeltreffendheid van de projecten te garanderen. Dit betekent dat de lokale governance-capaciteit moet worden versterkt en de kwaliteit van de betrokken medewerkers moet worden verbeterd.

Brussel, 4 november 2009

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Mario SEPI

---

(1)  EESC-advies over „Voedselprijzen in Europa” (zie blz. 00 van het huidig PB).

1

(2)  Zie PB C 228 van 22.9.2008, blz. 56.

2

(3)  Opgericht op grond van artikel 7 van Verordening (EEG) nr. 1728/74

3

(4)  Verordening nr. 72/2009/EG, Verordening nr. 73/2009/EG, Verordening nr. 74/2009/EG en Besluit nr. 2009/61/EG van de Raad

4

(5)  Verordening (EG) nr. 1698/2005, art. 67

5

---

| 18.5.2010 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 128/111 |
| --- | --- | --- | --- |

18.5.2010

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 128/111

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de „Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's — Voedselprijzen in Europa”

(COM(2008) 821 definitief)

(2010/C 128/21)

Rapporteur: de heer KAPUVÁRI

De Commissie heeft op 9 december 2008 besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig art. 262 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap te raadplegen over de

Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's – Voedselprijzen in Europa

COM(2008) 821 final.

De afdeling Landbouw, plattelandsontwikkeling, milieu, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 2 september 2009 goedgekeurd.

Het Comité heeft tijdens zijn op 4 en 5 november 2009 gehouden 457e zitting (vergadering van 5 november) onderstaand advies uitgebracht, dat met 75 stemmen vóór en 5 tegen, bij 3 onthoudingen, is goedgekeurd.

1.   Conclusies en aanbevelingen

1.1.   Wie de werking van de voedselvoorzieningsketen wil verbeteren en haar meer concurrerend en efficiënter wil maken, moet dit niet doen om een daling van de voedselprijzen te bewerkstelligen. Dan blijven wij op de verkeerde weg. De prijs-kwaliteitverhouding moet de werkelijkheid weerspiegelen. Lagere prijzen in de productieketen leiden uiteindelijk tot een inkrimping van het investerings- en innovatievermogen van levensmiddelenproducenten en tot een minder uitgebreid aanbod voor de consument. De Commissie moet deze factoren, met alle neveneffecten van dien, meenemen in haar beschouwingen voor de middellange en lange termijn en zich niet langer blind staren op het voordeel van lagere prijzen op korte termijn. De bewering dat lagere voedselprijzen in het belang zijn van de consument klopt niet. De consument heeft juist baat bij realistische prijzen die hem de kwaliteit, kwantiteit en dienstverlening bieden die hij wenst. Wèl goed daarentegen is een aanpak om prijsschommelingen binnen de perken te houden, zodat de voedselvoorzieningsketen betrouwbaarder en voorspelbaarder wordt.

1.2.   De Europese Unie moet de consument ook op lange termijn veilige voedingsmiddelen kunnen garanderen. Dit betekent dat wij in hoge mate in ons eigen voedsel moeten kunnen voorzien. Duurzame landbouw vergt onderzoek en ontwikkeling, innovatie en technologische ontwikkeling; dit gaat niet zonder financiële steun uit hoofde van het GLB. De toegang tot dergelijke steun moet zo worden geregeld dat aanpassing aan de marktwerking wordt gestimuleerd en er een verplichting komt om gegevens te verstrekken, samen te werken en ten volle rekening te houden met aspecten die vanuit het oogpunt van plattelandsontwikkeling relevant zijn.

1.3.   Voorwaarde voor uitbreiding van de maatregelen is dat er op een zo breed mogelijke basis sociaal overleg plaatsvindt. Voor elk actieterrein geldt dat er achtergrondanalyses moeten worden gemaakt, een gedetailleerd actieplan moet worden opgesteld en bevoegdheden en verantwoordelijkheden nauwkeurig moeten worden afgebakend. Dit is van essentieel belang, aangezien elke maatregel m.b.t. voedselprijzen van invloed is op een complex geheel van factoren die allemaal op elkaar inwerken. Voedsel is het belangrijkste bindmiddel van de samenleving en een product van strategische waarde. Het vertrouwen van de consument in levensmiddelen is groot. De productieomstandigheden mogen in geen geval de duurzaamheid op lange termijn ondermijnen.

1.4.   Investeringen in grondstoffen lopen normaliter via de beurs en kunnen niet worden tegengehouden. Toch moet er een manier worden gevonden om de effecten af te zwakken van factoren die een irrëele vraag weerspiegelen, omdat die de werking van de aanbodketens in de landbouwsector verstoren. De EU is zich ervan bewust dat zij op het gebied van voedselvoorziening een verantwoordelijkheid draagt tegenover ontwikkelingslanden, maar zij mag niet vergeten dat haar hoofdtaak eruit bestaat haar eigen burgers voldoende en veilige levensmiddelen te verschaffen door ervoor zorg te dragen dat zij niet te afhankelijk wordt van de wereldmarkt en tot op zekere hoogte zelfvoorzienend blijft.

1.5.   Het Comité juicht de oprichting van een Groep op hoog niveau inzake het concurrentievermogen van de voedingsmiddelenindustrie toe (Besluit van de Commissie van 28 april 2008 (2008/359/EG) en wacht vol belangstelling op de resultaten van de werkzaamheden van deze groep. Een van de hoofddoelstellingen van de groep zou moeten zijn om de situatie op de voedingsmiddelenmarkt zo veel mogelijk te stabiliseren.

2.   Mededeling van de Commissie

2.1.   Door de versnelde stijging van de landbouwgrondstoffenprijzen in de tweede helft van 2007 zijn ook de detailhandelprijzen van voedingsmiddelen aanmerkelijk gestegen. In reactie hierop heeft de Commissie een Mededeling uitgebracht getiteld „Het probleem van de stijging van de voedselprijzen aanpakken - Richtsnoeren voor maatregelen van de EU” (COM(2008) 321 final).

2.2.   De Commissie is van mening dat in de eerste plaats de problemen in de voedselvoorzieningsketen die door regelgeving of concurrentievoorwaarden worden veroorzaakt, moeten worden opgespoord en aangepakt. In de Mededeling, die uit vijf hoofdstukken bestaat, wordt de huidige situatie tegen het licht gehouden en een reeks maatregelen voorgesteld.

2.3.   Wij lezen dat de hoge levensmiddelenprijzen door een combinatie van tijdelijke en structurele factoren veroorzaakt worden. Als gevolg van structurele factoren, zoals de groei van de wereldbevolking, de inkomensstijging in opkomende economieën en het ontstaan van nieuwe afzetmarkten, is de mondiale vraag naar voedingsmiddelen gestegen.

2.4.   „Tussen augustus 2007 en juli 2008 was de voedselprijsinflatie (exclusief alcohol en tabak) goed voor ongeveer 1,0 procentpunt (pp) van de totale inflatie.” De prijsontwikkelingen worden o.m. verklaard door verschillen in prijsverloop tussen bewerkte en onbewerkte voedingsmiddelen als gevolg van „samenstellingseffecten”.

2.5.   De Commissie verwacht voor de komende twee jaar een vermindering van de voedselprijsinflatie en een kleinere bijdrage van de voedselprijzen aan de nominale inflatie.

2.6.   De uitvoerbeperkingen die sommige landen vorig jaar voor landbouwproducten hebben ingevoerd, hebben naar haar mening meer schade berokkend dan goed gedaan, omdat er daardoor niet gereageerd kon worden op signalen van de markt.

2.7.   Sinds begin 2006 is er sprake van een forse toename van de beleggingsstromen naar deze markten, hetgeen tot uiting komt in het totale aantal uitstaande futurescontracten dat door marktdeelnemers wordt aangehouden.

2.8.   De Mededeling bevat ook een tabel waarin een overzicht wordt gegeven van praktijken die tot concurrentieproblemen kunnen leiden:

| — | kartels |
| --- | --- |

—

kartels

| — | inkoopovereenkomsten |
| --- | --- |

—

inkoopovereenkomsten

| — | verticale prijsbinding |
| --- | --- |

—

verticale prijsbinding

| — | merkexclusiviteit |
| --- | --- |

—

merkexclusiviteit

| — | huismerkproducten |
| --- | --- |

—

huismerkproducten

| — | koppelverkoop |
| --- | --- |

—

koppelverkoop

| — | exclusieve leveringsovereenkomsten |
| --- | --- |

—

exclusieve leveringsovereenkomsten

| — | certificeringsregelingen |
| --- | --- |

—

certificeringsregelingen

2.9.   Op basis van haar analyse stelt de Commissie een stappenplan ter verbetering van de werking van de voedselvoorzieningsketen voor, bestaande uit vier grote onderdelen.

2.10.   De Commissie hoopt dat de aanbevelingen van de groep op hoog niveau inzake het concurrentievermogen van de voedingsmiddelenindustrie, die in het voorjaar van 2008 werd opgericht, bijdragen tot een verbetering van de algemene concurrentiekracht van de voedselvoorzieningsketen.

2.11.   Om mogelijke nadelige concurrentiebeperkende praktijken, zoals beschreven in hoofdstuk vier van de Mededeling, op te sporen wil de Commissie in het kader van het European Competition Network de dialoog met de nationale mededingingsautoriteiten voortzetten teneinde overal in de EU een consequente en goed gecoördineerde handhaving van de mededingingsregels te garanderen, met alle voordelen van dien voor de Europese consument.

2.12.   In verband met het toetsen op nationaal en/of EU-niveau van regelgeving waarvan is geconstateerd dat zij problemen kan opleveren voor de werking van de voedselvoorzieningsketen worden in de Mededeling de volgende soorten regelgeving en praktijken genoemd:

| — | regelgeving die de toegang van nieuwkomers tot de markt beperkt en |
| --- | --- |

—

regelgeving die de toegang van nieuwkomers tot de markt beperkt en

| — | regelgeving die de prijsconcurrentie tussen ondernemingen beperkt: beide moeten kritisch worden bekeken |
| --- | --- |

—

regelgeving die de prijsconcurrentie tussen ondernemingen beperkt: beide moeten kritisch worden bekeken

| — | praktijken die de verhoudingen tussen leveranciers en detailhandelaren verstoren: deze moeten worden ontmoedigd. |
| --- | --- |

—

praktijken die de verhoudingen tussen leveranciers en detailhandelaren verstoren: deze moeten worden ontmoedigd.

2.13.   De Commissie zal samen met de toezichthouders op de grondstoffenmarkten en in nauw overleg met andere toezichthoudende autoriteiten uit derde landen (en met name de Verenigde Staten, waar zich de belangrijkste beurzen bevinden) nagaan welke maatregelen kunnen worden genomen die tot een vermindering van de prijsvolatiliteit op de landbouwgrondstoffenmarkten kunnen bijdragen.

2.14.   Uitgaande van dit werkprogramma en de daarmee samenhangende maatregelen zal de Commissie de mogelijkheid onderzoeken om verdere actie te ondernemen. Zij stelt voor dat de Europese Raad zich in december 2009 weer over deze aangelegenheid buigt.

3.   Algemene opmerkingen

3.1.   De structurele factoren die aan de basis lagen van de stijging van de landbouwgrondstoffenprijzen, zullen op middellange termijn niet veranderen. Wel wijzen de prijsschommelingen van de laatste twee jaar erop dat de markt voor landbouwproducten te maken zal krijgen met een nog sterkere prijsvolatiliteit. De huidige economische crisis heeft de groei van de mondiale vraag hooguit afgeremd. Dit betekent dat de processen die zich medio 2007 voordeden zich elk moment opnieuw kunnen voordoen, waardoor de landbouwmarkt nog onvoorspelbaarder wordt. Afgezien daarvan kan men zich onmogelijk aanpassen aan een irreële, door speculatieve prijsmanipulatie in de hand gewerkte vraag. Dit vereist een mate van flexibiliteit die niet samengaat met de aard en mogelijkheden van de landbouwproductie.

3.2.   De Europese Unie gaat ervan uit dat schommelingen van landbouwgrondstoffenprijzen niet alleen een weerslag hebben op de landbouwsector, maar – via de voedselprijzen – ook op de consument. Met het oog op de abrupte en sterke prijsschommelingen die verwacht worden, zullen wij ons moeten herbezinnen op de rol van de Europese landbouwsector. De Groep op hoog niveau inzake het concurrentievermogen van de voedingsmiddelenindustrie is hiervoor een geschikt forum. Wij moeten nadenken over de vraag (1) hoe wij de toekomst van de Europese agrarische sector zien en (2) welke plaats landbouw in het EU-beleid moet innemen. Tevens moeten wij ons afvragen (3) hoe wij omgaan met de gevolgen van de openstelling van de markt en (4) hoe wij de betrekkingen in de voedselvoorzieningsketen weer in evenwicht kunnen brengen.

3.3.   Hoewel men in de EU nog geen stap verder is met territoriale specialisering sinds het GLB werd ingevoerd, zijn er op de internationale markt duidelijke tekenen die op een dergelijke trend wijzen. Nu de Europese markt geleidelijk wordt opengesteld voor producten uit derde landen, moeten Europese landbouwproducenten concurreren onder ongelijke omstandigheden en zien zij hun marktpositie verzwakken. Op de middellange termijn kan dit de plattelandseconomie in Europa ernstig in gevaar brengen. Dit betekent dat de EU alleen een open handelsbeleid kan voeren als de uiteenlopende steunregelingen voor landbouwproducenten behouden blijven en er voldoende stimuli zijn om de productie op peil te houden.

4.   Bijzondere opmerkingen

4.1.   Ontwikkeling van de landbouwgrondstoffen- en voedselprijzen

4.1.1.   De vraag naar landbouwproducten zal waarschijnlijk opnieuw sneller stijgen dan het aanbod als de crisis eenmaal voorbij is. Te verwachten valt dat dit soort producten dan ook weer aantrekkelijker worden voor risicokapitaalfondsen. Als de fluctuerende landbouwprijzen lucratiever zijn dan andere financiële constructies kan dit leiden tot prijsschommelingen zoals wij die de afgelopen twee jaar hebben gekend. In een post-crisisconjunctuur is de kans dat dit gebeurt minder groot dan in 2007. Desalniettemin moeten wij op middellange termijn rekening blijven houden met prijsschommelingen.

4.1.2.   Zoals ook het Europees Parlement in zijn resolutie van 26 maart 2009 (2008/2175(INI)) heeft benadrukt, ontvangen landbouwproducenten en verwerkende bedrijven een steeds minder groot aandeel van de detailhandelsprijs. Dit verklaart waarom prijsschommelingen aan het begin van de productieketen slechts een vrij gering effect, en dit pas na enige tijd, hebben op de detailhandelsprijs.

De stijgende detailhandelsprijzen van levensmiddelen hebben vooral gevolgen voor diegenen wier inkomen grotendeels opgaat aan het kopen van eten. Dit hangt nauw samen met het economisch ontwikkelingspeil van een land. De invloed van de voedselprijsstijging op de inflatie is dan ook het grootst in de nieuwe lidstaten van de EU. Het inkomen ligt in deze landen lager; de uitgaven voor eten kunnen hier 40 tot 50 % van het huishoudbudget opslorpen.

4.1.3.   De komende jaren zullen de voedselprijzen boven het gemiddelde prijspeil uit de periode 2002-2006 liggen maar onder het peil van eind 2007. De volatiliteit zal zeer hoog blijven. Een ongunstige ontwikkeling van de afgelopen twee jaar is dat prijzen gevoeliger reageren op marktinformatie. Verwacht wordt dat de informatie over factoren aan aanbod- en vraagzijde zal toenemen, waardoor de prijzen zullen blijven schommelen. De media komt hier een belangrijke rol toe: als zij hun werk naar behoren doen, brengen zij de markt non stop op de hoogte van de laatste ontwikkelingen in de wereld.

4.1.4.   De Europese landbouwers moeten zich voorbereiden op een verdere stijging van de vraag naar levensmiddelen. Zowel kwalitatief als kwantitatief moet de Europese landbouwproductie worden verbeterd. Taak van het GLB is ervoor te waken dat de geleidelijke openstelling van de Europese markt het concurrentievermogen van de Europese voedingsmiddelenindustrie ondermijnt. Er moet een langetermijnstrategie voor de landbouwsector komen waarin wordt vastgelegd in welke mate de Gemeenschap zelfvoorzienend wil zijn voor de verschillende producten. Voor de middellange termijn zullen wij evenwel moeten accepteren dat de EU een groot deel van de producten invoert.

4.2.   De rol van speculatie in voedingsmiddelenprijzen

4.2.1.   Het kapitaal van pensioen-, particuliere en staatsbeleggingsfondsen op de internationale financiële markt neemt voortdurend toe als gevolg van swap-overeenkomsten en het optreden van banken en multinationals. Door hun omvang hebben deze laatste grote invloed op de markt waarop zij actief zijn. Omdat zij er niet in slaagden op de gebruikelijke investeringsterreinen voldoende winst te maken, hebben zij hun pijlen op de grondstoffenmarkt gericht.

4.2.2.   Hoge-risico-investeringen hebben vanwege hun speculatieve karakter een invloed op de prijzen op korte termijn, maar niet op lange termijn. De landbouwsector moet met deze ontwikkeling, en met de ontwikkelingen op de financiële markt in het algemeen, rekening houden. Dergelijke financiële producten doen de prijzen van landbouwproducten aanzienlijk fluctueren zonder gebaseerd te zijn op een reële goederenstroom en hebben een negatief effect op de prijsbewegingen op de fysieke markt.

4.3.   De werking van de voedselvoorzieningsketen

4.3.1.   Zoals ook de Commissie in haar werkdocument over dit onderwerp aangeeft (SEC(2008) 2972), is er een nauw verband tussen de ontwikkelingen op de landbouwmarkt tijdens de afgelopen twee jaar en de storingen in de werking van de voedselvoorzieningsketen. De verdeling van de landbouwprijzen binnen de productieketen laat duidelijk zien hoe elke schakel zijn eigen belangen probeert door te zetten.

4.3.2.   Mededingingsautoriteiten die willen onderzoeken in hoeverre de consolidatiebeweging in de voedselvoorzieningsketen een concurrentieverstorend effect heeft, staan niet voor een gemakkelijke opgave. Belangrijk is dat de door de Commissie aangehaalde concurrentieverstorende praktijken en problemen op het vlak van het mededingingsrecht die zich in bepaalde gevallen voordoen tussen levensmiddelenproducenten en het commerciële niveau in de productieketen worden aangepakt, om de voorwaarden aan te passen aan de economische en marktsituatie. Zoals door de Commissie wordt benadrukt, moet overal in de EU voor een consequente en goed gecoördineerde handhaving van de mededingingsregels worden gezorgd. Individuele transacties lijken geen concurrentieverstorend effect op de interne markt te hebben, omdat de voedselvoorzieningsketen voldoende gefragmenteerd is. Uit de praktijken die in het document beschreven worden, blijkt dat een zekere mate van concentratie – afhankelijk van het land en het product – de mededingingsvoorwaarden behoorlijk kan ondermijnen. De opkomst van verwerkende bedrijven die dankzij hun grootschaligheid een dominante positie op de markt kunnen verwerven, kan leiden tot minder keuzevrijheid voor de consument en tot het verdwijnen van kleine en middelgrote bedrijven. Sinds de huismerkproducten aan belang hebben gewonnen, is deze tendens alleen maar versterkt. Het feit dat ondernemingen zich in hun commerciële beleid vooral laten leiden door prijsconcurrentieoverwegingen kan ook ten koste gaan van de voedingswaarde van producten. Hoewel het niveau van de voedselveiligheid toeneemt, leidt de substitutie van natuurlijke ingrediënten door kunstmatige met een geringere voedingswaarde ertoe dat levensmiddelen steeds minder voldoen aan de hoge eisen die de consument aan de kwaliteit van levensmiddelen stelt.

4.3.3.   Wij stellen voor om de in de groothandel gangbare terugbetalingsmethoden toe te voegen aan de lijst van concurrentieverstorende praktijken uit tabel 1. Door deze praktijk kan de leveranciersprijs namelijk worden losgekoppeld van de reële kosten en de detailhandelsprijs van de consumentenprijs. Dit leidt tot onrealistisch lage referentieprijzen, die ver onder het referentieniveau liggen dat door de toegenomen efficiëntie mogelijk zou zijn. Concurrentieverstorende praktijken zoals kartels en exclusieve leveringsovereenkomsten zijn zonder meer onaanvaardbaar evenals misbruik van de dominante marktpositie om leveranciers eenzijdig voorwaarden op te leggen. Tegelijkertijd verhult de dubbele winstmargetechniek de breedte van de commerciële winstmarges (door het terugbetalingssysteem maken handelaren niet alleen winst op de consument, maar ook op de leverancier) en leidt zij tot een scheve verdeling van de inkomsten in de voedselvoorzieningsketen. Dit verstoort de concurrentie in die zin dat leveranciers gedwongen worden zich aan te passen aan een prijs die in geen verhouding staat tot de productiekosten.

4.3.4.   Het Comité deelt de bezwaren van de Commissie ten aanzien van concurrentieverstorende praktijken die de werking van de voedselvoorzieningsketen kunnen veranderen volledig. Het gebrek aan evenwicht in de machtsverhoudingen tussen producenten, verwerkers en distributeurs is in dit verband een punt dat duidelijk meer aandacht verdient. De machtsconcentratie aan het einde van de keten leidt tot een dominante positie van distributeurs tegenover producenten en verwerkers en werkt ongewenste concurrentieverstorende praktijken in de hand. Onze aanpak, waarin het belang van de consument vooropstaat, moet daarom niet alleen gericht zijn op lagere prijzen op korte termijn, maar ook op lange termijn. Bovendien moet er rekening worden gehouden met zowel directe als indirecte effecten, als wij niet willen dat leveranciers financiële problemen krijgen, het innovatievermogen op de tocht komt te staan, de consument minder keuze krijgt en de prijzen op lange termijn zelfs stijgen.

5.   Een stappenplan om tot een beter werkende voedselvoorzieningsketen te komen

Zorgen voor een correcte beloning van alle schakels in de voedselvoorzieningsketen is een uitermate gecompliceerde opgave en vraagt om omvangrijk ingrijpen in marktmechanismen. Dit is evenwel nodig om het concurrentievermogen van Europese levensmiddelen op reële basis te verhogen.

5.1.1.   Het Comité juicht de inspanningen van de Commissie toe om de markt transparanter te maken. Het is altijd nuttig om meer inzicht te krijgen in de manier waarop de markt werkt en in de rol die de verschillende schakels spelen. Een grondige analyse van de voedselvoorzieningsketen is zeer belangrijk, om de autoriteiten in de gelegenheid te stellen gepaste maatregelen te nemen wanneer de keten zwakke plekken of storingen vertoont. Het Comité steunt de maatregelen die de Commissie in haar Mededeling voorstelt daarom ten volle en zal onvoorwaardelijk meewerken aan de tenuitvoerlegging ervan.

Wel dient de Commissie zich rekenschap ervan te geven dat de omstandigheden per sector en zelfs per land kunnen variëren en dat de factoren die de prijs bepalen dus ook verschillen en veeleer dynamisch dan statisch van aard zijn.

Concept en opzet van een permanent instrument ter controle van de voedselprijzen en de inkomstenverdeling binnen de voedselvoorzieningsketen moeten hierop gebaseerd zijn. De resultaten moeten als referentie dienen en mogen niet beschouwd worden als een onomstotelijke waarheid.

5.1.2.   Om de voedselvoorzieningsketen concurrerender te maken moet er binnen de keten veel nauwer worden samengewerkt. Het begrip „keten” geeft inderdaad aan dat elke schakel alleen samenwerkt met de schakels waarmee het verbonden is, maar een daadwerkelijk efficiënte werking kan alleen worden bereikt als alle schakels samenwerken in het algemeen belang. Als wij echt van mening zijn dat de wensen van de consument, via de producten, bepalend dienen te zijn voor de werking van de voedselvoorzieningsketen, is het hoog tijd dat men hierover binnen de branche serieus gaat nadenken.

5.1.3.   De Europese Unie moet onder ogen zien dat een groot aantal zaken die in de Commissiemededeling aan de orde worden gesteld niet via het mededingingsbeleid kunnen worden opgelost. Harmonisering van het mededingingsrecht en samenwerking tussen mededingingsautoriteiten is alleen nuttig om traditionele concurrentieverstorende praktijken (zoals kartels en misleidende reclame) aan te pakken. De praktijk heeft uitgewezen dat het mededingingsbeleid geen geschikt instrument is voor de situaties die in tabel 1 worden beschreven, vanwege de ingewikkelde onderlinge verhoudingen en interdependentie van de betrokken actoren. De invloed van bepaalde detailhandelketens op de markt rechtvaardigt geen ingrijpen van de mededingingsautoriteiten op EU-niveau; anderzijds is het veelzeggend dat voor leveranciers de afhankelijkheid van individuele detailhandelketens en inkoopcentra van doorslaggevend belang is om zich te kunnen handhaven op de markt. De samenwerking tussen detailhandelaars en leveranciers is hierdoor eenzijdig geworden.

Wel kunnen strengere sancties in het mededingingsrecht effectief zijn om misleiding van de consument te ontmoedigen.

De komende jaren zal verder worden gewerkt aan een betere consumentenbescherming. De reden hiervoor is de kwaliteit van levensmiddelen uit derde landen die in Europa arriveren als gevolg van de openstelling van de markt en de omstandigheden waaronder deze worden geproduceerd. Zo ligt de nadruk op de prijs en op goedkope levensmiddelen, waardoor er meer geïmporteerd wordt. Dit gaat gepaard met grotere risico's vanuit het oogpunt van de voedselveiligheid en de consumentenbescherming, aangezien de meeste producten uit gebieden komen waar de voedselproductiecultuur op een veel lager niveau ligt dan in Europa.

5.1.4.   Er zijn weinig mogelijkheden om in te grijpen in het commerciële beleid van detailhandelsbedrijven. Toch moeten wij alle mogelijke maatregelen onderzoeken om de grote detailhandelsketens te doen afstappen van een commercieel beleid gericht op lage (en in sommige gevallen zelfs de laagste) prijzen. Dit leidt namelijk tot een onevenwichtige inkomstenverdeling in de voedselvoorzieningsketen en beïnvloedt het consumentengedrag.

5.1.5.   De Europese Unie kan slechts doeltreffend optreden om storingen in de werking van de voedselvoorzieningsketen te verhelpen en het geheel efficiënter te maken als zij over de nodige informatie beschikt. Een andere belangrijke taak van de EU is de bewustmaking van de Europese consument, zodat deze zijn keuzes beter kan afwegen. De consument speelt een cruciale rol in het voortbestaan en de duurzame ontwikkeling van de Europese landbouw en voedingsmiddelenindustrie. Een Europese consument die bewuste keuzes maakt, kan helpen om een van de basisprincipes van de Gemeenschap in de praktijk te brengen, nl. de voorkeur voor in de EU vervaardigde producten, een beginsel dat tijdens de GATT- en WTO-onderhandelingen noodgedwongen op de achtergrond is geraakt.

Bij het ontwikkelen van een controle-instrument moeten ook incentives worden ingebouwd om actoren op de markt te stimuleren betrouwbare informatie over het systeem te verstrekken. Gedacht kan worden aan belastingcontroles, belastingverlagingen en subsidies. Transparantie op basis van vrijwilligheid is niet echt een alternatief.

5.1.6.   Om de negatieve effecten van speculatie te verzachten, zou kunnen worden overwogen om de regelgeving aan te passen zodat alleen beurstransacties zijn toegestaan die gedekt worden door goederen, in tegenstelling tot de huidige marktpraktijk waarbij een minimale goederenstroom een aanzienlijke invloed uitoefent op de marktprijzen met prijsschommelingen op de fysieke markt als gevolg.

5.1.7.   Een kortere voedselvoorzieningsketen

Minder tussenpersonen tussen de landbouwproducent en de consument zou de werking van de voedselvoorzieningsketen kunnen verbeteren. Het directe contact tussen producent en consument dient te worden aangemoedigd, zoals dit al gebeurt in programma's waarin melk en fruit wordt uitgedeeld aan schoolkinderen. Een van de meest voor de hand liggende manieren om dit te doen is door de traditionele boerenmarkt in ere te herstellen. Naast vele andere voordelen zou dit helpen om de landelijke levenswijze in stand te houden en kleine en middelgrote boerenbedrijven de kans te bieden commercieel het hoofd boven water te houden.

Brussel, 5 november 2009.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Mario SEPI

---

| 18.5.2010 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 128/116 |
| --- | --- | --- | --- |

18.5.2010

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 128/116

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de „Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's — Naar een uitgebreide klimaatveranderingsovereenkomst in Kopenhagen”

(COM(2009) 39 definitief)

(2010/C 128/22)

Rapporteur: de heer McDONOGH

De Commissie heeft op 28 januari 2009 besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig artikel 262 van het EG-Verdrag te raadplegen over de

Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's – Naar een uitgebreide klimaatveranderingsovereenkomst in Kopenhagen

COM(2009) 39 final.

De afdeling Landbouw, plattelandsontwikkeling, milieu, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 2 september 2009 goedgekeurd.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn op 4 en 5 november 2009 gehouden 457e zitting (vergadering van 5 november) onderstaand advies uitgebracht, dat met 168 stemmen vóór en 2 tegen, bij 3 onthoudingen, werd goedgekeurd.

1.   Conclusies en aanbevelingen

1.1.   Tot grote teleurstelling van het EESC zijn de leiders van de EU-lidstaten het er nog steeds niet over eens hoe de cruciale maatregelen ter bestrijding van de klimaatverandering moeten worden gefinancierd.

1.2.   Op grond van wetenschappelijke bevindingen raadt het EESC aan om voor de lange termijn (2050) een streefcijfer vast te leggen van ca. 2 ton CO2e per hoofd van de wereldbevolking per jaar, teneinde te voorkomen dat de temperatuur op aarde met meer dan 2 °C stijgt.

1.3.   De EU zou een ambitieuze tussentijdse doelstelling, nl. vermindering van de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen (BKG) in 2020 met 30 % t.o.v. het niveau in 1990, moeten nastreven, vooropgesteld dat andere ontwikkelde landen en economisch meer geavanceerde ontwikkelingslanden vergelijkbare reductie-inspanningen leveren.

1.4.   Voor 2050 zouden de ontwikkelde landen zich ertoe moeten verbinden om de BKG-uitstoot met ten minste 80 % te verminderen t.o.v. 1990.

1.5.   Het EESC onderschrijft de opmerking van de Commissie dat de ontwikkelingslanden als groep (m.u.v. de minst ontwikkelde Afrikaanse landen) de toename van hun emissies tegen 2020 met 15 tot 30 % zouden moeten beperken ten opzichte van het „business as usual”-scenario.

1.6.   Tijdens de onderhandelingen in Kopenhagen zou ook de BKG-uitstoot door de luchtvaart en het zeevervoer moeten worden meegenomen.

1.7.   Het EESC onderstreept dat de ontbossing in de tropen in 2020 in vergelijking met het huidige tempo globaal ten minste met de helft moet zijn afgenomen, terwijl tegelijkertijd moet worden gezorgd voor een duurzaam beheer van bossen, weidegebieden, wetlands en veengebieden in ontwikkelde landen, en later ook in ontwikkelingslanden.

1.8.   Het EESC vindt net als de Commissie dat de EU moet streven naar internationale afspraken om nieuwe gefluoreerde gassen toe te voegen aan de lijst gassen die in het Protocol van Kyoto worden genoemd.

1.9.   Ter bestrijding van de klimaatverandering dient te worden voorzien in toereikende financiële middelen voor onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie op mondiaal (en regionaal) niveau.

1.10.   Het EESC is voorstander van krachtdadige educatieve maatregelen om de burgers in en buiten Europa hierop aan te spreken en hen bewust te maken van de klimaatverandering en de gevolgen daarvan.

1.11.   De huidige economische malaise mag niet worden aangegrepen om maatregelen ter bestrijding van de klimaatverandering op de lange baan te schuiven. Het is juist nu hoognodig dat er doorslaggevende maatregelen worden genomen.

2.   Inleiding

2.1.   Op grond van recente wetenschappelijke bevindingen sinds het vierde beoordelingsrapport (AR4) van de Intergouvernementele Werkgroep inzake klimaatverandering (IPCC) is het EESC stellig van mening dat optreden thans meer dan ooit noodzakelijk is.

2.2.   In 1996 zijn de EU-regeringen overeengekomen een beperking van de temperatuurstijging tot minder dan 2o C ten opzichte van het pre-industriële niveau na te streven. Sindsdien is door de Europese Raad en de Raad van ministers van milieu en recenter door de EU-groep deskundigen inzake klimaatverandering bekrachtigd dat dit het maximum is dat kan worden getolereerd. Stijgt de temperatuur verder, dan zullen de samenlevingen hoogstwaarschijnlijk ernstig worden ontwricht door aantasting van de gezondheid, waterschaarste, gebrek aan voedselzekerheid en gedwongen migratie. Blijft de stijging beperkt tot 2o C, dan is men echter nog allesbehalve veilig. Ter illustratie: nu de gemiddelde temperatuur op aarde 0,8o C boven het pre-industriële niveau ligt, smelt het Noordpoolijs al veel sneller dan verwacht.

2.3.   Recente wetenschappelijke bevindingen zijn veel alarmerender dan die uit het AR4 van de IPCC. Het Global Carbon Project heeft bevestigd dat de koolstofuitstoot alsmaar verder toeneemt. De groeipercentages (gemiddeld 3,5 % in de periode 2000-2007, d.w.z. bijna vier keer zoveel als in de periode 1990-1999, toen het gemiddeld nog 0,9 % per jaar bedroeg) overtreffen zelfs het meest pessimistische scenario van het speciale IPCC-rapport over emissiescenario's.

3.   Emissiestreefcijfers

3.1.   Achtergrond

Ontwikkelde industrielanden, die in 2008 ongeveer 1 miljard van de 6,7 miljard aardbewoners herbergden, zijn verantwoordelijk voor ca. 70 % van alle emissies sinds 1950. In de toekomst zal het grootste deel van de uitstoot worden veroorzaakt door landen die nu nog als ontwikkelingslanden te boek staan.

In zowel 1990 als 2000 bedroeg de wereldwijde uitstoot ca. 40 gigaton (Gt) CO2-equivalent (e) per jaar, en in 2008 was deze opgelopen tot ca. 50 Gt CO2e. Per hoofd van de wereldbevolking was de wereldwijde uitstoot in 1990 en 2000 7 à 7,5 ton en bijna 8 ton in 2008. Uit recente werkzaamheden o.l.v. de Climate impact research group (Potsdam, Duitsland) blijkt dat de mondiale BKG-uitstoot in 2050 met meer dan 50 % moet zijn teruggedrongen t.o.v. het niveau van 1990 om het risico dat de temperatuur met meer dan 2 °C stijgt tot 25 % te beperken (wat nog steeds geen klein risico is).

3.2.   Op basis van wetenschappelijke bevindingen en de algemene wetenschappelijke consensus raadt het EESC aan om voor de langere termijn (2050) een streefcijfer vast te leggen van ca. 2 ton CO2e per hoofd van de wereldbevolking per jaar. Dit komt neer op een stabiliseringsdoelstelling voor de BKG-uitstoot van ca. 500 ppm CO2-equivalent. Het streefcijfer van 2 ton per hoofd van de bevolking per jaar zou op nationaal niveau moeten worden gepromoot.

3.3.   Het EESC kan zich vinden in het door de Commissie aangegeven emissiereductiestreefcijfer, nl. dat de wereldwijde uitstoot in 2050 met ruim 50 % moet zijn teruggedrongen t.o.v. het niveau van 1990.

3.4.   Het EESC is het met het AR4 van de IPPC en met de uitkomsten van meer recente werkzaamheden eens dat ontwikkelde landen zich voor 2050 moeten vastleggen op een vermindering van minstens 80 % t.o.v. 1990.

De EU heeft het voorbeeld gegeven door autonoom de verbintenis aan te gaan om haar emissies vóór 2020 met 20 % te verminderen ten opzichte van het niveau van 1990.

3.5.   Ook onderschrijft het EESC het standpunt van de Commissie dat de EU, zoals voorgesteld, een hoger streefcijfer moet vastleggen, nl. dat de uitstoot in 2020 met minstens 30 % moet zijn verminderd, vooropgesteld dat andere ontwikkelde landen vergelijkbare reductieverplichtingen en dat „economisch meer geavanceerde” ontwikkelingslanden eveneens passende reductieverplichtingen aangaan. Dit streefcijfer zou niet alleen moeten worden gehanteerd door alle landen die in Bijlage I bij het Protocol van Kyoto staan vermeld, maar ook door alle OESO-landen en door alle lidstaten, kandidaat-lidstaten en potentiële kandidaat-lidstaten van de EU. Dit engagement is van groot belang en wellicht zelfs een absoluut noodzakelijke voorwaarde om ontwikkelingslanden het goede voorbeeld te geven, zodat ook zij streefcijfers gaan vastleggen. In verband met deze streefcijfers dient een stappenplan te worden opgesteld met „tienjarendoelstellingen” voor 2030 en 2040 die t.z.t. moeten worden herzien in het licht van de meest recente resultaten van wetenschappelijk onderzoek die dan beschikbaar zijn.

3.6.   Het EESC maakt zich grote zorgen over het gebrek aan ambitie in de voorstellen van andere ontwikkelde landen zoals de VS en Japan, die ver achterblijven bij de hierboven voorgestelde doelstellingen voor 2020. De commissie Energie en Handel van het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden heeft op 21 mei 2009 een pakket energie- en klimaatwetgeving goedgekeurd waarin erop wordt aangedrongen de uitstoot vóór 2020 met 17 % terug te brengen ten opzichte van het niveau van 2005 (niet t.o.v. het aanzienlijk lagere niveau van 1990!) en vóór 2050 met 83 %. Dit pakket van 930 bladzijden moet echter nog worden bekrachtigd door de Amerikaanse regering, wat waarschijnlijk niet meer zal gebeuren voordat in december de Top van Kopenhagen plaatsvindt. Het EESC is bezorgd dat dit van invloed zal zijn op de kans om in Kopenhagen tot overeenstemming te komen.

3.7.   Tevens kritiseert het EESC het feit dat de G8, acht andere landen en de EU tijdens het op 9 juli 2009 in het Italiaanse L’Aquila gehouden Major Economies Forum on Energy and Climate niet tot concrete financiële toezeggingen zijn gekomen. Zij hebben wel afgesproken dat de wereld als geheel de uitstoot vóór 2050 minstens zal halveren en dat de ontwikkelde landen in dit kader hun emissies vóór 2050 met 80 % of meer zullen reduceren, maar er is geen referentiejaar voor de emissiereducties aangegeven en evenmin zijn er tussentijdse doelstellingen (2020) vastgesteld.

3.8.   Het EESC is het eens met de Commissie dat de ontwikkelingslanden als groep (m.u.v. de minst ontwikkelde Afrikaanse landen) vóór 2020 de toename van hun emissies met 15 tot 30 % zouden moeten beperken ten opzichte van het „business as usual”-scenario.

Deze doelstellingen kunnen alleen gehaald worden als er vroegtijdig maatregelen worden genomen die onderling worden afgestemd.

3.9.   Het EESC beschouwt de hoeveelheid emissies per hoofd van de bevolking als een redelijk uitgangspunt voor de reductiedoelstellingen van ontwikkelde èn ontwikkelingslanden, aangezien alle wereldburgers gelijkwaardige rechten moeten hebben om in een milieu te leven dat al dan niet vervuilt.

3.10.   Criteria zoals koolstofintensiteit (koolstofuitstoot per BBP-eenheid) zouden gebruikt kunnen worden als parameter voor de reductiedoelstelling, maar het EESC pleit in dat geval wel voor behoedzaamheid, omdat daling van deze parameter kan voortvloeien uit een toename van het BBP van een land en niet het gevolg hoeft te zijn van een reductie in de totale uitstoot van dat land.

4.   Emissies van luchtvaart en zeevervoer

4.1.   Emissies

4.1.1.   Emissies door de internationale (en nationale) luchtvaart en het zeevervoer hebben een steeds groter aandeel in de wereldwijde uitstoot. In de periode 1990-2004 is de BKG-uitstoot door de internationale luchtvaart met 4,5 % per jaar toegenomen en de uitstoot door het internationale zeevervoer met 2,75 % per jaar. Deze emissies vallen echter niet onder het VN-klimaatverdrag (UNFCCC - United Nations Framework Convention on Climate Change) en het bijbehorende Protocol van Kyoto. Op grond van de CO2-emissies door de luchtvaart in 2007 kan gesteld worden dat de luchtvaart verantwoordelijk is voor ca. 2 % van de wereldwijde uitstoot. Dit percentage zal in de nabije toekomst waarschijnlijk nog toenemen. De internationale luchtvervoersorganisatie IATA heeft in juni 2009 een aantal streefcijfers vastgesteld om de BKG-uitstoot door de luchtvaart te verminderen. Tevens stelt de IATA voor dat de emissies berekend (d.w.z. betaald) worden op mondiaal i.p.v. op regionaal of lokaal niveau. Uit recente rapporten van de Internationale Maritieme Organisatie (IMO) blijkt dat het internationale zeevervoer jaarlijks ca. 843 MT CO2 uitstoot (ca. 3,5 % van de totale wereldwijde BKG-uitstoot), wat overeenkomt met de emissies van een groot ontwikkeld land zoals Duitsland.

4.2.   Streefcijfers

4.2.1.   Het EESC vindt net als de Commissie dat de emissies van de internationale luchtvaart en het zeevervoer onder de overeenkomst van Kopenhagen moeten vallen, teneinde de uitstoot „tegen 2020 tot beneden het niveau van 2005 en tegen 2050 tot ver beneden het niveau van 1990 te verminderen”. Ook is het EESC het met de Commissie eens dat de emissies van de internationale luchtvaart en het maritiem transport, als er eind 2010 in de Internationale Burgerluchtvaartorganisatie (ICAO) en de IMO geen afspraken over emissiestreefcijfers zijn gemaakt, zouden moeten worden meegeteld in de nationale emissietotalen in het kader van de overeenkomst van Kopenhagen. Het EESC wijst er nogmaals op dat de toepassing van emissiehandelsregelingen in het zeevervoer heel wat ingewikkelder is dan in de luchtvaart en dat een alternatieve wereldwijde regeling wel eens veel doeltreffender zou kunnen blijken dan een Europese of andere regionale regeling (zie ook het EESC-advies over een Groenere zee- en binnenvaart).

5.   Emissies door bodemgebruik en verandering van bodemgebruik

5.1.   Verandering van bodemgebruik – met name ontbossing, veenverbranding en dergelijke – is verantwoordelijk voor ca. 17,4 % van de huidige wereldwijde uitstoot.

5.2.   De uitstoot a.g.v. verandering van bodemgebruik legt dus veel gewicht in de schaal. Daarom herhaalt het EESC dat de bruto-ontbossing in de tropen in 2020 ten minste moet zijn gehalveerd ten opzichte van het huidige niveau (zie het EESC-advies De uitdagingen van ontbossing en aantasting van bossen aangaan om de klimaatverandering en het verlies aan biodiversiteit aan te pakken).

5.3.   Tegelijkertijd moet worden gezorgd voor een duurzaam beheer van bossen, weidegebieden, wetlands en veengebieden in ontwikkelde landen (en later ook in ontwikkelingslanden), zodat CO2 ook in deze landen wordt vastgehouden. Alle landen moeten maatregelen nemen om de ontbossing in bedwang te houden.

5.4.   Europa zou inzake bosbehoud het goede voorbeeld moeten geven door bijv. te vereisen dat hout afkomstig is uit duurzaam beheerde bossen (certificering).

5.5.   Het verband tussen landbouw en klimaatverandering is al in een afzonderlijk EESC-advies (1) belicht en er wordt in dit advies daarom niet verder op ingegaan.

6.   Sectorale benaderingen in de context van klimaatveranderingsonderhandelingen

6.1.   Het EESC stelt voor om na te gaan wat de rol kan zijn van een sectorale aanpak die ter aanvulling op de klimaatonderhandelingen wordt gevolgd. Op soortgelijke wijze zoals in een rapport van een werkgroep voor het Protocol van Kyoto is gebeurd, zouden er bijvoorbeeld bovenop de nationale emissiedoelstellingen afspraken over vrijwillige/verplichte, kwantitatieve/kwalitatieve streefcijfers voor specifieke sectoren (elektriciteit; ijzer en staal; cement, enz.) kunnen worden gemaakt. De sectorale aanpak is nader uitgewerkt n.a.v. mogelijkheden voor emissiereducties in het kader van een wereldwijde klimaatovereenkomst.

7.   Gefluoreerde gassen

7.1.   Het EESC kan zich vinden in het voorstel om in een toekomstig klimaatverdrag streefcijfers voor een aantal nieuwe industriële chemische stoffen op te nemen. Een voorbeeld van zo'n chemische stof, stikstoftrifluoride (NF3), die gebruikt wordt bij de productie van pc's en televisietoestellen met een lcd-scherm, is ongeveer 17 000 keer krachtiger dan CO2. Gefluoreerde koolwaterstoffen (HFK's) bijvoorbeeld vallen niet onder het Protocol van Montreal en worden als vervanger voor HCFK's gebruikt. Ook wordt onderzoek verricht naar andere nieuwe chemische stoffen, zoals perfluorkoolstoffen (PFK's) en HFK's, trifluormethyl-zwavel-pentafluoride (SF5CF3) gefluoreerde ethers, perfluorpolyethers (PFPE's) en koolwaterstoffen (HK's). De chemische industrie wordt aangemoedigd om vervangers te ontwikkelen voor nieuwe industriële gassen met een groot aardopwarmingsvermogen.

7.2.   Streefcijfers

7.2.1.   Het EESC zou net als de Commissie graag zien dat er internationale overeenstemming wordt bereikt over toevoeging van de volgende gefluoreerde gassen (f-gassen) aan de gassen die in het Protocol van Kyoto worden genoemd: nieuwe soorten HFK's en PFK„s; trifluormethyl-zwavel-pentafluoride; gefluoreerde ethers, PFPE's en HK”s, waarvoor maximumwaarden en vervolgens reductiedoelstellingen moeten worden vastgelegd.

7.2.2.   Monitoring en verificatie van concentratieniveaus van nieuwe f-gassen zouden volgens het EESC een belangrijk onderdeel van internationale overeenkomsten moeten vormen.

8.   Reductiemaatregelen

8.1.   Via regelgeving en normering zouden nationale overheden relatief goedkope manieren van energiebesparing (zoals energie-efficiëntiemaatregelen in gebouwen) krachtig moet bevorderen. Ook kunnen zij wetgeving tot stand brengen om afvalvermindering en recycling aan te moedigen. Verder kunnen zij bijv. de installatie van zonnepanelen en de verbetering van woningisolatie subsidiëren.

8.2.   Duurzame energiebronnen moeten worden gepromoot. Zo zouden er subsidies moeten worden verleend voor de bouw van windturbines, waarbij de daarmee opgewekte energie het elektriciteitsnet voedt. Bovendien zouden er biogasgenerators kunnen worden gebruikt die werken op een mengsel van gras, planten, rogge, enz., dat na vergisting methaan produceert, dat daarna ook in het net vloeit. In Duitsland is hiervan werk gemaakt in het kader van duurzame-energiewetgeving, die ertoe heeft geleid dat thans ruim 14 % van de Duitse elektriciteitsbehoefte door duurzame energie wordt gedekt.

8.3.   Koolstofarme en groene technologieën moeten worden gestimuleerd. Ontwikkelde en ontwikkelingslanden worden aangemoedigd om de weg naar innovatie in te slaan en - voor zover dat haalbaar is - nieuwe, energie-efficiënte technieken te gebruiken.

8.4.   Bestaande en nieuwe elektriciteitscentrales zouden via een aantal maatregelen moeten worden verbeterd: overschakeling op koolstofarme brandstoffen; opvoering van het aandeel van duurzame of kernenergie; gebruik van efficiëntere technologie in elektriciteitscentrales, enz..

8.5.   Volgens het EESC zouden minder ontwikkelde landen eerst moeten investeren in de aanschaf van de beste technologieën die lokaal beschikbaar zijn of die op de lokale omstandigheden zijn afgestemd.

9.   Aanpassingsmaatregelen

9.1.   In het Actieplan van Bali wordt erkend dat aanpassing expliciet aan de orde moet komen in een nieuwe klimaatovereenkomst voor de periode na 2012. Tijdens een recent internationaal wetenschappelijk congres over klimaatverandering is benadrukt dat aanpassing aan de klimaatverandering noodzakelijk is: de samenleving moet haar vermogen om met de klimaatverandering om te gaan opvoeren. Op 1 april 2009 heeft de Commissie een witboek over aanpassingsmaatregelen (COM(2009) 147 final) gepresenteerd, waarvan de bedoeling is te bewerkstelligen dat de EU en haar lidstaten zich beter kunnen voorbereiden op de gevolgen van de klimaatverandering.

9.2.   Het EESC is het met de Commissie eens dat de overeenkomst van Kopenhagen een kader voor aanpassingsmaatregelen moet bieden. Dit dient de volgende elementen te bevatten:

| — | aanpassing moet strategisch worden aangepakt; |
| --- | --- |

—

aanpassing moet strategisch worden aangepakt;

| — | aanpassing moet als een rode draad door alle belangrijke EU-beleidsterreinen lopen; |
| --- | --- |

—

aanpassing moet als een rode draad door alle belangrijke EU-beleidsterreinen lopen;

| — | aanpassing moet plaatsvinden op lokaal en regionaal niveau; |
| --- | --- |

—

aanpassing moet plaatsvinden op lokaal en regionaal niveau;

| — | uit hoofde van het Wereldwijd Bondgenootschap tegen klimaatverandering (GCCA) en het UNFCCC (via het actiekader voor aanpassingsmaatregelen) moet steun worden verleend voor aanpassingsmaatregelen in de minst ontwikkelde landen en in ontwikkelingslanden die kleine eilandstaten zijn. |
| --- | --- |

—

uit hoofde van het Wereldwijd Bondgenootschap tegen klimaatverandering (GCCA) en het UNFCCC (via het actiekader voor aanpassingsmaatregelen) moet steun worden verleend voor aanpassingsmaatregelen in de minst ontwikkelde landen en in ontwikkelingslanden die kleine eilandstaten zijn.

9.3.   Aanpassingsmaatregelen kunnen pas effect sorteren als de lasten eerlijk worden verdeeld en als rekening wordt gehouden met de gevolgen voor de werkgelegenheid en voor de levenskwaliteit van lage-inkomensgroepen. Verder is het zaak om aanpassingsmaatregelen ook een sociale dimensie te geven en om de sociale partners erbij te betrekken.

10.   Mondiaal onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie

Volgens het EESC is het dringend noodzakelijk dat er financiering komt voor mondiaal (en regionaal) onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie (OTO&D). OTO&D-regelingen worden aanbevolen voor de versnelde ontwikkeling, technische verbetering en marktintroductie van hernieuwbare energiebronnen en warmte/kracht-koppeling voor elektriciteitsproductie en energiecentrales.

10.1.1.   Het EESC is net als de Commissie (SEC(2008) 3104 final) van mening dat er uit hoofde van het huidige 7e Kaderprogramma (KP7) geïntegreerd klimaatveranderingsonderzoek moet worden verricht. Het zou graag zien dat Commissie en IPCC nauwer gaan samenwerken bij KP7-activiteiten en gerelateerde en toekomstige onderzoeksprogramma's.

10.1.2.   Het EESC onderschrijft dat er een stevige impuls nodig is voor onderzoek, ontwikkeling en demonstratie m.b.t. koolstofarme en energiebesparingstechnologieën die door het Internationale Energieagentschap en in het kader van het strategische EU-plan voor energietechnologie (SET-plan) zijn aangegeven. Doel hiervan is om de ontwikkeling van strategisch belangrijke koolstofarme en energiebesparingstechnologieën te bespoedigen en de ontplooiing ervan meteen op gang te brengen.

10.1.3.   Waar het gaat om de bescherming van de intellectuele eigendom en ontwikkelingslanden is er heel wat veranderd sinds 1995, toen de Overeenkomst inzake handelsaspecten van intellectuele eigendom (TRIP's) in werking trad. Op grond van deze overeenkomst zijn ontwikkelingslanden verplicht om buitenlandse octrooien te respecteren. Sinds de invoering van de overeenkomst vinden bedrijven het lonender om in ontwikkelingslanden octrooiaanvragen in te dienen.

10.2.   Terecht streeft de Commissie ernaar om:

| — | op nationaal en op internationaal niveau onderzoek te laten verrichten naar de effecten van klimaatverandering, aanpassings- en andere schadebeperkende maatregelen; |
| --- | --- |

—

op nationaal en op internationaal niveau onderzoek te laten verrichten naar de effecten van klimaatverandering, aanpassings- en andere schadebeperkende maatregelen;

| — | de internationale wetenschappelijke en technologische samenwerking bij al het klimaatgerelateerde onderzoek (inclusief koolstofarme technologieën en hernieuwbare energiebronnen) in alle sectoren te bevorderen; |
| --- | --- |

—

de internationale wetenschappelijke en technologische samenwerking bij al het klimaatgerelateerde onderzoek (inclusief koolstofarme technologieën en hernieuwbare energiebronnen) in alle sectoren te bevorderen;

| — | de omvang van energiegerelateerd OTO&D wereldwijd vóór 2012 ten minste te verdubbelen en vóór 2020 te verviervoudigen in vergelijking met de huidige toestand. Daarbij moet het zwaartepunt ook nadrukkelijk worden verlegd naar koolstofarme technologieën en met name hernieuwbare energiebronnen. |
| --- | --- |

—

de omvang van energiegerelateerd OTO&D wereldwijd vóór 2012 ten minste te verdubbelen en vóór 2020 te verviervoudigen in vergelijking met de huidige toestand. Daarbij moet het zwaartepunt ook nadrukkelijk worden verlegd naar koolstofarme technologieën en met name hernieuwbare energiebronnen.

11.   Financiële middelen

11.1.   Een uitgebreide overeenkomst van Kopenhagen moet worden geschraagd door voldoende financiële middelen. Ontwikkelde landen zullen gauw met financieringsvoorstellen moeten komen om ook ontwikkelingslanden te motiveren en tot actie aan te zetten. Of „Kopenhagen” een succes wordt, staat of valt immers niet alleen met de streefcijfers die ontwikkelde en ontwikkelingslanden afspreken, maar ook met financiering.

11.2.   De EU lijkt niet erg warm te lopen voor de conferentie van Kopenhagen, getuige het feit dat de staatshoofden en regeringsleiders tijdens de Top van 18 en 19 juni 2009 cruciale besluiten over de financiering van maatregelen ter bestrijding van klimaatverandering op de lange baan hebben geschoven. Wel hebben zij gezegd dat bij de financiering van maatregelen moet worden uitgegaan van de financiële draagkracht en de mate van verantwoordelijkheid voor emissies.

11.3.   De Europese Raad heeft nog altijd geen besluit genomen over de financiering. Dit gebrek aan urgentie baart het EESC ernstig zorgen. Het is zeer verontrustend dat de ontwikkelde landen, incl. de EU, nog steeds geen toereikende financiële beloften of toezeggingen hebben gedaan.

11.4.   Investeringen op gebieden zoals energie-efficiëntie en een breed gamma aan koolstofarme technologieën zullen de economische groei bevorderen en energiebesparingen opleveren.

11.5.   De emissiereductie-inspanningen van ontwikkelingslanden zouden gefinancierd moeten worden met eigen én externe middelen, via de wereldwijde koolstofmarkt en d.m.v. bijdragen van ontwikkelde landen:

| — | : de meeste investeringen tot 2020 en energiebesparingsacties zoals energie-efficiëntiemaatregelen in huishoudens, gebouwen en de particuliere sector, hoeven in principe naar verhouding niet veel te kosten, en via het overheidsbeleid op milieu- en energiegebied kunnen er financiële prikkels worden gegeven om deze investeringen te stimuleren. Ook subsidies en leningen uit hoofde van nationale, internationale en bilaterale programma's kunnen voor financiering zorgen. |
| --- | --- |

—

: de meeste investeringen tot 2020 en energiebesparingsacties zoals energie-efficiëntiemaatregelen in huishoudens, gebouwen en de particuliere sector, hoeven in principe naar verhouding niet veel te kosten, en via het overheidsbeleid op milieu- en energiegebied kunnen er financiële prikkels worden gegeven om deze investeringen te stimuleren. Ook subsidies en leningen uit hoofde van nationale, internationale en bilaterale programma's kunnen voor financiering zorgen.

| — | : ter financiering van emissiereductiemaatregelen die verder reiken dan de goedkoopste en/of op korte termijn rendabele opties (maatregelen die financieringsmogelijkheden vereisen die de eigen mogelijkheden van het betrokken ontwikkelingsland overstijgen), moet gebruik moeten worden gemaakt van het hele spectrum van financieringsbronnen en innovatieve financieringsmechanismen, inclusief overheidsmiddelen en internationale koolstofcreditmechanismen. Door de EU-ETS aan andere, vergelijkbare „cap-and-trade”-systemen te koppelen, wil de Commissie voor 2015 een OESO-brede koolstofmarkt tot stand brengen, wat op bijval van het EESC kan rekenen. Van dan tot 2020 wil zij deze markt verder verruimen. |
| --- | --- |

—

: ter financiering van emissiereductiemaatregelen die verder reiken dan de goedkoopste en/of op korte termijn rendabele opties (maatregelen die financieringsmogelijkheden vereisen die de eigen mogelijkheden van het betrokken ontwikkelingsland overstijgen), moet gebruik moeten worden gemaakt van het hele spectrum van financieringsbronnen en innovatieve financieringsmechanismen, inclusief overheidsmiddelen en internationale koolstofcreditmechanismen. Door de EU-ETS aan andere, vergelijkbare „cap-and-trade”-systemen te koppelen, wil de Commissie voor 2015 een OESO-brede koolstofmarkt tot stand brengen, wat op bijval van het EESC kan rekenen. Van dan tot 2020 wil zij deze markt verder verruimen.

11.6.   De Europese Raad heeft onderstreept dat internationale financieringsmechanismen uitvoeriger moeten worden onderzocht. Dit thema zal opnieuw worden besproken tijdens de Europese Raad van oktober. Het EESC vindt dit erg laat, omdat de conferentie van Kopenhagen al in december plaatsvindt.

Het EESC is net als de Commissie van mening dat de ontwikkelde landen moeten bijdragen via overheidsmiddelen en het gebruik van koolstofcreditmechanismen. Hun bijdragen in de vorm van overheidsmiddelen dienen vergelijkbaar te zijn en in overeenstemming te zijn met hun economische draagkracht en met het beginsel dat de vervuiler betaalt. De omvang van de bijdragen in kwestie, die via onderhandelingen moet worden vastgelegd, dient integrerend onderdeel uit te maken de overeenkomst:

| i) | de jaarlijkse financiële verplichtingen van de ontwikkelde landen worden vastgesteld aan de hand van een afgesproken formule (gebaseerd op een combinatie van het beginsel dat de vervuiler betaalt en de draagkracht van het betrokken land); |
| --- | --- |

i)

de jaarlijkse financiële verplichtingen van de ontwikkelde landen worden vastgesteld aan de hand van een afgesproken formule (gebaseerd op een combinatie van het beginsel dat de vervuiler betaalt en de draagkracht van het betrokken land);

| ii) | een bepaald percentage van de toegestane emissies van ieder ontwikkeld land wordt „opzijgelegd”. Die emissies worden vervolgens aan regeringen geveild op een overeengekomen internationaal niveau. |
| --- | --- |

ii)

een bepaald percentage van de toegestane emissies van ieder ontwikkeld land wordt „opzijgelegd”. Die emissies worden vervolgens aan regeringen geveild op een overeengekomen internationaal niveau.

11.7.1.   Het EESC is vooral te spreken over het voorstel van Mexico dat elk land van de wereld bijdraagt tot een gemeenschappelijke „pot”, waarbij de omvang van de bijdrage wordt bepaald op basis van een formule die rekening houdt met de bevolking van het land, het BBP en het niveau van de BKG-uitstoot. Vervolgens wordt het bedrag van die gemeenschappelijke pot onder alle landen verdeeld, uitgaande van hun behoeften om de uitstoot terug te brengen, groene technologie te ontwikkelen en zich aan de gevolgen van de klimaatverandering aan te passen.

11.8.   Het EESC:

| — | onderschrijft het standpunt van de Commissie dat „cap-and-trade”-systemen allereerst verder moeten worden uitgewerkt in ontwikkelde landen en mettertijd ook in grote ontwikkelingslanden; |
| --- | --- |

—

onderschrijft het standpunt van de Commissie dat „cap-and-trade”-systemen allereerst verder moeten worden uitgewerkt in ontwikkelde landen en mettertijd ook in grote ontwikkelingslanden;

| — | steunt ook het voornemen van het mechanisme voor schone ontwikkeling (CDM) te hervormen, dat als gevolg van zijn projectspecifieke aard tot hoge transactie- en administratieve kosten heeft geleid. In dit verband kan worden overwogen om van het huidige, projectgerelateerde CDM over te schakelen op een sectorspecifiek CDM. Een andere mogelijkheid is een CDM dat gericht is op de ontwikkeling en overdracht van technologie, overeenkomstig de vereisten van het Actieplan van Bali. |
| --- | --- |

—

steunt ook het voornemen van het mechanisme voor schone ontwikkeling (CDM) te hervormen, dat als gevolg van zijn projectspecifieke aard tot hoge transactie- en administratieve kosten heeft geleid. In dit verband kan worden overwogen om van het huidige, projectgerelateerde CDM over te schakelen op een sectorspecifiek CDM. Een andere mogelijkheid is een CDM dat gericht is op de ontwikkeling en overdracht van technologie, overeenkomstig de vereisten van het Actieplan van Bali.

11.9.   Het zal heel wat kosten om de voor 2050 beoogde langetermijndoelen te verwezenlijken (volgens de ramingen ca. 2 % van het huidige BBP), maar als doeltreffende maatregelen uitblijven, zullen de kosten nog veel hoger uitvallen.

12.   Burgerbetrokkenheid en bewustwording van het grote publiek

12.1.   Het is belangrijk om de burgers beter te doordringen van de ernst van de huidige situatie omtrent de opwarming van de aarde en van de gevolgen hiervan als er niet snel wordt opgetreden om de klimaatverandering tegen te gaan.

12.2.   Burgers moeten aangemoedigd en geprikkeld worden om hun steentje bij te dragen door groenere energie te gebruiken, energie-efficiëntere goederen en diensten aan te schaffen en hun CO2-voetafdruk te verkleinen.

12.3.   Het EESC vindt dat landen hun burgers via de media moeten waarschuwen dat er dringend actie moet worden ondernomen en dat er zuiniger moet worden omgesprongen met energie, teneinde de schadelijke BKG-uitstoot te helpen beperken. Met het oog op dat laatste zouden landen ook moeten zorgen voor alternatieve energiebronnen (andere dan fossiele brandstoffen). Het klimaatveranderingsvraagstuk zou tevens onderdeel moeten gaan uitmaken van het lesprogramma van basis- en middelbare scholen, waarvoor dan wel een langeretermijnstrategie moet worden uitgewerkt.

Het EESC is het met de Commissie eens dat er krachtdadige educatiemaatregelen nodig zijn om ervoor te zorgen dat de gevolgen van de klimaatverandering beter worden begrepen.

12.4.   De lidstaten zouden – in het eigen nationale verband – moeten ondersteunen en faciliteren dat lokale en regionale overheden, bedrijven, vakbonden en maatschappelijke organisaties worden betrokken bij het bevorderen van strategieën en initiatieven op het vlak van klimaatverandering. De Europese Raad zou er zeker goed aan doen om de lidstaten hiertoe aan te moedigen.

12.5.   Ook zouden lokale, regionale en nationale overheden nauwer moeten samenwerken om het inzicht in de impact en gevolgen van klimaatverandering te helpen vergroten en zouden hun burgers en de particuliere sector hiertoe moeten mobiliseren. Ter illustratie: in het kader van het Burgemeestersconvenant (een EU-initiatief) hebben zo'n 500 gemeentebesturen zich ertoe verbonden om hun CO2-emissies vóór 2020 met meer dan 20 % te verminderen.

13.   Herzieningsclausule

13.1.   In de overeenkomst zou uitdrukkelijk moeten worden bepaald dat regelmatig wordt nagegaan in hoeverre er resultaat is geboekt en de toezeggingen en maatregelen adequaat zijn, en dat de overeenkomst in 2015 volledig wordt herzien.

Brussel, 5 november 2009

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Mario SEPI

---

(1)  PB C 27 van 3-2-2009, blz. 59-65.

1

---

| 18.5.2010 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 128/122 |
| --- | --- | --- | --- |

18.5.2010

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 128/122

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Witboek „Aanpassing aan de klimaatverandering: naar een Europees actiekader”

(COM(2009) 147 definitief)

(2010/C 128/23)

Rapporteur: de heer OSBORN

De Commissie heeft op 1 april 2009 besloten om het Europees Economisch en Sociaal Comité, overeenkomstig artikel 262 van het EG-Verdrag, te raadplegen over het

Witboek „Aanpassing aan de klimaatverandering: naar een Europees actiekader”

(COM(2009) 147 final).

De afdeling Landbouw, plattelandsontwikkeling, milieu, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 13 oktober 2009 goedgekeurd.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 457e zitting van 4 en 5 november 2009 (vergadering van 5 november 2009) het volgende advies uitgebracht dat met 183 stemmen vóór en 3 stemmen tegen, bij 6 onthoudingen, werd goedgekeurd.

1.   Conclusies en aanbevelingen

1.1.   Klimaatverandering is een van de grootste uitdagingen van de wereld in de 21e eeuw. Maatregelen om de klimaatverandering tegen te gaan, zoals de vermindering van de uitstoot van broeikasgassen, hebben topprioriteit. Toch is het ook belangrijk om goed te anticiperen op deze verandering, die thans onafwendbaar is geworden.

1.2.   In 2007 heeft de Commissie een groenboek uitgebracht over aanpassing aan de klimaatverandering. Na een uitgebreide raadpleging over dat document en een verdere analyse is onlangs het witboek „Aanpassing aan de klimaatverandering: naar een Europees actiekader” verschenen. De Commissie heeft besloten om het EESC daarover te raadplegen.

1.3.   In zijn eerdere advies over het groenboek (1) pleitte het EESC voor de vaststelling van een overkoepelende Europese aanpassingsstrategie. In dat raamwerk moest worden aangegeven welke acties er op Europees en op nationaal niveau en door andere actoren moeten worden ondernomen. De Commissie stelt in het witboek precies zo'n raamwerk voor en het EESC is bijzonder ingenomen met de algemene aanpak van het document.

1.4.   Wel is het van mening dat sommige maatregelen die de Commissie voorstelt, niet dringend en niet specifiek genoeg zijn. Het zou met name willen pleiten voor:

| — | een sterkere coördinerende rol voor de Europese strategie als bundeling van een reeks nationale aanpassingsstrategieën; |
| --- | --- |

—

een sterkere coördinerende rol voor de Europese strategie als bundeling van een reeks nationale aanpassingsstrategieën;

| — | een snellere ontwikkeling van de strategie en speciale aandacht voor die punten of gebieden die het dringendst om aanpassingsmaatregelen vragen; |
| --- | --- |

—

een snellere ontwikkeling van de strategie en speciale aandacht voor die punten of gebieden die het dringendst om aanpassingsmaatregelen vragen;

| — | de oprichting van een onafhankelijk comité of orgaan van hoog niveau dat toeziet op de vooruitgang die er wordt geboekt met de afzwakking van en de aanpassing aan de klimaatverandering in Europa, en dat de aandacht vestigt op terreinen waar de vooruitgang nog te wensen overlaat; |
| --- | --- |

—

de oprichting van een onafhankelijk comité of orgaan van hoog niveau dat toeziet op de vooruitgang die er wordt geboekt met de afzwakking van en de aanpassing aan de klimaatverandering in Europa, en dat de aandacht vestigt op terreinen waar de vooruitgang nog te wensen overlaat;

| — | een snelle berekening van de te verwachten kosten van de aanpassingsmaatregelen in Europa (de Commissie heeft wat dat betreft al een formidabele inspanning geleverd met de berekening van dergelijke kosten voor ontwikkelingslanden); |
| --- | --- |

—

een snelle berekening van de te verwachten kosten van de aanpassingsmaatregelen in Europa (de Commissie heeft wat dat betreft al een formidabele inspanning geleverd met de berekening van dergelijke kosten voor ontwikkelingslanden);

| — | een intensivering van de samenwerking, in ieder geval op het niveau van de OESO, maar beter nog op mondiaal niveau, aangezien de aanpassing een mondiaal karakter moet hebben; |
| --- | --- |

—

een intensivering van de samenwerking, in ieder geval op het niveau van de OESO, maar beter nog op mondiaal niveau, aangezien de aanpassing een mondiaal karakter moet hebben;

| — | een grotere betrokkenheid van het publiek en het maatschappelijk middenveld bij de ontwikkeling van plannen en maatregelen voor aanpassing aan de klimaatverandering. |
| --- | --- |

—

een grotere betrokkenheid van het publiek en het maatschappelijk middenveld bij de ontwikkeling van plannen en maatregelen voor aanpassing aan de klimaatverandering.

2.   Achtergrond van het witboek

2.1.   Klimaatverandering is een van de grootste uitdagingen van de wereld in de 21e eeuw. Maatregelen om die verandering tegen te gaan, zoals de vermindering van de uitstoot van broeikasgassen, moeten wereldwijd topprioriteit zijn en boven op de agenda prijken van de komende klimaatconferentie in Kopenhagen. Toch is het ook belangrijk om goed te anticiperen op deze verandering, die thans onafwendbaar is geworden.

2.2.   In 2007 heeft de Commissie een groenboek uitgebracht over aanpassing aan de klimaatverandering. Na een uitgebreide raadpleging over dat document (en een advies van het EESC) is onlangs het witboek „Aanpassing aan de klimaatverandering: naar een Europees actiekader” verschenen, waarover de Commissie het EESC wenst te raadplegen. Veel punten die het EESC in zijn eerdere advies te berde heeft gebracht, komen in het witboek uitgebreid aan bod.

2.3.   Uitgangspunt van het witboek is dat de wereldwijde klimaatverandering reeds in volle gang is en dat er nu al op allerlei terreinen maatregelen moeten worden genomen om de ernstige gevolgen van die verandering het hoofd te kunnen bieden. Het is nog onduidelijk hoe groot de gevolgen zullen zijn en waar die zich zullen voordoen. Dit hangt onder meer af van de inspanningen die wereldwijd zullen worden geleverd om de verandering van het klimaat door middel van een vermindering van de uitstoot van broeikasgassen tegen te gaan. Maar zelfs in het meest optimistische scenario zijn er ingrijpende veranderingen nodig die nu reeds in gang moeten worden gezet.

2.4.   Volgens de Commissie zullen de volgende sectoren in Europa naar verwachting bijzonder zwaar worden getroffen:

| — | land- en bosbouw |
| --- | --- |

—

land- en bosbouw

| — | visserij en aquacultuur, kusten en mariene ecosystemen |
| --- | --- |

—

visserij en aquacultuur, kusten en mariene ecosystemen

| — | infrastructuur (vanwege de kwetsbaarheid voor extreme klimaatomstandigheden en de stijgende zeespiegel) |
| --- | --- |

—

infrastructuur (vanwege de kwetsbaarheid voor extreme klimaatomstandigheden en de stijgende zeespiegel)

| — | toerisme |
| --- | --- |

—

toerisme

| — | volksgezondheid en gezondheid van planten |
| --- | --- |

—

volksgezondheid en gezondheid van planten

| — | water |
| --- | --- |

—

water

| — | ecosystemen en biodiversiteit. |
| --- | --- |

—

ecosystemen en biodiversiteit.

2.5.   Uit het witboek komt naar voren dat de aandacht niet simpelweg moet uitgaan naar de fysieke infrastructuur, maar dat het veel effectiever is om gebruik te maken van de capaciteit van de natuur om de gevolgen van de klimaatverandering te absorberen en te beheersen. Daarbij wordt verwezen naar „The Green Infrastructure Approach” in de effectbeoordeling.

2.6.   De Commissie verwacht weinig van aanpassingsmaatregelen van individuele burgers en bedrijven. Ze breekt duidelijk een lans voor een preventief beleid waarmee moet worden voorkomen dat er verkeerde maatregelen („aanpassingen met ongewenste gevolgen”) worden genomen, en waar dankzij een vroegtijdig ingrijpen de economie, de samenleving en het milieu van kunnen profiteren.

2.7.   Ze erkent dat de meeste aanpassingsmaatregelen op nationaal, regionaal of lokaal niveau moeten worden genomen, maar ziet ook een belangrijke rol weggelegd voor de EU op terreinen waar de problematiek een grensoverschrijdend karakter heeft en waar Europa reeds voldoende competenties en activiteiten heeft ontwikkeld om de aanpassing in goede banen te leiden.

2.8.   In het witboek wordt een aanpassingskader voorgesteld dat uit twee fasen bestaat. Voor fase 1 (2009-2012) worden vier thema's met een serie maatregelen voor de EU en de lidstaten voorgesteld:

| — | een solide kennisbestand opbouwen |
| --- | --- |

—

een solide kennisbestand opbouwen

| — | de aanpassing in cruciale EU-beleidsgebieden integreren |
| --- | --- |

—

de aanpassing in cruciale EU-beleidsgebieden integreren

| — | een combinatie van beleidsinstrumenten gebruiken om het aanpassingsproces doeltreffend te laten verlopen |
| --- | --- |

—

een combinatie van beleidsinstrumenten gebruiken om het aanpassingsproces doeltreffend te laten verlopen

| — | de internationale samenwerking rond aanpassing opvoeren. |
| --- | --- |

—

de internationale samenwerking rond aanpassing opvoeren.

2.9.   In fase 2 (d.w.z. vanaf 2013) moet er een uitgebreide aanpassingsstrategie komen. Wat de reikwijdte daarvan zal zijn, is echter nog niet duidelijk.

3.   Algemene opmerkingen

3.1.   In zijn eerdere advies over het groenboek (NAT/368) pleitte het EESC voor de vaststelling van een overkoepelende Europese aanpassingsstrategie. In dat raamwerk moest worden aangegeven welke acties er op Europees niveau, op nationaal niveau en door andere actoren moeten worden ondernomen. De Commissie stelt in het witboek precies zo'n raamwerk voor, waarin veel van de aanbevelingen uit het eerdere advies zijn terug te vinden. Het EESC is daar natuurlijk bijzonder mee ingenomen, evenals met de algemene aanpak die in het witboek wordt beschreven.

Toch zijn op veel terreinen de voorgestelde maatregelen nog tamelijk voorzichtig. De Commissie heeft het meerdere malen over maatregelen die moeten worden onderzocht, overwogen, geanalyseerd of aangemoedigd, maar nooit over verplichte of bindende maatregelen. En het lijkt erop dat er op korte termijn geen wetgeving op dit terrein te verwachten valt. Gezien de toenemende ernst van de gevolgen van de klimaatverandering en de voortrekkersrol die Europa op dit terrein dient te spelen, zou de EU een meer bindende strategie met specifieke doelstellingen moeten ontwikkelen. Aan de hand van een aantal sleutelelementen wordt hieronder de krachtige strategie uiteengezet die de EU zou moeten nastreven.

3.2.1.    – Hoewel veel praktische maatregelen voor aanpassing aan de klimaatverandering op lokaal, regionaal en nationaal niveau moeten worden genomen, vindt het EESC net als de Commissie dat er ook vanuit de EU het nodige moet worden gedaan. Daar zijn een aantal redenen voor:

| — | Om de mogelijke veranderingen en gevolgen in kaart te kunnen brengen, is er meer onderzoek en meer monitoring nodig. En dat vraagt weer om een gecoördineerde Europese aanpak. |
| --- | --- |

—

Om de mogelijke veranderingen en gevolgen in kaart te kunnen brengen, is er meer onderzoek en meer monitoring nodig. En dat vraagt weer om een gecoördineerde Europese aanpak.

| — | Sommige problemen die zich zullen voordoen, zullen een grensoverschrijdend karakter hebben en dus gezamenlijk moeten worden opgelost. |
| --- | --- |

—

Sommige problemen die zich zullen voordoen, zullen een grensoverschrijdend karakter hebben en dus gezamenlijk moeten worden opgelost.

| — | De gevolgen zullen in Europa niet overal dezelfde zijn. Sommige armere regio's zullen wellicht het zwaarst worden getroffen. Dit betekent dat de lasten zullen moeten worden verdeeld door middel van de cohesie-instrumenten of andere mechanismen. |
| --- | --- |

—

De gevolgen zullen in Europa niet overal dezelfde zijn. Sommige armere regio's zullen wellicht het zwaarst worden getroffen. Dit betekent dat de lasten zullen moeten worden verdeeld door middel van de cohesie-instrumenten of andere mechanismen.

| — | Bepaalde cruciale beleidsterreinen en programma's, zoals het GLB en de structuurfondsen, zullen moeten worden aangepast om beter te kunnen inspelen op de gevolgen van de klimaatverandering. |
| --- | --- |

—

Bepaalde cruciale beleidsterreinen en programma's, zoals het GLB en de structuurfondsen, zullen moeten worden aangepast om beter te kunnen inspelen op de gevolgen van de klimaatverandering.

| — | Buiten Europa zal er internationaal meer steun moeten worden verleend aan de minst ontwikkelde landen in het Zuiden, die naar verwachting meer te lijden zullen hebben van de klimaatverandering en minder in staat zullen zijn om zich daaraan aan te passen. De EU is de aangewezen instantie om de Europese inspanningen op dit terrein te coördineren. |
| --- | --- |

—

Buiten Europa zal er internationaal meer steun moeten worden verleend aan de minst ontwikkelde landen in het Zuiden, die naar verwachting meer te lijden zullen hebben van de klimaatverandering en minder in staat zullen zijn om zich daaraan aan te passen. De EU is de aangewezen instantie om de Europese inspanningen op dit terrein te coördineren.

| — | Een doeltreffende en tijdige aanpassing aan de op handen zijnde verandering van het klimaat vergt bovenal een gezamenlijke inspanning van de Europese politieke leiders die de nationale grenzen overstijgt. |
| --- | --- |

—

Een doeltreffende en tijdige aanpassing aan de op handen zijnde verandering van het klimaat vergt bovenal een gezamenlijke inspanning van de Europese politieke leiders die de nationale grenzen overstijgt.

Het is om die redenen dat het EESC de noodzaak van een krachtige Europese aanpassingsstrategie volledig onderschrijft en er bij de Commissie op aandringt om meer besluitvaardigheid aan de dag te leggen en zo snel mogelijk meer specifieke doelstellingen te formuleren.

Aangezien de klimaatverandering een mondiaal probleem is, moet ook bij de aanpassingsprogramma's een mondiale aanpak worden gevolgd, vooral ook omdat de minst ontwikkelde landen, die tevens het meest kwetsbaar zijn, het hardst worden getroffen. De OESO ontwikkelt momenteel een groots initiatief op dit gebied, en het is zaak dat de Europese actiekaders en programma's daar zo goed mogelijk mee worden gecoördineerd.

Toch moet er niet alleen binnen de EU actie worden ondernomen. Ook op nationaal, regionaal en lokaal niveau zijn er krachtigere maatregelen nodig. Uit de achtergrondinformatie bij het witboek blijkt dat er op nationaal niveau momenteel allerlei inspanningen worden geleverd en dat sommige lidstaten meer vooruitgang hebben geboekt met het in kaart brengen van de eigen situatie en de ontwikkeling van doeltreffende aanpassingsstrategieën dan andere. Om het aanpassingsproces te versnellen acht de Commissie het zinvol om via een Europees initiatief gemeenschappelijke parameters en termijnen op te leggen voor de vaststelling van de nationale aanpassingsstrategieën.

3.2.2.    – De Commissie stelt een proces in fases voor. Tijdens de eerste fase, die van 2009 tot 2012 loopt, moet het kennisbestand worden uitgebreid, moet de aanpassing in cruciale EU-beleidsgebieden worden geïntegreerd, moeten er maatregelen worden ontwikkeld en moet de internationale samenwerking worden opgevoerd. Pas in de tweede fase, d.w.z. vanaf 2013, zal er een volledige en allesomvattende aanpassingsstrategie worden opgesteld.

3.2.3.   Het EESC begrijpt waarom er voor zo'n gefaseerde aanpak is gekozen, maar vreest wel dat dit, gezien de ernst van de problematiek, te vrijblijvend is. De gevolgen van de klimaatverandering beginnen in Europa nu al voelbaar te worden, om over andere delen van de wereld maar te zwijgen. Ook al zullen er na „Kopenhagen” wereldwijd met succes bestrijdingsmaatregelen worden ingevoerd, de concentraties broeikasgassen in de atmosfeer zullen de komende decennia blijven stijgen, met alle gevolgen van dien voor het klimaat. Daarom moeten er nu reeds aanpassingsmaatregelen komen en niet ergens op de middellange termijn. Ook moeten er liever vandaag nog dan morgen preventieve maatregelen worden genomen tegen verkeerde ontwikkelingen en investeringen (tegen „aanpassingen met ongewenste gevolgen”).

3.2.4.   Het EESC roept de Commissie derhalve op om de komende 3 jaar vooral op zoek te gaan naar betere methoden voor het voorspellen van de kortetermijngevolgen (1-5 jaar) die het dringendst om aanpassingsmaatregelen vragen. Welke kustgebieden zijn het meest kwetsbaar en komen het meest in aanmerking voor beschermende maatregelen? Waar is het watertekort het meest nijpend en welke oplossingen kunnen daarvoor worden gevonden? Welke gevolgen voor de volksgezondheid doen zich het eerste voor en hoe kunnen die het beste worden voorkomen?

3.2.5.   De Commissie dient eveneens zo snel mogelijk vast te stellen waar de risico's van verkeerde investeringen („aanpassingen met ongewenste gevolgen”) het grootst zijn en hoe dergelijke vergissingen het beste kunnen worden voorkomen. Daarbij valt onder meer te denken aan bouwprojecten in gebieden die steeds vaker worden bedreigd door ernstige overstromingen.

3.2.6.   De belangrijkste instellingen moeten snel beter worden toegerust om analyses te kunnen uitvoeren en voorspellingen te doen, zodat ze beleidsmakers zinvolle ondersteuning kunnen bieden bij dergelijke cruciale vraagstukken. Ook moet de CO2-concentratie op diverse representatieve plekken in de EU en de rest van de wereld voortdurend worden gemeten en moeten de klimaatverandering en de effecten van het kooldioxidegehalte in de atmosfeer op het klimaat worden gecontroleerd.

3.2.7.    – In het witboek wordt voorgesteld om twee nieuwe pan-Europese mechanismen op te zetten: een „Impact and Adaptation Steering Group”, die de samenwerking rondom het thema aanpassing moet bevorderen, en een uitwisselingsmechanisme in de vorm van een IT-instrument en een database met informatie over de gevolgen van klimaatverandering, de zwakke plekken en goede praktijken op het gebied van aanpassing. Beide voorstellen lijken op zich nuttig, maar zijn volgens het EESC waarschijnlijk niet voldoende om het grote publiek te doordringen van de noodzaak van aanpassingsmaatregelen en om de politiek te mobiliseren om snel en op grote schaal actie te ondernemen.

3.2.8.   Het EESC zou daarom nogmaals willen wijzen op het in het advies over het groenboek geformuleerde pleidooi voor de oprichting van een onafhankelijke instantie (onder voorzitterschap van een politiek zwaargewicht) die de tenuitvoerlegging van de hele strategie m.b.t. klimaatverandering (zowel aanpassing als bestrijding) op de voet moet volgen. Dit orgaan zou regelmatig de vorderingen in heel Europa openbaar moeten maken en vroegtijdig aan de bel moeten trekken als de overeengekomen maatregelen niet worden uitgevoerd of, in het geval van aanpassing, niet voldoende zijn om te kunnen anticiperen op de directe gevolgen van klimaatverandering.

3.2.9.   Sinds het EESC voor het eerst met dit pleidooi naar buiten kwam, heeft het onafhankelijke klimaatcomité in het Verenigd Koninkrijk een aantal interessante aanbevelingen gedaan die de aanzet hebben gegeven tot verdere maatregelen en die duidelijk hebben laten zien hoe waardevol zo'n orgaan is. Een dergelijk orgaan op Europees niveau zou kunnen helpen om de EU te blijven aansporen tot maatregelen.

3.2.10.    – Met het oog op de klimaatconferentie in Kopenhagen moet Europa zo snel mogelijk een besluit nemen over de middelen die worden vrijgemaakt voor ondersteuning van de aanpassingsmaatregelen (en bestrijdingsmaatregelen) in ontwikkelingslanden, en over de bijdrage die de EU daaraan zou moeten leveren. De Commissie is in een aparte mededeling (COM(2009) 475/3) tot de slotsom gekomen dat de ontwikkelingslanden tegen 2020 jaarlijks naar schatting € 100 miljard nodig zullen hebben voor de bekostiging van aanpassings- en bestrijdingsmaatregelen. Ze doet daarbij een aantal voorstellen voor de bijdrage vanuit de publieke financieringsmiddelen in Europa. Het EESC is ingenomen met deze voorstellen, die gelukkig al in vroeg stadium zijn gedaan, en roept de instellingen op om zich daar zo snel mogelijk over te buigen, zodat ze er daadwerkelijk toe kunnen bijdragen dat de conferentie in Kopenhagen met succes wordt bekroond.

3.2.11.   Met het oog op „Kopenhagen” is het begrijpelijk maar niettemin teleurstellend dat er veel minder duidelijkheid lijkt te bestaan over de mogelijke kosten van aanpassing in Europa zelf. Deze kosten worden in het witboek helaas met weinig cijfermateriaal onderbouwd. De Commissie belooft slechts te zijner tijd een schatting te zullen maken van de kosten van aanpassingsmaatregelen. Het EESC zou graag zien dat op korte termijn al een eerste taxatie wordt gegeven van de middelen die in Europa nodig zijn. Zo'n algehele berekening zou moeten worden opgesplitst in uitgaven voor de topprioriteiten voor de komende vijf jaar en minder dringende uitgaven voor de lange termijn. Ook zou moeten worden berekend hoeveel kosten de particuliere sector en de verzekeringsmaatschappijen redelijkerwijs op zich zouden kunnen nemen en waar er waarschijnlijk publieke middelen nodig zullen zijn. Voorts zou moeten worden nagegaan hoe de publieke bijdrage kan worden verdeeld over de Europese en nationale begrotingen.

3.2.12.   Uiteraard zijn dergelijke schattingen niet eenvoudig. Toch worden ze ook voor ontwikkelingslanden gemaakt, dus dan zou dat zeker ook mogelijk moeten zijn voor Europa zelf. Volgens het EESC moet daar meer haast mee worden gemaakt en is de omvang van de problemen die te wachten staan, veel groter dan in het witboek wordt gesuggereerd. De wereld gaat een onzekere toekomst tegemoet en de geraamde uitgaven voor voorzorgs- en aanpassingsmaatregelen moeten niet gebaseerd zijn op ervaringen uit het verleden of ouderwetse richtsnoeren, zoals het bieden van voldoende bescherming tegen alle natuurrampen, tenzij die zich maar één keer in de honderd jaar voordoen. Natuurrampen die vroeger maar één in de honderd jaar voorkwamen, zullen nu veel vaker plaatsvinden. De criteria en richtsnoeren voor rampenplannen en de daaruit voortvloeiende uitgaven voor voorzorgsmaatregelen zullen daaraan moeten worden aangepast en opgenomen in de betreffende begrotingen.

3.2.13.   Aangezien de gevolgen van de klimaatverandering de komende jaren steeds ernstiger zullen worden, zullen de uitgaven voor aanpassingsmaatregelen stijgen, een steeds grotere kostenpost worden in de publieke en particuliere begrotingen en een steeds belangrijker element worden in verzekeringspremies en -uitkeringen. Alle onderzoeken tot dusver tonen aan dat er voor de aanpassing aan en de bestrijding van klimaatverandering beter niet kan worden afgewacht tot er ernstige schade is aangericht, maar dat er nu al snel passende maatregelen moeten worden genomen.

3.2.14.   Daar waar wel tijdig maatregelen worden genomen en effectief worden geïntegreerd in andere beleidsterreinen, moet ten minste in een aantal gevallen worden gestreefd naar een win-winsituatie door een regio of activiteit beter te wapenen tegen de gevolgen van de klimaatverandering en tegelijkertijd vooruitgang te boeken op andere beleidsterreinen. Daarbij is het belangrijk dat er zo vroeg mogelijk wordt begonnen met het zoeken naar mogelijke synergieën en dat de uiteindelijke aanpassingskosten openbaar worden gemaakt, zodat daar uitgebreid over kan worden gediscussieerd.

3.2.15.    – Veel verschillende sectoren van de economie en veel verschillende bedrijven en individuele burgers zullen de gevolgen ondervinden van de klimaatverandering. Het is belangrijk dat zo veel mogelijk mensen zich bewust worden van deze gevolgen en dat iedereen zijn steentje bijdraagt aan de veranderingen die nodig zijn om die gevolgen het hoofd te bieden. De inspanningen van het grote publiek richten zich momenteel vooral op hetgeen individuele burgers, groepen en organisaties in hun eigen leven of in hun eigen activiteiten kunnen doen om de klimaatverandering te helpen tegengaan.

3.2.16.   Het grote publiek zal zich weldra echter ook bezig moeten houden met aanpassingsvraagstukken, zoals:

| — | Waar zullen we met het oog op de klimaatverandering moeten wonen, werken en recreëren? |
| --- | --- |

—

Waar zullen we met het oog op de klimaatverandering moeten wonen, werken en recreëren?

| — | Hoe moet er worden omgegaan met bomen en bossen nu de klimaatomstandigheden voortdurend veranderen? |
| --- | --- |

—

Hoe moet er worden omgegaan met bomen en bossen nu de klimaatomstandigheden voortdurend veranderen?

| — | Welke planten en bomen zullen in de tuinen nog kunnen gedijen en hoe kunnen cultuurlandschappen in de hele EU behouden worden? |
| --- | --- |

—

Welke planten en bomen zullen in de tuinen nog kunnen gedijen en hoe kunnen cultuurlandschappen in de hele EU behouden worden?

| — | Waar zullen zich de meeste gezondheidsrisico's voordoen en welke voorzorgsmaatregelen moeten er worden genomen? |
| --- | --- |

—

Waar zullen zich de meeste gezondheidsrisico's voordoen en welke voorzorgsmaatregelen moeten er worden genomen?

| — | Hoe zullen we onze voedselpatronen moeten aanpassen? |
| --- | --- |

—

Hoe zullen we onze voedselpatronen moeten aanpassen?

Het grote publiek en de zwaarst getroffen groepen zullen voordurend op de hoogte moeten worden gehouden van de laatste inzichten in dit soort gevolgen en van de mogelijke veranderingen in de toekomst. Tegelijkertijd zullen zij moeten worden geholpen om na te denken over de aanpassingmaatregelen die zij zelf kunnen nemen. Europa heeft de belangrijke taak om zo'n publiek debat en de verspreiding van kennis te stimuleren. Het is aan de Commissie om dit aspect verder uit te werken.

Brussel, 5 november 2009

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Mario SEPI

---

(1)  PB C 120 van 16.5.2008, blz. 38.

1

---

| 18.5.2010 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 128/127 |
| --- | --- | --- | --- |

18.5.2010

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 128/127

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de „Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's — Meer internationale middelen om de strijd tegen klimaatverandering te financieren: Een Europese blauwdruk voor de overeenkomst van Kopenhagen”

(COM(2009) 475 definitief)

(2010/C 128/24)

Algemeen rapporteur: mevrouw ANDREI

De Commissie heeft op 10 september 2009 besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig artikel 262 van het EG-Verdrag te raadplegen over de

Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's - Meer internationale middelen om de strijd tegen klimaatverandering te financieren: Een Europese blauwdruk voor de overeenkomst van Kopenhagen

COM(2009) 475 final.

Op 29 september 2009 belastte het bureau van het Europees Economisch en Sociaal Comité de afdeling Landbouw, plattelandsontwikkeling, milieu met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden.

Gezien de urgentie van de werkzaamheden heeft het Europees Economisch en Sociaal Comité tijdens zijn op 4 en 5 november 2009 gehouden 457e zitting (vergadering van 5 november 2009) mevrouw Andrei aangewezen als algemeen rapporteur en vervolgens het volgende advies met 179 stemmen vóór en 4 stemmen tegen, bij 11 onthoudingen, goedgekeurd.

1.   Conclusies en aanbevelingen

1.1.   Het EESC is ingenomen met deze voorstellen, die gelukkig al in een vroeg stadium zijn gedaan, en roept de instellingen op om zich daar zo snel mogelijk over te buigen, zodat ze er daadwerkelijk toe kunnen bijdragen dat de conferentie in Kopenhagen met succes wordt bekroond. De mededeling vormt een goed uitgangspunt, aangezien de geïndustrialiseerde landen tot op heden geen concrete financieringsbedragen wilden noemen.

1.2.   Klimaatgerelateerde financiering mag niet worden beschouwd als vrijwillige hulpverlening; het is een verplichting, die is vastgelegd in het Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering (UNFCCC) om ontwikkelingslanden te voorzien van nieuwe, aanvullende, adequate en voorspelbare financiële middelen. De geïndustrialiseerde landen zijn noodzakelijkerwijs verplicht om het in het VN-verdrag vastgelegde principe van een gedeelde maar gedifferentieerde verantwoordelijkheid na te leven.

1.3.   Ontwikkelingslanden hebben grootschalige hulp nodig in hun strijd tegen klimaatverandering; de EU heeft dit in het kader van de VN-top over klimaatverandering ook onderschreven. Zij zullen de komende decennia waarschijnlijk met honderden miljarden euro per jaar aan mitigatie- en aanpassingskosten worden geconfronteerd.

1.4.   Het EESC steunt het voorstel van de EU om de geïndustrialiseerde landen in de periode tot 2013 een „snelstartfinanciering” van 5 tot 7 miljard euro per jaar te laten verstrekken. Dit is een goed begin, gezien de huidige sfeer en het gebrek aan vertrouwen tussen het Zuiden en het Noorden.

1.5.   Het Comité heeft ook waardering voor de positieve aanpak van de Commissie om het internationale lucht- en zeevervoer een financiële bijdrage te laten leveren.

1.6.   Anderzijds zijn er al sterke signalen op te vangen van ontwikkelingslanden, vooral in Afrika, dat het aanbod van de EU veel te laag is en er in feite op neerkomt dat de ontwikkelingslanden wordt gevraagd op te draaien voor de schade die jarenlang door anderen is veroorzaakt. Veel ngo's en VN-economen hebben gesteld dat de ontwikkelde landen de ontwikkelingslanden voorzichtig geschat een bedrag in de orde van grootte van 150 miljard dollar per jaar (ca. 110 miljard euro) zouden moeten betalen tijdens de verbintenisperiode van 2013 tot 2017.

1.7.   Wat de opbrengsten van de koolstofmarkt betreft, gaat de Commissie ervan uit dat de enorme winsten die daar door de marktdeelnemers worden behaald, volledig naar de ontwikkelingslanden zullen vloeien en daar aan koolstofarme activiteiten besteed zullen worden. Veel waarschijnlijker is dat die winsten in de praktijk terechtkomen in de zakken van particuliere ondernemingen, vooral uit ontwikkelde landen.

1.8.   Het EESC maakt zich ook zorgen over de EU-visie op nationale particuliere investeringen in ontwikkelingslanden, aangezien de Europese Unie geen manier heeft gevonden om te waarborgen dat lidstaten de inkomsten uit hun eigen emissierechtenhandelssysteem zullen gebruiken voor investeringen in schone energie.

1.9.   De Commissie zou met een herzien, haalbaar plan moeten komen om haar leiderspositie in het internationale klimaatbeleid te behouden. De EU zou er bij de Verenigde Staten en andere landen op moeten blijven aandringen hun standpunten op het gebied van klimaatfinanciering kenbaar te maken.

1.10.   Toezeggingen om meer financiële middelen uit te trekken – op nationaal of internationaal niveau – zouden gekoppeld moeten worden aan mechanismen om deze toezeggingen te meten, te verifiëren en er verslag over uit te brengen.

2.   Inleiding

2.1.   Op 10 september 2009 heeft de Europese Commissie een mededeling voorgelegd met de titel „Meer internationale middelen om de strijd tegen klimaatverandering te financieren: Een Europese blauwdruk voor de overeenkomst van Kopenhagen”.

2.2.   Met deze mededeling wil de Commissie de huidige impasse in de onderhandelingen doorbreken, die is ontstaan doordat ontwikkelde landen verwachten dat de meer gevorderde ontwikkelingslanden een bijdrage tot de inspanningen leveren, terwijl ontwikkelingslanden willen dat de ontwikkelde landen zich duidelijk uitspreken over financiering voor mitigatie- en aanpassingsmaatregelen.

2.3.   Het voorstel is echter ontoereikend om goede afspraken te kunnen maken in Kopenhagen. Wat nodig is zijn ambitieuze reducties van de zijde van alle ontwikkelde landen, adequate mitigatiemaatregelen van de zijde van ontwikkelingslanden en een doeltreffend wereldwijd raamwerk om de juiste impulsen te geven voor investeringen in een koolstofarme economie.

2.4.   De kosten waarmee ontwikkelingslanden geconfronteerd zullen worden om broeikasgasemissies te mitigeren en zich aan de gevolgen van klimaatverandering aan te passen, zullen waarschijnlijk oplopen tot zo'n 100 miljard euro per jaar in 2020. Het grootste gedeelte van de benodigde financiële middelen zou opgebracht moeten worden door nationale bronnen en een omvangrijkere internationale koolstofmarkt, maar dan nog zal zo'n 22-50 miljard euro per jaar via internationale publieke financiering bijeengebracht moeten worden.

2.5.   De Europese Commissie stelt voor dat deze publieke financiering voor rekening komt van de geïndustrialiseerde landen en de economisch meer ontwikkelde ontwikkelingslanden al naar gelang hun financiële draagkracht en de mate waarin zij verantwoordelijk zijn voor de emissies. Dit kan betekenen dat de EU tegen 2020 jaarlijks zo'n 2-15 miljard euro moet bijdragen.

3.   Commissiedocument

3.1.   Volgens ramingen van de Commissie kunnen de financieringsbehoeften voor aanpassings- en mitigatiemaatregelen in de ontwikkelingslanden tegen 2020 oplopen tot 100 miljard euro per jaar. In die behoeften moet worden voorzien door een combinatie van interne (publieke en particuliere) financieringsmiddelen in de ontwikkelingslanden, de mondiale koolstofmarkt en aanvullende internationale publieke geldstromen. Interne particuliere en publieke financieringsmiddelen zouden 20-40 % kunnen dekken, de koolstofmarkt maximaal 40 % en aanvullende internationale publieke financiering de rest.

3.2.   De internationale koolstofmarkt zou mogelijk in 2020 een bedrag van 38 miljard euro per jaar kunnen opleveren. De overeenkomst van Kopenhagen moet een nieuw sectoraal koolstofcreditmechanisme (SCM) opleveren, waarbij het mechanisme voor schone ontwikkeling (Clean Development Mechanism – CDM) wordt gericht op de minst ontwikkelde landen.

3.3.   In 2020 zou internationale publieke financiering ten belope van 22 tot 50 miljard euro per jaar beschikbaar moeten zijn. Vanaf 2013 zouden de publieke bijdragen aan de hand van de financiële draagkracht en de mate van verantwoordelijkheid voor emissies moeten worden vastgesteld, waarbij ook de economisch meer ontwikkelde ontwikkelingslanden hun bijdrage moeten leveren. Op basis van deze veronderstellingen zou de EU-bijdrage, afhankelijk van het relatieve gewicht dat aan deze twee criteria wordt gehecht, tussen 10 % en 30 % liggen. In het geval van een ambitieus resultaat in Kopenhagen zou de billijke bijdrage van de EU in 2020 dus op 2 tot 15 miljard euro kunnen neerkomen, afhankelijk van de totale omvang van de afgesproken financiering en het relatieve gewicht dat aan de beide criteria wordt gegeven.

3.4.   Bij de ondersteuning van aanpassingsmaatregelen zouden de meest kwetsbare en armste ontwikkelingslanden prioriteit moeten krijgen.

3.5.   Het internationale lucht- en zeevervoer kan een belangrijke bron van innovatieve financiering zijn.

3.6.   Het beheer van de toekomstige internationale financiële structuren zou decentraal en volgens het „bottom-up”-principe moeten plaatsvinden. Een nieuw forum op hoog niveau voor internationale klimaatgerelateerde financiering zou moeten toezien op de financiering van mitigatie- en aanpassingsmaatregelen en de lacunes en onevenwichtigheden op dit gebied regelmatig in kaart moeten brengen.

3.7.   Alle landen, met uitzondering van de minst ontwikkelde landen, zouden tegen 2011 plannen voor koolstofarme groei moeten uitwerken, met geloofwaardige middellange- en langetermijndoelstellingen, en jaarlijkse broeikasgasinventarissen moeten opstellen.

3.8.   Tussen 2010 en 2012 zal er waarschijnlijk een snelle beginfinanciering ter hoogte van 5 tot 7 miljard euro per jaar nodig zijn voor aanpassings- en mitigatiemaatregelen en voor onderzoek en capaciteitsopbouw in de ontwikkelingslanden. Daartoe zou de EU moeten overwegen onmiddellijk 0,5 tot 2,1 miljard euro per jaar bij te dragen, met ingang van 2010. Er dient bereidheid te bestaan om zowel de EU-begroting als ook de nationale begrotingen aan te spreken om aan deze financiering bij te dragen.

3.9.   Voor de periode na 2012 zou de Commissie, als onderdeel van het voorstellenpakket voor het volgende Financiële Kader, een voorstel voor één allesomvattend EU-aanbod moeten formuleren en daarbij moeten aangeven of de betreffende middelen vanaf 2013 ten laste van de begroting komen, dan wel of een afzonderlijk klimaatfonds wordt ingesteld, dan wel of een combinatie van beide mogelijkheden zal worden gebruikt. Directe bijdragen van individuele lidstaten kunnen eveneens een belangrijke bron van EU-financiering zijn en een onderdeel vormen van de totale inspanningen van de EU.

3.10.   Indien de bijdragen niet uit de EU-begroting worden gefinancierd, zouden ze binnen de EU volgens dezelfde verdeelsleutel als op internationaal niveau moeten worden omgeslagen, rekening houdend met de bijzondere omstandigheden van de afzonderlijke lidstaten.

4.   Algemene opmerkingen

4.1.   Het EESC is ingenomen met de onderhavige mededeling, waarmee de Commissie een oplossing tracht te vinden voor de huidige impasse in de onderhandelingen over een nieuwe klimaatovereenkomst in Kopenhagen door een blauwdruk voor klimaat gerelateerde financiering voor te leggen en erop te wijzen dat zeer amtibieuze emissiereductiedoelstellingen nog steeds noodzakelijk zijn.

4.2.   De G77 (groep van ontwikkelingslanden) heeft duidelijk gemaakt dat het er bij de VN-klimaatovereenkomst haar leden vooral om gaat dat er voldoende middelen voor klimaatfinanciering worden verstrekt. Er wordt algemeen van uitgegaan dat de ontwikkelinglanden (en de armste leden van dergelijke samenlevingen) het eerst en het zwaarst getroffen zullen worden door de klimaatverandering.

4.3.   Ontwikkelingslanden hebben ook onze hulp nodig in hun strijd tegen klimaatverandering; de EU heeft dit in het kader van de VN-top over klimaatverandering ook onderschreven. Zij zullen de komende decennia waarschijnlijk met honderden miljarden euro per jaar aan kosten worden geconfronteerd.

4.4.   Het EESC waardeert dat de Commissie de eerste stap heeft gezet met een analyse van de verschillende mogelijke financieringsbronnen en de wens om de exploratie van iedere bron te bevorderen, in de zin van het bepalen van middelen, mogelijkheden op uitgavengebied en financieringsstromen. Veel ngo's en VN-economen hebben eendrachtig gesteld dat de ontwikkelde landen de ontwikkelingslanden voorzichtig geschat een bedrag in de orde van grootte van 150 miljard dollar per jaar (ca. 110 miljard euro) zouden moeten betalen.

4.5.   Er dient meer aandacht uit te gaan naar het verkennen van de mogelijkheden van het nieuwe flexibele mechanisme (SCM) om na te gaan op welke manieren dit mechanisme in praktijk gebracht kan worden en om de kans op mislukking zo klein mogelijk te maken. Ook moet worden gekeken naar de additionaliteitscriteria in het CDM en het SCM, om verwarring te voorkomen.

4.6.   Alle vormen van klimaatfinanciering dienen nieuw te zijn en een aanvulling te vormen op de verbintenissen van de ontwikkelde landen in het kader van de Official Development Assistance (ODA), nl. 0,7 % bbp, aangezien de klimaatverandering aanzienlijke meerkosten zal inhouden bovenop datgene wat deze verbintenissen oorsponkelijk inhielden toen de doelstellingen werden bepaald. Er mag ook niet voorbij worden gegaan aan het feit dat slechts enkele landen zich hebben gehouden aan hun belofte om de ODA te verhogen tot 0,7 % bbp. Uitgaande van de ontwikkelingen de afgelopen tien jaar ziet het er niet naar uit dat dit streefcijfer wordt gehaald.

4.7.   Meer dan ooit dient de EU vast te houden aan haar maatregelen en aan haar leiderschap in het internationale klimaatbeleid tijdens de onderhandelingen over een alomvattende klimaatovereenkomst in Kopenhagen. De ongekende financiële crisis zal van korte duur zijn. Klimaatverandering is van blijvende aard.

4.8.   Het economisch herstel is afhankelijk van de maatregelen tegen klimaatverandering. Indien de leiders dit jaar niet overgaan tot de dringend noodzakelijk actie, zullen de gevolgen van de klimaatverandering waarschijnlijk meer dan 20 % bbp bedragen. Deze kosten overstijgen volgens Nicholas Stern, voormalig hoofdeconoom bij de Wereldbank, die van de Grote Depressie en de Eerste en Tweede Wereldoorlog bij elkaar, en komen bovenop het aantal mensenlevens en het aantal plant- en diersoorten dat de klimaatverandering zal eisen.

4.9.   De EU zou er bij de Verenigde Staten en andere landen op moeten blijven aandringen hun standpunten op het gebied van klimaatfinanciering kenbaar te maken. Toezeggingen om meer financiële middelen uit te trekken – op nationaal of internationaal niveau – zouden gekoppeld moeten worden aan mechanismen om deze toezeggingen te meten, te verifiëren en er verslag over uit te brengen.

5.   Specifieke opmerkingen

5.1.   Passende geldstromen op gang brengen

5.1.1.   Nationale financiering mobiliseren

5.1.1.1.   Nationale particuliere financiering zal niet alleen in de ontwikkelde landen maar ook in de ontwikkelingslanden een groot deel van de noodzakelijke investeringen vertegenwoordigen; een groot deel van deze investeringen is al rendabel, daar de extra investeringen door lagere energierekeningen terugverdiend worden.

5.1.1.2.   De armste landen, in het bijzonder de minst ontwikkelde landen (MOL’s), alsmede de armste bevolkingssegmenten in de ontwikkelingslanden, zullen echter niet voldoende middelen hebben om te investeren in aanpassingsmaatregelen om het hoofd te bieden aan de negatieve gevolgen van klimaatverandering. Zij zullen in grote mate aangewezen zijn op overheidssteun uit binnen- en buitenland.

5.1.2.   De koolstofmarkt optimaal benutten

5.1.2.1.   Het EESC is het ermee eens dat de internationale koolstofmarkt een van de instrumenten is met een hefboomeffect op de particuliere investeringen in ontwikkelingslanden; wel is het zo dat de markt nog niet volwassen is en dat er tal van vraagtekens worden gezet bij de kwaliteit van de compensaties; de koolstofmarkt zal beter functioneren als er door middel van een ambitieuze overeenkomst in Kopenhagen een tekort aan emissierechten wordt gecreëerd.

5.1.2.2.   Voor nieuwe UNFCCC-financiering zou in de eerste plaats gebruik gemaakt moeten worden van marktgerelateerde financiering in de vorm van het veilen van een percentage van de nationale emissierechten (Assigned Amount Units – AAU's) in het internationale systeem (niet het EU-emissiehandelssysteem in dit geval) of het kopen van nationale emissierechten tegen een vaste prijs. Als aanvulling hierop kan worden gedacht aan een heffing op het lucht- en zeevervoer of het veilen van emissierechten aan deze sectoren in het kader van regionale en nationale regelingen (bijvoorbeeld het EU-emissiehandelssysteem) of heffingen op koolstofmarkttransacties.

5.1.2.3.   Er mag niet worden vergeten dat de koolstofmarkt een derivatenmarkt is en dat grote beleggers dus kunnen speculeren op de verwachte prijs van emissiereducties (in de toekomst). Deze markt, waarop nu al zwakke punten te zien zijn, zou de internationale financiële markt verder kunnen destabiliseren. De ontwikkelingslanden stelden in Bangkok dat die landen in het Zuiden die nu al te lijden hebben onder de voedselcrisis, de financiële crisis en de klimaatcrisis, nog kwetsbaarder zouden worden als men zich zou verlaten op marktmechanismen.

5.1.2.4.   Er moeten validatie-/verificatieprocedures komen om zowel CDM- als SCM-mechanismen vlotter te laten verlopen.

5.1.2.5.   Er moet meer geld worden geïnvesteerd in capaciteitsopbouw en scholing van deskundigen op alle gebieden van de koolstofmarkt, zowel in ontwikkelde landen als in ontwikkelingslanden.

5.1.2.6.   Om het SCM te kunnen toepassen moet er een transparante definitie van „economisch meer gevorderde ontwikkelingslanden” worden gegeven; het EESC is het ermee eens dat het SCM gebruikt kan worden voor sectoren die met felle concurrentie te maken hebben, maar waarschuwt ook dat de kans op mislukking erg groot is als de opzet van het SCM niet zo solide mogelijk is.

5.1.3.   De omvang van de internationale publieke financiering vaststellen

5.1.3.1.   Het EESC is het eens met de uitspraak: „Hoe minder de koolstofmarkt oplevert, hoe groter de vraag naar publieke financiering van mitigatiemaatregelen zal zijn.”

5.1.3.2.   Er moeten mechanismen komen om de behoefte aan publieke financiering regelmatig opnieuw te beoordelen, maar de Commissie dient zich wel bewust zijn van het gevaar dat het verstrekken van publieke financiering kan leiden tot distorsies op de koolstofmarkt indien de middelen niet gericht zijn op sectoren waar het de koolstofmarkt ontbreekt aan toegangsmogelijkheden/belangstelling/initiatief (bijv. capaciteitsopbouw, scholing).

5.1.4.   Internationale publieke snelstartfinanciering voor 2010-2012

5.1.4.1.   Het EESC is het ermee eens dat internationale publieke snelstartfinanciering van belang is in het licht van een alomvattende, evenwichtige en ambitieuze overeenkomst in Kopenhagen. Deze snelstartfinanciering zou vooral gericht moeten zijn op capaciteitsopbouw, waaronder de ontwikkeling van plannen voor koolstofarme groei, paraatheid voor mitigatie, proefprojecten en onmiddellijke aanpassingsproblemen. Doel van de snelstartfinanciering is doeltreffende en efficiënte maatregelen op middellange en lange termijn voor te bereiden en te voorkomen dat ambitieuze maatregelen worden uitgesteld.

5.1.5.   Innovatieve financiering door de internationale luchtvaart en het zeevervoer

5.1.5.1.   De toch al grote uitstoot van broeikasgassen door het internationale lucht- en zeevervoer is groot en neemt ook snel toe. Deze emissie moet gereguleerd worden om de concentratie van broeikasgassen in de atmosfeer te kunnen stabiliseren. Regulering zou substantiële financiële middelen kunnen genereren voor de klimaatovereenkomst. Deze kosten zouden hoofdzakelijk voor rekening komen van vliegtuigpassagiers en consumenten in ontwikkelde landen. Een en ander vergt wel medewerking van de Internationale Burgerluchtvaartorganisatie ICAO en de Internationale Maritieme Organisatie IMO, die inspanningen om deze emissies aan te pakken de afgelopen tien jaar hebben gedwarsboomd.

5.1.6.   Bepalen van de bijdragen in de internationale publieke financiering

5.1.6.1.   Het EESC is het eens met de uitspraak: „Het meer gewicht geven aan emissies dan aan bbp zou extra motiveren om de emissies te verlagen en een erkenning inhouden van het in een vroeg stadium treffen van maatregelen om de emissies te verminderen.” Er dient echter wel een correct wegingsmechanisme te worden voorgelegd om in Kopenhagen tot een overeenkomst te kunnen komen.

5.2.   De bijdrage van de EU aan de publieke financiering inzake klimaatverandering

5.2.1.   Het EESC steunt het besluit van de Commissie om in de onderhandelingen op te treden als één orgaan en één mondiaal voorstel voor te leggen.

5.2.2.   Wat de financieringskanalen betreft pleit het EESC ervoor gebruik te maken van de bestaande structuren, maar daarbij wel voor duidelijke monitoring- en verslagleggingsprocedures te zorgen om de kosten zo laag mogelijk te houden en te garanderen dat het geld goed wordt besteed.

5.3.   Een Europese blauwdruk voor gedecentraliseerd „bottom-up” klimaatfinancieringsbeheer

5.3.1.   De bestuursstructuur van de EU zou model kunnen staan; dit zou de EU grote voordelen kunnen opleveren bij de verdere stappen.

5.3.2.   Gezien de termijn waarbinnen alle landen hun koolstofarme groeiplannen moeten uitwerken (2011) vindt het EESC dat de EU geen solide en uitvoerbare plannen mag verwachten, daar zelfs in sommige EU-lidstaten nog de nodige expertise ontbreekt.

Brussel, 5 november 2009.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Mario SEPI

---

| 18.5.2010 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 128/131 |
| --- | --- | --- | --- |

18.5.2010

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 128/131

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het „Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende meldingsformaliteiten voor schepen die aankomen in en/of vertrekken uit havens van de lidstaten van de Gemeenschap en tot intrekking van Richtlijn 2002/6/EG”

(COM(2009) 11 definitief — 2009/0005 (COD))

en de

„Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's — Mededeling en actieplan met het oog op de instelling van een Europese maritieme ruimte zonder grenzen”

(COM(2009) 10 definitief)

(2010/C 128/25)

Rapporteur: de heer IOZIA

De Raad heeft op 27 februari 2009 besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig art. 80, lid 2, van het EG-Verdrag te raadplegen over het

Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende meldingsformaliteiten voor schepen die aankomen in en/of vertrekken uit havens van de lidstaten van de Gemeenschap en tot intrekking van Richtlijn 2002/6/EG

COM(2009) 11 final - 2009/0005 (COD).

De Europese Commissie heeft op 21 januari 2009 besloten om het Europees Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig art. 262 van het EG-Verdrag te raadplegen over de

Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's - Mededeling en actieplan met het oog op de instelling van een Europese maritieme ruimte zonder grenzen

COM(2009) 10 final.

De gespecialiseerde afdeling Vervoer, energie, infrastructuur, informatiemaatschappij, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 8 september 2009 goedgekeurd.

Het EESC heeft tijdens zijn op 4 en 5 november 2009 gehouden 457e zitting (vergadering van 4 november 2009) onderstaand advies uitgebracht, dat met 159 stemmen vóór en 2 stemmen tegen, bij 1 onthouding, is goedgekeurd.

1.   Conclusies en aanbevelingen

1.1.   Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) is over het algemeen ingenomen met de Mededeling over de instelling van een Europese maritieme ruimte zonder grenzen en het voorstel voor een richtlijn over meldingsformaliteiten voor schepen die aankomen in en/of vertrekken uit havens van de lidstaten en tot intrekking van Richtlijn 2002/6/EG.

1.2.   Het voorgestelde werkprogramma is ambitieus en goed opgebouwd, met een samenhangend actieplan dat is gericht op de verwezenlijking van de doelstellingen. De vermindering en stroomlijning van administratieve formaliteiten – maatregelen die de veiligheid en kwaliteit van de noodzakelijke controles niet in gevaar mogen brengen – zijn van essentieel belang om het inkomend en uitgaand havenverkeer te verbeteren.

1.3.   De verbetering van de havenactiviteiten zou kunnen leiden tot een stroomlijning van het goederenvervoer en een betere aansluiting tussen land- en zeevervoer, door de intermodaliteit tussen zee, spoorwegen, binnenwateren en wegennet te versterken, overeenkomstig het Witboek over vervoer en zoals is bevestigd in de tussentijdse herziening.

1.4.   Een aantal specifieke voorstellen uit de Mededeling moeten verder worden uitgewerkt, en het EESC dringt er bij de Commissie op aan rondetafelbijeenkomsten te organiseren met alle belanghebbende partijen, om te discussiëren over de volgende thema's: de ontheffingsbewijzen voor loodsdiensten, de vereenvoudiging van de formaliteiten voor het vervoer van gevaarlijke stoffen, het vervoer van plantaardige en dierlijke producten, en de coördinatie van de haveninspecties (one-stop-shop).

1.5.   Het EESC heeft zich in eerdere adviezen al duidelijk uitgesproken over de bijzondere aard van loodsdiensten in havens; zijn standpunt heeft nog niet aan actualiteit ingeboet. (1)

1.6.   De Commissie schrijft in haar Mededeling Strategische doelstellingen en aanbevelingen voor het zeevervoersbeleid van de EU tot 2018 het volgende: „Door het groeiende tekort aan vaklui, officieren en matrozen kan de kritieke massa van personele middelen, die aan de basis ligt van het concurrentievermogen in de hele Europese maritieme industrie, verloren gaan.”

1.7.   Het voorstel betreffende de ontheffingsbewijzen voor loodsdiensten zou deze activiteit verder kunnen terugdringen en zou het loodsberoep voor veel jongeren minder aantrekkelijk maken. Er moet serieus onderzoek worden gedaan naar de potentiële positieve gevolgen, terwijl de negatieve gevolgen voor de werkgelegenheid en de veiligheid onvermijdelijk lijken. Bij wijze van alternatief kan worden bestudeerd of de bestaande tele-loodsdiensten kunnen worden uitgebreid door gebruik te maken van technologische innovaties, waarmee wordt bespaard op tijd en geld, terwijl een hoog veiligheidsniveau gewaarborgd blijft. In geval van aanvaringen of iedere andere gebeurtenis op zee die tot materiële schade of verlies van mensenlevens kan leiden, zijn verzekeringsmaatschappijen gerechtigd om de contractuele schadevergoeding te weigeren indien de maritieme vergunningen van de leidinggevenden op het schip – de kapitein en de hoofdwerktuigkundige - niet geldig zijn. Het EESC beveelt de Commissie aan een rondetafelbijeenkomst te organiseren met alle betrokken partijen – reders, loodsen, vakverenigingen, havenautoriteiten – om de werkelijke impact van dit voorstel op de veiligheid en werkgelegenheid te beoordelen.

1.8.   Het EESC is ingenomen met het voorstel voor een Europese maritieme ruimte zonder grenzen (2), dat een integrerend deel is van het SSS-programma (Sea Short Shipping): het is van essentieel belang dat een communautaire rechtsgrond wordt vastgesteld, zodat schepen die „communautaire” goederen vervoeren tussen twee EU-havens (bijvoorbeeld tussen Lissabon en Napels) dezelfde behandeling genieten als andere vervoerswijzen.

1.9.   Het EESC zou liever hebben gezien dat deze mogelijkheid in het nieuwe communautair douanewetboek werd opgenomen. Hoewel de Commissie dit niet meer van plan is, vindt het EESC dat deze mogelijkheid in ieder geval moet worden opgenomen in de uitvoeringsbepalingen van het douanewetboek die voor eind 2009 zullen moeten worden vastgesteld, zodat zij zo snel mogelijk kunnen worden toegepast.

1.10.   Het EESC staat zeer positief tegenover het initiatief om voor alle administratieve formaliteiten „één enkel loket” in te voeren en tegenover alle andere stroomlijningsmaatregelen, zoals de programmering van de inspecties van de verschillende haven- en douaneautoriteiten en de elektronische transmissie van administratieve documenten, zonder afbreuk te doen aan de activiteiten van de douaneautoriteiten op het gebied van criminaliteitsbestrijding.

1.11.   Het EESC dringt er bij de Commissie op aan om nader onderzoek te doen naar de problemen in verband met de toekenning van dezelfde privileges aan schepen die activiteiten uitoefenen tussen twee EU-havens met een tussenstop in een haven buiten de EU. Volgens de redersverenigingen gaat het in dat geval om een groot aantal schepen, die van de voordelen van de interne maritieme ruimte zonder grenzen zouden kunnen profiteren.

1.12.   De invoering van het Engels als gemeenschappelijke taal in het zeevervoer – naar het voorbeeld van het luchtvervoer – zou de administratieve procedures en formaliteiten sterk vereenvoudigen.

2.   De Mededeling en het actieplan van de Commissie

2.1.   Het vrij verkeer van personen en goederen zou bij iedere vervoerswijze in dezelfde mate moeten worden gewaarborgd. De voordelen van de interne markt moeten concreet worden gemaakt door maatregelen te nemen die de verwezenlijking van deze doelstelling vergemakkelijken. Momenteel gelden voor het zeevervoer niet dezelfde privileges als voor het landvervoer. Het zeevervoer wordt gekenmerkt door zeer veel formaliteiten, administratieve lasten en inspecties, die het gebruik van zeeschepen voor het goederenvervoer binnen de Europese Unie ontmoedigen.

2.2.   In het Commissiedocument wordt ingegaan op het probleem van de procedures van het zeevervoer: ook voor het vervoer tussen twee EU-havens van goederen in vrij verkeer („communautaire goederen”) gelden specifieke douane- en vervoersvoorschriften, fytoveterinaire regelingen en tal van formaliteiten.

2.3.   Er wordt aan herinnerd dat de Raad reeds in 2006 heeft benadrukt dat het gebruik van de kustvaart moet worden aangemoedigd, en dat de Raad daar in 2007 nog eens op heeft gehamerd. In de Mededeling wordt tevens herinnerd aan het EESC-advies van eind 2006, waarin het erop aandrong de controles op de zeescheepvaart aan de binnengrenzen op te heffen.

2.4.   In haar tussentijdse herziening van het Witboek Vervoer stelde de Commissie een Europese maritieme ruimte zonder grenzen in het vooruitzicht. Dit standpunt werd bevestigd in het „blauwboek” over een geïntegreerd beleid voor het zeevervoer. Een en ander past binnen de strategie voor de vereenvoudiging van de wetgeving en het beleid voor een betere wetgeving.

2.5.   De kustvaart, ook wel SSS genoemd (Short Sea Shipping), kan de kwaliteit van het aanbod helpen verbeteren, omdat de hiervoor gebruikte vervoersmiddelen per vervoerde ton minder vervuilend zijn, minder externe kosten genereren en de congestie van het wegverkeer verminderen.

2.6.   Een veelvuldiger gebruik van SSS kan de EU helpen om de CO2-emissiedoelstellingen van het post-Kyototijdperk te verwezenlijken.

2.7.   Het VTS/VTMIS-systeem (Vessel Traffic Services/Vessel Traffic Information and Management Systems), dat gebruik maakt van AIS (Automatic Identification System), maakt samen met LRIT (Long-Range Identification and Tracking of Ships) integrerend deel uit van de toekomstige e-maritieme omgeving voor goederenvervoer en navigatie. Het gebruik van technologie, in het kader van een systeem voor geïntegreerde monitoring en toezicht, zal de controlecapaciteit van het scheepvaartverkeer in de toekomst vergroten.

2.8.   Het actieplan van de Commissie telt 11 maatregelen, waarvan er 3 op korte termijn en 4 op middellange termijn zullen worden verwezenlijkt, en 4 de vorm van aanbevelingen aan de lidstaten hebben.

2.9.   De projecten die voor het einde van 2009 – op korte termijn – moeten worden verwezenlijkt, zijn:

| — | vereenvoudiging van de douaneformaliteiten voor schepen die uitsluitend tussen EU-havens varen; |
| --- | --- |

—

vereenvoudiging van de douaneformaliteiten voor schepen die uitsluitend tussen EU-havens varen;

| — | richtsnoeren voor een snellere documentencontrole voor het vervoer van dierlijke en plantaardige producten tussen EU-havens; |
| --- | --- |

—

richtsnoeren voor een snellere documentencontrole voor het vervoer van dierlijke en plantaardige producten tussen EU-havens;

| — | een richtlijn inzake de rationalisering van de door verschillende instanties en wetgevingen geëiste documenten. |
| --- | --- |

—

een richtlijn inzake de rationalisering van de door verschillende instanties en wetgevingen geëiste documenten.

2.10.   Het plan bevat de volgende acties die op middellange termijn (in 2010) moeten worden gepresenteerd:

| — | vereenvoudiging van de administratieve formaliteiten voor schepen die varen tussen EU-havens, maar ook in een derde land of een vrije zone havens aandoen; |
| --- | --- |

—

vereenvoudiging van de administratieve formaliteiten voor schepen die varen tussen EU-havens, maar ook in een derde land of een vrije zone havens aandoen;

| — | uitbreiding van de elektronische gegevensuitwisseling; |
| --- | --- |

—

uitbreiding van de elektronische gegevensuitwisseling;

| — | één administratief loket; |
| --- | --- |

—

één administratief loket;

| — | vereenvoudiging van de regels inzake het vervoer per schip van gevaarlijke goederen. |
| --- | --- |

—

vereenvoudiging van de regels inzake het vervoer per schip van gevaarlijke goederen.

2.11.   De vier langetermijnmaatregelen in de vorm van aanbevelingen zijn:

| — | coördinatie van administratieve inspecties met het oog op een snellere afhandeling; |
| --- | --- |

—

coördinatie van administratieve inspecties met het oog op een snellere afhandeling;

| — | faciliteren van de administratieve communicatie; |
| --- | --- |

—

faciliteren van de administratieve communicatie;

| — | afgifte van een ontheffingsbewijs inzake loodsdiensten (PEC); |
| --- | --- |

—

afgifte van een ontheffingsbewijs inzake loodsdiensten (PEC);

| — | rationalisering van de stromen en de ruimte in havens. |
| --- | --- |

—

rationalisering van de stromen en de ruimte in havens.

3.   Opmerkingen van het EESC

3.1.   In het algemeen is het EESC duidelijk ingenomen met het door de Commissie voorgestelde ontwerp voor een actieplan, onder voorbehoud van enkele specifieke kritiekpunten die verderop in het advies zullen worden besproken. Het project om een maritieme vervoersruimte zonder grenzen tot stand te brengen heeft reeds eerder de steun van het EESC gekregen en krijgt die nu ook weer.

3.2.   Het plan lijdt echter onder de moeilijkheden die door de lidstaten worden opgeworpen en die een alomvattende en duidelijke regelgeving ten behoeve van de voltooiing van de interne markt in de weg staan. De grootste belemmeringen bestaan uit de overbodige douaneprocedures, het gebrek aan coördinatie van de inspecties en controles die door de verantwoordelijke autoriteiten van de lidstaten worden uitgevoerd en het gebrek aan elektronische communicatie en interoperabele systemen. Het EESC dringt er bij de Commissie op aan de douaneformaliteiten en de procedures voor schepen die uitsluitend tussen EU-havens varen, zo snel mogelijk te vereenvoudigen, omdat deze punten van doorslaggevend belang zijn voor de totstandkoming van een maritieme ruimte zonder grenzen.

3.3.   Vereenvoudiging van de douaneformaliteiten voor schepen die uitsluitend tussen EU-havens varen, is van essentieel belang voor de totstandkoming van een Europese maritieme ruimte zonder grenzen. Het voorstel om het communautair douanewetboek aan te passen, had de problemen kunnen oplossen, maar aangezien deze zeer onlangs nog is gewijzigd, wordt voorgesteld de rechtsgrond voor de interne maritieme ruimte op te nemen in het technische uitvoeringsdocument van het nieuwe wetboek. In dit document dient te worden gespecificeerd dat uitsluitend ten behoeve van het vrij verkeer van communautaire goederen, de interne maritieme ruimte ook geldt voor communautaire goederen aan boord van schepen die tussen twee havens van de EU reizen.

3.4.   De meeste voorgestelde acties beperken zich tot een verzoek aan de lidstaten om positieve maatregelen te nemen ter verbetering en stroomlijning van het administratieve kader, terwijl er juist behoefte is aan veel strengere en verplichte initiatieven.

3.5.   Het door de Commissie voorgestelde document lijkt echter veel te veel gefocust op één van de drie pijlers van de Lissabonstrategie, namelijk de economische pijler, terwijl het volgens het EESC wenselijk zou zijn om de economische belangen beter in evenwicht te brengen met de sociale en milieubelangen, die eveneens van fundamenteel belang zijn.

3.6.   Het EESC steunt de initiatieven ter verbetering van het wet- en regelgevingskader van de interne markt, mits deze maatregelen de veiligheid van burgers, werknemers en het milieu niet aantasten en de werkgelegenheid niet in het gedrang brengen. Voor sommige van de voorgestelde maatregelen, zoals de ontheffingsbewijzen inzake loodsdiensten, lijkt dit een reëel gevaar.

3.7.   Bij goederenvervoer over zee kunnen grote hoeveelheden goederen worden vervoerd met een gunstige verhouding CO2-emissies per vervoerde ton/kilometer. De sector biedt bovendien nog veel ruimte voor verbetering, door de ontwikkeling van nieuwe technologie voor scheepsmotoren, het gebruik van schonere brandstoffen en verlaging van de kruissnelheid. Door de wachttijd in de havens als gevolg van overbodige administratieve procedures in te korten, wordt de afhandeling van schepen in de havens verveelvoudigd, met een stijging van de efficiency en een daling van de kosten tot gevolg: hierdoor komen de doelstellingen van een beperking van de emissie van broeikasgassen en een veilige en duurzame mobiliteit een stap dichterbij (3). Het vervoer in de ruimte zonder grenzen zal aantrekkelijker worden gemaakt, terwijl tegelijkertijd een milieuvriendelijke vervoerswijze wordt gepromoot.

3.8.   Het EESC heeft eerder al zijn steun uitgesproken voor Marco Polo II, een programma dat erop is gericht de congestie op de wegen terug te dringen, de milieuprestaties van het vervoerssysteem te verbeteren en het intermodaal vervoer te versterken, door een modal shift te realiseren van de verwachte jaarlijkse totale toename van het internationale goederenvervoer over de weg naar de korte vaart, het spoorvervoer en de binnenvaart. Het actieplan is complementair aan een bredere strategie, die onder meer de totstandkoming van „snelwegen op zee” omvat. De inwerkingtreding van het Europese positiebepalingssysteem Galileo zal de uitvoering van deze strategie verder vereenvoudigen.

3.9.   De voorgestelde vereenvoudigingsmaatregelen volgen een inmiddels geconsolideerde en positieve aanpak van de EU waarbij de noodzaak en doeltreffendheid van verouderde communautaire voorschriften worden nagetrokken en nationale beleidsmaatregelen en wetgeving die strijdig zijn met de beginselen van het Verdrag worden geanalyseerd.

4.   Specifieke opmerkingen. Maatregelen op korte termijn

4.1.   De richtlijn

4.1.1.   De voorgestelde richtlijn is zeker niet de belangrijkste maatregel van het actieplan. Deze komt in de plaats van de geldende richtlijn 2002/6/EG en houdt een vereenvoudiging van procedures in dankzij drie belangrijke vernieuwingen: het gebruik van het bestaande Europees model als alternatief voor het model dat was voorzien in het FAL-Verdrag van de Internationale Maritieme Organisatie (OMI) van 9 april 1965, dat in juli 2005 werd herzien om een overdaad aan documentatie te voorkómen; het gebruik van elektronische middelen voor het verzenden van gegevens; aanwijzing van één enkele autoriteit bij wie alle vereiste verklaringen en documenten moeten worden ingediend.

4.1.2.   Het EESC is ingenomen met de voorgestelde richtlijn, die met enkele eenvoudige maatregelen het werk van kapiteins en reders gemakkelijker maakt. Die vereenvoudiging mag echter beslist geen negatieve gevolgen hebben voor de huidige beschermingsniveaus van hygiëne en milieu, vooral wat betreft de regelgeving inzake scheepsafval en ladingresiduen.

4.2.   Het EESC is van mening dat de richtsnoeren voor een snellere documentencontrole bij vervoer van dierlijke en plantaardige producten tussen EU-havens moeten worden verduidelijkt. De verspreiding van pandemieën zoals de vogel- en varkensgriep baren de publieke opinie wereldwijd veel zorgen en vragen om incrementele veiligheidsmaatregelen. De traceerbaarheid van de productherkomst is van essentieel belang om eventuele ziektehaarden in te dammen; in de voorgestelde maatregelen moet dan ook duidelijk worden benadrukt dat zij in geen enkel opzicht afbreuk doen aan de bestaande regelgeving.

5.   Specifieke opmerkingen. Maatregelen op middellange termijn

5.1.   Een deel van het zeevervoer bestaat uit schepen die tussen twee of meer EU-havens varen, maar ook in een derde land of een vrije zone havens aandoen. Het EESC is van mening dat de administratieve formaliteiten voor deze schepen moeten worden vereenvoudigd. De ontwikkeling van lucht- en ruimtevaarttechnologieën voor opsporing en tracering en de geleidelijke verbetering van de systemen voor de elektronische identificatie van communautaire goederen kunnen de veiligheid van de herkomst garanderen én de reders veel tijd en geld besparen.

5.2.   De versterking van het systeem voor elektronische gegevensoverdracht, e-Maritime, dat perfect aansluit op het e-douanesysteem dat is voorzien in het nieuwe communautaire douanewetboek (zie beschikking nr. 70/2008), maakt deel uit van de door het EESC voorgestelde oplossingen om de levenskwaliteit van de burgers te verbeteren en onnodige en schadelijke bureaucratie terug te dringen.

5.3.   Naar de invoering van één administratief loket wordt eveneens reikhalzend uitgekeken. De vraag is alleen waarom deze er nog niet is. Het EESC juicht dit voorstel toe en dringt er bij de lidstaten op aan om snel de nodige maatregelen te treffen.

5.4.   Vereenvoudiging van de regels inzake het vervoer van gevaarlijke goederen. De huidige regels leggen een veelvoud aan verplichtingen op aan vervoer van gevaarlijke goederen waarvoor verschillende vervoerswijzen worden gebruikt, meer dan wanneer er slechts één vervoerswijze wordt gebruikt. Zeevervoer is steeds vaker onderdeel van een multimodale keten en wordt benadeeld ten opzichte van monomodale oplossingen zoals het wegvervoer, waardoor het gebruik van de scheepvaart wordt ontmoedigd. Hoewel de specifieke veiligheidsniveaus in het zeevervoer strikt moeten worden nageleefd, is het EESC van mening dat een aantal maatregelen kan worden genomen, vooral wat betreft ro-ro-schepen (Roll-on/roll-off) die voertuigen vervoeren die reeds voldoen aan de bepalingen van de richtlijn inzake het vervoer van gevaarlijke stoffen of de Europese Overeenkomst betreffende het internationaal vervoer van gevaarlijke goederen over de weg (ADR) van 30 september 1957.

6.   Specifieke opmerkingen. Maatregelen in de vorm van aanbevelingen die later moeten worden verwezenlijkt

6.1.   Coördinatie van administratieve inspectie. Volgens dezelfde logica als die welke is gevolgd voor het éénloketsysteem zouden havenautoriteiten, douane- en politiebeambten hun inspecties in overleg moeten programmeren en zoveel mogelijk tegelijkertijd of vlak na elkaar moeten laten plaatsvinden. Deze maatregel zou zeer veel tijdwinst opleveren bij het lossen, aangezien in sommige lidstaten pas mag worden begonnen met lossen als alle inspecties zijn uitgevoerd. Het EESC juicht dit voorstel van harte toe.

6.2.   Faciliteren van de administratieve communicatie. In dit voorstel wordt een zeer lastig probleem gesignaleerd: het gebruik van een gemeenschappelijke taal voor het zeevervoer. De Commissie stelt heel handig voor om een gemeenschappelijke buurtaal of het Engels te gebruiken. In weerwil van de traditionele diplomatieke terughoudendheid ten aanzien van dit punt onderstreept de Commissie het belang van deze keuze om praktische redenen. Dit voorstel is redelijk en evenredig aan het doel. Het EESC is hoe dan ook van mening dat er net als in het luchtvervoer ook in het zeevervoer een gemeenschappelijke taal moeten komen, niet alleen om economische redenen maar ook in het belang van de veiligheid. Mayday is de uit het Engels afkomstige universele noodoproep, en in het internationale radioverkeer zou gewoonlijk Engels moeten worden gesproken. Voor een beter begrip zouden elektronische vertalers kunnen worden gebruikt om de bij iedere ontscheping in te vullen formulieren in de respectieve talen te vertalen.

6.3.   Afgifte van een ontheffingsbewijs inzake loodsdiensten. Het EESC dringt erop aan goed na te denken over dit voorstel, omdat het volgens hem noch nuttig noch evenredig is. Het beroep van havenloods vergt grote vakkundigheid en is nauw verbonden aan de dagelijkse praktijk in de thuishaven: zoals bekend kan de bevaarbaarheid onverwacht veranderen als gevolg van waterstromen, eb en vloed, de weersomstandigheden en het verkeer. De tijdsbesparing is te verwaarlozen en de kosten zijn terug te voeren op noodzakelijke veiligheidsmaatregelen. Het EESC verzoekt de Commissie het voorstel te herzien en bij verenigingen van loodsen na te gaan of er betere manieren zijn om de dienstverlening te verbeteren, zonder dat de veiligheid in het gedrang komt.

6.4.   Rationalisering van de stromen en de ruimte in havens. Het EESC is van mening dat dit een maatregel is die de mededinging tussen maritieme en havenautoriteiten zal stimuleren. De havenautoriteiten moeten ernstig aandacht schenken aan de noodzaak om kleine en middelgrote schepen niet te benadelen. Betere dienstverlening trekt meer verkeer aan, zodat het voor de hand ligt dat iedere autoriteit de nodige investeringen plant om de efficiency van de eigen haven te verbeteren. Maar het is hoe dan ook een nuttig advies!

6.5.   Ten slotte is het EESC van mening dat het voorstel van de Commissie sneller ten uitvoer moet worden gelegd en dat meer personeel moet worden aangetrokken voor de diensten die zich gaan bezighouden met de praktische uitvoering van het programma voor de korte vaart. Gezien het belang hiervan is het onbegrijpelijk dat er bij die diensten momenteel zo weinig personeel werkt.

Brussel, 4 november 2009

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Mario SEPI

---

(1)  PB C 48 van 21.2.2002, blz. 122; PB C 294 van 25.11.2005, blz. 25; PB C 168 van 20.7.2007, blz. 50.

1

(2)  PB C 27 van 3.2.2009, blz. 45-48.

2

(3)  PB C 277, 17 november 2009, blz. 20–24 – rapporteur: Bredima.

3

---

| 18.5.2010 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 128/136 |
| --- | --- | --- | --- |

18.5.2010

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 128/136

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het „Voortgangsverslag over duurzame energie: Verslag van de Commissie overeenkomstig artikel 3 van Richtlijn 2001/77/EG, artikel 4, lid 2, van Richtlijn 2003/30/EG en over de uitvoering van het Europees Actieplan Biomassa”, COM(2005) 628

(COM(2009) 192 definitief)

(2010/C 128/26)

De Commissie heeft op 24 april 2009 besloten om het Europees Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig artikel 262 van het EG-Verdrag te raadplegen over het

Voortgangsverslag over duurzame energie: Verslag van de Commissie overeenkomstig artikel 3 van Richtlijn 2001/77/EG, artikel 4, lid 2, van Richtlijn 2003/30/EG en over de uitvoering van het Europees Actieplan Biomassa, COM(2005) 628

COM(2009) 192 final.

De gespecialiseerde afdeling Vervoer, energie, infrastructuur en informatiemaatschappij, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 12 oktober 2009 goedgekeurd. Rapporteur was mevrouw ANDREI.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn op 4 en 5 november 2009 gehouden 457e zitting (vergadering van 4 november 2009) onderstaand advies uitgebracht, dat met 97 stemmen vóór en 2 tegen, bij 4 onthoudingen, werd goedgekeurd.

1.   Conclusies en aanbevelingen

1.1.   Klimaatverandering is een van de belangrijkste manieren voor de planeet in milieu-, sociaal en economisch opzicht; alle landen dienen snel en verantwoord in te grijpen om de gevolgen hiervan terug te dringen. De EU en de lidstaten dienen echter het voorbeeld te blijven geven voor een ambitieus klimaatbeleid. Hernieuwbare energie is één van de belangrijkste manieren om de uitstoot van broeikasgassen terug te dringen, om energie-onafhankelijkheid te waarborgen en om de levering van energie aan Europa veilig te stellen.

1.2.   Volgens het Comité zal de EU de doelstellingen voor 2010, die zijn vervat in de richtlijnen 2001/77/EG en 2003/30/EG, waarschijnlijk niet kunnen verwezenlijken. Daarom dringt het er bij de lidstaten op aan om alle zeilen bij te zetten om de doelstellingen tegen 2010 toch te halen.

1.3.   Het EESC hamert op de behoefte aan één EU-energiestrategie voor de lange termijn. Voorts heeft de elektriciteitsmarkt een stabiel en betrouwbaar regelgevingskader voor de lange termijn nodig.

1.4.   De sector duurzame energie zal tal van mogelijkheden bieden voor het scheppen van werk in Europa en voor de regionale ontwikkeling.

1.5.   Ook moet er beter worden beoordeeld wat de bijkomende financiële lasten zijn voor het gezinsbudget.

1.6.   Landbouwers en het MKB kunnen een centrale rol vervullen in de sector hernieuwbare energie.

1.7.   Het Comité herhaalt dat in de vervoersector energie-efficiëntie op de eerste plaats dient te komen, gevolgd door het gebruik van biobrandstoffen, als de productiemethode duurzaam is.

1.8.   Om de doelstellingen te halen zouden de lidstaten de technologie moeten diversifiëren door nieuwe machines in de vervoersector te gebruiken en meer te investeren in alternatieve brandstoffen zoals de biobrandstoffen van de tweede en derde generatie, door stimulering en ondersteuning van meer O&O.

1.9.   Voor een algehele beoordeling van de mogelijkheden van biobrandstof en om het gebruik van kostbare landbouwgrond en waardevolle biodiversiteitsgebieden te vermijden, stelt het EESC voor dat elke lidstaat een kaart samenstelt met gebieden die geschikt zijn voor energiegewassen.

1.10.   Gezien de druk die op bosbouw zal komen te liggen, beveelt het EESC aan om belangrijke besluiten in verband met het gebruik van biomassa voor energieopwekking pas te nemen nadat er een deugdelijk monitoringsysteem is uitgewerkt.

1.11.   De Commissie zou kunnen overwegen om meer middelen uit te trekken om het brede publiek bewust te maken en de burgers over energie voor te lichten. Er moet meer financiering komen om te waarborgen dat er deskundigen op het gebied van energie-efficiëntie en de productie van duurzame energie beschikbaar zijn.

Er moet op worden gehamerd dat het budget voor O&O op het gebied van hernieuwbare energie ondanks de financiële crisis gelijk moet blijven, en zelfs nog moet worden opgetrokken, zowel op nationaal als op EU-niveau, omdat we anders binnen afzienbare tijd volledig afhankelijk dreigen te worden van andere machten.

1.12.   In de volgende voortgangsverslagen zou de Commissie kunnen overwegen of het mogelijk is om de verwerking en recycling van apparatuur voor duurzame energie die aan vervanging toe is, te volgen en hierover verslag uit te brengen.

2.   Inleiding

2.1.   Op 24 april 2009 hechtte de Commissie haar goedkeuring aan de Mededeling COM(2009)192 final, het „Voortgangsverslag over duurzame energie”, dat vergezeld ging van een uitgebreid werkdocument, SEC(2009) 503 final. „In de Mededeling wordt herinnerd aan het Europese beleidskader voor duurzame energie: het belang ervan om de doelstellingen voor klimaatverandering en duurzaamheid te halen, verbetering van onze energievoorzieningszekerheid en de ontwikkeling van een innovatieve Europese industrie voor duurzame energie voor het scheppen van banen en welvaart voor Europa.”

2.2.   In de Richtlijnen 2001/77/EG en 2003/30/EG legde de Commissie doelstellingen voor 2010 vast voor het aandeel van elektriciteit uit duurzame energie en voor het aandeel van duurzame energie dat in de vervoersector verbruikt zou moeten worden. Op grond van deze richtlijnen moeten de lidstaten jaarverslagen indienen en de voortgang ten opzichte van de nationale streefwaarden evalueren. De Commissie beoordeelt de vooruitgang om de twee jaar. Verder is er in 2005 (1) een actieplan biomassa goedgekeurd om de aandacht specifiek te richten op de ontwikkeling van Europa's middelen voor biomassa.

2.3.   Het stond de lidstaten vrij om een steunmechanisme te kiezen om hun doelstellingen te halen.

2.4.   Het meest recente voortgangsverslag rept van schamele vooruitgang de afgelopen twee jaar: slechts twee lidstaten hebben de doelstellingen al gehaald. Het bevestigt het eerdere beeld dat de EU de doelstellingen voor 2010 waarschijnlijk niet kan verwezenlijken. De EU zou een aandeel van 19 in plaats van 21 % kunnen bereiken voor elektriciteit afkomstig uit hernieuwbare energie, en een aandeel van 4 in plaats van 5,75 % uit hernieuwbare energiebronnen voor de vervoersector.

2.5.   In het verslag wordt ingegaan op de oorzaken en gesteld dat in de nieuwe richtlijn duurzame energie (2009/28/EG) (2), die onderdeel is van het energie- en klimaatpakket, alle in het verslag vermelde problemen aan de orde komen. De richtlijn is een solide basis voor de opheffing van belemmeringen en de groei van duurzame energie in het komende decennium.

3.   De documenten van de Commissie

3.1.   Hernieuwbare energie voor de elektriciteitssector

3.1.1.   De mededeling van de Commissie verschaft inlichtingen over de voortgangsverslagen en richt zich daarbij op de periode 2004-2006 voor elektriciteit en 2007 voor biobrandstoffen.

3.1.2.   Uit de gegevens blijkt dat het verbruik van elektriciteit uit hernieuwbare energiebronnen in de EU in 2006 uiteindelijk 15,7 % bedraagt, tegenover 14,5 % in 2004. De nagestreefde 21 % voor 2010 is zonder aanzienlijke extra inspanningen te hoog gegrepen. Slechts twee landen, Hongarije en Duitsland, hebben de doelstelling voor 2010 gehaald; zes lidstaten hebben in dit verband meer vooruitgang geboekt dan het Europees gemiddelde, maar zeven landen zijn stabiel gebleven of hebben zelfs zwakker gepresteerd.

3.1.3.   De diversiteit van de gehanteerde technologieën was beperkt. De grootste groei viel aan te tekenen in het gebruik van vaste biomassa en windenergie.

3.1.4.   De vooruitgang loopt uiteen doordat er sprake is van 27 verschillende steunregelingen, die diverse beleidsinstrumenten omvatten, inclusief feed-in tariffs, premies, groene certificaten, belastingvrijstellingen, verplichtingen voor brandstofleveranciers, beleid inzake openbare aanbestedingen, en onderzoek en ontwikkeling. Gebrek aan samenhang en plotse wijzigingen in beleid en begroting belemmeren de ontwikkeling van projecten voor duurzame elektriciteit.

3.1.5.   Struikelblokken voor de invoering zijn voornamelijk administratief van aard en betreffen de toegang tot het netwerk: onvoldoende capaciteit, ondoorzichtige procedures voor aansluiting, hoge aansluitingskosten en lange termijnen voor de vergunning voor aansluiting op het netwerk. De grootste problemen zijn vaker het gevolg van administratieve en andere middelen dan van technologische beperkingen.

3.1.6.   Verder zijn in sommige lidstaten de kosten voor aansluiting op het net en uitbreiding, alsook de heffingsregelingen van sommige transmissie- en distributiesysteembeheerders nog steeds gunstig voor de gevestigde producenten en nadelig voor nieuwe, vaak decentrale en kleinere producenten van hernieuwbare elekriciteit. Dit belemmert het scheppen van banen en de groei op lokaal en regionaal niveau.

3.1.7.   De regeling voor oorsprongsgaranties blijkt nog steeds niet door alle lidstaten volledig te zijn ingevoerd, hetgeen leidt tot betrouwbaarheidsproblemen, dubbeltellingen en het risico dat dezelfde energie aan twee verschillende consumentengroepen wordt geleverd. Dit heeft de consumentenmarkt voor hernieuwbare elektriciteit in het algemeen ondermijnd.

3.2.   Hernieuwbare energie voor de vervoersector

3.2.1.   Volgens de richtlijn hernieuwbare energie (Richtlijn 2003/30/EG) moesten lidstaten doelstellingen bepalen voor het aandeel van hernieuwbare energie ter vervanging van benzine en diesel in het transport voor 2005 en 2010, uitgaande van referentiewaarden van 2 % resp. 5,75 %. Uit het voortgangsverslag van januari 2007 (3) blijkt dat in 2005 biobrandstoffen goed waren voor 1 % in de EU en dat alleen Duitsland en Zweden de streefwaarden hadden bereikt.

3.2.2.   Volgens verslagen van de lidstaten bedroeg in 2007 het aandeel van biobrandstoffen op het totaal van de verbruikte brandstoffen in het vervoer 8,1 Mtoe (2,6 %). In 2007 nam biodiesel 6,1 Mtoe of 75 % voor zijn rekening van de hernieuwbare brandstof, waarvan 26 % geïmporteerd werd. Bioethanol had een aandeel van 1,24 Mtoe of 15 % van de hernieuwbare brandstoffen in het vervoer, waarvan 31 % geïmporteerd werd; de resterende 10 % was zuiver plantaardige olie, die in Duitsland, Ierland en Nederland werd verbruikt, en biogas in Zweden.

3.2.3.   Duitsland, Frankrijk, Oostenrijk, Zweden en het VK waren in 2006 en 2007 de grootste verbruikers van biobrandstoffen, met een aandeel van 87 resp. 81 % van het totale verbruik in de EU. Er is geen melding van andere vormen van duurzame energie in de vervoersector. Het verbruik van waterstof uit welke bron dan ook blijft mondjesmaat; ook elektriciteit uit hernieuwbare bronnen wordt in het wegvervoer weinig gebruikt.

3.2.4.   De netto-import van bioethanol steeg van 171 Ktoe in 2005 tot 397 Ktoe in 2007; het aandeel van in de EU geproduceerde biodiesel is gedaald. De EU-handelsbalans voor biodiesel was in 2005 nog positief (355 Ktoe uitgevoerd), maar was in 2007 negatief (1,8 Mtoe biodiesel ingevoerd). Belangrijke oorzaak hiervan was de goedkopere sojaolie-methylester uit de VS en ethanol op basis van suikerriet uit Brazilië en Argentinië.

3.2.5.   Om het gebruik van biobrandstoffen te bevorderen, zijn belastingverlichting en het verplichte gebruik van biobrandstoffen de meest gebruikte instrumenten. In 2005-2006 werden in alle lidstaten, behalve Finland, accijnsvrijstellingen als voornaamste steunmaatregel toegepast, terwijl er slechts in drie landen een verplicht gebruik van biobrandstoffen was. Sinds 2007 heeft meer dan de helft van de lidstaten de verplichting ingevoerd om brandstof met een bepaald aandeel biobrandstof te mengen, meestal gecombineerd met partiële heffingen die echter wel aan het toenemen zijn. Enkele landen gebruiken een quotamechanisme en openbare inschrijvingen.

3.2.6.   Voorts verlenen sommige lidstaten steun voor biobrandstoffen via specifieke maatregelen. Het gaat dan bijv. om maatregelen voor de landbouw, zoals de productie van voedselvoorraden, en voor het bedrijfsleven, waar het nodige wordt gedaan voor halffabrikaten en eindproducten, maatregelen voor de distributie van biobrandstoffen, aankoop en onderhoud van auto's en voertuigen die biobrandstof verbruiken.

3.3.   Economische en milieu-effecten

3.3.1.   Vanuit economisch oogpunt heeft de toename in het gebruik van biobrandstoffen bijgedragen aan de continuïteit van de energievoorziening door een afname van het gebruik van fossiele brandstoffen en een diversificatie van de brandstofmix in de EU.

3.3.2.   De biomassa- en biobrandstofsectoren hebben ook bijgedragen aan de EU-economie door het scheppen van extra banen. In 2005 zorgde het gebruik van niet aan het net geleverde biomassa voor 600 000 banen, aan het net geleverde biomassa en biobrandstoffen waren goed voor 100 000 banen en de biogasindustrie leverde ongeveer 50 000 banen op. Daarnaast speelden ook de land- en bosbouw een belangrijke rol bij het leveren van brandstof voor biomassatechnologieën.

3.3.3.   De in 2006 en 2007 in de EU op de markt gebrachte en verbruikte biobrandstoffen leverden een netto broeikasgasreductie op van respectievelijk 9,7 en 14,0 miljoen ton CO2-equivalent. Dit wijst erop dat de biobrandstof die in de EU werd verbruikt, werd geproduceerd door het opnieuw in gebruik nemen van recent uit productie genomen grond of door het vertragen van het braakleggen van grond in de EU.

3.3.4.   De invoering van biobrandstoffen kost meer dan andere technologieën om CO2 terug te dringen in andere sectoren, maar met de huidige technologie is het nog steeds één van de oplossingen om de uitstoot van CO2 in de vervoersector om te buigen.

3.4.   Inbreukprocedures

3.4.1.   Sinds 2004 is de Commissie 61 juridische procedures begonnen tegen lidstaten wegens het niet nakomen van Richtlijn 2001/77/EG betreffende de bevordering van elektriciteitsopwekking uit hernieuwbare energiebronnen op de interne elektriciteitsmarkt. Hiervan zijn er 16 nog niet afgerond. Op grond van Richtlijn 2003/30/EG over hernieuwbare energie in het vervoer is de Commissie sinds 2005 62 juridische procedures tegen lidstaten begonnen, vaak vanwege het niet-nakomen van rapportageverplichtingen of het niet-vaststellen van nationale streefcijfers in overeenstemming met de referentiewaarden van de richtlijn.

3.5.   Het gebruik van hernieuwbare energie voor verwarming en koeling

3.5.1.   Deze sector is verantwoordelijk voor ruwweg 50 % van het totale eindverbruik van energie en 60 % van het totale eindverbruik aan hernieuwbare energie. In de sector ligt de nadruk op biomassa, maar hij omvat ook zonne-energie, thermische en geothermische energie.

3.5.2.   Biomassa kan niet alleen gebruikt worden voor de productie van warmte en elektriciteit, maar ook voor die van biobrandstoffen, met andere woorden: in de vervoersector. Derhalve is de EU in 2005 met het Actieplan Biomassa gekomen (met 33 acties), waarin gewezen wordt op de noodzaak van beleidscoördinatie, en wordt in dit verslag de vooruitgang in de biomassasector geëvalueerd.

3.5.3.   De groei van biomassa wordt vooral bemoeilijkt door administratieve en niet-marktgerelateerde barrières zoals het ontbreken van duidelijke en eenduidige terminologie, alsmede knelpunten die voortkomen uit de lange en juridisch gecompliceerde procedures bij de verwerking van vergunningsaanvragen.

3.5.4.   Administratieve factoren staan de ontwikkeling van fabrieken voor bio-energie in de lidstaten nog steeds in de weg. De Commissie heeft onderzoek gedaan naar criteria voor bio-energievergunningen, gekeken naar de termijnen in de EU en naar factoren die van invloed zijn op het al dan niet verkrijgen van zo'n vergunning.

4.   Algemene opmerkingen

4.1.   Het EESC verwelkomt de mededeling van de Commissie, waarin de behoefte aan een nieuw en meer solide regelgevingskader wordt onderstreept, alsook aan monitoring en verslaglegging. Sommige knelpunten zijn al meegenomen bij de uitwerking van de nieuwe richtlijn duurzame energie en in de richtsnoeren voor het nationale actieplan.

4.2.   Het EESC herhaalt zijn steun voor het gebruik van hernieuwbare energie en beseft dat op de middellange tot lange termijn een veel groter aandeel aan hernieuwbare energie dan de voor 2020 nagestreefde 20 % nodig is om de ambitieuze doelstellingen van de Raad te realiseren (60 % tot 80 % minder CO2 en meer energieonafhankelijkheid) (4).

4.3.   Het EESC hamert op de behoefte aan één EU-energiestrategie voor de lange termijn.

4.4.   Om de Commissiedoelstellingen voor meer elektriciteit uit hernieuwbare bronnen te halen, is meer inzicht van het publiek en voorlichting nodig voor het maatschappelijk draagvlak. Daarom zouden nationale programma's die de ontwikkeling van de sector duurzame energie ondersteunen, een belangrijke rol kunnen vervullen.

4.5.   Deze sector biedt veel mogelijkheden om banen te scheppen in Europa. De studie „Low carbon jobs for Europe” (5) van het WWF toont aan dat minstens 3,4 miljoen banen in Europa rechtstreeks verband houden met hernieuwbare energie, duurzaam vervoer en energie-efficiënte goederen en diensten.

4.6.   De productie van hernieuwbare energie is vaak afhankelijk van het lokale en regionale MKB en van landbouwers. Regionale en lokale investeringen in hernieuwbare energie zorgen in de lidstaten en de regio's voor goede vooruitzichten voor groei en werkgelegenheid. Het EESC bepleit maatregelen voor regionale ontwikkeling, uitwisseling van goede praktijken in de opwekking van duurzame energie tussen initiatiefnemers voor lokale en regionale ontwikkeling en de inzet van EU-middelen op dit gebied.

4.7.   In de afgelopen jaren heeft de Commissie in het kader van KP6 en KP7 veel geld uitgetrokken voor de ontwikkeling van biobrandstoftechnologieën van de tweede generatie (6). In het kader van het tweede programma voor intelligente energie in Europa zijn goede praktijken in kaart gebracht om bio-energie in de lidstaten te bevorderen. In plaats van innovatieve voorbeelden te verzamelen, zou de EU nu over moeten gaan tot een efficiënte vermenigvuldiging van goede praktijken (7).

4.8.   Financiering van onderzoek naar nieuwe apparatuur en biobrandstoffen van de tweede generatie is geboden; het zou ook goed zijn maatregelen te nemen om de markttoegang voor alternatieve brandstoffen te verbeteren (8)

4.9.   In de volgende voortgangsverslagen zou de Commissie ook moeten schetsen hoe apparatuur voor duurzame energie die aan vervanging toe is, verwerkt en gerecycled kan worden. Een fraai voorbeeld in dit verband is de vereniging PV Cycle, die werkt op basis van vrijwillige terugname en recycling van PV-modules die aan vervanging toe zijn en die verantwoordelijk is voor de modules gedurende de gehele waardeketen. Ook beschikt zij over instrumenten voor monitoring, verslaglegging en het ontwikkelen van goede praktijken in het veld.

5.   Bijzondere opmerkingen

5.1.   Hernieuwbare energie voor de elektriciteitssector

5.1.1.   Het Comité vreest dat de EU de in de twee richtlijnen vastgelegde doelstellingen voor 2010 niet zal halen. Daarom wordt aangedrongen op ingrijpende maatregelen van de lidstaten, die alles in het werk moeten stellen om de doelstellingen te halen, ook al zijn ze niet verplicht. Zoals het Stern-verslag al stelt: niets doen is op den duur veel duurder.

5.1.2.   Thans zijn er 27 verschillende nationale steunregelingen; de kans bestaat dat lidstaten elkaar zullen willen overtreffen om de doelstellingen te realiseren, wat een en ander onnodig duur maakt. Ten behoeve van de doelstellingen zouden de lidstaten de gebruikte technologie moeten diversifiëren, O&O meer moeten stimuleren en ondersteunen (9) en zorgen voor deugdelijk onderwijs en opleiding (10). Een goed voorbeeld van O&O-ontwikkeling met financiële steun van de overheid is het IMEC-centrum in België (www.imec.be).

5.1.3.   Het EESC onderstreept de behoefte aan een gezamenlijke strategie voor het energiebeleid van de lidstaten, uitgaande van een kosten-batenanalyse. Veel instanties, waaronder het EESC, dringen erop aan dat de EU met één stem spreekt. Zolang echter sommige lidstaten hoofdzakelijk uit eigenbelang handelen, blijft Europa in energie-opzicht onnodig zwak, kwetsbaar en inefficiënt. Hoe groter de lidstaat, hoe meer effect hij heeft (11) Eind juni heeft de Commissie richtsnoeren geformuleerd voor de nationale actieplannen (12) voor hernieuwbare energie, gericht op een gemeenschappelijke benadering van het gebruik van duurzame energie.

5.1.4.   Om de belangrijkste in het verslag genoemde knelpunten betreffende de toegang tot de netwerken op te lossen, verdient de integratie van de netwerken van producenten van energie uit hernieuwbare bronnen en het gebruik van systemen voor de opslag van niet permanent ter beschikking staande energie (b.v. batterijen) voor een geïntegreerde productie van hernieuwbare energie alle steun. Gelet op de administratieve belemmeringen dienen de lidstaten serieus te kijken naar de aanbeveling van de Commissie voor één administratief orgaan dat verantwoordelijk is voor alle vergunningen en dat transparant te werk gaat
   (13) Voorts heeft de elektriciteitsmarkt een stabiel en betrouwbaar regelgevingskader voor de lange termijn nodig en een betere afstemming van de stimuleringsprogramma's van de lidstaten.

5.1.5.   Als de regeling voor oorsprongsgaranties in alle lidstaten goed wordt uitgevoerd, zou de doelstelling in Europees verband kostenefficiënter verwezenlijkt kunnen worden.

5.2.   Hernieuwbare energie voor de vervoersector

5.2.1.   Het EESC onderschrijft het standpunt van de Commissie dat „de invoering van biobrandstoffen kostbaarder blijft dan andere technologieën in andere sectoren om de CO2-uitstoot te verminderen”, maar bestrijdt dat „het voorlopig één van de weinige oplossingen is om de groeiende CO2-uitstoot in de vervoersector om te buigen”, zolang programma's voor duurzaam vervoer niet in alle lidstaten naar behoren worden uitgevoerd.

5.2.2.   Energie-efficiëntie in de vervoersector is een dringende noodzaak; het zal wellicht steeds moeilijker worden om op duurzame wijze een bindend streefcijfer voor energie uit hernieuwbare bronnen te halen als de totale vraag naar vervoersenergie blijft stijgen. Het EESC heeft er al vaak op gewezen dat dit probleem moet worden aangepakt met beleid dat erop is gericht de vraag naar vervoer te verminderen, de vervoersmix te wijzigen en de markt te prikkelen ten gunste van milieuvriendelijke transportwijzen, zoals openbaar vervoer en binnenvaart (4).

5.2.3.   Bij de huidige Europese productie van hernieuwbare energie voor de vervoersector gaat het bijna uitsluitend om biobrandstoffen. Daarmee werd in 2007 voorzien in 2,6 % van de Europese energiebehoefte van de vervoersector. Het EESC heeft er in zijn advies (14) over de vooruitgang in het gebruik van biobrandstoffen op gewezen dat het tot dusver gevoerde beleid opnieuw moet worden bekeken, vooral met het oog op de biobrandstoffen van de tweede generatie. Tegelijkertijd moet de ontwikkeling van technologie voor de omzetting van die tweede generatie biobrandstoffen worden bevorderd en gesteund, omdat daarbij grondstoffen kunnen worden gebruikt die voortkomen uit de zogenoemde „snel groeiende gewassen”. Het betreft dan met name grassen en bosgewassen of bijproducten van de landbouw. Aldus wordt voorkomen dat gebruik wordt gemaakt van het voor de landbouw en levensmiddelenindustrie kostbare zaaigoed (15).

5.2.4.   Om te vermijden dat landbouwgrond en waardevolle biodiversiteitsgebieden worden gebruikt voor de productie van biobrandstof stelt het EESC voor dat elke lidstaat een kaart samenstelt met gebieden die geschikt zijn voor energiegewassen. Door deze maatregel is ook beter in kaart te brengen welke mogelijkheden biobrandstof op Europees niveau heeft.

5.3.   Economische en milieu-effecten

5.3.1.   Het Commissiedocument is nogal optimistisch over de economische en milieu-effecten. Het richt zich voornamelijk op de voordelen en gaat voorbij aan het effect van biobrandstoffen op de voedselprijzen. Daarom is het volgens het EESC beter om, gelet op die hogere voedselprijzen, landbouwgrond te gebruiken voor de productie van kwaliteitsvoedsel dan voor de productie van energie. De EU zou de bevordering van duurzaamheidscriteria voor biobrandstoffen moeten stimuleren, alsook de ontwikkeling van biobrandstoffen van de tweede en derde generatie. Door een certificatiesysteem voor biobrandstoffen in te voeren, kan de EU de leiding nemen in de bevordering van duurzame teelt binnen en buiten haar grenzen (inclusief herbestemming van grond en bescherming van biodiversiteit).

5.3.2.   Een beoordeling van de economische en sociale gevolgen van het gebruik van hernieuwbare energiebronnen voor het budget van de eindgebruiker ontbreekt in het Commissiedocument.

5.4.   Het gebruik van hernieuwbare energie voor verwarming en koeling

5.4.1.   Door het gebruik van biomassa voor de productie van verwarming en elektriciteit, ook in de vorm van biobrandstoffen, zal de druk op de bossen sterk toenemen. De zorgen in verband met bosbeheer en de druk die op de exploitatie van bossen komt te liggen, nemen nog toe door het feit dat de ruim 70 door de Commissie gesubsidieerde studies (16) over het totale potentieel in 2020 voor de EU-27 aanzienlijk uiteenlopen (variërend van 76 Mtoe tot 480 Mtoe). Belangrijke besluiten in verband met het gebruik van biomassa voor energieopwekking moeten pas genomen worden nadat er een deugdelijk monitoringsysteem is ingevoerd. Het Comité kijkt dus reikhalzend uit naar het aangekondigde Commissieverslag over de duurzaamheid van biomassa (17).

Brussel, 4 november 2009.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Mario SEPI

---

(1)  COM(2005) 628 Actieplan Biomassa.

1

(2)  PB L 140 van 5.6.2009, blz. 16.

2

(3)  COM(2006) 845 Voortgangsverslag inzake biobrandstoffen.

3

(4)  EESC-advies over Het gebruik van energie uit hernieuwbare bronnen, PB C 77, 31.3.2009, blz. 43-48.

4

(5)  http://assets.panda.org/downloads/low_carbon_jobs_final.pdf.

5

(6)  Ruim 109 miljoen euro volgens het verslag.

6

(7)  BAP Driver – European Best Practice Report, te raadplegen op: http://www.bapdriver.org/.

7

(8)  EESC-advies over Alternatieve brandstoffen voor het wegvervoer, PB C 195, 18.8.2006, blz. 75-79.

8

(9)  EESC-advies over de Aanpak van de uitdagingen in verband met de olievoorziening, CESE 46/2009 (par. 5.8).

9

(10)  PB C 277, 17.11.2009, blz. 15-19.

10

(11)  PB C 228, 22.9.2009, blz. 84-89.

11

(12)  Commissiebesluit C(2009)5174 – 1/30 juni 2009.

12

(13)  PB C 182, 4.8.2009, blz. 60-64 (par. 4.7).

13

(14)  EESC-advies over het Voortgangsverslag inzake biobrandstoffen, PB C 44, 16.2.2008, blz. 34-43.

14

(15)  EESC-advies over de Energiemix in het vervoer, CESE 269/2008.

15

(16)  Status of Biomass Resources Assessments Version 1, december 2008: http://www.eu-bee.com/.

16

(17)  Artikel 17 van Richtlijn 2009/28/EG

17

---

| 18.5.2010 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 128/142 |
| --- | --- | --- | --- |

18.5.2010

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 128/142

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het „Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad inzake heffingen voor de beveiliging van de luchtvaart”

(COM(2009) 217 definitief — 2009/0063 (COD))

(2010/C 128/27)

Rapporteur: de heer
  Opran

De Raad heeft op 20 juli 2009 besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig artikel 80, lid 2, van het EG-Verdrag te raadplegen over het:

Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad inzake heffingen voor de beveiliging van de luchtvaart

COM(2009) 217 final – 2009/0063 (COD).

De gespecialiseerde afdeling Vervoer, energie, infrastructuur, informatiemaatschappij, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 12 oktober 2009 goedgekeurd.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn op 4 en 5 november 2009 gehouden 457e zitting (vergadering van 5 november) onderstaand advies uitgebracht, dat met 130 stemmen vóór en 4 tegen, bij 2 onthoudingen, werd goedgekeurd.

1.   Aanbevelingen en voorstellen

1.1.   Het EESC roept het Parlement en de Raad op om
  de door de Commissie voorgestelde richtlijn over de kosten van de beveiliging van de luchtvaart goed te keuren, zodat de lidstaten de oplossingen en moderne methoden die daarin worden aangedragen, zo snel mogelijk kunnen doorvoeren
  .

Tevens zou het de richtlijn voor de duidelijkheid en een eenvoudige doorvoering van de door de Commissie aangedragen oplossingen en methoden
  op de volgende punten willen aanpassen en verbeteren
  :

1.2.1.   Wat de alinea „Discriminatieverbod” van lid 3 („Juridische elementen van het voorstel”) van de „Toelichting” betreft, pleit het EESC ervoor dat er eveneens rekening wordt gehouden met de bijdrage (onder meer in de kosten voor O&O) van de vliegtuigindustrie aan de verbetering van het veiligheidsniveau van vliegtuigen. De alinea zou daarom als volgt moeten luiden: „
  De heffingen voor de beveiliging van de luchtvaart moeten eerlijk worden verdeeld en er mag geen onderscheid worden gemaakt tussen luchtvaartmaatschappijen, passagiers en de luchtvaartindustrie
  ”.

1.2.2.   Alinea 1 van artikel 1 („Voorwerp”) van de voorgestelde richtlijn zou als volgt moeten worden geformuleerd: „
  In deze richtlijn worden gemeenschappelijke beginselen van de EU vastgesteld voor de berekening en het innen van beveiligingsheffingen op communautaire luchthavens
  ”.

1.2.3.   Alinea 2 van artikel 4 („Raadpleging”) moet als volgt luiden: „
  De lidstaten zien erop toe dat er op elke luchthaven een comité van luchthavenexploitanten wordt opgericht. Dit comité dient regelmatig met de luchthavendirectie en de luchthavengebruikers overleg te voeren over het systeem en de hoogte van beveiligingsheffingen. Dit overleg dient zo vaak als nodig doch minstens eenmaal per jaar plaats te vinden. Vertegenwoordigers van belangenorganisaties van passagiers zullen, afhankelijk van de situatie, als volwaardige leden of als waarnemers steevast worden betrokken bij de werkzaamheden van het comité
  ”.

Gezien de financiële bijdrage die de lidstaten geacht worden te leveren aan de oprichting van de nieuwe autoriteiten, vindt het EESC dat
  de Commissie, het Parlement en de Raad uiteindelijk moeten kiezen tussen de volgende twee opties
  :

1.2.4.1.   Men aanvaardt dat de professionele en goed opgeleide nationale organisaties voor luchtvaartveiligheid de rol van „onafhankelijke eenheden” op zich nemen, zodat er geen financiële steun hoeft worden verleend.

1.2.4.2.   Men houdt vast aan het oorspronkelijke besluit
  om nieuwe onafhankelijke structuren op te zetten
  .

1.2.5.   Voorts is het EESC van mening dat het in de eerste plaats de verantwoordelijkheid van de lidstaten is om maatregelen te treffen voor de nationale veiligheid in het algemeen en de bestrijding van terrorisme in het bijzonder. Daarom
  zou de financiële bijdrage van de lidstaten aan de kosten voor luchtvaartveiligheid, die momenteel door de luchthavens, de luchtvaartmaatschappijen en de passagiers worden gedragen, nog eens goed onder de loep moeten worden genomen (d.w.z aanzienlijk worden verhoogd).

2.   Conclusies en opmerkingen

2.1.   De nieuwe methode die de Commissie voorstelt voor de berekening van de heffingen voor beveiligingsdiensten in de burgerluchtvaart gaat uit van een aantal basisbeginselen die door alle betrokken luchthavenexploitanten moeten worden nageleefd op het moment dat zij de beveiligingsheffingen voor een of meer categorieën potentiële gebruikers (lidstaten, luchthavenautoriteiten, luchtvaartmaatschappijen en passagiers) vaststellen. Het gaat daarbij om:

| — | subsidiariteit |
| --- | --- |

—

subsidiariteit

| — | staatsverantwoordelijkheid |
| --- | --- |

—

staatsverantwoordelijkheid

| — | heffingen/tarieven |
| --- | --- |

—

heffingen/tarieven

| — | informatie en communicatie |
| --- | --- |

—

informatie en communicatie

| — | harmonisering |
| --- | --- |

—

harmonisering

| — | transparantie |
| --- | --- |

—

transparantie

| — | oprichting van een nationale onafhankelijke toezichthoudende autoriteit in elke lidstaat. |
| --- | --- |

—

oprichting van een nationale onafhankelijke toezichthoudende autoriteit in elke lidstaat.

2.2.   Het EESC komt na grondige bestudering van deze basisbeginselen tot de conclusie dat de toepassing daarvan de bestaande procedurele hobbels kan wegnemen en ervoor kan zorgen dat de nieuwe innovatieve methode succesvol kan worden doorgevoerd.

Wat betreft de noodzaak van de oprichting van een nationale onafhankelijke toezichthoudende autoriteit voor de luchtvaartveiligheid in elke lidstaat, zij erop gewezen dat er:

2.3.1.   in alle EU-landen al een nationale organisatie voor de luchtvaartveiligheid bestaat compleet met een interministeriële structuur.

2.3.2.   Hoewel de nationale organisaties voor de luchtvaartveiligheid niet helemaal als onafhankelijke organen moeten worden beschouwd, kunnen ze als toezichthoudende autoriteit optreden en ervoor zorgen dat de bepalingen uit de richtlijn correct en efficiënt worden doorgevoerd. Het EESC is algemeen gesproken van mening dat de politieke autoriteiten enige mate van zeggenschap moeten behouden over zaken die betrekking hebben op de veiligheid van de burgers van een lidstaat en dat een laatste democratische parlementaire controle mogelijk moet blijven.

Het EESC is ingenomen met de professionele aanpak van de Commissie en vooral met het gebruik van computermodellen voor de beoordeling van de
  belangrijkste opties voor heffingen voor luchtvaartbeveiliging
  op basis van de geldende internationale beginselen.

2.4.1.   De
  EU grijpt niet in in het proces
  of in de gevolgen daarvan.

2.4.2.   Met
  de door de ICAO en de industrie aanvaarde praktijk van zelfregulering
  zouden de belangen van passagiers kunnen worden behartigd en zouden de diensten voor de beveiliging van de luchtvaart, dankzij direct overleg tussen de luchtvaartmaatschappijen en de luchthavens, efficiënter kunnen worden ondersteund.

2.4.3.   
  Een soortgelijke procedure zoals in par. 2.4.2, maar dan vastgelegd in een Europese richtlijn.

2.4.4.   De lidstaten
  draaien volledig op voor de kosten van de beveiliging van luchthavens
  . Dit betekent dat er geen beveiligingsheffingen voor derden nodig zijn en dat elke vorm van discriminatie wordt vermeden om een voor passagiers, luchtvaartautoriteiten, luchtvaartmaatschappijen en regeringen bevredigende oplossing te vinden.

2.5.   Het EESC vindt net als de Commissie dat met de derde optie de belangen van de consumenten het beste zijn gediend en de efficiëntie van de luchthavenbeveiliging het meest wordt vergroot. Voorts wijst het erop dat deze optie voor de lidstaten niet veel regeldruk en daarmee ook een verwaarloosbare kostenstijging met zich zal brengen, als de Commissie er tenminste mee akkoord gaat om de uitvoering in handen te geven van de nationale organisaties voor de luchtvaartveiligheid die op grond van de richtlijn inzake luchthavengelden reeds zijn opgezet (1).

2.6.   De verwachte doelstelling zal met de door de Commissie gekozen optie echter alleen kunnen worden bereikt als de regeringen op hun beurt ermee instemmen om hun bijdrage in de kosten aanzienlijk te verhogen.

2.7.   In de in de richtlijn opgenomen bepalingen over transparantie moet duidelijk worden dat daarbij niet alleen wordt gedoeld op vraagstukken in verband met de kosten van de luchtvaartveiligheid, maar in zekere zin ook op de bestaande financieringsmechanismen. Alleen met open en transparante financieringsmechanismen zullen luchtvaartmaatschappijen en passagiers een helder inzicht kunnen krijgen in de manier waarop luchtvaartautoriteiten de beveiligingsheffingen berekenen. Ook de kosten van beveiligingspersoneel en de daarmee samenhangende kernindicatoren voor prestaties moeten openbaar worden gemaakt.

Wat de alinea's „Overleg en verhaal” en „Transparantie” van lid 3 („Juridische elementen van het voorstel”) van de „Toelichting” betreft, is het EESC van oordeel dat vertegenwoordigers van belangenverenigingen van passagiers, al was het maar als waarnemers, moeten deelnemen aan het overleg tussen de luchtvaartautoriteiten en de luchtvaartmaatschappijen. De kosten van de luchtvaartbeveiliging worden immers grotendeels door de passagiers betaald. Op die manier kan worden voorkomen dat er wordt overgestapt op of ten onrechte wordt doorgegaan met kostbare veiligheidsmaatregelen die vervelend zijn voor de passagiers en die niet echt zorgen voor een vermindering van het aantal terroristische dreigingen. Vaak zijn het de Amerikaanse en/of Israëlische autoriteiten die dergelijke maatregelen voorstellen als aanvulling op de bestaande procedures. Ze worden, afhankelijk van het risiconiveau, in bepaalde omstandigheden doorgevoerd. In sommige lidstaten zijn de veiligheidsinstanties echter zo actief of zo huiverig om het verkeerde risiconiveau in te schatten, dat ze blijven vasthouden aan deze maatregelen. Dat verklaart ook waarom ze doorgaans de voorstellen van het maatschappelijk middenveld voor een gemeenschappelijk overleg hierover afwijzen.

2.8.1.   Op de luchthaven van Brussel moeten passagiers bijvoorbeeld hun schoenen uittrekken voordat ze door het metalen detectiepoortje lopen. De schoenen worden apart gescand. Hierdoor bestaat het gevaar dat passagiers die blootsvoets door de veiligheidszone lopen, met miljoenen virussen in aanraking komen. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren als iemand in de buurt die zonder het weten drager is van het varkensgriepvirus, moet niezen. De luchthaven van Brussel heeft met overheidsgeld een groot aantal hypermoderne scan- en detectieapparaten aangeschaft waarmee het schoeisel van passagiers kan worden gecontroleerd zonder dat dat hoeft te worden uitgetrokken. De apparaten zijn in de beveiligingszones geïnstalleerd, maar worden nog altijd niet ingezet voor de controles van passagiers.

2.8.2.   Een ander actueel discussiepunt betreft het absurde verbod om meer dan 100 ml vloeistof mee aan boord te nemen, iets wat vooral moet worden toegeschreven aan de overdreven en zinloze ijver van de veiligheidsinstanties.

2.9.   Hoewel het in de richtlijn voorgestelde verbod op winst uit activiteiten op het gebied van luchtvaartbeveiliging volledig haaks staat op de idee dat particuliere ondernemingen juist zo veel mogelijk winst moeten maken, dringt het EESC er sterk bij de Commissie op aan – tevens om verkeerde interpretaties van artikel 7 van de voorgestelde richtlijn voortaan te vermijden – ook particuliere beveiligingsbedrijven in aanmerking te laten komen voor beveiligingsactiviteiten (uitgezonderd screenen en scannen) op luchthavens.

2.10.   De burgers in Europa en de rest van de wereld zullen, net als de luchtvaartindustrie en de luchthavenexploitanten in de EU, duidelijk voordelen ondervinden van een juiste tenuitvoerlegging van het Commissievoorstel en een grotere betrokkenheid van de
  vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld.

3.   Algemene opmerkingen

3.1.   Het voorstel voor een richtlijn – resultaat van een uitgebreide raadpleging

3.1.1.   De voorbereiding van de voorgestelde richtlijn door DG TREN ging gepaard met een uitgebreide raadpleging van lidstaten en organisaties van het bedrijfsleven en consumenten. Er zijn gegevens verzameld uit 11 lidstaten en van 9 beroepsorganisaties van luchthaven- en luchtvaartpersoneel en 1 belangenvereniging van luchtvaartpassagiers.

3.1.2.   Geen van de lidstaten ging akkoord met het voorstel om de nationale regeringen volledig te laten opdraaien voor de kosten van de beveiliging. Ze zijn van mening dat dergelijke kosten onlosmakelijk verbonden zijn met het ontplooien van economische activiteiten in de luchtvaartsector en dat die moeten worden gedragen door de luchtvaartindustrie. De automobielindustrie investeert immers ook in de verbetering van de veiligheid van auto's. Alle lidstaten riepen op tot een volledig verbod op het maken van winst met deze activiteiten en pleitten voor een hoge mate van transparantie op dit terrein.

3.2.   Omschrijving van het probleem

3.2.1.   Specificatie van de kosten voor luchtvaartbeveiliging

3.2.1.1.   Er zijn drie belangrijke kostenposten: de kosten voor beveiliging van de luchthavens, de kosten voor de luchtvaartmaatschappijen en de door de lidstaten gedragen kosten. Het leeuwendeel van deze kosten gaat op aan veiligheidscontroles van passagiers en vracht (bagage).

3.2.1.2.   De kosten van veiligheidscontroles bestaan uit twee elementen: loon en uitgaven voor apparatuur en infrastructuur. De beveiliging is doorgaans in handen van bevoegde nationale organisaties of wordt door de luchthaven zelf of door een gespecialiseerde particuliere onderneming verzorgd.

3.2.2.   Hoeveel kost het en wie betaalt het uiteindelijk?

In 2007 bedroegen de kosten van de luchtvaartbeveiliging in de hele EU circa 1,6 miljard euro. Dit komt overeen met ongeveer 1 % van het bedrag dat de meer dan 636 miljoen passagiers tezamen gemiddeld hebben betaald voor hun vlucht vanaf een communautaire luchthaven. Het grootste deel van de kosten voor de lidstaten en industrie wordt gedekt door de heffingen en extra toeslagen die door de passagiers worden betaald. In totaal nemen luchtvaartmaatschappijen, passagiers en vrachtvervoerders 90 % van de kosten voor luchtvaartbeveiliging voor hun rekening. De lidstaten betalen vanuit hun begroting slechts 6 à 7 % van deze kosten.

3.2.3.   Discriminatie op het gebied van de kosten voor luchtvaartbeveiligingsdiensten

Vliegtuigpassagiers worden, ongeacht de bestemming, in de hele EU (ook bij binnenlandse vluchten) aan dezelfde veiligheidscontroles onderworpen. De kosten daarvoor zouden dan ook overal gelijk moeten zijn. Om hun eigen kosten te drukken, berekenen luchtvaartmaatschappijen de kosten voor veiligheidscontroles, die ze eigenlijk zelf zouden moeten dragen, helaas door aan de passagiers. Over het algemeen gebruiken de nationale luchtvaartmaatschappijen hun machtspositie op de nationale luchthavens om de prijzen voor binnenlandse vluchten te verlagen en die voor buitenlandse vluchten te verhogen.

Tabel 1: kosten voor luchtvaartbeveiliging per passagier voor binnenlandse en buitenlandse vluchten binnen de EU

| Land/luchthaven | Vluchten binnen de EU | Binnenlandse vluchten |
| --- | --- | --- |
| Roemenië – luchthaven van Boekarest | EUR 7,50 | EUR 3,81 |
| Spanje – alle luchthavens | EUR 1,39 | EUR 1,18 |
| Litouwen – Vilnius | EUR 2,32 / MT van het max. startgewicht van het vliegtuig | EUR 1,16 / MT van het max. startgewicht van het vliegtuig |
| Cyprus - Larnaca | EUR 0,39 | 0 |

Land/luchthaven

Vluchten binnen de EU

Binnenlandse vluchten

Roemenië – luchthaven van Boekarest

EUR 7,50

EUR 3,81

Spanje – alle luchthavens

EUR 1,39

EUR 1,18

Litouwen – Vilnius

EUR 2,32 / MT van het max. startgewicht van het vliegtuig

EUR 1,16 / MT van het max. startgewicht van het vliegtuig

Cyprus - Larnaca

EUR 0,39

0

In tabel 1 is goed te zien hoe sommige nationale luchtvaartmaatschappijen voor binnenlandse en buitenlandse vluchten verschillende tarieven hanteren voor de beveiliging, iets wat volledig in strijd is met de bepalingen uit art. 5 van Verordening 300/2008 inzake de beveiliging van de burgerluchtvaart (2).

3.3.   Modellen en simulaties van de verschillende opties – keuze voor de beste oplossing

Bij de voorbereiding van de richtlijn heeft de Commissie gebruik gemaakt van een wiskundige simulatie voor de beoordeling van 4 verschillende opties die gebaseerd zijn op bestaande internationale beginselen met betrekking tot beveiligingsheffingen in de luchtvaart.

3.3.1.   Optie 1: De
  EU grijpt niet in in het proces of in de gevolgen daarvan.

De heffingen zullen leiden tot meer discriminatie tussen luchtvaartmaatschappijen en passagiers.

3.3.2.   Optie 2:
  Met de door de ICAO en de industrie aanvaarde praktijk van zelfregulering
  zouden de belangen van passagiers kunnen worden behartigd en zouden de diensten voor de beveiliging van de luchtvaart, dankzij direct overleg tussen de luchtvaartmaatschappijen en de luchthavens, efficiënter kunnen worden ondersteund.

Sinds 1981 bestaat al een dergelijk kader in de vorm van de ICAO-regels. De zelfregulering heeft echter nog altijd geen tastbare resultaten opgeleverd.

3.3.3.   Optie 3:
  Vergelijkbaar met optie 2, maar dan vastgelegd in een Europese richtlijn.

Bovendien kunnen luchtvaartmaatschappijen juridische stappen ondernemen als de beveiligingsheffingen tot discriminatie leiden of niet alleen worden gebruikt om de kosten van de beveiliging te dekken. Voor deze oplossing, die overeenstemt met de nationale wetgeving op dit terrein, zijn er een aantal ondersteunende en samenhangende EU-maatregelen.

3.3.4.   Optie 4: Lidstaten draaien volledig op voor de kosten voor beveiliging van luchthavens, waardoor er geen beveiligingsheffingen voor derden nodig zijn en elke vorm van discriminatie wordt vermeden.

Deze oplossing draagt bepaald niet bij aan de verbetering van de kwaliteit van de beveiligingsdiensten, aangezien de sector zelf geenszins wordt gestimuleerd om de kosten binnen de perken te houden. Bovendien keuren alle lidstaten deze optie ten stelligste af.

3.4.   Beoordeling van de door de Commissie gekozen beginselen voor de vaststelling van de nieuwe methode

3.4.1.   Subsidiariteit

3.4.1.1.   Dit beginsel is van toepassing in het geval het voorstel buiten de exclusieve communautaire bevoegdheid valt en de lidstaten afzonderlijk de doelstellingen daarvan niet in voldoende mate weten te bereiken omdat het in de EU ontbreekt aan een uniforme regelgeving inzake de systemen van beveiligingsheffingen en luchthavengelden.

3.4.1.2.   Er bestaan nog altijd verschillen tussen de heffingssystemen van de diverse lidstaten. Het gevolg is dat de concurrentievoorwaarden voor luchthavens en luchtvaartmaatschappijen niet overal gelijk zijn.

3.4.1.3.   Door in de hele EU een aantal gemeenschappelijke basisregels voor beveiligingsheffingen in te voeren, zal de vaststelling van de parameters voor de verdeling van de kosten van de luchtvaartbeveiliging voor alle partners in de sector op een eerlijke manier kunnen gebeuren.

3.4.1.4.   Omdat er geen algemene richtsnoeren zijn voor de berekening van beveiligingsheffingen, bestaan er in de EU verschillende heffingssystemen. De richtlijn moet een einde maken aan de onduidelijkheden op dit vlak. Voor de berekening van deze heffingen wordt er één methode vastgesteld en voorgelegd, die ook op één manier kan worden toegepast.

3.4.1.5.   Het Commissievoorstel bevat slechts een aantal basisregels waaraan lidstaten en/of luchthavenexploitanten zich moeten houden bij de vaststelling van de hoogte van beveiligingsheffingen. Het is niet zo dat er met de richtlijn een bepaald systeem wordt opgelegd. De lidstaten kunnen zelf een systeem kiezen.

Conclusie
  : het is goed dat er wordt uitgegaan van het subsidiariteitsbeginsel, dat noodzakelijk is voor de omzetting van de nieuwe richtlijn.

3.4.2.   Staatsverantwoordelijkheid

3.4.2.1.   Net als subsidiariteit is dit beginsel van toepassing in het geval het voorstel buiten de exclusieve communautaire bevoegdheid valt. Beide met het oog op de uitwerking van de richtlijn gehanteerde beginselen gaan met min of meer dezelfde problemen gepaard.

3.4.2.2.   Het Commissievoorstel bevat slechts een aantal basisregels waaraan lidstaten en/of luchthavenexploitanten zich moeten houden bij de vaststelling van de hoogte van beveiligingsheffingen. Het is niet zo dat er met de richtlijn een bepaald systeem wordt opgelegd. De lidstaten kunnen zelf een systeem kiezen.

Conclusie
  : het is goed dat er wordt uitgegaan van het beginsel van staatsverantwoordelijkheid, dat noodzakelijk is voor de omzetting van de richtlijn. Daarbij moet wel rekening worden gehouden met mogelijk asymmetrische conflicten, de verschillende mate van paraatheid van de lidstaten ten aanzien van terroristische dreigingen en het land van herkomst van de luchtvaartmaatschappij. De financiële bijdrage van regeringen aan luchtvaartbeveiliging moet nog eens goed worden bekeken en aanzienlijk worden verhoogd. Het is immers de uitvoerende macht die grotendeels verantwoordelijk is voor de bestrijding van terrorisme.

3.4.3.   Inning van heffingen

3.4.3.1.   Het innen van heffingen voor het aanbieden van luchtvaartnavigatie- en grondafhandelingsdiensten is al geregeld bij Verordening (EG) nr. 1794/2006 van de Commissie van 6 december 2006 tot vaststelling van een gemeenschappelijk heffingenstelsel voor luchtvaartnavigatiediensten (3), respectievelijk Richtlijn 96/67/EG van de Raad van 15 oktober 1996 betreffende de toegang tot de grondafhandelingsmarkt op de luchthavens van de Gemeenschap (4).

3.4.3.2.   Vanwege de enorme verschillen in de bijdragen van de lidstaten aan de ontwikkeling, invoering en toepassing van luchtvaartbeveiligingssystemen op nationale luchthavens kunnen de procedurele kosten voor beveiliging niet in een gemeenschappelijk heffingenstelsel worden opgenomen.

Conclusie
  : het is goed dat er wordt uitgegaan van het beginsel van inning van heffingen, dat noodzakelijk is voor de omzetting van de nieuwe richtlijn. Vanwege de grote verschillen in de EU is het echter onmogelijk om tot een gemeenschappelijk heffingenstelsel te komen.

3.4.4.   Informatie en communicatie

3.4.4.1.   Over het algemeen zijn luchthavengebruikers in Europa en daarbuiten georganiseerd in comités van luchthavenexploitanten, die voortdurend overleg voeren met de luchthavenautoriteiten.

3.4.4.2.   Op die manier kan er informatie worden uitgewisseld over de procedures en de grondslagen voor de berekening van beveiligingsheffingen, d.w.z. de operationele prognoses, de uitbreidingsprojecten en de specifieke vragen en wensen van de luchthavengebruikers.

Conclusie
  : het is goed dat er wordt uitgegaan van het beginsel van informatie en directe communicatie tussen aanbieders van beveiligingsdiensten en luchthavenautoriteiten, aangezien dit van pas komt bij de omzetting van de nieuwe richtlijn. Een pr-campagne zou het belang van dit beginsel nog meer kunnen onderstrepen.

3.4.5.   Harmonisering

3.4.5.1.   Daar waar de beveiligingskosten volledig worden gedekt door de beveiligingsheffingen moeten de communautaire luchthavens de tarieven voor dergelijke kosten harmoniseren.

3.4.5.2.   Deze heffingen mogen de totale beveiligingskosten, die onder meer met overheidsgeld worden betaald, niet overschrijden. Met andere woorden, er mag geen winst worden gemaakt met dit soort activiteiten.

3.4.5.3.   Om die reden kunnen veiligheidsheffingen niet volledig worden geharmoniseerd.

Conclusie
  : het is goed dat er wordt uitgegaan van het beginsel van harmonisering van de tarieven, dat noodzakelijk is voor de omzetting van de richtlijn. Toch is het belangrijk om te beseffen dat het onmogelijk is om tot een volledige harmonisering te komen en dat het verboden is om winst te maken met veiligheidsheffingen.

3.4.6.   Transparantie

3.4.6.1.   Het is belangrijk om voor transparantie te zorgen in verband met de economische impact van nationale veiligheidsmaatregelen die strenger zijn dan de gemeenschappelijke basisnormen die zijn vastgesteld bij Verordening (EG) nr. 300/2008 van het Europees Parlement en de Raad van 11 maart 2008 inzake gemeenschappelijke regels op het gebied van de beveiliging van de burgerluchtvaart en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 2320/2002.

3.4.6.2.   Daarbij zij opgemerkt dat sommige van deze maatregelen alleen structureel of tijdelijk kunnen worden opgelegd op uitdrukkelijk verzoek van één of meer luchtvaartmaatschappijen.

Conclusie
  : het is goed dat er op het moment dat de nationale beveiligingsmaatregelen strenger zijn dan de communautaire maatregelen of indien dit uitdrukkelijk door de luchtvaartmaatschappijen wordt gevraagd, wordt uitgegaan van het beginsel van transparantie, dat noodzakelijk is voor de omzetting van de richtlijn. Indien de financiering niet afkomstig is van de luchthavenautoriteiten, dient er uitgebreide aanvullende informatie te worden verschaft over de bronnen van die financiering en de organen die het geld bijeen hebben gebracht.

3.4.7.   Noodzaak van een nationale onafhankelijke toezichthoudende autoriteit in elke lidstaat

3.4.8.   Alle EU-landen beschikken al over een dergelijke organisatie compleet met een interministeriële structuur.

3.4.9.   Als overheidsinstanties kunnen de nationale organisaties voor luchtvaartveiligheid niet volledig als onafhankelijke toezichthoudende autoriteiten opereren. Toch kunnen ze op grond van hun professionaliteit, hun internationale faam als specialisten en de beschikbare financiële middelen er vanuit een neutraal standpunt op toezien dat de richtlijn correct en efficiënt wordt omgezet.

Conclusie
  : voor een geslaagde omzetting van de richtlijn is het goed en zelfs noodzakelijk dat er een onafhankelijke toezichthoudende autoriteit in het leven wordt geroepen. Hoewel ze deel uitmaken van de overheidsstructuren, kunnen de nationale organisaties voor luchtvaartveiligheid deze rol op een onpartijdige en professionele wijze vervullen. De lidstaten hoeven op die manier niet zo diep in de buidel te tasten, aangezien er geen nieuwe structuren worden opgezet en opgestart.

Brussel, 5 november 2009

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Mario SEPI

---

(1)  PB L 70 van 14.3.2009, blz. 11.

1

(2)  PB L 97 van 9.4.2008, blz. 72.

2

(3)  PB L 341 van 7.12.2006, blz. 3.

3

(4)  PB L 272 van 25.10.1996, blz. 36.

4

---

| 18.5.2010 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 128/147 |
| --- | --- | --- | --- |

18.5.2010

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 128/147

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het „Voorstel voor een beschikking van het Europees Parlement en de Raad betreffende communautaire richtsnoeren voor de ontwikkeling van een trans-Europees vervoersnet”

(herschikking)

(COM(2009) 391 definitief – 2009/0110 (COD))

(2010/C 128/28)

De Raad heeft op 11 september 2009 overeenkomstig artikel 156 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over het

„Voorstel voor een beschikking van het Europees Parlement en de Raad betreffende communautaire richtsnoeren voor de ontwikkeling van een trans-Europees vervoersnet” (herschikking)

COM(2009) 391 final – 2009/0110 (COD).

Aangezien het Comité volledig instemt met het voorstel en er geen commentaar op heeft, heeft het tijdens zijn op 4 en 5 november 2009 gehouden 457e zitting (vergadering van 4 november 2009) besloten met algemene stemmen, om een positief advies uit te brengen.

Brussel, 4 november 2009

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Mario SEPI

---

| 18.5.2010 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 128/148 |
| --- | --- | --- | --- |

18.5.2010

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 128/148

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het „Voorstel voor een Richtlijn .../.../EG van het Europees Parlement en de Raad van [...] over uniforme procedures voor de controle op het vervoer van gevaarlijke goederen over de weg”

(gecodificeerde versie)

(COM(2009) 446 definitief – 2009/0123 (COD))

(2010/C 128/29)

De Raad heeft op 29 september 2009 besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig artikel 156 van het EG-Verdrag te raadplegen over het

Voorstel voor een Richtlijn .../.../EG van het Europees Parlement en de Raad van [...] over uniforme procedures voor de controle op het vervoer van gevaarlijke goederen over de weg (gecodificeerde versie)

COM(2009) 446 final – 2009/0123 (COD).

Aangezien het Comité volledig instemt met het voorstel en er geen commentaar op heeft, heeft het tijdens zijn op 4 en 5 november 2009 gehouden 457e zitting (vergadering van 4 november 2009) met algemene stemmen besloten om een positief advies uit te brengen.

Brussel, 4 november 2009

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Mario SEPI

---

| 18.5.2010 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 128/149 |
| --- | --- | --- | --- |

18.5.2010

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 128/149

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over „Het Europees Jaar van het vrijwilligerswerk (2011)”

(COM(2009) 254 definitief — 2009/0072 (CNS))

(vervolgadvies)

(2010/C 128/30)

Algemeen rapporteur: mevrouw zu EULENBURG

Het bureau van het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft op 29 september 2009, overeenkomstig art. 29 a) van de uitvoeringsbepalingen van zijn reglement van orde, besloten een vervolgadvies op te stellen over:

„Het Europees Jaar van het vrijwilligerswerk (2011)”

COM(2009) 254 final - 2009/0072 (CNS).

De gespecialiseerde afdeling Werkgelegenheid, sociale zaken, burgerschap werd belast met de voorbereidende werkzaamheden.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 457e zitting van 4 en 5 november 2009 (vergadering van 5 november) gezien de urgentie van de werkzaamheden mevrouw zu Eulenburg aangewezen als algemeen rapporteur en het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen werd goedgekeurd:

1.   Conclusies

1.1.   Het EESC begroet met instemming het voorstel voor het Europees Jaar van het vrijwilligerswerk (2011). Dit betekent een erkenning van de inzet van talloze burgers die zich op basis van vrijwilligheid op verschillende terreinen dienstbaar maken voor de maatschappij en bijdragen tot de sociale samenhang.

1.2.   De in het kader van dit Jaar geformuleerde doelstellingen zijn geschikt om een Europese meerwaarde voor de burgers te creëren.

1.3.   Het EESC benadrukt dat vrijwilligerswerk niet mag worden gezien als instrument om andere doeleinden te bereiken.

1.4.   Het zou goed zijn om dit Europese Jaar nauw te laten aansluiten op het voorafgaande en het hieropvolgende Europese Jaar – resp. 2010 (bestrijding van armoede) en 2012 (actief ouder worden en solidariteit tussen de generaties) – zodat er duurzame synergieën tot stand kunnen worden gebracht.

1.5.   Het EESC stelt voor een politieke agenda ter bevordering van vrijwilligerswerk en de ontwikkeling van de bijbehorende infrastructuur in de EU-lidstaten op te stellen.

1.6.   Er moeten gunstige randvoorwaarden worden geschapen om de nodige financiële middelen en infrastructurele voorzieningen voor vrijwilligerswerk op lokaal, regionaal, nationaal en Europees niveau te waarborgen en de burgers de kans te geven om te participeren.

1.7.   Het EESC pleit voor het opzetten van duurzame structuren op Europees niveau. Een stakeholder forum voor vrijwilligerswerk zou hieraan een bijdrage kunnen leveren.

1.8.   Er zal een aanzienlijk grotere financiële inspanning moeten worden geleverd om de geformuleerde doelstellingen te halen en recht te doen aan de lokale dimensie.

1.9.   De betrokkenen moeten genoeg tijd hebben om het Jaar voor te bereiden en de projecten effectief uit te voeren. Daarom zullen de Raad en het Parlement zo snel mogelijk de nodige inhoudelijke en financiële beslissingen dienen te nemen.

1.10.   Het beoordelingsverslag zal moeten uitmonden in een witboek, waarmee de follow-up wordt gewaarborgd en waarin nieuwe stappen en maatregelen op Europees niveau worden aangegeven.

2.   Doelstellingen van het Commissievoorstel

2.1.   De Commissie is in juni 2009 gekomen met haar voorstel voor een beschikking van de Raad over een Europees Jaar van het vrijwilligerswerk (2011). Met dit Jaar wil men de betekenis en het nut van vrijwilligerswerk voor de Europese samenlevingen sterker benadrukken.

2.2.   De Commissie stelt t.a.v. het Europees Jaar van het vrijwilligerswerk vier doelstellingen voor:

| — | De totstandbrenging van een stimulerende omgeving zal moeten bijdragen tot de verankering van vrijwilligerswerk als een van de pijlers bij de bevordering van burgerparticipatie en intermenselijke activiteiten. |
| --- | --- |

—

De totstandbrenging van een stimulerende omgeving zal moeten bijdragen tot de verankering van vrijwilligerswerk als een van de pijlers bij de bevordering van burgerparticipatie en intermenselijke activiteiten.

| — | Ter vergemakkelijking van het vrijwilligerswerk en ter aanmoediging van netwerking, mobiliteit en samenwerking dient de positie van de vrijwilligersorganisaties te worden versterkt en de kwaliteit van het vrijwilligerswerk te worden verbeterd. |
| --- | --- |

—

Ter vergemakkelijking van het vrijwilligerswerk en ter aanmoediging van netwerking, mobiliteit en samenwerking dient de positie van de vrijwilligersorganisaties te worden versterkt en de kwaliteit van het vrijwilligerswerk te worden verbeterd.

| — | De beloning en erkenning van vrijwilligersactiviteiten moet worden verbeterd door het aanmoedigen van passende prikkels voor personen, ondernemingen en vrijwilligersorganisaties. |
| --- | --- |

—

De beloning en erkenning van vrijwilligersactiviteiten moet worden verbeterd door het aanmoedigen van passende prikkels voor personen, ondernemingen en vrijwilligersorganisaties.

| — | Het grote publiek moet bewust worden gemaakt van de waarde en het belang van vrijwilligerswerk. |
| --- | --- |

—

Het grote publiek moet bewust worden gemaakt van de waarde en het belang van vrijwilligerswerk.

2.3.   Deze doelstellingen moeten worden verwezenlijkt door het uitwisselen van ervaringen, het verspreiden van onderzoeksresultaten, het organiseren van conferenties en evenementen en het opzetten van voorlichtings- en pr-campagnes. Hiervoor is een bedrag van 6 miljoen euro uitgetrokken voor projecten in 2011 plus 2 miljoen euro voor voorbereidende activiteiten in 2010.

3.   Algemene opmerkingen

3.1.   Het EESC begroet met instemming het voorstel van de Commissie voor het Europees Jaar van het vrijwilligerswerk. Zij geeft hiermee gevolg aan de wensen en verlangens van het EESC en andere maatschappelijke organisaties en van het Europees Parlement.

3.2.   Het is met name verheugend dat de Commissie zich bereid toont een intensieve civiele dialoog aan te gaan met de organisaties van het maatschappelijk middenveld. Er moet naar worden gestreefd om de maatschappelijke organisaties ook op nationaal niveau te betrekken bij de geplande coördinatie-organen en bij de voorbereiding en uitvoering van activiteiten. Ook moeten er nationale en Europese beleidsmodellen worden ontwikkeld die hiermee rekening houden. De open coördinatiemethode zou hier als voorbeeld kunnen dienen.

3.3.   De titel „European Year of Volunteering” is gelukkig gekozen: het is een treffende omschrijving van het verschijnsel in al zijn complexiteit. De titel is concreet genoeg voor de Europese burgers om zich erin te kunnen herkennen en zo breed dat het hele spectrum van vrijwilligerswerk eronder valt. Hiermee wordt recht gedaan aan de diversiteit van het vrijwilligerswerk en de vele terreinen waarop vrijwilligers actief zijn. Er is dan ook geen reden om iets aan deze titel te veranderen.

3.4.   Het EESC vindt het een goede zaak dat wordt gewezen op de betekenis van het vrijwilligerswerk als een vorm van burgerparticipatie, als uitdrukking van de Europese waarden en solidariteit en als bewijs van de ontwikkeling van de Europese maatschappijen. Het EESC heeft hier al in verscheidene adviezen op gewezen.

3.5.   Onder geen beding mag vrijwilligerswerk worden gezien als middel om andere doeleinden te bereiken. Vrijwilligers zijn geen instrumenten die politiek kunnen worden ingezet, maar getuigen van een actief burgerschap of zijn onderdeel daarvan. Met hun werkzaamheden geven ze gestalte aan ideële waarden als sociale integratie, sociale samenhang, solidariteit en levenslang leren op een groot aantal terreinen: milieu, sport, mensenrechten, cultuur enz.

3.6.   Het gevaar dat vrijwilligerswerk wordt gezien als instrument ter verwezenlijking van andere doeleinden, bijv. met betrekking tot de arbeidsmarkt en de inzetbaarheid, blijkt uit tal van passages in het Commissievoorstel. Zo lezen we in Overwegende 3) dat „vrijwilligerswerk een niet-formele leerervaring [vormt] die zowel de ontwikkeling van beroepsvaardigheden en -competenties als een belangrijke vorm van actieve burgerparticipatie mogelijk maakt”. Niet-formele leerervaringen, die de mogelijkheid van integratie op de arbeidsmarkt en inzetbaarheid aanzienlijk verhogen, zijn een zeer positief maar indirect effect.

3.7.   De huidige economische en financiële crisis wordt vaak aangehaald om te wijzen op de noodzaak van een mentaliteitsverandering op verschillende terreinen. Daarbij zal men er heel erg voor moeten oppassen dat niet zomaar automatisch wordt teruggegrepen op vrijwilligers om bepaalde negatieve gevolgen van de crisis voor onze samenlevingen op te vangen. Ten aanzien van het vrijwilligerswerk toont de huidige crisis eens te meer aan hoe waardevol de inzet van de burgers voor onze samenleving is. Vrijwilligerswerk is een praktische uiting van solidariteit en geeft de mensen de kans iets te doen voor anderen, waarbij ze ook zelf baat hebben, vooral omdat op deze wijze nieuwe vaardigheden worden verworven en/of sociale netwerken worden opgebouwd. Vrijwilligerswerk is dan ook een mogelijkheid om in tijden van crisis de gevolgen hiervan te verzachten en maatschappelijke desintegratie te voorkomen. Dit is echter geen gevolg van de crisis, maar een elementair kenmerk van dit soort werk, dat door de crisis weer beter zichtbaar is geworden.

4.   Bijzondere opmerkingen

4.1.   Totstandbrenging van randvoorwaarden

4.1.1.   Er moet een wettelijke kader komen om de nodige infrastructuur voor vrijwilligerswerk op lokaal, regionaal, nationaal en Europees niveau te waarborgen en de burgers betere mogelijkheden tot participatie te bieden. Daarnaast is er behoefte aan financiële en politieke randvoorwaarden met behulp waarvan obstakels voor vrijwilligerswerk uit de weg kunnen worden geruimd (1).

4.2.   Versterking van de organisaties

4.2.1.   Ondersteuning van vrijwilligersorganisaties, die de activiteiten van vrijwilligers bundelen en aanmoedigen, is van doorslaggevend belang. Deze organisaties zijn meestal de eerste en enige instanties waar vrijwilligers terecht kunnen en ze zijn maar al te vaak door vrijwilligers zelf opgericht. Als pijlers van het maatschappelijk middenveld en het vrijwilligerswerk verdienen deze organisaties in 2011 bijzondere aandacht als het gaat om het uitwisselen van ervaringen, het verbeteren van hun capaciteit en de kwaliteit van hun activiteiten.

4.2.2.   Het streven moet erop gericht zijn om ook op Europees niveau duurzame structuren tot stand te brengen. Een stakeholder forum voor vrijwilligerswerk zou ervoor kunnen zorgen dat het Europees Jaar ook na 2011 nog doorwerkt en de basis wordt voor een „vrijwilligersvriendelijk beleid”.

4.2.3.   Het Europees Jaar van het vrijwilligerswerk (2011) moet worden aangegrepen om beste praktijken te signaleren en uit te wisselen.

4.3.   Verbetering van de kwaliteit

4.3.1.   Wat de verbetering van de kwaliteit betreft wordt in het Commissievoorstel o.a. van „groter professionalisme” gesproken. Dit begrip is misleidend en kan beter worden vermeden. Het gaat er in de eerste plaats om dat de kwaliteit van het vrijwilligerswerk wordt gewaarborgd. Vrijwilligers hebben het recht om naar eigen goeddunken te kiezen waar ze zich inzetten. Hun inspanningen dienen de maatschappij en afzonderlijke mensen, maar ook zichzelf. Er moet worden gezorgd voor goede financiële en personele voorwaarden voor het verwerven van vaardigheden, voor bij- en nascholing en voor begeleiding tijdens de vrijwilligersactiviteiten.

4.4.   Erkenning van activiteiten

4.5.   Het EESC juicht het toe dat wordt gestreefd naar meer maatschappelijke erkenning van vrijwilligerswerk. Daarentegen kan men bij vrijwilligers beter niet spreken van „beloning” voor hun activiteiten. Dit wekt misverstanden, omdat het niet gaat om een erkenning van vrijwilligerswerk in de vorm van geld. Bovendien is het begrip „beloning” op zich discutabel. Het onderscheid tussen betaalde arbeid om den brode en onbetaald vrijwilligerswerk zou in het kader van het Europees Jaar 2011 niet uit het oog mogen worden verloren. Eerder zou moeten worden beklemtoond dat deze soorten werk elkaar aanvullen.

4.6.   Bewustmaking van het belang van vrijwilligerswerk

4.7.   Bewustmaking van het grote publiek is een essentiële doelstelling, waar het EESC zich in kan vinden. Wel moet erop worden toegezien dat hiervoor voldoende middelen worden vrijgemaakt. Voor een effectieve en succesvolle bewustmakingscampagne is al gauw een bedrag van om en nabij de 3,5 miljoen euro nodig, ofte wel meer dan de helft van het totale budget. Anders komt de boodschap niet over. Ook dit bedrag lijkt nog niet voldoende. Ter vergelijking: de uitgaven in het kader van het Europees Jaar van opvoeding door sport (2004) werden geraamd op 12,3 miljoen euro. Uit het in opdracht van de Commissie zelf opgestelde evaluatierapport bleek echter dat de Europese burgers „slecht of zo goed als niet” op de hoogte waren van dat Jaar en dat de belangrijkste doelstellingen ervan niet zijn overgekomen.

4.8.   Budget

4.8.1.   In het voorstel wordt uitgegaan van financiële middelen in de orde van grootte van 6 miljoen euro voor maatregelen in 2011 en van 2 miljoen euro voor de voorbereidende maatregelen in 2010. Wil men de geformuleerde doelstellingen verwezenlijken en vooral dat de lokale dimensie van het door de Europese burgers uitgevoerde vrijwilligerswerk tot haar recht komt, dan zal de EU moeten uitgaan van een realistische kostenraming. Een bedrag van 6 miljoen euro voor alle activiteiten op nationaal en Europees niveau lijkt ons niet voldoende. Het zou bijzonder jammer zijn als het Jaar 2011 net zo'n mislukking zou worden als het bovengenoemde Europees Jaar 2004, toen er ruim tweemaal zoveel geld ter beschikking stond, en als de ambitieuze doelstellingen door onvoldoende financiële middelen niet gehaald zouden worden.

4.8.2.   De regering van Groot-Brittannië heeft in 2005 alleen al voor het Britse Jaar van de vrijwilligers 10 miljoen pond ter beschikking gesteld, terwijl de regio Valencia voor een soortgelijk jaar 4,2 miljoen euro heeft uitgetrokken. Voor een realistisch budget kan men bijv. kijken naar het Europees Jaar 2010: daarvoor is 17 miljoen euro uitgetrokken, waarvan 9 miljoen bestemd is voor activiteiten in de lidstaten, die van hun kant hebben toegezegd om nog eens 9 miljoen euro bij te leggen.

4.9.   Witboek

4.9.1.   In het kader van de monitoring en evaluatie van het Europees Jaar wil de Commissie een verslag over de uitvoering, de resultaten en de algemene beoordeling van de initiatieven presenteren. Het EESC wil in dit verband herinneren aan zijn eigen voorstel in dit verband en roept de Commissie op om in een witboek nieuwe acties en maatregelen te formuleren ter verduurzaming van de resultaten van het Europees Jaar.

4.10.   Benutting van synergie-effecten

4.10.1.   De synergie-effecten van de drie opeenvolgende Europese Jaren - 2010 (bestrijding van armoede), 2011 (vrijwilligerswerk) en 2012 (actief ouder worden en solidariteit tussen de generaties) – zullen beslist onder de aandacht moeten worden gebracht en benut moeten worden. Dit drietal Europese Jaren biedt een unieke gelegenheid om de activiteiten die de Europese instellingen en de lidstaten ontplooien op het gebied van solidariteit tussen de mensen, gedurende deze hele periode een zekere samenhang te verlenen en daardoor duurzame effecten te genereren. De eenheden die binnen de Europese en nationale instellingen belast zijn met de organisatie van de drie Europese Jaren, zullen nauw met elkaar moeten samenwerken.

4.11.   Interinstitutionele processen

4.11.1.   Om alle betrokkenen voldoende tijd te geven om het Jaar voor te bereiden en uit te voeren, zal er in de Raad en het Europees Parlement op moeten worden aangedrongen dat het initiatief onverwijld wordt goedgekeurd. Eind 2009 zou deze goedkeuring haar beslag moeten krijgen, zodat de fase van voorbereiding officieel van start kan gaan en de benodigde financiële middelen kunnen worden vrijgemaakt.

Brussel, 5 november 2009

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Mario SEPI

---

(1)  Om een voorbeeld van zo'n obstakel te noemen: in sommige landen mogen werklozen slechts op heel beperkte schaal vrijwillig actief zijn.

1

---