# Dziennik Urzędowy C 429/11 g

| | ISSN 1977-1002 |
| --- | --- |
| Dziennik Urzędowy
  Unii Europejskiej | C 429 |
| | |
| Wydanie polskie | Informacje i zawiadomienia | Rocznik 6311 grudnia 2020 |

ISSN 1977-1002

Dziennik Urzędowy

Unii Europejskiej

C 429

Wydanie polskie

Informacje i zawiadomienia

Rocznik 6311 grudnia 2020

---

| Spis treści | Strona |
| --- | --- |
| | I   Rezolucje, zalecenia i opinie |
| | OPINIE |
| | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny |
| | 554. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, 16.9.2020–18.9.2020 |
| 2020/C 429/01 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Jednolity rynek cyfrowy – tendencje i perspektywy dla MŚP (opinia z inicjatywy własnej) | 1 |
| 2020/C 429/02 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Skuteczne i skoordynowane środki UE mające na celu zwalczanie oszustw podatkowych, unikania opodatkowania, prania pieniędzy i rajów podatkowych (opinia z inicjatywy własnej) | 6 |
| 2020/C 429/03 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Praworządność i jej wpływ na wzrost gospodarczy (opinia z inicjatywy własnej) | 16 |
| 2020/C 429/04 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Ochrona małoletnich migrantów pozbawionych opieki w Europie (opinia z inicjatywy własnej) | 24 |
| 2020/C 429/05 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Zamówienia publiczne jako instrument tworzenia wartości i godności w pracy w usługach porządkowych i pomocniczych (opinia z inicjatywy własnej) | 30 |
| 2020/C 429/06 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Cyfrowe górnictwo w Europie: nowe rozwiązania na rzecz zrównoważonej produkcji surowców (opinia z inicjatywy własnej) | 37 |
| 2020/C 429/07 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego W kierunku zorganizowanego zaangażowania młodzieży na rzecz klimatu i zrównoważonego rozwoju w procesie decyzyjnym UE (opinia z inicjatywy własnej) | 44 |
| 2020/C 429/08 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego W kierunku strategii UE na rzecz zrównoważonej konsumpcji (opinia z inicjatywy własnej) | 51 |
| 2020/C 429/09 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Zintegrowane podejście do obszarów wiejskich UE, ze szczególnym uwzględnieniem regionów znajdujących się w trudnej sytuacji (opinia z inicjatywy własnej) | 60 |
| 2020/C 429/10 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Zgodność polityki handlowej UE z Europejskim Zielonym Ładem (opinia z inicjatywy własnej) | 66 |
| 2020/C 429/11 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Energia: kobiety jako równoprawne podmioty w XXI wieku (opinia z inicjatywy własnej) | 77 |
| 2020/C 429/12 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Między transeuropejską supersiecią a lokalnymi wyspami energetycznymi – właściwa kombinacja zdecentralizowanych rozwiązań i scentralizowanych struktur na rzecz transformacji energetycznej zrównoważonej pod względem gospodarczym, społecznym i ekologicznym (opinia z inicjatywy własnej) | 85 |
| 2020/C 429/13 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Powszechny dostęp do godziwego, zrównoważonego i przystępnego cenowo mieszkalnictwa w perspektywie długoterminowej (opinia z inicjatywy własnej) | 93 |
| 2020/C 429/14 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Przyszłość unijnego transportu lotniczego w czasie kryzysu związanego z COVID-19 i po tym kryzysie (opinia z inicjatywy własnej) | 99 |
| 2020/C 429/15 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego UE i Afryka: urzeczywistnienie równoprawnego partnerstwa na rzecz rozwoju opartego na zrównoważoności i wspólnych wartościach (opinia z inicjatywy własnej) | 105 |
| 2020/C 429/16 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wkład społeczeństwa obywatelskiego w Zielony program działań dla Bałkanów Zachodnich i w ich zrównoważony rozwój w ramach procesu przystąpienia do UE (opinia z inicjatywy własnej) | 114 |
| 2020/C 429/17 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Rynek uprawnień do emisji dwutlenku węgla: powstanie, struktura i wyzwania dla europejskiego przemysłu (opinia z inicjatywy własnej) | 122 |
| 2020/C 429/18 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wzmocnienie nienastawionych na zysk przedsiębiorstw społecznych jako podstawowego filaru Europy socjalnej (opinia rozpoznawcza) | 131 |
| 2020/C 429/19 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Obowiązek zachowania należytej staranności (opinia rozpoznawcza) | 136 |
| 2020/C 429/20 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Przegląd agendy terytorialnej UE, karty lipskiej i agendy miejskiej dla UE (opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji niemieckiej) | 145 |
| 2020/C 429/21 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Rola polityki strukturalnej i polityki spójności EU we wspieraniu transformacji gospodarki w innowacyjny i inteligentny sposób (opinia rozpoznawcza) | 153 |
| 2020/C 429/22 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Godziwe płace minimalne w całej Europie (opinia rozpoznawcza na wniosek Parlamentu Europejskiego/Rady) | 159 |
| 2020/C 429/23 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Godna praca w gospodarce platform (opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji niemieckiej) | 173 |
| 2020/C 429/24 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Cyfryzacja i zrównoważony rozwój: status quo i potrzeba działania z perspektywy społeczeństwa obywatelskiego (opinia rozpoznawcza) | 187 |
| 2020/C 429/25 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Zrównoważone łańcuchy dostaw oraz godna praca w handlu międzynarodowym (opinia rozpoznawcza) | 197 |

Spis treści

Strona

I   Rezolucje, zalecenia i opinie

OPINIE

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

554. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, 16.9.2020–18.9.2020

2020/C 429/01

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Jednolity rynek cyfrowy – tendencje i perspektywy dla MŚP (opinia z inicjatywy własnej)

1

2020/C 429/02

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Skuteczne i skoordynowane środki UE mające na celu zwalczanie oszustw podatkowych, unikania opodatkowania, prania pieniędzy i rajów podatkowych (opinia z inicjatywy własnej)

6

2020/C 429/03

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Praworządność i jej wpływ na wzrost gospodarczy (opinia z inicjatywy własnej)

16

2020/C 429/04

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Ochrona małoletnich migrantów pozbawionych opieki w Europie (opinia z inicjatywy własnej)

24

2020/C 429/05

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Zamówienia publiczne jako instrument tworzenia wartości i godności w pracy w usługach porządkowych i pomocniczych (opinia z inicjatywy własnej)

30

2020/C 429/06

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Cyfrowe górnictwo w Europie: nowe rozwiązania na rzecz zrównoważonej produkcji surowców (opinia z inicjatywy własnej)

37

2020/C 429/07

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego W kierunku zorganizowanego zaangażowania młodzieży na rzecz klimatu i zrównoważonego rozwoju w procesie decyzyjnym UE (opinia z inicjatywy własnej)

44

2020/C 429/08

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego W kierunku strategii UE na rzecz zrównoważonej konsumpcji (opinia z inicjatywy własnej)

51

2020/C 429/09

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Zintegrowane podejście do obszarów wiejskich UE, ze szczególnym uwzględnieniem regionów znajdujących się w trudnej sytuacji (opinia z inicjatywy własnej)

60

2020/C 429/10

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Zgodność polityki handlowej UE z Europejskim Zielonym Ładem (opinia z inicjatywy własnej)

66

2020/C 429/11

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Energia: kobiety jako równoprawne podmioty w XXI wieku (opinia z inicjatywy własnej)

77

2020/C 429/12

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Między transeuropejską supersiecią a lokalnymi wyspami energetycznymi – właściwa kombinacja zdecentralizowanych rozwiązań i scentralizowanych struktur na rzecz transformacji energetycznej zrównoważonej pod względem gospodarczym, społecznym i ekologicznym (opinia z inicjatywy własnej)

85

2020/C 429/13

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Powszechny dostęp do godziwego, zrównoważonego i przystępnego cenowo mieszkalnictwa w perspektywie długoterminowej (opinia z inicjatywy własnej)

93

2020/C 429/14

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Przyszłość unijnego transportu lotniczego w czasie kryzysu związanego z COVID-19 i po tym kryzysie (opinia z inicjatywy własnej)

99

2020/C 429/15

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego UE i Afryka: urzeczywistnienie równoprawnego partnerstwa na rzecz rozwoju opartego na zrównoważoności i wspólnych wartościach (opinia z inicjatywy własnej)

105

2020/C 429/16

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wkład społeczeństwa obywatelskiego w Zielony program działań dla Bałkanów Zachodnich i w ich zrównoważony rozwój w ramach procesu przystąpienia do UE (opinia z inicjatywy własnej)

114

2020/C 429/17

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Rynek uprawnień do emisji dwutlenku węgla: powstanie, struktura i wyzwania dla europejskiego przemysłu (opinia z inicjatywy własnej)

122

2020/C 429/18

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wzmocnienie nienastawionych na zysk przedsiębiorstw społecznych jako podstawowego filaru Europy socjalnej (opinia rozpoznawcza)

131

2020/C 429/19

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Obowiązek zachowania należytej staranności (opinia rozpoznawcza)

136

2020/C 429/20

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Przegląd agendy terytorialnej UE, karty lipskiej i agendy miejskiej dla UE (opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji niemieckiej)

145

2020/C 429/21

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Rola polityki strukturalnej i polityki spójności EU we wspieraniu transformacji gospodarki w innowacyjny i inteligentny sposób (opinia rozpoznawcza)

153

2020/C 429/22

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Godziwe płace minimalne w całej Europie (opinia rozpoznawcza na wniosek Parlamentu Europejskiego/Rady)

159

2020/C 429/23

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Godna praca w gospodarce platform (opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji niemieckiej)

173

2020/C 429/24

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Cyfryzacja i zrównoważony rozwój: status quo i potrzeba działania z perspektywy społeczeństwa obywatelskiego (opinia rozpoznawcza)

187

2020/C 429/25

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Zrównoważone łańcuchy dostaw oraz godna praca w handlu międzynarodowym (opinia rozpoznawcza)

197

---

| | III   Akty przygotowawcze |
| --- | --- |
| | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny |
| | 554. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, 16.9.2020–18.9.2020 |
| 2020/C 429/26 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Strategia MŚP na rzecz zrównoważonej i cyfrowej Europy[COM(2020) 103 final] | 210 |
| 2020/C 429/27 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Turystyka i transport w roku 2020 i w dalszej przyszłości(COM(2020) 550 final) | 219 |
| 2020/C 429/28 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Banku Centralnego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Przegląd zarządzania gospodarczego. Sprawozdanie dotyczące stosowania rozporządzeń (UE) nr 1173/2011, 1174/2011, 1175/2011, 1176/2011, 1177/2011, 472/2013 i 473/2013 oraz przydatności dyrektywy Rady 2011/85/UE(COM(2020) 55 final) | 227 |
| 2020/C 429/29 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Zmieniony wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego Plus, Funduszu Spójności, Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego, a także przepisy finansowe na potrzeby tych funduszy oraz na potrzeby Funduszu Azylu i Migracji, Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Instrumentu na rzecz Zarządzania Granicami i Wiz[COM(2020) 450 final – 2018/0196 (COD)],Zmieniony wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i Funduszu Spójności[COM(2020) 452 final – 2018/0197 (COD)] | 236 |
| 2020/C 429/30 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie instrumentu pożyczkowego na rzecz sektora publicznego w ramach mechanizmu sprawiedliwej transformacji[COM(2020) 453 final – 2020/0100 (COD)], Zmieniony wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji[COM(2020) 460 final – 2020/0006 (COD)] | 240 |
| 2020/C 429/31 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Zmieniony wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie Europejskiego Funduszu Społecznego Plus (EFS+)[COM(2020) 447 – 2018-206-COD] | 245 |
| 2020/C 429/32 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ustanowienia Programu działań Unii w dziedzinie zdrowia na lata 2021–2027 oraz uchylenia rozporządzenia (UE) nr 282/2014 (Program UE dla zdrowia)[COM(2020) 405 final – 2020/0102 (COD)] | 251 |
| 2020/C 429/33 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Unijna strategia na rzecz bioróżnorodności 2030 – Przywracanie przyrody do naszego życia[COM(2020) 380 final] | 259 |
| 2020/C 429/34 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Strategia od pola do stołu na rzecz sprawiedliwego, zdrowego i przyjaznego dla środowiska systemu żywnościowego” [COM(2020) 381] | 268 |
| 2020/C 429/35 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej decyzję Rady 2003/17/WE w odniesieniu do równoważności przeprowadzanych na Ukrainie inspekcji polowych upraw nasiennych zbożowych roślin uprawnych i w sprawie równoważności materiału siewnego roślin zbożowych wyprodukowanego na Ukrainie[COM(2020) 137 final – 2020/0053 (COD)] | 276 |
| 2020/C 429/36 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/833 z dnia 20 maja 2019 r. ustanawiające środki ochrony i egzekwowania mające zastosowanie na obszarze podlegającym regulacji Organizacji Rybołówstwa Północno-Zachodniego Atlantyku[COM(2020) 215 final – 2020/95(COD)] | 279 |
| 2020/C 429/37 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Bezpieczne wprowadzanie sieci 5G w UE – wdrażanie unijnego zestawu narzędzi[COM(2020) 50 final] | 281 |
| 2020/C 429/38 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów – Europejska strategia w zakresie danych[COM(2020) 66 final] | 290 |
| 2020/C 429/39 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady upoważniającej Francję do wynegocjowania umowy uzupełniającej obowiązujący traktat dwustronny ze Zjednoczonym Królestwem dotyczący budowy i eksploatacji stałego połączenia przez kanał La Manche przez prywatnych koncesjonariuszy[COM(2020) 622 final – 2020/0160 (COD)] | 296 |
| 2020/C 429/40 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego dyrektywę (UE) 2016/798 w odniesieniu do stosowania przepisów bezpieczeństwa i interoperacyjności kolei w stosunku do stałego połączenia przez kanał La Manche[COM(2020) 623 final – 2020/0161 (COD)] | 297 |

III   Akty przygotowawcze

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

554. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, 16.9.2020–18.9.2020

2020/C 429/26

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Strategia MŚP na rzecz zrównoważonej i cyfrowej Europy[COM(2020) 103 final]

[COM(2020) 103 final]

210

2020/C 429/27

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Turystyka i transport w roku 2020 i w dalszej przyszłości(COM(2020) 550 final)

(COM(2020) 550 final)

219

2020/C 429/28

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Banku Centralnego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Przegląd zarządzania gospodarczego. Sprawozdanie dotyczące stosowania rozporządzeń (UE) nr 1173/2011, 1174/2011, 1175/2011, 1176/2011, 1177/2011, 472/2013 i 473/2013 oraz przydatności dyrektywy Rady 2011/85/UE(COM(2020) 55 final)

(COM(2020) 55 final)

227

2020/C 429/29

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Zmieniony wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego Plus, Funduszu Spójności, Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego, a także przepisy finansowe na potrzeby tych funduszy oraz na potrzeby Funduszu Azylu i Migracji, Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Instrumentu na rzecz Zarządzania Granicami i Wiz[COM(2020) 450 final – 2018/0196 (COD)],Zmieniony wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i Funduszu Spójności[COM(2020) 452 final – 2018/0197 (COD)]

[COM(2020) 450 final – 2018/0196 (COD)],

[COM(2020) 452 final – 2018/0197 (COD)]

236

2020/C 429/30

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie instrumentu pożyczkowego na rzecz sektora publicznego w ramach mechanizmu sprawiedliwej transformacji[COM(2020) 453 final – 2020/0100 (COD)], Zmieniony wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji[COM(2020) 460 final – 2020/0006 (COD)]

[COM(2020) 453 final – 2020/0100 (COD)]

[COM(2020) 460 final – 2020/0006 (COD)]

240

2020/C 429/31

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Zmieniony wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie Europejskiego Funduszu Społecznego Plus (EFS+)[COM(2020) 447 – 2018-206-COD]

[COM(2020) 447 – 2018-206-COD]

245

2020/C 429/32

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ustanowienia Programu działań Unii w dziedzinie zdrowia na lata 2021–2027 oraz uchylenia rozporządzenia (UE) nr 282/2014 (Program UE dla zdrowia)[COM(2020) 405 final – 2020/0102 (COD)]

[COM(2020) 405 final – 2020/0102 (COD)]

251

2020/C 429/33

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Unijna strategia na rzecz bioróżnorodności 2030 – Przywracanie przyrody do naszego życia[COM(2020) 380 final]

[COM(2020) 380 final]

259

2020/C 429/34

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Strategia od pola do stołu na rzecz sprawiedliwego, zdrowego i przyjaznego dla środowiska systemu żywnościowego” [COM(2020) 381]

[COM(2020) 381]

268

2020/C 429/35

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej decyzję Rady 2003/17/WE w odniesieniu do równoważności przeprowadzanych na Ukrainie inspekcji polowych upraw nasiennych zbożowych roślin uprawnych i w sprawie równoważności materiału siewnego roślin zbożowych wyprodukowanego na Ukrainie[COM(2020) 137 final – 2020/0053 (COD)]

[COM(2020) 137 final – 2020/0053 (COD)]

276

2020/C 429/36

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/833 z dnia 20 maja 2019 r. ustanawiające środki ochrony i egzekwowania mające zastosowanie na obszarze podlegającym regulacji Organizacji Rybołówstwa Północno-Zachodniego Atlantyku[COM(2020) 215 final – 2020/95(COD)]

[COM(2020) 215 final – 2020/95(COD)]

279

2020/C 429/37

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Bezpieczne wprowadzanie sieci 5G w UE – wdrażanie unijnego zestawu narzędzi[COM(2020) 50 final]

[COM(2020) 50 final]

281

2020/C 429/38

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów – Europejska strategia w zakresie danych[COM(2020) 66 final]

[COM(2020) 66 final]

290

2020/C 429/39

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady upoważniającej Francję do wynegocjowania umowy uzupełniającej obowiązujący traktat dwustronny ze Zjednoczonym Królestwem dotyczący budowy i eksploatacji stałego połączenia przez kanał La Manche przez prywatnych koncesjonariuszy[COM(2020) 622 final – 2020/0160 (COD)]

[COM(2020) 622 final – 2020/0160 (COD)]

296

2020/C 429/40

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego dyrektywę (UE) 2016/798 w odniesieniu do stosowania przepisów bezpieczeństwa i interoperacyjności kolei w stosunku do stałego połączenia przez kanał La Manche[COM(2020) 623 final – 2020/0161 (COD)]

[COM(2020) 623 final – 2020/0161 (COD)]

297

---

| PL | |
| --- | --- |

PL

---

I Rezolucje, zalecenia i opinie

OPINIE

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

554. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, 16.9.2020–18.9.2020

| 11.12.2020 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 429/1 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 429/1

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Jednolity rynek cyfrowy – tendencje i perspektywy dla MŚP”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2020/C 429/01)

| Sprawozdawca: | Pedro ALMEIDA FREIRE |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Pedro ALMEIDA FREIRE

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 30.3.2017 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Artykuł 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji |
| Data przyjęcia przez sekcję | 4.9.2020 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 18.9.2020 |
| Sesja plenarna nr | 554 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 220/0/0 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

30.3.2017

Podstawa prawna

Artykuł 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji

Data przyjęcia przez sekcję

4.9.2020

Data przyjęcia na sesji plenarnej

18.9.2020

Sesja plenarna nr

554

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

220/0/0

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1 | EKES zwraca szczególną uwagę na wpływ technologii cyfrowych na europejskie małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP). W istocie 25 mln MŚP stanowi trzon gospodarki UE. Zatrudniają one około 100 mln osób, odpowiadają za ponad połowę europejskiego PKB i odgrywają kluczową rolę w tworzeniu wartości dodanej we wszystkich sektorach gospodarki. |
| --- | --- |

1.1

| 1.2 | Podczas wysłuchań przeprowadzonych w kilku krajach wybranych do udziału w projekcie DESI 2019 (Belgia, Niemcy, Portugalia i Rumunia) EKES zauważył, że wiele europejskich MŚP, w szczególności mikroprzedsiębiorstw i małych przedsiębiorstw (93 % przedsiębiorstw w Europie), powoli przyjmuje rozwiązania cyfrowe. Przedsiębiorstwa, które zrobiły pierwszy krok w tym kierunku, powiadomiły EKES, że napotykają wiele przeszkód we wdrażaniu tych rozwiązań. |
| --- | --- |

1.2

| 1.3 | EKES zaleca, aby dołożyć wszelkich starań w celu usunięcia pierwszej przeszkody wynikającej z braku optymalnego zasięgu sieci szerokopasmowej na danym terytorium. |
| --- | --- |

1.3

| 1.4 | Zauważył, że potrzeby szkoleniowe MŚP w zakresie technologii cyfrowych w takich dziedzinach jak cyberbezpieczeństwo, sztuczna inteligencja czy łańcuch bloków mają zasadnicze znaczenie, jeśli nie są wręcz pilne. W związku z tym EKES zaleca, by edukacja szkolna obejmowała obowiązkowe kursy poświęcone technologiom cyfrowym oraz by MŚP mogły korzystać z usług szkoleniowych w zakresie tych narzędzi. Ponadto należy w dalszym ciągu wspierać i promować odpowiednie, przystępne cenowo szkolenia ustawiczne dla osób prowadzących działalność na własny rachunek, osób zarządzających MŚP i ich pracowników. |
| --- | --- |

1.4

| 1.5 | EKES apeluje o odpowiednią koordynację podatkową na szczeblu krajowym, gdyż brak koordynacji w tej dziedzinie powoduje proporcjonalnie wyższe koszty dla MŚP niż dla dużych przedsiębiorstw w połowie wysłuchanych krajów i utrudnia działalność transgraniczną. Istotnie zapewnienie uczciwej konkurencji między MŚP a dużymi przedsiębiorstwami ma zasadnicze znaczenie dla właściwego funkcjonowania rynku wewnętrznego. |
| --- | --- |

1.5

| 1.6 | EKES ma nadzieję, że różnice w przepisach, nadmierny wzrost uregulowań oraz inflacja norm i oznakowań zostaną wyeliminowane: są to poważne utrudnienia w cyfrowym i transgranicznym rozwoju MŚP, ponieważ generują koszty dostosowania, koszty płac i ekspertyz zewnętrznych, które stanowią przeszkodę dla ich wzrostu. |
| --- | --- |

1.6

| 1.7 | EKES uważa, że dostęp MŚP do finansowania jest priorytetem, aby można było wspierać inwestycje MŚP w zakresie dostosowania się do cyfrowej transformacji społeczeństwa, handlu, wzorców konsumpcji i umiędzynarodowienia wymiany handlowej. Zauważa, że sieć Enterprise Europe Network (EEN) nie jest wystarczająco znana ani wykorzystywana przez europejskie MŚP ani też przez ośrodki innowacji cyfrowych finansowane przez Unię Europejską. Wzmocnienie dialogu i współpracy między EEN i organizacjami MŚP poprawiłoby skuteczność systemu. |
| --- | --- |

1.7

2.   Wpływ technologii cyfrowej na MŚP

| 2.1 | W dniu 11 czerwca 2020 r., podczas publikacji indeksu gospodarki cyfrowej i społeczeństwa cyfrowego na 2020 r., wiceprzewodnicząca wykonawcza Komisji Europejskiej, Margrethe Vestager, stwierdziła, że „kryzys związany z koronawirusem pokazał, jak ważne dla ludzi i przedsiębiorstw są wzajemny kontakt i możliwość interakcji w internecie” (1). |
| --- | --- |

2.1

| 2.2 | Komisarz ds. rynku wewnętrznego, Thierry Breton, zauważył, że „Dane [DESI (2)], które dzisiaj publikujemy, pokazują, że przemysł wykorzystuje obecnie więcej rozwiązań cyfrowych niż kiedykolwiek wcześniej. Musimy zadbać o to, by miało to miejsce również w przypadku małych i średnich przedsiębiorstw, oraz aby najbardziej zaawansowane technologie cyfrowe były stosowane w całej gospodarce”. |
| --- | --- |

2.2

| 2.3 | EKES zwraca również szczególną uwagę na wpływ technologii cyfrowych na MŚP. W istocie 25 mln MŚP stanowi trzon gospodarki UE. Zatrudniają one około 100 mln osób, odpowiadają za ponad połowę europejskiego PKB i odgrywają kluczową rolę w tworzeniu wartości dodanej we wszystkich sektorach gospodarki (3). |
| --- | --- |

2.3

| 2.4 | MŚP są głęboko zakorzenione w gospodarczej i społecznej strukturze Europy i bardzo zróżnicowane pod względem modeli biznesowych, wielkości, swojego wieku i profili przedsiębiorców oraz czerpią z puli różnorodnych talentów kobiet i mężczyzn. Należą do nich wolne zawody – choć regulowane wolne zawody, które podlegają przepisom właściwym dla swojego sektora działalności (sektor farmaceutyczny, sektor wymiaru sprawiedliwości itp.), nie są jako takie objęte definicją MŚP – mikroprzedsiębiorstwa, przedsiębiorstwa przemysłowe o średnim zasięgu, tradycyjne warsztaty rzemieślnicze i zaawansowane technologicznie przedsiębiorstwa typu start-up. |
| --- | --- |

2.4

| 2.5 | Świadomy wpływu technologii cyfrowych na MŚP, EKES zgadza się z analizą Komisji i uważa, że trzy filary, na których opiera się przedłożona przez Komisję strategia MŚP na rzecz zrównoważonej i cyfrowej Europy (4) (budowanie potencjału i wsparcie dla transformacji w kierunku zrównoważonego rozwoju i cyfryzacji, zmniejszenie obciążeń regulacyjnych i poprawa dostępu do rynku oraz lepszy dostęp do finansowania), są rzeczywiście obszarami priorytetowymi. EKES podkreśla, że MŚP potrzebują natychmiastowego wsparcia finansowego, ponieważ bardzo silnie odczuły skutki gospodarcze pandemii COVID-19, w związku z czym ich pracownicy są bardziej narażeni na utratę pracy.
  W tym kontekście EKES ubolewa, że plan naprawy gospodarczej dla Europy mający na celu naprawę szkód gospodarczych i społecznych spowodowanych przez pandemię COVID-19, który został przyjęty na nadzwyczajnym szczycie Rady Europejskiej w dniach 17–21 lipca 2020 r., ogranicza się do 750 mld EUR i że UE-27 obniżyła swoje ambicje, zwłaszcza w dziedzinie technologii cyfrowych, by uzyskać poparcie tzw. krajów oszczędnych, gdyż będzie to miało wpływ na wsparcie finansowe na cyfryzację MŚP. |
| --- | --- |

2.5

W tym kontekście EKES ubolewa, że plan naprawy gospodarczej dla Europy mający na celu naprawę szkód gospodarczych i społecznych spowodowanych przez pandemię COVID-19, który został przyjęty na nadzwyczajnym szczycie Rady Europejskiej w dniach 17–21 lipca 2020 r., ogranicza się do 750 mld EUR i że UE-27 obniżyła swoje ambicje, zwłaszcza w dziedzinie technologii cyfrowych, by uzyskać poparcie tzw. krajów oszczędnych, gdyż będzie to miało wpływ na wsparcie finansowe na cyfryzację MŚP.

| 2.6 | EKES zauważa, że filary opracowanej przez Komisję strategii MŚP na rzecz zrównoważonej i cyfrowej Europy są zgodne z oczekiwaniami wyrażonymi przez przedstawicieli MŚP podczas wysłuchań, które EKES przeprowadził w czterech krajach wybranych na podstawie DESI 2019 (Belgia, Niemcy, Portugalia i Rumunia) w celu oceny wpływu technologii cyfrowych na MŚP, zanim zostały one przerwane przez kryzys wywołany koronawirusem i obowiązek izolacji. W związku z tym EKES nie był w stanie przeprowadzić wysłuchania w Estonii i Irlandii, które zostały wybrane na podstawie ich najwyższego miejsca w rankingu DESI 2019. |
| --- | --- |

2.6

3.   Uwagi ogólne

| 3.1 | Technologie cyfrowe są czynnikiem wzrostu dla MŚP (rzemieślników, handlowców, wolnych zawodów, usługodawców itp.). Internet ma wpływ na ponad połowę sprzedaży detalicznej w Europie – może być to sprzedaż online lub w sklepach po wyszukaniu online (znana jako „ROPO”: Research Online, Purchase Offline) (5). |
| --- | --- |

3.1

| 3.2 | Rozwój stron internetowych, sieci społecznościowych, marketing cyfrowy lub oprogramowanie do zarządzania relacjami z klientami (CRM) sprzyjają rozwojowi „cyfrowych MŚP”. Pakiety oprogramowania i programy do analizy danych przyczyniają się również do optymalizacji procesów biznesowych. W związku z tym EKES zauważa, że należy stworzyć programy szkoleniowe w celu przeszkolenia użytkowników, w tym zarządzających MŚP, w zakresie korzystania z tych narzędzi. |
| --- | --- |

3.2

| 3.3 | Technologia cyfrowa może również zmieniać kierunek rozwoju branży i powodować radykalne wstrząsy. Innowacje „zakłócające” lub też „przekierowujące” to proces transformacji rynku wywołany przez wyzwania cyfrowe. Zakłócenie zmienia rynek, otwierając go na możliwie największą liczbę osób i pozwalając nowym graczom na przechwytywanie (przekierowywanie) obrotu w ramach tradycyjnych łańcuchów wartości. |
| --- | --- |

3.3

| 3.4 | Na przykład relacja zaufania i bliskości między MŚP a jego klientami może stwarzać wrażenie, że działalność MŚP jest chroniona przed przenikaniem technologii cyfrowych. Doświadczenie pokazuje jednak, że ta bliska relacja z klientem nie jest w żadnym wypadku gwarancją. W rzeczywistości konsumenci są gotowi do skorzystania z innych ofert, jeśli okażą się one bardziej praktyczne i korzystniejsze (6). |
| --- | --- |

3.4

| 3.5 | W gospodarce cyfrowej ochrona prawna konsumentów nie ma wpływu na ich zachowanie. Oferta cyfrowa dla konsumenta przyzwyczajonego do zdematerializowanej, dostępnej i łatwej w użyciu usługi, która obejmuje ochronę prawną chroniącą jego interesy, ale która jest mniej wygodna w użyciu, nie będzie miała żadnego wpływu na jego zachowanie (7). |
| --- | --- |

3.5

| 3.6 | Pozytywny, wręcz retoryczny dyskurs na temat cyfrowego zakłócenia często dotyczy dużych firm dysponujących wystarczającymi środkami na inwestycje w badania i rozwój oraz marketing. Dyskurs ten nie uwzględnia jednak faktu, że cyfrowe zakłócenie może na przykład dotyczyć m.in. pewnych wolnych zawodów, które z natury rzeczy są bardzo rozdrobnione i często nie dysponują budżetem na badania i rozwój. Mogą one jedynie wyposażyć się w rozwiązania cyfrowe dostępne na rynku, a nie same je rozwijać, w związku z czym są bardziej narażone pod względem cyfryzacji swojej działalności. |
| --- | --- |

3.6

| 3.7 | Przestrzeń cyfrowa pozbawia również MŚP pewnych złudzeń. Na przykład świadczenie usług na małą skalę na ograniczonym obszarze geograficznym, gdzie potencjał rozwoju jest równie duży, może dawać złudzenie, że znajdujemy się poza zmianami spowodowanymi przez erę cyfrową. Rzeczywistość pokazuje, że jest inaczej. Na przykład sektor hotelarski wydaje się stanowić ofertę, która nie nadaje się do przeniesienia. Platformy rezerwacji zdołały jednak przejąć znaczną część wartości, o której mowa, do tego stopnia, że przedstawiciele sektora hotelarsko-gastronomicznego twierdzą, iż powinni byli przewidzieć i stworzyć własną platformę, aby zachować kontrolę nad rezerwacjami, a nie znajdować się w sytuacji zależności od podmiotów zewnętrznych (8). |
| --- | --- |

3.7

| 3.8 | Co więcej, zakłócenia cyfrowe prowadzą do redystrybucji pracy. Oto kilka przykładów z wolnych zawodów: w księgowości bardzo ręczna praca polegająca na wprowadzaniu danych księgowych jest coraz częściej wykonywana przez samych klientów, co ogranicza pracę księgowych i ich marże, nie wspominając o pojawieniu się konkurentów oferujących księgowość online. |
| --- | --- |

3.8

| 3.9 | Ryzyko związane z redystrybucją pracy w zawodzie notariusza jest na przykład mniejsze, ale część czynności notarialnych może być wykonywana przez inne osoby; i tak przedsiębiorstwa typu start-up proponują tworzenie prawnie wiążących testamentów za 70 EUR (9). |
| --- | --- |

3.9

| 3.10 | Redystrybucja pracy dotyczy również sektora medycznego: strony internetowe oferują wizyty online lub telemedycynę na obszarach, gdzie dostępność tego rodzaju usług jest ograniczona. |
| --- | --- |

3.10

| 3.11 | Zdarza się również, że komercyjne platformy współpracy niekiedy nie są informowane o wymogach, które należy spełnić na mocy prawa europejskiego i krajowego, takich jak obowiązek rejestracji przedsiębiorstw, wymogi w zakresie obowiązkowego ubezpieczenia, zdrowia i bezpieczeństwa, ochrony pracowników, konsumentów itp. |
| --- | --- |

3.11

| 3.12 | W świetle tych wszystkich wstrząsów gospodarczych, społecznych i socjalnych wyzwania związane z cyfryzacją powinny być zatem stałym elementem dialogu społecznego. |
| --- | --- |

3.12

| 3.13 | MŚP stanowią niejednorodną kategorię podmiotów gospodarczych, począwszy od piekarzy po farmaceutów i przedstawicieli wolnych zawodów, co oznacza, że polityka w zakresie budowania potencjału i wspierania cyfryzacji MŚP musi sprzyjać włączeniu społecznemu i musi być prosta w zastosowaniu przez MŚP, bez ponoszenia nieproporcjonalnie wysokich kosztów dodatkowych ani spowalniania ich podstawowej działalności w celu dostosowania się. |
| --- | --- |

3.13

| 3.14 | Jednak potrzeby MŚP nie ograniczają się do inteligentnego i sprzyjającego włączeniu społecznemu prawodawstwa, lecz obejmują rozwój umiejętności i ustawiczne kształcenie zawodowe oraz opierają się na nowej wizji przedsiębiorstwa. Cyfrowa transformacja MŚP wpływa również na organizację i kulturę przedsiębiorstwa. Jednak wielu zarządzających MŚP nie czyni z cyfrowej transformacji strategii dla swojego przedsiębiorstwa. Cyfrowa transformacja to nie tylko kwestia cyfrowych narzędzi i procesów, to nowy sposób tworzenia wartości poprzez dostosowanie modelu biznesowego do kontekstu cyfrowego, który jest inicjowany przez zarządzającego. |
| --- | --- |

3.14

| 3.15 | Ponadto MŚP napotykają wiele przeszkód w zakresie dostępu do finansowania, przystępnych cenowo szkoleń i wsparcia na rzecz umiędzynarodowienia. Entreprise Europe Network, sieć poświęcona innowacjom i umiędzynarodowieniu przedsiębiorstw oraz dostarczaniu MŚP informacji, doradztwa w zakresie prawa europejskiego i usług wsparcia, nie jest zbyt dobrze znana w terenie. Ośrodki innowacji cyfrowych finansowane przez Unię Europejską (np. europejskie ośrodki innowacji cyfrowych zarządzane przez Innoviris w Brukseli (10)) również przyczyniają się do wspierania cyfryzacji MŚP dzięki szkoleniom i finansowaniu oraz do rozwijania kultury przedsiębiorczości cyfrowej. Niemniej skuteczność systemu uległaby zwiększeniu, gdyby wzmocniono dialog, analizę potrzeb MŚP oraz współpracę między EEN i organizacjami MŚP. |
| --- | --- |

3.15

4.   Uwagi szczegółowe

| 4.1 | Niniejsza opinia opiera się częściowo na wnioskach z wysłuchań przeprowadzonych w okresie od lipca 2019 r. do pierwszego kwartału 2020 r. z udziałem partnerów społecznych, federacji MŚP, stowarzyszeń konsumentów, władz publicznych i innych podmiotów w czterech państwach członkowskich: Niemczech, Belgii, Portugalii i Rumunii. Estonia i Irlandia, które również zostały wybrane, nie mogły zostać wysłuchane ze względu na kryzys związany z koronawirusem. |
| --- | --- |

4.1

| 4.2 | EKES zwraca uwagę, że celem wysłuchań przeprowadzonych w wyżej wymienionych krajach było wsparcie i dostarczenie „oddolnych” dowodów dla europejskich działań i polityki w zakresie zintegrowania technologii cyfrowych w MŚP. |
| --- | --- |

4.2

| 4.3 | Aby ocenić wpływ technologii cyfrowych na MŚP, EKES wybrał jeden z pięciu wskaźników DESI (11):






  — | integracja technologii cyfrowych w wymiarze handlowym, w tym trzy wskaźniki, które EKES uznał za istotne: odsetek MŚP prowadzących handel elektroniczny, obrót MŚP wynikający z handlu elektronicznego oraz odsetek MŚP prowadzących handel elektroniczny i transgraniczny. |
| --- | --- | --- |

4.3

—

integracja technologii cyfrowych w wymiarze handlowym, w tym trzy wskaźniki, które EKES uznał za istotne: odsetek MŚP prowadzących handel elektroniczny, obrót MŚP wynikający z handlu elektronicznego oraz odsetek MŚP prowadzących handel elektroniczny i transgraniczny.

| 4.4 | Wśród krajów wybranych przez EKES w odniesieniu do wyżej wymienionego wskaźnika DESI 2019 Irlandia i Estonia przodują w handlu elektronicznym i integracji technologii cyfrowych w wymiarze handlowym, a następnie Belgia, która również plasuje się powyżej średniej. |
| --- | --- |

4.4

| 4.5 | Niemcy wypadają przeciętnie, a Portugalia poniżej średniej. Rumunia zajmuje ostatnią pozycję. |
| --- | --- |

4.5

| 4.6 | W przypadku większości wysłuchań (Belgia, Niemcy, Portugalia) odnotowano zróżnicowany zasięg sieci szerokopasmowej: obszary miejskie są dobrze pokryte, a obszary wiejskie i peryferyjne nie, w niektórych częściach kraju (Portugalia) 4G nie jest nawet dostępna. Kształtowanie cyfrowej przyszłości Europy i jej MŚP wymaga opracowania rozwiązań cyfrowych na dużą skalę oraz interoperacyjności w zakresie kluczowej infrastruktury cyfrowej. EKES zauważa, że jakość sieci połączeń stanowi najbardziej podstawowy element transformacji cyfrowej MŚP. |
| --- | --- |

4.6

| 4.7 | Szkolenie w zakresie technologii cyfrowych jest potrzebą sygnalizowaną przez wszystkich rozmówców pytanych podczas wysłuchań. Edukacja i szkolenia zawodowe w zakresie technologii cyfrowych są bardzo ograniczone i uniemożliwiają MŚP rekrutację kompetentnych pracowników w tej dziedzinie (Portugalia, Rumunia). Szkolenie w zakresie zagadnień cyfrowych dla pracowników MŚP w celu uzyskania kompetencji i aktualnej wiedzy w dziedzinach takich jak cyberbezpieczeństwo, sztuczna inteligencja lub łańcuch bloków ma kluczowe znaczenie, jeśli nie jest wręcz pilne (Belgia). W rzeczywistości obecna sytuacja charakteryzuje się powierzchowną znajomością narzędzi cyfrowych, czego nie można dłużej akceptować (Niemcy).
  Pracownicy potrzebują również umiejętności informatycznych, aby utrzymać swoje miejsca pracy i odnieść sukces na coraz bardziej cyfrowym i szybko zmieniającym się rynku pracy (Niemcy). Istotnie, cyfryzacja może prowadzić do obaw o utratę miejsc pracy w niektórych wysoce zautomatyzowanych sektorach (Niemcy). |
| --- | --- |

4.7

Pracownicy potrzebują również umiejętności informatycznych, aby utrzymać swoje miejsca pracy i odnieść sukces na coraz bardziej cyfrowym i szybko zmieniającym się rynku pracy (Niemcy). Istotnie, cyfryzacja może prowadzić do obaw o utratę miejsc pracy w niektórych wysoce zautomatyzowanych sektorach (Niemcy).

| 4.8 | MŚP nie są wystarczająco wyposażone ani przeszkolone, aby zarządzać ryzykiem generowanym przez szkodliwe działania w cyberprzestrzeni (Belgia, Niemcy). W związku z tym niektóre tradycyjne MŚP wątpią w samą możliwość rozwoju aktywności online (Portugalia). Te, które przeszły na technologię cyfrową, mają trudności z wykorzystaniem dużych repozytoriów danych dostępnych dla większych przedsiębiorstw i niechętnie korzystają np. z zaawansowanych narzędzi i aplikacji opartych na sztucznej inteligencji (SI), co stawia je w niekorzystnej sytuacji konkurencyjnej w stosunku do większych przedsiębiorstw (Niemcy). Jednocześnie MŚP we wszystkich sektorach są w dużym stopniu narażone na zagrożenia cybernetyczne i często muszą polegać na zewnętrznych ekspertach, co generuje dodatkowe koszty. |
| --- | --- |

4.8

| 4.9 | Brak harmonizacji podatkowej na szczeblu krajowym powoduje proporcjonalnie wyższe koszty dla MŚP niż dla dużych przedsiębiorstw w połowie wysłuchanych krajów (Belgia, Portugalia) i utrudnia działalność transgraniczną. |
| --- | --- |

4.9

| 4.10 | Różnice w przepisach, nadmierny wzrost uregulowań oraz inflacja norm i oznakowań to również przeszkody w cyfrowym i transgranicznym rozwoju MŚP (Belgia, Portugalia), ponieważ generują one takie koszty dostosowania i koszty płac, że niektóre MŚP ulegają pokusie delokalizacji (Belgia). Na przykład wejście w życie ogólnego rozporządzenia o ochronie danych osobowych zobowiązało MŚP do zmobilizowania personelu do opracowania wewnętrznych procedur zarządzania danymi osobowymi, informowania swoich klientów itp.; niekiedy musiały one uciekać się do konsultantów zewnętrznych, co odwróciło ich uwagę od priorytetu ich rozwoju handlowego, spowodowało powstanie kosztów i spowolniło ich główną działalność (Belgia). |
| --- | --- |

4.10

| 4.11 | Rozwój cyfrowy MŚP może być również utrudniony przez inercję krajowego ustawodawcy: szkolenia i edukacja w zakresie technologii cyfrowych oraz wsparcie dla MŚP w zakresie wdrażania technologii cyfrowych nie są uznawane za priorytety strategiczne (Rumunia). |
| --- | --- |

4.11

| 4.12 | Ze względu na zagrożenia gospodarcze, społeczne i socjalne związane z rewolucją cyfrową rozmówcy pytani we wszystkich wysłuchanych krajach uznali, że konieczne jest zaangażowanie partnerów społecznych i przedstawicieli MŚP w opracowywanie przepisów, które ich dotyczą, oraz w dialog społeczny. |
| --- | --- |

4.12

Bruksela, dnia 18 września 2020 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Komunikat prasowy Komisji Europejskiej z dnia 11 czerwca 2020 r., Bruksela.

1

(2)  Digital Economy and Society Index (DESI).

2

(3)  COM(2020) 103 final.

3

(4)  Zob. przypis 3.

4

(5)  Forrester, European Cross-Channel Retail Sales Forecast, 2015 to 2020.

5

https://www.forrester.com/report/European+CrossChannel+Retail+Sales+Forecast+2015+To+2020/-/E-RES115375

(6)  O tej niestabilności mogą świadczyć wypożyczalnie DVD, osłabione przez rozwój VOD i możliwość pobierania materiałów. Pojawienie się takich graczy jak Amazon, który oferuje niezawodną i szybką dostawę do domu za tę samą cenę z oferty katalogowej, skłoniło wielu konsumentów do preferowania zakupów online, nawet jeśli w wolnym czasie nadal odwiedzają księgarnie.

6

(7)  Le numérique déroutant [Technologie cyfrowe zmieniające kierunek rozwoju branży]. Badanie BPI France Le Lab, 19 lutego 2015 r.

7

(8)  Badanie BPI France Le Lab, tamże.

8

(9)  https://testamento.fr/fr/

9

(10)  Program „Cyfrowa Europa” na lata 2021–2027.

10

(11)  Łączność, kapitał ludzki, korzystanie z usług internetowych, integracja technologii cyfrowych, cyfrowe usługi publiczne.

11

---

| 11.12.2020 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 429/6 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 429/6

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Skuteczne i skoordynowane środki UE mające na celu zwalczanie oszustw podatkowych, unikania opodatkowania, prania pieniędzy i rajów podatkowych”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2020/C 429/02)

| Sprawozdawca: | Javier DOZ ORRIT |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Javier DOZ ORRIT

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 20.2.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej |
| Data przyjęcia przez sekcję | 20.7.2020 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 18.9.2020 |
| Sesja plenarna nr | 554 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 216/2/2 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

20.2.2020

Podstawa prawna

Art. 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej

Data przyjęcia przez sekcję

20.7.2020

Data przyjęcia na sesji plenarnej

18.9.2020

Sesja plenarna nr

554

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

216/2/2

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Pomimo wysiłków podejmowanych przez UE i wiele rządów, wejście w życie ważnych dyrektyw europejskich (dyrektywa w sprawie zapobiegania wykorzystywaniu systemu finansowego do prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu, dyrektywa w sprawie przeciwdziałania unikaniu opodatkowania) (1) oraz planu działania w sprawie erozji bazy podatkowej i przenoszenia zysków (BEPS) OECD, skala oszustw podatkowych, uchylania się od opodatkowania i prania pieniędzy, a także unikania opodatkowania, nadal jest bardzo duża w odniesieniu do finansów publicznych państw europejskich. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES proponuje założenie europejskiego paktu na rzecz skutecznego zwalczania oszustw podatkowych, uchylania się od opodatkowania, unikania opodatkowania i prania pieniędzy. EKES wzywa Komisję Europejską do uruchomienia inicjatywy politycznej z udziałem rządów krajowych i innych instytucji europejskich na rzecz osiągnięcia tego celu, poprzez wspieranie koniecznych konsensusów i umożliwianie zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego. Jednym z filarów takiego paktu powinna być współpraca państw członkowskich. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES wzywa instytucje europejskie i państwa członkowskie do zapewnienia zasobów finansowych i ludzkich niezbędnych do skutecznego wdrożenia obowiązującego prawodawstwa europejskiego oraz do zobowiązania się do przyjęcia wszelkich nowych środków ustawodawczych i administracyjnych niezbędnych do skutecznego zwalczania przestępstw podatkowych i nadużyć, prania pieniędzy i działalności rajów podatkowych. Wymaga to stałej oceny wyników wdrażania każdego środka. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES uważa, że zasadnicze znaczenie ma zobowiązanie państw członkowskich do położenia kresu wszelkim niesprawiedliwym i szkodliwym postaciom konkurencji podatkowej. Podobny postulat został wyrażony w opinii EKES-u Opodatkowanie – głosowanie większością kwalifikowaną (2), jeśli chodzi o konieczność rozpoczęcia dyskusji na temat stopniowego przejścia z jednomyślności na głosowanie większością kwalifikowaną w sprawach podatkowych. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Aktywne uczestnictwo społeczeństwa obywatelskiego ma kluczowe znaczenie dla podnoszenia świadomości obywateli w zakresie podatków publicznych w odniesieniu do przestępstw i nadużyć, a także sprawiedliwego opodatkowania. Jego współpraca wesprze ustanowienie i wdrażanie paktu. Zaangażowanie pracodawców i ich organizacji jest bardzo ważne dla powodzenia tej inicjatywy. Należy zapewnić, aby przyjęte środki ustawodawcze nie wywierały nieodpowiedniego wpływu na przedsiębiorstwa wywiązujące się ze swoich zobowiązań podatkowych, nakładając na nie nadmierne obciążenia administracyjne. Skuteczne i pilne działania skierowane przeciwko przestępstwom podatkowym i nadużyciom zapewnią dodatkowe publiczne środki finansowe niezbędne do finansowania planów odbudowy gospodarki po pandemii, jej zielonej i cyfrowej transformacji oraz budowy Europejskiego filaru praw socjalnych. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Cyfryzacja gospodarki stwarza nowe wyzwania dla organów podatkowych, ponieważ mogą w związku z nią powstać nowe metody agresywnego planowania podatkowego lub nowe przestępstwa finansowe i nadużycia. Cyfryzacja gospodarki poprzez skuteczniejszą współpracę administracyjną i wymianę danych stwarza jednak również nowe możliwości dla organów podatkowych w zakresie zwalczania takich praktyk. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Poprawa skuteczności zwalczania tych przestępstw i nadużyć wymaga wzmocnienia współpracy politycznej, administracyjnej, policyjnej i sądowej zarówno bezpośrednio państw członkowskich między sobą, jak i państw członkowskich z UE, wzmocnienia podstawy prawnej tej współpracy oraz zapewnienia jednostkom analityki finansowej (FIU), organom podatkowym, europejskim strukturom nadzorczym i innym podmiotom tej walki odpowiednich zasobów finansowych i ludzkich. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Aby zwiększyć skuteczność działań należy oprzeć się na wspólnej wizji tych przestępstw i nadużyć, na powiązaniach między nimi i ich związku z przestępstwami gospodarczymi i finansowymi oraz korupcją polityczną, a także na niezbędnej roli, jaką odgrywają raje podatkowe w ułatwianiu im działań i ich ukrywaniu. Zwalczanie działalności przestępczej w rajach podatkowych powinno być priorytetowym celem UE. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Choć ta polityka jest konieczna we wszystkich okolicznościach, EKES uważa, że w sytuacji wywołanej pandemią COVID-19 istotne jest, by działania te stały się politycznym i etycznym priorytetem Unii, rządów krajowych i europejskiego społeczeństwa obywatelskiego. W sytuacji, gdy potrzebny jest tak duży nakład publicznych środków finansowych do uporania się ze zdrowotnymi, gospodarczymi i społecznymi skutkami pandemii, nie można tolerować, że znaczna część tych środków jest niesłusznie odprowadzana dla prywatnego zysku niewielu osób, bezpośrednio szkodząc znacznej większości pracowników, pracodawców, osób pracujących na własny rachunek, osób niesamodzielnych oraz emerytów i rencistów wywiązujących się ze swoich zobowiązań podatkowych. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES popiera nowy plan działania na rzecz kompleksowej unijnej polityki zapobiegania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu (3), przedstawiony przez Komisję Europejską w dniu 7 maja 2020 r. Uważa, że konieczne jest jego pilne wdrożenie. Popiera środki zaproponowane w celu zapewnienia skutecznego stosowania obecnych ram prawnych w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu, ustanowienie jednolitego zbioru przepisów UE, utworzenie europejskiego organu nadzoru oraz pozostałe filary planu. UE i państwa członkowskie powinny zajmować wspólne stanowisko na forach międzynarodowych, takich jak Grupa Specjalna ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy (FATF – OECD), G-20 i ONZ. EKES podziela pogląd Komisji, że przyjmowane środki powinny uwzględniać europejskie przepisy dotyczące ochrony danych i orzecznictwo ETS w tej kwestii oraz wiązać się z jak najmniejszym obciążeniem administracyjnym i finansowym dla państw członkowskich i podmiotów zobowiązanych. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES wzywa Komisję Europejską do oceny obecnego wykazu jurysdykcji unikających współpracy oraz do rozważenia możliwości ustanowienia dodatkowych kryteriów w celu zapewnienia włączenia wszystkich rajów podatkowych do tego wykazu. Domaga się również wprowadzenia odpowiednich środków, aby przedsiębiorstwa i osoby fizyczne nie mogły angażować się w nieuzasadnione transakcje z tamtejszymi instytucjami finansowymi. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | EKES z zadowoleniem przyjmuje wprowadzenie wskaźników fiskalnych w ramach europejskiego semestru, wzywa państwa członkowskie do dostosowania się do odnośnych zaleceń dla poszczególnych krajów i proponuje Komisji włączenie do europejskiego semestru procedury oceny skuteczności, sprawiedliwości i wystarczalności systemów podatkowych oraz ich odpowiedniego funkcjonowania. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Komitet apeluje, by dyrektywy europejskie obejmowały dzieła sztuki i inne aktywa o dużej wartości, w szczególności te, które są przechowywane w wolnych portach i składach celnych, oraz by stopniowo zniesiono systemy nadawania obywatelstwa lub prawa pobytu w zamian za inwestycje, oferowane przez niektóre państwa członkowskie, a także wyeliminowano nieprzejrzystość akcji na okaziciela. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | EKES uważa, że w przypadku uchylania się od opodatkowania należy stosować przepisy 5. dyrektywy w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy w odniesieniu do centralnego i publicznego rejestru rzeczywistych właścicieli spółek i powiernictw. Wzywa również do wprowadzenia odpowiednich procedur w celu ułatwienia MŚP przestrzegania wymogów związanych z tymi rejestrami. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | EKES popiera rozwiązanie na skalę globalną dotyczące opodatkowania przedsiębiorstw o znaczącej obecności cyfrowej w ramach prac OECD, jednak uważa również, że jeżeli do końca 2020 r. nie uda się wypracować rozwiązania, UE powinna wznowić swą inicjatywę dotyczącą opodatkowania dużych przedsiębiorstw cyfrowych. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | Należy zreformować dyrektywę w sprawie przeciwdziałania unikaniu opodatkowania w celu uwzględnienia przepisów dotyczących opodatkowania w odniesieniu do jurysdykcji o niskich stawkach podatkowych oraz repatriacji dywidend lub zysków kapitałowych, które nie zostały opodatkowane za granicą. |
| --- | --- |

1.16.

| 1.17. | Należy wspierać finansowo i technicznie krajowe jednostki analityki finansowej oraz promować ścisłą współpracę między nimi oraz między organami podatkowymi, a także między policją krajową i Europolem w zakresie ścigania przestępstw podatkowych i finansowych. |
| --- | --- |

1.17.

| 1.18. | EKES wzywa Komisję do przeprowadzenia analizy roli firm przykrywek w oszustwach podatkowych, uchylaniu się od opodatkowania, unikaniu opodatkowania i praniu pieniędzy, a także – w świetle swoich konkluzji – do zmiany dyrektywy w sprawie przeciwdziałania unikaniu opodatkowania, dyrektywy w sprawie adekwatności kapitałowej i dyrektywy w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy, aby zapobiegać popełnianiu przestępstw i nadużyć za ich pośrednictwem. |
| --- | --- |

1.18.

| 1.19. | Komitet zwraca się do Komisji Europejskiej i państw członkowskich o rozważenie koncepcji skutecznego minimalnego opodatkowania zysków przedsiębiorstw i jej ewentualnego wdrożenia. |
| --- | --- |

1.19.

| 1.20. | Komitet proponuje, by umowy handlowe lub gospodarcze UE obejmowały, zgodnie z zasadami i przepisami WTO, rozdział dotyczący przestępstw podatkowych, prania pieniędzy oraz agresywnego planowania podatkowego, a także współpracy administracji podatkowych. |
| --- | --- |

1.20.

2.   Kontekst

| 2.1. | Oszustwa podatkowe, uchylanie się od opodatkowania, unikanie opodatkowania i pranie pieniędzy w Europie i na całym świecie przybrały pod względem makroekonomicznym bardzo dużą skalę. Wyraźnie widać ich wymiar ponadnarodowy. W stosowaniu takich praktyk kluczową rolę odgrywają raje podatkowe poprzez przyjmowanie i kanalizowanie środków kapitałowych pochodzących z wielkich przedsiębiorstw i majątków prywatnych osób uchylających się od opodatkowania lub unikających opodatkowania, a także pozyskiwanych w wyniku skorumpowania politycznego i gospodarczego oraz zdobywanych przez organizacje trudniące się przestępczością gospodarczą. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Nie istnieje jedna powszechnie przyjęta definicja raju podatkowego, chociaż wszystkie te raje łączy brak lub znaczne ograniczenie systemu podatkowego oraz traktowanie braku przejrzystości co do klientów i przepływów finansowych jako normy. Identyfikuje się je na podstawie wykazów, w których o zakwalifikowaniu jako jurysdykcji podatkowej niechętnej współpracy decyduje fakt odmawiania udzielania informacji organom fiskalnym i współpracy z wymiarem sprawiedliwości. Uznanymi wykazami są lista OECD (4) i dwie listy unijne: jedna dotycząca prania pieniędzy i finansowania terroryzmu, a druga związana z uchylaniem się od opodatkowania i unikaniem opodatkowania (5). Z monografii F&D (MFW) wynika, że wartość majątków prywatnych ukrywanych w centrach finansowych offshore wynosi między 7 a 8,7 bln USD (6) (tj. między 8 a 10 % światowego PKB). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | MFW szacuje, że uchylanie się od opodatkowania kosztuje rządy około 3 bln USD rocznie (7). Z szacunków Parlamentu Europejskiego (PE) wynika, że w UE kwota ta wynosi 825 mld EUR (8), a luka w poborze VAT, w większości przypadków spowodowana oszustwem, wynosi około 147 mld EUR rocznie, z czego 50 mld EUR przypada na transgraniczne oszustwa karuzelowe (9). |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Unikanie opodatkowania nie zawsze stanowi naruszenie litery prawa, chociaż jest naruszeniem jego ducha. Raje podatkowe przyjmują kwoty rzędu 600 mld USD rocznie pochodzące z unikania opodatkowania podatkiem dla przedsiębiorstw (10). Szacuje się, że straty w UE wynoszą od 160 do 190 mld EUR rocznie (11). Unikanie opodatkowania za pośrednictwem sześciu państw członkowskich UE prowadzi do utraty 42,8 mld EUR wpływów podatkowych w pozostałych 22 państwach (12). F&D (MFW) stwierdza, że 40 % łącznych bezpośrednich inwestycji zagranicznych (około 15 bln USD) jest kierowanych do firm przykrywek (nieprowadzących żadnej działalności gospodarczej), często przybierających postać holdingów obejmujących operacyjne jednostki zależne. Większość z nich ma siedzibę w pięciu krajach europejskich (13). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Według ONZ pranie pieniędzy dotyczy od 2 do 5 % światowego PKB (14). Takie niedawne przypadki jak Danske Bank (początkowe szacunki mówią o kwocie ok. 200 mld EUR) (15) lub Swedbank (37 mld EUR) (16) są dowodem słabości systemu walki z praniem pieniędzy, pomimo obowiązujących dyrektyw i pracy organów kontroli. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Oprócz sektora finansowego istnieją inne kanały prania pieniędzy: rynek dzieł sztuki, diamentów i metali szlachetnych, wolne porty, składy celne, specjalne strefy ekonomiczne itp. Szybko postępujące zmiany technologiczne tworzą nowe metody wykorzystujące aktywa wirtualne i technologię blockchain. To samo można powiedzieć o procederach unikania opodatkowania i uchylania się od opodatkowania: pranie dywidend i kuponów w ramach transakcji cum-ex (55,2 mld EUR), agresywne planowanie podatkowe, tajne porozumienia między państwami a przedsiębiorstwami wielonarodowymi znacząco zmniejszające zobowiązania podatkowe tych drugich, systemy nadawania obywatelstwa lub prawa pobytu cudzoziemcom w zamian za inwestycje. Handel elektroniczny, gospodarka platformowa i ogólnie gospodarka cyfrowa wiążą się z nowymi zagrożeniami w dziedzinie przestępstw podatkowych i unikania opodatkowania, ale także z nowymi możliwościami w zakresie śledzenia i kontroli. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Komisja pod przewodnictwem Jeana-Claude’a Junckera prowadziła bardzo intensywną działalność przeciwko przestępstwom podatkowym i unikaniu opodatkowania, obejmującą 26 inicjatyw ustawodawczych i 57 inicjatyw różnego rodzaju. Wśród aktów prawnych wymierzonych przeciwko praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu wyróżniają się dwie dyrektywy, tj. czwarta i piąta dyrektywa w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu (z lat 2015 i 2018). Transpozycja tej ostatniej zakończyła się w styczniu 2020 r.; wprowadza ona udoskonalenia w zakresie identyfikacji właścicieli, wymiany informacji i współpracy między jednostkami analityki finansowej, rozszerza zakres podmiotów objętych obowiązkiem oraz wprowadza wymóg kontroli walut wirtualnych. Praktyczne wyniki nie są zadowalające: pozostało sporo niedociągnięć i braków, choć Komisja wykazuje dużą aktywność w ramach swoich ograniczonych kompetencji (ocena z 2019 r.) (17). Niedawno Europejski Trybunał Obrachunkowy wszczął kontrolę w celu oceny skuteczności środków przeciwdziałania praniu pieniędzy w sektorze bankowym (18), a KE pozwała trzy państwa członkowskie przed ETS w związku z uchybieniami w stosowaniu 4. dyrektywy w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy (19). |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Komisja Europejska przedstawiła (w dniu 7 maja 2020 r.) nowy plan działania dotyczący kompleksowej polityki Unii w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu (20) oraz rozporządzenie delegowane (21) obejmujące wykaz państw i jurysdykcji, które nie współpracują w tej dziedzinie. Opierając się na ocenie rozbieżności w stosowaniu obowiązujących ram prawnych i „poważnych niedociągnięć w egzekwowaniu” oraz kierując się zasadą „zerowej tolerancji dla pieniędzy pochodzących z nielegalnych źródeł w Unii Europejskiej”, plan działania został ukształtowany wokół sześciu filarów:






  — | zapewnienie skutecznego wdrożenia obowiązujących ram, począwszy od pełnej transpozycji dyrektyw AML, |
| --- | --- | --- |

2.8.

—

zapewnienie skutecznego wdrożenia obowiązujących ram, począwszy od pełnej transpozycji dyrektyw AML,

| — | ustanowienie jednolitego unijnego zbioru przepisów w drodze zmienionej dyrektywy oraz rozporządzenia, |
| --- | --- |

—

ustanowienie jednolitego unijnego zbioru przepisów w drodze zmienionej dyrektywy oraz rozporządzenia,

| — | ustanowienie procedur i powołanie organu nadzorczego UE w drodze wniosku ustawodawczego, |
| --- | --- |

—

ustanowienie procedur i powołanie organu nadzorczego UE w drodze wniosku ustawodawczego,

| — | ustanowienie mechanizmu koordynacji i wsparcia dla jednostek analityki finansowej oraz połączenie krajowych centralnych rejestrów rachunków bankowych, |
| --- | --- |

—

ustanowienie mechanizmu koordynacji i wsparcia dla jednostek analityki finansowej oraz połączenie krajowych centralnych rejestrów rachunków bankowych,

| — | egzekwowanie przepisów prawa karnego i wzmocnienie wymiany informacji, |
| --- | --- |

—

egzekwowanie przepisów prawa karnego i wzmocnienie wymiany informacji,

| — | wzmocnienie międzynarodowego wymiaru ram UE. |
| --- | --- |

—

wzmocnienie międzynarodowego wymiaru ram UE.

W pierwszym kwartale 2021 r. przedstawione zostaną cztery wnioski ustawodawcze w celu rozwinięcia tych filarów.

| 2.9. | Drugim szerokim polem działania Komisji była kwestia unikania opodatkowania, powiązana z inicjatywami w sprawie cyfrowego systemu podatkowego i w sprawie podstawy opodatkowania osób prawnych. Celem strategii Komisji było osiągnięcie „efektywnego systemu podatkowego”, dzięki któremu przedsiębiorstwa wielonarodowe płaciłyby należne podatki w miejscu, w którym generują wartość, zgodnie z programem BEPS OECD, w szczególności poprzez ograniczanie erozji podstawy opodatkowania osób prawnych za pomocą odliczania odsetek, należności licencyjnych i innych korzyści finansowych. Głównym aktem prawnym w tym zakresie jest dyrektywa w sprawie przeciwdziałania unikaniu opodatkowania z 2016 r., zmieniona w 2017 r. w celu uwzględnienia rozbieżności w kwalifikacji struktur hybrydowych (22). Jej wyników nie można jeszcze ocenić. Istnieją również przepisy ułatwiające rozstrzyganie sporów wynikających z podwójnego opodatkowania (23). W 2018 r. przyjęto nowe rozporządzenie w sprawie kontroli środków pieniężnych wwożonych do UE i wywożonych z UE (24). |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Komisja Europejska uwzględniła unikanie opodatkowania w swoich inicjatywach ustawodawczych dotyczących opodatkowania gospodarki cyfrowej i podstawy opodatkowania osób prawnych. W 2018 r. przedstawiła dwie dyrektywy dotyczące opodatkowania osób prawnych, których obecność na rynku cyfrowym jest znacząca, i w sprawie przychodów dużych przedsiębiorstw cyfrowych. W 2016 r. zaproponowała dwie inne dyrektywy dotyczące podstawy opodatkowania osób prawnych, tak by była ona wspólna – CCTB – i skonsolidowana – CCCTB. Ta ostatnia kwestia jest bardzo ważna w walce z unikaniem opodatkowania. Jednoczesne dyskusje na szczeblu OECD i sprzeciw niektórych państwach członkowskich opóźniły przyjęcie tych dyrektyw. W tej sytuacji Komisja Europejska przedstawiła komunikat (w 2019 r.), w którym proponuje rozpoczęcie debaty na temat podejmowania decyzji w sprawach podatkowych większością kwalifikowaną. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Kluczowe znaczenie ma współpraca między organami podatkowymi i innymi instytucjami państw członkowskich za pośrednictwem automatycznej wymiany informacji (AEOI (25)) i na zasadzie przejrzystości. Przyjęto już sześć dyrektyw w sprawie współpracy administracyjnej. Od pierwszej, 2011/16/UE (26), do ostatniej, (UE) 2018/822 (27), rozszerzono obowiązek ujawniania rzeczywistych posiadaczy rachunków, aktywów finansowych i transakcji oraz wszystkich produktów, łącznie z ubezpieczeniami i dywidendami. Osiągnięto postępy w zakresie wymogów automatycznej wymiany informacji dotyczących interpretacji indywidualnych prawa podatkowego (tax rulings) i sprawozdawczości finansowej dużych przedsiębiorstw z podziałem na poszczególne kraje (CBCR (28)). Korzystanie z informacji finansowych i innych informacji w celu ścigania przestępstw uregulowano w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1153 (29). |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Komisja Junckera podjęła działania przeciwko tajnym porozumieniom niektórych państw członkowskich z przedsiębiorstwami wielonarodowymi, dzięki którym przedsiębiorstwa te niemal nie płacą w nich podatków. Ponadto zdołała wprowadzić do europejskiego semestru wskaźniki podatkowe. Najnowsze zalecenia dla poszczególnych krajów wskazują, że w niektórych państwach członkowskich wdrażanie prawodawstwa nie jest zadowalające w odniesieniu do agresywnego planowania podatkowego lub identyfikacji rzeczywistych właścicieli. Istnieje wiele możliwości poprawy współpracy między państwami członkowskimi. Pomimo pewnych postępów nie obserwuje się powszechnego spadku poziomu nadużyć finansowych, prania pieniędzy i unikania opodatkowania; w niektórych przypadkach – jak np. przepływ kapitału do firm przykrywek – zjawisko to się nasila. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | W ciągu ostatnich pięciu lat EKES przyjął 25 opinii w tej sprawie. Ogólnie EKES poparł środki zaproponowane przez Komisję. W niektórych przypadkach EKES posunął się dalej w stawianych wymaganiach, zgodnie ze stanowiskiem Parlamentu Europejskiego. |
| --- | --- |

2.13.

3.   Uwagi i zalecenia ogólne

| 3.1. | Kryzys wywołany przez pandemię COVID-19, najpoważniejszy od zakończenia II wojny światowej, musi znaleźć się w centrum każdej refleksji i propozycji o charakterze gospodarczym i społecznym. Wydaje się oczywiste, że radykalne ograniczenie skali przestępstw podatkowych i unikania opodatkowania mogłoby zapewnić państwom i samej UE część środków finansowych koniecznych do poradzenia sobie ze skutkami zdrowotnymi, gospodarczymi i społecznymi pandemii. EKES jest zdania, że zaangażowanie instytucji europejskich, rządów krajowych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego w przyjęcie wszystkich środków koniecznych do prowadzenia stałych i skutecznych działań przeciwko przestępstwom podatkowym i unikaniu opodatkowania stanowi dzisiaj, bardziej niż kiedykolwiek, niekwestionowany imperatyw polityczny i moralny. Ponadto sprawa jest pilna. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Głównym celem niniejszej opinii jest sformułowanie – w oparciu o całościową wizję i poglądy przedstawione w poprzednich opiniach EKES-u – propozycji, dzięki którym walka z tymi przestępstwami będzie skuteczniejsza. Należy wziąć pod uwagę związki istniejące między różnymi przestępstwami podatkowymi oraz ich powiązanie z unikaniem opodatkowania za pośrednictwem wspólnych kanałów znajdujących ujście w rajach podatkowych. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | EKES uznaje gotowość Komisji Europejskiej i Parlamentu Europejskiego do wspierania inicjatyw przeciwko przestępstwom podatkowym, uchylaniu się od opodatkowania i nieuczciwej konkurencji podatkowej oraz ubolewa, że niektóre z głównych inicjatyw, takie jak inicjatywy dotyczące podatku od osób prawnych, oszustw związanych z VAT i agresywnego planowania podatkowego, są blokowane lub mogą zostać ograniczone przez niektóre państwa członkowskie i brak współpracy między nimi. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | EKES proponuje wprowadzenie europejskiego paktu na rzecz skutecznego zwalczania oszustw podatkowych, uchylania się od opodatkowania, unikania opodatkowania i prania pieniędzy. EKES wzywa Komisję do promowania inicjatywy politycznej angażującej rządy krajowe i inne instytucje europejskie we wdrażanie tego paktu. Jednym z jego filarów powinna być współpraca państw członkowskich. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Skuteczne wdrożenie paktu powinno zapewnić UE i jej państwom członkowskim dodatkowe środki na rzecz wzrostu w celu sfinansowania planów odbudowy po kryzysie związanym z pandemią, transformacji ekologicznej i cyfrowej ich gospodarek oraz utworzenia solidnego Europejskiego filaru praw socjalnych. Z uwagi na poszanowanie suwerenności fiskalnej państw członkowskich, EKES wzywa decydentów UE i rządy krajowe do osiągnięcia konsensusu w sprawie treści paktu zaproponowanego przez EKES, z uwzględnieniem odpowiedzialności i wspaniałomyślności w tym tragicznym okresie, który obecnie przeżywamy. Zdaniem EKES-u budowanie konsensusu w sprawie europejskiego paktu na rzecz zwalczania przestępstw podatkowych, unikania opodatkowania i prania pieniędzy oraz finansowania terroryzmu powinno opierać się na:






  a) | zaangażowaniu państw członkowskich i instytucji europejskich na rzecz przyjęcia wszelkich dodatkowych środków ustawodawczych i administracyjnych niezbędnych do skutecznego zwalczania tego rodzaju przestępstw i nadużyć; |
| --- | --- | --- |

3.5.

a)

zaangażowaniu państw członkowskich i instytucji europejskich na rzecz przyjęcia wszelkich dodatkowych środków ustawodawczych i administracyjnych niezbędnych do skutecznego zwalczania tego rodzaju przestępstw i nadużyć;

| b) | wzmocnieniu politycznej woli współpracy między państwami członkowskimi i z instytucjami UE, prowadzącej do ustanowienia skutecznych procedur współpracy administracyjnej, policyjnej i sądowej w celu osiągnięcia celów paktu; |
| --- | --- |

b)

wzmocnieniu politycznej woli współpracy między państwami członkowskimi i z instytucjami UE, prowadzącej do ustanowienia skutecznych procedur współpracy administracyjnej, policyjnej i sądowej w celu osiągnięcia celów paktu;

| c) | zobowiązaniu państw członkowskich do położenia kresu nieuczciwej konkurencji podatkowej oraz do odblokowania dyrektyw związanych z celami paktu; |
| --- | --- |

c)

zobowiązaniu państw członkowskich do położenia kresu nieuczciwej konkurencji podatkowej oraz do odblokowania dyrektyw związanych z celami paktu;

| d) | zaangażowaniu w pakt organizacji społeczeństwa obywatelskiego. |
| --- | --- |

d)

zaangażowaniu w pakt organizacji społeczeństwa obywatelskiego.

| 3.6. | Zasadnicze znaczenie ma uczestnictwo w tym porozumieniu organizacji społeczeństwa obywatelskiego oraz zbudowanie zaawansowanej świadomości społecznej w odniesieniu do systemu podatkowego. Europejscy obywatele są bardzo zainteresowani tym, by istniały wystarczające zasoby na potrzeby wysokiej jakości usług publicznych – obecnie przede wszystkim na usługi zdrowotne i badawcze – oraz wystarczające systemy zabezpieczenia społecznego. Pracodawcy, którzy wywiązują się ze swoich zobowiązań podatkowych – czyli większość – pragną zwalczyć unikanie opodatkowania i uchylanie się od opodatkowania przez niektóre przedsiębiorstwa, gdyż zjawiska te oznaczają dla nich nieuczciwą konkurencję. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | EKES zgadza się z opinią Parlamentu Europejskiego, że „sprawiedliwe opodatkowanie i zdecydowane zwalczanie oszustw podatkowych, uchylania się od opodatkowania, agresywnego planowania podatkowego i prania pieniędzy odgrywają kluczową rolę w kształtowaniu sprawiedliwego społeczeństwa i silnej gospodarki, broniąc jednocześnie umowy społecznej i praworządności” (30). W związku z tym z zaniepokojeniem obserwuje rozmiary luki podatkowej, jaką te przestępstwa i nadużycia tworzą w dochodach podatkowych, a także ostatnie zmiany w systemie opodatkowania, które spowodowały przesunięcie obciążeń podatkowych na siłę roboczą, a także przesunięcie z sektora finansowego na gospodarkę realną, gdzie MŚP ponoszą większe obciążenia podatkowe niż przedsiębiorstwa wielonarodowe. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Krokiem naprzód było wprowadzenie wskaźników podatkowych do sprawozdań dotyczących poszczególnych krajów w ramach europejskiego semestru. Na podstawie oceny ich wyników można jednak stwierdzić, że funkcjonowanie jednostek analityki finansowej i automatycznej wymiany informacji oraz współpraca organów podatkowych w części państw Unii nie są zadowalające, zarówno w odniesieniu do prania pieniędzy, jak i unikania opodatkowania i uchylania się od opodatkowania. EKES proponuje Komisji, by w ramach europejskiego semestru wskaźniki podatkowe miały tę samą rangę co pozostałe wskaźniki oraz by ustanowić procedurę oceny skuteczności, sprawiedliwości i wystarczalności systemów podatkowych oraz ich odpowiedniego funkcjonowania. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | EKES popiera nowy plan działania na rzecz kompleksowej unijnej polityki zapobiegania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu i uważa, że należy go pilnie wdrożyć. Wyraża poparcie dla utworzenia europejskiego organu nadzoru, który w największym możliwym stopniu wzmocni współpracę między organami podatkowymi i jednostkami analityki finansowej państw członkowskich i który będzie posiadać bezpośrednie uprawnienia do monitorowania i badania zobowiązanych podmiotów we wszystkich dziedzinach oraz dysponować wystarczającymi zasobami kadrowymi i technologicznymi pozwalającymi na dostosowywanie się do ciągłego rozwoju form przestępczości. Wzywa Komisję do zbadania – jako najodpowiedniejszego kroku – możliwości utworzenia agencji europejskiej w celu zwalczania przestępstw podatkowych, gospodarczych i finansowych oraz prania pieniędzy, a także nadzorowania egzekwowania prawodawstwa i skuteczności działań administracyjnych. Uważa, że Unia musi przemawiać jednym głosem na forach międzynarodowych, takich jak FATF (OECD), G-20 i ONZ. Jest zdania, że Komisja Europejska powinna pomóc państwom członkowskim poprzez ustanowienie mechanizmów szkoleniowych, takich jak zaproponowana w opinii EKES-u w sprawie programu „Fiscalis” (10/2018) unijna akademia podatkowa (31). |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Ramy legislacyjne walki z praniem pieniędzy muszą umożliwiać dostęp do informacji o posiadaczach rachunków, przedsiębiorstw i powiernictw, z poszanowaniem przepisów w dziedzinie ochrony danych osobowych i odnośnego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości. Należy zapewnić ochronę specjalistów, których zadaniem jest wykrywać podejrzane praktyki w dziedzinie prania pieniędzy. EKES przyjmuje z zadowoleniem fakt, że w planie działania proponuje się rozwinięcie nowego systemu ochrony informatorów, i apeluje, by nie czekać z tym do grudnia 2021 r. Zgadza się z Komisją Europejską, że należy dążyć do tego, by przyjmowane środki wiązały się z jak najmniejszym dodatkowym obciążeniem administracyjnym i finansowym dla państw członkowskich i podmiotów zobowiązanych. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Środki w zakresie kontroli wobec państw trzecich zawarte w piątej dyrektywie o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy będą mogły być skuteczne w przypadku utworzenia realistycznego wykazu państw wysokiego ryzyka. EKES opowiada się za przejrzystą i jasną metodyką i krótszymi terminami oceny. Uważa, że należy jak najszybciej przyjąć nowy wykaz, obejmujący obecnie jedynie 20 państw i terytoriów, i włączyć do niego kilka innych państw, takich jak te, które znalazły się w centrum niedawnych skandali. Wyraża również ubolewanie z powodu przeszkód stawianych przez państwa unijne dla dostępu do informacji o transakcjach, których punktem docelowym są raje podatkowe. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Wykaz ECOFIN (2017) rajów podatkowych w odniesieniu do uchylania się od opodatkowania i unikania opodatkowania został zaktualizowany w lutym. W odróżnieniu od innych wykazów jego zaletą jest, że obejmuje zarówno raje podatkowe, które nie akceptują automatycznej wymiany informacji, jak i te, które oferują przedsiębiorstwom specjalne systemy podatkowe. Nagannym jest jednak fakt, że europejski wykaz pomija istnienie wspólnotowych rajów podatkowych. Jednakże w zaleceniach dla poszczególnych krajów w ramach europejskiego semestru Komisja zwróciła uwagę niektórym państwom członkowskim, że podkopują podstawy opodatkowania swoich wspólnotowych partnerów. Wprawdzie groźba znalezienia się na czarnej liście ma działanie odstraszające z uwagi na reputację, jednak sankcje nie są wystarczająco skuteczne. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Aby skłonić jurysdykcje z wykazu do wdrożenia wymaganych reform, EKES proponuje, by po najbliższej ocenie wprowadzić zmiany w rozporządzeniu zakazujące realizowania transakcji finansowych z UE tym jurysdykcjom, które reform nie przeprowadzą. Środki muszą również obejmować przedsiębiorstwa unikające płacenia podatków. Skutecznym środkiem byłoby odmówienie pomocy państwa z tytułu kryzysu COVID-19 przedsiębiorstwom dokonującym nieuzasadnionych transakcji z jurysdykcjami wymienionymi w wykazie; uczyniły już tak niektóre państwa członkowskie. EKES wzywa również do rozważenia wyłączenia takich przedsiębiorstw z zamówień publicznych. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Przedsiębiorstwa wielonarodowe działają globalnie i pod wspólnym kierownictwem, lecz przepisy podatkowe przyjmowane są na szczeblu krajowym, bez uwzględniania ich interakcji z systemami innych krajów, a czasami nawet w otwartej konkurencji podatkowej z nimi. W niektórych jurysdykcjach przyjmuje się systemy podatkowe godzące w podstawę opodatkowania innych terytoriów. To zjawisko, wraz z ogólnym obniżeniem stawki opodatkowania, doprowadziło państwa do rywalizacji o zmniejszanie stawek podatkowych w celu przyciągnięcia bezpośrednich inwestycji zagranicznych (BIZ), co z kolei doprowadziło do luk i nierówności prawnych. Wiele przedsiębiorstw wielonarodowych restrukturyzuje swoją działalność w celu znacznego obniżenia swoich zobowiązań podatkowych. W tym celu uciekają się one do realizowania pewnych transakcji wewnątrz swej grupy, by sztucznie przenosić znaczną część swych wydatków do jurysdykcji o średnim lub wysokim poziomie opodatkowania, a jednocześnie deklarują przychody w jurysdykcjach o niskiej lub zerowej stawce podatkowej, w których udało się im zawrzeć z rządami tajne porozumienia podatkowe (tax rulings – indywidualne interpretacje prawa podatkowego). Przenoszenie zysków przez duże przedsiębiorstwa działające w ramach gospodarki cyfrowej jest szczególnie łatwe w tym otoczeniu. EKES ma nadzieję, że wdrożenie przepisów w sprawie erozji bazy podatkowej i przenoszenia zysków (BEPS) oraz dyrektywy w sprawie przeciwdziałania unikaniu opodatkowania pozwoli zmienić tę sytuację i jest gotów ocenić rezultaty tych działań. Aby były one skuteczne, konieczna jest współpraca wszystkich państw członkowskich, która jest głównym celem paktu europejskiego. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | UE jest narażona na działania w zakresie unikania opodatkowania (32). Mobilność kapitału, towarów i osób na rynku wewnętrznym kontrastuje z brakiem koordynacji polityki podatkowej. Po kryzysie w 2008 r. postępy w zarządzaniu gospodarczym koncentrowały się na kontroli wydatków. Sytuacja zmieniła się w ostatnich latach, ale koordynacja polityki fiskalnej jest nadal niewystarczająca. Wprowadzenie wskaźników podatkowych w europejskim semestrze było krokiem we właściwym kierunku, który umożliwił wskazanie szkodliwości systemów podatkowych niektórych państw członkowskich. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | W 2009 r. grupa G-20 zainicjowała proces współpracy w celu przeciwdziałania uchylaniu się od opodatkowania i unikaniu opodatkowania. OECD zatwierdziło nowy globalny standard wymiany informacji pod nazwą wspólnego standardu do wymiany informacji (CRS), opartego na automatycznej wymianie informacji (AEOI). Większość jurysdykcji społeczności międzynarodowej zobowiązała się do jego stosowania od stycznia 2018 r. Obecnie przeprowadzana jest ogólna ocena przestrzegania tego standardu. |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | W UE automatyczną wymianę informacji reguluje dyrektywa w sprawie współpracy administracyjnej w dziedzinie opodatkowania, która była wielokrotnie zmieniana w celu dostosowania jej do CRS. Dyrektywa w sprawie współpracy administracyjnej w dziedzinie opodatkowania rozszerzyła obowiązek automatycznej wymiany informacji na osoby fizyczne i prawne oraz na główne rodzaje dochodów, ale nadal są w niej luki, które należy usunąć. Nadal nie zdołano rozwiązać kwestii udostępniania informacji o rzeczywistym beneficjencie aktywów i funduszy oraz o nieprzejrzystych pośrednikach (niektórych powiernictwach lub trustach, firmach przykrywkach, fundacjach itp.), jak wykazał skandal z dokumentami panamskimi. Innym wciąż nierozwiązanym problemem jest anonimowy charakter akcji na okaziciela – są one dozwolone w niektórych krajach, mimo że informacje o ich posiadaczu nie są podawane do publicznej wiadomości. Należałoby rozszerzyć zakres stosowania dyrektywy w sprawie współpracy administracyjnej w dziedzinie opodatkowania o dzieła sztuki i inne aktywa o dużej wartości zlokalizowane w wolnych portach i składach celnych. Należałoby również rozwiązać problem systemów nadawania obywatelstwa lub prawa pobytu w zamian za inwestycje, oferowanych przez 19 państw członkowskich, które nieraz wykorzystywane są do popełniania przestępstw podatkowych. |
| --- | --- |

3.17.

| 3.18. | Plan działania OECD dotyczący BEPS jest globalną inicjatywą w dziedzinie walki z erozją bazy podatkowej i przenoszeniem zysków. Sprawozdania z wdrażania każdego z 15 działań objętych planem mają odmienny charakter prawny. Niektóre z nich opisują najlepsze praktyki, inne z kolei ustanawiają pewne minimalne standardy, które państwa mogą być zobowiązane do włączenia do prawa spółek. Niektóre tematy o zasadniczym znaczeniu, takie jak opodatkowanie gospodarki cyfrowej lub podział praw do opodatkowania między poszczególne kraje, oczekują na rozwiązanie na poziomie globalnym. Niektóre kraje i organizacje społeczeństwa obywatelskiego wypowiadały się krytycznie o procesie BEPS i zaapelowały, by reformę międzynarodowej struktury podatkowej powierzyć ONZ-owskiemu Komitetowi Ekspertów ds. Współpracy Międzynarodowej w Sprawach Podatkowych. EKES uważa, że OECD powinno sfinalizować swoje prace i współpracować ze wspomnianym komitetem ONZ w celu rozpowszechnienia i wdrożenia jego wniosków. |
| --- | --- |

3.18.

| 3.19. | Dyrektywy w sprawie przeciwdziałania unikaniu opodatkowania są centralnym elementem unijnej strategii przeciwdziałania unikaniu opodatkowania. Gwarantują one skoordynowane wdrażanie przez państwa członkowskie sprawozdań BEPS i zwiększają ich wartość prawną poprzez poddawanie ich realizacji kontroli przez TSUE. W niektórych przypadkach ich przepisy mające przeciwdziałać nadużyciom idą dalej niż BEPS, tak jak w przypadku „podatku od niezrealizowanych zysków kapitałowych”, przepisów dotyczących „kontrolowanych przedsiębiorstw zagranicznych”, przepisów antyhybrydowych czy wprowadzenia klauzuli ogólnej przeciwdziałania nadużyciom. Niemniej nie zawierają one klauzul zmiany metody eliminacji podwójnego opodatkowania z powodu sprzeciwu niektórych państw, pomimo że Komisja i większość państw członkowskich opowiedziały się za ich wprowadzeniem. |
| --- | --- |

3.19.

| 3.20. | Dochodzenia Komisji Europejskiej w sprawie tajnych porozumień podatkowych podpisywanych przez niektóre duże przedsiębiorstwa wielonarodowe i rządy niektórych państw członkowskich UE wykazały skalę procedur unikania opodatkowania, takich jak stosowanie stawek podatkowych na poziomie od 0,05 % do 2 % od zysków przeniesionych z innych państw europejskich. W odpowiedzi UE zmieniła dyrektywę w sprawie współpracy administracyjnej w dziedzinie opodatkowania, aby wprowadzić obowiązek automatycznego informowania o każdej transgranicznej umowie podatkowej (interpretacji indywidualnej prawa podatkowego) podpisanej przez państwo członkowskie. |
| --- | --- |

3.20.

| 3.21. | W ramach niedawnej reformy dyrektywy w sprawie współpracy administracyjnej w dziedzinie opodatkowania rozszerzono zakres automatycznej wymiany informacji o podstawowe informacje finansowe dotyczące wielkich przedsiębiorstw (33) w podziale na kraje (sprawozdawczość w podziale na kraje, CBCR (34)), zgodnie z postanowieniami działania 13 w ramach BEPS. Niemniej wciąż brakuje publicznego dostępu do tych informacji. KE zaproponowała przegląd dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/34/UE (35) w sprawie rachunkowości w celu umożliwienia publikacji sprawozdawczości w podziale na kraje. EKES uważa, że powinien on mieć zastosowanie przynajmniej do przedsiębiorstw otrzymujących pomoc publiczną. |
| --- | --- |

3.21.

| 3.22. | Bardzo ważna propozycja Komisji w dziedzinie opodatkowania przedsiębiorstw dotyczy zharmonizowania podstawy opodatkowania osób prawnych. W pierwszym etapie (wspólna podstawa opodatkowania osób prawnych – CCTB) podstawa opodatkowania będzie obliczana według wspólnych norm. Na drugim etapie (wspólna skonsolidowana podstawa opodatkowania osób prawnych – CCCTB) zyski i straty poszczególnych oddziałów przedsiębiorstwa lub grupy wielonarodowej w każdym państwie członkowskim będą konsolidowane w całej UE. Otrzymane saldo netto będzie dystrybuowane między poszczególne kraje, w których dane przedsiębiorstwo prowadzi działalność, i będzie podlegać opodatkowaniu w każdym z nim według wcześniej ustalonego wzoru (aktywa, sprzedaż i zatrudnienie). Jest nadzieja, że konsolidacja położy kres znacznej części operacji w zakresie agresywnego planowania podatkowego. EKES zgadza się, że opodatkowanie powinno opierać się na wyważonej formule uwzględniającej lokalizację sprzedaży, zatrudnienia i aktywów. Należy dokładnie oszacować wartość praw własności intelektualnej, danych i innych wartości niematerialnych. |
| --- | --- |

3.22.

| 3.23. | Zdaniem Komisji Europejskiej i OECD trudność ujęcia przychodów z nowych modeli biznesowych gospodarki cyfrowej w obowiązujących przepisach podatkowych doprowadziła w różnych sytuacjach i krajach do zaniżenia opodatkowania przedsiębiorstw cyfrowych w stosunku do przedsiębiorstw tradycyjnych. Komisja Europejska przyjęła (w marcu 2018 r.) dwa wnioski dotyczące dyrektywy mającej na celu opodatkowanie gospodarki cyfrowej (36), zgodnie z pracami OECD, które powinny zakończyć się w 2020 r. Jeden wniosek zawiera rozwiązanie tymczasowe, a drugi ostateczne. Rozwiązanie tymczasowe wprowadza podatek w wysokości 3 % od sprzedaży usług cyfrowych przez duże przedsiębiorstwa (a nie od zysków lub w miejscu, gdzie tworzona jest wartość). Rozwiązanie to jest zablokowane w Radzie. Komisja opowiada się obecnie za rozwiązaniem globalnym w ramach prac prowadzonych przez OECD, ale jeżeli porozumienie nie zostanie osiągnięte do końca 2020 r., wznowi ona swoją inicjatywę podatkową dotyczącą dużych przedsiębiorstw cyfrowych. |
| --- | --- |

3.23.

| 3.24. | Zarówno Komisja, jak i EKES (37) uważają, że konieczne jest rozpoczęcie debaty i omówienie warunków stopniowego odchodzenia od jednomyślności na rzecz głosowania większością kwalifikowaną w sprawach podatkowych. Harmonogram przeprowadzenia tej zmiany może być krótszy lub dłuższy, w zależności od tego, na ile dziedzina podatków, której to działanie ma dotyczyć, ma dla państw członkowskich charakter wrażliwy. |
| --- | --- |

3.24.

| 3.25. | EKES uważa, że ogromne wyzwania, jakie kryzys związany z pandemią COVID-19 stawia przed UE i wszystkimi państwami członkowskimi, są nie do pogodzenia z jakąkolwiek pobłażliwością wobec przestępstw szkodzących wzrostowi gospodarczemu i finansom publicznym. Zdaniem Komitetu istnieje również potrzeba wzmocnienia współpracy i solidarności między państwami członkowskimi, instytucjami UE i sektorem społeczeństwa obywatelskiego. |
| --- | --- |

3.25.

4.   Uwagi i zalecenia szczegółowe

| 4.1. | EKES zaleca, by odnośnie do kwestii unikania opodatkowania rozszerzyć rozwiązanie zaproponowane w 5. dyrektywie w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy, polegające na zobowiązaniu państw do utworzenia centralnego publicznego rejestru rzeczywistych beneficjentów spółek i powiernictw, a także ustanowić odpowiednią procedurę identyfikacji faktycznego właściciela, jeżeli stoi on za przedsiębiorstwem znajdującym się poza UE. Wszystkie rejestry powinny funkcjonować w sposób odpowiedni i proporcjonalny, aby ułatwić pracę przedsiębiorstwom, które muszą wypełnić wymogi, a w szczególności MŚP, które powinny mieć dostęp do usług wsparcia. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Należałoby dysponować informacjami nie tylko o rzeczywistych właścicielach wszystkich spółek i powiernictw, ale również o posiadaczach akcji na okaziciela. EKES wzywa Komisję, by rozważyła ustanowienie umożliwiającej to procedury, a w razie braku takiej możliwości, by zabroniła tej praktyki w UE. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Należy zlikwidować wciąż istniejące luki w tekście dyrektywy w sprawie współpracy administracyjnej w dziedzinie opodatkowania, aby rozszerzyć automatyczną wymianę informacji na dzieła sztuki i inne aktywa o dużej wartości zlokalizowane w wolnych portach, składach celnych i specjalnych strefach ekonomicznych. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Należy zwrócić się do państw członkowskich o stopniowe zniesienie systemów nadawania obywatelstwa lub prawa pobytu w zamian za inwestycje, ponieważ tego rodzaju praktyki ułatwiają przestępstwa podatkowe. Stanowisko to zostało już wyrażone przez PE, a także przez EKES w opinii SOC/618 (38). Do czasu zniesienia tych systemów należy podjąć niezbędne środki kontrolne, by zapewnić wywiązywanie się inwestorów ze swoich zobowiązań podatkowych. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Istnieje także potrzeba wprowadzenia środków uzgodnionych w ramach OECD i zintegrowanych ram pomocy technicznej w odniesieniu do podziału dochodów podatkowych na jurysdykcje rynkowe, takie jak Indie i Chiny. Należy zreformować dyrektywę w sprawie przeciwdziałania unikaniu opodatkowania w celu uwzględnienia przepisów dotyczących opodatkowania w odniesieniu do jurysdykcji o niskich stawkach podatkowych, zwłaszcza jeśli chodzi o repatriację dywidend lub zysków kapitałowych ze spółek zależnych usytuowanych za granicą, jeżeli nie zostały one tam opodatkowane na minimalnym poziomie. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Zgodnie z postulatem zawartym w rezolucji PE (39) z marca 2019 r. EKES zwraca się do Komisji i państw członkowskich o rozważenie koncepcji skutecznego minimalnego opodatkowania zysków przedsiębiorstw i jej ewentualnego wdrożenia. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Należy zwiększyć współpracę między organami nadzoru a organami podatkowymi państw członkowskich, w szczególności w odniesieniu do przestępstw podatkowych i prania pieniędzy, a także wspierać zacieśnianie współpracy między Europolem a krajowymi służbami policyjnymi. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Należy zapewnić wsparcie finansowe i techniczne dla krajowych jednostek analityki finansowej (FIU), aby mogły skutecznie realizować swoje zadania. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Potężna skala kapitału przepływającego przez firmy przykrywki z siedzibą w UE wymaga stanowczej reakcji unijnych decydentów politycznych. EKES zwraca się do Komisji o przeanalizowanie roli firm przykrywek w odniesieniu do oszustw podatkowych, unikania opodatkowania i uchylania się od opodatkowania (po wdrożeniu pierwszej i drugiej dyrektywy w sprawie przeciwdziałania unikaniu opodatkowania), a także w odniesieniu do prania pieniędzy, oraz o przyjęcie – na podstawie wniosków z tej analizy – wszystkich koniecznych środków, aby uniemożliwić popełnianie wspomnianych przestępstw i nadużyć za pośrednictwem tego rodzaju przedsiębiorstw. Dyrektywy w sprawie przeciwdziałania unikaniu opodatkowania, dyrektywa w sprawie adekwatności kapitałowej i dyrektywa w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy powinny w stosownych przypadkach zostać zmienione. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | EKES proponuje, aby w przyszłych umowach handlowych, inwestycyjnych lub dotyczących partnerstwa gospodarczego zawieranych przez UE, lub w ramach przeglądu obowiązujących umów, włączyć – zgodnie z zasadami i normami WTO – rozdział podatkowy zawierający wyniki programu BEPS OECD, klauzule dotyczące walki z oszustwami podatkowymi i unikaniem opodatkowania oraz walki z agresywnym planowaniem podatkowym oraz praniem pieniędzy, a także klauzule dotyczące współpracy między organami administracji podatkowej. |
| --- | --- |

4.10.

Bruksela, dnia 18 września 2020 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Anti-Money Laundering Directive – AMLD, Anti-Tax-Avoidance Directive – ATAD.

1

(2)  Dz.U. C 353 z 18.10.2019, s. 90.

2

(3)  C(2020) 2800 final.

3

(4)  Grupa Specjalna ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy FATF. Jurysdykcje „wysokiego ryzyka”: tylko dwa państwa (Korea Północna i Iran). Grupa Specjalna ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy FATF. Jurysdykcje objęte zwiększoną kontrolą obejmują 18 państw. Oba dokumenty zostały zaktualizowane w dniu 21 lutego 2020 r.

4

(5)  Wykaz rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) 2020/855 z dnia 7 maja 2020 r. (Dz.U. L 195 z 19.6.2020, s. 1) zawiera 20 obszarów wysokiego ryzyka związanych z praniem pieniędzy i finansowaniem terroryzmu. Zmieniony wykaz jurysdykcji niechętnych współpracy w związku z uchylaniem się od opodatkowania i unikaniem opodatkowania zawiera 12 obszarów oraz 20 obszarów objętych nadzorem.

5

(6)  Lipton, D.: Shining a Light, s. 4; oraz Shaxson, N.: Tackling Tax Havens, s. 7, cytat z Zucman G. (2017 r.). MFW, F&D, wrzesień 2019 r.

6

Shining a Light

Tackling Tax Havens

F&D

(7)  Bhatt, G.: Editor’s Letter, MFW. Tamże, s. 2.

7

Editor’s Letter

(8)  Rezolucja PE z 26 marca 2019 r. w sprawie przestępstw finansowych, uchylania się od opodatkowania i unikania opodatkowania, punkt 24.

8

(9)  PE, ibid., pkt 142 i 143.

9

(10)  Shaxson, N.: Tackling Tax Havens. MFW, tamże, s. 7.

10

Tackling Tax Havens

(11)  PE, tamże, pkt 19.

11

(12)  PE, tamże, pkt 328.

12

(13)  Damgaardm, J., Elkjaer, T. Johannesen, N.: The Rise of Phantom Investments, s. 11–13. MFW, F&D, wrzesień 2019 r.

13

The Rise of Phantom Investments

(14)  UN: UNODC Money Laundering and Globalization.

14

(15)  PE, ibid., pkt 236 i 237.

15

(16)  PE, ibid., pkt 235. „Financial Times” z 23.3.2020.

16

(17)  COM(2019) 360 final, 370 final, 371 final i 372 final z 24 lipca 2019 r. Szczególnie interesujący jest dokument COM(2019) 373 final – Sprawozdanie w sprawie oceny niedawnych domniemanych przypadków prania pieniędzy z udziałem instytucji kredytowych z UE.

17

(18)  11 czerwca 2020 r: https://www.eca.europa.eu/pl/Pages/DocItem.aspx?did=53979.

18

(19)  2 lipca 2020 r: https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/pl/IP_20_1228.

19

(20)  C(2020) 2800.

20

(21)  Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2020/855 z dnia 7 maja 2020 r.

21

(22)  Dyrektywa Rady (UE) 2016/1164 (Dz.U. L 193 z 19.7.2016, s. 1) weszła w życie dnia 1 stycznia 2020 r. w państwach członkowskich, które nie posiadały własnego ustawodawstwa w tym zakresie (w 2024 r. wejdzie w życie w pozostałych państwach członkowskich). Dyrektywa Rady (UE) 2017/952 (Dz.U. L 144 z 7.6.2017, s. 1) wejdzie w życie dnia 1 stycznia 2022 r.

22

(23)  Dyrektywa Rady (UE) 2017/1852 (Dz.U. L 265 z 14.10.2017, s. 1).

23

(24)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1672 (Dz.U. L 284 z 12.11.2018, s. 6).

24

(25)  Automatic exchange of information – AEOI.

25

Automatic exchange of information

(26)  Dyrektywa Rady 2011/16/UE (Dz.U. L 64 z 11.3.2011, s. 1).

26

(27)  Dyrektywa Rady (UE) 2018/822 (Dz.U. L 139 z 5.6.2018, s. 1).

27

(28)  Country by country reporting – CBCR.

28

Country by country reporting

(29)  Dz.U. L 186 z 11.7.2019, s. 122.

29

(30)  PE, tamże, pkt 328.

30

(31)  Opinia EKES-u ECO/470 „Program Fiscalis na lata 2021–2027” (Dz.U. C 62 z 15.2.2019, s. 118).

31

(32)  Cobham A. i Garcia-Bernardo J.: Time for the EU to close its own tax havens, Tax Justice Network, 4 kwietnia 2020 r.

32

Time for the EU to close its own tax havens

(33)  Informacje dotyczące ich pracowników, sprzedaży, zadeklarowanych zysków i zapłaconych podatków.

33

(34)  Country by country reporting – CBCR.

34

Country by country reporting

(35)  Dz.U. L 182 z 29.6.2013, s. 19.

35

(36)  COM(2018) 147 final, „Wniosek dotyczący dyrektywy ustanawiającej przepisy dotyczące opodatkowania osób prawnych, których obecność na rynku cyfrowym jest znacząca”; i COM(2018) 148 final, „Wniosek dotyczący dyrektywy w sprawie wspólnego systemu podatku od usług cyfrowych pobieranego od przychodów wynikających ze świadczenia niektórych usług cyfrowych”.

36

(37)  COM(2019) 8, „W kierunku skuteczniejszego i bardziej demokratycznego procesu podejmowania decyzji w dziedzinie polityki podatkowej UE”.

37

(38)  Opinia SOC/618 „Programy obywatelstwa i ułatwień pobytowych dla inwestorów w Unii Europejskiej” (Dz.U. C 47 z 11.2.2020, s. 81).

38

(39)  PE, tamże, pkt 78–85.

39

---

| 11.12.2020 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 429/16 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 429/16

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Praworządność i jej wpływ na wzrost gospodarczy”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2020/C 429/03)

| Sprawozdawca: | Jukka AHTELA |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Jukka AHTELA

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 20.2.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Artykuł 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej |
| Data przyjęcia przez sekcję | 20.7.2020 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 18.9.2020 |
| Sesja plenarna nr | 554 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 215/2/1 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

20.2.2020

Podstawa prawna

Artykuł 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej

Data przyjęcia przez sekcję

20.7.2020

Data przyjęcia na sesji plenarnej

18.9.2020

Sesja plenarna nr

554

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

215/2/1

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Praworządność jest ostatnio przedmiotem ataków zarówno w UE, jak i poza jej granicami. Ten rozwój wydarzeń jest niepokojący, ponieważ może on podważyć poszanowanie praw podstawowych, jak również innych wartości określonych w art. 2 TUE. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Osłabienie praworządności będzie miało wpływ na funkcjonowanie społeczeństwa, prawa podstawowe, społeczeństwo obywatelskie, a także na gospodarkę. W związku z tym pojawia się pytanie, w jaki sposób tego rodzaju regres może wpłynąć na UE oraz europejski model gospodarczy i społeczny. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Aby jednolity rynek mógł dobrze funkcjonować, musi on opierać się na przejrzystych i stabilnych ramach prawnych, które obejmują również egzekwowanie wspólnych zasad, ponieważ sądy krajowe muszą mieć pewność, że sądy w innych państwach członkowskich są w równym stopniu zaangażowane w przestrzeganie wartości, na których opiera się UE. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Podział władzy, a w szczególności niezawisłe sądownictwo uprawnione do dokonywania przeglądu działań rządu, ma kluczowe znaczenie dla inwestycji i wzrostu gospodarczego. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES wzywa Komisję Europejską do podjęcia starań w celu zmierzenia wpływu praworządności na gospodarkę. Obejmuje to opracowanie solidnego systemu pomiaru, który wyraźnie uwzględnia zarówno materialny, jak i proceduralny aspekt praworządności. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | W wielu krajach obowiązują przepisy, które są w pełni zgodne z zasadą praworządności, lecz które są niedokładnie egzekwowane. Dlatego ważne jest, aby skoncentrować się na właściwym wdrażaniu. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES z zadowoleniem przyjmuje starania Komisji Europejskiej i innych instytucji zmierzające do opracowania odpowiednich narzędzi służących obronie wartości UE i propagowaniu kultury praworządności. Niemniej jednak EKES uważa, że skuteczność istniejących narzędzi, takich jak art. 7 TUE i ramy UE na rzecz praworządności oraz postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, doroczna tablica wyników wymiaru sprawiedliwości oraz nowy mechanizm praworządności, powinna zostać poprawiona i że powinny one zostać uzupełnione środkami skoncentrowanymi na praworządności, ale skuteczniej ukierunkowanymi na kwestie gospodarcze. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | W ramach europejskiego semestru Komisja powinna pilnie podkreślić znaczenie praworządności jako jednego z kluczowych elementów stanowiących podstawę konkurencyjnej i zrównoważonej gospodarki. EKES zaleca stworzenie krajowych procesów monitorowania działań następczych, w których uczestniczyć będą przedstawiciele społeczeństwa obywatelskiego i partnerzy społeczni, oraz zwiększenie ogólnego zaangażowania organizacji społeczeństwa obywatelskiego i partnerów społecznych w całym procesie europejskiego semestru. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Proces corocznego przeglądu praworządności w UE powinien być możliwie jak najbardziej otwarty dla społeczeństwa obywatelskiego. Ustalenia i zalecenia Komisji Europejskiej powinny być przedmiotem debaty publicznej zarówno na szczeblu krajowym, jak i europejskim, a w ślad za nimi należy przedsięwziąć konkretne środki mające na celu zaradzenie incydentom i negatywnym tendencjom, w tym również w odniesieniu do gospodarki. Społeczeństwo obywatelskie, w tym partnerzy społeczni, powinno być bardziej zaangażowane i uczestniczyć w działaniach następczych. EKES zaproponował coroczne forum organizacji społeczeństwa obywatelskiego, które poprzez przedstawicieli różnorodnych środowisk wniosłoby wkład w cykl przeglądu. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Organizacje społeczeństwa obywatelskiego, jak również media, odgrywają kluczową rolę w krajach, w których rządy odchodzą od praworządności. Umożliwiają one mechanizmy kontroli i równowagi, które sprzyjają rozliczalności rządów. EKES wzywa do zwiększenia finansowego i materialnego wsparcia dla organizacji zaangażowanych w obronę oraz propagowanie praworządności i praw podstawowych. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Członkostwo w UE jest bardzo cenne dla wszystkich członków, o ile nieprzestrzeganie podstawowych zasad jest karane. Jeżeli nie stosuje się żadnych sankcji, wartość członkostwa dla wszystkich członków przestrzegających zasad ulega zmniejszeniu. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Wydaje się, że w wielu państwach członkowskich społeczeństwu brakuje świadomości zasadniczego znaczenia praworządności zarówno jako wartości podstawowej, jak i elementu kluczowego dla wzrostu gospodarczego. W związku z tym EKES wzywa do wypracowania stałej strategii mającej na celu zwiększenie świadomości obywateli Unii na temat znaczenia praworządności. |
| --- | --- |

1.12.

2.   Wprowadzenie

| 2.1. | Praworządność jest jedną z wartości, na których zbudowana jest Unia Europejska (art. 2 TUE), i stanowi ona warunek wstępny urzeczywistnienia pozostałych wartości, które Unia ma na celu propagować (1). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Praworządność jest jednak ostatnio atakowana zarówno w Unii, jak i poza jej granicami. Ten rozwój wydarzeń jest kłopotliwy, ponieważ może on oznaczać mniejsze poszanowanie dla innych wartości wymienionych w art. 2. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Presja ta ma wpływ na funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości i pokładane w nim zaufanie. Dalsze skutki odczuwane są przez społeczeństwo obywatelskie, co może grozić utratą przez wymiar sprawiedliwości jego roli obrońcy i strażnika praw podstawowych. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Jak zauważył EKES w swojej opinii (2), „[p]oszanowanie praworządności przekłada się także na pewność prawa i równe warunki działania dla inicjatyw biznesowych, innowacji i inwestycji oraz uczciwą konkurencję na rynku wewnętrznym z korzyścią dla konsumentów i obywateli”. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | W związku z tym pojawia się pytanie, w jakim stopniu taki regres mógłby wpłynąć na europejski model gospodarczy i społeczny. Osłabienie praworządności może mieć wpływ na funkcjonowanie społeczeństwa, prawa podstawowe, społeczeństwo obywatelskie i gospodarkę. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Jeżeli zagrożenia dla praworządności i ogólne osłabianie praw podstawowych nie zostaną zahamowane, mogą negatywnie wpłynąć na wzajemne zaufanie leżące u podstaw rynku wewnętrznego i tym samym na wzrost gospodarczy w UE. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | W komunikacie (3)„Umocnienie praworządności w Unii” Komisja odnosi się do prac OECD w zakresie znaczenia praworządności dla rozwoju oraz ogólnego klimatu biznesowego i inwestycyjnego. W związku z tym EKES podkreślił również potrzebę poświęcenia większej uwagi gospodarczym aspektom praworządności. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Brak poszanowania praworządności utrudnia wyważony rozwój gospodarczy i społeczny w oparciu o cele zrównoważonego rozwoju oraz dążenie do osiągnięcia nadrzędnego celu Unii, jakim jest „wspieranie pokoju, jej wartości i dobrobytu jej narodów” (art. 3 TUE). Promowanie praworządności jest jednym z aspektów celu zrównoważonego rozwoju nr 16. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Przy rozwiązywaniu problemów związanych z brakiem praworządności w UE mniej uwagi poświęcono wpływowi na wzrost gospodarczy. Badania koncentrują się na ogólnym wpływie zarządzania państwowego i publicznego na wzrost gospodarczy, zwłaszcza w krajach rozwijających się. W związku z tym w niniejszej opinii skoncentrowano się na wpływie praworządności na gospodarkę w UE. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Celem niniejszej opinii jest pomoc zainteresowanym stronom w zrozumieniu, że wartości europejskie zapisane w art. 2 TUE nie tylko są ważne same w sobie, lecz także stanowią wartość gospodarczą. |
| --- | --- |

2.10.

3.   Definicja praworządności

| 3.1. | Na szczeblu europejskim praworządność stanowi ugruntowaną zasadę wpisaną w traktaty i opartą na orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE), Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i Rady Europy, a także na odpowiednich pracach Komisji Weneckiej. Zasada praworządności wymaga, by wszystkie władze publiczne działały w granicach określonych przez prawo, zgodnie z wartościami, jakimi są demokracja i prawa podstawowe, oraz pod kontrolą niezależnych i bezstronnych sądów (4). |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Poprzez określenie poszczególnych elementów składowych praworządności można oddzielić elementy materialne od proceduralnych. Najbardziej podstawowym i zasadniczym elementem praworządności jest równość wobec prawa, tj. uznanie, że prawo traktuje wszystkich jednakowo i odnosi się do istoty prawa. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Proceduralna równość wobec prawa jest warunkiem koniecznym do osiągnięcia wysokiego poziomu praworządności. Niemniej jednak nie jest ona wystarczająca, gdyż niezbędna jest tak równość materialna, jak i proceduralna. Aby zapewnić wdrożenie litery prawa, potrzeba szeregu elementów proceduralnych. Podział władzy ma kluczowe znaczenie, ponieważ przyczynia się do zapewnienia, że również rząd działa w granicach prawa. Wymiar sprawiedliwości będzie mógł nadzorować władzę wykonawczą jedynie wtedy, gdy zarówno sędziowie, jak i prokuratorzy pozostaną niezależni od pozostałych dwóch organów władzy. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Ponadto należy zabezpieczyć szereg minimalnych standardów w zakresie egzekwowania prawa: każdy musi korzystać z praw podstawowych, mieć prawo do rzetelnego procesu sądowego itp. Wreszcie organy ścigania muszą być bezstronne, co oznacza, że nikt nie jest dyskryminowany, a wymiar sprawiedliwości jest wolny od korupcji (5). Zgodnie z art. 2 TUE praworządność i demokracja idą ze sobą w parze jako wartości fundamentalne. |
| --- | --- |

3.4.

4.   Dlaczego praworządność sprzyja zrównoważonemu wzrostowi gospodarczemu

| 4.1. | Zrównoważony wzrost gospodarczy uważa się za jeden z najważniejszych wskaźników stanu gospodarki. Zwiększenie wzrostu gospodarczego jest związane ze wzrostem zamożności kraju i jego mieszkańców. Co więcej, gospodarka rynkowa nie może funkcjonować bez podstawowych zasad i procedur, w tym zasad dotyczących własności prywatnej i dobrowolnego przeniesienia własności (tj. prawa zobowiązań). Mówiąc bardziej ogólnie, gospodarka rynkowa będzie się rozwijać wyłącznie w oparciu o stabilne i przewidywalne zasady, czego przykładami są rynek wewnętrzny oraz unia gospodarcza i walutowa (UGW) jako siły napędowe gospodarki europejskiej. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Wzrost gospodarczy oznacza, że w miarę upływu czasu dostępnych jest więcej towarów i usług w przeliczeniu na jednego mieszkańca. Jedynym sposobem na osiągnięcie tego celu jest zwiększenie wydajności. To z kolei zakłada inwestycje zarówno w kapitał, jak i w kształcenie (często nazywane „kapitałem ludzkim”). Aby ustanowić związek między praworządnością a wzrostem gospodarczym, musimy zatem zastanowić się, w jaki sposób praworządność może wpływać na ogólną skłonność do inwestowania. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Inwestycje, w szczególności inwestycje długoterminowe, będą miały miejsce tylko wtedy, gdy potencjalni inwestorzy mogą oczekiwać, że otoczenie inwestycyjne pozostanie przewidywalne i korzystne przez wiele lat. Praworządność odgrywa kluczową rolę w zdolności rządu do zaoferowania takiego stabilnego środowiska. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Władza wykonawcza, która nie podlega ograniczeniom ze strony dwóch pozostałych organów władzy – władzy ustawodawczej i sądowniczej – mogłaby składać potencjalnym inwestorom wiele obietnic dotyczących swobody ustalania cen według własnego uznania, niepodlegania wysokiemu (lub żadnemu) opodatkowaniu, przenoszenia zysków z powrotem do kraju pochodzenia itp. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Jednakże rząd niepodlegający ograniczeniom nie jest w stanie złożyć wiążących obietnic, tj. zaciągnąć wiarygodnych zobowiązań. Podział władzy, a w szczególności niezależne sądy uprawnione do dokonywania przeglądu działań rządu oraz utrzymywania w mocy umów prywatnych, ma kluczowe znaczenie dla inwestycji i wzrostu gospodarczego. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Oprócz niezawisłości sądownictwa kluczowe znaczenie ma również jego bezstronność. Jeżeli można przekupić sędziów, to nie są one i oni bezstronni, a więc zamiast opierać się na zasadzie praworządności rozstrzygają na korzyść strony, która jest w stanie (i/lub chce) zapłacić wyższą łapówkę. W związku z tym korupcja jest niezgodna z zasadą państwa prawa. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Jeżeli sędziowie dyskryminują pewne grupy, to prawo nie jest stosowane jednakowo. Wszelkiego rodzaju stronniczość sprawi, że otoczenie prawne stanie się mniej pewne, co nie tylko doprowadzi raczej do obniżenia ogólnych poziomów inwestycji, ale także do zmniejszenia liczby transakcji. W związku z tym stronnicze sądy spowalniają wzrost gospodarczy. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Kolejnym kluczowym czynnikiem jest dostępność sądów. Jeżeli wydanie orzeczenia przez sąd zajmuje wiele lat, może to mieć szereg niekorzystnych skutków dla gospodarki: kontrahenci naruszający umowę mogliby strategicznie wykorzystywać sąd, jeżeli powszechnie wiadomo, że orzeczenie sądu nie zostanie szybko wydane. Wolno działający wymiar sprawiedliwości – jeżeli wiąże się to z opóźnionym wydawaniem lub wykonywaniem orzeczeń – sprawia, że zawieranie umów jest mniej atrakcyjne, co prowadzi do zmniejszenia liczby transakcji i takich samych skutków jak opisane wyżej konsekwencje spowodowane brakiem niezawisłego sądownictwa. |
| --- | --- |

4.8.

5.   Jak mierzyć praworządność

| 5.1. | W celu ustalenia wpływu praworządności na wzrost gospodarczy trzeba przede wszystkim być w stanie zmierzyć tę koncepcję. Nie jest to jednak łatwe zadanie, gdyż pojęcie to jest wielowymiarowe i trzeba podjąć różne trudne decyzje dotyczące kodowania, np. zastanowić się, czy wszystkie wymiary powinny mieć tę samą wagę. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Niektóre z wczesnych środków były oparte na dostępności danych, a nie na teoretycznych przypuszczeniach. Chociaż istnieje bardzo wysoki stopień korelacji między materialnymi i proceduralnymi aspektami praworządności (6), element istotny – równość wobec prawa – nie występuje w większości bardziej znanych wskaźników praworządności. Komisja powinna zatem opracować solidny system pomiaru, który wyraźnie uwzględnia zarówno materialny, jak i proceduralny aspekt praworządności. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Inną ważną kwestią dotyczącą pomiaru jest to, czy bada się przepisy de iure czy też ich faktyczne wdrożenie. W wielu krajach obowiązują przepisy, które są w pełni zgodne z zasadą praworządności, lecz które są nieskutecznie egzekwowane. Dlatego ważne jest, aby skoncentrować się na wdrażaniu. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Istotna jest również kwestia najlepszego sposobu wykorzystania dostępnych metod. Z jednej strony środki zagregowane mogą być przydatne do uzyskania pierwszego wrażenia na temat tego, co dzieje się w danym kraju. Z drugiej strony, jeżeli poszukuje się możliwych do wykorzystania porad, tj. analiz, które mogą mieć bezpośredni wpływ na politykę, środki zagregowane nie są bardzo pomocne. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Pomimo związanych z tym trudności EKES zaleca, by Komisja Europejska zbadała możliwość pomiaru wpływu praworządności na gospodarkę zarówno w państwach członkowskich, jak i w krajach kandydujących, i ewentualnie powiązała to z cyklem przeglądu praworządności. |
| --- | --- |

5.5.

6.   Co wynika z istniejących danych?

| 6.1. | Badania przekrojowe, w których dokonano analizy wpływu praworządności na wzrost gospodarczy, wykazały, że kraje, które w większym stopniu przestrzegają praworządności, rozwijają się przeciętnie szybciej niż kraje, które przestrzegają jej w mniejszym zakresie (7). Nie oznacza to, że poszczególne kraje, które nie przestrzegają praworządności, nie mogą osiągnąć wysokiego poziomu wzrostu gospodarczego. Kraje takie nazywane są przez ekonomistów „wartościami odstającymi”. Takie przypadki są możliwe i zdarzają się, ale nie będą występować z dużą częstotliwością. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Oceniając wpływ praworządności na wzrost gospodarczy, należy również wziąć pod uwagę odpowiednie poziomy dochodów. Przy założeniu, że wszystkie pozostałe czynniki są takie same, dla krajów, które osiągnęły już wysoki poziom dochodów na mieszkańca, osiągnięcie wysokich stóp wzrostu jest z reguły trudniejsze niż ma to miejsce w przypadku krajów, które rozpoczynają od niższego poziomu dochodów na mieszkańca. Jest to oznaka tzw. efektu konwergencji. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | Zagregowane środki dotyczące praworządności nie są bardzo pomocne w określeniu konkretnych kanałów transmisyjnych, które mogłyby wpłynąć na wzrost gospodarczy. Dlatego też w niniejszej części skoncentrowano się na ograniczonej liczbie podstawowych elementów praworządności. |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | Już wcześniej wykazano, że niezależne sądownictwo wydaje się mieć kluczowe znaczenie dla zapewnienia, by rządy przestrzegały określonych w konstytucji ograniczeń. |
| --- | --- |

6.4.

| 6.5. | Analizując oddzielnie skutki wskaźników de iure i de facto w kontekście niezawisłości sądów, okazuje się, że przepisy de iure nie mają żadnego wpływu na wzrost gospodarczy. Z drugiej strony faktyczne przepisy są silnie skorelowane z szybszym wzrostem gospodarczym (8). Poprawa rzeczywistych poziomów niezawisłości sędziów opłaca się pod względem gospodarczym: kraje, które tego dokonały, osiągnęły dodatkową korzyść, tj. odnotowały szybszy wzrost (9). |
| --- | --- |

6.5.

| 6.6. | Wykazano, że niezawisłość i rozliczalność sędziów wzajemnie się uzupełniają, a nie konkurują ze sobą (10). Szereg gwarancji sądowych, takich jak prawo do obrońcy, ogranicza swobodę uznania sędziów. Jako takie można je interpretować jako zapewniające rozliczalność sędziów. Co ciekawe, wykazano, że niektóre z tych gwarancji sprzyjają nie tylko rozliczalności sędziów, a co za tym idzie – praworządności, lecz także wzrostowi gospodarczemu. Dzieje się tak w odniesieniu do terminowości orzeczeń sądowych, z procedurami pisemnymi – w przeciwieństwie do ustnych – oraz z prawem do obrońcy (11). |
| --- | --- |

6.6.

| 6.7. | Korupcja jest nie tylko przestępstwem – jest ona również niezgodna z zasadą praworządności. Jednak zmierzenie korupcji napotyka trudności. Ponieważ dający i otrzymujący łapówkę raczej nie mają powodów, by zgłaszać taki proceder, nie ma możliwości zebrania obiektywnych danych. Większość literatury opierała się na tzw. percepcji korupcji, tj. na subiektywnej ocenie stopnia rozpowszechnienia korupcji w danym kraju lub w określonej usłudze publicznej. |
| --- | --- |

6.7.

| 6.8. | Choć trudno udowodnić, że korupcja jest szkodliwa dla wzrostu gospodarczego, to jednak obecnie wiele badań na to wskazuje. Na przykład wykazano, że ogranicza ona inwestycje (12). Korupcja powoduje również inne zakłócenia: może na przykład doprowadzić do zwiększenia budżetów wojskowych (13). Wpływa ona również na strukturę wydatków publicznych, jako że punkt ciężkości zostaje przeniesiony z ważnych usług publicznych, takich jak zdrowie i kształcenie, na mniej produktywne obszary działalności (14). OECD podsumowuje badanie przeprowadzone niedawno w następujący sposób: „[...] Korupcja ma oczywisty bezpośredni wpływ na koszt projektów zarówno dla sektora prywatnego, jak i publicznego. Jej pośrednie skutki obejmują niszczenie instytucji publicznych, ograniczanie zaufania obywateli do rządów, a tym samym ograniczanie zachęt do innowacji i pogłębianie się nierówności społecznej. Ale zwiększają również koszt prowadzenia działalności gospodarczej i podatków od działalności gospodarczej, który następnie jest przenoszony na użytkowników końcowych projektów lub konsumentów” (15). |
| --- | --- |

6.8.

| 6.9. | Działania prokuratorów, którzy są zarówno niezawiśli, jak i rozliczalni, sprzyjają wysokiemu poziomowi praworządności, ponieważ przestępstwa będą ścigane niezależnie od nacisków politycznych, szczególnej tożsamości podejrzanego i innych podobnych czynników. Wykazano, że prokuratorzy, którzy są faktycznie niezawiśli, są powiązani z niższym poziomem korupcji (16). Mając na uwadze, że korupcja jest szkodliwa dla wzrostu gospodarczego, można to zatem interpretować jako pośredni dowód na to, że niezawiśli prokuratorzy – jako jeden z elementów praworządności – sprzyjają wzrostowi gospodarczemu. |
| --- | --- |

6.9.

| 6.10. | Na koniec przyjrzyjmy się skuteczności wymiaru sprawiedliwości, pamiętając o często cytowanym powiedzeniu, że sprawiedliwość, na którą trzeba czekać, to żadna sprawiedliwość. Jedno z najbardziej imponujących badań w tej dziedzinie koncentruje się na Indiach (17). Różnice między opóźnieniami w sądach są oceniane pod kątem wyników w rolnictwie, przemyśle i usługach. Okazuje się, że opóźnienia sądowe mają negatywny wpływ na wzrost produkcji we wszystkich trzech sektorach gospodarki. |
| --- | --- |

6.10.

7.   Możliwe skutki polityczne

Istniejące narzędzia UE

| 7.1. | EKES wezwał do wzmocnienia narzędzi, którymi dysponuje UE, aby przeciwdziałać regresowi w odniesieniu do podstawowych wartości UE (18). EKES z zadowoleniem przyjmuje starania Komisji Europejskiej i innych instytucji zmierzające do opracowania odpowiednich narzędzi służących obronie wartości UE i propagowaniu kultury praworządności. Niemniej jednak EKES uważa, że istniejące narzędzia, takie jak art. 7 TUE i ramy UE na rzecz praworządności, postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, doroczna tablica wyników wymiaru sprawiedliwości oraz nowy mechanizm praworządności, powinny zostać udoskonalone i uzupełnione środkami skoncentrowanymi na praworządności, ale skuteczniej ukierunkowanymi na kwestie gospodarcze. |
| --- | --- |

7.1.

| 7.2. | W ramach europejskiego semestru Komisja Europejska uznała znaczenie praworządności dla otoczenia biznesu jako część działań mających na celu wsparcie reform strukturalnych pobudzających wzrost gospodarczy w takich dziedzinach jak skuteczny system wymiaru sprawiedliwości czy walka z korupcją. Obecnie wkład w unijną tablicę wyników wymiaru sprawiedliwości pochodzi głównie od służb, które świadczą usługi w ramach wymiaru sprawiedliwości, takich jak ministerstwa sprawiedliwości, stowarzyszenia sędziów, rady sądownicze, itd. O dziwo nie ma w tej grupie tych, którzy korzystają ze służb wymiaru sprawiedliwości, a mogliby oni wysunąć wartościowe sugestie co do tego, jak poprawić różne systemy wymiaru sprawiedliwości. Organizacje społeczeństwa obywatelskiego, a także partnerzy społeczni mogliby odgrywać ważną rolę w przekazywaniu informacji. EKES wzywa Komisję do pilnego podkreślenia znaczenia praworządności jako jednego z kluczowych elementów stanowiących podstawę konkurencyjnej i zrównoważonej gospodarki. Wskaźniki praworządności powinny być bardziej widoczne i obejmować kwestie takie jak pewność prawa i dostęp do środków odwoławczych dla przedsiębiorstw i pracowników. Należy podjąć działania na rzecz poprawy procedury działań następczych w celu lepszego wdrażania zaleceń. EKES zaleca stworzenie krajowych procesów monitorowania działań następczych, w których uczestniczyć będą przedstawiciele społeczeństwa obywatelskiego i partnerzy społeczni, oraz zwiększenie ogólnego zaangażowania organizacji społeczeństwa obywatelskiego i partnerów społecznych w całym procesie europejskiego semestru. |
| --- | --- |

7.2.

| 7.3. | Proces corocznego przeglądu praworządności w UE powinien być możliwie jak najbardziej otwarty, aby zagwarantować, że ustalenia i zalecenia Komisji Europejskiej będą przedmiotem debaty publicznej zarówno na szczeblu krajowym, jak i europejskim, a w ślad za nimi zostaną przedsięwzięte konkretne środki mające na celu zaradzenie incydentom i negatywnym tendencjom. Komisja Europejska powinna zwiększyć zaangażowanie organizacji społeczeństwa obywatelskiego, gdyż często są one pierwszymi ofiarami zagrożenia praworządności, a tym samym mogą uruchomić „alarm pożarowy” (19). Komisja Europejska powinna również przedsięwziąć środki wobec represji w stosunku do organizacji społeczeństwa obywatelskiego w związku z udziałem w tym procesie. EKES zaproponował coroczne forum organizacji społeczeństwa obywatelskiego, które wniosłoby wkład w cykl przeglądu. Jest gotów wnieść wkład w ten proces i zapewnić szeroką reprezentację organizacji społeczeństwa obywatelskiego, w tym organizacji reprezentujących interesy społeczno-gospodarcze, takich jak partnerzy społeczni. |
| --- | --- |

7.3.

| 7.4. | EKES z zadowoleniem przyjął propozycje Komisji dotyczące ochrony budżetu Unii w przypadku uogólnionych braków w zakresie praworządności w państwach członkowskich. W tym względzie EKES poparł wniosek uzależniający przyznawanie funduszy UE państwom członkowskim od poszanowania zasady praworządności oraz uznał, że warunek ten mógłby zostać rozszerzony na inne zasady związane z praworządnością określone w Traktatach (20). |
| --- | --- |

7.4.

Możliwe dalsze działania polityczne

| 7.5. | Mając na uwadze, że wysoki poziom praworządności jest podstawową wartością UE, a ponadto ma pozytywny wpływ na wzrost gospodarczy, UE musi podjąć działania w celu ochrony praworządności. |
| --- | --- |

7.5.

| 7.6. | Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) wydał ostatnio szereg przełomowych decyzji w obronie niezależności sądownictwa. Oprócz uzasadnienia prawnego przedstawionego przez Trybunał istnieją również względy ekonomiczne uzasadniające podjęcie działań przez instytucje UE. Aby jednolity rynek mógł dobrze funkcjonować, musi opierać się na przejrzystych i stabilnych ramach prawnych, które obejmują również egzekwowanie wspólnych zasad, ponieważ sądy krajowe muszą mieć pewność, że sądy innych państw członkowskich są w równym stopniu zdecydowane przestrzegać wartości, na których opiera się UE. |
| --- | --- |

7.6.

| 7.7. | Pojęcie jednolitego europejskiego obszaru sądowego jest ważne dla działalności gospodarczej, ponieważ umożliwia zastosowanie w innym państwie orzeczeń sądowych wydanych w danym państwie członkowskim. Dla powodzenia tego projektu ważne jest, aby wszystkie sądy Unii Europejskiej były niezawisłe. Jeżeli nie będzie to możliwe, jednolity europejski obszar sądowy nie tylko pozostanie niekompletny, ale również będzie się kurczył. Komisja musi zapewnić przestrzeganie zasady niezawisłości sędziów we wszystkich państwach członkowskich, aby idea jednolitej europejskiej przestrzeni sądowej i swobodnego przepływu orzeczeń sądowych stała się rzeczywistością. |
| --- | --- |

7.7.

| 7.8. | Każde państwo narodowe chce być wiarygodne i przyjazne dla inwestorów, oferując potencjalnym inwestorom wiarygodne zobowiązania. Członkostwo w UE przynosi wyraźne korzyści wszystkim państwom członkowskim, ponieważ umożliwia wszystkim państwom członkowskim, niezależnie od ich historii gospodarczej lub politycznej, podejmowanie bardziej wiarygodnych zobowiązań. W tym sensie członkostwo w UE może być bardzo cenne dla wszystkich członków, o ile nieprzestrzeganie podstawowych zasad jest karane. Bez sankcji wartość członkostwa dla wszystkich członków przestrzegających zasad ulegnie zmniejszeniu. |
| --- | --- |

7.8.

| 7.9. | Innymi słowy, nieprzestrzegające przepisów państwo członkowskie stwarza negatywne skutki zewnętrzne dla pozostałych państw stosujących się do obowiązujących zasad. Za każdym razem, gdy dany rząd nie wywiązuje się z obietnic złożonych wraz z przystąpieniem do UE, a zachowanie takie nie jest karane, cierpi na tym wiarygodność prawa UE we wszystkich państwach członkowskich. W związku z tym wartość płynąca z członkostwa w UE uległaby zmniejszeniu, ponieważ z czasem nie gwarantowałaby już wiarygodności. Dlatego nacisk na przestrzeganie podstawowych wartości UE jest w pełni uzasadniony. |
| --- | --- |

7.9.

| 7.10. | Wiele decyzji ma bezpośredni wpływ na wszystkich obywateli państw członkowskich UE. Jeżeli prawo głosu państw członkowskich rządzonych przez potencjalnych autokratów regularnie naruszających zasadę praworządności nie zostanie zawieszone, to ci potencjalni autokraci będą mogli uczestniczyć w procesach decyzyjnych dotyczących bezpośrednio wszystkich obywateli UE. Zostało to trafnie nazwane „drugim deficytem demokratycznym” Europy (21). |
| --- | --- |

7.10.

| 7.11. | Innymi słowy kolejnym uzasadnieniem dla interwencji UE są negatywne efekty zewnętrzne wywołane przez potencjalnie autokratyczne rządy. Efekty takie nie tylko sięgają poza granice danego kraju, lecz również wpływają na każdego obywatela państw członkowskich UE. Podsumowując, interwencje mające na celu utrzymanie lub przywrócenie poszanowania praworządności są w pełni uzasadnione. |
| --- | --- |

7.11.

| 7.12. | Jednym ze sposobów wspierania i propagowania praworządności jest udzielanie wsparcia organizacjom społeczeństwa obywatelskiego i mediom. Zdolność obywateli do tworzenia stowarzyszeń, swobodnego zrzeszania się i wyrażania opinii oraz wolność mediów są kluczowymi elementami praworządności w ramach mechanizmów kontroli i równowagi w celu pociągnięcia rządów do odpowiedzialności. Kurczenie się przestrzeni obywatelskiej wpływa również na zdolność przedsiębiorstw i pracowników do organizowania się, swobodnego zrzeszania się i innowacji. Organizacje społeczeństwa obywatelskiego są również ważnym podmiotem gospodarczym, przyczyniając się do prawie jednej trzeciej zatrudnienia w UE (22) i świadcząc usługi, które mają zasadnicze znaczenie dla wzrostu gospodarczego, w takich dziedzinach, jak kształcenie, zdrowie i ochrona socjalna. EKES ponawia swój apel o aktywne wsparcie ze strony UE dla organizacji społeczeństwa obywatelskiego w UE, a zwłaszcza o utworzenie funduszu UE oferującego wsparcie finansowe w sprawach spornych dotyczących naruszeń demokracji, praworządności i praw podstawowych, skierowanego do organizacji społeczeństwa obywatelskiego (23). |
| --- | --- |

7.12.

| 7.13. | Istnieje wiele powodów, dla których należy bronić praworządności zarówno w państwach członkowskich, jak i w instytucjach UE. Wydaje się, że ogół społeczeństwa w wielu państwach członkowskich powinien nabyć większej świadomości co do kluczowego znaczenia praworządności jako zarówno podstawowej wartości, jak też ważnego elementu wzrostu gospodarczego. Jednym z pośrednich sposobów obrony praworządności mogłoby być zatem podnoszenie wiedzy obywateli na temat jej znaczenia w poszczególnych państwach członkowskich. EKES apelował już o przeprowadzenie kampanii mającej na celu zwiększenie świadomości w formie przemyślanej strategii komunikacyjnej (24). UE musi inwestować w kampanie informacyjne promujące praworządność i pilnie podejmować działania wspierające wolne media. |
| --- | --- |

7.13.

Bruksela, dnia 18 września 2020 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Stanowisko to jest podzielane przez Komisję i zostało ono wyraźnie przedstawione w nakreślonych przez nią ramach na rzecz praworządności (IP/14/237).

1

(2)  Dz.U. C 62 z 15.2.2019, s. 173.

2

(3)  COM(2019) 343 final.

3

(4)  W literaturze naukowej często rozróżnia się praworządność materialną i formalną. Møller, J. (2018), „The advantages of a thin view” w: Handbook on the Rule of Law, Edward Elgar Publishing, s. 21–33, i Bedner, A. (2018), „The promise of a thick view” w: Handbook on the Rule of Law, Edward Elgar Publishing, s. 34–47.

4

(5)  Voigt, S. (2012), „How to measure the rule of law”, Kyklos, 65(2), s. 262–284.

5

(6)  Gutmann, J., Voigt, S. (2018), „The rule of law: Measurement and deep roots”. European Journal of Political Economy, 54, s. 68-82.

6

(7)  Ten związek przyczynowy jest jednym z głównych zagadnień dyscypliny zwanej ekonomiką instytucjonalną. Podręcznik dla zaawansowanych: Acemoglu, D. (2008), Introduction to Modern Economic Growth, Princeton University Press; podręcznik dla osób niebędących specjalistami: Voigt, S. (2019), Institutional Economics – An Introduction, Cambridge University Press.

7

(8)  Feld, L.P., Voigt, S. (2003), „Economic growth and judicial independence: cross-country evidence using a new set of indicators”, European Journal of Political Economy, 19(3), s. 497–527.

8

(9)  Voigt, S., Gutmann, J., Feld, L.P. (2015), „Economic growth and judicial independence, a dozen years on: Cross-country evidence using an updated set of indicators”, European Journal of Political Economy, 38, s. 197–211.

9

(10)  Voigt, S. (2008), The economic effects of judicial accountability: cross-country evidence, European Journal of Law and Economics, 25(2), s. 95–123.

10

(11)  Hayo, B., Voigt, S. (2014), The relevance of judicial procedure for economic growth, CESifo Economic Studies, 60(3), s. 490–524.

11

(12)  Mauro, P. (1995), „Corruption and growth”, The quarterly journal of economics, 110(3), s. 681–712.

12

(13)  Gupta, S., De Mello, L., Sharan, R. (2001), „Corruption and military spending”, European journal of political economy, 17(4), s. 749–777.

13

(14)  Mauro, P. (1998), „Corruption and the composition of government expenditure”, Journal of Public economics, 69(2), s. 263–279.

14

(15)  Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) (2015), „Consequences of Corruption at the Sector Level and Implications for Economic Growth and Development”, OECD Publishing, Paryż.

15

(16)  Van Aaken, A., Feld, L.P., Voigt, S. (2010), „Do independent prosecutors deter political corruption? An empirical evaluation across seventy-eight countries”, American Law and Economics Review, 12(1), s. 204–244.

16

(17)  Chemin, M. (2009), „Do judiciaries matter for development? Evidence from India”, Journal of Comparative Economics 37, s. 230–250.

17

(18)  Dz.U. C 282 z 20.8.2019, s. 39.

18

(19)  Porównanie między „patrolami policji” a „alarmami pożarowymi” podmiotów monitorujących można znaleźć w: McCubbins, M. D. i Schwartz, T. (1984), „Congressional oversight overlooked: Police patrols versus fire alarms”, American Journal of Political Science, s. 165–179.

19

(20)  Dz.U. C 440 z 6.12.2018, s. 106.

20

(21)  Kelemen, R.D. (2017), „Europe’s other democratic deficit: National authoritarianism in Europe’s Democratic Union”, Government and opposition, 52(2), s. 211–238.

21

(22)  Working paper No 13/2016, „The Size and Scope of the European Third Sector”, s. 8.

22

(23)  Dz.U. C 62 z 15.2.2019, s. 178.

23

(24)  Dz.U. C 282 z 20.8.2019, s. 39, zalecenie 1.11.

24

---

| 11.12.2020 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 429/24 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 429/24

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Ochrona małoletnich migrantów pozbawionych opieki w Europie”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2020/C 429/04)

| Sprawozdawczyni: | Özlem YILDIRIM (FR-II) |
| --- | --- |

Sprawozdawczyni:

Özlem YILDIRIM (FR-II)

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 20.2.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Artykuł 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa |
| Data przyjęcia przez sekcję | 9.7.2020 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 18.9.2020 |
| Sesja plenarna nr | 554 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 215/1/5 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

20.2.2020

Podstawa prawna

Artykuł 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa

Data przyjęcia przez sekcję

9.7.2020

Data przyjęcia na sesji plenarnej

18.9.2020

Sesja plenarna nr

554

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

215/1/5

1.   Zalecenia i uwagi

| 1.1. | EKES ponownie zaleca, aby zasada najlepszego interesu dziecka była nadrzędna wobec wszelkich innych przepisów prawa krajowego i międzynarodowego. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES wzywa Unię Europejską, aby opracowała spójne i ujednolicone podejście do ochrony małoletnich cudzoziemców bez opieki w Europie. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES wyraża głębokie zaniepokojenie sytuacją małoletnich cudzoziemców bez opieki, którzy w kontekście migracji wymagają szczególnego traktowania i w związku z tym w większym niż inni stopniu są narażeni na łamanie ich praw podstawowych. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES ponownie wzywa państwa członkowskie, by w ramach krajowych systemów ochrony dziecka małoletni o nieuregulowanym statusie otrzymywali ochronę przede wszystkim ze względu na to, że są dziećmi. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES wzywa państwa członkowskie, by zapobiegały wszelkim przejawom przemocy wobec migrujących dzieci, umożliwiając bezpieczne, legalne i uregulowane sposoby migracji. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES ponownie przypomina (1) o całkowitym zakazie zatrzymywania dzieci niezależnie od ich statusu administracyjnego. Stanowczo potępia tego rodzaju praktyki i przypomina, że stanowią one pogwałcenie Konwencji o prawach dziecka. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Z myślą o skutecznej ochronie małoletnich cudzoziemców bez opieki EKES wzywa państwa członkowskie do przeznaczenia niezbędnych środków na usługi publiczne oraz do zagwarantowania odpowiednich usług, w szczególności przez organizację specjalistycznych szkoleń oraz wzmocnienie potencjału osób zawodowo zajmujących się ochroną dzieci. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES wzywa Komisję Europejską do opracowania dyrektywy w sprawie ochrony małoletnich cudzoziemców bez opieki, której celem byłoby jak najlepsze zabezpieczenie interesu dziecka. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES przypomina, że wszyscy małoletni cudzoziemcy bez opieki muszą jak najszybciej uzyskać pomoc wykwalifikowanego opiekuna i pozostawać pod jego pieczą do chwili osiągnięcia przez nich pełnoletności. Opiekun musi być informowany o wszelkich decyzjach dotyczących małoletniego i służyć mu pomocą w trakcie procedury. Opiekun musi zawsze być w stanie działać w interesie małoletniego, a jego działania nie mogą pozostawać w konflikcie interesów z krajowymi służbami opieki nad dziećmi. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES przypomina, że zgodnie z zasadą domniemania małoletności osoba podająca się za małoletnią musi być za nią uznawana do momentu wydania prawomocnego orzeczenia przez właściwy organ sądowy. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES zwraca się do państw członkowskich, by ocena małoletności danej osoby była wydawana w oparciu o zbiór poszlak, przede wszystkim na podstawie oświadczeń złożonych przez tę osobę, przedstawionych dokumentów dotyczących stanu cywilnego, rozmów przeprowadzonych z tą osobą przez wykwalifikowanych specjalistów, a w stosownym przypadku na podstawie weryfikacji autentyczności dokumentów potwierdzających stan cywilny. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Biorąc pod uwagę, że badania kości nie są w istocie wiarygodne, EKES zwraca się o zaprzestanie ich prowadzenia. Zdaniem EKES-u brak wiarygodnych narzędzi weryfikacji nie uzasadnia wykorzystywania narzędzi, których wiarygodność jest niepełna. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Zważywszy na to, że trudno zawrzeć w niniejszej opinii wszystkie kwestie i zasady dotyczące małoletnich cudzoziemców bez opieki, EKES wnioskuje, by w następstwie jej wydania przeprowadzić szereg analiz dotyczących poruszonych w niej podtematów. |
| --- | --- |

1.13.

2.   Kontekst

| 2.1. | Małoletni migrant pozbawiony opieki (lub „małoletni cudzoziemiec bez opieki”) oznacza „obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca, który nie ukończył 18 lat” i „przybywa na terytorium państw członkowskich bez opieki osoby dorosłej odpowiedzialnej za niego z mocy prawa danego państwa członkowskiego lub z mocy praktyki stosowanej w danym państwie członkowskim, dopóki nie zostanie on faktycznie objęty opieką przez taką osobę” albo „zostaje pozbawiony opieki po przybyciu na terytorium państw członkowskich” (2). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Małoletni cudzoziemcy bez opieki przebywają we wszystkich państwach członkowskich UE, jednak w 2019 r. obecność 60 % z wszystkich małoletnich cudzoziemców bez opieki odnotowano w czterech państwach (Grecji, Niemczech, Belgii i Niderlandach). W 2019 r. 13 800 osób ubiegających się o azyl w ramach ochrony międzynarodowej na terytorium 27 państw członkowskich Unii Europejskiej (UE) uznano za małoletnich bez opieki. W całej UE małoletni cudzoziemcy bez opieki stanowili 7 % ogółu osób ubiegających się o azyl, które nie ukończyły 18 roku życia. Większość z nich to chłopcy (85 %). Dwie trzecie z nich miało między 16 a 17 lat (9 200 osób), podczas gdy 22 % spośród nich stanowiły osoby w wieku 14–15 lat (3 100 osób), a 11 % z nich to małoletni poniżej 14 roku życia (1 500 osób) (3). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Migrujące dzieci w kontekście społecznym stanowią jedną z najbardziej podatnych na zagrożenia grup. Pozbawieni opieki rodziców, co samo w sobie oznacza duży brak bezpieczeństwa i zagrożenie, małoletni cudzoziemcy bez opieki bardzo często mają za sobą długą, chaotyczną i traumatyczną drogę migracji naznaczoną przemocą. Później dzieciom tym nadal grożą liczne niebezpieczeństwa i są one szczególnie narażone na zagrożenia ze strony siatek przestępczych, zwłaszcza tych, które zajmują się handlem dziećmi w celu wykorzystywania seksualnego i wyzysku w pracy. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | EKES ponownie zaleca, aby zasada najlepszego interesu dziecka była nadrzędna wobec wszelkich innych przepisów prawa krajowego i międzynarodowego (4). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Stwierdza także, że złożony i skomplikowany charakter sytuacji, w jakich znajdują się małoletni cudzoziemcy bez opieki wymaga wyczerpującego, całościowego i wielodyscyplinarnego podejścia z uwzględnieniem kontekstu prawnego, zdrowia psychicznego i fizycznego oraz kwestii socjalnych. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Podstawę ochrony praw dziecka w Europie stanowi Konwencja o prawach dziecka przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych w 1989 r. Jednak ani ten instrument, ani europejska konwencja praw człowieka (1950 r.), ani Europejska konwencja o wykonywaniu praw dzieci (1996 r.) nie zawierają konkretnych postanowień odnoszących się bezpośrednio do małoletnich cudzoziemców bez opieki. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Dopiero 26 czerwca 1997 r. Rada Europy przyjęła pierwszy instrument prawny dotyczący w szczególności migrujących dzieci pozbawionych opieki. Rezolucja ta nie ma jednak charakteru wiążącego. W dokumentach UE, takich jak dyrektywa powrotowa lub dyrektywa 2003/9/WE (5), można znaleźć odniesienia do małoletnich cudzoziemców bez opieki, jednak do tej pory nie powstał na szczeblu UE żaden instrument dotyczący wyłącznie tej kwestii. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Wobec braku konkretnych ram prawnych państwom członkowskim jest bardzo trudno stosować wspólne i spójne podejście do kwestii małoletnich cudzoziemców bez opieki. Dlatego też należy stwierdzić, że ich sytuacja znacząco różni się w zależności od prawodawstwa obowiązującego w poszczególnych państwach członkowskich, w którym określa się sposób ich traktowania oraz procedury, którym zostają oni poddani (ocena wieku, przydzielenie opiekuna, przysługujące prawa itp.). |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | W związku z tym państwa członkowskie muszą wzmocnić ramy prawne mające zastosowanie do małoletnich cudzoziemców bez opieki. EKES wzywa Komisję Europejską do opracowania dyrektywy w sprawie ich ochrony, której celem byłby nadrzędny interes dziecka. Konieczność ta wydaje się tym bardziej oczywista, biorąc pod uwagę doniesienia organizacji działających na rzecz ochrony praw dzieci o godnym pożałowania traktowaniu w całej UE wielu małoletnich cudzoziemców bez opieki. |
| --- | --- |

2.9.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | EKES wyraża głębokie zaniepokojenie sytuacją małoletnich cudzoziemców bez opieki, którzy należą do grup wymagających szczególnego traktowania w kontekście migracji i którzy są w większym stopniu narażeni na naruszenia ich podstawowych swobód i praw. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Konwencja o prawach dziecka zobowiązuje państwa do traktowania migrujących dzieci o nieuregulowanym statusie w taki sam sposób jak „wszystkich” dzieci (6). EKES stwierdza, że w praktyce występują napięcia między krajowymi ramami prawnymi regulującymi kontrolę imigracji a ramami dotyczącymi ochrony dzieci. Ponownie wzywa państwa członkowskie, by w ramach krajowych systemów ochrony dziecka małoletni o nieuregulowanym statusie otrzymywali ochronę przede wszystkim ze względu na to, że są dziećmi (7). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | EKES zwraca się do państw członkowskich, by zapobiegały wszelkim przejawom przemocy wobec migrujących dzieci, umożliwiając bezpieczne, legalne i uregulowane sposoby migracji, w szczególności poprzez uelastycznienie, przyspieszenie i zwiększenie skuteczności procedur dotyczących łączenia rodzin, poprzez podwyższenie kwot imigracyjnych w odniesieniu do przesiedleń migrantów lub poprzez przyznawanie wiz humanitarnych, co zwiększy gwarancje dla dzieci i członków ich rodzin. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | EKES wzywa państwa członkowskie do stworzenia konkretnych i skutecznych procedur legalizacji pobytu małoletnich cudzoziemców bez opieki z myślą o długofalowym rozwiązaniu gwarantującym ich nadrzędny interes. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | EKES przypomina o całkowitym zakazie zatrzymywania dzieci niezależnie od ich statusu administracyjnego oraz stanowczo potępia tę praktykę jako całkowicie niezgodną z Konwencją o prawach dziecka (art. 3). Stwierdza (8), że zatrzymywanie małoletnich może mieć bardzo poważne konsekwencje dla ich zdrowia i rozwoju, niezależnie od długości zatrzymania. Zatrzymanie małoletniego zawsze godzi w zasadę najlepszego interesu dziecka (9). |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | EKES zwraca się do państw członkowskich, by poprzez ustawodawstwo krajowe zabroniły zatrzymywania małoletnich cudzoziemców bez opieki oraz umożliwiły wykorzystanie alternatywnych środków dostosowanych do ich szczególnych potrzeb takich jak powierzenie ich rodzinom zastępczym lub umieszczenie w nadzorowanym ośrodku niezależnego życia. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | EKES przypomina, jak ważne jest zapewnienie poszanowania prawa dziecka do współuczestniczenia w dotyczących go decyzjach. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | EKES zaleca państwom członkowskim wprowadzenie gwarancji prawnych pozwalających małoletnim cudzoziemcom bez opieki korzystać z procedur ochrony międzynarodowej oraz gwarancji zapewniających przekazywanie im dostosowanych do wieku informacji. W tym celu należy stworzyć oddziały azylowe wyspecjalizowane w pomocy migrującym dzieciom oraz w przekazywaniu im stosownych do wieku informacji, w ich języku ojczystym, w szczególności z uwzględnieniem w odnośnych przepisach krajowych kwestii płci oraz wymiaru międzykulturowego. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Z myślą o ochronie małoletnich cudzoziemców bez opieki przed wszelkimi rodzajami wykorzystywania EKES zwraca się do państw członkowskich o nadanie małoletnim, którzy doświadczyli wykorzystywania i przemocy, statusu ofiary handlu ludźmi, a tym samym o wydanie im dokumentu pobytowego EKES podkreśla także, że podejmowanie decyzji dotyczących małoletnich cudzoziemców bez opieki musi bezwzględnie mieć charakter priorytetowy. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Przeciwko małoletnim cudzoziemcom bez opieki nie wolno nigdy prowadzić postępowania karnego z przyczyn związanych wyłącznie z ich statusem imigracyjnym lub w przypadku, gdy ich udział w działalności przestępczej jest wynikiem ich wykorzystywania. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Z myślą o skutecznej ochronie małoletnich cudzoziemców bez opieki EKES apeluje do państw członkowskich i do Unii Europejskiej o przeznaczenie koniecznych środków na usługi publiczne oraz o udostępnienie właściwych usług, w szczególności przez specjalistyczne szkolenia oraz wzmocnienie potencjału personelu działającego na rzecz ochrony małoletnich. Szkolenia te powinny być prowadzone na terytorium całej UE. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Ochrona małoletnich cudzoziemców bez opieki wykracza jednak poza działania podejmowane na terytorium UE. EKES zachęca UE i jej państwa członkowskie do priorytetowego traktowania potrzeb i praw małoletnich cudzoziemców bez opieki w ramach instrumentów i działań zewnętrznych, zwłaszcza podczas zawierania umów lub programów współpracy. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | EKES przypomina, że wszystkim małoletnim cudzoziemcom bez opieki należy niezwłocznie i do chwili uzyskania przez nich pełnoletności wyznaczyć wykwalifikowanego opiekuna prawnego, który będzie informowany o wszystkich decyzjach dotyczących małoletniego i będzie służyć małoletniemu pomocą w trakcie całej procedury. Opiekun musi zawsze być w stanie działać w interesie małoletniego, a jego działania nie mogą pozostawać w konflikcie interesów z krajowymi służbami opieki nad dziećmi. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Jak EKES już przypominał: chociaż w prawodawstwie UE uznaje się ważną rolę opiekuna prawnego, nie określa ono jego obowiązków. Opiekun prawny powinien być „wykwalifikowanym przedstawicielem”, który posiada doświadczenie w zajmowaniu się małoletnimi i znajomość krajowych przepisów dotyczących praw cudzoziemców i ustawodawstwa w zakresie ochrony dzieci oraz uprawnienia do reprezentowania dzieci we wszystkich procesach podejmowania decyzji (10), pod warunkiem że dziecko wyrazi na to swoją zgodę (11). Za przykład może posłużyć procedura wyznaczania opiekunów prawnych w Belgii (12). |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | EKES przypomina, że oprócz pomocy prawnej małoletni cudzoziemcy bez opieki muszą także zostać otoczeni opieką socjalną i mieć dostęp do ośrodka dla cudzoziemców oraz tymczasowego zakwaterowania o właściwym standardzie. Usługi świadczone przez ośrodek muszą być dostosowane do szczególnych potrzeb małoletnich i obejmować opiekę specjalistów wykwalifikowanych do pracy z młodymi ludźmi, możliwość wykonania badań stanu zdrowia i odbycia konsultacji psychologicznych oraz dostęp do opieki zdrowotnej. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | Małoletni cudzoziemcy bez opieki muszą mieć także dostęp do nauki w poszanowaniu wyboru ich samych oraz – w stosownych przypadkach – wyboru dokonanego przez ich opiekuna prawnego. Programy Erasmus i Erasmus+ mogłyby pomóc w zapewnieniu dostępu do nauki małoletnim oraz wcześniejszym małoletnim, obecnie dorosłym. |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | EKES podkreśla wagę informowania każdego małoletniego, w zależności od wieku, o przysługujących mu na mocy konwencji ONZ prawach, co pozwoliłoby małoletnim pozbawionym właściwej opieki wnioskować o ochronę. |
| --- | --- |

3.17.

4.   Uwagi szczegółowe

| 4.1. | Art. 1 Konwencji o prawach dziecka definiuje dziecko jako każdą istotę ludzką w wieku poniżej 18 lat. W związku z jej szczególnym statusem prawnym przysługuje jej ogół praw, których przestrzeganie muszą zapewnić państwa-strony. Ochrona ta przyznawana jest osobom małoletnim, co w praktyce i we wszystkich państwach członkowskich wiąże się z koniecznością określenia wieku tej osoby. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | EKES przypomina, że zgodnie z zasadą „domniemania małoletności” osoba podająca się za małoletnią musi być za nią uznawana do momentu wydania prawomocnego orzeczenia przez właściwy organ sądowy. Osoba małoletnia musi w związku z tym niezwłocznie otrzymać schronienie w godziwych i licujących z jej szczególnymi potrzebami warunkach. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | EKES przypomina także o konieczności stosowania zasady domniemania ważności aktów stanu cywilnego przedstawionych przez osobę małoletnią świadczących o jej małoletności oraz że akty te muszą być wzięte pod uwagę w pierwszej kolejności w celu stwierdzenia małoletności. Jedynie oficjalne zakwestionowanie autentyczności przedłożonego aktu stanu cywilnego mogłoby spowodować niezastosowanie zasady domniemania ważności. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | EKES przypomina, że na mocy art. 8 Konwencji o prawach dziecka „w przypadku gdy dziecko zostało bezprawnie pozbawione części lub wszystkich elementów swojej tożsamości, Państwa-Strony okażą właściwą pomoc i ochronę w celu jak najszybszego przywrócenia jego tożsamości” (13). |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Procedurę oceny wieku migranta powinno się z zasady przeprowadzać jedynie w przypadku, gdy nie posiada on oficjalnych dokumentów potwierdzających wiek oraz w przypadku wystąpienia poważnych wątpliwości (14). |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | EKES ponownie stwierdza, że metody stosowane przez państwa członkowskie w celu oceny wieku małoletnich cudzoziemców bez opieki są niespójne, a żadna z nich nie może zostać uznana za bezwzględnie wiarygodną. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | EKES zwraca się do państw członkowskich, by ocena małoletności danej osoby wydawana była w oparciu o zbiór dowodów, przede wszystkim na podstawie oświadczeń złożonych przez tę osobę, przedstawionych dokumentów dotyczących stanu cywilnego, rozmów przeprowadzonych z tą osobą, a w stosownym przypadku na podstawie weryfikacji autentyczności dokumentów potwierdzających stan cywilny, oraz podkreśla, że medyczna ocena wieku może być stosowana jedynie w ostateczności, w przypadku wystąpienia utrzymujących się wątpliwości. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Biorąc pod uwagę szczególne potrzeby osób małoletnich bez opieki, EKES przypomina, że w przypadku jakichkolwiek wątpliwości należy działać na korzyść dziecka. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | EKES przypomina, że międzynarodowe instytucje i eksperci (15) podają w wątpliwość naukową wartość przeprowadzanego w wielu państwach członkowskich badania RTG kości oraz że tego rodzaju badania są także krytykowane z powodu braku poszanowania dla prywatności dziecka, potencjalnego narażenia zdrowia (podczas użycia promieniowania RTG), a także w związku z możliwością uzyskania błędnych wyników. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Biorąc pod uwagę, że tego rodzaju badania nie są w istocie wiarygodne, EKES zwraca się do państw członkowskich o zaprzestanie ich prowadzenia. Zdaniem EKES-u brak wiarygodnych narzędzi weryfikacji nie uzasadnia wykorzystywania narzędzi, których wiarygodność jest niepełna. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | EKES wzywa państwa członkowskie do ochrony małoletnich cudzoziemców bez opieki poprzez zapewnienie im czasu i rzeczywistych możliwości ustalenia ich tożsamości, np. dzięki wykorzystaniu współpracy dyplomatycznej (pod warunkiem istniejących porozumień oraz gdy nie naraża to osoby małoletniej na niebezpieczeństwo) lub poprzez dostarczenie dowodów prima facie, takich jak sprawozdania z eksperckich badań psychospołecznych służących potwierdzeniu małoletności. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | W ostateczności, w przypadku braku dowodów w postaci dokumentów oraz w przypadku wystąpienia poważnych wątpliwości co do wieku małoletniego, EKES proponuje, by ocenę wieku przeprowadzali z wykorzystaniem wielodyscyplinarnego podejścia niezależni eksperci, posiadający odpowiednią wiedzę fachową, w tym wiedzę na temat kultury i etnicznego pochodzenia danej osoby. Za przykład posłużyć mogą procedury stosowane w Anglii. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | EKES zwraca się do państw członkowskich o stworzenie na szczeblu UE komisji ds. nadzoru, która opracowałaby wszechstronną metodę oceny wieku do zastosowania we wszystkich państwach członkowskich oraz odpowiadałaby za nadzorowanie procedur i praktyk dotyczących ustalania wieku. |
| --- | --- |

4.13.

| 4.14. | W celu zapewnienia skuteczności wyniki wszelkich procedur muszą być bezwzględnie opatrzone uzasadnieniem i podlegać skutecznym i szybkim środkom odwoławczym ze skutkiem zawieszającym wraz z możliwością zaskarżenia orzeczenia wydanego w sprawie tychże środków. |
| --- | --- |

4.14.

5.   Uwagi szczególne w kontekście COVID-19

| 5.1. | Pandemia COVID-19 spowodowała nieunikniony wzrost zagrożeń dotykających małoletnich cudzoziemców bez opieki, których stan zdrowia jest często i tak niezadowalający, ze względu na niemożność przestrzegania zasad izolacji, niedostateczny dostęp do żywności, zabiegów higienicznych i wody, brak stosownych informacji na temat środków zapobiegających zakażeniu i środków ostrożności oraz trudności w dostępie do opieki zdrowotnej. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | EKES zwraca się do wszystkich instytucji UE o podjęcie wszelkich koniecznych działań mających na celu zapewnienie poszanowania praw wszystkich dzieci zapisanych w przepisach międzynarodowych podczas kryzysu zdrowotnego spowodowanego przez pandemię COVID-19 oraz ich godnej ochrony w obliczu nadchodzącego kryzysu gospodarczego. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | EKES wyraża zadowolenie w związku z niedawną relokacją małoletnich cudzoziemców bez opieki z Grecji do Luksemburga, Portugalii, Francji, Finlandii i Niemiec oraz nalega, by państwa członkowskie w sposób priorytetowy i pilny dokonywały relokacji osób żyjących w niegodnych warunkach, w szczególności w Grecji (16). |
| --- | --- |

5.3.

Bruksela, dnia 18 września 2020 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Opinia EKES-u w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie zwalczania niegodziwego traktowania w celach seksualnych i wykorzystywania seksualnego dzieci oraz pornografii dziecięcej, uchylającej decyzję ramową 2004/68/WSiSW (Dz.U, C 48 z 15.2.2011, s. 138).

1

(2)  Art. 2 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/95/UE z dnia 13 grudnia 2011 r. (Dz.U. L 337 z 20.12.2011, s. 9).

2

(3)  https://ec.europa.eu/eurostat/documents/2995521/10774042/3-28042020-AP-FR.pdf/a5951a9e-fe8f-ef1a-64f1-cdedfc925eb2

3

(4)  Zob. w szczególności Konwencja Narodów Zjednoczonych o prawach dziecka, Europejska konwencja o wykonywaniu praw dzieci i opinia EKES-u z 15 października 2014 r. w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej małoletniemu bez opieki (Dz.U. C 12 z 15.1.2015, s. 69).

4

(5)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/115/WE z 16 grudnia 2008 r. (Dz.U. L 348 z 24.12.2008, s. 98), zwana dyrektywą powrotową: „Przed podjęciem decyzji o wydaniu decyzji nakazującej powrót wobec małoletniego bez opieki, zostaje mu przyznana odpowiednia pomoc, z należytym uwzględnieniem dobra dziecka”. W tekście dyrektywy 2003/9/WE Rady z 27 stycznia 2003 r. (Dz.U. L 31 z 6.2.2003, s. 18) definiuje się główne pojęcia, w tym osoby małoletniej pozbawionej opieki.

5

(6)  Art. 2 Konwencji o prawach dziecka.

6

(7)  Opinia EKES-u w sprawie udzielania ochrony międzynarodowej małoletniemu bez opieki (Dz.U. C 12 z 15.1.2015, s. 69).

7

Opinia EKES-u w sprawie udzielania ochrony międzynarodowej małoletniemu bez opieki

(8)  Zob. „Badanie dotyczące praktyk w zakresie zatrzymywania migrantów oraz wykorzystania alternatywnych środków wobec zatrzymywania małoletnich”, Komisja ds. Migracji, Uchodźców i Przesiedleńców Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy, 2017 r.

8

(9)  Europejska Sieć Rzeczników Praw Dziecka (ENOC), stanowisko w sprawie zniesienia praktyki zatrzymywania małoletnich w kontekście imigracji przyjęte na 23. posiedzeniu ENOC w dniu 27 września 2019 r.

9

(10)  Zob. w tym kontekście „Ochrona małoletnich migrantów pozbawionych opieki w Europie”, Nisrine Eba Nguema, 2015 r. https://doi.org/10.4000/revdh.1147.

10

„Ochrona małoletnich migrantów pozbawionych opieki w Europie”

(11)  Konwencja haska z 1996 r.

11

(12)  Belgia ustanowiła bardzo szybki tryb wyznaczania opiekunów prawnych. Wszystkim małoletnim cudzoziemcom bez opieki przydziela się opiekuna prawnego,. Może nim być osoba prywatna (po procedurze wyboru i odbyciu szkolenia), która będzie towarzyszyła im podczas wszystkich procedur: zob. https://justice.belgium.be/fr/themes_et_dossiers/enfants_et_jeunes/mineurs_etrangers_non_accompagne. Zadania opiekuna prawnego definiuje się następująco: „Opiekun prawny jest odpowiedzialny za zapewnienie ogólnego dobrostanu małoletniego i jest kluczową osobą zapewniającą rozwój umiejętności niezbędnych do aktywnego uczestnictwa w życiu społecznym”: https://justice.belgium.be/fr/themes_et_dossiers/enfants_et_jeunes/mineurs_etrangers_non_accompagne/tuteur/missions_du_tuteur.

12

(13)  Zob. także art. 24 Międzynarodowego paktu praw obywatelskich i politycznych z 1966 r. oraz art. 7 Konwencji o prawach dziecka.

13

(14)  Biuro Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Praw Człowieka (lipiec 2010 r.) oraz Zgromadzenie Parlamentarne Rady Europy (15 kwietnia 2011 r.) uściślają, że ocena wieku powinna zostać przeprowadzona jedynie w przypadku zaistnienia wątpliwości.

14

(15)  Wiarygodność naukową tego badania zakwestionował, między innymi, Parlament Europejski (rezolucja z dnia 12 września), a także Komitet Praw Dziecka w zaleceniach z 12 czerwca 2009 r. Izba Lekarska w Belgii (opinia z dnia 20 lutego 2010 r.) oraz Krajowa Akademia Medycyny we Francji negują wiarygodność tego rodzaju badań. Rzecznik Praw Obywatelskich we Francji potępił stosowanie badań RTG kości (26 lutego 2016 r.). Zob. w tym kontekście sprawozdanie belgijskiej Platformy Małoletni Wygnańcy (fr. Plateforme Mineur en exil) pt.: „L’estimation de l’âge des MENA en question: problématique, analyse et recommandations” [Ocena wieku małoletnich bez opieki: problematyka, analiza i zalecenia], wrzesień 2017 r.

15

(16)  Zob. https://www.unhcr.org/fr/news/press/2020/4/5e980505a/agences-lonu-felicitent-premiere-relocalisation-denfants-accompagnes-grece.html i https://www.eepa.be/?p=3856.

16

---

| 11.12.2020 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 429/30 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 429/30

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Zamówienia publiczne jako instrument tworzenia wartości i godności w pracy w usługach porządkowych i pomocniczych”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2020/C 429/05)

| Sprawozdawca: | Diego DUTTO |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Nicola KONSTANTINOU |

Sprawozdawca:

Diego DUTTO

Współsprawozdawca:

Nicola KONSTANTINOU

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 20.2.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Organ odpowiedzialny | Komisja Konsultacyjna ds. Przemian w Przemyśle (CCMI) |
| Data przyjęcia przez CCMI | 2.9.2020 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 18.9.2020 |
| Sesja plenarna nr | 554 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 192/7/18 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

20.2.2020

Podstawa prawna

Art. 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Organ odpowiedzialny

Komisja Konsultacyjna ds. Przemian w Przemyśle (CCMI)

Data przyjęcia przez CCMI

2.9.2020

Data przyjęcia na sesji plenarnej

18.9.2020

Sesja plenarna nr

554

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

192/7/18

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Komisja Europejska (KE), Parlament Europejski (PE) i państwa członkowskie muszą opracować niezbędne instrumenty wsparcia w celu promowania wykorzystania strategicznych zamówień publicznych z myślą o systematycznym stosowaniu zrównoważonych, przejrzystych, ambitnych i możliwych do wyegzekwowania kryteriów strategicznych służących zapewnieniu wyższych standardów społecznych i norm jakości w zamówieniach publicznych. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | W celu zadbania o to, aby w usługach porządkowych kładziono nacisk na jakość, a nie na cenę, należy przestrzegać zasady przejrzystości zarówno w odniesieniu do klienta, jak i wykonawcy. Trzeba określić i wyszczególnić specyfikacje umowy, w tym częstotliwość, czas, bezpieczeństwo i higienę pracy (BHP) i koszty finansowe usług porządkowych (1). Ocena realizacji tych kryteriów przez cały okres obowiązywania umowy ma kluczowe znaczenie dla oceny jakości świadczonych usług porządkowych. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Partnerzy społeczni powinni angażować się w szkolenie i profesjonalizację nabywców publicznych zgodnie z zaleceniem KE z dnia 3 października 2017 r. (2). |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Komisja Europejska i państwa członkowskie powinny podjąć inicjatywę na rzecz zwalczania pracy nierejestrowanej i dalszej poprawy warunków zatrudnienia w sektorze usług porządkowych. Wzmocnione regulacje i silniejsze mechanizmy egzekwowania, takie jak kryteria płacowe i sektorowe negocjacje zbiorowe, mogą przyczynić się do zapewnienia uczciwej konkurencji, wyższych standardów społecznych i jakości zatrudnienia. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES zwraca się do KE, PE, państw członkowskich oraz władz regionalnych i lokalnych o korzystanie w miarę możliwości z prac porządkowych prowadzonych w ciągu dnia w ramach wszystkich zamówień publicznych. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Uczciwą konkurencję można zapewnić, koncentrując się na aspektach jakościowych i poszanowaniu orzecznictwa TSUE oraz przepisów krajowych dotyczących możliwości uzależnienia udzielania zamówień publicznych od przestrzegania układów zbiorowych. Państwa członkowskie i partnerzy społeczni, zgodnie z praktykami krajowymi, powinni propagować układy zbiorowe w krajowym sektorze usług porządkowych na poziomie branżowym i zapewnić ich egzekwowanie. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Siła robocza w tym sektorze składa się głównie z kobiet i obywateli państw trzecich. Dlatego polityka zakupowa administracji publicznej może mieć na nich bardziej bezpośredni wpływ. W związku z tym EKES uważa, że oprócz układów zbiorowych należy opracować dodatkowe zabezpieczenia w celu przestrzegania zasad niedyskryminacji i równego traktowania pracowników. Komitet sugeruje wprowadzenie dodatkowych punktów w ramach kryteriów udzielania zamówień, które promowałyby różne formy integracji takie jak: specjalne kursy szkoleniowe, wsparcie dla rodzin, na przykład pomoc pozaszkolna dla dzieci, oraz inne formy pomocy socjalnej w przedsiębiorstwach. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES zaleca, by w ramach przeglądu unijnych dyrektyw w sprawie zamówień publicznych z 2014 r. koszty obowiązkowych działań w obszarze bezpieczeństwa i szkoleń zostały ujęte poza zakresem konkurencji cenowej jako stały i sprawdzony element podziału kosztów, które składają się na ofertę. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES apeluje, by w całym łańcuchu podwykonawców i podczas całej realizacji umów przestrzegano warunków dotyczących zrównoważenia, praw pracowniczych i powszechnie obowiązujących układów zbiorowych (nakładając odpowiedzialność za bezpośredniego partnera umownego na instytucję zamawiającą, głównego wykonawcę i podwykonawców). |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES wzywa państwa członkowskie, aby, jeśli tego jeszcze nie robią, zwróciły szczególną uwagę i dokładnie kontrolowały, czy wszystkie zobowiązania ustawowe i umowne oraz aspekty BHP dotyczące kwestii socjalnych, środowiskowych i związanych ze zrównoważonym rozwojem są przestrzegane podczas realizacji zamówień publicznych w sektorze usług porządkowych. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | W odniesieniu do obowiązków nałożonych na państwa członkowskie, instytucje zamawiające i KE, ustanowionych na mocy art. 83–85 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/24/UE (3), EKES zwraca się do wszystkich tych organów publicznych o bezzwłoczne udostępnienie odpowiednich danych, w ramach których należy w szczególności zawrzeć kryteria wyboru i ich względną wagę. Komisja Europejska proszona jest o finansowe wsparcie projektów następczych realizowanych przez sektorowych partnerów społecznych oraz badań naukowych dotyczących zamówień publicznych w zakresie usług porządkowych i pomocniczych. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Komisja powinna wzmocnić strukturę prawną i zwiększyć zdolności negocjacyjne partnerów społecznych na szczeblu krajowym, w tym poprzez przydzielanie środków na działania na rzecz budowania potencjału zwłaszcza w państwach Europy Południowo-Wschodniej, Środkowej i Wschodniej (4). |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | EKES zaleca, aby dokonując przeglądu europejskich dyrektyw w sprawie zamówień publicznych z 2014 r., w odniesieniu do usług pracochłonnych takich jak usługi porządkowe wprowadzić w tych unijnych dyrektywach wymóg lub zobowiązanie dla państw członkowskich do wykluczenia stosowania kryterium najniższej ceny przy udzielaniu zamówień, do ustanowienia 30-procentowego progu punktów przyznawanych za cenę w porównaniu z punktami przyznawanymi za jakość, a także do zapewnienia – za pomocą specjalnych klauzul społecznych – stabilności zatrudnienia pracowników objętych ofertą, aczkolwiek zgodnie z dyrektywą 2001/23/WE (5) w sprawie ochrony praw pracowniczych w przypadku przejęcia przedsiębiorstw i z wykładnią przyjętą w orzecznictwie UE oraz z zasadami organizacji pracy w przedsiębiorstwie, jak i z poszanowaniem negocjacji zbiorowych. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | EKES wzywa instytucje zamawiające, by stosowały własne kosztorysy usług porządkowych, korzystając ze specjalistycznych narzędzi sektorowych, takich jak przewodnik „Best Value Guide” i inne krajowe narzędzia, w celu dokonania odpowiedniej oceny rynku sektora, a także by wydzieliły część tych usług na zamówienia zastrzeżone zgodnie z art. 20 dyrektywy 2014/24/UE, transponowanej przez państwa członkowskie do ich kodeksów zamówień publicznych. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | KE powinna zachęcać państwa członkowskie do rozpoczęcia procesu akredytacji lub wprowadzenia systemu kwalifikowania dla wykonawców, którzy chcą uczestniczyć w zamówieniach publicznych na usługi porządkowe. Proces ten powinien być nadzorowany przez komisję oceniającą składającą się z wielu różnych zainteresowanych stron, w tym związków zawodowych i osoby reprezentującej wykonawców branżowych. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | Ze względu na utrzymujące się niebezpieczeństwo rozprzestrzeniania się pandemii COVID-19 ryzyko zarażenia koronawirusem lub innymi tego rodzaju chorobami sprawia, że pracownicy i społeczeństwo muszą zostać objęci ochroną. EKES zaleca, by Komisja i państwa członkowskie opracowały wspólnie z partnerami społecznymi wiążące protokoły dotyczące BHP. |
| --- | --- |

1.16.

| 1.17. | Ponadto EKES wzywa państwa członkowskie do podjęcia działań i rozpoczęcia z partnerami społecznymi debaty na temat praktycznych tymczasowych rozwiązań umożliwiających szybkie przywrócenie uczciwych i zorientowanych na jakość praktyk w zakresie zamówień publicznych. |
| --- | --- |

1.17.

| 1.18. | W świetle kryzysu wywołanego COVID-19 EKES zwraca się do państw członkowskich, aby przeprowadziły dalsze szkolenia i profesjonalizację pracowników służby porządkowej. Konieczne jest udostępnienie środków finansowych, tak aby organy publiczne i wykonawcy mieli możliwość finansowania szkoleń i podnoszenia kwalifikacji. Należy zachęcać pracowników zatrudnionych w sektorze usług porządkowych i sanitarnych do zdobywania kwalifikacji zawodowych, tworząc tym samym podstawy do zwiększania możliwości zatrudnienia osób wymagających szczególnego traktowania. |
| --- | --- |

1.18.

| 1.19. | EKES postuluje, by instytucje UE, państwa członkowskie oraz władze lokalne i regionalne przyjęły kompleksowe podejście do kwestii zamówień usług porządkowych. Nie zakłada ono rozwiązania kompromisowego między warunkami środowiskowymi a warunkami pracy, lecz sprzyja spójności społecznej, respektowaniu norm pracy, równouprawnieniu płci i celom środowiskowym zaproponowanym w przedstawionym przez KE Europejskim Zielonym Ładzie. |
| --- | --- |

1.19.

2.   Uwagi ogólne

| 2.1. | Głównym celem niniejszej opinii jest przedstawienie zaleceń dotyczących wykorzystania zamówień publicznych do wzmocnienia dobrej jakości zatrudnienia i godności w usługach porządkowych i pomocniczych. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Wiele spośród tych zaleceń ma charakter ogólny i można je stosować we wszystkich sektorach gospodarki. Dotyczy to w szczególności sektorów usług pracochłonnych, takich jak usługi w zakresie prywatnej ochrony i cateringu. |
| --- | --- |

2.2.

3.   Tło i kontekst

| 3.1. | „Każdego roku ponad 250 000 organów publicznych w UE wydaje około 14 % PKB (2 bln EUR rocznie) na zakup usług, robót i dostaw” (6). Usługi takie jak usługi porządkowe stanowią główną część usług nabywanych na podstawie zamówień publicznych. W 2017 r. wartość zamówień na usługi osiągnęła 250 mld EUR (7). |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Zamówienia publiczne mogą sprzyjać inwestycjom w gospodarkę realną, zapewniać i tworzyć dobrej jakości miejsca pracy oraz promować integrację i lepsze warunki pracy dla osób z niepełnosprawnościami i osób znajdujących się w niekorzystnej sytuacji, a także dla pracowników migrujących (8). Mogą one również stymulować popyt na innowacyjne produkty, realizować cele polityki przemysłowej i promować przejście na gospodarkę o obiegu zamkniętym efektywną pod względem wykorzystania zasobów i energii (9). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | W odniesieniu do dyrektywy UE w sprawie zamówień publicznych 2014/24/UE stosowanie kryteriów oferty najkorzystniejszej ekonomicznie powinno obejmować wszystkie kryteria strategiczne omówione w punkcie 3.2 powyżej. Ponieważ przepisy pozostają niejasne, w większości przypadków zamówienia publiczne nadal wygrywa najtańsza oferta, a czasem nawet rażąco niska oferta (10). |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Dyrektywy w sprawie zamówień publicznych nie są jednak w pełni wykorzystywane, a państwa członkowskie stosują je rozbieżnie. W rezultacie organy publiczne muszą same określać swoje priorytety (11). |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Jest to przede wszystkim kwestia polityczna, a następnie techniczna. Decyzja o zakupie i o tym, jakie kryteria udzielenia zamówienia o jakiej wadze zastosować, jest częścią politycznego procesu decyzyjnego. Decyzje takie nakreślają ramy i podstawowe parametry procedury udzielania zamówień. Nieuwzględnianie praw pracowników, ochrony środowiska i praw socjalnych stworzyłoby nierówne warunki działania. |
| --- | --- |

3.5.

4.   Kryzys związany z COVID-19, sektor usług porządkowych i zamówienia publiczne

| 4.1. | Pandemia COVID-19 uwydatniła podstawową wartość pracy personelu sprzątającego jako wspólnego dobra publicznego. Wykonawcy muszą spełniać wymogi w zakresie kwalifikacji, efektywności i specjalizacji. We wspólnym oświadczeniu z 22 kwietnia 2020 r. unijni partnerzy społeczni, EFCI i UNI Europa, podkreślają kluczową rolę sektora usług porządkowych i jego pracowników w zapobieganiu rozprzestrzenianiu się wirusa (12). |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | W 2018 r. na terenie UE pracowało 4,11 mln osób sprzątających w 283 506 przedsiębiorstwach. Od połowy 2010 r. odnotowuje się stały wzrost obrotów. W 2017 r. ich wartość w przeliczeniu na jedno przedsiębiorstwo wyniosła 393 000 EUR. Zgodnie z danymi EFCI „średnio na pracownika przypada blisko 30 000 EUR obrotu”. Obrót w przeliczeniu na pracownika wynosi 27 400 EUR, a pracownicy otrzymują średnie roczne wynagrodzenie w wysokości 12 200 EUR. W europejskiej branży usług porządkowych duża część pracowników jest zatrudniona w niepełnym wymiarze czasu pracy. Ponadto w tym pracochłonnym sektorze marże przedsiębiorstw nie przekraczają 3 %. W związku z pandemią COVID-19 wykonawcy usług ponieśli dodatkowe wydatki mające na celu ochronę interesów zarówno swoich klientów, jak i pracowników. Odsetek osób pracujących w niepełnym wymiarze godzin, kobiet i migrantów jest szczególnie wysoki. Odsetek zatrudnionych kobiet przekracza we wszystkich państwach 50 % (z wyjątkiem Danii), przy czym na Litwie, w Luksemburgu, Portugalii i Zjednoczonym Królestwie wynosi on ponad 80 % (13). W całej UE 30 % osób świadczących usług porządkowe to imigranci (60 % w Belgii). |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Bariery utrudniające wejście na rynek usług porządkowych i pomocniczych są niewielkie lub nie ma ich wcale. Usługi porządkowe są pracochłonne, przy czym koszty pracy to prawie 80 % przychodów przedsiębiorstw, a marże przedsiębiorstw usług porządkowych są bardzo niskie. W związku z tym decyzja klientów publicznych lub prywatnych o zakupie prowadzi do powstania presji na spadek cen, co podważa standardy socjalne i narusza godność prac porządkowych. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | W czasie kryzysu związanego z COVID-19 oraz w jego następstwie świadczenie usług porządkowych i pomocniczych może zapewniać wartość i wysokie standardy dobrej jakości zatrudnienia tylko wtedy, gdy pracownicy zajmujący się utrzymaniem porządku są właściwie przeszkoleni i dysponują odpowiednim wyposażeniem technicznym, a także gdy prawa i obowiązki pracodawców i pracowników są jasno określone. Sytuacja ta może wymagać od organów publicznych płacenia wyższej ceny za usługi porządkowe. Wskutek zawieszenia działalności w czasie kryzysu związanego z COVID-19 wielu dostawców usług dla przedsiębiorstw doświadczyło poważnych problemów z płynnością finansową i musiało ponosić wyższe koszty w celu wdrożenia środków w zakresie zdrowia i bezpieczeństwa wymaganych dla ochrony zarówno pracowników, jak i klientów. Te problemy finansowe potęgują się z powodu złych praktyk zawierania umów, jakie stosują nabywcy tak publiczni, jak prywatni. Z myślą o tym, aby wspierać przedsiębiorstwa w dalszym dbaniu o bezpieczeństwo i zdrowie ich pracowników sprzątających oraz w utrzymaniu i podnoszeniu jakości warunków zatrudnienia, EKES wzywa nabywców publicznych i prywatnych do szybkiego powrotu do skutecznych zamówień publicznych, uczciwych praktyk zawierania umów i do lepszego uwzględniania kryteriów jakości (14). Osoby świadczące usługi porządkowe często pracują w niebezpiecznych i szkodliwych warunkach, które mogą zagrażać ich zdrowiu (15). Chociaż niektóre osoby wolą pracować w niepełnym wymiarze godzin, inne pragną pracować w większym lub pełnym wymiarze czasu pracy. Czasami pracodawcy mogą mieć jednak trudności z zaoferowaniem umów o pracę na pełen etat. Ponadto, pomimo zaangażowania partnerów społecznych UE na rzecz realizowania usług porządkowych w ciągu dnia, usługi sprzątania są często świadczone przez osoby pracujące samotnie w nocy. Wynika to często z wymogów klienta. Takie praktyki zatrudnienia przyczyniają się do tego, że praca osób świadczących usługi porządkowe pozostaje niewidoczna (16), niedoceniana i nieuznawana (17). Niestety w niektórych państwach członkowskich nadal istnieją umowy zerogodzinowe. Organy publiczne ponoszą odpowiedzialność w zakresie, w jakim nadal zarządzają umową, monitorują ją i oceniają jakość jej realizacji. Celem powinno być zwiększenie możliwości pracy w ciągu dnia, na jednej zmianie oraz w ramach umowy o pracę w pełnym wymiarze godzin, tak aby osoby wykonujące te prace mogły cieszyć się lepszą jakością życia. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Stosowanie najniższej ceny jako jedynego kryterium udzielenia zamówień publicznych podważa jakość świadczonych usług i prowadzi do pogorszenia warunków pracy, przyćmiewania (zaniżania) jakości pracy oraz do uchylania się od pracy (mniejszy wysiłek) (18). Ponieważ sprzątanie jest zadaniem niejednorodnym i niełatwym do zmierzenia, trudno jest ocenić jakość zarówno w trakcie procesu, jak i po jego zakończeniu. Dlatego ważne jest, aby jakość pracy opierała się na wyniku i całym cyklu życia, a nie na procesie. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Wyrażenie „najniższa cena” zniknęło z tekstu dyrektywy 2014/24/UE, ale udzielenie zamówienia na podstawie „wyłącznie ceny” jest dozwolone (art. 67 ust. 2 ostatni akapit). Oznacza to, że niektóre instytucje zamawiające nadal udzielają zamówień, kierując się kryterium najniższej oferty, a czasami nawet rażąco niskiej oferty. Państwa pragnące stosować kryterium oferty najkorzystniejszej ekonomicznie w odniesieniu do usług pracochłonnych będą musiały pójść o krok dalej i ukierunkować organy administracji na skuteczne stosowanie tego kryterium, określając pułap dotyczący wagi ceny i stosując formuły, które nie zwiększają różnic w cenach między ofertami. W tym celu niezbędne są specjalne szkolenia służące zadbaniu o profesjonalizację urzędników odpowiedzialnych za zamówienia publiczne. W ramach kolejnego przeglądu dyrektyw należy ponadto wprowadzić obowiązkowe zasady dotyczące: a) identyfikacji potencjalnych rażąco niskich ofert poprzez wprowadzenie obowiązku sprawdzenia w przypadku, gdy kolejna najniższa oferta jest wyższa o co najmniej 20 %; b) dokładnej kontroli, czy oferent ma obiektywne i uzasadnione powody złożenia niskiej oferty; oraz c) wykluczenia tego rodzaju ofert, jeżeli oferent nie przedstawił takich powodów. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Kryzys jest więc szansą dla przedsiębiorstw świadczących usługi porządkowe i dla ich pracowników, aby zwiększyć wartość i zasadnicze znaczenie prac porządkowych w oczach społeczeństwa i bezpośrednich klientów. Przewodnik „Best Value Guide” (19) [Przewodnik po najkorzystniejszych ofertach], opracowany przez partnerów społecznych unijnego sektora usług porządkowych w 2017 r., może wspierać organizacje publiczne i prywatne udzielające zamówień na usługi porządkowe w wyborze ofert reprezentujących najlepszą wartość. Podobne narzędzia zostały opracowane przez niektórych krajowych partnerów społecznych. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Cyfryzacja stwarza możliwości i wyzwania dla pracowników tego sektora o niskich umiejętnościach, a unijni partnerzy społeczni są przekonani, że technologie mogą być wykorzystywane do zwiększenia uznania dla wartości pracy osób sprzątających i dla znaczenia prac porządkowych ogólnie oraz do tworzenia dodatkowej wartości dla nabywców usług porządkowych (20). Projekt EFCI SK-Clean umożliwi odwzorowanie zmieniających się potrzeb w zakresie umiejętności w sektorze i będzie narzędziem wspierającym dalszą profesjonalizację osób świadczących usługi porządkowe (21). |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Nowy kontekst powstały w wyniku sytuacji nadzwyczajnej związanej z COVID-19 wymaga, aby właściwe organy zapewniły rozpowszechnianie informacji na temat sposobu stosowania środków ochrony indywidualnej, jak również odpowiednie środki ochrony indywidualnej w celu ochrony pracowników i innych osób. Przedsiębiorstwa potrzebują wsparcia finansowego, aby pokryć rosnące dodatkowe koszty działań organizacyjnych, oceny i analizy ryzyka oraz dystrybucji środków ochrony indywidualnej wśród pracowników (22). Tymczasem inwestycje zamawiających mają fundamentalne znaczenie ze względu na możliwość zaoferowania klientom rozwiązań w zakresie usług porządkowych, które są innowacyjne i skuteczniejsze dzięki temu, że opierają się na badaniach chemicznych i biologicznych. |
| --- | --- |

4.9.

5.   Zamówienia publiczne i Zielony Ład

| 5.1. | W ramach Zielonego Ładu sugeruje się, że zamówienia publiczne mogą być wykorzystywane do ograniczania emisji dwutlenku węgla. Konieczne jest jednak kompleksowe podejście. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Sektor usług porządkowych może przyczynić się do ekologicznej transformacji i przejścia na gospodarkę o obiegu zamkniętym dzięki oznakowaniom ekologicznym dla zielonych produktów czyszczących, mydła, papieru toaletowego, ręczników papierowych oraz dzięki dobrej jakości sortowaniu odpadów. Taki jest również cel wprowadzenia oznakowania ekologicznego w odniesieniu do usług porządkowych (23) i produktów czyszczących (24), nawet jeśli ich skuteczność w praktyce nie jest oczywista. Jeżeli klient nie akceptuje stosowania ekologicznych produktów i procedur, może to prowadzić do wzrostu kosztów, co wywarłoby większą presję na wszystkie składniki kosztów. Taka sytuacja może prowadzić do pogorszenia warunków socjalnych, warunków pracy i BHP. Wszystkie te czynniki mogą również wpłynąć na ograniczenie dostępu MŚP do zamówień publicznych (25). Z tego względu potrzebne jest kompleksowe podejście do kwestii zamówień publicznych. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Z badań wynika, że kryteria środowiskowe są zbyt słabe, aby faktycznie zachęcić dostawców do wprowadzania zmian (26). Prywatni dostawcy usług, którzy są zaangażowani w ochronę środowiska, nie mogą w pełni wykorzystać swojego potencjału, jeżeli instytucje zamawiające nie chcą ponosić dodatkowych kosztów. Niezbędna jest zatem większa profesjonalizacja nabywców. |
| --- | --- |

5.3.

6.   Względy społeczne i kwestie jakości w zamówieniach publicznych

| 6.1. | Zgodnie z art. 18 ust. 2 dyrektywy 2014/24/UE państwa członkowskie „podejmują stosowne środki służące zapewnieniu, by przy realizacji zamówień publicznych wykonawcy przestrzegali mających zastosowanie obowiązków w dziedzinie prawa ochrony środowiska, prawa socjalnego i prawa pracy, ustanowionych w przepisach unijnych, krajowych, układach zbiorowych bądź w przepisach międzynarodowego prawa ochrony środowiska, międzynarodowego prawa socjalnego i międzynarodowego prawa pracy wymienionych w załączniku X”. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | W przewodniku KE „Kwestie społeczne w zakupach” z października 2010 r, określono różne aspekty społeczne dla instytucji zamawiających, takie jak zakaz pracy dzieci i pracy przymusowej, wymogi BHP, wymogi ws. minimalnego wynagrodzenia i ubezpieczeń społecznych oraz bardziej ogólnie standardy godnej pracy (27). Wszystkie te zobowiązania są zobowiązaniami ustawowymi i trzeba ich przestrzegać niezależnie od tego, czy są wymienione w klauzulach dotyczących wykonania zamówienia czy też nie. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | Zgodnie z motywem 98 dyrektywy 2014/24/UE warunki realizacji zamówienia mogą także mieć na celu sprzyjanie wdrożeniu środków służących promowaniu równouprawnienia płci w pracy oraz godzeniu życia zawodowego i prywatnego. |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | Aby uniknąć wykorzystywania kosztów pracy jako głównego elementu konkurencji między oferentami, wszyscy oferenci (w tym podwykonawcy) muszą przestrzegać podstawowych norm prawnych ustanowionych na szczeblu lokalnym lub na mocy wiążących i powszechnie obowiązujących układów zbiorowych dotyczących kosztów pracy i standardowych klauzul umownych w zamówieniach publicznych. Wiążące i ogólnie przyjęte sektorowe układy zbiorowe mogą zapewnić równe warunki działania. |
| --- | --- |

6.4.

| 6.5. | Chociaż narzędzia takie jak przewodnik „Best Value Guide” [Przewodnik po najkorzystniejszych ofertach] mogą ograniczyć ubóstwo pracujących i przyczynić się do zachowania spójności społecznej w państwach członkowskich, nie powodują one wzmocnienia pozycji partnerów społecznych na szczeblu sektorowym ani nie przyczyniają się do zwiększenia ich zdolności do ustanawiania wiążących sektorowych systemów negocjacji zbiorowych. Państwa członkowskie, które posiadają kompetencje w tej dziedzinie, będą musiały zaostrzyć przepisy dotyczące stosowania negocjacji zbiorowych w zamówieniach publicznych. |
| --- | --- |

6.5.

| 6.6. | Instytucje publiczne, takie jak przedszkola, szkoły, domy opieki i szpitale, stały się markami i konkurują z innymi instytucjami o klientów. W tej rywalizacji czystość i jakość usług porządkowych uznaje się zatem za czynnik wyróżniający, mający bezpośrednie przełożenie na zadowolenie klientów i większą konkurencyjność. |
| --- | --- |

6.6.

| 6.7. | Niestosowanie w zamówieniach publicznych kryteriów jakościowych i społecznych wpływa też negatywnie na rotację personelu, co stanowi potrójną stratę dla pracodawców, klientów i pracowników (28). |
| --- | --- |

6.7.

| 6.8. | Promowanie kształcenia i szkolenia w miejscu pracy zapewnia lepszą jakość i prawa pracowników w ramach zamówień publicznych. Kształcenie i szkolenie zawodowe, certyfikacja i urzędowe uznawanie kwalifikacji przyczyniają się do uznania tego sektora. Rozpoznanie ich znaczenia w procesie udzielania zamówień poprawiłoby ich waloryzację i umożliwiło lepsze zrozumienie związanych z nimi kosztów ponoszonych przez przedsiębiorstwa, które muszą być odpowiednio odzwierciedlane zarówno w cenie, jak i w wynagrodzeniu. Odpowiedzialność za szkolenie pracowników spoczywa na przedsiębiorstwie świadczącym usługi porządkowe; wybór najniższej oferty stwarza ryzyko, że przedsiębiorstwa nie będą w stanie inwestować w szkolenia i bezpieczeństwo (lub w maszyny, innowacje i powiązane szkolenia) inne niż wymagane prawem minimum. |
| --- | --- |

6.8.

Bruksela, dnia 18 września 2020 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  http://www.europeancleaningjournal.com/magazine/articles/latest-news/managing-quality-in-german-contract-cleaning

1

(2)  https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32017H1805&from=EN, rozporządzenie Komisji (UE) 2017/1805 (Dz.U. L 259 z 7.10.2017, s. 28).

2

(3)  Dz.U. L 94 z 28.3.2014, s. 65.

3

(4)  https://www.eurofound.europa.eu/pl/publications/report/2019/representativeness-of-the-european-social-partner-organisations-industrial-cleaning-sector#tab-01

4

(5)  Dyrektywa Rady (Dz.U. L 82 z 22.3.2001, s. 16).

5

(6)  https://ec.europa.eu/growth/single-market/public-procurement_pl

6

(7)  http://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/STUD/2018/631048/IPOL_STU(2018)631048_EN.pdf, s. 14.

7

(8)  https://ec.europa.eu/info/policies/public-procurement/support-tools-public-buyers/social-procurement_pl

8

(9)  Komisja zapewnia szereg narzędzi wsparcia dla nabywców publicznych i to nie tylko w zakresie społecznie odpowiedzialnych zamówień publicznych. Należy przy tym uwzględnić wszystkie aspekty: https://ec.europa.eu/info/policies/public-procurement/support-tools-public-buyers_pl.

9

(10)  Kwestię tę poruszono w art. 69 dyrektywy w sprawie zamówień publicznych z 2014 r.

10

(11)  Prassl, J., „The Future of EU Labour Law”.

11

(12)  Wspólne oświadczenie w sprawie wpływu pandemii COVID-19 na sektor usług porządkowych i pomocniczych w obiektach użyteczności publicznej oraz środków niezbędnych do jego ochrony, https://www.uni-europa.org/2020/04/22/joint-statement-on-the-covid-19-impact-to-the-industrial-cleaning-and-facility-services-sector-and-the-necessary-measures-to-protect-it/.

12

(13)  Eurofund (2019), „Badanie reprezentatywności dla sektora usług porządkowych w obiektach użyteczności publicznej”, s. 19: https://www.eurofound.europa.eu/sites/default/files/ef_publication/field_ef_document/ef19012en.pdf.

13

(14)  http://servicealliance.eu/wp-content/uploads/2020/05/EBSA-Statement_Contracting-recommendations-during-COVID_13-5-2020.pdf

14

(15)  Bergfeld, M. (2020), „The Insanity of Making Sick People Work”, Jacobin Magazine: https://jacobinmag.com/2020/03/coronavirus-workers-rights-health-care-cleaners-gig-economy.

15

(16)  Bergfeld, M., Ylitalo J., „Putting Europe’s invisible precariat in the spotlight”, Social Europe, 18 kwietnia 2019 r., https://www.socialeurope.eu/europes-invisible-precariat.

16

(17)  „When Creativity Meets Value Creation. A Case Study on Daytime Cleaning”, Volume VIII, „Ergonomics and Human Factors in Manufacturing, Agriculture, Building and Construction”, Sustaina.

17

(18)  Evidence from Public Administration Review, t. 79, nr 2, s. 193–202.

18

(19)  http://www.cleaningbestvalue.eu/

19

(20)  Zob. EFCI: https://www.efci.eu/wp-content/uploads/2019/02/Digital-transition-in-cleaning-industry-in-FR.pdf https://www.efci.eu/wp-content/uploads/2019/10/2019-10-29_Joint-statement-on-digitalisation-EFCI-UNI-Europa-29.10.2019.pdf oraz https://www.efci.eu/wp-content/uploads/2019/10/2019-10-29_Joint-statement-on-digitalisation-EFCI-UNI-Europa-29.10.2019.pdf.

20

(21)  Projekt SK-Clean.

21

(22)  Oświadczenie UNI-CoeSS: https://www.uni-europa.org/2020/05/08/private-secruity-joint-declaration-ensuring-business-continuity-and-protection-of-workers-in-the-covid-19-pandemic/.

22

(23)  https://ec.europa.eu/environment/ecolabel/documents/Cleaning_Services_Factsheet_Final.pdf orazhttp://www.ecolabelindex.com/ecolabel/cleaning-industry-management-standard-cims.

23

(24)  http://www.ecolabelindex.com/ecolabels/?st=category,cleaning

24

(25)  Lundberg, S., Marklund, P. (2016), „Influence of Green Public Procurement on Bids and Prices”, https://www.nhh.no/globalassets/departments/business-and-management-science/seminars/2016-spring/120516.pdf.

25

(26)  Sofia Lundberg & Per-Olov Marklund (2016), „Influence of Green Public Procurement on Bids and Prices”, https://www.nhh.no/globalassets/departments/business-and-management-science/seminars/2016-spring/120516.pdf

26

(27)  „Kwestie społeczne w zakupach” (przyp. 43), s. 47.

27

(28)  Market Exposure and the Labour Process: The Contradictory Dynamics in Managing Subcontracted Services Work. Źródła.

28

---

ZAŁĄCZNIK

Następujące poprawki, które uzyskały poparcie co najmniej jednej czwartej oddanych głosów, zostały odrzucone w trakcie debaty:

Punkt 1.10

Skreślić punkt:

| | EKES wzywa państwa członkowskie, aby, jeśli tego jeszcze nie robią, zwróciły szczególną uwagę i dokładnie kontrolowały, czy wszystkie zobowiązania ustawowe i umowne oraz aspekty BHP dotyczące kwestii socjalnych, środowiskowych i związanych ze zrównoważonym rozwojem są przestrzegane podczas realizacji zamówień publicznych w sektorze usług porządkowych. |
| --- | --- |

EKES wzywa państwa członkowskie, aby, jeśli tego jeszcze nie robią, zwróciły szczególną uwagę i dokładnie kontrolowały, czy wszystkie zobowiązania ustawowe i umowne oraz aspekty BHP dotyczące kwestii socjalnych, środowiskowych i związanych ze zrównoważonym rozwojem są przestrzegane podczas realizacji zamówień publicznych w sektorze usług porządkowych.

Wynik głosowania

| Za: | 61 |
| --- | --- |
| Przeciw: | 105 |
| Wstrzymało się: | 9 |

Za:

61

Przeciw:

105

Wstrzymało się:

9

Punkt 2.1

Zmienić:

| | Głównym celem niniejszej opinii jest przedstawienie zaleceń dotyczących wykorzystania zamówień publicznych do wzmocnienia dobrej jakości zatrudnienia i godności w usługach porządkowych i pomocniczych. |
| --- | --- |

Głównym celem niniejszej opinii jest przedstawienie zaleceń dotyczących wykorzystania zamówień publicznych do wzmocnienia dobrej jakości zatrudnienia i godności w usługach porządkowych i pomocniczych.

Wynik głosowania

| Za: | 61 |
| --- | --- |
| Przeciw: | 107 |
| Wstrzymało się: | 9 |

Za:

61

Przeciw:

107

Wstrzymało się:

9

Punkt 4.3

Zmienić:

| | Bariery utrudniające wejście na rynek usług porządkowych i pomocniczych są niewielkie lub nie ma ich wcale. Usługi porządkowe są pracochłonne, przy czym koszty pracy to prawie 80 % przychodów przedsiębiorstw, a marże przedsiębiorstw usług porządkowych są bardzo niskie. W związku z tym decyzja klientów publicznych lub prywatnych o zakupie prowadzi do powstania presji na spadek cen, co podważa standardy socjalne i narusza godność prac porządkowych. |
| --- | --- |

Bariery utrudniające wejście na rynek usług porządkowych i pomocniczych są niewielkie lub nie ma ich wcale. Usługi porządkowe są pracochłonne, przy czym koszty pracy to prawie 80 % przychodów przedsiębiorstw, a marże przedsiębiorstw usług porządkowych są bardzo niskie. W związku z tym decyzja klientów publicznych lub prywatnych o zakupie prowadzi do powstania presji na spadek cen, co podważa standardy socjalne i narusza godność prac porządkowych.

Wynik głosowania

| Za: | 61 |
| --- | --- |
| Przeciw: | 108 |
| Wstrzymało się: | 8 |

Za:

61

Przeciw:

108

Wstrzymało się:

8

---

| 11.12.2020 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 429/37 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 429/37

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Cyfrowe górnictwo w Europie: nowe rozwiązania na rzecz zrównoważonej produkcji surowców”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2020/C 429/06)

| Sprawozdawca: | Marian KRZAKLEWSKI |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Hilde VAN LAERE |

Sprawozdawca:

Marian KRZAKLEWSKI

Współsprawozdawca:

Hilde VAN LAERE

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 20.2.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego
  Opinia z inicjatywy własnej |
| Organ odpowiedzialny | CCMI |
| Data przyjęcia przez sekcję | 2.9.2020 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 18.9.2020 |
| Sesja plenarna nr | 554 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 213/0/4 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

20.2.2020

Podstawa prawna

Art. 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Organ odpowiedzialny

CCMI

Data przyjęcia przez sekcję

2.9.2020

Data przyjęcia na sesji plenarnej

18.9.2020

Sesja plenarna nr

554

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

213/0/4

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Cyfryzacja sektora surowców UE stanowi wyjątkową okazję, aby zwiększyć odporność europejskich łańcuchów dostaw przemysłowych, poprawić efektywność środowiskową sektora surowców mineralnych oraz zwiększyć przejrzystość i dialog z obywatelami i społecznościami, którzy odczuwają skutki działalności wydobywczej. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Przedsiębiorstwa górnicze, które rozpoczęły transformację cyfrową, odnotowały poprawę w zakresie bezpieczeństwa, zrównoważonego rozwoju, wydajności i marż. Jednak połączenie wzmocnionej łączności, mobilności, uczenia się maszynowego i autonomicznych operacji rodzi pytania natury etycznej, społecznej i regulacyjnej, które powinny zostać wcześniej dokładnie przemyślane przez osoby odpowiedzialne za wyznaczanie kierunków polityki. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES przyznaje, że transformacja cyfrowa w sektorze górniczym wymaga podjęcia ambitnych wysiłków na rzecz wprowadzenia zmian prawnych i regulacyjnych oraz że starania takie powinny być podejmowane pod egidą organizacji ponadnarodowych/na poziomie prawa międzynarodowego. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES podkreśla, że posiadanie globalnej, kompleksowej struktury sieci informacji o surowcach mineralnych ma istotne znaczenie dla wspierania transformacji cyfrowej i świadomego podejmowania decyzji na szczeblu UE. EKES docenia starania Wspólnego Centrum Badawczego (JRC) na rzecz utworzenia i utrzymania europejskiego systemu informacji o surowcach. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES uważa, że transformacji cyfrowej sektora surowców w UE powinny towarzyszyć środki ochrony danych, i uznaje potrzebę wprowadzenia ściśle przestrzeganych systemów ochrony danych wrażliwych. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES zaleca opracowanie regulacyjnego planu działania UE dotyczącego wyzwań związanych z transformacją cyfrową sektora surowców, który to plan obejmowałby takie zagadnienia jak cyberbezpieczeństwo, sztuczna inteligencja, automatyzacja, wielopoziomowe sprawowanie rządów oraz górnictwo morskie i kosmiczne. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES rekomenduje określenie i przyjęcie norm UE w zakresie gromadzenia danych na temat zasobów mineralnych oraz wzywa państwa członkowskie do okresowego gromadzenia i udostępniania kompleksowych i zweryfikowanych danych dotyczących wydobycia, przetwarzania i recyklingu surowców wspólnie z JRC. Ma to duże znaczenie dla realizacji planu działania UE dotyczącego gospodarki o obiegu zamkniętym. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES zaleca ustanowienie odpowiednich środków wsparcia społecznego, które pozwolą zminimalizować negatywny wpływ, jaki transformacja cyfrowa będzie miała na siłę roboczą w górnictwie, oraz pomogą społecznościom górniczym w transformacji ich gospodarek, aby zapobiec pogłębianiu się istniejących nierówności społecznych wśród jednostek i grup społecznych. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES sugeruje rozwijanie i wspieranie dostępnej w UE infrastruktury opartej na chmurze w celu zwiększenia poziomu bezpieczeństwa aplikacji 5G, chmury obliczeniowej i platform przemysłowego internetu rzeczy. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES uważa, że cyfryzacja przemysłu surowców mineralnych ma kluczowe znaczenie dla uporania się z kryzysem gospodarczym wywołanym przez pandemię COVID-19 oraz dla wspierania wdrażania Europejskiego Zielonego Ładu i planu odbudowy dla Europy. W tym kontekście bardzo ważne jest pobudzanie inwestycji w cyfryzację wydobycia i przetwarzania surowców mineralnych (górniczych) i wtórnych surowców mineralnych (z recyklingu). |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES wzywa Komisję Europejską do zapewnienia, by instytucje europejskie włączały partnerów społecznych z sektora wydobywczego w proces kształtowania polityki oraz we wszelkie inicjatywy UE mające wpływ na sektor surowców mineralnych, a także by konsultowały się z nimi w tych sprawach. |
| --- | --- |

1.11.

2.   Wprowadzenie

| 2.1. | Unia Europejska stoi przed technologicznymi, społecznymi i środowiskowymi wyzwaniami związanymi z zaopatrzeniem w surowce, które leży u podstaw jej przemysłowej działalności i jakości życia obywateli. UE wytwarza mniej niż 5 % światowej produkcji surowców mineralnych (1), a przemysł UE odpowiada za około 20 % światowego zużycia tych surowców (2). Poziom zależności UE od importu jest szczególnie wysoki w przypadku rzadkich metali i pierwiastków, które są niezbędne w zastosowaniach zaawansowanych technologii oraz w procesie przechodzenia na ekologiczną energię, o którym mowa w Europejskim Zielonym Ładzie (COM/2019/640). Uzasadnia to Inicjatywę na rzecz surowców wprowadzoną przez Komisję w 2008 r. (COM/2008/699) i jej późniejsze działania zmierzające do oceny krytyczności dostaw oraz sporządzenia wykazu krytycznych surowców (najnowszy wykaz został opublikowany w 2017 r. (3); zaktualizowany wykaz stanowi część komunikatu Komisji w sprawie surowców krytycznych (4)). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Postęp technologiczny, który zwiększa efektywne wykorzystanie materiałów i zasobów oraz prowadzi do ograniczenia ilości odpadów i do ich recyklingu, zgodnie z planem działania UE dotyczącym gospodarki o obiegu zamkniętym (COM/2015/0614, zaktualizowanym ostatnio przez COM/2020/98), niestety nie jest w stanie sprostać potrzebom społecznym i wzrostowi liczby ludności na świecie. W tych okolicznościach surowce pierwotne (5) będą nadal odgrywać zasadniczą rolę w gospodarce. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Równocześnie w wielu krajach UE narasta sprzeciw opinii publicznej wobec projektów wydobywczych. Starania podejmowane przez przemysł górniczy, aby zmniejszyć negatywny wpływ na środowisko, nie zmieniły jego (złej) reputacji. Negatywne oddziaływanie na środowisko, brak przejrzystości i dialogu oraz uchybienia w zakresie podziału korzyści gospodarczych na poziomie lokalnym są cechami powszechnie kojarzonymi z przemysłem górniczym (6). |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Wzrost nacjonalizmu związanego z zasobami w krajach produkujących surowce oraz pandemia COVID-19 naruszyły ostatnio poziom zaufania przemysłu UE do globalnych łańcuchów dostaw. Rządy państw członkowskich, a także wielu producentów przemysłowych zdało sobie sprawę, że zależność od importu surowców może doprowadzić do upadku przemysłu wytwórczego w UE (sektor surowców zapewnia około 350 000 miejsc pracy w samej UE, a ponad 30 mln osób jest zatrudnionych w sektorach przemysłu przetwórczego, które są uzależnione od stabilnego i nieograniczonego dostępu do surowców mineralnych (7)). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Postęp technologiczny i komunikacyjny przyspieszył tempo włączania technologii cyfrowych do wszystkich obszarów działalności gospodarczej, zmieniając zasadniczo sposób funkcjonowania przedsiębiorstw i dostarczania klientom wartości. Jest to wyjątkowa okazja dla sektora górniczego UE: przedsiębiorstwa górnicze, które wykorzystują narzędzia cyfrowe, mogą osiągnąć nowe poziomy wydajności w całym łańcuchu wartości, wywierając długotrwały pozytywny wpływ na wymiar społeczno-gospodarczy, środowiskowy i społeczny. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Cyfryzacja sektora surowców w UE stanowi wyjątkową okazję, aby zwiększyć odporność łańcuchów dostaw, zająć się zupełnie inną gospodarką w zakresie nakładów oraz zwiększyć doskonałość operacyjną, społeczną i środowiskową sektora, rozwijając koncepcję „kopalni cyfrowej”. |
| --- | --- |

2.6.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | Cyfryzacja w produkcji surowców odnosi się do korzystania z technologii informacyjnych usprawniających pozyskiwanie, organizację i przekazywanie danych mające na celu zwiększenie wydajności w zakładach produkcji pod względem wskaźników technicznych, środowiskowych i społecznych. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Technologie cyfrowe wykorzystują całą dostępną wiedzę i umożliwiają ciągłe wprowadzanie usprawnień, jak i rewolucyjnych innowacji. Dzięki dokładnemu rozumieniu interakcji na wszystkich etapach produkcji, w obrębie łańcuchów wartości i między nimi oraz między pracownikami możliwe jest m.in. prowadzenie zasobooszczędnej produkcji, monitorowanie i konserwacja sprzętu, monitorowanie warunków zdrowotnych i zapobieganie zagrożeniom, utrzymanie gotowości na wypadek sytuacji wyjątkowej i odpowiednie reagowanie w takich sytuacjach. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Transformacja cyfrowa została określona w obszarze priorytetowym „Technologie dla produkcji surowców pierwotnych i wtórnych” europejskiego partnerstwa innowacji w dziedzinie surowców (COM/2014/297), zgodnie z komunikatem KE „Nowa strategia przemysłowa dla Europy”. Komisja definiuje w nim surowce jako jeden z kluczowych czynników umożliwiających dążenie do globalnie konkurencyjnej, zielonej i cyfrowej Europy. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | EKES docenia rolę Europejskiej Rady ds. Innowacji i Europejskiego Instytutu Innowacji i Technologii, które dążą do zwiększenia wyników europejskich instytucji w zakresie nowych usług i produktów. Inicjatywy obejmujące surowce leżą u podstaw znacznej ich części i są wzajemnie powiązane z innymi celami, takimi jak transformacja energetyczna i w zakresie mobilności, zaawansowana produkcja, bezpieczeństwo, żywność i zdrowie. W szczególności odnoszą się również do cyfrowego zaawansowania rozwiązań technologicznych. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | EKES wspiera także grupę badawczą UE w tworzeniu metody certyfikacji surowców. Będzie ona impulsem w kierunku zrównoważonego wydobycia surowców mineralnych i metali, którego Europa potrzebuje do celów czystej transformacji energetycznej. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Określenie możliwości, jakie transformacja cyfrowa stwarza dla sektora górniczego w UE, jest zasadniczą częścią zalecanego przez EKES podejścia do strategii cyfrowej. Możliwości te należy ocenić pod względem potencjalnej wartości dla organizacji i społeczeństwa oraz wykonalności wdrożenia. |
| --- | --- |

3.6.

3.7.   Kwestie społeczne

| 3.7.1. | Transformacja cyfrowa wpływa już obecnie na tradycyjne role osób zatrudnionych w górnictwie, gdzie pojawiają się takie stanowiska pracy jak m.in.: specjaliści ds. nowych technologii, analitycy danych i naukowcy, specjaliści w zakresie dużych zbiorów danych, eksperci w dziedzinie sztucznej inteligencji (AI) i uczenia się maszyn oraz inżynierowie systemów. W rezultacie można oczekiwać, że zmniejszy się liczba tradycyjnych prac związanych z takimi funkcjami jak operatorzy zakładów, analitycy zarządzania i organizacji oraz pracownicy zajmujący się wydobyciem (8). |
| --- | --- |

3.7.1.

| 3.7.2. | W związku z cyfryzacją tego sektora i jego transformacją pracownicy muszą przejść odpowiednie szkolenie, aby móc sprostać wyzwaniom związanym z przemysłem 4.0 i przyszłymi zmianami technologicznymi. |
| --- | --- |

3.7.2.

| 3.7.3. | Zmiany specyfiki i składu siły roboczej, wraz z wdrożeniem modelu „praca w dowolnym miejscu i czasie”, które są możliwe dzięki transformacji cyfrowej, będą miały znaczący wpływ na tradycyjne społeczności górnicze w Europie. Wymaga to aktywnego podejścia opartego na pluralistycznym dialogu społecznym, aby pomóc społecznościom w zrozumieniu ich podstawowych zdolności i wspierać przestawianie ich gospodarek na nowe obszary. |
| --- | --- |

3.7.3.

| 3.7.4. | EKES uważa, że w obliczu wyzwań związanych z cyfryzacją sektora górniczego oraz zagrożeń dla tego sektora spowodowanych przez COVID-19 Komisja Europejska powinna wspierać obecne żądania partnerów społecznych w sektorze górnictwa na szczeblu europejskim poprzez istniejący sektorowy dialog społeczny w branżach wydobywczych. |
| --- | --- |

3.7.4.

| 3.7.5. | EKES wzywa Komisję do zapewnienia, by instytucje europejskie włączały partnerów społecznych z sektora wydobywczego w proces kształtowania polityki oraz we wszelkie inicjatywy UE mające wpływ na ten sektor, a także by konsultowały się z nimi w tych sprawach. |
| --- | --- |

3.7.5.

| 3.7.6. | W związku z tym EKES uważa, że Komisja wraz z partnerami społecznymi w ramach komitetu dialogu sektorowego powinna jak najszybciej utworzyć na szczeblu europejskim i krajowym sieć sektorowych rad ds. umiejętności i zatrudnienia w przemyśle wydobywczym. |
| --- | --- |

3.7.6.

4.   Przełomowe koncepcje i rozwiązania dotyczące zrównoważonego poszukiwania, wydobycia lub przetwarzania

| — | Aby poprawić pozycję Europy na scenie światowej, konieczne są przełomowe koncepcje i rozwiązania dotyczące poszukiwania, wydobycia i recyklingu surowców mineralnych. Przewiduje się, że nowe podejścia i technologie ułatwią Europie dostęp do surowców produkowanych w zrównoważony sposób przy jednoczesnym zdobywaniu zaufania społeczeństwa w zakresie czystych i bezpiecznych metod wydobywania i przetwarzania. |
| --- | --- |

—

Aby poprawić pozycję Europy na scenie światowej, konieczne są przełomowe koncepcje i rozwiązania dotyczące poszukiwania, wydobycia i recyklingu surowców mineralnych. Przewiduje się, że nowe podejścia i technologie ułatwią Europie dostęp do surowców produkowanych w zrównoważony sposób przy jednoczesnym zdobywaniu zaufania społeczeństwa w zakresie czystych i bezpiecznych metod wydobywania i przetwarzania.

| — | Wiedza na temat zasobów geologicznych, złóż mineralnych i ich eksploatacji jest zróżnicowana i zmienna, a złożony charakter cyklów materiałowych, strategii politycznych, tendencji rynkowych, tendencji technologicznych, kwestii środowiskowych i wpływu społecznego wymagają połączenia wielu dziedzin wiedzy w celu wykorzystania korzyści płynących z cyfryzacji. |
| --- | --- |

—

Wiedza na temat zasobów geologicznych, złóż mineralnych i ich eksploatacji jest zróżnicowana i zmienna, a złożony charakter cyklów materiałowych, strategii politycznych, tendencji rynkowych, tendencji technologicznych, kwestii środowiskowych i wpływu społecznego wymagają połączenia wielu dziedzin wiedzy w celu wykorzystania korzyści płynących z cyfryzacji.

4.1.   Metody i narzędzia w zakresie wiedzy dotyczącej surowców mineralnych

4.1.1.   Utworzenie europejskiego centrum danych w dziedzinie geonauki

| 4.1.1.1. | Dostępność i odzyskiwanie surowców mineralnych, metali, energii i innych surowców podpowierzchniowych we współczesnym społeczeństwie ma większe znaczenie niż kiedykolwiek wcześniej. Parlament Europejski, KE i kilka inicjatyw UE w obszarach polityki, np. inicjatywa na rzecz surowców (9), dyrektywa w sprawie wód podziemnych (10) i dyrektywa w sprawie wychwytywania i składowania dwutlenku węgla (11), wymagają dostępu do odpowiednich danych podpowierzchniowych. |
| --- | --- |

4.1.1.1.

| 4.1.1.2. | Wspólne Centrum Badawcze Komisji Europejskiej opracowuje obecnie system informacji o surowcach obejmujący wymiar gospodarczy, społeczno-gospodarczy i środowiskowy – RMIS 2.0 (12). Dostarczane informacje są jednak niepełne i nie obejmują na tym samym poziomie szczegółowości wszystkich 27 państw członkowskich. |
| --- | --- |

4.1.1.2.

| 4.1.1.3. | Obecnie dane są dostępne tylko częściowo i przez większość czasu nie są ujednolicane, co sprawia, że nie da się ich porównać między państwami. Konieczna jest standaryzacja formatów danych oraz opracowanie algorytmów, które mogłyby służyć jako punkt łączący różne systemy danych. |
| --- | --- |

4.1.1.3.

| 4.1.1.4. | EKES jest przekonany, że integracja kompleksowej struktury sieci wiedzy o surowcach mineralnych, wykorzystującej ujednolicone i wiarygodne dane, w ramach JRC RMIS ma kluczowe znaczenie; zapewniłaby ona KE i państwom członkowskim dostęp do informacji i wiedzy, tak aby wspierać zrównoważone wykorzystanie podpowierzchni UE przy podejmowaniu wyzwań stojących przed Europą. |
| --- | --- |

4.1.1.4.

| 4.1.1.5. | EKES wzywa wszystkie państwa członkowskie UE do okresowego gromadzenia i udostępniania danych dotyczących surowców w celu przekazywania ich do JRC RMIS. EKES uważa, że dane dostarczane do JRC powinny być sprawdzane pod względem poprawności przed włączeniem ich do systemu RMIS, aby nie zawierały błędnych informacji i pomyłek. JRC powinno być wspierane finansowo, aby mogło utrzymać i regularnie aktualizować ten system informacyjny. |
| --- | --- |

4.1.1.5.

4.1.2.   Symulacja procesu

| 4.1.2.1. | Emisje, odzysk, ochrona zasobów wodnych itp. mogą podlegać symulacjom, obejmującym liczne równoległe symulacje wykorzystujące różne założenia dotyczące warunków brzegowych i punktów początkowych, aby podać szacunkowe prawdopodobieństwo różnych wyników, które można byłoby wykorzystać w celu kontroli i do wsparcia procesu decyzyjnego. |
| --- | --- |

4.1.2.1.

| 4.1.2.2. | Rozwój technik obliczeniowych stosowanych do symulacji procesów i dostępność dużych zbiorów danych (o rozmiarach przekraczających możliwości powszechnie stosowanych narzędzi programowych w zakresie przechwytywania, nadzorowania, przetwarzania danych i zarządzania nimi w możliwym do przyjęcia przedziale czasowym) zwiększyły dokładność symulacji, które przedstawiają zależności przyczynowe między kontrolowanymi danymi wejściowymi a odpowiadającymi im danymi wyjściowymi. Symulacje procesów mogą okazać się szczególnie istotne w przypadku ocen dotyczących środowiska i bezpieczeństwa, a także mogą zwiększać przejrzystość i ułatwiać dialog w procesie wydawania zezwoleń. |
| --- | --- |

4.1.2.2.

4.1.3.   Teledetekcja

| 4.1.3.1. | Wykorzystanie danych pochodzących z teledetekcji, udostępnianych np. przez program Copernicus, obejmujące analitykę danych przestrzennych i integrację z oprogramowaniem systemów informacji geograficznej (GIS), może stanowić cenny wkład na potrzeby zaawansowanych symulacji oraz tworzenia cyfrowych bliźniaków, które pozwalają na szybkie reagowanie na zmiany i podejmowanie wiarygodnych decyzji. Połączenie danych pochodzących z teledetekcji z danymi terenowymi gromadzonymi przez czujniki i bezzałogowe statki powietrzne staje się coraz bardziej powszechne w sektorze górniczym. W wielu operacjach górniczych rutynowo wykonuje się pomiary lądowe i podwodne z wykorzystaniem dronów w celu oszacowania wielkości zasobów i składowisk odpadów. |
| --- | --- |

4.1.3.1.

| 4.1.3.2. | Integracja danych pochodzących z teledetekcji z danymi terenowymi (z czujników lokalnych) w oprogramowaniu GIS może posłużyć do monitorowania w czasie rzeczywistym poziomu wód gruntowych, ruchów mas ziemnych, zanieczyszczenia wód powierzchniowych i wielu innych danych środowiskowych. Jeżeli dane te zostaną upublicznione i będą chronione przed manipulacją (np. za pomocą technologii typu blockchain), mogą zwiększyć zaufanie do sektora górniczego i usprawnić dialog między zainteresowanymi stronami. Jako przykład można podać od dawna utrwalone praktyki w zakresie zarządzania danymi i informacjami w krajach rozwiniętych z silnym sektorem górniczym, takich jak Kanada czy Republika Południowej Afryki. |
| --- | --- |

4.1.3.2.

4.1.4.   Rzeczywistość wirtualna

| 4.1.4.1. | Wiele przedsiębiorstw wykorzystuje regularnie rzeczywistość wirtualną do interpretacji modeli 3D swoich kopalń. W przyszłości większe znaczenie może mieć rzeczywistość rozszerzona, w ramach której geologowie lub inżynierowie mogą, będąc w kopalni, korzystać z urządzenia, aby widzieć model struktury geologicznej lub samej kopalni nałożony na ich widok. Jest to zaawansowane i potężne narzędzie do walidacji modeli, jak również kontroli postępu w zagospodarowaniu kopalń. |
| --- | --- |

4.1.4.1.

| 4.1.4.2. | Wirtualna rzeczywistość bywa coraz częściej wykorzystywana przez uniwersytety i ośrodki szkoleniowe do włączania studentów i stażystów w „rzeczywisty” kontekst górnictwa. Jedną z głównych zalet tej technologii jest możliwość prowadzenia symulacji edukacyjnych mających na celu ułatwienie budowania praktycznej wiedzy w dziedzinach takich jak reagowanie na wypadki. |
| --- | --- |

4.1.4.2.

5.   Inteligentna kopalnia

| — | Cyfryzacja jest katalizatorem, dzięki któremu operacje górnicze stają się inteligentniejsze poprzez maksymalne wykorzystanie cyfrowych narzędzi i procesów sprawiających, że operacje są przyrządowe, wzajemnie powiązane i inteligentne. |
| --- | --- |

—

Cyfryzacja jest katalizatorem, dzięki któremu operacje górnicze stają się inteligentniejsze poprzez maksymalne wykorzystanie cyfrowych narzędzi i procesów sprawiających, że operacje są przyrządowe, wzajemnie powiązane i inteligentne.

| — | Kopalnie, za sprawą transformacji cyfrowej, będą projektowane w inny sposób, gdyż będą od samego początku dostosowywane do automatyzacji przy użyciu metod specjalnie dostosowanych i skalowanych do złoża, a zmienność w realizacji będzie ograniczona za sprawą automatyzacji. |
| --- | --- |

—

Kopalnie, za sprawą transformacji cyfrowej, będą projektowane w inny sposób, gdyż będą od samego początku dostosowywane do automatyzacji przy użyciu metod specjalnie dostosowanych i skalowanych do złoża, a zmienność w realizacji będzie ograniczona za sprawą automatyzacji.

| — | Transformacja cyfrowa pomoże wyeliminować wypadki śmiertelne i urazy w otoczeniu górniczym. Może w rezultacie prowadzić do ważnej zmiany w kapitałochłonności i kosztach operacyjnych, zapewniać dostęp do rezerw ze złóż mineralnych, których wcześniej nie można było eksploatować, i generować mniejszy ślad środowiskowy dzięki selekcyjnemu wydobyciu. |
| --- | --- |

—

Transformacja cyfrowa pomoże wyeliminować wypadki śmiertelne i urazy w otoczeniu górniczym. Może w rezultacie prowadzić do ważnej zmiany w kapitałochłonności i kosztach operacyjnych, zapewniać dostęp do rezerw ze złóż mineralnych, których wcześniej nie można było eksploatować, i generować mniejszy ślad środowiskowy dzięki selekcyjnemu wydobyciu.

5.1.   Prognozowanie w inteligentnym wydobyciu

| 5.1.1. | Prognozowanie oznacza m.in. prognozę parametrów środowiskowych, w jakich pracują górnicy, ze szczególnym naciskiem na zagrożenia. Skuteczne systemy prognostyczne stosowane już w górnictwie obejmują konserwację prognostyczną, polegającą na przedkładaniu działań zapobiegawczych nad naprawy, poprzez gromadzenie danych dotyczących wykorzystania maszyn i parametrów przetwarzania. |
| --- | --- |

5.1.1.

| 5.1.2. | Prognozowanie może odegrać istotną rolę w zapewnieniu bezpieczeństwa eksploatacji górniczej. Pozyskiwanie i integracja danych z monitorowanych obszarów i urządzeń może dostarczać dokładnego obrazu środowiska pracy, podlegającego kontroli przy użyciu narzędzi do analizy procesów. Dzięki temu znacznie poprawiłyby się warunki pracy, zwłaszcza w kopalniach podziemnych. EKES uważa, że cyfryzacja może skutecznie przyczynić się do poprawy bezpieczeństwa pracy w kopalniach oraz że inteligentna kopalnia powinna dysponować systemami prognozowania. |
| --- | --- |

5.1.2.

5.2.   Internet rzeczy

| 5.2.1. | Opracowanie norm i modułów platformy przemysłowego internetu rzeczy (IIoT) dla przemysłu wydobywczego może przyczynić się do poprawy połączenia systemów informatycznych i fizycznych w kopalniach w UE w celu usprawnienia procesów decyzyjnych. |
| --- | --- |

5.2.1.

| 5.2.2. | Platforma IIoT powinna uwzględniać aspekty związane ze zdrowiem i bezpieczeństwem, efektywnością środowiskową, wydajnym wykorzystaniem zasobów oraz koordynacją działań w czasie rzeczywistym. Projekt i promowanie platformy IIoT UE dla sektora górniczego powinny być traktowane priorytetowo. |
| --- | --- |

5.2.2.

| 5.2.3. | W celu uniknięcia zagrożeń związanych z cyberbezpieczeństwem EKES proponuje, aby moduły platformy IIoT zostały zaprojektowane z myślą o lokalnych sieciach intranetowych rzeczy, połączonych z internetem za pomocą fizycznego transferu danych lub za pośrednictwem bezpiecznej zapory sieciowej. |
| --- | --- |

5.2.3.

5.3.   Technologia blockchain. Przejrzystość łańcucha dostaw

| 5.3.1. | Blockchain jest innowacyjnym rozwiązaniem, które zapobiega manipulacjom danymi. Zastosowanie blockchain w łańcuchu dostaw surowców mineralnych może poprawić jego przejrzystość i identyfikowalność, a także obniżyć koszty administracyjne. EKES zwraca uwagę, że technologia blockchain ułatwia zapewnienie zgodności z rozporządzeniem UE w sprawie odpowiedzialnego zaopatrzenia w surowce mineralne (rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/821 z dnia 17 maja 2017 r. (13)). |
| --- | --- |

5.3.1.

| 5.3.2. | Inne jej zastosowania obejmują gromadzenie i rozpowszechnianie danych dotyczących środowiska. Zwiększając zaufanie do danych, technologia blockchain może ulepszyć komunikację społeczną i zaangażowanie w otoczeniu społeczności górniczych. |
| --- | --- |

5.3.2.

5.4.   Sieci 5G i przetwarzanie w chmurze

| 5.4.1. | Przechowywanie w chmurze surowych danych szybko staje się niepraktyczne (i jest właściwie niepotrzebne), gdyż wolumen danych rośnie co najmniej do terabajtów. Obecnie prędkość transferu danych ogranicza ich użyteczność. Zastosowanie sieci 5G pozwoli jednak na zmianę tego stanu rzeczy, umożliwiając szybkie przesyłanie, przetwarzanie i wydajne pod względem kosztów przechowywanie oraz pobieranie dużych zbiorów danych. |
| --- | --- |

5.4.1.

| 5.4.2. | Przechowywanie danych w chmurze wiąże się z poważnym ryzykiem: jeżeli przedsiębiorstwo górnicze korzysta z komercyjnej usługi przechowywania danych w chmurze, poziom bezpieczeństwa, jaki może osiągnąć, jest całkowicie zależny od zaufania, jakim obdarza usługodawcę. Wielu dostawców usług korzysta z serwerów w chmurze znajdujących się poza UE, a to może zagrażać bezpieczeństwu systemów. EKES uważa, że wprowadzeniu systemu 5G w UE powinny towarzyszyć działania zachęcające do zwiększenia oferty dostawców usług w chmurze z siedzibą w UE. |
| --- | --- |

5.4.2.

5.5.   Cyberbezpieczeństwo

| 5.5.1. | EKES opowiada się za ścisłym egzekwowaniem zasad, które uniemożliwią usuwanie danych wrażliwych z zakresu bezpieczeństwa. Można znacznie zwiększyć poziom cyberbezpieczeństwa, nie podłączając systemów kopalni do internetu. W inteligentnych kopalniach można też wykorzystywać wszystkie inteligentne technologie, w tym intranet rzeczy, tylko bez umożliwiania dostępu z zewnątrz. Wszystko, co wymaga podłączenia do siedziby głównej lub do świata zewnętrznego, powinno być przekazywane w bezpieczny sposób z sieci kopalni na odrębny serwer podłączony do świata zewnętrznego. |
| --- | --- |

5.5.1.

5.6.   Sztuczna inteligencja

| 5.6.1. | Sztuczna inteligencja obejmuje szereg różnych technologii, w tym tzw. systemy głębokiego uczenia maszynowego. Dotychczas znalazła niszowe zastosowania w takich obszarach jak przetwarzanie obrazów (np. do celów poszukiwania surowców mineralnych) i systemy sieci neuronowych do celów identyfikacji i klasyfikacji surowców mineralnych. Inne praktyczne zastosowania dla sektora górniczego obejmują analitykę i algorytmy uczenia maszynowego, wykorzystywane w symulacjach procesów i systemach predykcyjnych. |
| --- | --- |

5.6.1.

5.7.   Zintegrowana automatyzacja

| 5.7.1. | Technologia pojazdów autonomicznych jest szybko rozwijana przez podmioty niezwiązane z branżą górniczą (takie jak Tesla czy Google). Ponieważ jednak kopalnie są środowiskami kontrolowanymi, można ją w nich szybko wdrożyć w miarę wprowadzania nowych rozwiązań. Inne formy automatyzacji również można szybko wprowadzić, zazwyczaj jednak przyjmują one formę zdalnych operacji kontrolowanych przez człowieka (i wspomaganych komputerowo), nie zaś w pełni autonomicznych operacji. Ze względu na kwestie odpowiedzialności (oraz przyszłe regulacje) istnieją wątpliwości, czy rozwój pełnej automatyzacji wszystkich procesów wydobywczych będzie ekonomicznie opłacalny w perspektywie krótko- i średnioterminowej. |
| --- | --- |

5.7.1.

6.   Budowanie zrównoważonych i odpowiedzialnych partnerstw strategicznych z państwami trzecimi

| — | Z oceny krytyczności UE wynika, że zasadnicze znaczenie ma większa dywersyfikacja przywozu surowców krytycznych z państw trzecich. |
| --- | --- |

—

Z oceny krytyczności UE wynika, że zasadnicze znaczenie ma większa dywersyfikacja przywozu surowców krytycznych z państw trzecich.

| — | Istnieje potrzeba wzmocnienia strategicznych gospodarczych działań dyplomatycznych na szczeblu UE, aby zróżnicować dostęp do zasobów w oparciu o zrównoważone zaopatrzenie w surowce. |
| --- | --- |

—

Istnieje potrzeba wzmocnienia strategicznych gospodarczych działań dyplomatycznych na szczeblu UE, aby zróżnicować dostęp do zasobów w oparciu o zrównoważone zaopatrzenie w surowce.

6.1.   Badania naukowe i innowacje

| 6.1.1. | Programy ramowe UE w zakresie badań i innowacji już teraz wspierają międzynarodową współpracę z państwami trzecimi w ramach wniosków dotyczących badań nad surowcami mineralnymi. Kluczowe znaczenie dla budowania relacji, które sprzyjałyby dyplomacji gospodarczej UE, miałoby jednak bardziej normatywne podejście do dalszej współpracy w zakresie transformacji cyfrowej w górnictwie z krajami bogatymi w zasoby i zaawansowanymi technologicznie (takimi jak Australia, Kanada, Japonia, Republika Południowej Afryki i Stany Zjednoczone). EKES zaleca przyjęcie takiego normatywnego podejścia w kolejnych ramach programu „Horyzont”. |
| --- | --- |

6.1.1.

| 6.1.2. | Należy również wykorzystać edukację jako instrument wspierający dyplomację gospodarczą UE w kwestiach związanych z surowcami. Skutecznym instrumentem dyplomacji gospodarczej UE mogłyby być uznane międzynarodowo programy edukacyjne, realizowane w Europie, oferujące przełomowe i innowacyjne treści edukacyjne skoncentrowane na tematach związanych z cyfryzacją kopalń. |
| --- | --- |

6.1.2.

7.   Nowe granice

7.1.   Odzyskiwanie metali i surowców mineralnych z zasobów morskich

| 7.1.1. | Wiele badań dotyczy rozwiązań technologicznych w zakresie wydobycia i przetwarzania surowców mineralnych i metali z zasobów morskich, w tym z solanek morskich lub z dna morskiego. EKES uważa, że wydobycie surowców mineralnych i metali z morza powinno podlegać ścisłej ocenie pod kątem oddziaływania na środowisko. |
| --- | --- |

7.1.1.

7.2.   Wykorzystanie zasobów kosmicznych

| 7.2.1. | Europejska Agencja Kosmiczna planuje rozpocząć do 2025 r. wydobycie zasobów, które mogą pomóc w przedłużeniu pobytów na Księżycu i prowadzeniu badań. Potencjalne zasoby Księżyca obejmują materiały nadające się do przetworzenia, takie jak substancje lotne i minerały (do celów budowlanych, ochrony przed promieniowaniem i mikrometeoroidami), a także struktury geologiczne, takie jak jaskinie lawowe, które łącznie mogą umożliwić zasiedlenie Księżyca. |
| --- | --- |

7.2.1.

| 7.2.2. | Górnictwo kosmiczne rodzi pytania prawne, na które obecnie nie ma jasnej odpowiedzi, ponieważ ograniczona liczba przepisów prawa międzynarodowego mających zastosowanie do działalności w przestrzeni kosmicznej nie nadąża za postępem w dziedzinie technologii napędzających przemysł kosmiczny. EKES uważa, że UE powinna wypełnić tę lukę i przejąć inicjatywę w celu określenia stabilnych i uznanych na szczeblu międzynarodowym ram prawnych zapewniających sprawiedliwe, bezpieczne, odpowiedzialne i zrównoważone wykorzystywanie przestrzeni kosmicznej. |
| --- | --- |

7.2.2.

8.   Po kryzysie związanym z COVID-19

| 8.1. | Globalna pandemia COVID-19 unaocznia znaczenie transformacji cyfrowej. Obecnie, w czasie rosnącego braku stabilności i rosnącej nieprzewidywalności, górnictwo na świecie musiało zmagać się z zagrożeniem całkowitym zamknięciem lub ograniczeniem siły roboczej, przy czym prawdopodobieństwo takich sytuacji wciąż wzrasta wraz z rozprzestrzenianiem się koronawirusa. |
| --- | --- |

8.1.

| 8.2. | EKES uważa, że biorąc pod uwagę wyzwania wynikające z cyfryzacji i zagrożeń dla przemysłu surowców mineralnych spowodowanych pandemią COVID-19, Komisja Europejska powinna wspierać wszechstronny dialog między partnerami społecznymi poprzez istniejący mechanizm sektorowego dialogu społecznego (przemysł wydobywczy). |
| --- | --- |

8.2.

| 8.3. | Głównym pytaniem, jakie się pojawi, będzie to, w jaki sposób przedsiębiorstwa górnicze stosują cyfrowe technologie i jak do nich podchodzą, co z kolei łączy się z pytaniem o to, ile przedsiębiorstw mierzy się z pandemią. Cała siła robocza musi pracować wirtualnie i poradzić sobie z nowymi technologiami, a nakazy ograniczenia kontaktów osobistych oznaczają, że zdalne monitorowanie operacji nigdy nie było bardziej potrzebne. |
| --- | --- |

8.3.

| 8.4. | Unia Europejska i państwa członkowskie muszą aktywnie wspierać cyfrową transformację sektora górniczego UE. Jest to kluczowy krok w kierunku zwiększenia odporności przemysłu UE i łańcucha wartości surowców. Kopalnie wykorzystujące technologie cyfrowe, w tym zintegrowaną automatyzację, sieć kognitywną i analizę w czasie rzeczywistym, są bardziej wydajne, czystsze i bezpieczniejsze. W inteligentnych kopalniach łatwiej jest uzyskać mniejszy ślad środowiskowy i bezpieczniejsze środowisko, co ma kluczowe znaczenie w uzyskaniu przyzwolenia społecznego na prowadzenie działalności w Europie. |
| --- | --- |

8.4.

Bruksela, dnia 18 września 2020 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  W ocenie tej nie uwzględniono minerałów rolniczych (np. węglanu potasu) i energetycznych (np. uranu i węgla).

1

(2)  Dodatkowe informacje: Eunomia, 2015. Study on the Competitiveness of the EU Primary and Secondary Mineral Raw Materials Sectors (analiza dostępna pod adresem http://www.euromines.org/files/news/ec-report-study-competitiveness-eu-primary-and-secondary-mineral-raw-materials-sectors/study-competitiveness-eu-primary-and-secondary-mrms-april2015.pdf) oraz analiza 2018 EU Raw Materials Scoreboard, opublikowana przez Komisję Europejską (dostępna pod adresem https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/117c8d9b-e3d3-11e8-b690-01aa75ed71a1).

2

Eunomia, 2015

Study on the Competitiveness of the EU Primary and Secondary Mineral Raw Materials Sectors

2018 EU Raw Materials Scoreboard

(3)  COM(2017) 490 final.

3

(4)  COM(2020) 474.

4

(5)  Surowce pierwotne obejmują materiały (minerały/metale), które są wydobywane z ziemi i przetwarzane. Surowce wtórne to materiały, które pozyskuje się w wyniku recyklingu.

5

(6)  Niemniej jednak przemysł wydobywczy cieszy się poparciem społeczności górniczych i regionów górniczych w całej Europie.

6

(7)  Więcej informacji na temat wartości dodanej oraz miejsc pracy w kontekście surowców można znaleźć w dokumencie 2018 EU Raw Materials Scoreboard (dostępny TUTAJ).

7

2018 EU Raw Materials Scoreboard

(8)  McKinsey Global Institute, 2018 r. Skill Shift, Automation and the Future of the Workforce. Discussion Paper. McKinsey Global Institute, McKinsey & Company. https://www.mckinsey.com/featured-insights/future-of-work/skill-shift-automation-and-the-future-of-the-workforce (dostęp 3 czerwca 2019 r.).

8

Skill Shift, Automation and the Future of the Workforce. Discussion Paper.

(9)  Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego i Rady „Inicjatywa na rzecz surowców: zaspokajanie naszych kluczowych potrzeb w celu stymulowania wzrostu i tworzenia miejsc pracy w Europie” (SEC(2008) 2741 / COM/2008/0699 final).

9

(10)  Dyrektywa 2006/118/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 grudnia 2006 r. w sprawie ochrony wód podziemnych przed zanieczyszczeniem i pogorszeniem ich stanu (Dz.U. L 372 z 27.12.2006, s. 19).

10

(11)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/31/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie geologicznego składowania dwutlenku węgla oraz zmieniająca dyrektywę Rady 85/337/EWG, Euratom, dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2000/60/WE, 2001/80/WE, 2004/35/WE, 2006/12/WE, 2008/1/WE i rozporządzenie (WE) nr 1013/2006 (Dz.U. L 140 z 5.6.2009, s. 114).

11

(12)  Zob. https://rmis.jrc.ec.europa.eu/.

12

(13)  Dz.U. L 130 z 19.5.2017, s. 1.

13

---

| 11.12.2020 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 429/44 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 429/44

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „W kierunku zorganizowanego zaangażowania młodzieży na rzecz klimatu i zrównoważonego rozwoju w procesie decyzyjnym UE”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2020/C 429/07)

| Sprawozdawca: | Cillian LOHAN (IE-III) |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Cillian LOHAN (IE-III)

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 20.2.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Artykuł 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego
  Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 8.7.2020 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 18.9.2020 |
| Sesja plenarna nr | 554 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 216/0/2 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

20.2.2020

Podstawa prawna

Artykuł 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego

Data przyjęcia przez sekcję

8.7.2020

Data przyjęcia na sesji plenarnej

18.9.2020

Sesja plenarna nr

554

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

216/0/2

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Międzypokoleniowy aspekt polityki w zakresie klimatu i zrównoważonego rozwoju oraz mechanizmów wdrażania musi znaleźć odzwierciedlenie w silnym, znaczącym zaangażowaniu młodzieży na wszystkich etapach procesów decyzyjnych Unii Europejskiej – od opracowania wniosków ustawodawczych i inicjatyw po wdrożenie, monitorowanie i działania następcze. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Realizacja celów zrównoważonego rozwoju za pomocą Europejskiego Zielonego Ładu wymaga nowego podejścia w kierunku bardziej inkluzywnego modelu zarządzania z udziałem wielu zainteresowanych stron, który miałby na celu postawienie młodych ludzi w centrum procesu zaangażowania i wykraczał daleko poza zwykłe konsultacje i spotkania ad hoc. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES proponuje zorganizowanie Młodzieżowych Okrągłych Stołów ds. Klimatu i Zrównoważonego Rozwoju, z sobą w roli gospodarza oraz we współpracy z Komisją Europejską i Parlamentem Europejskim. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Proponowane jest również włączenie młodzieżowego delegata do oficjalnej delegacji UE na posiedzenia UNFCCC COP. Ponadto EKES proponuje włączenie młodzieżowego delegata jako dodatkowego członka delegacji EKES-u, która ma status obserwatora podczas takich wydarzeń. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES będzie się starał wzmacniać głosy młodych ludzi i organizacji młodzieżowych, włączając ich w proces formułowania opinii dotyczących klimatu i zrównoważonego rozwoju, poprzez aktywne poszukiwanie wkładu ze strony przedstawicieli młodzieży i stałe zapraszanie ich jako prelegentów na wydarzenia organizowane przez EKES, a także poprzez wnioskowanie o umożliwienie młodzieży zabrania głosu w ramach innych instytucji UE, na przykład w Parlamencie Europejskim. |
| --- | --- |

1.5.

2.   Wprowadzenie

| 2.1. | Przyjęcie Agendy ONZ na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030 oraz 17 celów zrównoważonego rozwoju (1) stanowi punkt zwrotny, jeśli chodzi o sposób, w jaki społeczność międzynarodowa zadecydowała o rozwiązaniu globalnych problemów poprzez zintegrowane łączenie wymiarów ekonomicznego, środowiskowego i społecznego. Agenda na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030, jako projekt nastawiony na włączenie każdej grupy i dążenie do sprawiedliwości międzypokoleniowej, stanowi koncepcję o kluczowej wartości dla zrównoważonego rozwoju. Młode pokolenie nie powinno być pozostawione bez wsparcia wobec wyzwań związanych z konsekwencjami niezrównoważonej polityki, do której kształtowania się nie przyczyniło. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Świat stoi dziś w obliczu nadzwyczajnego zagrożenia związanego z klimatem. Reakcja rządów na kryzys klimatyczny była jak dotąd niewystarczająca, a świat jest daleki od osiągnięcia celu porozumienia paryskiego i celów zrównoważonego rozwoju. Społeczeństwo obywatelskie usilnie apeluje o bardziej zdecydowane i pilniejsze działania w dziedzinie klimatu. Najbardziej dramatycznym przejawem tych wezwań są strajki klimatyczne organizowane przez młodzież. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Pierwsza połowa roku 2020 była całkowicie skupiona wokół globalnej pandemii wywołanej przez COVID-19. Bezprecedensowa reakcja na ten wirus będzie miała trwały wpływ na krótko- i średnioterminowe prognozy gospodarcze. Konstrukcja osłonowych pakietów finansowych nie może być ignorowana. Wchodząc na rynek pracy, dzisiejsza młodzież będzie nadal doświadczać finansowych skutków COVID-19. Ponadto młodzi ludzie będą nadal odczuwać wpływ COVID-19 na swoje zdrowie psychiczne, edukację i ogólnie na uczestnictwo w życiu społecznym. Podejście do zrównoważonego rozwoju, polegające na zrównoważeniu potrzeb finansowych, społecznych i środowiskowych, jest jeszcze bardziej istotne w tym kontekście. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Zapowiedziane wsparcie finansowe na rzecz naprawy gospodarczej będzie stanowić obciążenie dla przyszłych pokoleń. Wykorzystywanie zasobów i możliwości na rzecz poszczególnych pokoleń powinno być uczciwe. Wsparcie po ustaniu epidemii COVID udzielane różnym sektorom powinno uwzględniać wymagania młodych ludzi w zakresie klimatu i ich prawa do zdrowszej i bardziej zrównoważonej przyszłości. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Plan odbudowy dla Europy (2), ogłoszony przez przewodniczącą Komisji Ursulę von der Leyen, wynika z konieczności dopilnowania, aby odbudowa opierała się na zasadach Zielonego Ładu UE, oraz z potrzeby osiągnięcia celów w dziedzinie zarówno klimatu, jak i zrównoważonego rozwoju. Program odbudowy może rzeczywiście stać się pakietem pobudzającym transformację. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | David Boyd, specjalny sprawozdawca ONZ ds. praw człowieka i środowiska naturalnego, wystosował w połowie kwietnia apel, stwierdzając, że kraje nie mogą wykorzystywać pandemii COVID-19 jako wymówki do osłabienia działań na rzecz ochrony środowiska i jej egzekwowania, po tym jak kilka rządów ogłosiło plany obniżenia standardów ochrony środowiska lub ograniczenia innych powiązanych środków takich jak monitorowanie i egzekwowanie wymogów środowiskowych (3). |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | W świetle globalnego kryzysu ekologicznego, który poprzedził COVID-19, działania te są nieracjonalne i nieodpowiedzialne oraz zagrażają prawom osób słabszych i marginalizowanych. Takie decyzje polityczne prawdopodobnie przyspieszą pogorszenie stanu środowiska i będą miały negatywny wpływ na szereg praw człowieka, w tym na prawo do życia, zdrowia, wody, kultury i żywności, jak również na prawo do życia w zdrowym środowisku. Kryzys COVID-19 uwydatnił znaczenie bezpiecznego, czystego i zrównoważonego środowiska naturalnego. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Ponieważ cele zrównoważonego rozwoju mają obecnie być realizowane za pośrednictwem Europejskiego Zielonego Ładu, zasadniczo należałoby rozpocząć debatę na temat zmiany paradygmatu w kierunku bardziej inkluzywnego modelu zarządzania z udziałem wielu zainteresowanych stron na rzecz zrównoważonego rozwoju. Młodzi ludzie powinni być częścią tego nowego modelu zarządzania i mieć możliwość angażowania się w proces decyzyjny na szczeblu UE w sposób ustrukturyzowany i formalny, wychodzący poza zwykłe konsultacje i spotkania ad hoc. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Organizacje młodzieżowe odgrywają w tym kontekście ważną rolę, ponieważ poprzez swoje szerokie sieci reprezentują interesy milionów młodych ludzi w Europie i na świecie. Są one kluczowymi podmiotami dbającymi o to, by młodzi ludzie nie tylko byli obecni w instytucjach, ale także mieli możliwość wniesienia znaczącego wkładu w proces decyzyjny. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Organizacje młodzieżowe mogą odgrywać wiele różnych ról. Praca z młodzieżą i uczenie się pozaformalne mają pozytywny wpływ na zrównoważony rozwój, ponieważ ich celem jest budowanie silnej pozycji młodych ludzi, którzy aktywnie przyczyniają się do rozwoju naszego społeczeństwa. Organizacje młodzieżowe mogą również przyczynić się do wzmocnienia głosu młodzieży w celu wspólnego dążenia do zrównoważonego rozwoju na szczeblu lokalnym, krajowym, regionalnym i globalnym oraz pociągnięcia rządów i instytucji do odpowiedzialności w zakresie podjętych zobowiązań. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Wysokiej jakości mechanizmy uczestnictwa i reprezentacji młodzieży stwarzają szansę na partnerstwo między decydentami politycznymi, młodymi ludźmi i organizacjami młodzieżowymi w kształtowaniu decyzji, które mają wpływ na życie młodych ludzi. Ważne jest, aby skorzystać z tej okazji i zapewnić stabilność i odporność naszych demokracji, dla których warunkiem podstawowym jest uczestnictwo wszystkich grup społecznych w procesach decyzyjnych. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Wszystkie aspekty polityki muszą uwzględniać wpływ na młodzież i jej perspektywy, w tym na przyszłe pokolenia. Od inwestycji związanych ze zmianami klimatycznymi po strategie „od pola do stołu” – rola młodzieży jest szczególnie ważna, gdy rozważane są aspekty społeczne i zachowująca aktualność polityka. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | W ramach opinii przeanalizowane zostaną możliwości formalnego włączenia młodzieży do działań na szczeblu instytucjonalnym. Pozwoli to położyć fundamenty pod nowe, ustrukturyzowane podejście do zaangażowania młodzieży na szczeblu UE. Ponadto w opinii zaproponowane zostaną również konkretne zalecenia dla EKES-u, jak lepiej włączyć młodych ludzi w jego procesy robocze, by ich głos był lepiej słyszalny i by tym samym komunikat EKES-u stał się bardziej sprawiedliwy w kontekście międzypokoleniowym. |
| --- | --- |

2.13.

3.   Związek między zmianą klimatu a potrzebą zaangażowania młodzieży

| 3.1. | Młodzi ludzie mają prawo do wypowiedzenia się w sprawach, które ich dotyczą. Prawo do uczestnictwa opiera się na Agendzie ONZ na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030, w której młodzież uznaje się za „krytycznych inicjatorów zmian”, określonych w celach zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Żadna inna kwestia nie zmobilizowała w ostatnich latach większej liczby młodych ludzi na całym świecie niż zmiany klimatu. Młodzi ludzie w wieku od 15 do 24 lat stanowią 16 % ludności świata, a do 2030 r. ich populacja sięgnie 1,3 mld osób. Decyzje w sprawie zmian klimatu i innych kwestii środowiskowych podejmowane dziś przez przywódców politycznych będą miały wpływ na przyszłe pokolenia. Zasada ta znana jest jako sprawiedliwość międzypokoleniowa. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Młodzi ludzie mają energię, kreatywność i motywację, aby rzucić wyzwanie obecnym niezrównoważonym modelom. Zmiany społeczne prowadzone przez młodych ludzi wykraczają poza granice pokoleniowe, kulturowe i geograficzne. Słabiej związani strukturami ideologicznymi i instytucjonalnymi, młodzi ludzie wykazali się umiejętnością nieszablonowego myślenia i opracowywania innowacyjnych rozwiązań dla całego społeczeństwa. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Ponieważ zmiany klimatu zakłócają zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych – schronienia, pożywienia i wody – są one uważane za największe globalne zagrożenie dla zdrowia ludzkiego w XXI wieku. Dzieci i młodzież należą do grup najbardziej narażonych na skutki zmian klimatu, przy czym Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że dzieci będą cierpieć na ponad 80 % chorób, urazów i zgonów z ich przyczyny. Dzieci są również bardziej podatne na pośrednie skutki zmian klimatu takie jak niedobory żywności, konflikty międzygrupowe, trudności gospodarcze i migracje. Pandemia COVID-19 uwypukliła wrażliwość dzieci, ponieważ ich narażenie jako grupy zależnej zostało wyraźnie nakreślone. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Co więcej, psychospołeczne skutki zmian klimatu wynikają nie tylko z bezpośredniego doświadczania ich wpływu, ale także z różnych doświadczeń i wiedzy na temat zagrożenia, jakie stanowią one dla przyszłości. Istnieją wyraźne dowody na występowanie powszechnych reakcji emocjonalnych na zmiany klimatu, nawet w krajach o wysokich dochodach, które jeszcze nie odczuwają ich bezpośrednich skutków. Badania wykazały, że wielu młodych ludzi doświadcza strachu, smutku, złości i poczucia bezsilności. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Co więcej, kryzys klimatyczny powoduje rozpad naszych struktur wsparcia gospodarczego i społecznego. Młodzi ludzie muszą zmagać się z poważnymi problemami gospodarczymi, społecznymi, kulturowymi, politycznymi i środowiskowymi odziedziczonymi po poprzednich pokoleniach. Kryzysy gospodarcze i wynikająca z nich polityka oszczędnościowa w nieproporcjonalnie dużym stopniu dotykają młodych ludzi. Młodzi ludzie znajdujący się w najbardziej niekorzystnej sytuacji doświadczają niepewności i przedłużającego się ubóstwa. Ze względu na swoje pochodzenie społeczno-ekonomiczne, orientację seksualną, tożsamość płciową i ekspresję płciową, pochodzenie etniczne lub rasę, status migracyjny, niepełnosprawność i/lub inny status napotykają oni dodatkowe przeszkody, takie jak trudne warunki życia i bariery w zakresie możliwości zatrudnienia. |
| --- | --- |

3.6.

4.   Czerpanie wiedzy z istniejących struktur i procesów

| 4.1. | W ciągu ostatnich osiemnastu miesięcy byliśmy świadkami tego, jak dzieci i młodzież z całego świata strajkują i wykorzystują swoje głosy, by domagać się zmian. Niektórzy inspirują się znanymi działaczami na poziomie globalnym lub krajowym; inni inspirują siebie nawzajem; jeszcze inni nie mogą dłużej tolerować ciągłego wspierania społeczeństwa „wzrostu za wszelką cenę” lub wykorzystywania publicznych pieniędzy do wspierania niezrównoważonych praktyk, na przykład finansowania sektorów paliw kopalnych i innych szkodliwych dotacji. Od czasu, gdy ruch FridaysForFuture został zainicjowany w sierpniu 2018 roku, 13 milionów osób w 228 krajach przyłączyło się do strajków klimatycznych (4). |
| --- | --- |

4.1.

Zaangażowanie młodzieży na szczeblu krajowym

| 4.2. | Niektóre kraje UE stworzyły po tym wydarzeniu mechanizmy pozwalające na włączenie głosu młodzieży w proces kształtowania polityki w zakresie klimatu. Młodzieżowa Rada Klimatyczna w Danii jest niezależnym młodzieżowym organem doradczym przy ministrze ds. klimatu. Gromadzi ona przyczynki od młodych ludzi z całego kraju i formułuje konkretne propozycje polityczne dla ministra. Propozycje te są następnie włączane do procesów politycznych, co daje młodym ludziom kanał dostępu do bezpośredniego wpływania na rozwój polityki klimatycznej. Ponadto w niektórych miastach w Danii funkcjonują również młodzieżowe rady klimatyczne na szczeblu lokalnym (5). |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Wielu młodych przedsiębiorców od samego początku uwzględnia ekologiczne i społeczne aspekty swojej działalności. Praktyki biznesowe mające na celu zmniejszenie oddziaływania na środowisko powinny być wspierane na szczeblu krajowym, na przykład poprzez ulgi podatkowe, i promowane jako pozytywne tendencje mobilizujące młodych przedsiębiorców do tworzenia zrównoważonych modeli biznesowych. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Inicjatywy takie jak węgierski zielony parlament uczniowski, który przedstawia organom administracji miejskiej propozycje w sprawach ochrony środowiska, są ważne, ponieważ nie tylko edukują, ale również dają szkołom możliwość wzmocnienia więzi z mieszkańcami miasta oraz między szkołami a rodzicami. |
| --- | --- |

4.4.

Zaangażowanie młodzieży na szczeblu europejskim

| 4.5. | Dialog z młodzieżą na szczeblu UE jest procesem partycypacyjnym UE, dzięki któremu młodzi ludzie mogą nawiązać kontakt z decydentami w określonej sprawie poprzez przedstawianie im swoich pomysłów i propozycji w zakresie różnych zagadnień związanych z polityką UE. Wspomaga on realizację strategii UE na rzecz młodzieży na lata 2019–2027 i jest zorganizowany na zasadzie 18-miesięcznego cyklu roboczego. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Rada Doradcza Rady Europy ds. Młodzieży jest partnerem pozarządowym w strukturze wspólnego zarządzania, który ustanawia standardy i priorytety pracy sektora młodzieży Rady Europy oraz przedstawia zalecenia dotyczące przyszłych priorytetów, programów i budżetów. Składa się ona z 30 przedstawicieli młodzieżowych organizacji pozarządowych i sieci w Europie, a jej głównym zadaniem jest doradzanie Komitetowi Ministrów we wszystkich kwestiach związanych z młodzieżą. Promuje ona system współzarządzania w procesach decyzyjnych na wszystkich szczeblach jako dobrą praktykę w zakresie uczestnictwa młodzieży, demokracji i integracji. |
| --- | --- |

4.6.

Zaangażowanie młodzieży na szczeblu ONZ

| 4.7. | Na poziomie ONZ Główna Grupa ds. Dzieci i Młodzieży (Major Group for Children and Youth – UN MGCY) jest oficjalnym, formalnym i samorządnym mechanizmem kierowanym przez Zgromadzenie Ogólne ONZ umożliwiającym młodym ludziom znaczące zaangażowanie się w działalność ONZ. UN MGCY posiada struktury robocze i koordynacyjne odpowiedzialne za różne aspekty jej pracy, jak również kilka formalnych stanowisk upoważnionych przez wyższe organy. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | W zakresie klimatu – YOUNGO jest oficjalnym organem młodzieżowym Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu (UNFCCC). YOUNGO składa się z organizacji i osób, które identyfikują się jako młode. Nie jest to organizacja, lecz raczej ujednolicony, otwarty, formalny mechanizm zaangażowania grup i/lub osób, które mogą wnieść wkład w procesy UNFCCC w sposób częsty, sformalizowany, demokratyczny i inkluzywny. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Potrzeba większego zaangażowania młodych ludzi została uznana 21 września na Młodzieżowym Szczycie Klimatycznym w Nowym Jorku. Zobowiązanie klimatyczne Kwon-Gesh, które wzywa młodych ludzi do pociągnięcia ich rządów i przywódców do odpowiedzialności, zostało poparte przez ponad 50 krajów od daty zwołania szczytu. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Strategia ONZ na rzecz młodzieży do 2030 roku ma na celu zaspokojenie potrzeb, zbudowanie podmiotowości i propagowanie praw młodych ludzi, a także zapewnienie ich zaangażowania i udziału w realizacji, przeglądzie i działaniach następczych w stosunku do Agendy na rzecz zrównoważonego rozwoju do 2030 roku oraz innych odpowiednich programów i ram światowych. |
| --- | --- |

4.10.

Czerpanie wiedzy z innych platform

| 4.11. | Ustanowiona przez Komisję w 2017 r. wielostronna platforma na rzecz realizacji celów zrównoważonego rozwoju, w której EKES aktywnie uczestniczył, odegrała ważną rolę, ale też wiele można w niej ulepszyć pod względem zasobów na jej funkcjonowanie, częstotliwości posiedzeń, odpowiedzialności za ustalanie porządku obrad, możliwości poszerzenia debaty i zaangażowania członków oraz możliwości przeprowadzania bardziej regularnych, przejrzystych i dostępnych konsultacji społecznych. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Europejska platforma zainteresowanych stron gospodarki o obiegu zamkniętym (ECESP), prowadzona wspólnie przez służby EKES-u i Komisji Europejskiej, zapewnia przestrzeń dla szerokiej grupy zainteresowanych stron do wymiany dobrych praktyk i pomysłów oraz tworzenia wartościowych sieci. Przekazanie odpowiedzialności za platformę zainteresowanym stronom stanowi główną różnicę w porównaniu z wielostronną platformą na rzecz realizacji celów zrównoważonego rozwoju i jest to dobra praktyka do naśladowania przy tworzeniu innych ustrukturyzowanych mechanizmów uczestnictwa. |
| --- | --- |

4.12.

5.   Wizja znaczącego zaangażowania młodzieży

Zasady

| 5.1. | Oczywiste jest, że organizacje młodzieżowe nie chcą tworzyć nowych mechanizmów zaangażowania odnośnie do procesów, których przede wszystkim nie uznają za istotne. Kryzys klimatyczny ma głębsze korzenie i proponowanie rozwiązań oznacza stawianie fundamentalnych pytań o to, w jakim społeczeństwie chcemy żyć w przyszłości i jaką wizję gospodarki chcemy stworzyć, aby utrzymać nasze neutralne klimatycznie społeczeństwo. „Jeśli celem jest zmiana systemu, a nie klimatu, może być konieczne zrobienie czegoś więcej niż tylko edukowanie młodych ludzi w kwestii zmian klimatu i zachęcanie ich do aktywizmu. Może nadszedł już czas, aby zamiast tego poważnie potraktować większą część aspektów, form, przestrzeni i wyrazów protestów młodzieży” (6). Dlatego też kwestie horyzontalne, które są ściśle związane ze skuteczną polityką klimatyczną, takie jak sprawy pieniężne, powinny również zostać otwarte na zaangażowanie młodzieży. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Aby zaangażowanie było znaczące, młodzi ludzie powinni zostać włączeni w ramach całego procesu instytucjonalnego: w fazach przygotowawczych, realizacji, działań następczych oraz ocenie inicjatyw i procesów politycznych. Wiele kanałów konsultacyjnych ma już sztywno ustalone ramy, co prowadzi do nierówności sił. Ważne jest, aby młodzi ludzie mieli poczucie współodpowiedzialności za swoje zaangażowanie i aby byli w stanie współtworzyć program wraz z instytucjonalnymi interesariuszami. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Jako punkt wyjścia korzystne byłoby określenie przeszkód dla uczestnictwa młodzieży, które mogą mieć charakter prawny lub administracyjny lub wynikać z braku świadomości bądź braku dostępu do informacji dotyczących uczestnictwa młodzieży i mechanizmów reprezentacji. Należy również zająć się przeszkodami społecznymi, gospodarczymi i kulturowymi, które utrudniają uczestnictwo młodych ludzi. Nie powinno się bagatelizować roli nieformalnych społecznych i kulturowych rozmów i wymiany informacji, prowadzonych na przykład w grupach rówieśniczych lub w rodzinach. Powinno nie budzić wątpliwości, że prawo do uczestnictwa ma każdy. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Oczywiste jest, że potrzebne są środki, aby wesprzeć budowanie niezbędnej wiedzy i umiejętności oraz zapewnić równe szanse znaczącego uczestnictwa, również dla młodych ludzi, którzy biorą udział w mechanizmach uczestnictwa i reprezentacji młodzieży. Rządy i właściwe instytucje powinny zapewnić organizacjom młodzieżowym wystarczające, strukturalne, solidne i trwałe zasoby oraz niezbędne wsparcie polityczne, aby mogły one angażować się w mechanizmy uczestnictwa i reprezentacji młodzieży. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Młodzieżowy ruch klimatyczny i jego działacze mają prawo do tego, by ich głosy były słyszane w procesach decyzyjnych, które będą miały wpływ na ich życie. Jest to również wyraźny element międzypokoleniowego aspektu sprawiedliwości klimatycznej. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | UE musi w dalszym ciągu odgrywać wiodącą rolę w innowacyjnym zaangażowaniu zainteresowanych stron. Jako instytucjonalne centrum społeczeństwa obywatelskiego, EKES jest naturalnym łącznikiem i partnerem w realizacji zorganizowanego zaangażowania. |
| --- | --- |

5.6.

Konkretna propozycja

| 5.7. | Przedstawiciele EKES niejednokrotnie komunikowali (7), że na szczeblu europejskim konieczne jest zorganizowane zaangażowanie społeczeństwa obywatelskiego oraz wyraźne upoważnienie społeczeństwa obywatelskiego do uczestniczenia w rozwijaniu, wdrażaniu i monitorowaniu polityk i strategii mających na celu osiągnięcie neutralności klimatycznej. UE ma obecnie możliwość stworzenia mechanizmów zaangażowania za pośrednictwem Europejskiego Paktu na rzecz Klimatu. Integralną częścią tego paktu powinien być mechanizm zaangażowania młodzieży w działania na rzecz klimatu i zrównoważonego rozwoju, wspomagany przez organizacje młodzieżowe. |
| --- | --- |

5.7.

| 5.8. | Decydenci UE powinni stworzyć przestrzeń dla regularnego i znaczącego dialogu z młodymi ludźmi na temat propozycji politycznych i strategii w zakresie klimatu i zrównoważonego rozwoju. Młodzieżowe Okrągłe Stoły ds. Klimatu i Zrównoważonego Rozwoju, będące w gestii pierwszego wiceprzewodniczącego wykonawczego Komisji Europejskiej, powinny odbywać się dwa razy w roku w Brukseli. |
| --- | --- |

5.8.

| 5.9. | Ich gospodarzem powinien być EKES we współpracy z Komisją Europejską i Parlamentem Europejskim. |
| --- | --- |

5.9.

| 5.10. | Wkład młodych ludzi w prace Okrągłych Stołów powinien być gromadzony i formalnie przesyłany do PE i KE, a obie instytucje powinny udzielać pisemnej odpowiedzi, która określiłaby, które wnioski mogą, a które nie mogą zostać wdrożone i dlaczego. Okrągłe Stoły nie mogą stać się jedynie forum do rozmów, ale powinny raczej demonstrować znaczące zaangażowanie i reakcje ze strony decydentów politycznych. |
| --- | --- |

5.10.

| 5.11. | Poza spotkaniami z Komisją Europejską i Parlamentem Europejskim można również zaprosić do rozmów odpowiednie prezydencje. Zapewni to młodym ludziom możliwość nawiązania dialogu z Radą UE. Obrady Okrągłych Stołów mogłyby odbywać się synchronicznie z rotacjami prezydencji, tak aby młodzi ludzie mogli mieć rzeczywisty wpływ na program prezydencji. |
| --- | --- |

5.11.

| 5.12. | Aby stworzyć kanał komunikacji z młodymi ludźmi, należy przygotować listę mailingową Dialogu z Młodzieżą ws. Klimatu i Zrównoważonego Rozwoju i zarządzać nią za pośrednictwem mediatorów ds. Młodzieżowych Okrągłych Stołów ds. Klimatu i Zrównoważonego Rozwoju, korzystając z przykładu organizacji młodzieżowych struktur ONZ. Lista mailingowa byłaby otwarta dla wszystkich młodych interesariuszy klimatycznych i ułatwiałaby dobrą komunikację i wymianę informacji w obrębie grupy oraz między nią a instytucjami. |
| --- | --- |

5.12.

| 5.13. | Decydenci UE powinni zapewnić wysokiej jakości zaangażowanie organizacji młodzieżowych w opracowywanie, wdrażanie i monitorowanie różnych mechanizmów usystematyzowanego zaangażowania młodzieży w sprawy klimatu i zrównoważonego rozwoju w procesach decyzyjnych UE. Pomoże to w zbudowaniu zaangażowania, które będzie sprzyjać kreatywności i pomysłom młodych ludzi, a jednocześnie sprawi, że pomysły te zostaną przełożone na politykę. |
| --- | --- |

5.13.

6.   Praktyczna realizacja wizji przez wszystkie instytucje UE

Instytucje UE

| 6.1. | Dziesiątki oddanych sprawie młodych delegatów z całego świata uczestniczy w corocznych konferencjach klimatycznych, aby prezentować zalecenia, zachęcać delegatów do działania, śledzić postępy, organizować wydarzenia towarzyszące i uczestniczyć w nich oraz budować sieci. Dołączenie młodzieżowego delegata do delegacji UE ds. klimatu na posiedzenia UNFCCC COP pokazałoby, że instytucje UE poważnie podchodzą do konkretnego angażowania młodych ludzi. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Konwencja z Aarhus, której stroną jest Unia Europejska, powinna być w pełni egzekwowana poprzez przyznanie młodym ludziom i organizacjom młodzieżowym możliwości i udzielanie im wsparcia w występowaniu przed Trybunałem Sprawiedliwości UE w celu zabezpieczenia ich prawa do otrzymywania informacji o środowisku od władz publicznych lub prawa do uczestnictwa w podejmowaniu decyzji dotyczących środowiska (8). |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | Młodzi ludzie i organizacje młodzieżowe powinni być zaangażowani w ciągłą reakcję UE na kryzys COVID-19 i działać na rzecz zasadniczych zmian w naszych systemach społecznych, gospodarczych i politycznych, u podstaw których leżą zasady zrównoważonego rozwoju. Ogłoszony w kwietniu 2020 r. pakiet osłonowy o wartości ponad 500 mld EUR musi również gwarantować, że zasady te będą stanowić podstawę jego wdrożenia. Jest to jedna taka okazja na pokolenie, aby zniwelować systemowe nierówności i odejść od niezrównoważonych praktyk. |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | Ważne jest, aby organizacje młodzieżowe mogły czerpać korzyści z działań na rzecz budowania zdolności, które pomogą im poruszać się w otoczeniu regulacyjnym i administracyjnym. Zapewnianie budowania potencjału, wsparcia politycznego i finansowego, a także ułatwianie tworzenia sieci i powiązań wzmocni pozycję młodych ludzi i ułatwi ich zaangażowanie w procesy decyzyjne. |
| --- | --- |

6.4.

EKES

| 6.5. | EKES powinien dawać przykład, włączając młodzieżowego delegata UE do swojej delegacji UNFCCC COP, która ma status obserwatora w ramach delegacji UE. Wybrany młodzieżowy delegat UE zostałby włączony do dwustronnych spotkań i wydarzeń towarzyszących EKES-u. Podmioty te mogłyby porozumiewać się w kwestii tego procesu i jego wyników z organizacjami i sieciami młodzieżowymi, w tym z siecią Młodzieżowych Okrągłych Stołów ds. Klimatu i Zrównoważonego Rozwoju. Korzystałyby one ze wsparcia sekretariatu zapewnianego przez EKES do celów powyższych misji. |
| --- | --- |

6.5.

| 6.6. | EKES mógłby zobowiązać się do współpracy z przedstawicielem młodzieży przy wydawaniu każdej opinii EKES-u dotyczącej klimatu i zrównoważonego rozwoju. Osoba ta przedstawiałaby sprawozdawcy swoje uwagi na temat poglądów młodych ludzi i byłaby zapraszana do przedstawienia swoich komentarzy podczas wysłuchania, posiedzenia grupy analitycznej lub posiedzenia sekcji, w zależności od przypadku. Przedstawiciel młodzieży mógłby zostać wybrany przez sprawozdawcę EKES-u w oparciu o zalecenie mediatorów ds. Dialogu z Młodzieżą ws. Klimatu i Zrównoważonego Rozwoju. Rolę tę można by opisać jako nieformalną funkcję w rodzaju kontrsprawozdawcy. |
| --- | --- |

6.6.

| 6.7. | EKES uruchomił już mechanizmy umożliwiające przedstawicielom młodzieży regularne zabieranie głosu podczas wydarzeń publicznych dotyczących klimatu i zrównoważonego rozwoju. W następnej kadencji praktyka ta powinna zostać rozszerzona na wszystkie wydarzenia publiczne, które dotyczą kwestii przyszłościowych i które korzystałyby z wkładu młodzieży. |
| --- | --- |

6.7.

| 6.8. | Europejski Młodzieżowy Szczyt Klimatyczny organizowany wspólnie przez EKES i Parlament Europejski mógłby stać się dorocznym wydarzeniem dla młodych ludzi. Wydarzenie to może pomóc zwiększyć rzecznictwo młodzieży, przyczynić się do budowania potencjału i upodmiotowienia młodych ludzi oraz tworzyć powiązania między instytucjami UE, co byłoby kluczowe dla znaczącego, ustrukturyzowanego i trwałego zaangażowania młodych ludzi w proces decyzyjny UE. |
| --- | --- |

6.8.

| 6.9. | EKES zwraca się również do Parlamentu Europejskiego o ustanowienie formalnego procesu konsultacji z przedstawicielami młodzieży przy opracowywaniu ich stanowisk w sprawie propozycji politycznych dotyczących klimatu i zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

6.9.

| 6.10. | Z myślą o przyszłości EKES mógłby zadbać o to, aby na jego forum było reprezentowanych wystarczająco dużo organizacji młodzieżowych, a także zapewnić wymianę doświadczeń i wiedzy z młodzieżowymi oddziałami organizacji, do których należą jego członkowie. Wiele organizacjach członków EKES-u ma swoje oddziały młodzieżowe – należy aktywnie zachęcać większą liczbę członków do nawiązywania kontaktów z potencjalnymi przyszłymi członkami z sekcji młodzieżowych ich organizacji. EKES w dalszym ciągu wykorzystuje wzorcowe wydarzenie „Twoja Europa – Twoje Zdanie”, by zapewnić zaangażowanie młodzieży. Mimo że w tym roku odwołano je ze względu na epidemię COVID-19, zostanie zorganizowane w przyszłym roku i będzie się koncentrowało na klimacie i zrównoważonym rozwoju. |
| --- | --- |

6.10.

7.   Przyjęcie pozytywnej wizji na przyszłość

| 7.1. | Dla większości Europejczyków najgorsze konsekwencje kryzysu klimatycznego wciąż wydają się odległe o wiele lat. Pandemia COVID-19 daje nam praktyczny przykład tego, co może się zdarzyć, gdy głosy naukowców i ekspertów są ignorowane. Pokazała ona również, że tworzenie polityki opartej na rzetelnej nauce może być skuteczne w radzeniu sobie z kryzysem. Ta lekcja musi znaleźć zastosowanie do kryzysu klimatycznego: wciąż mamy czas, aby zapobiec niektórym z najgorszych konsekwencji i przygotować się na pozostałe. |
| --- | --- |

7.1.

| 7.2. | Opracowując i wdrażając strategię odbudowy gospodarki po skutkach wywołanych pandemią, należy na pierwszym planie polityki zachować działania na rzecz klimatu i zobowiązania w zakresie zrównoważonego rozwoju. Agenda ONZ 2030 i porozumienie paryskie stanowią podstawę międzynarodowego multilateralizmu w rozwiązywaniu tych kwestii, a Europejski Zielony Ład musi zostać wzmocniony, aby zapewnić zrównoważone, neutralne pod względem emisji dwutlenku węgla społeczeństwo przyszłości, które będzie honorować zobowiązania międzypokoleniowe. |
| --- | --- |

7.2.

| 7.3. | Ruch młodzieżowy wykazał się dużą zdolnością adaptacyjną podczas blokady wywołanej pandemią. Jego przesłanie odbiło się szerokim echem dzięki mobilizacji online i innowacyjnym sposobom jego rozpowszechniania z wykorzystaniem wszystkich form komunikacji, od żądań politycznych po humor. To innowacyjne i ambitne podejście do projektowania naszej przyszłości musi zostać docenione i uwzględnione. |
| --- | --- |

7.3.

| 7.4. | Pozytywna wizja przyszłości została dostrzeżona podczas skądinąd brzemiennego w skutki oddziaływania COVID-19-. Najniżej opłacani pracownicy w naszej gospodarce zostali uznani za niezbędnych. Nasi pracownicy są bardziej elastyczni, niż można było przypuszczać. Większy kontakt z rodziną i naszymi najbliższymi społecznościami okazał się niezwykle satysfakcjonujący i cenny. Zwrócono uwagę na korzyści dla zdrowia i dobrego samopoczucia wynikające z dostępu do przyrody. Mamy teraz możliwość zadbać o to, abyśmy wykorzystali wyciągnięte pozytywne wnioski i zastosowali je jako istotne elementy nowej normy. |
| --- | --- |

7.4.

Bruksela, dnia 18 września 2020 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Cele zrównoważonego rozwoju ONZ.

1

(2)  Komisja Europejska, Decydujący moment dla Europy: naprawa i przygotowanie na następną generację, COM(2020) 456 final, i dokument towarzyszący Budżet UE napędza plan odbudowy Europy.

2

(3)  https://news.un.org/en/story/2020/04/1061772

3

(4)  Źródło: Piątki dla Przyszłości: statystyki na temat strajku.

4

(5)  Źródło: Młodzieżowa Rada ds. Klimatu (Youth Climate Council) ONZ.

5

(6)  Źródło: Exploring youth activism on climate change: dutiful, disruptive, and dangerous dissent, Ecology and Society.

6

Ecology and Society

(7)  Zob. opinia EKES-u „Wspieranie działań podmiotów niepaństwowych w dziedzinie klimatu” (Dz.U. C 227 z 28.6.2018, s. 35), i opinia EKES-u Europejski Pakt na rzecz Klimatu (Dz.U. C 364 z 28.10.2020, s. 67).

7

(8)  Opinia EKES-u w sprawie dostępu do wymiaru sprawiedliwości w dziedzinie ochrony środowiska (Dz.U. C 129 z 11.4.2018, s. 65).

8

---

| 11.12.2020 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 429/51 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 429/51

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „W kierunku strategii UE na rzecz zrównoważonej konsumpcji”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2020/C 429/08)

| Sprawozdawca: | Peter SCHMIDT |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Peter SCHMIDT

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 20.2.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 8.7.2020 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 18.9.2020 |
| Sesja plenarna nr | 554 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 212/2/5 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

20.2.2020

Podstawa prawna

Art. 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego

Data przyjęcia przez sekcję

8.7.2020

Data przyjęcia na sesji plenarnej

18.9.2020

Sesja plenarna nr

554

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

212/2/5

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Pandemia COVID-19 obnażyła słabość łańcuchów dostaw. Odbudowa gospodarki po kryzysie będzie okazją do ponownego przyjrzenia się naszemu społeczeństwu i opracowania nowego modelu dobrobytu. Zmiana priorytetów w kierunku bardziej zrównoważonych metod produkcji, dystrybucji i konsumpcji oraz zwiększenie odporności wszystkich podmiotów w łańcuchach dostaw na kryzysy nie jest już kwestią wyboru, lecz koniecznością. Odporność rolników uprawiających naszą żywność czy pracowników produkujących dla nas odzież jest równie ważna jak odporność przedsiębiorstw importujących, wytwórców, hurtowników, MŚP czy sieci detalistów w Europie. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES wzywa do przyjęcia wszechstronnej strategii UE na rzecz zrównoważonej konsumpcji. Najbardziej zrównoważony wybór powinien być również najprostszym wyborem dla obywateli. Wymaga to systemowych zmian sposobu produkcji i konsumpcji. W szczególności należy w większym stopniu uznać odpowiedzialność producentów (1) za przeciwdziałanie niezrównoważonej konsumpcji. Biorąc pod uwagę, że rynki nie zapewnią automatycznie trwałych wyników, konieczna jest strategia pozwalająca na stworzenie kontekstu regulacyjnego i wyznaczenie strategicznego kierunku zarówno dla sektora prywatnego (w tym za pośrednictwem zrównoważonych modeli biznesowych o obiegu zamkniętym), jak i dla organów publicznych (np. w ramach zamówień publicznych). |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | W strategii należy w pełni uwzględnić wymiar społeczny wraz z gospodarczym i środowiskowym, by udało się stworzyć tak potrzebną spójność polityczną na rzecz zrównoważonego rozwoju. Zbyt długo UE koncentrowała się na rozwiązaniach rynkowych, a zaniedbywała aspekty dotyczące obywateli i pracowników. Jako kryteria zrównoważonego rozwoju należy uwzględnić poprawę w zakresie warunków pracy, wynagrodzeń minimalnych, ochrony socjalnej, inwestycji w usługi użyteczności publicznej, sprawowania rządów uwzględniającego wszystkie podmioty i sprawiedliwego opodatkowania itd. Przełożyłoby się to w dłuższej perspektywie na bardziej sprawiedliwe i trwalsze systemy produkcji i konsumpcji, jak również na wdrożenie Agendy 2030 ONZ. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Strategia UE na rzecz zrównoważonej konsumpcji powinna uwzględniać szczególnie skutki dla wrażliwych grup społecznych i gospodarstw domowych o niskich dochodach, które zostały najbardziej dotknięte bieżącym kryzysem i będą nadal odczuwać jego skutki, przy jednoczesnym uwzględnieniu skutków dla wrażliwych podmiotów w łańcuchach dostaw, w tym rolników i pracowników. Wszyscy powinni mieć dostęp do produktów i usług o zrównoważonym charakterze w przystępnych cenach. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | W perspektywie krótko- i średnioterminowej wszystkie odpowiednie narzędzia polityki (np. zamówienia publiczne, oznakowanie, opodatkowanie itp.) powinny być lepiej skoordynowane i ukierunkowane zgodnie z tą wizją. Potrzebne jest bardziej zharmonizowane podejście w celu przezwyciężenia obecnego rozdrobnienia i zawężenia polityki UE. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | W kontekście odbudowy po epidemii COVID-19 EKES wzywa Komisję, Parlament i państwa członkowskie do ścisłej współpracy z EKES-em w celu opracowania solidnego i skoordynowanego programu zintegrowanych strategii politycznych, które pomogą Europie „lepiej się odbudować” i stworzyć warunki dla wszechstronnej strategii UE na rzecz zrównoważonej konsumpcji. EKES zaleca wdrożenie następujących konkretnych działań:






  — | Wprowadzenie norm i zakazów dotyczących produktów w celu wspierania zrównoważonego rozwoju, tj. takich norm i zakazów, które promują długowieczność i zrównoważony charakter produktu |
| --- | --- | --- |

1.6.

—

Wprowadzenie norm i zakazów dotyczących produktów w celu wspierania zrównoważonego rozwoju, tj. takich norm i zakazów, które promują długowieczność i zrównoważony charakter produktu

| — | Zakaz nieuczciwych praktyk handlowych |
| --- | --- |

—

Zakaz nieuczciwych praktyk handlowych

| — | Poprawa zasad konkurencji dla wspólnych inicjatyw, które pozwalają promować zrównoważony rozwój łańcuchów dostaw |
| --- | --- |

—

Poprawa zasad konkurencji dla wspólnych inicjatyw, które pozwalają promować zrównoważony rozwój łańcuchów dostaw

| — | Egzekwowanie klauzul społecznych i środowiskowych w umowach handlowych |
| --- | --- |

—

Egzekwowanie klauzul społecznych i środowiskowych w umowach handlowych

| — | Zwiększenie odpowiedzialności przedsiębiorstw oraz podniesienie ich świadomości co do aspektów środowiskowych (np. EMAS) i społecznych |
| --- | --- |

—

Zwiększenie odpowiedzialności przedsiębiorstw oraz podniesienie ich świadomości co do aspektów środowiskowych (np. EMAS) i społecznych

| — | Przesunięcie obciążeń podatkowych z pracy na wykorzystywanie zasobów |
| --- | --- |

—

Przesunięcie obciążeń podatkowych z pracy na wykorzystywanie zasobów

| — | Promowanie sprawiedliwych i ekologicznych zamówień publicznych z minimalnymi kryteriami obowiązkowymi |
| --- | --- |

—

Promowanie sprawiedliwych i ekologicznych zamówień publicznych z minimalnymi kryteriami obowiązkowymi

| — | Zwiększenie przejrzystości poprzez wprowadzenie obowiązkowych zasad dotyczących oznaczania pochodzenia, zrównoważoności i wymiaru społecznego |
| --- | --- |

—

Zwiększenie przejrzystości poprzez wprowadzenie obowiązkowych zasad dotyczących oznaczania pochodzenia, zrównoważoności i wymiaru społecznego

| — | Zachęcanie do podejmowania inicjatyw oddolnych i programów pilotażowych |
| --- | --- |

—

Zachęcanie do podejmowania inicjatyw oddolnych i programów pilotażowych

| — | Zajęcie się reklamą i marketingiem |
| --- | --- |

—

Zajęcie się reklamą i marketingiem

| — | Promowanie edukacji w zakresie zrównoważonej konsumpcji. |
| --- | --- |

—

Promowanie edukacji w zakresie zrównoważonej konsumpcji.

2.   Wprowadzenie

| 2.1. | Pandemia COVID-19 ujawniła słabość łańcuchów dostaw oraz potrzebę pilnych i systemowych przemian. Niedoinwestowanie w sektorach ochrony zdrowia i opieki, nadmierne poleganie na globalnych łańcuchach dostaw i systemach gospodarczych zależnych od liniowych procesów produkcji oraz konsumpcja nieadekwatna do ograniczonych możliwości planety zagroziły zdolności rządów do podjęcia szybkich i zdecydowanych działań w celu ochrony zdrowia publicznego. Zmiana priorytetów w kierunku bardziej zrównoważonych metod produkcji, dystrybucji i konsumpcji oraz zwiększenie odporności wszystkich podmiotów w łańcuchach dostaw na kryzysy nie jest już kwestią wyboru, lecz koniecznością (2). Pandemia sprawiła, że kwestie ochrony socjalnej, usług użyteczności publicznej, nisko wykwalifikowanych pracowników, BHP, jak również warunków pracy znalazły się w centrum dyskusji w mediach i debat politycznych. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Unia Europejska w pełni zobowiązała się do realizacji przyjętej przez ONZ Agendy 2030 i jej 17 celów zrównoważonego rozwoju. Niemniej realizacja celu zrównoważonego rozwoju nr 12 dotyczącego zrównoważonej konsumpcji i produkcji, który ma zasadnicze znaczenie dla wdrożenia całej Agendy 2030, nadal stanowi wyzwanie w Europie (3). W istocie dzisiejsze zachowania konsumpcyjne większości ludzi – duże ilości w szybkim tempie, w sposób liniowy oraz znaczne marnotrawstwo (podejście „biorę–przetwarzam–wyrzucam”) – nie są zrównoważone. Ponadto uznanie obywateli przede wszystkim za konsumentów oznacza obarczenie ich odpowiedzialnością za dokonywane przez nich wybory, przy czym nie zapewnia się im dostępnych lub przystępnych cenowo rozwiązań alternatywnych. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | EKES wzywał już UE do zaproponowania nowej wizji dobrobytu dla ludzi i planety w oparciu o zasady zrównoważenia środowiskowego, prawa do godnego życia i ochrony wartości społecznych. (4) Systemowe podejście UE do zrównoważonej konsumpcji jest jednym z istotnych elementów składowych strategicznej wizji EKES-u dotyczącej stworzenia zrównoważonej gospodarki dobrobytu, niepozostawiającej nikogo w tyle. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Sytuacja polityczna sprzyja poczynieniu przez UE zdecydowanych kroków w kierunku realizacji tej wizji. Europejski Zielony – i Społeczny – Ład ma ogromny potencjał w zakresie bardziej zrównoważonej odbudowy gospodarczej po kryzysie związanym z COVID-19, przyczynienia się do stworzenia nowego modelu dobrobytu i zapewnienia sprawiedliwych przemian (5). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | W szczególności nowy plan działania UE dotyczący gospodarki o obiegu zamkniętym obejmuje konkretne środki w zakresie wzmocnienia pozycji konsumentów wobec ekologicznych przemian oraz szereg inicjatyw, które mogłyby podkreślić odpowiedzialność prawodawców i przedsiębiorstw. W ramach tego planu należy poszerzyć zakres przyjętego w 2018 r. „nowego ładu dla konsumentów”, który koncentrował się przede wszystkim na egzekwowaniu przepisów i ochronie konsumentów, nie zaś na wzmocnieniu ich pozycji. Wdrożenie strategii „od pola do stołu” i strategii na rzecz ochrony różnorodności biologicznej jest również podwójnie ważne, ponieważ kryzys związany z COVID-19 sprawił, że zwiększenie odporności i zrównoważonego charakteru systemów żywnościowych w UE i na świecie stało się pilniejsze niż kiedykolwiek wcześniej. Przyszły ósmy program działań w zakresie środowiska powinien stać się okazją do zajęcia się kwestią zrównoważonej konsumpcji w sposób bardziej zdecydowany. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Niniejsza opinia przyczyni się do refleksji nad odbudową gospodarki po pandemii COVID-19 dzięki sformułowaniu konkretnych zaleceń dotyczących kompleksowej strategii UE na rzecz zrównoważonej konsumpcji w ramach Europejskiego Zielonego Ładu i jako uzupełnienie nowego planu działania dotyczącego gospodarki o obiegu zamkniętym. |
| --- | --- |

2.6.

3.   Wyzwania – analiza obecnej sytuacji

| 3.1. | Europa wciąż jest daleka od życia z poszanowaniem ograniczonych możliwości planety. Do takiego samego wniosku doprowadziły różne badania przeprowadzane przy zastosowaniu wielorakich metodologii oceny zachowań konsumpcyjnych w UE (6), w tym ostatnie badanie Europejskiej Agencji Środowiska (EEA) i szwajcarskiego Federalnego Urzędu Ochrony Środowiska (FOEN) (7). |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Konsumpcja produktów i usług jest bezpośrednim i pośrednim czynnikiem zwiększającym obciążenia, takie jak zmiana użytkowania gruntów, emisje i uwalnianie toksycznych chemikaliów do środowiska, co z kolei pociąga za sobą szereg skutków dla środowiska, w tym zmianę klimatu, zmniejszanie się zasobów wód słodkich i ich zanieczyszczanie oraz utratę różnorodności biologicznej. Ten „ślad ekologiczny” konsumpcji, który jest w Europie wysoki, w rzeczywistości jest jednym z najwyższych na świecie. Dane sugerują, że potrzebowalibyśmy prawie trzech Ziem, aby utrzymać globalną gospodarkę, gdyby wszyscy na tej planecie konsumowali tak, jak przeciętny Europejczyk (8) (9). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Utrzymanie wysokiego poziomu konsumpcji w Europie wiąże się z uzależnieniem od zasobów wydobywanych w innych częściach świata. W ten sposób Europa w coraz większym stopniu przenosi presje związane z kluczowymi kwestiami środowiskowymi na inne części świata (10). Ogólnie rzecz biorąc, ten model nie jest już zgodny z wizją zapewnienia bezpiecznej i zrównoważonej przyszłości (11). |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Chociaż eksportu śladu środowiskowego UE poprzez handel nie można uznać za zrównoważony, należy jednak przyznać, że handel z UE odgrywa ważną rolę w rozwoju społeczno-gospodarczym wielu krajów, w szczególności krajów najsłabiej rozwiniętych. W istocie UE aktywnie propaguje handel jako narzędzie wspierania zrównoważonego rozwoju na świecie oraz w krajach będących partnerami handlowymi. Zasady sprawiedliwości, obiegu zamkniętego i bardziej zrównoważonej konsumpcji muszą zatem zostać starannie dostosowane do handlu, tworząc możliwości zarówno dla UE, jak i jej partnerów handlowych (12). |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Obecne wzorce konsumpcji w Europie rodzą także wiele pytań dotyczących równości społecznej. Podczas gdy w niektórych częściach Europy występują jedne z najwyższych śladów materiałowych na świecie (13), inne regiony Europy nie mogą pozwolić sobie na standard życia powszechnie uznawany za akceptowalny. Poziom deprywacji materialnej jest bardzo zróżnicowany w całej UE, podobnie jak poziom presji ekonomicznej (14). Konsumpcja jest zatem ściśle związana z programami politycznymi dotyczącymi na przykład żywienia, ubóstwa i nierówności (15). Bardziej zrównoważona konsumpcja w całej Europie może pociągać za sobą wzrost zużycia zasobów przez pewne części populacji i zmniejszenie ich zużycia przez inne, co pozwoli zapewnić ogólnie bardziej zrównoważony i sprawiedliwszy dostęp do zasobów (16). |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Niezrównoważona konsumpcja wynika ze złożonych zależności między szeregiem różnych czynników. Dominujący model biznesowy jest linearny, a wzrost większości przedsiębiorstw nadal opiera się na wrastającej liczbie osób kupujących więcej produktów. Efektywny czas użytkowania wielu produktów konsumenckich zmniejsza się (17), a ich naprawa staje się coraz trudniejsza (często celowo) (18). Alternatywy dla linearnego modelu gospodarki według koncepcji „biorę–przetwarzam–wyrzucam”, takie jak te oparte na obiegu zamkniętym surowców, serwisowaniu produktów lub dzieleniu się nimi, mogłyby przyczynić się do zmniejszenia całkowitego zużycia surowców, ale pozostają na marginesie i często nie mogą w obecnych warunkach konkurować z rozwiązaniami linearnymi (19). W rzeczywistości produkty wtórne (ponownie wykorzystywane/regenerowane/poddawane recyklingowi) są często sprzedawane jako uzupełnienie produktów podstawowych (nowych), co powoduje oddziaływanie na środowisko zarówno produkcji podstawowej, jak i wtórnej (20). Promowanie obiegu zamkniętego bez wspierania szerszych zmian systemowych w produkcji (w szczególności w projektowaniu produktów), konsumpcji i zapobieganiu powstawaniu odpadów rozwiązałoby zatem problem tylko częściowo. Konsumenci powinni korzystać z prawdziwego prawa do naprawy. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Cena jest jednym z najważniejszych wyznaczników popytu i jego motorem, (21) a dopóki ceny produktów i usług nie odzwierciedlają dokładniej ich rzeczywistych kosztów, powszechne przejście na zrównoważone zachowania konsumpcyjne nie będzie możliwe. Koszty ekonomiczne środowiskowych i społecznych efektów zewnętrznych produkcji i konsumpcji są obecnie ponoszone przez podatników i obciążą przyszłe pokolenia, a nie ponoszą ich przedsiębiorstwa, które wprowadzają do obrotu dane produkty i usługi. Produkty i usługi oferujące rozwiązania alternatywne o mniejszym oddziaływaniu są nadal często droższe i trudniej dostępne, pomimo udowodnionych mniej negatywnych efektów zewnętrznych dzięki bardziej zrównoważonym wyborom konsumpcyjnym, takim jak produkty ekologiczne i produkty sprawiedliwego handlu (22). |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Jednocześnie coraz większą uwagę przywiązuje się do metod księgowania rzeczywistych kosztów, a badania rozpowszechniły się, odkąd ekonomista A.C. Pigou stworzył pojęcie kosztów zewnętrznych (23). W 2008 r. KE opublikowała strategię internalizacji kosztów zewnętrznych (24), wskazując na opodatkowanie, opłaty za przejazd (lub opłaty za użytkowanie) oraz, w pewnych okolicznościach, handel emisjami, jako główne instrumenty gospodarcze internalizacji kosztów zewnętrznych. Jednak długofalowe tendencje obserwowane w Europie wskazują na to, że zmniejsza się udział wpływów z podatków „środowiskowych” w całkowitych przychodach z opodatkowania (25). |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Kolejne wyzwanie wiąże się z obecnie najpowszechniej stosowaną wykładnią prawa konkurencji, w której przyjmuje się bardzo wąską definicję dobrobytu konsumentów, uznającą niskie ceny dla konsumenta za bardziej priorytetowe od trwałości produktów i sposobu ich wytworzenia. W 2013 r. niderlandzki Urząd ds. Ochrony Konsumentów i Rynków (ACM) w sprawie „Energy Agreement” [Umowa energetyczna] uznał, że wielostronna umowa energetyczna na rzecz zrównoważonego wzrostu z pracodawcami, związkami zawodowymi, organizacjami ekologicznymi i innymi podmiotami dotycząca oszczędzania energii, zwiększania korzystania z energii ze źródeł odnawialnych i tworzenia miejsc pracy była niezgodna z wymogami prawa konkurencji. W 2014 r. ACM stwierdził w sprawie „Chicken of Tomorrow” [Kurczak przyszłości], że wielostronna umowa mająca na celu poprawę dobrostanu kurczaków poprzez ograniczenie stosowania antybiotyków i zapewnienie większej przestrzeni oraz realizacja dodatkowych środków ochrony środowiska ograniczała konkurencję. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Wytyczne Komisji dotyczące art. 101 ust. 3 stanowią, że postanowienia art. 101 mają na celu ochronę konkurencji „w celu wzmocnienia dobrobytu konsumenta i zapewnienia efektywnej alokacji zasobów” bez żadnych wskazówek, czy można uwzględnić kwestie pozaekonomiczne, a jeżeli tak, to w jaki sposób. Wiele podmiotów gospodarczych chciałoby zintensyfikować realizację projektów związanych ze zrównoważonym rozwojem, jednak inwestycje z tym związane są zbyt pokaźne, by podmioty te mogły pokryć je w całości samodzielnie. Wytyczne w zakresie prawa konkurencji powinny lepiej wyjaśnić podmiotom gospodarczym, w jaki sposób angażować się we współpracę na rzecz zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | W ostatnim badaniu przeprowadzonym przez Fairtrade Foundation przedstawiono dowody, że „niejasny krajobraz prawny wokół potencjalnej współpracy w związku z niskimi cenami producenta ogranicza postęp na drodze do podjęcia wspólnych działań w celu zapewnienia płac i dochodów wystarczających na utrzymanie w łańcuchach dostaw”. W sprawozdaniu zauważono, że „większa jasność ze strony organów ds. konkurencji co do sposobu oceny przedkonkurencyjnej współpracy w kwestii niskich cen producenta na podstawie prawa konkurencji znacznie przyczyniłaby się do postępów w tym względzie” (26). |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Przeszkodą dla przyjęcia spójnego podejścia do zrównoważonej konsumpcji jest obecne rozdrobnienie strategii UE w rożnych dziedzinach. Np. w odniesieniu do wdrożenia unijnej dyrektywy w sprawie zamówień publicznych z 2014 r. (27), kilka dyrekcji generalnych Komisji pracuje osobno nad dostarczeniem wytycznych instytucjom zamawiającym (podręcznik DG ENV „Ekologiczne zakupy” (28), „Kwestie społeczne w zakupach” DG GROW (29) – w trakcie aktualizacji), podczas gdy istnieje osobny dokument Komisji „Wytyczne dotyczące zamówień publicznych na innowacje” (30). Może to być bardzo mylące dla instytucji zamawiających w UE, które chciałyby przyjąć zintegrowane podejście do zamówień publicznych o zrównoważonym charakterze, zgodnie z celem zrównoważonego rozwoju 12.3. |
| --- | --- |

3.12.

4.   Wizja – w kierunku kompleksowej strategii UE na rzecz zrównoważonej konsumpcji

| 4.1. | Strategie polityczne dotyczące zrównoważenia procesów produkcyjnych (np. ekoprojekt), produktów i usług oraz postępowania z surowcami, które stają się odpadami, od dawna stanowią podwaliny polityki UE i istnieją w tym zakresie stosunkowo dobrze ugruntowane ramy polityczne. Takie podejście nie jest już jednak wystarczające, aby osiągnąć skalę zmian wymaganą w dostępnym czasie – należy zwrócić większą uwagę na rolę konsumpcji w dążeniu do zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Strategie polityczne na poziomie UE ukierunkowane na konsumpcję koncentrowały się dotychczas na roli obywateli jako konsumentów oraz na wykorzystaniu narzędzi polityki opartych na informacji, aby spróbować wpłynąć na zachowanie konsumentów. Kluczowe przykłady obejmują oznakowanie ekologiczne produktu, kampanie uświadamiające i kryteria dobrowolnych działań w ramach zielonych zamówień publicznych. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Wspomniane narzędzia polityczne miały ograniczony wpływ na niezrównoważoną konsumpcję. W rzeczywistości niewiele jest dowodów na to, że lepsze informowanie o ekologicznym charakterze produktów, np. poprzez oznakowania ekologiczne, powoduje rzeczywiste zmiany w zachowaniach zakupowych, nie wspominając już o wymaganej skali. Wynika to z różnych efektów odbicia, podświadomych rutynowych działań i nawyków itp. (31) Wybory dokonywane przez konsumentów (gospodarstwa domowe, sektor prywatny lub publiczny) nadal zależą w dużej mierze od ceny i dogodności (32). Należy jednak podkreślić, że w obecnym systemie odpowiedzialność za takie wybory nie spoczywa na konsumentach, lecz raczej na producentach (33). To kapitalistyczna logika i brak równowagi sił w łańcuchu dostaw prowadzą do „wyścigu do dna”, stawiając na pierwszym miejscu cenę przed zrównoważonym rozwojem. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Problematyczne jest także obarczanie obywateli odpowiedzialnością za bardziej zrównoważoną konsumpcję, podczas gdy rzeczywiste koszty większości produktów i usług nie są jawne, a dźwignie rynkowe i społeczne nadal zachęcają do większego zużywania surowców. Należy wyraźnie uznać, że sektor prywatny i publiczny odpowiada za zajęcie się niezrównoważonymi potrzebami konsumpcyjnymi oraz przyjąć narzędzia gwarantujące – w zrównoważony i przejrzysty sposób – że zdrowszy, bardziej zrównoważony i bezpieczniejszy wybór jest jednocześnie łatwiejszym i przystępniejszym cenowo wyborem dla obywateli. KE powinna nadal wspierać ogólnoeuropejskie kampanie na rzecz zrównoważonej konsumpcji prowadzone przez społeczeństwo obywatelskie, koncentrując się nie tylko na indywidualnych decyzjach konsumentów. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Jednym z powodów utrzymywania się dotychczasowego charakteru polityki na szczeblu UE jest równowaga odpowiedzialności politycznej między UE a jej państwami członkowskimi. Narzędzia polityczne, które można wykorzystać do regulowania popytu, takie jak podatki, w dużej mierze wchodzą w zakres kompetencji państw członkowskich. Niemniej jednak UE odgrywa kluczową rolę w zadbaniu o to, by Europa funkcjonowała z poszanowaniem ograniczonych możliwości planety oraz miała do dyspozycji szereg środków, dzięki którym może podejmować działania w sprawie niezrównoważonej konsumpcji. Niektóre państwa członkowskie mogłyby również skorzystać z dalszych wytycznych (narzędzi) UE. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Pojedyncze podejścia, na przykład sprawiedliwy handel lub gospodarka o obiegu zamkniętym, są ważne, ale niewystarczające do osiągnięcia zrównoważonego rozwoju. Ponadto istnieje ryzyko, że opracowanie niepowiązanych ze sobą reakcji politycznych na niezrównoważoną konsumpcję może spowodować nieprzewidziane problemy na dalszym etapie. Konieczne jest kompleksowe i skoordynowane podejście, odzwierciedlające złożoność omawianego problemu i zapewniające spójny wkład z różnych obszarów polityki, od badań, innowacji, polityk sektorowych i przemysłowych po edukację, opiekę społeczną, handel i zatrudnienie (34). Co ważne, strategia UE musi uzupełniać, a nie osłabiać, ambitne interwencje regulacyjne tam, gdzie są one konieczne. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Strategia zrównoważonej konsumpcji na szczeblu UE powinna stworzyć ambitne ramy działania dla państw członkowskich i sektora prywatnego uwzględniające zarówno konsumpcję w gospodarstwach domowych, jak i w sektorze publicznym. Rynki nie zapewnią automatycznie zrównoważonych wyników. Konieczna jest strategia, która stworzy kontekst regulacyjny i wskaże kierunek strategiczny sprzyjający ambitnym inicjatywom wiodącym zarówno w odniesieniu do produktów, jak i usług (jako że gospodarka usługowa niekoniecznie ma zrównoważony charakter). |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Strategia UE byłaby również zgodna z wnioskami europejskich konsumentów o to, by UE zapewniła zmiany strukturalne i stworzenie nowej infrastruktury w celu umożliwienia konsumentom przyjęcia bardziej zrównoważonego stylu życia (35). |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Uwzględnienie roli konsumpcji na szczeblu UE może również pomóc w uniknięciu efektów odbicia i innych nieprzewidzianych skutków zmienionej lub nowej polityki oraz we wspieraniu długoterminowej zmiany kulturowej w naszym postrzeganiu pojęcia wystarczalności i roli konsumpcji w realizacji Agendy 2030. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Unijna strategia na rzecz zrównoważonej konsumpcji powinna obejmować cele dotyczące ograniczenia zużycia zasobów w wartościach bezwzględnych w ramach konsumpcji w Europie. Cele na poziomie UE mogą zapewnić kierunek, rozmach i spójność zarówno dla innych poziomów zarządzania, jak i dla prywatnych i publicznych innowatorów, aby pomóc w zapewnieniu gospodarki dobrobytu (36). |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Ponadto aspekt sprawiedliwości w korzystaniu z zasobów ma kluczowe znaczenie, a od dawna jest pomijany w polityce UE (37). Strategia na rzecz zrównoważonej konsumpcji musi skupiać się na ludziach, a jej celem powinno być zapewnienie dostępności, przystępności cenowej i powszechnej atrakcyjności zrównoważonych wyborów konsumenckich. W strategii szczególną uwagę należy zwrócić na wpływ na grupy społecznie w trudnej sytuacji i gospodarstwa domowe o niskich dochodach. Należy także zwrócić uwagę na grupy społeczne, których wydatki są wysokie. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Pracownicy i rolnicy mają do odegrania kluczową rolę w propagowaniu zrównoważonej konsumpcji, ponieważ są zarówno konsumentami na końcu łańcucha, jak i producentami na początku łańcucha dostaw. Istotne jest zatem, aby polityka zrównoważonej konsumpcji obejmowała zrównoważone podejście do podziału wartości w całym łańcuchu wartości, na przykład przez promowanie płacy zapewniającej utrzymanie pracownikom i dochodów wystarczających na utrzymanie rolnikom, zarówno w UE, jak i na globalnym Południu, zamiast dążyć wyłącznie do uzyskania krótkoterminowych niskich cen dla konsumentów. Pracownicy, związki zawodowe, spółdzielnie rolnicze i organizacje społeczeństwa obywatelskiego mogą również mieć do odegrania kluczową rolę w monitorowaniu przestrzegania standardów w zakresie zrównoważonego rozwoju i praw człowieka w globalnych łańcuchach wartości. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | Handel detaliczny może również odegrać istotną rolę w kształtowaniu zrównoważonej konsumpcji, przez nakłanianie konsumentów do dokonywania zdrowszych i bardziej zrównoważonych wyborów. Model biznesowy oparty na spółdzielniach konsumentów jest szczególnie godny zauważenia w tym sektorze, ze względu na szczególny sposób prowadzenia działalności, który umieszcza członka-konsumenta w centrum tej działalności i demokratycznej struktury zarządzania. |
| --- | --- |

4.13.

| 4.14. | Strategia UE powinna obejmować inicjatywy zapewniające przejrzysty i niezawodny przepływ informacji w celu wspierania zrównoważonej konsumpcji, wykorzystując możliwości stworzone przez nowe i powstające rozwiązania cyfrowe. Mogłoby to również wesprzeć przedsiębiorstwa, które chcą wprowadzać innowacje, ale obecnie nie dysponują wskaźnikami ani danymi umożliwiającymi wiarygodną ocenę wpływu codziennej konsumpcji na środowisko i społeczeństwo. Przed tym wyzwaniem stoją przede wszystkim MŚP, przedsiębiorstwa typu start-up i spółdzielnie, które są niezbędnymi nośnikami innowacji i platformami pilotażowymi. UE odgrywa szczególnie ważną rolę w harmonizacji i weryfikacji zgłaszanych na rynku wewnętrznym oświadczeń dotyczących ekologicznego charakteru działalności. Obecnie duża liczba takich twierdzeń w różnym stopniu popartych dowodami powoduje zamieszanie i może podważyć zaufanie konsumentów co do ich podstaw. W związku z tym EKES z zadowoleniem przyjmuje ambitne założenie Komisji, by w ramach wdrażania nowego planu działania dotyczącego gospodarki o obiegu zamkniętym przedstawić wniosek ustawodawczy mający na celu zadbanie o to, by przedsiębiorstwa dostatecznie uzasadniały swoje twierdzenia dotyczące ekologicznej działalności. |
| --- | --- |

4.14.

| 4.15. | Strategia na rzecz zrównoważonej konsumpcji na szczeblu UE powinna uznawać i wspierać synergię z innymi obszarami polityki. Na przykład 45 % całkowitej emisji dwutlenku węgla w Europie wynika ze sposobu, w jaki wytwarzamy i wykorzystujemy produkty oraz produkujemy żywność (38). Systemy żywieniowe mogą stać się źródłem odbudowy i zwiększenia odporności, jeżeli żywność będzie wytwarzana, przetwarzana i spożywana inaczej. To zapewne oznacza karmienie bydła zgodnie z wymogami każdego gatunku oraz przestrzeganie przez konsumentów zrównoważonej diety z mniejszą ilością mięsa, co przyniesie korzyści zarówno dla klimatu, jak i dla zdrowia (39). Konsumpcja i popyt mają kluczowy wpływ na możliwości ograniczenia emisji gazów cieplarnianych. Podobnie głównym wyzwaniem, jeśli chodzi o rozwiązanie problemu utraty różnorodności biologicznej i degradacji ekosystemów w Europie, jest nasz styl życia obciążający planetę w nadmiernym stopniu (40). EKES ponawia postulat uznania praw przyrody, by zapewnić ich równoważność wobec praw obywateli i praw przedsiębiorstw (41). |
| --- | --- |

4.15.

5.   Od wizji do realizacji – możliwości działania na szczeblu UE i państw członkowskich

| 5.1. | W kontekście odbudowy po epidemii COVID-19 EKES wzywa Komisję, Parlament i państwa członkowskie do ścisłej współpracy z EKES-em w celu opracowania solidnego i skoordynowanego programu zintegrowanych strategii politycznych, które pomogą Europie „lepiej się odbudować” i stworzyć warunki dla wszechstronnej strategii UE na rzecz zrównoważonej konsumpcji. Plany odbudowy uwzględniające aspekty ekologiczne powinny przyspieszyć niezbędną przemianę systemową w dziedzinie mobilności, żywienia, mieszkalnictwa, wypoczynku, energii i w odniesieniu do grup produktów o dużym wpływie na środowisko (42), biorąc pod uwagę wpływ unijnej konsumpcji zarówno w UE, jak i na globalnym Południu. Jako punkt wyjścia przedstawiamy następujące propozycje. |
| --- | --- |

5.1.

5.2.   
  Instrumenty prawne lub regulacyjne

| 5.2.1. | Wprowadzenie norm (przepisów) i zakazów dotyczących produktów w celu wspierania zrównoważonego rozwoju, tj. promujących długowieczność produktu. EKES był prekursorem i już w opinii z 2013 r. (43) w sprawie cyklu życia produktów i informacji dla konsumentów, a także w późniejszych opiniach, apelował o całkowity zakaz celowego postarzania produktów. EKES podkreślił, że za przydatne uważa wprowadzenie systemu, który gwarantowałby minimalną długość użytkowania zakupionych produktów. Niedawne sprawozdanie przygotowane przez Komisję Rynku Wewnętrznego i Ochrony Konsumentów PE wskazuje również ten kierunek (44). W tym kontekście należy także przyjrzeć się implikacjom rozwoju handlu elektronicznego (e-handlu), np. podczas kryzysu związanego z pandemią COVID-19. |
| --- | --- |

5.2.1.

| 5.2.2. | Zakazanie stosowania nieuczciwych praktyk handlowych, nie tylko w łańcuchach dostaw żywności, zgodnie z nową dyrektywą przeciwko nieuczciwym praktykom handlowym w łańcuchach dostaw żywności (45), lecz także w innych sektorach, takich jak przemysł tekstylny, z licznymi rozpowszechnionymi nieuczciwymi praktykami handlowymi, gdzie sytuację pogorszył kryzys związany z COVID-19 (46). EKES wzywa do zrównoważonego wdrożenia dyrektywy w sprawie nieuczciwych praktyk handlowych, by uniknąć chronienia producentów dużych marek, którzy nadużywają swej siły przetargowej, by uzyskiwać bardzo wysokie zyski z marży. |
| --- | --- |

5.2.2.

| 5.2.3. | Prawo konkurencji. Umożliwianie negocjacji zbiorowych między dostawcami i nabywcami w sprawie ceny (i warunków dostawy) podstawowych towarów, szczególnie w punktach styku, gdzie występują ogromne różnice w poziomach koncentracji między kolejnymi ogniwami w łańcuchu wartości (np. rozdrobnienie po stronie dostawców i koncentracja po stronie nabywców). Ponowne wprowadzenie, w ramach trwającego przeglądu wytycznych w sprawie porozumień horyzontalnych przeprowadzanego przez KE, rozdziału dotyczącego porozumień sektorowych związanych ze zrównoważonym rozwojem, zgodnie z wzorem przedstawionym w rozdziale o porozumieniach środowiskowych w poprzednich wytycznych z 2001 r. (47), oraz dostosowanie ich do obecnego kontekstu, w tym uwzględnienie Europejskiego Zielonego Ładu i porozumienia paryskiego oraz celu zrównoważonego rozwoju nr 12. |
| --- | --- |

5.2.3.

| 5.2.4. | Reguły handlowe. Wprowadzenie egzekwowalnych klauzul społecznych i środowiskowych w umowach handlowych, z nałożeniem sankcji (takich jak ukierunkowane podwyższone taryfy dla sektorów strategicznych, z wyłączeniem sektorów, w których nałożenie taryf może prowadzić do wzrostu ubóstwa w krajach najsłabiej rozwiniętych) w przypadku nieprzestrzegania przepisów. |
| --- | --- |

5.2.4.

| 5.2.5. | Odpowiedzialność przedsiębiorstw. Obowiązek zachowania czujności przez nabywców w całym łańcuchu dostaw w celu zapewnienia zrównoważonych łańcuchów dostaw (stworzenie obowiązku), jako element odpowiedzialności przedsiębiorstw. Zamiast podejścia opartego na „liście kontrolnej” przedsiębiorstwa powinny dokonać przeglądu swoich praktyk zakupowych, zgodnie z zaleceniami OECD (48) i być związane surowszymi przepisami w zakresie kontroli działalności lobbingowej. Należy podjąć działania przeciwko pseudoekologicznemu marketingowi. |
| --- | --- |

5.2.5.

| 5.2.6. | Obowiązkowe stosowanie standardowego narzędzia do śledzenia informacji dotyczących operacji przeprowadzanych wzdłuż łańcucha wartości – podmiot, czas, miejsce, w jakich warunkach społecznych i środowiskowych (zapewnia środki techniczne pozwalające wypełnić obowiązek). Należy angażować społeczeństwo obywatelskie i związki zawodowe w tworzenie i monitorowanie norm społecznych i w zakresie ochrony środowiska naturalnego. |
| --- | --- |

5.2.6.

5.3.   
  Instrumenty ekonomiczne i finansowe

| 5.3.1. | Przesunięcie ciężaru opodatkowania z pracy na korzystanie z zasobów. Wykorzystanie trwającego przeglądu rozporządzenia w sprawie VAT do klarownego określenia kryteriów dotyczących sposobu, w jaki państwa członkowskie mogą wprowadzać obniżone stawki podatku VAT na produkty wytwarzane zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju oraz na usługi, które mogą zmniejszyć negatywne skutki konsumpcji, takie jak usługi naprawy lub usługi, z których korzysta się wspólnie. Promowanie środków pozwalających uniknąć konkurencji skarbowej i „wyścigu w dół” wśród państw członkowskich oraz doprowadzić do sprawiedliwszego opodatkowywania kapitału i sektorów przynoszących największe zyski. |
| --- | --- |

5.3.1.

| 5.3.2. | Zasada „zanieczyszczający płaci”. Komisja Europejska zaczęła poważniej podchodzić do internalizacji efektów zewnętrznych, przyznała na przykład, że energia ze źródeł odnawialnych jest w niekorzystnej sytuacji, dopóki cena rynkowa nie odzwierciedla w pełni kosztów zewnętrznych paliw kopalnych, a także próbuje wdrożyć zasadę „zanieczyszczający płaci” w sektorze transportu. Należy jednocześnie przyznać, że takie podejścia godzą wymiar ekologiczny z ekonomicznym wymiarem zrównoważonego rozwoju, ale nie uwzględniają wymiaru społecznego (49). |
| --- | --- |

5.3.2.

| 5.3.3. | Sprawiedliwe i zielone zamówienia publiczne. Cel zrównoważonego rozwoju nr 12.7 odnosi się do istotnego znaczenia opracowania planów działania dotyczących zrównoważonych zamówień publicznych. Różne działania krajowe związane z wytycznymi ONZ dotyczącymi planów w zakresie praw człowieka odnoszą się do zamówień publicznych, a na poziomie krajowym istnieje wiele dobrych praktyk. Na przykład w Danii w jadłodajniach publicznych przechodzi się w dużym stopniu na produkty ekologiczne, przy uwzględnieniu ograniczeń budżetowych. Stowarzyszenie ICLEI (Samorządy na rzecz Zrównoważonego Rozwoju) promuje obecnie inicjatywę, w ramach której dąży się stopniowo do obowiązkowych i zrównoważonych zamówień publicznych żywności we wszystkich europejskich szkołach i przedszkolach. W nowym planie działania dotyczącym gospodarki o obiegu zamkniętym KE ogłosiła, że nabywcy publiczni będą zachęcani do wzięcia udziału w nadchodzącej inicjatywie „Nabywcy publiczni na rzecz klimatu i środowiska”, która zgromadzi nabywców zaangażowanych we wdrażanie zielonych zamówień publicznych. EKES wzywa KE do uwzględnienia szerszych kryteriów zrównoważonego rozwoju, takich jak społeczny i sprawiedliwy handel. EKES wspiera także plany KE w zakresie zaproponowania w przepisach branżowych minimalnych, obowiązkowych kryteriów i celów zielonych zamówień publicznych oraz stopniowego wprowadzenia obowiązkowej sprawozdawczości, by monitorować upowszechnianie się zielonych zamówień publicznych. |
| --- | --- |

5.3.3.

| 5.3.4. | Polityka współpracy na rzecz rozwoju wspierająca rolnictwo na małą skalę, MŚP i spółdzielnie konsumentów. |
| --- | --- |

5.3.4.

5.4.   
  Instrument dobrowolny lub oparty na informacjach

| 5.4.1. | Oznakowanie produktów może pomóc wzmocnić wysiłki niektórych przedsiębiorstw na rzecz zrównoważonego rozwoju, jednak nie należy nigdy wykorzystywać go jako wymówki, by nie regulować niedopuszczalnych zachowań i praktyk. Na przykład jedną z możliwości rozważanych przez KE w ramach działań następczych w odniesieniu do komunikatu w sprawie zintensyfikowania unijnych działań na rzecz ochrony i odtwarzania światowych lasów jest wprowadzenie oznakowania towarów niepowodujących wylesiania. Mogłoby to jednak prowadzić do przekonania, że UE faktycznie toleruje na rynku UE produkty, które nie są przyjazne dla lasów, co byłoby bardzo dezorientujące. EKES wzywa KE do dalszego rozwijania istniejących sposobów etykietowania doskonałości w zakresie ochrony środowiska, które odnoszą się do całego cyklu życia, takich jak znak ekologiczny UE, i do ich rozszerzenia na wymiar społeczny. W szczególności wdrożenie jasnego systemu oznakowania pochodzenia oraz środków zastosowanych w produkcji ułatwiłoby wybory konsumentów (50). |
| --- | --- |

5.4.1.

| 5.4.2. | Inicjatywy oddolne i wielopoziomowe sprawowanie rządów. Decentralizacja działań na poziomie lokalnym, dzięki podmiotom cieszącym się zaufaniem publicznym, takim jak organy władz miejskich i stowarzyszenia miejskie jest skutecznym sposobem kształtowania lokalnych działań, zbliżania się do obywateli i angażowania ich w istotny sposób. Coraz więcej samorządów lokalnych stosuje poważne strategie zrównoważonego rozwoju, które KE promuje poprzez takie nagrody, jak tytuł Zielonej Stolicy Europy, Porozumienie w sprawie zielonego miasta (Green City Accord) lub nagroda „Miasto UE dla sprawiedliwego i etycznego handlu”. Na wspomniane wzorce i trendy prawdopodobnie wpłyną obecne reakcje na kryzys związany z COVID-19. Środki pilotażowe wdrażane w kontekście życia codziennego mogą mieć zasadnicze znaczenie w gromadzeniu informacji służących jako podstawa do zaprojektowania i wdrożenia strategii UE na rzecz zrównoważonej konsumpcji i należy je w związku z tym wspierać. |
| --- | --- |

5.4.2.

| 5.4.3. | Reklama i marketing. Należy również zająć się rolą reklamy i marketingu, tak by w działaniach reklamowych i marketingowych odejść od ich wysoce konsumpcyjnego charakteru i dać pierwszeństwo aspektom trwałości produktów i możliwości ich ponownego wykorzystania oraz zakazać reklam wprowadzających w błąd. |
| --- | --- |

5.4.3.

| 5.4.4. | Kształcenie. Należy przedstawić propozycje uwzględniania kształcenia w zakresie konsumpcji o zrównoważonym charakterze w programach nauczania w szkołach od najmłodszych lat oraz wspierać inicjatywy edukacyjne w sektorze prywatnym (np. inicjatywy promowane przez spółdzielnie konsumenckie), by zwiększać zaangażowanie obywateli i wspierać przemiany kulturowe. |
| --- | --- |

5.4.4.

Bruksela, dnia 18 września 2020 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Producenci są odpowiedzialni we wszystkich sektorach, ale należy uznać szczególną sytuację rolników.

1

(2)  Rezolucja EKES-u dotycząca odbudowy i naprawy gospodarczej po kryzysie związanym z COVID-19.

2

(3)  Eurostat, Sustainable development in the EU, 2020 [Zrównoważony rozwój w UE].

3

(4)  Dz.U. C 106 z 31.3.2020, s. 1.

4

(5)  Dz.U. C 47 z 11.2.2020, s. 30.

5

(6)  Europejska Agencja Ochrony Środowiska (EEA) SOER 2020.

6

(7)  EEA.

7

(8)  Global Footprint Network.

8

(9)  Vandermaesen, T. i in., „EU overshoot day – Living beyond nature’s limits” [Unijny dzień długu ekologicznego – życie w braku poszanowania ograniczonych możliwości przyrody], WWF.

9

(10)  SOER 2020.

10

(11)  Steffen, W. i in. (2015).

11

(12)  Kettunen, M., Gionfra, S. and Monteville, M. (2019), EU circular economy and trade, IEEP Brussels/London [Gospodarka o obiegu zamkniętym i handel w UE, IEEP, Bruksela/Londyn].

12

(13)  EEA.

13

(14)  Eurostat.

14

(15)  UNECE (2018).

15

(16)  Rijnhout L., Stoczkiewicz M., Bolger M. (2018), Necessities for a Resource Efficient Europe [Niezbędne elementy Europy efektywnie korzystającej z zasobów].

16

(17)  EEA (2018) Waste prevention in Europe [Zapobieganie powstawaniu odpadów w Europie].

17

(18)  Europejskie Biuro Ochrony Środowiska, „Cool products don't cost the earth” [„Dobre produkty – nie szkodzą Ziemi i nie kosztują fortuny”] (2019).

18

(19)  OECD (2019).

19

(20)  Zink, T. and Geyer, R. (2017).

20

(21)  Eurobarometr, bezpieczeństwo żywności, czerwiec 2019 r.

21

(22)  „The external costs of banana production” [„Koszty zewnętrzne produkcji bananów”].

22

(23)  Pigou, A. C., „The Economics of Welfare” [„Ekonomia dobrobytu”].

23

(24)  Komisja Europejska, Strategia na rzecz wdrożenia internalizacji kosztów zewnętrznych, COM(2008) 435 final.

24

(25)  Eurostat.

25

(26)  Competition Policy and Sustainability: A study of industry attitudes towards multi-stakeholder collaboration in the UK grocery sector [„Polityka konkurencji i zrównoważony rozwój: badanie postaw przemysłu wobec współpracy wielu zainteresowanych stron w sektorze spożywczym w Zjednoczonym Królestwie”] – Fairtrade Foundation, Londyn, Zjednoczone Królestwo, kwiecień 2019 r.

26

(27)  Dyrektywa 2014/24/UE.

27

(28)  Podręcznik KE „Ekologiczne zakupy”.

28

(29)  Przewodnik KE „Kwestie społeczne w zakupach”.

29

(30)  Dokument KE – „Wytyczne dotyczące zamówień publicznych na innowacje” (2018).

30

(31)  Tzn. konkretne zmiany w zachowaniu, w przeciwieństwie do deklarowanej przez ludzi woli zmiany zachowań (badania nad tym drugim zagadnieniem zostały podsumowane przez LE Europe i in. (2018).

31

(32)  LE Europe, VVA Europe, Ipsos, ConPolicy and Trinomics (2018).

32

(33)  Zob. przypis 1.

33

(34)  EEA.

34

(35)  Europejska Organizacja Konsumentów (BEUC), 2020.

35

(36)  Dz.U. C 106 z 31.3 2020, s. 1.

36

(37)  Rijnhout, Stoczkiewicz, Bolger (2018).

37

(38)  Ellen MacArthur Foundation (2019).

38

(39)  Dz.U. C 190 z 5.6.2019, s. 9.

39

(40)  Gerritsen, E. i Underwood, E., „What the Green Deal means for Europe's biodiversity” [Co oznacza Europejski Zielony Ład dla różnorodności biologicznej w Europie], 2019. Allen, B. i Charveriat, C. (2018).

40

A meaty challenge [Trudne mięsne wyzwanie]. IEEP, Bruksela.

(41)  Dz.U. C 81 z 2.3.2018, s. 22.

41

(42)  IEEP i FEPS.

42

(43)  Dz.U. C 67 z 6.3 2014, s. 23.

43

(44)  Sprawozdanie Komisji Rynku Wewnętrznego i Ochrony Konsumentów.

44

(45)  Dz.U. C 440 z 6.12.2018, s. 165.

45

(46)  Sprawozdania OECD, społeczeństwa obywatelskiego i związków zawodowych.

46

(47)  Dz.U. C 3 z 6.1.2001, s. 2.

47

(48)  OECD Due Diligence Guidance for Responsible Supply Chains in the Garment and Footwear Sector [Wytyczne OECD dotyczące należytej staranności w zakresie odpowiedzialnych łańcuchów dostaw w sektorze tekstylno-odzieżowym i obuwniczym].

48

(49)  Dz.U. C 47 z 11.2.2020, s. 30.

49

(50)  Dz.U. C 190 z 5.6.2019, s. 9.

50

---

| 11.12.2020 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 429/60 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 429/60

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Zintegrowane podejście do obszarów wiejskich UE, ze szczególnym uwzględnieniem regionów znajdujących się w trudnej sytuacji”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2020/C 429/09)

| Sprawozdawca: | Josep PUXEU ROCAMORA |
| --- | --- |
| Współsprawozdawczyni: | Diljana SŁAWOWA |

Sprawozdawca:

Josep PUXEU ROCAMORA

Współsprawozdawczyni:

Diljana SŁAWOWA

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 20.2.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 31.8.2020 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 17.9.2020 |
| Sesja plenarna nr | 554 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 212/0/4 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

20.2.2020

Podstawa prawna

Art. 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego

Data przyjęcia przez sekcję

31.8.2020

Data przyjęcia na sesji plenarnej

17.9.2020

Sesja plenarna nr

554

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

212/0/4

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Polityka europejska powinna wspierać harmonijny rozwój całej Unii, ze szczególnym uwzględnieniem obszarów wiejskich, obszarów przemysłowych na etapie transformacji oraz obszarów o poważnych i trwałych niekorzystnych warunkach, takich jak wyspy i góry, a także regionów arktycznych. Jest to zasada horyzontalna, która powinna stanowić podstawę wszystkich działań UE i która została włączona do strategii „Europa 2020”, u której koncepcji legło przekonanie, że konieczna koordynacja terytorialna jest niezbędnym warunkiem wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu. Jest to zasada horyzontalna, która powinna stanowić podstawę wszystkich działań UE i która została włączona do strategii „Europa 2020” (1), u której koncepcji legło przekonanie, że konieczna koordynacja terytorialna jest niezbędnym warunkiem wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES w pełni popiera dziewięć celów zaproponowanych przez Komisję Europejską dla wspólnej polityki rolnej (WPR) na lata 2021–2027, a mianowicie: zapewnienie rolnikom godziwych dochodów, zwiększenie konkurencyjności, przywrócenie równowagi sił w łańcuchu żywnościowym, przeciwdziałanie zmianie klimatu, ochrona środowiska naturalnego, zachowanie krajobrazu i różnorodności biologicznej, wspieranie wymiany pokoleń, utrzymanie dynamicznych obszarów wiejskich, ochrona jakości żywności i zdrowia. WPR musi również zapewniać utrzymanie produkcji rolnej na obszarach znajdujących się w trudnej sytuacji. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES w pełni popiera Europejski Zielony Ład w celu wspierania efektywnego wykorzystania zasobów, przywrócenia różnorodności biologicznej i zmniejszenia zanieczyszczenia. W związku z tym Komitet podkreśla, że degradacja środowiska przybiera dwie równie szkodliwe formy: nadmierne obciążenie powietrza, wody i gleby ze względu na koncentrację działalności gospodarczej na obszarze miejskim oraz porzucenie dużych obszarów terytorium, którego różnorodność biologiczna i krajobrazowa ulega nieodwracalnej degradacji bez odpowiedniego zarządzania utrzymującego i wzbogacającego tę różnorodność. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Unia Europejska musi zapewnić decydującą część niezbędnych funduszy i monitorować, czy ich wykorzystane jest zgodne z najlepszymi dostępnymi praktykami. WPR powinna być wdrażana w ścisłej koordynacji ze strategiami regionalnymi i polityką spójności, aby zapewnić zrównoważony rozwój terytorialny jako przesłankę i wymóg każdej decyzji politycznej o częściowo lokalnym oddziaływaniu. Kompleksowa strategia dla tych terytoriów wymaga większej koperty budżetowej oraz tego, by instytucje nie działały w odosobnieniu, w związku z czym kluczowe znaczenie ma koordynacja, integracja i dostosowanie polityki. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Centralizacja możliwości rozwoju społecznego i zawodowego w miastach ma tendencję do przenoszenia na obszary wiejskie grup ludności znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji. EKES uznaje potencjał innowacyjny regionów oraz potrzebę wzmocnienia lokalnych atutów, zmniejszenia różnic w rozwoju i pobudzenia konkurencyjności. W tym celu niezbędne jest tworzenie ekosystemów wspierających innowacje, które pobudzałyby dywersyfikację gospodarki i umożliwiały istnienie tętniących życiem, kreatywnych, inteligentnych i zdolnych do reagowania obszarów, pozwalających na dokonywanie godnego wyboru miejsca zamieszkania i pracy, zarówno na obszarach miejskich, jak i wiejskich. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Wzrost częstotliwości występowania ognisk epidemicznych jest dodatkowym argumentem przemawiającym za bardziej zrównoważonym rozwojem terytorialnym. Szybkie tempo zarażenia związane z nieuchronnym przepełnieniem miejskiego transportu publicznego w godzinach szczytu, tragicznie uwidocznione przez pandemię COVID-19, powinno skłonić do przeprowadzenia na najwyższym szczeblu refleksji nad przyszłością, jakiej pragniemy dla naszych społeczeństw oraz nad zmianą kierunku potrzebną do jej osiągnięcia. Większa odporność obszarów wiejskich powinna być w tym przypadku źródłem inspiracji i nie może być w żaden sposób wykorzystywana do uzasadnienia niewystarczającej oferty usług zdrowotnych na tych obszarach. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | W związku z ogromnym nasileniem się telepracy narzuconej przez blokadę, plany odbudowy po zakończeniu pandemii COVID-19 otwierają możliwości utrwalenia już nie utopijnej zmiany paradygmatu, w ramach której niematerialne miejsca pracy o wysokiej wartości dodanej przenoszone są na obszary wiejskie i górskie. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Jeżeli EKES pragnie towarzyszyć temu procesowi i dawać przykład, powinien on systematycznie przedstawiać holistyczną wizję we wszystkich swoich przyszłych opiniach w sprawie polityki terytorialnej, miejskiej i wiejskiej. W tym celu należy utworzyć strukturę administracyjną ad hoc złożoną z równej liczby członków sekcji ECO i NAT. |
| --- | --- |

1.8.

2.   Wprowadzenie

| 2.1. | Spójność gospodarcza, społeczna, środowiskowa i terytorialna jest jednym z głównych filarów, na których opiera się UE. Jednak pomimo przeszłych i obecnych wysiłków na rzecz zapewnienia spójności terytorialnej oraz osiągniętych w tym zakresie sukcesów na różnych etapach i w różnych okresach, faktem jest, że regiony europejskie charakteryzują się obecnie – na różną skalę i w bardzo różny sposób – brakiem równowagi terytorialnej. Na przykład na obszarach wiejskich w Bułgarii, Rumunii, Hiszpanii, na Węgrzech lub w Polsce występuje dużo poważnych zaburzeń równowagi w odniesieniu do dochodów, komunikacji, opieki zdrowotnej, dostępu do usług itp. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Jak wskazują fakty, terytoria europejskie nie rozwijają się w jednolity sposób. Obszary charakteryzujące się wzrostem gospodarczym, spójnością społeczną i zrównoważeniem środowiskowym współistnieją z innymi obszarami, które są zagrożone stagnacją, wyludnieniem lub pustynnieniem. Brak równowagi występuje nie tylko między regionami na poziomie NUTS 3 (2), ale również w różnych częściach tego samego obszaru. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Skutki zmiany klimatu, przemiany technologiczne, regulacyjne i instytucjonalne, jak również klęski żywiołowe oraz katastrofy przemysłowe lub epidemiologiczne mają szczególny wpływ na obszary wiejskie. Pomimo tego, że obszary znajdujące się w niekorzystnej sytuacji i obszary pośrednie wykazały się większą odpornością podczas ostatniego kryzysu finansowego, to właśnie miasta są bliższe osiągnięciu celów dotyczących zatrudnienia, edukacji i ograniczania ubóstwa, określonych w strategii „Europa 2020”. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Najbardziej narażone są oddalone obszary wiejskie i górskie oraz regiony peryferyjne, najbardziej oddalone i arktyczne. Terytoria te podlegają obiektywnym ograniczeniom, takim jak brak masy krytycznej (demograficznej lub gospodarczej), trudna dostępność itd. Równocześnie, w przeciwieństwie do tego, rośnie zagęszczenie ruchu na obszarach miejskich oraz presja na ich zasoby naturalne (powietrze, woda, gleba). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Znaczenie środowiska wiejskiego dla całej Unii związane jest nie tylko z jego wymiarem ilościowym (obejmuje ono 55 % ludności, wytwarza około 45 % wartości dodanej brutto i generuje 50 % zatrudnienia), ale także z jego związkiem z kulturą i tożsamością każdego kraju. Celem niniejszej opinii jest stworzenie podstaw kompleksowego podejścia umożliwiającego osiągnięcie bardziej zrównoważonego rozwoju terytorialnego. |
| --- | --- |

2.5.

3.   Propozycje działań

| 3.1. | Umowa terytorialna między miastami a ich rozległym zapleczem jest najlepszym, jeśli nie jedynym, sposobem na harmonijny rozwój gospodarczy umożliwiający uniknąć dwóch pułapek związanych z zatorami komunikacyjnymi i wyludnieniem. Chociaż początkowy impuls polityczny pochodzi od władz regionalnych, decyzje muszą być zawsze podejmowane w sposób oddolny i przy zaangażowaniu trwałych struktur uczestnictwa obejmujących wszystkie podmioty publiczne, prywatne i zorganizowane społeczeństwo obywatelskie obecne na danym terytorium. Kluczowym aspektem korygowania asymetrii jest wspólne projektowanie i wdrażanie. EKES wzywa do finansowania programu pilotażowego w celu wypróbowania rozwiązań dostosowanych do specyfiki każdego terytorium. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Aby móc wywierać wpływ na obszary wiejskie w UE, ze zwróceniem szczególnej uwagi na regiony podatne na zagrożenia, przy podejmowaniu działań należy uwzględnić następujące pięć aspektów:






  — | wymiar przestrzenny, który pobudza zrównoważony rozwój usprawniający przepływy między ośrodkami wiejskimi i miejskimi na każdym terytorium, |
| --- | --- | --- |

3.2.

—

wymiar przestrzenny, który pobudza zrównoważony rozwój usprawniający przepływy między ośrodkami wiejskimi i miejskimi na każdym terytorium,

| — | wymiar gospodarczy, sprzyjający decentralizacji i dywersyfikacji jako propagatorów zrównoważenia dochodów, |
| --- | --- |

—

wymiar gospodarczy, sprzyjający decentralizacji i dywersyfikacji jako propagatorów zrównoważenia dochodów,

| — | wymiar społeczny, zapewniający dostęp do podstawowych usług w dziedzinie edukacji, zdrowia, transportu, kultury itp., |
| --- | --- |

—

wymiar społeczny, zapewniający dostęp do podstawowych usług w dziedzinie edukacji, zdrowia, transportu, kultury itp.,

| — | wymiar środowiskowy, ukierunkowany na agroekologię (3) i nadający duże znaczenie ochronie różnorodności biologicznej w UE, |
| --- | --- |

—

wymiar środowiskowy, ukierunkowany na agroekologię (3) i nadający duże znaczenie ochronie różnorodności biologicznej w UE,

| — | wymiar instytucjonalny, w ramach którego tworzy się wspierający ekosystem ułatwiający osiągniecie postępów w pozostałych wymiarach. |
| --- | --- |

—

wymiar instytucjonalny, w ramach którego tworzy się wspierający ekosystem ułatwiający osiągniecie postępów w pozostałych wymiarach.

| 3.3. | Należy rozważyć kwestię zarządzania ryzykiem, scenariusze oparte na czynniku niepewności, opracowywanie planów gotowości, mechanizmy uwzględniania konfliktu interesów czy też tworzenie synergii między wizjami globalnymi i lokalnymi. Są to wszelkie niezbędne mechanizmy projektowania i zarządzania strategią mającą na celu zmniejszenie podatności terytoriów na zagrożenia. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Wspólne ramy strategiczne zapewniają skoordynowane działanie w ramach różnych funduszy ESI (4). Na szczeblu regionalnym i subregionalnym zintegrowane wielofunduszowe inwestycje terytorialne pozwalają dostosowywać interwencje do cech każdego konkretnego terytorium i bazować na specyficznych uwarunkowaniach lokalnych w celu wykorzystania synergii między różnymi sektorami, np. w zakresie ochrony różnorodności biologicznej, gospodarowania gruntami (głównie rolnictwo i gospodarka leśna) i turystyki. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | EKES proponuje, by wprowadzić większą elastyczność w odniesieniu do wariantów politycznych dotyczących państw członkowskich i regionów, tak by mogły one dostosować i ukierunkować politykę na swoje konkretne potrzeby, również w odniesieniu do projektowania i realizacji interwencji. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Komitet proponuje również przyjęcie kompleksowej strategii, tak by strategie polityczne nie były wdrażane w izolacji i by instytucje nie funkcjonowały w odosobnieniu, w związku z czym kluczowe znaczenie ma koordynacja instytucjonalna, integracja i dostosowanie. Przy opracowywaniu strategii i interwencji należy uwzględnić możliwości wynikające z obecnego kontekstu instytucjonalnego, w tym z Agendy 2030 i celów zrównoważonego rozwoju jako ram globalnych. Natomiast z perspektywy europejskiej należy uwzględnić:






  — | Europejski Zielony Ład obejmujący szereg strategii, które staną się punktem odniesienia w nadchodzących latach, a niektóre z nich (strategia „od pola do stołu”, strategia na rzecz różnorodności biologicznej) będą miały duży wpływ na obszary wiejskie, |
| --- | --- | --- |

3.6.

—

Europejski Zielony Ład obejmujący szereg strategii, które staną się punktem odniesienia w nadchodzących latach, a niektóre z nich (strategia „od pola do stołu”, strategia na rzecz różnorodności biologicznej) będą miały duży wpływ na obszary wiejskie,

| — | wieloletnie ramy finansowe na lata 2021–2027 i Instrument Unii Europejskiej na rzecz Odbudowy, które będą warunkować dostępny budżet, |
| --- | --- |

—

wieloletnie ramy finansowe na lata 2021–2027 i Instrument Unii Europejskiej na rzecz Odbudowy, które będą warunkować dostępny budżet,

| — | zobowiązanie UE, by dążyć do osiągnięcia neutralności pod względem emisji dwutlenku węgla w drugiej połowie XXI wieku, |
| --- | --- |

—

zobowiązanie UE, by dążyć do osiągnięcia neutralności pod względem emisji dwutlenku węgla w drugiej połowie XXI wieku,

| — | nowy plan działania dotyczący gospodarki o obiegu zamkniętym, |
| --- | --- |

—

nowy plan działania dotyczący gospodarki o obiegu zamkniętym,

| — | oraz strategie inteligentnej specjalizacji, polityka spójności, jednolity rynek cyfrowy itp. |
| --- | --- |

—

oraz strategie inteligentnej specjalizacji, polityka spójności, jednolity rynek cyfrowy itp.

| 3.7. | Historycznie rzecz ujmując środowisko wiejskie funkcjonuje w obiegu zamkniętym, jeśli chodzi o wykorzystanie zasobów, choć nie oznacza to, iż nie należy rozwijać nowych modeli energetycznych, bardziej zrównoważonych pod względem gospodarczym i środowiskowym, które będą sprzyjać gospodarce o obiegu zamkniętym na obszarach wiejskich. EKES popiera również krótkie łańcuchy dostaw i intensyfikację handlu między obszarami miejskimi i wiejskimi. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Z historycznego punktu widzenia rolnictwo umożliwiło integrację osób znajdujących się w trudnej sytuacji, doświadczających trudności w znalezieniu pracy, w szczególności z uwzględnieniem dodatkowego wymogu w zakresie zakwaterowania i spersonalizowanej opieki. Obecnie rolę tę mogą odgrywać gospodarstwa społeczne. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Procesy cyfryzacji oferują nowe możliwości pracy i prowadzenia działalności gospodarczej. Poprawa łączności w środowisku wiejskim powinna być związana z danym terytorium, a nie wyłącznie z ludnością, i należy w tym celu wykorzystać inicjatywy oparte na technologii satelitarnej oraz rozwoju lokalnych sieci połączeń, tak aby mogły zostać wdrożone w większości ośrodków wiejskich, a także by umożliwić obszarom prowadzącym działalność rolniczą wykorzystanie nowych technologii. Cyfryzacja rodzi oczekiwania wśród młodych ludzi i prowadzi do zmiany tendencji dotyczących wyludniania. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | EKES uznaje działanie UE na rzecz inteligentnych wsi jako instrument umożliwiający wymianę innowacyjnych sposobów tworzenia bardziej dynamicznych, zrównoważonych i atrakcyjnych obszarów wiejskich, a także umożliwiający zbadanie, w jaki sposób można lepiej wykorzystać programy rozwoju obszarów wiejskich (PROW), politykę spójności UE i inne instrumenty finansowania. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | EKES uznaje ważną rolę lokalnych grup działania i ich sieci we wspieraniu procesów rozwoju obszarów wiejskich na terenie całej UE, tworzeniu nowych mechanizmów zarządzania, dywersyfikacji gospodarki obszarów wiejskich, zachowaniu dziedzictwa historycznego i kulturowego oraz wspieraniu przedsiębiorczości. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Należy ocenić i monitorować rozwój terytoriów, co wymaga określenia wskaźników w odniesieniu do każdego ze wskazanych obszarów, tak aby umożliwić podejmowanie przyszłościowych decyzji. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Niezbędne jest dostosowanie różnych strategii politycznych dotyczących danego terytorium do celu, jakim jest łączenie przestrzeni o różnym potencjale wykorzystania, zawsze z uwzględnieniem działających tam podmiotów. Ponadto strategie te powinny być wdrażane w odpowiedniej skali, to jest w regionach poniżej poziomu NUTS-3, aby uwzględnić specyfikę subregionalną. Można by rozważyć wprowadzenie następujących środków:






  — | zawieranie umów terytorialnych wymagających zdefiniowania zobowiązań publicznych i prywatnych i w ramach których rozwijane są mechanizmy współpracy międzyinstytucjonalnej, |
| --- | --- | --- |

3.13.

—

zawieranie umów terytorialnych wymagających zdefiniowania zobowiązań publicznych i prywatnych i w ramach których rozwijane są mechanizmy współpracy międzyinstytucjonalnej,

| — | określenie potencjału innowacyjnego i skupienie się na mocnych atutach lokalnych, |
| --- | --- |

—

określenie potencjału innowacyjnego i skupienie się na mocnych atutach lokalnych,

| — | promowanie inteligentnych obszarów i umożliwienie im działania w sieci, co służy zwiększaniu efektywności gospodarczej i politycznej, |
| --- | --- |

—

promowanie inteligentnych obszarów i umożliwienie im działania w sieci, co służy zwiększaniu efektywności gospodarczej i politycznej,

| — | wspieranie podmiotu będącego katalizatorem skupiającym organizacje społeczeństwa obywatelskiego działające na rzecz rozwoju terytorialnego, |
| --- | --- |

—

wspieranie podmiotu będącego katalizatorem skupiającym organizacje społeczeństwa obywatelskiego działające na rzecz rozwoju terytorialnego,

| — | opracowanie działań mających na celu przeciwdziałanie wyludnieniu, które doprowadzą do faktycznej zmiany tendencji w zakresie zatrudnienia terytorialnego, |
| --- | --- |

—

opracowanie działań mających na celu przeciwdziałanie wyludnieniu, które doprowadzą do faktycznej zmiany tendencji w zakresie zatrudnienia terytorialnego,

| — | poprawa jakości życia w aspektach istotnych dla młodzieży (edukacja, rekreacja). |
| --- | --- |

—

poprawa jakości życia w aspektach istotnych dla młodzieży (edukacja, rekreacja).

| 3.14. | Odwrócenie obecnej tendencji demograficznej wymaga, aby poszczególni młodzi mieszkańcy obszarów wiejskich podjęli indywidualną decyzję o nie emigrowaniu do miasta. Głównym czynnikiem warunkującym tę decyzję, choć nie jedynym, jest możliwość wykonywania działalności zawodowej zapewniającej godziwe dochody i perspektywy na przyszłość. Zapewnienie atrakcyjnego i interesującego wizerunku życia młodych ludzi na obszarach wiejskich za pośrednictwem środków przekazu i produkcji audiowizualnych i przy wsparciu publicznym przyczyniłoby się do umocnienia odczuwaną przez te osoby uzasadnioną dumę ze swych korzeni. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | Jest to podwójnie prawdziwe w przypadku kobiet. Ogromny wkład w działalność rolniczą i pozarolniczą wnoszony przez kobiety na obszarach wiejskich musi zostać odpowiednio uznany i doceniony: w pierwszej kolejności poprzez ścisłą równość wynagrodzeń oraz, w stosownych przypadkach, poprzez dostęp do współwłasności gospodarstw rolnych. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | Na obszarach wiejskich funkcjonują wszystkie rodzaje przedsiębiorstw, chociaż najwięcej jest tych zajmujących się przetwarzaniem produktów rolnych. W przypadku gdy niezbędna infrastruktura telekomunikacyjna, transportowa, energetyczna itp. jest łatwo dostępna, obszary wiejskie są często najbardziej opłacalnym rozwiązaniem przy wyborze lokalizacji nowych projektów biznesowych. Wystarczająca liczba zachęt podatkowych może być tym czynnikiem, który przechyli szalę. |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | W większości wsi największym przedsiębiorstwem jest spółdzielnia rolnicza, która oprócz działalności bezpośrednio produkcyjnej może prowadzić skład lub sekcje kredytowe. Ze względu na ich charakter społeczny należy zawsze zapewniać spółdzielniom odmienne traktowanie pod względem podatkowym, a administracja publiczna powinna je wspierać na różne sposoby. |
| --- | --- |

3.17.

| 3.18. | Rolnictwo jest często podstawą gospodarki lokalnej i umożliwia rozwój innych sektorów, takich jak przemysł rolno-spożywczy i turystyka. Z drugiej strony porzucanie gruntów powoduje utratę krajobrazów i usług środowiskowych zapewniających aktywne gospodarowanie gruntami. Działalność rolnicza i leśnictwo pomagają w zachowaniu populacji, zwalczaniu erozji, ograniczaniu częstotliwości pożarów oraz ich rozprzestrzeniania się oraz zapobieganiu pustynnieniu. WPR musi zapewniać utrzymanie produkcji rolnej na obszarach znajdujących się w trudnej sytuacji. |
| --- | --- |

3.18.

| 3.19. | Na obszarach górskich ekstensywna hodowla zwierząt pozwala na użytkowanie gruntów o marginalnym znaczeniu i pozbawionych wartości rolnej. Dobre zarządzanie działalnością pasterską zapewnia wiele korzyści pod względem: środowiskowym (zwiększanie różnorodności biologicznej), kulturowym (zachowanie dziedzictwa materialnego i niematerialnego) i krajobrazowym (otwieranie przestrzeni dla turystyki). Zapobiega również naturalnym zagrożeniom, takim jak pożary lasów, osuwiska i powodzie. Produkcja zwierzęca na obszarach górskich jest jednak coraz bardziej zagrożona z uwagi na bardzo niską rentowność przetworów mlecznych i produktów mięsnych, co oznacza absolutną konieczność zapewnienia konkretnych środków wsparcia. Ponowne wprowadzenie dużych drapieżników (wilków i niedźwiedzi) jeszcze bardziej zwiększa koszty produkcji. Współistnienie jest możliwe tylko na niektórych obszarach, w bardzo starannie przemyślany sposób oraz przy zapewnieniu wystarczających i natychmiastowo dostępnych kompensacji. |
| --- | --- |

3.19.

4.   Monitorowanie i ocena

| 4.1. | Należy opracować szczegółowe wskazówki dotyczące działań, które należy podjąć. Umowy terytorialne muszą określać konkretne, wymierne i podlegające kontroli cele, a także horyzont czasowy przewidziany na ich realizację. Należy ściśle monitorować pozytywne zmiany niektórych wskaźników krytycznych, między innymi: |
| --- | --- |

4.1.

| 4.1.1. | W odniesieniu do ruchu naturalnego ludności:






  — | jakościowa i ilościowa charakterystyka ruchów migracyjnych, |
| --- | --- | --- |

4.1.1.

—

jakościowa i ilościowa charakterystyka ruchów migracyjnych,

| — | charakterystyka piramidy ludności w różnych skalach terytorialnych. |
| --- | --- |

—

charakterystyka piramidy ludności w różnych skalach terytorialnych.

| 4.1.2. | W odniesieniu do jakości życia:






  — | dostęp do żywności: ochrona i rozwój lokalnych sklepów oraz skutecznych kanałów dystrybucji w celu zapewnienia wszystkim obywatelom stałego dostępu do wysokiej jakości żywności, unikając tzw. pustyń żywnościowych, |
| --- | --- | --- |

4.1.2.

—

dostęp do żywności: ochrona i rozwój lokalnych sklepów oraz skutecznych kanałów dystrybucji w celu zapewnienia wszystkim obywatelom stałego dostępu do wysokiej jakości żywności, unikając tzw. pustyń żywnościowych,

| — | dostęp do finansowania: wydłużenie godzin otwarcia instytucji i agentów bankowych oraz dostępności bankomatów, |
| --- | --- |

—

dostęp do finansowania: wydłużenie godzin otwarcia instytucji i agentów bankowych oraz dostępności bankomatów,

| — | dostęp do edukacji: skrócenie czasu dojazdu do najbliższej szkoły podstawowej i średniej, |
| --- | --- |

—

dostęp do edukacji: skrócenie czasu dojazdu do najbliższej szkoły podstawowej i średniej,

| — | dostęp do opieki zdrowotnej: skrócenie czasu dojazdu do najbliższych klinik medycyny ratunkowej i szpitali ratunkowych, |
| --- | --- |

—

dostęp do opieki zdrowotnej: skrócenie czasu dojazdu do najbliższych klinik medycyny ratunkowej i szpitali ratunkowych,

| — | wykorzystanie telematyki do opieki domowej i zdrowotnej, |
| --- | --- |

—

wykorzystanie telematyki do opieki domowej i zdrowotnej,

| — | lepszy dostęp do komunikacji: telefonia, łącza szerokopasmowe, |
| --- | --- |

—

lepszy dostęp do komunikacji: telefonia, łącza szerokopasmowe,

| — | zachowanie dziedzictwa historycznego i naturalnego (obszary chronione) i większy dostęp do kultury. |
| --- | --- |

—

zachowanie dziedzictwa historycznego i naturalnego (obszary chronione) i większy dostęp do kultury.

| 4.1.3. | W odniesieniu do dostępnych funduszy:






  — | zwiększony bieżący przydział środków budżetowych dla władz lokalnych: EUR na mieszkańca, EUR/km2, |
| --- | --- | --- |

4.1.3.

—

zwiększony bieżący przydział środków budżetowych dla władz lokalnych: EUR na mieszkańca, EUR/km2,

| — | zwiększony budżet na partnerstwa publiczno-prywatne oraz, w stosownych przypadkach, na administracje szczebla pośredniego, |
| --- | --- |

—

zwiększony budżet na partnerstwa publiczno-prywatne oraz, w stosownych przypadkach, na administracje szczebla pośredniego,

| — | zasada wzajemnej zgodności przyznawania dotacji z myślą o weryfikacji korzyści dla społeczności. |
| --- | --- |

—

zasada wzajemnej zgodności przyznawania dotacji z myślą o weryfikacji korzyści dla społeczności.

| 4.1.4. | W odniesieniu do dochodów:






  — | stopniowe zmniejszanie luki miedzy obszarami wiejskimi i miejskimi, nie tylko w odniesieniu do całkowitych dochodów, ale również w odniesieniu do dochodów na godzinę pracy, |
| --- | --- | --- |

4.1.4.

—

stopniowe zmniejszanie luki miedzy obszarami wiejskimi i miejskimi, nie tylko w odniesieniu do całkowitych dochodów, ale również w odniesieniu do dochodów na godzinę pracy,

| — | uwzględnianie aspektu płci i wieku. |
| --- | --- |

—

uwzględnianie aspektu płci i wieku.

| 4.1.5. | W odniesieniu do zatrudnienia:






  — | obniżenie stopy bezrobocia, w szczególności wśród ludzi młodych, |
| --- | --- | --- |

4.1.5.

—

obniżenie stopy bezrobocia, w szczególności wśród ludzi młodych,

| — | zwiększenie wskaźnika obsadzenia stanowisk, w szczególności w przypadku kobiet, |
| --- | --- |

—

zwiększenie wskaźnika obsadzenia stanowisk, w szczególności w przypadku kobiet,

| — | zapewnianie zachęt do tworzenia miejsc pracy w gminach o niskiej gęstości zaludnienia, |
| --- | --- |

—

zapewnianie zachęt do tworzenia miejsc pracy w gminach o niskiej gęstości zaludnienia,

| — | tworzenie miejsc pracy z elastycznymi lub alternatywnymi harmonogramami, |
| --- | --- |

—

tworzenie miejsc pracy z elastycznymi lub alternatywnymi harmonogramami,

| — | tworzenie miejsc pracy sprzyjających włączeniu społecznemu. |
| --- | --- |

—

tworzenie miejsc pracy sprzyjających włączeniu społecznemu.

| 4.1.6. | W odniesieniu do zatrudnienia w służbach publicznych:






  — | utrzymanie na całym obszarze usług w zakresie służby zdrowia, edukacji, porządku publicznego, dostępu do wymiaru sprawiedliwości itp. oraz ich poszerzenie za pomocą usług mobilnych, |
| --- | --- | --- |

4.1.6.

—

utrzymanie na całym obszarze usług w zakresie służby zdrowia, edukacji, porządku publicznego, dostępu do wymiaru sprawiedliwości itp. oraz ich poszerzenie za pomocą usług mobilnych,

| — | decentralizacja terytorialna publicznych organów, podmiotów i miejsc pracy, |
| --- | --- |

—

decentralizacja terytorialna publicznych organów, podmiotów i miejsc pracy,

| — | zachęty dla urzędników służby cywilnej do osiedlania się z rodzinami w miejscu, w którym pracują, ograniczając codzienne dojazdy do pracy. |
| --- | --- |

—

zachęty dla urzędników służby cywilnej do osiedlania się z rodzinami w miejscu, w którym pracują, ograniczając codzienne dojazdy do pracy.

| 4.1.7. | W odniesieniu do inwestycji publicznych:






  — | zwiększenie całkowitych inwestycji publicznych na mieszkańca i na kilometr kwadratowy, |
| --- | --- | --- |

4.1.7.

—

zwiększenie całkowitych inwestycji publicznych na mieszkańca i na kilometr kwadratowy,

| — | skuteczna poprawa dostępności infrastruktury transportowej: średnia odległość między skupiskami ludności a miejscami wjazdu na autostradę i zjazdu z niej oraz stacjami kolejowymi, |
| --- | --- |

—

skuteczna poprawa dostępności infrastruktury transportowej: średnia odległość między skupiskami ludności a miejscami wjazdu na autostradę i zjazdu z niej oraz stacjami kolejowymi,

| — | zwiększone wykorzystanie transportu kolejowego i strategii intermodalnych. |
| --- | --- |

—

zwiększone wykorzystanie transportu kolejowego i strategii intermodalnych.

| 4.1.8. | W odniesieniu do inwestycji prywatnych:






  — | zwiększenie całkowitych inwestycji publicznych na mieszkańca i na kilometr kwadratowy, |
| --- | --- | --- |

4.1.8.

—

zwiększenie całkowitych inwestycji publicznych na mieszkańca i na kilometr kwadratowy,

| — | ulgi podatkowe lub inne zachęty do inwestowania w gminach o niskiej gęstości zaludnienia, |
| --- | --- |

—

ulgi podatkowe lub inne zachęty do inwestowania w gminach o niskiej gęstości zaludnienia,

| — | korzystne zasady opodatkowania w odniesieniu do świadczenia usług transportu pasażerskiego na obszarach wiejskich. |
| --- | --- |

—

korzystne zasady opodatkowania w odniesieniu do świadczenia usług transportu pasażerskiego na obszarach wiejskich.

Bruksela, dnia 17 września 2020 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  COM(2010) 2020.

1

(2)  Skrótowiec ten pochodzi od francuskiego terminu nomenclature des unités territoriales statistiques: wspólna klasyfikacja jednostek terytorialnych do celów statystycznych.

2

nomenclature des unités territoriales statistiques

(3)  „EKES uważa, że rolnictwo ekologiczne to cel, do którego powinno dążyć rolnictwo europejskie, z natury rzeczy zależne w swym rozwoju od zachowania zasobów naturalnych” (Dz.U. C 353 z 18.10.2019, s. 65).

3

(4)  Europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne.

4

---

| 11.12.2020 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 429/66 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 429/66

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Zgodność polityki handlowej UE z Europejskim Zielonym Ładem”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2020/C 429/10)

| Sprawozdawca: | John BRYAN |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

John BRYAN

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 20.2.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 8.7.2020 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 18.9.2020 |
| Sesja plenarna nr | 554 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 216/1/3 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

20.2.2020

Podstawa prawna

Art. 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego

Data przyjęcia przez sekcję

8.7.2020

Data przyjęcia na sesji plenarnej

18.9.2020

Sesja plenarna nr

554

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

216/1/3

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje Europejski Zielony Ład, w szczególności strategię „od pola do stołu” i strategię na rzecz bioróżnorodności, które są ambitne, będą miały duży wpływ na rolnictwo i sektor rolno-spożywczy w UE i odegrają zasadniczą rolę w przyszłych umowach handlowych UE. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES wyraża przekonanie, że UE musi zareagować na kryzys COVID-19, pilnie wdrażając Europejski plan naprawy gospodarczej, aby skierować gospodarkę UE na właściwe tory i przywrócić jej w pełni sprawne funkcjonowanie, a także możliwie najszybciej uwzględnić zagrożenia dla zdrowia i środowiska. Zielony Ład powinien być integralną częścią ożywienia gospodarczego. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | W sytuacji, gdy gospodarka światowa stoi w obliczu bezprecedensowego wyzwania, jakim jest recesja spowodowana kryzysem związanym z COVID-19, uczciwy i oparty na zasadach równych warunków działania handel jest jak nigdy istotny dla ożywienia gospodarczego. Dobrze funkcjonujący, otwarty jednolity rynek UE i handel międzynarodowy mają zasadnicze znaczenie. EKES jest zdania, że UE nie może pozwolić, by jej polityka handlowa znalazła się na pozycji obronnej. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4 | Podstawowe wnioski, jakie UE musi wyciągnąć z kryzysu COVID-19, są następujące:






  1) | decydujące znaczenie podejścia „jedno zdrowie”, bezpieczeństwa żywnościowego i niezależności żywnościowej dla Europy, |
| --- | --- | --- |

1.4

1)

decydujące znaczenie podejścia „jedno zdrowie”, bezpieczeństwa żywnościowego i niezależności żywnościowej dla Europy,

| 2) | potrzeba silnej WPR oraz zrównoważonego i odpornego łańcucha dostaw żywności, i podstawowych produktów związanych ze zdrowiem, |
| --- | --- |

2)

potrzeba silnej WPR oraz zrównoważonego i odpornego łańcucha dostaw żywności, i podstawowych produktów związanych ze zdrowiem,

| 3) | potrzeba posiadania przez UE silnego, dobrze finansowanego z zasobów własnych budżetu, który umożliwi jej radzenie sobie z kryzysem, |
| --- | --- |

3)

potrzeba posiadania przez UE silnego, dobrze finansowanego z zasobów własnych budżetu, który umożliwi jej radzenie sobie z kryzysem,

| 4) | znaczenie handlu i ochrony jednolitego rynku UE, aby zapobiec renacjonalizacji i powtórzeniu się takich wydarzeń jak brexit. |
| --- | --- |

4)

znaczenie handlu i ochrony jednolitego rynku UE, aby zapobiec renacjonalizacji i powtórzeniu się takich wydarzeń jak brexit.

| 1.5 | EKES wnosi, by wpływ strategii „od pola do stołu” i strategii na rzecz bioróżnorodności przedstawionych w Zielonym Ładzie na umowy handlowe UE, rolnictwo i sektor rolno-spożywczy został poddany pełnej ewaluacji za pomocą szczegółowej oceny skutków. |
| --- | --- |

1.5

| 1.6. | Powszechnie wiadomo, że handel w rolnictwie odgrywa kluczową rolę w realizacji większości, jeśli nie wszystkich, celów zrównoważonego rozwoju oraz że WTO ma do odegrania ważną rolę w osiąganiu tych celów i że byłoby to o wiele trudniejsze bez skutecznego wielostronnego mechanizmu handlowego. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES proponuje, by we wszystkich przyszłych umowach handlowych UE uwzględniać strategię „od pola do stołu” i strategię na rzecz bioróżnorodności przedstawione w Zielonym Ładzie jako światowe standardy w zakresie zrównoważonego rozwoju, uznając, że włączenie i wdrożenie celów zrównoważonego rozwoju i wyższych standardów do wielostronnych umów handlowych stanowi ogromne wyzwanie. Większe postępy w odniesieniu do celów zrównoważonego rozwoju oraz podstawowych standardów w zakresie ochrony środowiska i standardów społecznych wydają się możliwe w ramach dwustronnych umów handlowych w perspektywie krótkoterminowej. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | UE musi zagwarantować, że umowy handlowe nie przyczynią się do przeniesienia problemu poza Unię i zwiększenia wylesiania w innych krajach. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9 | EKES uważa, że konieczne jest, by rentowność i konkurencyjność rolnictwa i sektora rolno-spożywczego UE nie pogorszyły się wskutek wprowadzenia wyższych kosztów i standardów w ramach strategii „od pola do stołu” i strategii na rzecz bioróżnorodności przedstawionych w Zielonym Ładzie, których przyjęcia i wdrożenia mogą nie chcieć dokonać konkurenci. |
| --- | --- |

1.9

| 1.10 | EKES uważa, że konieczna jest znacznie większa spójność i koordynacja między różnymi obszarami polityki UE, takimi jak strategia „od pola do stołu” i strategia na rzecz bioróżnorodności przedstawione w Zielonym Ładzie, WPR, polityka handlowa i społeczna. |
| --- | --- |

1.10

| 1.11. | Rolnictwo, zgodnie z unijnym modelem gospodarstwa rodzinnego, ma do odegrania zasadniczą rolę we wdrażaniu strategii „od pola do stołu” i strategii na rzecz bioróżnorodności przedstawionych w Zielonym Ładzie, przy czym niezbędne jest, by istniał odpowiedni budżet WPR, który pokrywałby dodatkowe wymagania nałożone względem rolników. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | W odniesieniu do przekształcania powierzchni gruntów pod produkcję ekologiczną należy ocenić wpływ związanego z tym spadku produkcji. Należy zintensyfikować badania w celu lepszego zdefiniowania pojęcia „ekologiczny” i oceny rzeczywistego wkładu netto rolnictwa ekologicznego w zrównoważony rozwój na świecie, w tym w różnorodność biologiczną. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Wszystkie umowy handlowe UE muszą przestrzegać unijnych przepisów dotyczących środków sanitarnych i fitosanitarnych oraz zasady ostrożności. |
| --- | --- |

1.13.

2.   Kontekst

Europejski Zielony Ład

| 2.1. | Europejski Zielony Ład (1) to ambitny komunikat i zobowiązanie do rozwiązania problemów związanych z klimatem i środowiskiem naturalnym. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Zielony Ład jest nową strategią na rzecz wzrostu, która ma na celu przekształcenie UE w sprawiedliwe i prosperujące społeczeństwo żyjące w nowoczesnej, zasobooszczędnej i konkurencyjnej gospodarce, która w 2050 r. osiągnie zerowy poziom emisji gazów cieplarnianych netto i w ramach której wzrost gospodarczy będzie oddzielony od wykorzystania zasobów naturalnych. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Celem Zielonego Ładu jest ochrona, zachowanie i poprawa kapitału naturalnego UE oraz ochrona zdrowia i dobrostanu obywateli przed zagrożeniami i negatywnymi skutkami związanymi ze środowiskiem. Transformacja musi być sprawiedliwa i sprzyjająca włączeniu społecznemu. Musi na pierwszym miejscu stawiać ludzi i nie może tracić z oczu regionów, sektorów przemysłu i pracowników. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Komisja stwierdziła, że Zielony Ład stanowi integralną część jej strategii mającej na celu wdrożenie agendy ONZ na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030 i celów zrównoważonego rozwoju (2). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Główne cele określone w Europejskim Zielonym Ładzie przedstawiono na poniższym wykresie (3): |
| --- | --- |

2.5.

Image 1

Strategia „od pola do stołu” i strategia na rzecz bioróżnorodności

| 2.6. | W ramach Zielonego Ładu celem strategii „od pola do stołu” (4) jest uczynienie systemu żywnościowego UE światowym standardem zrównoważoności. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Unijna strategia na rzecz bioróżnorodności (5) ma na celu odwrócenie utraty bioróżnorodności i odbudowę zasobów przyrodniczych. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Niektóre z kluczowych celów strategii „od pola do stołu” i strategii na rzecz bioróżnorodności obejmują:






  — | zmniejszenie stosowania pestycydów chemicznych o 50 % do 2030 r., |
| --- | --- | --- |

2.8.

—

zmniejszenie stosowania pestycydów chemicznych o 50 % do 2030 r.,

| — | zmniejszenie strat składników pokarmowych o 50 % i ograniczenie stosowania nawozów o 20 % do 2030 r., |
| --- | --- |

—

zmniejszenie strat składników pokarmowych o 50 % i ograniczenie stosowania nawozów o 20 % do 2030 r.,

| — | zmniejszenie sprzedaży środków przeciwdrobnoustrojowych przeznaczonych dla zwierząt utrzymywanych w warunkach fermowych o 50 % do 2030 r., |
| --- | --- |

—

zmniejszenie sprzedaży środków przeciwdrobnoustrojowych przeznaczonych dla zwierząt utrzymywanych w warunkach fermowych o 50 % do 2030 r.,

| — | przegląd i poprawa przepisów dotyczących dobrostanu zwierząt w oparciu o wiedzę naukową, |
| --- | --- |

—

przegląd i poprawa przepisów dotyczących dobrostanu zwierząt w oparciu o wiedzę naukową,

| — | zwiększenie powierzchni rolnictwa ekologicznego do 25 % gruntów rolnych UE do 2030 r., |
| --- | --- |

—

zwiększenie powierzchni rolnictwa ekologicznego do 25 % gruntów rolnych UE do 2030 r.,

| — | wyjaśnienie reguł konkurencji dotyczących inicjatyw zbiorowych, które wzmacniają pozycję rolników w łańcuchach dostaw, |
| --- | --- |

—

wyjaśnienie reguł konkurencji dotyczących inicjatyw zbiorowych, które wzmacniają pozycję rolników w łańcuchach dostaw,

| — | opracowanie ekologicznego modelu wynagradzania rolników za sekwestrację dwutlenku węgla w ramach WPR lub rynku, |
| --- | --- |

—

opracowanie ekologicznego modelu wynagradzania rolników za sekwestrację dwutlenku węgla w ramach WPR lub rynku,

| — | zasadzenie 3 mld drzew do 2030 r., |
| --- | --- |

—

zasadzenie 3 mld drzew do 2030 r.,

| — | odwrócenie spadku liczebności owadów zapylających, |
| --- | --- |

—

odwrócenie spadku liczebności owadów zapylających,

| — | przywrócenie 25 000 km rzek w UE do stanu swobodnego przepływu, |
| --- | --- |

—

przywrócenie 25 000 km rzek w UE do stanu swobodnego przepływu,

| — | objęcie ochroną 30 % obszarów lądowych i morskich UE, |
| --- | --- |

—

objęcie ochroną 30 % obszarów lądowych i morskich UE,

| — | pobudzanie zrównoważonej konsumpcji żywności oraz propagowanie przystępnej cenowo, zdrowej żywności dla wszystkich. |
| --- | --- |

—

pobudzanie zrównoważonej konsumpcji żywności oraz propagowanie przystępnej cenowo, zdrowej żywności dla wszystkich.

| 2.9. | Podsumowując, strategie te mają na celu zapewnienie Europejczykom przystępnej cenowo i zrównoważonej żywności, przeciwdziałanie zmianie klimatu, ochronę środowiska i zachowanie różnorodności biologicznej. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | EKES z zadowoleniem przyjmuje strategię „od pola do stołu” oraz strategię na rzecz bioróżnorodności przedstawione w Zielonym Ładzie oraz wyznaczone cele (6). |
| --- | --- |

2.10.

Polityka handlowa UE

| 2.11. | W piśmie określającym zadania skierowanym przez przewodniczącą Komisji do komisarza do spraw handlu Phila Hogana w grudniu 2019 r. kluczowym przesłaniem dotyczącym polityki handlowej UE i miejsca Europy w centrum wielostronnego systemu opartego na zasadach są równe warunki działania dla wszystkich (7). Przewodnicząca wskazuje, że komisarz do spraw handlu zapewni realizację celów zrównoważonego rozwoju, wymagając, by każda nowa umowa handlowa zawierała specjalny rozdział dotyczący zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | UE podkreśla, że będzie wspierać globalną transformację w kierunku zrównoważonych systemów rolno-spożywczych, zgodnie z celami strategii „od pola do stołu” oraz celami zrównoważonego rozwoju. W ramach swojej polityki zewnętrznej, w tym polityki handlowej, UE będzie dążyć do rozwoju sojuszy ekologicznych w ramach zrównoważonych systemów żywnościowych ze wszystkimi swoimi partnerami na forach dwustronnych, regionalnych i wielostronnych. Zapewni to pełne wdrożenie i egzekwowanie postanowień dotyczących handlu i zrównoważonego rozwoju we wszystkich umowach handlowych, w tym za pośrednictwem unijnego głównego urzędnika ds. egzekwowania przepisów handlowych. |
| --- | --- |

2.12.

3.   Kluczowe tematy dyskusji

Znaczenie i wartość handlu

| 3.1. | UE jest największą gospodarką na świecie – jej PKB na mieszkańca wynosi 25 000 EUR przy liczbie konsumentów równej 450 mln (8). Jest ona największym blokiem handlowym na świecie i najważniejszym partnerem handlowym dla 80 państw. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Handel i inwestycje to obszary o zasadniczym znaczeniu dla UE. W komunikacie „Handel z korzyścią dla wszystkich” podkreślono, że ponad 36 mln miejsc pracy w UE – tj. jedno na siedem – zależy od wywozu poza UE oraz że w ciągu najbliższych 15 lat 90 % światowego wzrostu gospodarczego będzie miało miejsce poza Europą. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Handel wewnętrzny i zewnętrzny prowadzony na jednolitym rynku UE oraz w ramach wolnej, uczciwej i opartej na zasadach polityki na rynku światowym ma decydujące znaczenie dla UE i jej 450 mln obywateli (9). W 2018 r. wartość handlu towarami między UE a resztą świata wyniosła 3936 mld EUR. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Statystyki dotyczące handlu produktami rolno-spożywczymi w UE (10) pokazują, że 2019 r. był rekordowy w tej dziedzinie. Wartość wywozu produktów rolno-spożywczych wyniosła w sumie 151,2 mld EUR, podczas gdy wartość przywozu sięgnęła 119,3 mld EUR, co zwiększyło całkowitą wartość handlu w tym roku do 270,5 mld EUR. Nadwyżka handlowa wzrosła o 10,9 mld EUR w porównaniu z 2018 r., osiągając najwyższy w historii poziom 31,9 mld EUR. Sektor przetwórstwa spożywczego odgrywa kluczową rolę w handlu i eksporcie. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | EKES miał już okazję podkreślić znaczenie handlu produktami rolnymi dla przyszłego rozwoju rolnictwa i gospodarki rolnej w UE w kontekście bezpieczeństwa żywnościowego (11). |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | EKES przyjął opinię „Rola rolnictwa w wielostronnych, dwustronnych i regionalnych negocjacjach handlowych w świetle posiedzenia ministerialnego WTO w Nairobi” (12). Twierdzi w niej, że WTO nadal jest praktycznym i skutecznym forum negocjacji handlowych, zwłaszcza w dziedzinie rolnictwa. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Niepowodzenie WTO w rozwijaniu wielostronnego handlu oraz kryzys w odniesieniu do mechanizmu rozstrzygania sporów stanowią poważne zagrożenia dla multilateralizmu i handlu opartego na zasadach. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Nie powinno to jednak pomniejszać roli należycie funkcjonującej WTO w kontekście handlu światowego i znaczenia promowanego przez UE wielostronnego systemu opartego na zasadach. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | W opinii „Reforma WTO pod kątem dostosowania do tendencji w handlu światowym” EKES wyraża przekonanie, że nie tylko konieczne jest jak najszybsze wprowadzenie pilnych reform, zwłaszcza odnośnie do funkcjonowania Organu Apelacyjnego Organu Rozstrzygania Sporów (ORS), lecz również że członkowie WTO powinni zobowiązać się do wprowadzenia bardziej ambitnych i systemowych zmian. Propozycje te, poparte przez EKES, obejmują głównie trzy obszary: normy pracy i godną pracę, cele związane ze zmianą klimatu oraz osiągnięcie celów zrównoważonego rozwoju ONZ 2030 (13). |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | EKES jest zdania, że UE nie może pozwolić, by jej polityka handlowa znalazła się na pozycji obronnej. W kontekście kryzysu związanego z COVID-19 i dążenia do ożywienia gospodarczego w UE i na świecie znaczenie i wartość wymiany handlowej stają się ważniejsze niż kiedykolwiek wcześniej. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | EKES uważa, że UE musi przyjąć ambitne podejście do stymulowania i przyspieszania ożywienia gospodarczego za pomocą Zielonego Ładu i planu odbudowy dla Europy. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Zielony Ład musi skutecznie równoważyć utrzymanie silnego handlu z ochroną miejsc pracy i środowiska, a jednocześnie utrzymywać konkurencyjność Europy. Strategia ta nie może również prowadzić do przewagi konkurencyjnej towarów przywożonych spoza UE na rynek unijny, w tym produktów ekologicznych spoza UE przeznaczonych do przywozu do UE, które muszą być produkowane zgodnie z tymi samymi przepisami UE, które mają zastosowanie do producentów unijnych (14). Konieczne byłoby wprowadzenie unijnego systemu identyfikowalności i certyfikacji jakości ekologicznej oraz oddzielne etykietowanie czcionką o czytelnej wielkości: produktów wytwarzanych w UE jako „ekologiczne UE” i produktów wytwarzanych w skali międzynarodowej jako „ekologiczne spoza UE”. Niezależny i dynamiczny system akredytacji na szczeblu UE prowadzony obecnie przez jedną krajową jednostkę akredytującą, która działa w charakterze władzy publicznej, byłby również niezbędny do zajęcia się zwłaszcza kwestiami akredytacji jednostek certyfikujących i zapobiegania oszustwom w przypadku działalności w sektorze ekologicznym. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Nadrzędne znaczenie ma skuteczne i należyte funkcjonowanie jednolitego rynku UE. EKES wyraża zdecydowane przekonanie, że nie może dojść do renacjonalizacji rynków. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | EKES uznaje znaczenie i wartość handlu opartego na zasadach i funkcjonującego w oparciu o równe warunki działania oraz znaczący wkład, jaki wniesie on w ożywienie gospodarcze po kryzysie związanym z COVID-19. |
| --- | --- |

3.14.

Handel i zrównoważony rozwój

| 3.15. | Zrównoważony rozwój oznacza zaspokajanie dzisiejszych potrzeb przy jednoczesnym zapewnieniu przyszłym pokoleniom możliwości zaspokajania ich własnych potrzeb. W agendzie ONZ 2030 określono 17 kluczowych celów zrównoważonego rozwoju i 169 związanych z nimi zadań. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | Strategia „od pola do stołu” oraz strategia na rzecz bioróżnorodności znacznie wykraczają poza cele zrównoważonego rozwoju i ustanawiają zupełnie nowy zestaw kryteriów dla stworzenia „nowego światowego standardu w zakresie zrównoważonego rozwoju”. |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | Zgodnie z prawem Unii wszystkie istotne obszary polityki UE, w tym polityka handlowa i polityka konkurencji, muszą promować zrównoważony rozwój. Celem polityki handlowej UE jest zapewnienie, aby rozwój gospodarczy szedł w parze ze sprawiedliwością społeczną, poszanowaniem praw człowieka, wysokimi normami pracy i normami środowiskowymi, a jednocześnie chronił unijne przepisy fitosanitarne i przestrzegał zasady ostrożności. |
| --- | --- |

3.17.

| 3.18. | Na przestrzeni lat EKES opracował szereg opinii dotyczących różnych aspektów handlu i zrównoważonego rozwoju, w tym opinię „Rozdziały dotyczące handlu i zrównoważonego rozwoju w umowach UE o wolnym handlu” (15) oraz opinię „Kluczowa rola handlu i inwestycji w osiąganiu i wdrażaniu celów zrównoważonego rozwoju” (16). |
| --- | --- |

3.18.

| 3.19. | W pierwszej opinii EKES wzywa Komisję do wykazania się bardziej ambitnym podejściem w odniesieniu do wzmocnienia skutecznej wykonalności zobowiązań zawartych w rozdziałach dotyczących handlu i zrównoważonego rozwoju i podkreśla, że w rozdziałach tych przyjęto zawężone podejście do interesów konsumentów. Podkreśla również kwestie finansowania i zasobów związane z funkcjonowaniem wewnętrznych grup doradczych oraz stosowaniem sankcji. |
| --- | --- |

3.19.

| 3.20. | W drugiej opinii Komitet twierdzi, że cele zrównoważonego rozwoju wraz z porozumieniem paryskim zasadniczo zmienią globalny program handlowy, zwłaszcza handel produktami przemysłowymi i rolnymi. Niemniej EKES zwraca uwagę, że cele zrównoważonego rozwoju nie są prawnie wiążące oraz że nie istnieje mechanizm rozstrzygania sporów. W opinii tej podkreśla się znaczenie odpowiedzialnego prowadzenia działalności gospodarczej w ułatwianiu osiągania celów zrównoważonego rozwoju oraz zwraca się uwagę, że wpływ sektora prywatnego będzie decydujący. Ponadto wezwano do przeprowadzenia pełnej oceny skutków dotyczącej prawdopodobnego oddziaływania wdrażania celów zrównoważonego rozwoju i porozumienia paryskiego na politykę handlową UE i politykę konkurencji, w tym w dziedzinie rolnictwa. |
| --- | --- |

3.20.

| 3.21. | Powszechnie wiadomo, że handel w rolnictwie odgrywa kluczową rolę w realizacji większości, jeśli nie wszystkich, celów zrównoważonego rozwoju oraz że WTO ma do odegrania ważną rolę w tym obszarze i że byłoby to o wiele trudniejsze bez skutecznego wielostronnego mechanizmu handlowego (17). |
| --- | --- |

3.21.

| 3.22. | Kluczowe zagadnienia pojawiające się w związku ze strategią „od pola do stołu” i strategią na rzecz bioróżnorodności przedstawionymi w Zielonym Ładzie, polityką handlową UE i zrównoważonym rozwojem to m.in. następujące pytania: Na ile realistyczne jest to, że UE będzie w stanie ustanowić i wdrożyć nowy zestaw wyższych standardów, wykraczających poza poziomy celów zrównoważonego rozwoju? Czy UE może skłonić swoich partnerów handlowych do wdrożenia postanowień zawartych w rozdziałach dotyczących handlu i zrównoważonego rozwoju? Czy UE może posunąć się o krok dalej i skłonić partnerów handlowych a nawet państwa członkowskie do zaakceptowania wyższego poziomu zrównoważonego rozwoju za pośrednictwem Zielonego Ładu? Jak dalece UE będzie forsować cele zrównoważonego rozwoju lub strategię „od pola do stołu” i strategię na rzecz bioróżnorodności w przyszłych negocjacjach handlowych? Jakie koszty pociągnie za sobą Zielony Ład dla europejskiego sektora rolnego i dla rolników? Jak wpłynie on na konkurencyjność handlową UE? |
| --- | --- |

3.22.

| 3.23. | EKES jest zdania, że UE powinna wdrożyć przepisy nakładające na przedsiębiorstwa obowiązek zachowania należytej staranności w całym łańcuchu dostaw w celu określenia zagrożeń środowiskowych i społecznych oraz naruszeń praw człowieka, zapobiegania im i łagodzenia ich skutków. |
| --- | --- |

3.23.

Egzekwowanie

| 3.24. | UE musi w większym stopniu skoncentrować się na egzekwowaniu i wdrażaniu celów zrównoważonego rozwoju i standardów w umowach o wolnym handlu. Właściwe i zdecydowane monitorowanie, wdrażanie i egzekwowanie wszystkich aspektów umów handlowych, które stają się coraz bardziej szczegółowe i kompleksowe, jest bardzo ważne, zwłaszcza gdy obejmują one gospodarcze niematerialne obszary zrównoważonego rozwoju takie jak środowisko i zmiana klimatu. Do monitorowania kluczowych kwestii takich jak wylesianie należy wykorzystać najnowsze technologie, np. te, którymi dysponuje Wspólne Centrum Badawcze (JRC) (18). |
| --- | --- |

3.24.

| 3.25. | Procedury monitorowania i egzekwowania przepisów muszą być jasne, szybkie, skuteczne i przejrzyste pod względem finansowym; koszty muszą być dzielone sprawiedliwie, z uwzględnieniem tego, co jest dostępne dla drobnych rolników. |
| --- | --- |

3.25.

Transport i energia

| 3.26. | Zielony Ład wymaga znacznie większego skupienia się na polityce transportowej i energetycznej. Transport odpowiada za 24 % globalnych emisji CO2 i przewiduje się, że do 2030 r. będą one stanowić 40 % całkowitych emisji (19). Szersze wykorzystanie energii będzie również podlegało intensywnej kontroli oraz wymagało większych zachęt dla energii ze źródeł odnawialnych. |
| --- | --- |

3.26.

Strategia „od pola do stołu” i strategia na rzecz bioróżnorodności przedstawione w Zielonym Ładzie

| 3.27. | Strategia „od pola do stołu” i strategia na rzecz bioróżnorodności przedstawione w Zielonym Ładzie muszą zdecydowanie wspierać stabilność gospodarczą europejskich rolników i sektora rolnego oraz poprawiać funkcjonowanie rynków, a jednocześnie przyczyniać się do kształtowania bardziej zrównoważonego gospodarczo, środowiskowo i społecznie sektora rolno-spożywczego. Jest to zgodne z wizją EKES-u dotyczącą zrównoważonej gospodarki, jakiej potrzebujemy (20). |
| --- | --- |

3.27.

| 3.28. | W opinii w sprawie kompleksowej polityki żywnościowej w UE (21) EKES wzywa do opracowania bardziej zrównoważonej polityki żywnościowej w celu zapewnienia zdrowej diety w ramach zrównoważonych systemów żywnościowych, połączenia rolnictwa z żywieniem i usługami ekosystemowymi oraz zapewnienia łańcuchów dostaw gwarantujących ochronę zdrowia publicznego dla wszystkich grup społeczeństwa europejskiego. |
| --- | --- |

3.28.

| 3.29. | Strategia „od pola do stołu” odzwierciedla wiele pomysłów zawartych w tych opiniach, a EKES przyczynił się do stworzenia nowej dynamiki. |
| --- | --- |

3.29.

| 3.30. | Jeżeli chodzi o konkretną propozycję ograniczenia stosowania pestycydów, rolnicy muszą mieć możliwość zastąpienia tych produktów bezpiecznymi i zrównoważonymi produktami alternatywnymi, które chronią plony i zwalczają wszelkie zagrożenia dla bezpieczeństwa żywnościowego. Badania naukowe i innowacje oparte na solidnych podstawach naukowych mają kluczowe znaczenie dla wdrażania alternatywnych, zrównoważonych rozwiązań w zakresie ochrony przed szkodnikami. |
| --- | --- |

3.30.

| 3.31. | Zmniejszenie zużycia nawozów musi opierać się na solidnych podstawach naukowych związanych z planem dotyczącym gospodarowania składnikami odżywczymi, badaniem gleby, zaspokajaniem zapotrzebowania upraw na składniki odżywcze, precyzyjnym stosowaniem składników odżywczych i utrzymywaniem ich bilansu w glebie. |
| --- | --- |

3.31.

| 3.32. | Ograniczenie stosowania środków przeciwdrobnoustrojowych ma decydujące znaczenie dla zdrowia i bezpieczeństwa ludzi. (podejście „Jedno zdrowie” (22)). |
| --- | --- |

3.32.

| 3.33. | Poprawa zdrowia i dobrostanu zwierząt jest ważnym i pożądanym celem, lecz niestety nie zawsze jest nagradzana na rynku, a związanych z nią kosztów często nie udaje się odzyskać. WPR jest bardzo silną polityką, która gwarantuje, że europejskie zwierzęta są hodowane zgodnie z najwyższymi na świecie normami w zakresie identyfikowalności, zdrowia i dobrostanu zwierząt oraz normami środowiskowymi. Jeżeli chodzi o handel międzynarodowy, wzajemność pod względem norm w zakresie dobrostanu zwierząt powinna być jednym z kluczowych wymogów w umowach handlowych z państwami trzecimi. |
| --- | --- |

3.33.

| 3.34. | W kontekście celów redukcji określonych w strategii „od pola do stołu” dla środków przeciwdrobnoustrojowych, pestycydów i nawozów, należy uwzględnić – stosując analizę porównawczą – postępy poczynione w ostatnich latach w wielu państwach członkowskich. |
| --- | --- |

3.34.

| 3.35. | W odniesieniu do przekształcania większej powierzchni gruntów pod produkcję ekologiczną należy ocenić konsekwencje wynikającego z tego spadku produkcji. Należy zintensyfikować badania w celu lepszego zdefiniowania pojęcia „ekologiczny” i oceny rzeczywistego wkładu netto produkcji ekologicznej w zrównoważony rozwój na świecie. Ponadto koszty produkcji w rolnictwie ekologicznym mogą być wyższe, co może nie znajdować odzwierciedlenia na poziomie detalicznym. Może to sprawić, że charakteryzujące się wyższymi kosztami rolnictwo ekologiczne będzie niezrównoważone. UE musi również ocenić, w jaki sposób premia cenowa/rentowność czterokrotnego wzrostu produkcji ekologicznej wpływa na rynek. |
| --- | --- |

3.35.

WPR oraz strategia „od pola do stołu” i strategia na rzecz bioróżnorodności przedstawione w Zielonym Ładzie

| 3.36. | Obecny proces reformy WPR rozpoczął się w 2018 r. wraz z przedstawieniem wniosków ustawodawczych w czerwcu 2018 r. (23) W nowej WPR nakreślono większe ambicje, szczególnie w odniesieniu do środowiska i zmiany klimatu. |
| --- | --- |

3.36.

| 3.37. | We wnioskach dotyczących nowej WPR określono następujące cele szczegółowe:






  — | wspieranie godziwych dochodów gospodarstw rolnych i odporności w całej Unii (w celu wzmocnienia bezpieczeństwa żywnościowego), |
| --- | --- | --- |

3.37.

—

wspieranie godziwych dochodów gospodarstw rolnych i odporności w całej Unii (w celu wzmocnienia bezpieczeństwa żywnościowego),

| — | zwiększenie zorientowania na rynek i konkurencyjności, w tym większe ukierunkowanie na badania naukowe, technologię i cyfryzację, |
| --- | --- |

—

zwiększenie zorientowania na rynek i konkurencyjności, w tym większe ukierunkowanie na badania naukowe, technologię i cyfryzację,

| — | poprawa pozycji rolników w łańcuchu wartości, |
| --- | --- |

—

poprawa pozycji rolników w łańcuchu wartości,

| — | przyczynianie się do łagodzenia zmiany klimatu i przystosowywania się do niej, a także do zrównoważonej produkcji energii, |
| --- | --- |

—

przyczynianie się do łagodzenia zmiany klimatu i przystosowywania się do niej, a także do zrównoważonej produkcji energii,

| — | wspieranie zrównoważonego rozwoju i wydajnego gospodarowania zasobami naturalnymi, takimi jak woda, gleba i powietrze, |
| --- | --- |

—

wspieranie zrównoważonego rozwoju i wydajnego gospodarowania zasobami naturalnymi, takimi jak woda, gleba i powietrze,

| — | przyczynianie się do ochrony różnorodności biologicznej, wzmacnianie usług ekosystemowych oraz ochrona siedlisk i krajobrazu, |
| --- | --- |

—

przyczynianie się do ochrony różnorodności biologicznej, wzmacnianie usług ekosystemowych oraz ochrona siedlisk i krajobrazu,

| — | przyciąganie młodych rolników i ułatwianie rozwoju działalności gospodarczej na obszarach wiejskich, |
| --- | --- |

—

przyciąganie młodych rolników i ułatwianie rozwoju działalności gospodarczej na obszarach wiejskich,

| — | promowanie zatrudnienia, wzrostu, włączenia społecznego i rozwoju lokalnego na obszarach wiejskich, w tym biogospodarki i zrównoważonego leśnictwa, |
| --- | --- |

—

promowanie zatrudnienia, wzrostu, włączenia społecznego i rozwoju lokalnego na obszarach wiejskich, w tym biogospodarki i zrównoważonego leśnictwa,

| — | poprawa reakcji rolnictwa UE na potrzeby społeczne dotyczące żywności i zdrowia, w tym bezpiecznej, bogatej w składniki odżywcze i zrównoważonej żywności, jak też dobrostanu zwierząt. |
| --- | --- |

—

poprawa reakcji rolnictwa UE na potrzeby społeczne dotyczące żywności i zdrowia, w tym bezpiecznej, bogatej w składniki odżywcze i zrównoważonej żywności, jak też dobrostanu zwierząt.

| 3.38. | W nowej WPR przewidziano szczegółowy wymóg, zgodnie z którym płatności bezpośrednie będą uwarunkowane spełnieniem surowszych wymogów w zakresie środowiska i zmiany klimatu. Państwa członkowskie będą musiały oferować ekoprogramy mające na celu wspieranie rolników w wykraczaniu poza obowiązkowe wymogi. |
| --- | --- |

3.38.

| 3.39. | We wnioskach dotyczących nowej WPR określono, że co najmniej 30 % każdego krajowego przydziału środków na rozwój obszarów wiejskich zostanie przeznaczone na działania środowiskowe i klimatyczne. Oczekuje się, że 40 % całkowitego budżetu WPR przyczyni się do realizacji działań w dziedzinie klimatu (24). |
| --- | --- |

3.39.

| 3.40. | W ramach WPR państwa członkowskie są zobowiązane do opracowania planów strategicznych określających sposób osiągnięcia celów szczegółowych WPR. Przy wykorzystaniu wspólnie określonych wskaźników rezultatu państwa członkowskie określą cele końcowe, jakie chcą osiągnąć w danym okresie programowania. |
| --- | --- |

3.40.

| 3.41. | W ciągu ostatnich dwóch lat instytucje Unii poczyniły już znaczne postępy w pracach nad wnioskami dotyczącymi WPR i bardzo ważne jest, aby wnioski dotyczące Zielonego Ładu nie spowodowały cofnięcia tych postępów. Dostosowanie planów strategicznych WPR do Zielonego Ładu UE okaże się trudne, ale należy tego dokonać. |
| --- | --- |

3.41.

Kierunek rynku UE i uczciwa cena

| 3.42. | W strategii „od pola do stołu” i strategii na rzecz bioróżnorodności przedstawionych w Zielonym Ładzie bardzo wyraźnie określono, że przeciętny rolnik w UE zarabia obecnie około połowy przeciętnego wynagrodzenia pracownika w całej gospodarce. |
| --- | --- |

3.42.

| 3.43. | Dla uzyskania zrównoważonego dochodu ważne jest, aby europejscy rolnicy otrzymywali na rynku uczciwą cenę za żywność, przewyższającą koszty produkcji. W strategii „od pola do stołu” należy wskazać rynkowi kierunek, zgodnie z którym wysokie standardy produkcji żywności przez europejskich rolników są istotne i muszą być wynagradzane. Strategia „od pola do stołu” musi być realizowana poprzez inicjatywy mające na celu zakazanie nieuczciwych praktyk handlowych (25), unikanie sprzedaży poniżej kosztów i zapewnienie sprawiedliwego podziału ceny rynkowej w całym łańcuchu dostaw. |
| --- | --- |

3.43.

Budżet

| 3.44. | Wnioski dotyczące wieloletnich ram finansowych (WRF), w tym zmniejszenia budżetu WPR o 9 % w ujęciu realnym, nie są zgodne z ambicjami zawartymi w przedstawionej w Zielonym Ładzie strategii „od pola do stołu” i strategii na rzecz bioróżnorodności. |
| --- | --- |

3.44.

| 3.45. | Aby zrealizować cele strategii, nie można zmniejszyć budżetu WPR. Budżet ten należy zwiększyć, aby uwzględnić dodatkowe wymogi nałożone na rolników oraz inflację, chronić płatności podstawowe dla rolników i programy dla gospodarstw w ramach programu rozwoju obszarów wiejskich. |
| --- | --- |

3.45.

| 3.46. | Wszelkie zmniejszenie produkcji i dochodu rolników wynikające z realizacji tej strategii musi zostać zrekompensowane. |
| --- | --- |

3.46.

| 3.47. | EKES ponownie wyraża poparcie dla poglądu, że budżet UE powinien zostać zwiększony, aby zapewnić odpowiednie finansowanie WPR, realizację nowych celów polityki i reagowanie na wyzwania (26). |
| --- | --- |

3.47.

Podstawy naukowe

| 3.48. | Działanie w dziedzinie klimatu musi być oparte na dokładnych pomiarach działalności na poziomie gospodarstwa. Obecnie sposób ujmowania metanu nie odzwierciedla aktualnego stanu wiedzy naukowej (27), a rolnicy nie są nagradzani za ilości dwutlenku węgla pochłaniane przez ich pastwiska i żywopłoty. Kwestie te należy koniecznie uwzględnić w strategii „od pola do stołu” i strategii na rzecz bioróżnorodności w celu zapewnienia, aby wszystkie emisje wydzielane i pochłaniane przez sektor były sprawiedliwie i dokładnie rozliczane. |
| --- | --- |

3.48.

Sprawiedliwa transformacja

| 3.49. | Sprawiedliwa transformacja dla wszystkich ma ogromne znaczenie w ramach nowej zielonej polityki. Koszty wdrażania nowej polityki muszą ponosić wszyscy – od rolników i przetwórców po detalistów i konsumentów. Musimy wypracować koncepcję „niepozostawiania nikogo w tyle” (28) i chronić osoby najbardziej podatne na zagrożenia przed niezamierzonymi następstwami nowej polityki. |
| --- | --- |

3.49.

Zapewnienie równoważności norm

| 3.50. | Porozumienie SPS w ramach WTO z 1995 r. obejmuje stosowanie uregulowań dotyczących bezpieczeństwa żywności, zdrowia zwierząt i roślin. Artykuł 5 ust. 7 porozumienia obejmuje zasadę ostrożności, która jest obecnie zapisana w Traktacie z Lizbony. Każda próba zmiany obecnego stanu rzeczy na szczeblu innym niż wielostronny miałaby głębokie skutki dla światowego systemu handlu i dla przyszłej wiarygodności samego porozumienia SPS (29). |
| --- | --- |

3.50.

| 3.51. | Unia Europejska musi naciskać na spełnianie przez państwa trzecie, które wywożą towary do UE, w znacznie większym stopniu norm społecznych i środowiskowych, przepisów dotyczących dobrostanu zwierząt i norm fitosanitarnych równoważnych tym, których państwa te wymagają od rolników europejskich. Nie można wykorzystywać niespełniających norm towarów przywożonych do UE do wypierania z rynku spełniających wysokie normy produktów europejskich wyprodukowanych zgodnie z wyższymi standardami w ramach strategii „od pola do stołu” i strategii na rzecz bioróżnorodności. Podobnie Europa nie może eksternalizować swoich ambicji w zakresie realizacji celów związanych ze zmianą klimatu poprzez ucieczkę emisji. |
| --- | --- |

3.51.

| 3.52. | UE musi również unikać pokusy czynienia większych ustępstw w dziedzinie rolnictwa, które osłabiłyby produkcję krajową. Musi także zlikwidować stosowanie podwójnych standardów w rolnictwie, a przede wszystkim w odniesieniu do porozumień w sprawie stosowania środków sanitarnych i fitosanitarnych oraz barier technicznych w handlu w krajach partnerskich. |
| --- | --- |

3.52.

Praca

| 3.53. | Z badań naukowych wynika, że umowy o wolnym handlu są odpowiednim instrumentem do poprawy sytuacji pracowników w krajach partnerskich (30). W 2016 r. w badaniu poświęconym postanowieniom dotyczącym pracy zawartym w 76 z ponad 260 umów o wolnym handlu MOP stwierdziła, że połączenie współpracy technicznej, mechanizmów weryfikacji i udziału społeczeństwa obywatelskiego przyczyniło się do poprawy sytuacji w zakresie praw pracowniczych w różnych sektorach. |
| --- | --- |

3.53.

Ocena skutków

| 3.54. | Dobre prawodawstwo to prawodawstwo, które jest we właściwy sposób analizowane przed jego wprowadzeniem. Wszelkie środki zaproponowane w ramach strategii „od pola do stołu” i strategii na rzecz bioróżnorodności przedstawionych w Zielonym Ładzie muszą obejmować szczegółową ocenę skutków regulacji, w tym analizę porównawczą, zanim podjęte zostaną jakiekolwiek decyzje polityczne lub regulacyjne. |
| --- | --- |

3.54.

Leśnictwo i wylesianie

| 3.55. | Zwiększanie powierzchni lasów w UE jest dobrym posunięciem i będzie miało bardzo korzystny wpływ na zmianę klimatu. Musi mu towarzyszyć solidne finansowanie, tak aby rolnicy nie tracili dochodów, biorąc pod uwagę długi czas inwestycji. |
| --- | --- |

3.55.

| 3.56. | Polityka handlowa UE musi być prowadzona w sposób bardzo świadomy oraz ukierunkowana na osiągnięcie celów określonych w Zielonym Ładzie i strategii „od pola do stołu”, tak aby przywóz towarów do UE nie nasilał wylesiania w państwach trzecich będących partnerami handlowymi. Do niektórych przykładów tego problemu zalicza się przywóz wołowiny i soi z państw Mercosuru (Brazylia), przywóz wołowiny i baraniny z Australii oraz oleju palmowego z Indonezji. |
| --- | --- |

3.56.

| 3.57. | EKES wzywa Komisję do lepszego informowania i uwrażliwiania konsumentów europejskich na wyzwania związane z wylesianiem poprzez poprawę oznakowania ekologicznego produktów oraz poprzez utworzenie europejskiego obserwatorium wylesiania i mechanizmu wczesnego ostrzegania. |
| --- | --- |

3.57.

| 3.58. | EKES zwraca się do Komisji o wspieranie we współpracy z ludnością lokalną ponownego zalesiania wylesianych obszarów i zwiększania gruntów zalesionych, w szczególności w Ameryce Łacińskiej, Afryce Subsaharyjskiej i krajach wschodzących. Komisja musi również ustanowić wsparcie finansowe i pomoc techniczną dla państw trzecich (w tym podmiotów państwowych i niepaństwowych), w szczególności w celu ochrony pierwotnych ekosystemów leśnych. |
| --- | --- |

3.58.

| 3.59. | EKES zwraca się do Komisji o poprawę jakości i wiarygodności etykiet importowanych produktów niepowodujących wylesiania poprzez zachęcanie do konwergencji narzędzi i rozszerzenie istniejących certyfikatów, wykorzystanie mapy użytkowania gruntów za pomocą teledetekcji, wspieranie producentów we wdrażaniu oraz wzmocnienie kontroli w całym łańcuchu dostaw. |
| --- | --- |

3.59.

4.   Skutki COVID-19

| 4.1. | Kryzys związany z koronawirusem pokazał naszą zależność od zglobalizowanych łańcuchów produkcji i handlu międzynarodowego opartego na dostawach na ostatnią chwilę. Jest to dla nas problemem w momencie kryzysowej sytuacji, gdyż brakuje podstawowych produktów takich jak maski, niezbędne leki itp. Podobnych kryzysów należy oczekiwać w przyszłości. Przeniesienie działalności w przemyśle, rolnictwie i usługach powinno umożliwić lepszą autonomię w stosunku do rynków międzynarodowych, odzyskanie kontroli nad metodami produkcji oraz zainicjowanie transformacji ekologicznej i społecznej naszych działań. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Pandemia przypomniała nam o silnym związku z naturą i potrzebie ochrony różnorodności biologicznej oraz zapobieganiu wylesianiu. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Wpływ trwającego kryzysu związanego z COVID-19 na gospodarkę światową jest tak poważny, że Międzynarodowy Fundusz Walutowy (MFW) ostrzegł, iż świat stoi w obliczu najgorszej recesji gospodarczej od czasów wielkiego kryzysu, który miał miejsce w latach 30. ubiegłego wieku. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | MFW prognozuje, że światowy PKB zmaleje w 2020 r. o 3 %, inni zaś szacują globalne spowolnienie gospodarcze na poziomie 2,3–4,8 %, a jego koszty – na poziomie 2–4 bln USD. MFW przewiduje, że w 2020 r. gospodarka Stanów Zjednoczonych odnotuje spadek o 5,9 %, a strefa euro – o 7,5 % (31). W drugim kwartale 2020 r. PKB UE spadł o 15 %; oczekuje się, że gospodarka skurczy się o 7 % w 2020 r. (32). |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Jednym z głównych efektów ubocznych wielkiego kryzysu z lat 30. ubiegłego wieku był brak bezpieczeństwa żywnościowego i suwerenności żywnościowej skutkujący niedoborami żywności i głodem w niektórych państwach UE i stanach USA, co z kolei doprowadziło do niepokojów społecznych i rozwoju ekstremistycznych ugrupowań politycznych. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Kluczowym wnioskiem płynącym z kryzysu związanego z COVID-19 jest waga bezpieczeństwa żywnościowego i suwerenności żywnościowej dla UE. Po raz kolejny należy podkreślić krytyczne znaczenie, jakie dla Unii ma dobrze finansowana WPR. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Kryzys związany z COVID-19 powinien zwiększyć znaczenie WPR dla UE (33) i wzmocnić pierwotne cele polityczne WPR określone w art. 39 TFUE, mianowicie:






  — | zapewnienie odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej, zwłaszcza przez podniesienie indywidualnego dochodu osób pracujących w rolnictwie, |
| --- | --- | --- |

4.7.

—

zapewnienie odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej, zwłaszcza przez podniesienie indywidualnego dochodu osób pracujących w rolnictwie,

| — | zapewnienie rozsądnych cen w dostawach dla konsumentów. |
| --- | --- |

—

zapewnienie rozsądnych cen w dostawach dla konsumentów.

| 4.8. | Znaczenie zdecydowanej reakcji gospodarczej ze strony UE na kryzys związany z COVID-19 jest nie do przecenienia. Reakcja Komisji w odniesieniu do rolnictwa była jak dotąd rozczarowująca – nadzwyczajne środki rynkowe obejmowały finansowanie w wysokości zaledwie 78 mln EUR. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Jeśli chodzi o ożywienie gospodarki europejskiej w następstwie kryzysu związanego z COVID-19, UE uruchomiła narzędzie służące odbudowie gospodarki przewidujące dodatkowe 750 mld EUR, co wraz z budżetem UE na lata 2021–2027 daje kwotę 1,85 bln EUR. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Znaczenie zdecydowanej reakcji gospodarczej ze strony UE na kryzys związany z COVID-19 jest nie do przecenienia. Reakcja Komisji Europejskiej musi przyczynić się do odbudowy i wzmocnienia gospodarki, bezpieczeństwa żywnościowego, zrównoważonych łańcuchów dostaw, a także – w powiązaniu z podejściem „Jedno zdrowie” – zaopatrzenia w wyroby medyczne i ich dostępności oraz rolnictwa i sektora rolno-spożywczego. |
| --- | --- |

4.10.

Bruksela, dnia 18 września 2020 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  COM(2019) 640 final.

1

(2)  Cele zrównoważonego rozwoju

2

(3)  COM(2019) 640 final – Wykres 1.

3

(4)  Strategia „od pola do stołu”.

4

(5)  Strategia na rzecz bioróżnorodności

5

(6)  Zob. opinie EKES-u „Od pola do stołu: zrównoważona strategia żywnościowa” i „Unijna strategia na rzecz bioróżnorodności 2030 – Przywracanie przyrody do naszego życia” w sprawie strategii „Od pola do stołu” i bioróżnorodności (zob. s. 51 i 259 niniejszego Dziennika Urzędowego).

6

„Od pola do stołu: zrównoważona strategia żywnościowa”

„Unijna strategia na rzecz bioróżnorodności 2030 – Przywracanie przyrody do naszego życia”

(7)  Zob. pismo.

7

(8)  https://ec.europa.eu/trade/policy/eu-position-in-world-trade/

8

(9)  Eurostat.

9

(10)  https://ec.europa.eu/info/news/2019-record-year-eu-agri-food-trade-2020-mar-27_pl

10

(11)  Opinia EKES-u w sprawie znaczenia handlu produktami rolnymi dla przyszłego rozwoju rolnictwa i gospodarki rolnej w UE w kontekście bezpieczeństwa żywnościowego” (Dz.U. C 13 z 15.1.2016, s.97).

11

(12)  Opinia EKES-u „Rola rolnictwa w wielostronnych, dwustronnych i regionalnych negocjacjach handlowych w świetle posiedzenia ministerialnego WTO w Nairobi” (Dz.U. C 173 z 31.5.2017, s. 20).

12

(13)  https://www.eesc.europa.eu/pl/node/63550

13

(14)  Zob. przepisy dotyczące sektora produkcji ekologicznej:https://ec.europa.eu/info/food-farming-fisheries/farming/organic-farming/legislation_en.

14

(15)  Opinia EKES-u „Rozdziały dotyczące handlu i zrównoważonego rozwoju w umowach UE o wolnym handlu” (Dz.U. C 227 z 28.6.2018, s. 27).

15

(16)  Opinia EKES-u „Kluczowa rola handlu i inwestycji w osiąganiu i wdrażaniu celów zrównoważonego rozwoju” (Dz.U. C 129 z 11.4.2018, s. 27).

16

(17)  Zob. przypis 12.

17

(18)  https://ec.europa.eu/info/departments/joint-research-centre_pl

18

(19)  Opinia EKES-u „Rola unijnej polityki handlowej i inwestycyjnej w zwiększaniu wyników gospodarczych UE” (Dz.U. C 47 z 11.2.2020, s. 38), zwłaszcza punkt 5 dotyczący handlu i zrównoważonego rozwoju szczególnie w odniesieniu do celów zrównoważonego rozwoju i porozumienia paryskiego.

19

(20)  Opinia EKES-u „Zrównoważona gospodarka, jakiej potrzebujemy” (Dz.U. C 106 z 31.3.2020, s. 1).

20

(21)  Opinia EKES-u „Wkład społeczeństwa obywatelskiego w rozwój kompleksowej polityki żywnościowej w UE” (Dz.U. C 129 z 11.4.2018, s. 18).

21

(22)  https://onehealthejp.eu/about/

22

(23)  https://ec.europa.eu/commission/sites/beta-political/files/budget-may2018-modernising-cap_en.pdf

23

(24)  https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/pl/IP_18_3985

24

(25)  Opinia EKES-u „Wniosek w sprawie dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie nieuczciwych praktyk handlowych w relacjach między przedsiębiorstwami w łańcuchu dostaw żywności” (Dz.U. C 440 z 6.12.2018, s. 165).

25

(26)  https://www.eesc.europa.eu/pl/our-work/opinions-information-reports/opinions/cap-legislative-proposals

26

(27)  Allen, M.R., Shine, K.P., Fuglestvedt, J.S., Millar, R.J., Cain, M., Frame, D.J. i Macey, A.H., „A solution to the misrepresentations of CO2-equivalent emissions of short-lived climate pollutants under ambitious mitigation” [Rozwiązanie problemu błędnego ujmowania emisji nietrwałych czynników wpływających na zmianę klimatu, wyrażonych w ekwiwalencie dwutlenku węgla, w ramach ambitnych działań łagodzących], Nature Partner Journals – Climate and Atmospheric Science, 2018, 1(1), s. 16.

27

2

Nature Partner Journals – Climate and Atmospheric Science

(28)  Opinia EKES-u „Aby nikt nie pozostał w tyle – realizacja programu działań na rzecz zrównoważonego rozwoju do roku 2030” (Dz.U. C 47 z 11.2.2020, s. 30).

28

(29)  Zob. przypis 12.

29

(30)  „Innovation in the social pillars of sustainable development” [Innowacje w filarach socjalnych zrównoważonego rozwoju], dr Evita Schmieg (Niemiecki Instytut Spraw Międzynarodowych i Bezpieczeństwa – SWP).

30

(31)  https://blogs.imf.org/2020/04/14/the-great-lockdown-worst-economic-downturn-since-the-great-depression/

31

(32)  https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX:52020DC0456

32

(33)  Opinia EKES-u w sprawie wniosków legislacyjnych dotyczących WPR (Dz.U. C 62 z 15.2.2019, s. 214).

33

---

| 11.12.2020 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 429/77 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 429/77

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Energia: kobiety jako równoprawne podmioty w XXI wieku”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2020/C 429/11)

| Sprawozdawca: | Laure BATUT |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Evangelia KEKELEKI |

Sprawozdawca:

Laure BATUT

Współsprawozdawca:

Evangelia KEKELEKI

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 20.2.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Artykuł 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 23.7.2020 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 18.9.2020 |
| Sesja plenarna nr | 554 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 208/4/2 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

20.2.2020

Podstawa prawna

Artykuł 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego

Data przyjęcia przez sekcję

23.7.2020

Data przyjęcia na sesji plenarnej

18.9.2020

Sesja plenarna nr

554

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

208/4/2

1.   Wnioski i zalecenia

EKES zaleca, by Komisja zachęcała wszystkie organy decyzyjne, aby:

| 1.1. | stworzyły warunki dostępu do energii dla wszystkich, ograniczyły ubóstwo energetyczne i gromadziły dane jakościowe oraz pod kątem płci, uwzględniając odpowiednie wskaźniki, |
| --- | --- |

1.1.

stworzyły warunki dostępu do energii dla wszystkich, ograniczyły ubóstwo energetyczne i gromadziły dane jakościowe oraz pod kątem płci, uwzględniając odpowiednie wskaźniki,

| 1.2. | wzmocniły obowiązujące prawodawstwo dotyczące równości i egzekwowały jego stosowanie zarówno na szczeblu europejskim, jak i krajowym, |
| --- | --- |

1.2.

wzmocniły obowiązujące prawodawstwo dotyczące równości i egzekwowały jego stosowanie zarówno na szczeblu europejskim, jak i krajowym,

| 1.3. | prowadziły politykę ukierunkowaną na równouprawnienie płci w zawodach związanych z energią, gdyż: „Talenty kobiet się liczą!”, |
| --- | --- |

1.3.

prowadziły politykę ukierunkowaną na równouprawnienie płci w zawodach związanych z energią, gdyż: „Talenty kobiet się liczą!”,

| 1.4. | zapewniły równe warunki kształcenia w zawodach związanych z energią w państwach członkowskich i na szczeblu europejskim – stworzyły europejskie kolegium nauk przyrodniczych, technologii, inżynierii i matematyki (STEM), |
| --- | --- |

1.4.

zapewniły równe warunki kształcenia w zawodach związanych z energią w państwach członkowskich i na szczeblu europejskim – stworzyły europejskie kolegium nauk przyrodniczych, technologii, inżynierii i matematyki (STEM),

| 1.4.1. | zachęciły państwa członkowskie do utworzenia „dziecięcych politechnik” dla małych dzieci w celu zapoznania ich ze STEM, |
| --- | --- |

1.4.1.

zachęciły państwa członkowskie do utworzenia „dziecięcych politechnik” dla małych dzieci w celu zapoznania ich ze STEM,

| 1.5. | stworzyły równe warunki na rynku pracy w sektorze energetycznym, |
| --- | --- |

1.5.

stworzyły równe warunki na rynku pracy w sektorze energetycznym,

| 1.5.1. | przedstawiły dane dotyczące wszystkich części sektora w podziale na płeć, w tym dane dotyczące energii ze źródeł odnawialnych i ubóstwa energetycznego, przeanalizowały możliwości dla kobiet, ale unikały sytuacji, w której transformacja energetyczna i cyfrowa zahamowałyby rozwój kariery i wynagrodzenia kobiet; |
| --- | --- |

1.5.1.

przedstawiły dane dotyczące wszystkich części sektora w podziale na płeć, w tym dane dotyczące energii ze źródeł odnawialnych i ubóstwa energetycznego, przeanalizowały możliwości dla kobiet, ale unikały sytuacji, w której transformacja energetyczna i cyfrowa zahamowałyby rozwój kariery i wynagrodzenia kobiet;

| 1.5.2. | wprowadziły wiążące środki w zakresie przejrzystości płac i wynagrodzeń, ponieważ jest to warunek konieczny dla rzeczywistej równości wynagrodzeń na każdym poziomie, |
| --- | --- |

1.5.2.

wprowadziły wiążące środki w zakresie przejrzystości płac i wynagrodzeń, ponieważ jest to warunek konieczny dla rzeczywistej równości wynagrodzeń na każdym poziomie,

| 1.5.3. | wprowadziły wymóg równego udziału kobiet i mężczyzn w zarządach spółek, |
| --- | --- |

1.5.3.

wprowadziły wymóg równego udziału kobiet i mężczyzn w zarządach spółek,

| 1.6. | rozwijały dialog społeczny i zawierały układy zbiorowe wszędzie w Europie pod kątem równości w przedsiębiorstwach energetycznych, |
| --- | --- |

1.6.

rozwijały dialog społeczny i zawierały układy zbiorowe wszędzie w Europie pod kątem równości w przedsiębiorstwach energetycznych,

| 1.7. | zmieniły sposób myślenia samych kobiet dzięki dobrym przykładom i stworzyły europejską sieć zespołów „Teams-Europe”, |
| --- | --- |

1.7.

zmieniły sposób myślenia samych kobiet dzięki dobrym przykładom i stworzyły europejską sieć zespołów „Teams-Europe”,

| 1.8. | zmieniły mentalność mężczyzn i kształcenie kadry kierowniczej. |
| --- | --- |

1.8.

zmieniły mentalność mężczyzn i kształcenie kadry kierowniczej.

2.   Wprowadzenie: sektor energetyczny a kobiety

| 2.1. | Równość jest podstawową wartością UE, prawem podstawowym i zasadą Europejskiego filaru praw socjalnych. Jest elementem ONZ-owskich celów zrównoważonego rozwoju. Art. 8 TFUE czyni z niej klauzulę horyzontalną, która leży u podstaw włączania problematyki równości do wszystkich strategii politycznych. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | W 2020 r., w którym przypada 25. rocznica deklaracji pekińskiej (1), UE dąży do zniesienia nierówności oraz wspierania równości mężczyzn i kobiet dzięki nowej strategii. W ostatnim okresie pojawiły się liczne dokumenty na ten temat, których EKES nie chce ani powielać ani parafrazować, ale których wnioski popiera – na przykład wnioski zawarte w opracowaniu przygotowanym na wniosek komisji FEMM Parlamentu Europejskiego (2) w sprawie roli kobiet w transformacji energetycznej, wnioski przedstawione w niedawnym komunikacie Komisji w sprawie strategii na rzecz równouprawnienia płci na lata 2020–2025 (3) (COM(2020) 152 final) oraz płynące z badań przeprowadzonych przez Europejski Instytut ds. Równości Kobiet i Mężczyzn (EIGE) (4). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Komisja jest zdania, że: „Nasz pełen potencjał w biznesie, polityce i społeczeństwie jako całości możemy osiągnąć tylko wtedy, gdy wykorzystamy wszystkie nasze talenty i naszą różnorodność. Równouprawnienie płci przyczynia się do powstawania miejsc pracy i większej wydajności – niesie z sobą potencjał, który musimy wykorzystać w związku z transformacją ekologiczną i cyfrową, której się podejmujemy, i wyzwaniami demograficznymi, przed którymi stoimy”.
  Akapit ten podsumowuje wyzwania, przed którymi stoi sektor energetyczny: potencjał i wydajność, zdolność do zatrudnienia, a zatem kwalifikacje i równowaga między życiem zawodowym a prywatnym, równość płci, demografia, wstrząs związany z transformacją ekologiczną i cyfrową. |
| --- | --- |

2.3.

Akapit ten podsumowuje wyzwania, przed którymi stoi sektor energetyczny: potencjał i wydajność, zdolność do zatrudnienia, a zatem kwalifikacje i równowaga między życiem zawodowym a prywatnym, równość płci, demografia, wstrząs związany z transformacją ekologiczną i cyfrową.

| 2.4. | Wskaźnik zatrudnienia kobiet w chwili, gdy nie są jeszcze odczuwalne konsekwencje kryzysu wywołanego koronawirusem, jest w UE wyższy niż kiedykolwiek wcześniej, ale wiele kobiet nadal napotyka przeszkody, jeśli chodzi o dostęp do rynku pracy i utrzymanie się na nim. Pytanie: „Gdzie są kobiety?” staje się frazesem we wszystkich sektorach działalności, co stanowi krok naprzód w porównaniu z poprzednim okresem, kiedy sarkastycznie pytano: „Kto, kobiety?”. Nie oznacza to, że usunięto lukę między kobietami a mężczyznami w świecie pracy. W sektorze energetycznym, podobnie jak w wielu sektorach o istotniejszym wymiarze technicznym, do równości płci nadal jest jeszcze daleko: w Europie w sektorze tym kobiety stanowią średnio 22 % pracowników. Tak jest na przykład w Chorwacji (5). Również dane dotyczące energii odnawialnej powinny być gromadzone według kryterium płci. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Z energią wiąże się ogromny segment gospodarki dotyczący surowców, wyrobów gotowych i usług, obejmujący górnictwo, produkcję, wprowadzanie na rynek, transport i dystrybucję, dyplomację, bezpieczeństwo fizyczne i geopolityczne, a zatem umożliwiający wykorzystanie węgla, drewna, ropy naftowej, gazu, energii jądrowej, energii wiatrowej, słonecznej, wodnej itd. w celu zagwarantowania obywatelom, konsumentom i przedsiębiorstwom dostępu do energii elektrycznej, ogrzewania i niezależności transportowej. Szczególną cechą tego segmentu jest to, że stanowi on kluczowy czynnik umożliwiający funkcjonowanie innych sektorów gospodarki. Potrzebuje zatem uzdolnień wszystkich ludzi. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Sektor energetyczny we wszystkich jego aspektach jest branżą bardzo w odniesieniu do płci, w którym mężczyźni mają dominującą pozycję. Prowadzi to do dużego braku równowagi zawodowej między mężczyznami a kobietami, zarówno w prywatnym, jak i w publicznym sektorze energii, przy braku jakiejkolwiek rzeczywistej gotowości do działania na rzecz równości płci w całym łańcuchu wartości (6). |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Liczba kobiet na stanowiskach kierowniczych w sektorze energetycznym jest bardzo niska. Z badania przeprowadzonego przez Europejski Instytut ds. Równości Kobiet i Mężczyzn (EIGE) w 2012 r. wynikało, że w Niemczech, Hiszpanii i Szwecji w 64 % spośród 295 przedsiębiorstw w tym sektorze nie było kobiet na stanowiskach kierowniczych. Sytuacja była lepsza w sektorze energii ze źródeł odnawialnych i ropy naftowej i jest nieco lepsza w krajach położonych na północy Europy, ale we wszystkich państwach członkowskich kobiety są nieobecne na stanowiskach kierowniczych w branżach technologicznych związanych z energią. W 2019 r. brak równowagi płci w tym sektorze nadal jest niepokojący (51,9 punktów bazowych (7)), chociaż EIGE wskazuje, że w ostatnich latach poczyniono postępy niemal we wszystkich państwach członkowskich. |
| --- | --- |

2.7.

3.   Uwagi ogólne: konieczność zmniejszenia przepaści

| 3.1. | Aby przyspieszyć zmiany, trzeba działać jednocześnie na różnych polach i wypełnić luki, które się łączą i wpływają na siebie nawzajem. |
| --- | --- |

3.1.

3.2.   Luka w dostępie do energii

| 3.2.1. | Jest oczywiste, że transformacja systemu energetycznego nie jest kwestią czysto techniczną, lecz ma również znaczący aspekt społeczny. Dlatego należy zwrócić szczególną uwagę na dostęp do energii dla wszystkich. W Unii Europejskiej nadal istnieją gospodarstwa domowe, które mają problemy z dostępem do energii (8) ze względu na swoje położenie w stosunku do sieci lub z powodu ubóstwa. Kobiety, które są odpowiedzialne za te gospodarstwa domowe, jako pierwsze cierpią z powodu tych problemów, musząc dokonywać często trudnego wyboru między zapewnieniem albo jedzenia, albo ogrzewania dla siebie i swoich dzieci („heat or eat”). Polityka energetyczna nie bierze pod uwagę problemów związanych z podziałem obowiązków w gospodarstwach domowych. Na problem ubóstwa energetycznego trzeba też spojrzeć z perspektywy płci (9). Brak dostępu do energii pozbawia je również dostępu do technologii cyfrowych, co znacznie komplikuje ich życie i odizolowuje je od otoczenia społecznego, zawodowego, edukacyjnego i kulturalnego. Do braku dostępu do energii dochodzi w ten sposób przepaść cyfrowa, a sytuację pogarsza czasem jeszcze kwestia wieku. Należy uznać znaczenie wszystkich tych aspektów i uwzględnić w szczególny sposób płeć znajdującą się w najbardziej niekorzystnej sytuacji. |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.2.2. | Gromadzenie danych jakościowych dotyczących wykorzystania energii przez gospodarstwa domowe zapewniłoby dokładniejszy obraz ich rzeczywistego ubóstwa, którego zmniejszanie wymaga kompleksowego podejścia. Oprócz socjalnej taryfy energii, środki służące zaradzeniu ubóstwu energetycznemu wiążą się z polityką miejską, polityką mieszkaniową, dostępem do rynku pracy, poziomem płac i praktykami przedsiębiorstw dotyczącymi sprzedaży użytkownikowi końcowemu. Według badań OECD kobiety jako konsumentki poważnie traktują kwestie zrównoważonego rozwoju. Ze względu na swoje obowiązki w gospodarstwie domowym oraz rolę wychowawczą i podnoszącą świadomość na temat racjonalnego zużycia energii i recyklingu są one ważnymi propagatorkami nowych wzorców zachowań (10). |
| --- | --- |

3.2.2.

3.3.   Luka polityczna

| 3.3.1. | Europejska polityka energetyczna opiera się na pięciu ściśle ze sobą powiązanych wymiarach:






  — | bezpieczeństwo dostaw, |
| --- | --- | --- |

3.3.1.

—

bezpieczeństwo dostaw,

| — | w pełni zintegrowany rynek, |
| --- | --- |

—

w pełni zintegrowany rynek,

| — | efektywność energetyczna w celu zmniejszenia zapotrzebowania, |
| --- | --- |

—

efektywność energetyczna w celu zmniejszenia zapotrzebowania,

| — | obniżenie emisyjności gospodarki, |
| --- | --- |

—

obniżenie emisyjności gospodarki,

| — | badania naukowe i innowacje na rzecz konkurencyjności. |
| --- | --- |

—

badania naukowe i innowacje na rzecz konkurencyjności.

Aby zapewnić powodzenie tej polityki, Komisja zamierza:

| — | przewidywać zmiany, by umożliwić bezpieczną transformację, |
| --- | --- |

—

przewidywać zmiany, by umożliwić bezpieczną transformację,

| — | promować mobilność, |
| --- | --- |

—

promować mobilność,

| — | pobudzać tworzenie miejsc pracy, |
| --- | --- |

—

pobudzać tworzenie miejsc pracy,

| — | poprawić jakość danych, |
| --- | --- |

—

poprawić jakość danych,

| — | podnosić umiejętności. |
| --- | --- |

—

podnosić umiejętności.

| 3.3.2. | Pozycja kobiet nigdy nie jest rozważana jako odrębne zagadnienie. Kobiety są na pozycji drugorzędnej w tym sektorze i w razie kryzysu, bez względu na jego charakter, zostają zwolnione z pracy jako pierwsze. Nie można ograniczyć luki politycznej bez konkretnych środków na ich korzyść, które należy przyjąć w każdym z obszarów działania, zwłaszcza że jest to jeden z celów zrównoważonego rozwoju ONZ (11). |
| --- | --- |

3.3.2.

| 3.3.3. | EKES podkreśla, że w strategiach opracowywanych w sektorze energetycznym od samego początku nie uwzględniano aspektu płci. Chciałby, aby metodologia Define, Plan, Act, Check („zdefiniuj, zaplanuj, działaj, sprawdź”) przedstawiona przez EIGE w publikacji pt. „Gender and energy” (12) („Płeć a energia”) była szeroko rozpowszechniana i by zachęcano do jej stosowania rządy państw członkowskich oraz szkoły prowadzące szkolenia dla menedżerów w sektorze energetycznym i w jego przedsiębiorstwach. |
| --- | --- |

3.3.3.

| 3.3.4. | EKES podobnie jak EIGE uważa, że aspekt płci może zostać włączony do wszystkich etapów działania związanych z polityką energetyczną. Po przeanalizowaniu sytuacji i konsultacjach z zainteresowanymi stronami oraz rozważeniu budżetu etap wdrażania powinien rozpocząć się od podnoszenia poziomu świadomości i wzmocnienia zdolności, a tym samym także umiejętności. W ramach Gender toolkit (zestawu narzędzi związanych z płcią) moduł szkoleniowy dotyczący energii (finansowany z 7PR) uwypuklił znaczenie płci w sektorze energii i sposób, w jaki aspekt ten może wpływać na badania naukowe w tym sektorze (13). Ponadto należy dokonywać oceny strategii politycznych i programów po ich wdrożeniu. Komitet wyraża zadowolenie z powodu tego, że Komisja w ostatnim komunikacie dotyczącym równouprawnienia płci potwierdziła zamiar stosowania takiego podejścia. |
| --- | --- |

3.3.4.

3.4.   Luki na rynku pracy

3.4.1.   Zatrudnienie

| 3.4.1.1. | We Francji przedsiębiorstwo Électricité de France (EDF) chwali się, że kobiety stanowią 25 % jego pracowników i 27 % kadry zarządzającej. Zgodnie z francuskimi przepisami kobiety powinny stanowić 40 %. Przedsiębiorstwo rozpoczęło jednak kampanię cyfrową w celu poszukiwania pomysłów, jak omawiać, ukierunkowywać, promować i „rozwijać przemysł z udziałem kobiet” (14) oraz do tego przekonywać. W obecnej sytuacji często to same kobiety podejmują działania, by dojść do głosu. Na przykład w Hiszpanii w 2018 r. 57 stowarzyszeń sektora energii opublikowało wspólny manifest En Energia NO sin Mujeres (15) („Energia NIE bez kobiet”), w którym podkreślają, że nadszedł czas, aby w sferze publicznej wypowiadały się ekspertki, dzięki czemu proces transformacji energetycznej będzie bardziej zrównoważony i sprawiedliwy. Komisja Europejska potwierdza, że „propagowanie równouprawnienia płci jest zadaniem Unii, we wszystkich jej działaniach”, a zatem jest to zadanie wszystkich państw członkowskich, których wskaźnik równouprawnienia płci wynosi średnio jedynie 67,4 punktów na 100. W Austrii przedsiębiorstwa zajmujące się dystrybucją energii opracowały również programy promujące udział kobiet w tym sektorze, często we współpracy ze szkołami średnimi i uniwersytetami (16). |
| --- | --- |

3.4.1.1.

| 3.4.1.2. | W sektorze energii jądrowej wykluczenie kobiet jest postrzegane jako w pewnym stopniu uzasadnione „z uwagi na powiązane z nim zawody naukowe i techniczne, w których kobiet ciągle jest mało”. Udział kobiet we francuskim komitecie ds. energii jądrowej i energii alternatywnych (CEA) rośnie powoli: w 2018 r. stanowiły 33,8 % całego personelu (w 2008 r. było to 30 %); 30,3 % pracowników kadr kierowniczych (26,5 % starszych naukowców) i 39,4 % innych pracowników. |
| --- | --- |

3.4.1.2.

| 3.4.1.3. | Kobiety nadal są niedostatecznie obecne w przemyśle naftowym i gazowym. Stanowią one zaledwie 20 % pracowników, 17 % kadr kierowniczych i 1 % dyrektorów przedsiębiorstw (17). Stopniowo zaczynają być postrzegane jako „niewykorzystana rezerwa”, a zróżnicowanie płci może pewnego dnia stać się dodatkowym źródłem kreatywności w zawodach technicznych oraz rozwiązaniem dla problemu luki pokoleniowej i demograficznej. Należy porzucić stereotypy, które wciąż się utrzymują, na rzecz przywrócenia równowagi w zatrudnieniu. Wymaga to wysiłku ze strony kobiet, których większa liczba musi podjąć kształcenie na kierunkach technicznych. |
| --- | --- |

3.4.1.3.

| 3.4.1.4. | Kobiety w sektorze energii, podobnie jak inni pracownicy, nie mają tego samego statusu. Otrzymują niższe wynagrodzenia i częściej się je zwalnia; w Unii Europejskiej dodatkowym obciążeniem jest to, że społeczeństwo nadal bazuje na czasie wolnym kobiet, jeśli chodzi o wypełnianie niezawodowych funkcji społecznych i emocjonalnych (opieka nad dziećmi, nad osobami starszymi itd.). |
| --- | --- |

3.4.1.4.

3.4.2.   Kwalifikacje

| 3.4.2.1. | W UE nadal istnieją czynniki terytorialne i presja społeczna, które utrudniają dziewczętom uzyskanie dostępu do szkolnictwa wyższego. Na niektórych obszarach wiejskich Europy Południowej niektóre grupy ludności nadal uważają, że miejsce dziewcząt jest w domu. Ich analfabetyzm cyfrowy definitywnie uniemożliwia im wykonywanie zawodów związanych z sektorem energii, co oznacza ogólną utratę umiejętności potrzebnych społeczeństwu. |
| --- | --- |

3.4.2.1.

| 3.4.2.2. | Wszystko zaczyna się od kształcenia i kwalifikacji. Według EIGE istnieje również utrzymująca się segregacja pozioma między studentami i studentkami. Chłopcy chętniej wybierają nauki przyrodnicze; gdy dziewczęta zyskują dyplom z dziedziny nauk przyrodniczych po kilku latach od zakończenia studiów przestają wykonywać zawody techniczne. Rozpoczęcie przez nie pracy w przedsiębiorstwie może wiązać się z problemami: „Podczas studiów inżynieryjnych traktowano mnie tak samo jak innych, ale wszystko się zmieniło, gdy zaczęłam pracować. Przy budowie elektrowni nie pomyślano, że pewnego dnia mogłyby tam pracować kobiety: nie było odpowiedniej odzieży do ochrony radiologicznej ani szatni dla kobiet” (18) – opowiada jedna z pracowniczek o początkach swej kariery zawodowej w elektrowni jądrowej. Takie doświadczenie jest bardzo wymowne. Mimo że w Chorwacji w 2017 r. 60 % absolwentów kierunków ścisłych było kobietami, a tytuł doktora w 55 % otrzymywały kobiety, to nadal w pracy w sektorze energetycznym musiały się one zmagać z realiami szklanego sufitu – w strukturach zarządzania ich udział utrzymywał się na poziomie 13–16 %, a w spółkach notowanych – na poziomie 19 %. |
| --- | --- |

3.4.2.2.

| 3.4.2.3. | We Francji w wyższych szkołach inżynierskich kobiety stanowią mniej niż 30 % studiujących, więc zróżnicowanie ze względu na płeć jest trudne do osiągnięcia wśród pracowników sektora energii elektrycznej i gazu (19). W 2017 r. w czysto technicznych segmentach tego sektora kobiety stanowiły jedynie 14 % pracowników, podczas gdy w sektorze komercyjnym i usługowym są one w większości. Jaką wartość dodaną wnoszą kobiety? Są towarzyskie, ludzkie, porządkują dokumenty i robią kawę? Czy są techniczkami, inżynierkami i badaczkami? Kobiety potrzebują prawdziwie równych szans w dostępie do zawodów w sektorze energetycznym oraz uznania ich zdolności, by zostać w tym sektorze i rozwijać w nim swą karierę zawodową. W Hiszpanii zauważono, że pomimo środków zachęcających kobiety do wyboru tej ścieżki kariery, niektóre z nich nie idą w kierunku sektorów technicznych (20). Trzeba skończyć ze stereotypowym myśleniem, że matematyka i fizyka są dla chłopców, i odpowiednio dostosować programy nauczania, zmieniać postawę nauczycieli oraz rodziców, i to już od momentu startu dzieci w szkole podstawowej. W ten sposób dziewczynki i kobiety same zaczną inaczej się postrzegać. Przykłady są inspirujące: w Polsce w ramach projektu „Dziecięca Politechnika” dzieci (dziewczęta i chłopcy) w wieku szkolnym uczestniczą w zajęciach, które zapoznają ich z przedmiotami technicznymi i tym samym rozwiewają obawy związane ze STEM. |
| --- | --- |

3.4.2.3.

3.5.   Praca zawodowa i płace

| 3.5.1. | Kobiety nie zawsze są w stanie łatwo osiągnąć zadowalającą równowagę pomiędzy życiem rodzinnym a zawodowym w tych wymagających zawodach. Ze względu na brak wzorców do naśladowania kobiety czasami same z nich rezygnują. Potrzebna jest im solidarność między przewodniczkami, mentorkami, wyjątkowymi kobietami, które pokazują drogę innym kobietom i budzą ich zaufanie. EKES jest zdania, że szkolenia dla osób zarządzających zasobami ludzkimi w tym sektorze powinny kształtować w nich wrażliwość i inwencję w stosunku do wszystkich, kobiet i mężczyzn, tak aby potrafiły one pomagać w zarządzaniu ich karierami i sprawiać, że ścieżki kariery postrzegane wcześniej jako wyjątkowe staną się codziennością. W Chorwacji w 2019 r. powstała sieć stworzona przez kobiety, zainspirowana globalną wspólnotą współpracy CIGRE, której celem jest pomaganie sobie nawzajem w rozwijaniu kariery w branży energetycznej (21). Komitet uważa, że wprowadzenie parytetów dla osiągnięcia równości w zarządach spółek jest niezbędnym sygnałem. |
| --- | --- |

3.5.1.

| 3.5.2. | Kobiety, jeśli pragną iść drogą zawodową opartą na naukach STEM (nauki przyrodnicze, technologia, inżynieria i matematyka) w dziedzinie energii, napotykają wciąż zbyt wiele wewnętrznych przeszkód w przedsiębiorstwach, zarówno w sektorze publicznym, jak i prywatnym. Komisja wzywa do tego, by wszyscy mieli swobodę „podążania drogą, jaką wybrali w życiu”, na równych zasadach. Należy przewidzieć dodatkowe środki dla kobiet w sektorze, w którym siła fizyczna nie jest już najważniejsza, ale pozostaje punktem odniesienia w ocenie zdolności. Równość należy mierzyć wskaźnikami jakościowymi w odniesieniu do uzyskanych szans na karierę zawodową oraz, na równym stopniu specjalizacji i stanowiska, poprzez wynagrodzenie. Chodzi tu o wynagrodzenie podstawowe i dodatki do wynagrodzenia. EKES w pełni popiera cele międzynarodowej koalicji na rzecz równości płac (22). Zaleca wprowadzenie wiążących środków w zakresie przejrzystości płac i wynagrodzeń, ponieważ jest to warunek konieczny dla rzeczywistej równości wynagrodzeń. |
| --- | --- |

3.5.2.

3.6.   Rola krajowego i europejskiego dialogu społecznego

EKES uważa, że osiągnięte porozumienia powinny zostać uwzględnione w zarządzaniu przemysłem branżowym i przedsiębiorstwami.

3.6.1.   Układy i porozumienia zbiorowe

Dialog społeczny jest kluczowy dla zapewnienia odpowiednich warunków pracy i zagwarantowania kobietom bezpieczeństwa pracy i zatrudnienia w sektorze energetycznym. Przedstawiciele przemysłu elektrycznego i gazowego (IEG) we Francji podpisali porozumienie branżowe ze związkami zawodowymi na okres 4 lat, uwzględniając wszystkie pola, na których należy dążyć do równości w pracy (23). CEA ma umowę na szczeblu przedsiębiorstwa. We wszystkich państwach członkowskich bardzo ważne byłoby włączenie do układów zbiorowych takich środków zatwierdzonych przez partnerów społecznych, aby miały one pełną moc prawną.

3.6.2.   Społeczna odpowiedzialność przedsiębiorstw, „prawo miękkie”

Przedsiębiorstwo takie jak Electricité de France w 2018 r. podpisało ze związkami zawodowymi porozumienie w sprawie społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw, którego celem jest zapewnienie zróżnicowania ze względu na płeć na wszystkich szczeblach tego przedsiębiorstwa oraz zobowiązanie do promowania kobiet na kluczowych stanowiskach. Opiera się ono na zwiększeniu atrakcyjności zawodów technicznych wśród młodych kobiet oraz na zapewnieniu kobietom i mężczyznom w przedsiębiorstwie równości szans w trakcie ich kariery zawodowej. Jest to dobre zobowiązanie, ale nadal należące do „prawa miękkiego”, czyli niewiążącego. Jego realizacja wymaga stałego nadzoru, zwłaszcza ze strony kobiet, aby sprawdzić, czy jest ona zgodna z przepisami, które nadal są potrzebne.

4.   Czy transformacja energetyczna jest szansą, czy zagrożeniem dla kobiet?

| 4.1. | Przejście na gospodarkę bezemisyjną zmienia strukturę produkcji na rzecz mniejszych podmiotów, krótkich łańcuchów dostaw, bilansowania energii kopalnej lub energii jądrowej oraz energii odnawialnej. Inteligentne budynki, które mogą magazynować energię, inteligentne sieci itd. wykorzystują nowoczesne technologie i technologie informacyjne oraz sztuczną inteligencję. W okresie wysokich cen ropy naftowej sprzed pandemii COVID-19 przedsiębiorstwa kierowane przez kobiety inwestowały w energię ze źródeł odnawialnych i uwzględniały zagrożenia dla środowiska (24). Ich udział w tym sektorze rósł, choć nadal był niski w całości sektora inżynieryjnego (28 % według danych IRENA). Destabilizacja rynków energii spowodowana spadkiem wartości paliw kopalnych wskutek kryzysu może negatywnie wpłynąć na tę tendencję. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Świat energii dostrzega w tych nowych, mniej intensywnych działaniach duże zapotrzebowanie na różnorodność, innowacyjne umiejętności, a także wzorce w maksymalnym stopniu odzwierciedlające całe społeczeństwo. Uznaje się, że społeczeństwo musi wziąć odpowiedzialność za przemiany, a transformacja energetyczna musi czerpać z transformacji cyfrowej i mieć udział w wynikających z niej szansach oraz przede wszystkim w kosztach w zakresie miejsc pracy i restrukturyzacji (25). Aby to osiągnąć, potrzebne są kobiety, jednak jest ich jeszcze mało. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | W sektorze energii ze źródeł odnawialnych nie wykształciły się jeszcze ogólne wzorce rozwoju kariery zawodowej. Komitet pragnie ostrzec przed dwiema pokusami:






  1) | doprowadzenia do odwrotnej nierówności, w której to sytuacji sektor energii ze źródeł odnawialnych zatrudniałby więcej kobiet niż mężczyzn; |
| --- | --- | --- |

4.3.

1)

doprowadzenia do odwrotnej nierówności, w której to sytuacji sektor energii ze źródeł odnawialnych zatrudniałby więcej kobiet niż mężczyzn;

| 2) | wykorzystania transformacji energetycznej i cyfrowej w celu stworzenia pułapek niskich zarobków w sektorze, który jest zbyt sfeminizowany, oraz pułapek kariery, kiedy to kobiety orientują się, że nie mają możliwości rozwoju i kontynuowania kariery w sektorze energii ze źródeł tradycyjnych. |
| --- | --- |

2)

wykorzystania transformacji energetycznej i cyfrowej w celu stworzenia pułapek niskich zarobków w sektorze, który jest zbyt sfeminizowany, oraz pułapek kariery, kiedy to kobiety orientują się, że nie mają możliwości rozwoju i kontynuowania kariery w sektorze energii ze źródeł tradycyjnych.

Ponownie apeluje o włączenie do wiążących przepisów umownych porozumień branżowych i umów na poziomie przedsiębiorstwa dotyczących równości.

5.   Uwagi szczegółowe

| 5.1. | Wykorzystanie swojego potencjału stanowi wyzwanie indywidualne i zbiorowe w starzejącym się społeczeństwie Europy, które w dużym zakresie zmaga się z konkurencją innych potęg handlowych. Mężczyźni i kobiety muszą łączyć swoje bardzo różnorodne umiejętności w bardziej horyzontalnym kontekście energetycznym, który wykorzystuje platformy i sieci. W rezultacie metody zarządzania ulegają zmianie. Niemniej analfabetyzm cyfrowy nadal jest sporym problemem i jego usunięcie wymaga starań w całej UE. Obecne prace są prowadzone w ramach już ustanowionych praw. Muszą one szybko przynieść rezultaty. Talenty kobiet się liczą! |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Jak się rozwijać?„Kobiety poszerzają pulę dostępnej wiedzy fachowej”, a „różnorodność jest kluczowym elementem konkurencyjności” (26). Czy sztuczna inteligencja i wykorzystywanie dużych zbiorów danych mają płeć? Obszar ten jest w dużej mierze otwarty, a nie wszystkie jego zastosowania są jeszcze znane, i jest to absolutnie kluczowy obszar dla międzynarodowej konkurencyjności Europy, zarówno dla kobiet, jak i dla mężczyzn. Trzeba kształcić kobiety i zachęcać je do pracy w tym sektorze, należy także promować wśród dziewcząt w szkołach podstawowych i średnich oraz w miejscach pracy ścieżki kariery związane z energią. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Dać kobietom energię i środki, by same podejmowały decyzje Małe i duże przedsiębiorstwa mają coraz wyższe standardy etyczne. W tym kontekście również chętnie skupiają się na kobietach, ponieważ aktualnie tworzone struktury, ukierunkowane na zdecentralizowane systemy produkcji energii, mogą zwiększać równość płci w procesie podejmowania decyzji. Uznaje się, że motywacje kobiet różnią się od motywacji mężczyzn, a umiejętności miękkie będą przydatne dla prowadzenia działalności gospodarczej. Zdaniem EKES-u takie uznanie może być pozytywne, ale może również stanowić pułapkę i pokusę utrzymania status quo ante. Kobiety powinny zachować czujność. We wszystkich przypadkach równość jest prawem i musi przejawiać się w karierze i wynagrodzeniu, niezależnie od sytuacji kryzysowych lub problemów demograficznych. |
| --- | --- |

5.3.

5.4.   Tworzenie Europejskiego Kolegium STEM (w dziedzinie nauk przyrodniczych, technologii, inżynierii i matematyki, ang. European STEM College) w oparciu o model Brugii, ale o zmieniających się parytetach

EKES wzywa Komisję do jak najszybszego utworzenia w Brukseli kolegium podyplomowego pod nazwą „Europejskie Kolegium w dziedzinie Nauk Przyrodniczych, Technologii, Inżynierii i Matematyki” (27), które obejmowałoby wydział energetyczny, na którym na początku zarezerwowano by 80 % miejsc dla kobiet, a z czasem, po kilku latach, osiągnięto by parytet. Proponuje, aby nie czekać na zebranie się ekipy podobnie wytrwałej jak skład De Madariaga, Churchill, Spaak i De Gasperi, którzy zapoczątkowali Kolegium Europejskie w Brugii. Zaleca jak najszybsze przedstawienie tej propozycji Radzie.

| 5.4.1. | Podobnie jak w przypadku Kolegium w Brugii państwa członkowskie odpowiadałyby za pierwszą selekcję studentów i studentek i ich finansowanie poprzez stypendia. Rada mogłaby również przyznać tej szkole doskonałości budżet operacyjny. Szkolenia powinny być prawie wyłącznie ukierunkowane na zdobywanie wiedzy i know-how potrzebnych do działalności w zakresie nauk przyrodniczych, technologii, inżynierii i matematyki, z programami praktycznymi i potencjalnie wielodyscyplinarnymi kursami, w tym skupionymi na energetyce.
  Takie flagowe kolegium stworzyłoby europejski wizerunek doskonałości oderwanej od płci w zakresie energetyki, wniosłoby europejską wartość dodaną we wszystkie czołowe europejskie szkoły wyższe i mogłoby w związku z tym odegrać rolę wzorca i stanowić ważną dźwignię dla feminizacji zawodów związanych z energią oraz dla gromadzenia wszystkich talentów. |
| --- | --- |

5.4.1.

Takie flagowe kolegium stworzyłoby europejski wizerunek doskonałości oderwanej od płci w zakresie energetyki, wniosłoby europejską wartość dodaną we wszystkie czołowe europejskie szkoły wyższe i mogłoby w związku z tym odegrać rolę wzorca i stanowić ważną dźwignię dla feminizacji zawodów związanych z energią oraz dla gromadzenia wszystkich talentów.

| 5.4.2. | Podobnie jak Kolegium Europejskie, które ma siedziby w Brugii i w Natolinie (Polska), Europejskie Kolegium STEM powinno mieć kilka ośrodków w Unii, działając w ramach sieci o już istniejących strukturach na poziomie europejskim, takich jak klastry naukowe, na przykład organizacja pozarządowa „Euro-CASE” (28), która gromadzi krajowe akademie inżynierii, nauk stosowanych i technologii z 21 państw europejskich lub EIT (Europejski Instytut Innowacji i Technologii) InnoEnergy (29), stanowiący element programu „Horyzont 2020” i zajmujący się promowaniem innowacji, przedsiębiorczości i edukacji w dziedzinie transformacji energetyki i zrównoważonej energii, w skład której wchodzą środowiska akademickie, przedsiębiorcy i instytuty badawcze (30) w całym łańcuchu wartości. |
| --- | --- |

5.4.2.

| 5.4.3. | We współpracy z unijnym portalem otwartych danych (31), które są bezpłatne i mogą zostać ponownie wykorzystane, UE posiadałaby potężne i pożądane narzędzie służące integracji kobiet i mężczyzn, a także stanowiące pomost dla przemysłu i ośrodków badawczych. Wszystkie wzorcowe uczelnie podnoszą wartość regionów, w których się znajdują. Europejska wartość dodana przynosi jeszcze większe efekty. |
| --- | --- |

5.4.3.

5.5.   Tworzenie zespołów ds. energii w Europie

Stowarzyszenia (32) już teraz aktywnie działają na rzecz zmiany mentalności młodych kobiet, tak aby one same widziały siebie na ścieżce kariery w dziedzinie energetyki. Kobiety należące do kadry kierowniczej w tym sektorze spotykają się i organizują spotkania wśród licealistek i studentek, aby zaprezentować swoje zawody i paletę zawodów związanych z energią. W Polsce bardzo dobre wyniki przyniosła akcja „Dziewczyny na Politechniki! (33)”. Celem było zachęcenie kobiet do studiowania na uczelniach technicznych i przełamywanie stereotypów poprzez różne inicjatywy, w tym organizowanie dni otwartych w tych placówkach. EKES uważa, że konieczne jest usystematyzowanie tego podejścia na szczeblu europejskim za pomocą „zespołów ds. energii w Europie”. We wszystkich państwach członkowskich podczas wprowadzania euro zespoły wolontariuszy, pod egidą lokalnych przedstawicielstw Komisji, rozmawiały z obywatelami o zmianach, jakie przyniesie ze sobą jedna waluta.

| 5.5.1. | Podobnie „zespoły ds. energii w Europie” mogłyby rozmawiać ze studentkami, aby wyjaśnić, jak działają badania naukowe, technologie, dostawy, sieci transeuropejskie, ustalanie cen, systemy regulacyjne, rynki energii i jakie miejsce mogłyby zająć w tym przemyśle. |
| --- | --- |

5.5.1.

| 5.5.2. | Zespoły te odpowiadałyby za promowanie i prezentowanie młodym kobietom w szkołach średnich i na uczelniach technicznych i inżynierskich ścieżek kariery. Powinny się składać z kobiet, które mogą pełnić role wzorów do naśladowania i wskazywać, że te ścieżki (stereotypowo kojarzone z mężczyznami) są dostępne dla kobiet. |
| --- | --- |

5.5.2.

| 5.5.3. | Na poziomie zawodowym zespoły te mogłyby dzielić się najlepszymi praktykami i promować powiązania i wymiany z innymi sieciami i stowarzyszeniami w UE. Mężczyźni również mogliby być zaangażowani, zwłaszcza w zakresie mentoringu. Lecz kobiety miałyby większy wpływ jako wzór do naśladowania. Można by stworzyć europejską sieć kobiet, która byłaby częścią europejskiego projektu wyposażonego w fundusze, i stanowiłaby łącznik dla Europejskiego Kolegium STEM. |
| --- | --- |

5.5.3.

| 5.6. | Na poziomie instytucji i organów europejskich konieczne byłoby przyspieszenie już zainicjowanego rozwoju poprzez zwiększenie udziału kobiet w celu osiągnięcia parytetu w organach regulacji energetyki (34). |
| --- | --- |

5.6.

Bruksela, dnia 18 września 2020 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  https://beijing20.unwomen.org/en/about

1

(2)  „Women, Gender Equality and the Energy Transition in the EU” [Kobiety, równouprawnienie płci i transformacja energetyczna w UE], badanie na wniosek komisji FEMM (maj 2019 r.] https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/STUD/2019/608867/IPOL_STU(2019)608867_EN.pdf.

2

(3)  COM(2020) 152 final, 5 marca 2020 r., Unia równości: strategia na rzecz równouprawnienia płci na lata 2020–2025.

3

Unia równości: strategia na rzecz równouprawnienia płci na lata 2020–2025.

(4)  EIGE, Europejski Instytut ds. Równości Kobiet i Mężczyzn, Wilno, Gender and Energy [Płeć a energia].

4

Gender and Energy

(5)  Chorwacki Urząd Statystyczny, dane dotyczące sektora energetyki z wyłączeniem przemysłu naftowego: https://www.dzs.hr/Hrv_Eng/publication/2019/09-02-01_12_2019.htm.

5

(6)  Cele zrównoważonego rozwoju ONZ nr 5, 7 i 8; Joy Clancy, University of Twente, Give women a chance: engendering the energy supply chain [Dać kobietom szansę: nadanie łańcuchowi dostaw energii wymiaru związanego z płcią].

6

(7)  EIGE, Gender Equality Index (wskaźnik równouprawnienia płci w Unii Europejskiej).

7

(8)  Dz.U. C 341 z 21.11.2013, s. 21.

8

(9)  Opinia EKES-u TEN/707 (zob. s. 93 niniejszego Dziennika Urzędowego).

9

(10)  Zob. raport informacyjny EKES-u: „Ocena europejskiej unii energetycznej: społeczny i socjalny wymiar transformacji energetycznej”, sprawozdawca: Christophe Quarez, lipiec 2020 r.

10

(11)  http://www.unido.org/fileadmin/user_media_upgrade/What_we_do/Topics/Women_and_Youth/Guide_on_Gender_Mainstreaming_ ECC.pdf

11

(12)  Zob. s. 10 (2016); Gender Mainstreaming Platform > Policy Areas > Energy http://eurogender.eige.europa.eu.

12

(13)  http://www.yellowwindow.be/genderinresearch/down-loads/YW2009_GenderToolKit_field4_Energy_001.pdf

13

(14)  https://www.edfpulseandyou.fr/autres-themes/industrie-feminin/

14

(15)  #EnEnergiaNoSinMujeres to manifest, który w Hiszpanii podpisało 57 stowarzyszeń.

15

(16)  Zob. badanie austriackiego ministerstwa energetyki (ÖGUT) dla austriackiego federalnego ministerstwa rolnictwa, leśnictwa, środowiska i gospodarki wodnej (Chancengleichheit zwischen Frauen and Männern in der Energiebranche [Równość szans dla kobiet i mężczyzn w sektorze energetycznym]), październik 2016 r.

16

(17)  Stambuł, Światowy Kongres Naftowy, 2017 r., Boston Consulting Group (BCG).

17

(18)  https://www.iaea.org/newscenter/news/women-in-the-nuclear-field-share-their-stories-at-international-womens-day-event

18

(19)  IEG: sektor energii elektrycznej i gazu.

19

(20)  Inicjatywa „Steel women”.

20

(21)  https://www.cigre.org/GB/community/women-in-engineering

21

(22)  https://www.ilo.org/global/topics/equality-and-discrimination/epic/lang--en/index.htm (Dz.U. C 110 z 22.3.2019, s. 26; Dz.U. C 262 z 25.7.2018, s. 101).

22

(23)  https://sgeieg.fr/actualites/accord-relatif-a-egalite-professionnelle-entre-les-femmes-et-les-hommes-2019-2023

23

(24)  https://escholarship.org/

24

(25)  Tekst ten, sporządzony w trakcie kryzysu koronawirusowego, może po kryzysie stracić aktualność.

25

(26)  Cercle InterElles.

26

(27)  Ang.: „European College of STEM”: STEM: nauki przyrodnicze, technologia, inżynieria i matematyka, zob. Derdevet, „Energie, l’Europe en réseaux” [Energia, Europa sieci], prelegent na konferencjach w Instytucie Nauk Politycznych w Paryżu.

27

(28)  Euro-CASE, Europejska Rada Nauk Stosowanych, Technologii i Inżynierii www.euro-case.org; https://www.euro-case.org/about-us/mission-and-governance/.

28

(29)  EIT-InnoEnergy, innoenergy.com.

29

(30)  Zob. V. Derdevet „Energie, l’Europe en réseaux” [Energia, Europa sieci], prelegent na konferencjach w Instytucie Nauk Politycznych w Paryżu, sekretarz generalny (2013–2019) i członek zarządu ENEDIS.

30

(31)  data.europa.eu: Portal Otwartych Danych UE.

31

(32)  Sieć „Énergies de femmes” w EDF; women4energy.eu (innoenergy/EIT, pod kierownictwem Steinbeis 2i GmbH); ellesbougent.com; http://www.interelles.com/colloques-interelles/actes-complets-du-colloque-2019: wykład „L’IA a-t-elle un sexe?”. [Czy sztuczna inteligencja ma płeć?]

32

(33)  Program rozpoczął się w 2007 r.; udział studentek na kierunkach politechnicznych wzrósł z 30,6 % do 36 %. http://www.dziewczynynapolitechniki.pl/pdfy/raport-kobiety-na-politechnikach2019.pdf.

33

(34)  Opinia EKES-u „Strategia na rzecz równouprawnienia płci” (SOC/633), sprawozdawca: Giulia Barbucci, współsprawozdawca: Indre Vareikytė, lipiec 2020 r. (Dz.U. C 364 z 28.10.2020, s. 77).

34

---

| 11.12.2020 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 429/85 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 429/85

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Między transeuropejską supersiecią a lokalnymi wyspami energetycznymi – właściwa kombinacja zdecentralizowanych rozwiązań i scentralizowanych struktur na rzecz transformacji energetycznej zrównoważonej pod względem gospodarczym, społecznym i ekologicznym”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2020/C 429/12)

| Sprawozdawca: | Lutz RIBBE |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Thomas KATTNIG |

Sprawozdawca:

Lutz RIBBE

Współsprawozdawca:

Thomas KATTNIG

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 20.2.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 3.9.2020 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 18.9.2020 |
| Sesja plenarna nr | 254 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 216/2/2 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

20.2.2020

Podstawa prawna

Art. 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego

Data przyjęcia przez sekcję

3.9.2020

Data przyjęcia na sesji plenarnej

18.9.2020

Sesja plenarna nr

254

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

216/2/2

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Kwestia tego, na ile przyszłe systemy energetyczne UE będą scentralizowane, a na ile zdecentralizowane, pod względem politycznym nie jest wyjaśniona. Ani Komisja, ani państwa członkowskie nie przedstawiły na ten temat żadnych jednoznacznych deklaracji. Jasne jest jedynie to, że dopiero pojawienie się energii odnawialnej w rzeczywistości umożliwiło decentralizację struktur. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) w wielu opiniach podkreślał, że trzeba uświadomić sobie, iż transformacja energetyczna nie jest tylko kwestią technologiczną, lecz także ogromnym wyzwaniem społecznym i politycznym. EKES zdecydowanie domaga się, by w tej transformacji energetycznej zagwarantować udział pracowników, związków zawodowych i konsumentów, zgodnie z obietnicami decydentów politycznych. Ale również w tym przypadku Komisja i państwa członkowskie więcej kwestii pozostawiają otwartych niż dają odpowiedzi. Poza tym obecne inicjatywy w zakresie polityki energetycznej raczej utrudnią szeroki udział obywateli, zamiast do niego zachęcać. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES jest przekonany, że w przyszłym europejskim systemie energetycznym będzie można znaleźć zarówno elementy scentralizowane, jak i zdecentralizowane. Nie może to jednak prowadzić do całkowitej dowolności. Należy sformułować jasny plan, czy celem jest decentralizacja, czy raczej centralizacja systemu, ponieważ transformacja energetyczna w Europie potrzebuje przede wszystkim bezpieczeństwa inwestycyjnego, zarówno dla podmiotów publicznych, jak i prywatnych. A to można zapewnić jedynie poprzez wyraźnie wytyczone kierunki. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | W zdecentralizowanym systemie energetycznym pojawiają się równie wysokie koszty systemowe, jak w scentralizowanym. Koszty te są jednak związane z różnymi elementami systemu. O ile w systemie scentralizowanym mamy do czynienia raczej z dużymi instalacjami i sieciami przesyłowymi, o tyle w systemie zdecentralizowanym są to, oprócz mniejszych instalacji produkcyjnych, przede wszystkim opcje elastyczności, także wśród odbiorców końcowych. Oprócz tego większą rolę odgrywają sieci dystrybucyjne, w szczególności sieci inteligentne, które są warunkiem wstępnym powstania inteligentnych rynków i przez to także służą upowszechnieniu u pojedynczych uczestników zachowań zgodnych z wymogami systemu. Ten rozwój technologiczny umożliwia większą autonomię i samoregulację zdecentralizowanych jednostek sieci. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Towarzyszą temu różnice w podziale wartości dodanej, a tym samym najróżniejsze implikacje gospodarcze i społeczno-polityczne. W systemie scentralizowanym tworzenie wartości dodanej koncentruje się głównie na kilku najważniejszych podmiotach. W systemie zdecentralizowanym użytkownicy mogą uczestniczyć w tworzeniu wartości jako aktywni klienci, wspólnoty obywatelskie, rolnicy, mali i średni przedsiębiorcy czy też przedsiębiorstwa komunalne. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Dlatego pytanie o ukierunkowanie nowego systemu energetycznego to nie tylko problem techniczny, lecz przede wszystkim kwestia o dużym znaczeniu politycznym: W sprawiedliwej transformacji chodzi o to, kto może (i powinien) odgrywać jaką rolę, a tym samym – konkretnie – kto może i komu wolno zarabiać w przyszłości na rynku energii, a więc i uczestniczyć w charakterze podmiotu gospodarczego w transformacji sektora energetycznego. Ta kwestia będzie też determinować to, w jakim stopniu transformacja energetyczna będzie stymulować innowacje. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Pewne wskazówki co do tego, w którym kierunku powinien zostać poprowadzony rozwój, można znaleźć w pakiecie „Czysta energia”. Jest tam mowa o unii energetycznej, która ma (m.in.) zmniejszyć ilość importowanej energii oraz jest unią stawiającą „obywateli w samym centrum, w której obywatele biorą odpowiedzialność za transformację energetyczną, czerpią korzyści z nowych technologii, aby zmniejszyć swoje rachunki, biorą czynny udział w rynku” oraz stają się aktywnymi producentami i uczestnikami rynku. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Jednak zdaniem EKES-u Komisja i niemal wszystkie państwa członkowskie w ciągu ostatnich pięciu lat nie potrafiły jednoznacznie określić, jak mają wyglądać przyszła struktura oraz podział zadań. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Również Rada jak dotąd w zbyt małym stopniu zajmowała się kwestią dostatecznie jasno wytyczonej polityki energetycznej. Dlatego EKES z żalem przyjmuje do wiadomości, że prezydencja niemiecka nacisk kładzie wyłącznie na technologie, takie jak morska energia wiatrowa czy zielony wodór, całkowicie pomijając w ten sposób powiązane z tym ważne kwestie strukturalne. EKES pragnie wyraźnie podkreślić, że trzeba mieć na uwadze konsekwencje takiego wyboru technologii, a mianowicie skoncentrowanie rynku w rękach niewielkiej grupy podmiotów i ogromne inwestycje w pojemności przesyłowe, a tym samym w naturalne monopole. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Warunkiem pełnego uczestnictwa nowych podmiotów rynkowych jest dostęp do wszystkich istotnych rynków energii elektrycznej, w szczególności zaś do rynków elastyczności. Jednak w prawie żadnym w państwie członkowskim tak się nie dzieje. W związku z tym wzywa się państwa członkowskie, aby w trybie pilnym tak dostosowały swoje przepisy, aby podstawowe idee pakietu „Czysta energia” zostały w pełni zrealizowane i by zapewniono równość szans. Wówczas nawet regionalne rynki będą mogły dzięki cyfryzacji zastosować wysokowydajne rozwiązania, a w przypadku, gdy będą połączone w inteligentne sieci, wnieść wkład do stabilnego i prężnego bezpieczeństwa energetycznego. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Odnośnie do kwestii gospodarczych i społeczno-politycznych EKES podtrzymuje stanowisko, że zdecentralizowane systemy energetyczne będą stanowiły ważny impuls dla rozwoju regionalnego oraz pomogą stworzyć nowe, wartościowe i wymagające wysokich kwalifikacji miejsca pracy w danych regionach (1). |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Choć politycy w jakimś stopniu zajmują się problemem konsumentów podatnych na zagrożenia i ubóstwa energetycznego, to jednak działania te nie wskazują możliwych rozwiązań ani nie łączą tego problemu z przyszłym kształtem systemu energetycznego. EKES wzywa Komisję do zaproponowania wspólnych kryteriów służących zdefiniowaniu ubóstwa energetycznego i wskaźników na szczeblu europejskim, aby móc lepiej ocenić to zjawisko. Państwa członkowskie muszą opracować więcej narzędzi statystycznych w celu zapewnienia skutecznego ukierunkowania na gospodarstwa domowe znajdujące się w niekorzystnej sytuacji. Jednocześnie należy dbać o to, aby gospodarstwa domowe o niskich dochodach miały możliwość realizacji działań na rzecz efektywności energetycznej w celu zmniejszenia zużycia energii. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Pojawia się zasadnicze pytanie, czy dla zapewnienia trwałego bezpieczeństwa dostaw ta krytyczna infrastruktura, jaką jest sieć przesyłowa, będąca naturalnym monopolem, nie powinna być zarządzana przez władze publiczne, tym bardziej, że została utworzona i jest rozbudowywania dzięki ogromnym środkom publicznym. EKES powinien wyjaśnić tę kwestię w swojej opinii. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | W ramach planu odbudowy dla Europy i WRF na lata 2021–2028 setki miliardów euro inwestuje się obecnie w infrastrukturę energetyczną i technologie energetyczne. Trzeba zagwarantować, by inwestycje te faktycznie przyczyniały się do transformacji energetycznej skoncentrowanej na obywatelach, a nie na podmiotach zainteresowanych utrzymaniem energetyki paliw kopalnych. EKES wzywa Komisję, Radę oraz Parlament Europejski, aby jak najszybciej i w szeroko zakrojonym, ustrukturyzowanym dialogu ze społeczeństwem obywatelskim oraz samorządami wyjaśniły kwestie poruszane w niniejszej opinii. |
| --- | --- |

1.14.

2.   Kontekst niniejszej opinii z inicjatywy własnej

| 2.1. | Europa tkwi w samym środku trudnego procesu transformacji energetycznej, której celem jest osiągnięcie neutralności klimatycznej w 2050 r. Proces ten sprawia, że konieczna jest daleko idąca restrukturyzacja systemu energetycznego. Chodzi tutaj m.in. o zasadnicze zmiany techniczne, ale także o kwestie strukturalne związane z produkcją, handlem i wprowadzaniem na rynek oraz o przemiany społeczno-polityczne. Nie jest jednak jeszcze jasne, jak dokładnie mają wyglądać te zmiany, ani jak daleko mają się posunąć. Bardzo ważne jest zrozumienie, że transformacja energetyczna nie jest jedynie kwestią technologiczną, lecz także wyzwaniem głęboko społecznym. Należy zapewnić udział pracowników, związków zawodowych oraz konsumentów w tej transformacji energetycznej. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | W ostatnich latach Komisja wydała bardzo wiele deklaracji intencji oraz nowych regulacji. EKES za każdym razem komentował te dokumenty, najczęściej przyjmując je z zadowoleniem i popierając. Jednocześnie krytykował jednak, że wiele z tych stwierdzeń było zbyt mało zdecydowanych i konkretnych. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Jasne jest jedno: pojawienie się energii odnawialnych rzeczywiście umożliwiło debatę na temat centralizacji lub decentralizacji struktur w przemyśle energetycznym. Energie odnawialne (słońce, wiatr i biomasa) są zdecentralizowane, są dostępne wszędzie, niezbędny poziom inwestycji jest stosunkowo niski, podczas gdy elektrownie atomowe czy węglowe stanowią ogromne struktury scentralizowane. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Nie ma pewności, jak ma wyglądać postępowanie z energiami odnawialnymi. W szczególności nie jest jasne, czy Komisja będzie dążyła do zintegrowania odnawialnych źródeł energii z istniejącym systemem, czy też raczej będzie pragnęła doprowadzić do przekształcenia rynku. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | EKES zwrócił uwagę, że jego zdaniem nie może chodzić w pierwszej kolejności o „zintegrowanie” energii odnawialnych z obecnie istniejącym systemem zaopatrzenia w energię elektryczną, oraz że pod pojęciem „zasadniczej zmiany” rozumie znacznie więcej niż tylko połączenie krajowych systemów w ramach sieci europejskiej i zdecydowane zwiększenie udziału energii odnawialnych. Oznacza to także, że obecne konwencjonalne nośniki energii (w tym gaz ziemny) będą odgrywać rolę jedynie pomostową. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Całkowicie nowy system energetyczny to znacznie większa różnorodność podmiotów. O wiele większą rolę będą odgrywały także sieci dystrybucyjne, które koniecznie będą musiały stać się sieciami inteligentnymi: informacje na temat tego, jaka jest aktualna sytuacja danej sieci, muszą być udostępniane uczestnikom rynku w sposób wiarygodny, zrozumiały, terminowy, a w razie potrzeby także bardzo precyzyjny co do miejsca. Inteligentne sieci byłyby w takiej sytuacji warunkiem wstępnym powstania inteligentnych rynków, które tworzyłyby skuteczne zachęty do zachowań zgodnych z wymogami systemu. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | W swym pakiecie dotyczącym unii energetycznej Komisja tak definiuje nową rolę dotychczas tzw. biernego konsumenta: „Co najważniejsze, mamy wizję unii energetycznej stawiającej obywateli w samym centrum, w której obywatele biorą odpowiedzialność za transformację energetyczną, czerpią korzyści z nowych technologii, aby zmniejszyć swoje rachunki, biorą czynny udział w rynku, oraz w której konsumenci podatni na zagrożenia są chronieni” (2). |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Jednak Komisja nie mówi, co miałoby to dokładnie oznaczać. Jest to spowodowane również tym, że nie dokonuje rozróżnienia między odbiorcami przemysłowymi i komercyjnymi i gospodarstwami domowymi, zaś w ramach kategorii odbiorców prywatnych – między tymi w lepszej sytuacji socjalnej, czyli z lepszą infrastrukturą techniczną, a gorzej wyposażonymi gospodarstwami domowymi. Jedno przynajmniej można wywnioskować: konsument ma w przyszłości pełnić inną rolę niż tylko (płacącego rachunki) odbiorcy energii. Powinien nie tylko móc z większą łatwością zmieniać dostawców czy też bardziej elastycznie reagować na sygnały rynkowe. Powinien uzyskać dostęp do wszystkich istotnych rynków energii elektrycznej. Zostały stworzone takie pojęcia, jak aktywny odbiorca, prosument, obywatelskie społeczności energetyczne czy społeczności energetyczne działające w zakresie energii odnawialnej, i te nowe podmioty zostały wyposażone w określone prawa, chociaż ponadto trudno zorientować się, w jakiej formie mieliby oni rzeczywiście uczestniczyć w rynku, to znaczy, na ile otwarty i liberalny ma być ten rynek i w jaki sposób postępować wobec tych konsumentów, którzy nie dysponują środkami finansowymi albo prawnymi umożliwiającymi im uczestnictwo w rynku (por. punkt 5.6). |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Podejmowany jest wprawdzie również problem konsumentów podatnych na zagrożenia oraz ubóstwa energetycznego, nie wskazano jednak żadnych realnych opcji rozwiązania tych problemów. Ponadto EKES wzywa Komisję do zaproponowania wspólnych kryteriów służących zdefiniowaniu ubóstwa energetycznego i wspólnych wskaźników na szczeblu europejskim, co może stanowić pierwszy krok do właściwej oceny tego zjawiska. Aby dostosować tę definicję do różnych kontekstów krajowych, państwa członkowskie muszą opracować więcej narzędzi statystycznych w celu zapewnienia skutecznego ukierunkowania na gospodarstwa domowe znajdujące się w niekorzystnej sytuacji. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Zdaniem EKES Komisja w ostatnich pięciu latach nie potrafiła określić, jak mają wyglądać przyszła struktura oraz podział zadań. Przede wszystkim jednak państwa członkowskie bardzo niechętnie dostosowują swoje ramy regulacyjne, a nawet w ogóle tego nie robią. W wielu państwach członkowskich konsumenci, ale również małe przedsiębiorstwa i obywatelskie społeczności energetyczne wciąż nie mają dostępu do rynków energii elektrycznej. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Ponieważ jednak Komisja w ramach Zielonego Ładu nadała neutralności klimatycznej wysoki priorytet, a poprzez plan odbudowy dla Europy wpompuje się setki miliardów euro na ożywienie gospodarki oraz tworzenie i ochronę wysokiej jakości miejsc pracy w Europie, EKES uważa, że należy jak najszybciej (!) w szeroko zakrojonej debacie społecznej i politycznej ustalić, jaka ilość struktur scentralizowanych jest niezbędna i iloma zdecentralizowanymi strukturami można i warto dysponować. Niniejsza opinia stawia sobie za cel zainicjowanie takiego dyskursu. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Kryzys COVID-19 pokazał, że konieczne jest odpowiednio szybkie działanie, zanim dojdzie do eskalacji. Według szacunków Komisji samo osiągnięcie aktualnych celów klimatycznych i energetycznych do roku 2030 będzie wymagało dodatkowych inwestycji w wysokości nawet 260 mld EUR rocznie. Nie będzie to możliwe bez ogromnego poszerzenia inwestycji publicznych w rozwój energii odnawialnych, magazynowanie, termomodernizację, transport publiczny, badania i rozwój itd. oraz bez ukierunkowania sprawiedliwego społecznie. Tutaj właśnie kryzys COVID-19 pokazuje nam nowe ścieżki. Tymczasowe zawieszenie europejskich zasad dotyczących zadłużania się i deficytów budżetowych musi zostać wykorzystane także do zwalczania kryzysu klimatycznego. Środki trzeba jednak wykorzystywać w taki sposób, aby obywatele byli centralnym elementem transformacji energetycznej, a tym samym by pojawiły się impulsy dla ożywienia gospodarki regionalnej. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | Aby uniknąć błędnych i niewłaściwych inwestycji, należy usunąć istniejące niejasności i sprzeczności w zakresie istotnych struktur nowego systemu energetycznego, architektury rynku, ról podmiotów rynkowych oraz zasad funkcjonowania rynku, a przede wszystkim niezwłoczne rozwiązać problem skutków społecznych dla pracowników i konsumentów. Główną rolę będzie tu odgrywać sprawiedliwy podział obciążeń inwestycyjnych; to samo dotyczy sprawiedliwego podziału ewentualnych zysków. |
| --- | --- |

2.13.

3.   Znaczenie jednoznacznego opowiedzenia się za lub przeciwko decentralizacji dla bezpieczeństwa inwestycji

| 3.1. | Nowy system energetyczny będzie z pewnością obejmował zarówno elementy centralne, jak i zdecentralizowane, i to nie tylko dlatego, że podział na scentralizowane i zdecentralizowane nie zawsze jest jednoznaczny. I tak na przykład nie jest jasne, czy naziemna farma wiatrowa o zainstalowanej mocy ponad 30 megawatów wciąż jeszcze może być uznawana za element zdecentralizowany. Mimo to dla efektywnego kształtowania transformacji systemu energetycznego kwestia, czy nowy system energetyczny ma działać raczej na zasadach zdecentralizowanych czy kierować się ku centralizacji, ma ogromne znaczenie. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Od odpowiedzi na zawarte w punkcie 3.1 pytanie zależą bowiem liczne decyzje, priorytety i działania inwestycyjne, zarówno podmiotów publicznych, jak i inwestorów prywatnych. Niebezpieczeństwu inwestycji osieroconych można zapobiec jedynie dzięki wczesnemu podjęciu jednoznacznej decyzji strategicznej: czy system energetyczny po transformacji ma być scentralizowany czy raczej zdecentralizowany. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Podstawową koncepcją aktualnego systemu scentralizowanego jest zasada niedopuszczania do wąskich gardeł w przesyle energii elektrycznej, tak aby wszyscy uczestnicy rynku mogli działać tak, jakby przesył wewnątrz systemu był nieograniczony. Nadaje to szczególne znaczenie sieciom przesyłowym. Poza koncepcją europejskiej tzw. miedzianej płyty, czyli europejskiej sieci energii elektrycznej bez restrykcji fizycznych, pojawiają się nawet pomysły połączenia europejskiej sieci z sieciami Azji Południowej lub Wschodniej. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Trzeba się zastanowić, czy dla zapewnienia trwałego bezpieczeństwa dostaw ta krytyczna infrastruktura, jaką jest sieć przesyłowa, będąca naturalnym monopolem, nie powinna być zarządzana przez władze publiczne, tym bardziej, że została utworzona i jest rozbudowywana dzięki ogromnym środkom publicznym. EKES powinien wyjaśnić tę kwestię w swojej opinii. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | W systemie scentralizowanym miejsce produkcji oraz miejsce realizacji opcji elastyczności nie powinno zatem mieć znaczenia dla faktycznych działań na rynku. W każdym razie ani miejsce produkcji, ani też miejsce zużycia energii nie powinny wynikać z infrastruktury przesyłowej. Wręcz przeciwnie – to infrastruktura przesyłowa powinna podążać za strukturą i lokalizacjami produkcji i zużycia. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Pod pojęciem systemu zdecentralizowanego należy natomiast rozumieć taki system, w którym produkcja (i magazynowanie) energii elektrycznej wykorzystywanej jako prąd, do produkcji ciepła czy na potrzeby mobilności, powinna odbywać się jak najbliżej miejsca zużycia tej energii; odnawialne źródła energii umożliwiają stworzenie takiego systemu. Skutkiem tego byłoby systemowe ograniczenie przesyłu energii – a tym samym zmniejszenie strat z tym związanych. Zmienność w zakresie wytwarzania prądu z energii odnawialnych tworzy nowe wyzwania dla sieci energetycznych. Decentralizacja powoduje więc wzrost roli sieci dystrybucji umożliwiających utrzymanie bezpieczeństwa dostaw energii. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | W systemie zdecentralizowanym wąskie gardła nie są problemem infrastruktury sieciowej, który trzeba wyeliminować w pierwszej kolejności. System zdecentralizowany stawia raczej na elastyczność na miejscu, pozwalającą na bezpośrednią kompensację wahań w produkcji. Obok magazynów oraz przesunięcia obciążeń z okresów szczytowych na okresy mniejszego zużycia, do opcji elastyczności należą także produkcja ciepła z prądu oraz e-mobilność. Sprzęganie sektorów odgrywa w systemie zdecentralizowanym znacznie większą rolę niż w systemach centralnych. Ponadto tak zwane rynki elastyczności będą tu odgrywać dużo ważniejszą rolę niż w przypadku systemu scentralizowanego. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Zdecentralizowany system energetyczny charakteryzuje się większą niezależnością od infrastruktury sieciowej, co według badań ma też zwiększyć odporność na ataki z zewnątrz, takie jak cyberprzestępczość – przynajmniej w takim zakresie, w jakim uda się doprowadzić do wyspowości działania podsystemów. Wzrost inwestycji w sieci dystrybucyjne zapewnia więc stabilne zaopatrzenie połączone z wyższą odpornością na cyberprzestępczość. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Dlatego europejska polityka energetyczna musi odpowiedzieć na następujące pytania:






  — | Czy inwestorzy powinni wychodzić z założenia, że nowy system energetyczny będzie konstruowany od dołu do góry? To by oznaczało, że lokalne nadwyżki i lokalne niedobory byłyby bilansowane przede wszystkim przez lokalne opcje elastyczności. Tylko w przypadkach, gdyby okazało się to niemożliwe z powodów ekonomicznych lub technicznych, prąd byłby przesyłany na większe odległości. |
| --- | --- | --- |

3.9.

—

Czy inwestorzy powinni wychodzić z założenia, że nowy system energetyczny będzie konstruowany od dołu do góry? To by oznaczało, że lokalne nadwyżki i lokalne niedobory byłyby bilansowane przede wszystkim przez lokalne opcje elastyczności. Tylko w przypadkach, gdyby okazało się to niemożliwe z powodów ekonomicznych lub technicznych, prąd byłby przesyłany na większe odległości.

| — | Czy też raczej inwestorzy powinni przyjąć, że budowa będzie następowała w kierunku od góry do dołu? Oznacza to, że rozwój systemów przesyłowych miałaby pierwszeństwo. Zgodnie z tym modelem praktycznie każda kilowatogodzina powinna móc zostać przetransportowana. Jeśli w ogóle pojawiłyby się fluktuacje i konieczność ich bilansowania, struktura sieci miałaby priorytet w stosunku do lokalnych opcji elastyczności. W zasadzie oznaczałoby to kontynuację dotychczasowej polityki rozbudowy sieci przy jednoczesnym odchodzeniu od elektrowni tradycyjnych i atomowych w kierunku jak największych alternatywnych instalacji produkcyjnych (np. Desertec, farmy wiatrowe offshore, wielkie farmy wiatrowe na lądzie). |
| --- | --- |

—

Czy też raczej inwestorzy powinni przyjąć, że budowa będzie następowała w kierunku od góry do dołu? Oznacza to, że rozwój systemów przesyłowych miałaby pierwszeństwo. Zgodnie z tym modelem praktycznie każda kilowatogodzina powinna móc zostać przetransportowana. Jeśli w ogóle pojawiłyby się fluktuacje i konieczność ich bilansowania, struktura sieci miałaby priorytet w stosunku do lokalnych opcji elastyczności. W zasadzie oznaczałoby to kontynuację dotychczasowej polityki rozbudowy sieci przy jednoczesnym odchodzeniu od elektrowni tradycyjnych i atomowych w kierunku jak największych alternatywnych instalacji produkcyjnych (np. Desertec, farmy wiatrowe offshore, wielkie farmy wiatrowe na lądzie).

Wyjaśnienie tych kwestii jest pilną potrzebą, ponieważ w każdym z obu przypadków niezbędne są ogromne inwestycje, jednak w różnych obszarach: w systemie centralnym pieniądze trafiają przede wszystkim do systemów przesyłowych, a w systemie zdecentralizowanym – do mniejszych, rozproszonych opcji elastyczności.

| 3.10. | W punkcie 3.9 podjęto w sposób niebezpośredni kwestie struktury i kształtu nowego rynku energetycznego. Uwzględnia je także rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/943 (3) w sprawie rynku wewnętrznego energii elektrycznej. Nie zawiera ono jednak żadnej decyzji i pozostawia się ją państwom członkowskim.
  Można powątpiewać, czy będzie to rozwiązanie wystarczające do zapewnienia celowej europejskiej transformacji energetycznej. W wielu państwach członkowskich ramy prawne nie odpowiadają bowiem jeszcze w pełni celom, które leżą u podstaw pakietu „Czysta energia”. |
| --- | --- |

3.10.

Można powątpiewać, czy będzie to rozwiązanie wystarczające do zapewnienia celowej europejskiej transformacji energetycznej. W wielu państwach członkowskich ramy prawne nie odpowiadają bowiem jeszcze w pełni celom, które leżą u podstaw pakietu „Czysta energia”.

| 3.11. | Za pytaniami w punkcie 3.9 kryje się kwestia o dużym znaczeniu politycznym: chodzi o to, kto w przyszłości w nowym systemie energetycznym będzie mógł i komu będzie wolno zarabiać na energii, a tym samym – kto będzie mógł uczestniczyć w charakterze podmiotu gospodarczego w transformacji energetycznej. I tak na przykład prezydencja niemiecka cały nacisk kładzie na technologie (morską energię wiatrową czy zielony wodór w przypadku energii ze źródeł odnawialnych). Nie bierze się przy tym pod uwagę, że te wybrane technologie doprowadzą do koncentracji rynku producentów w rękach niewielkiej grupy podmiotów, będą wymagały ogromnych inwestycji w pojemności przesyłowe, będące przecież naturalnymi monopolami, a także mogą utrzymać lub nawet zwiększyć zależność energetyczną Europy. Natomiast kwestia tego, jak ustawić obywateli w centrum polityki energetycznej, w ogóle nie jest na porządku dziennym. |
| --- | --- |

3.11.

4.   Kryteria decyzji za lub przeciw centralizacji i decentralizacji

| 4.1. | Wniosek zawarty w punkcie 3.10 ma podstawowe znaczenie dla decyzji o charakterze społecznopolitycznym. Tymczasem w dyskursie politycznym nie pojawia się on otwarcie ani uczciwie, zawsze jest spychany w cień rzekomo racjonalnymi argumentami: |
| --- | --- |

4.1.

| 4.1.1. | Transformacja energetyczna wymaga od wielkich dostawców energii zmiany modelu biznesowego. Najwyraźniej jednak wielu takich wielkich dostawców zadowala się zamianą swoich dotychczasowych (scentralizowanych) wielkich elektrowni na elektrownie oparte na odnawialnych źródłach energii, które mają równie scentralizowany charakter i często niewiele mniejszą moc. Dzięki temu producenci ci mogą utrzymać swoje dotychczasowe struktury dystrybucyjne. Decentralizacja natomiast spowodowałaby znacznie bardziej radykalne zmiany, a w przeciwieństwie do małych i średnich przedsiębiorstw czy zakładów komunalnych duże przedsiębiorstwa radzą sobie z nimi gorzej. |
| --- | --- |

4.1.1.

| 4.1.2. | To samo dotyczy operatorów sieci przesyłowych: nie jest w ich interesie, by przez całą Europę przesyłać mniej prądu, w końcu z tego właśnie żyją. |
| --- | --- |

4.1.2.

Argument kosztów

| 4.2. | Słusznie za jedno z najważniejszych kryteriów uważa się maksymalne bezpieczeństwo dostaw energii po jak najniższych kosztach. Można łatwo wywnioskować i pokazać na modelach, że koszty przesyłu w systemie scentralizowanym są znacznie wyższe niż w zdecentralizowanym. Natomiast w takim systemie znacznie niższe niż w systemie scentralizowanym są koszty produkcji, magazynowania, przesuwania obciążeń oraz redispatchingu. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | W szeregu badań porównywano te różnice w kosztach. Nie udało się jednak dojść do jednoznacznych wyników, ponieważ różnice między zaletami ekonomicznymi systemu zdecentralizowanego a systemu scentralizowanego nie są zbyt duże i na poziomie szczegółowym w dużym stopniu wynikają z przyjętych założeń. Należy przypomnieć, że Wspólne Centrum Badawcze UE już w roku 2016 stwierdziło, iż około 80 % Europejczyków mogłoby zaopatrywać się w samodzielnie wyprodukowany prąd z paneli fotowoltaicznych taniej, niż kosztuje prąd z sieci; a od tego czasu ceny paneli bardzo spadły! |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Jednak samo spojrzenie na kwestie kosztów systemowych nie powinno być decydujące dla odpowiedzi na zasadnicze pytanie, czy przy inwestycjach należy stawiać na system centralny czy na projekt zdecentralizowanego systemu energetycznego, a więc jak należy formułować odpowiednie przepisy. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | A zatem jakie inne jeszcze kryteria, poza czystą analizą możliwych oszczędności, można zastosować, aby podjąć niezbędną i podstawową dla inwestora decyzję o skierowaniu środków na system zasadniczo zdecentralizowany czy raczej scentralizowany? |
| --- | --- |

4.5.

Różnice w wartości dodanej

| 4.6. | Uzyskiwanie wartości dodanej jest bardzo różne w obu systemach: w systemie scentralizowanym korzyści trafiają raczej do większych instalacji i naturalnych monopoli. W systemach zdecentralizowanych płyną raczej w kierunku mniejszych instalacji oraz przede wszystkim opcji elastyczności stosowanych w takich systemach, np. akumulatorów, pomp ciepła, minielektrociepłowni oraz dwukierunkowo ładujących samochodów elektrycznych („pojazd-sieć”). Opcje elastyczności można by zatem często znaleźć w gospodarstwach domowych. Również instalacje produkujące energię są w takich systemach znacznie częściej w rękach osób prywatnych, rolników, nowo zakładanych małych i średnich przedsiębiorstw, przedsiębiorstw komunalnych, miejskich itp. Udział w tworzeniu wartości dodanej mają tu więc inne podmioty, niż w przypadku systemu scentralizowanego – o wiele większą rolę spełniają tutaj prosumenci. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Zdecentralizowany system energetyczny jest właściwie nie do pomyślenia bez takiego szerokiego udziału społecznego. Bardziej aktywna rola konsumenta w kierunku bycia prosumentem jest więc charakterystyczna dla systemu zdecentralizowanego i jest sensowna z punktu widzenia wzrostu akceptacji dla transformacji energetycznej, a także wzmocnienia gospodarki regionalnej. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Ponieważ Komisja pragnie stworzyć unię energetyczną, w której centrum stoją obywatele, i chce, aby w poszczególnych regionach powstawały nowe miejsca pracy i aby transformacja energetyczna tworzyła impulsy ekonomiczne w wielu regionach Europy, to musi ona postawić na system zdecentralizowany. Jest to również istotne z punktu widzenia reagowania na kryzys związany z COVID-19. |
| --- | --- |

4.8.

5.   Implikacje ekonomiczne i społecznopolityczne systemu scentralizowanego i zdecentralizowanego

| 5.1. | W odniesieniu do tworzenia wartości dodanej w systemie zdecentralizowanym sytuacja jest następująca: konsument z podmiotu wyłącznie płacącego rachunki staje się podmiotem aktywnym, mającym swój udział w tworzeniu wartości dodanej, a zatem zarabiającym lub oszczędzającym pieniądze, dlatego pytanie zadane w punkcie 3.10, kto w przyszłości powinien i komu będzie wolno zarabiać na produkcji energii, musi być przedmiotem otwartej i uczciwej dyskusji.
  Wraz z rozszerzaniem się pojęcia prosumenta uzyskuje ono także szerszą definicję w pakiecie „Czysta energia”: w przyszłości prosumentami powinni móc się stać nie tylko ci konsumenci, którzy dysponują własną ziemią i nieruchomością. Prosumentami mogą być przecież także najemcy albo mieszkańcy domów wielorodzinnych, a także podmioty zajmujące się zaopatrzeniem poszczególnych budynków i dzielnic miast, w tym obszarów komercyjnych i przemysłowych. Szczególnie właśnie w takich przypadkach niezbędne wydaje się inteligentne usieciowienie mocy produkcyjnych i magazynowych oraz poszczególnych konsumentów w ramach wirtualnej elektrowni lub za pośrednictwem inteligentnej mikrosieci. Oznacza to stały wzrost wymagań wobec lokalnych i regionalnych operatorów sieci dystrybucyjnych. |
| --- | --- |

5.1.

Wraz z rozszerzaniem się pojęcia prosumenta uzyskuje ono także szerszą definicję w pakiecie „Czysta energia”: w przyszłości prosumentami powinni móc się stać nie tylko ci konsumenci, którzy dysponują własną ziemią i nieruchomością. Prosumentami mogą być przecież także najemcy albo mieszkańcy domów wielorodzinnych, a także podmioty zajmujące się zaopatrzeniem poszczególnych budynków i dzielnic miast, w tym obszarów komercyjnych i przemysłowych. Szczególnie właśnie w takich przypadkach niezbędne wydaje się inteligentne usieciowienie mocy produkcyjnych i magazynowych oraz poszczególnych konsumentów w ramach wirtualnej elektrowni lub za pośrednictwem inteligentnej mikrosieci. Oznacza to stały wzrost wymagań wobec lokalnych i regionalnych operatorów sieci dystrybucyjnych.

| 5.2. | Integralną częścią systemu energetycznego prosument stanie się dopiero wówczas, gdy będzie miał faktyczny dostęp do wszystkich właściwych rynków energii elektrycznej. Aktywni konsumenci muszą być w stanie udostępniać systemowi tę elastyczność, którą zyskują dzięki akumulatorom, zarządzaniu obciążeniami, samochodom elektrycznym, pompom ciepła itp. Do tego celu potrzebne są jednak specjalnie skonfigurowane rynki, które w większości państw członkowskich wciąż jeszcze nie istnieją. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Często transformacja energetyczna prowadząca do systemu zdecentralizowanego określana jest nie tylko jako transformacja ekologiczna, lecz także jako transformacja społeczno-ekologiczna. To dlatego, że zdecentralizowana transformacja energetyczna daje ważne impulsy rozwojowe dla lokalnej i regionalnej gospodarki, dla miejsc pracy w małych i średnich przedsiębiorstwach, a także zwiększa lokalną siłę nabywczą. Tymczasem liczne państwa członkowskie wciąż utrzymują dotychczasowe systemy energetyczne, które uniemożliwiają uzyskanie tych wszystkich korzyści. Jednocześnie należy zwrócić uwagę, że powstające dzięki tym zmianom miejsca pracy byłyby wysokiej jakości i dawały duże zabezpieczenie społeczne. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Aby impulsy te przyniosły korzyści rzeczywiście wszystkim mieszkańcom poszczególnych regionów, a nie tylko tym o największych zasobach, należy w pierwszej kolejności realizować projekty prowadzące do powstania społeczności konsumentów energii, w których będą mogli uczestniczyć osoby o niewielkich zasobach kapitałowych, dochodach czy własności (por. także opinia EKES-u TEN/660 (4)). Odpowiednie koncepcje zostały już przygotowane. Jednak ich realizację w krajach członkowskich należy wspierać w sposób o wiele bardziej zdecydowany niż dotychczas. Jest to pilne zadanie, gdyż decentralizacja nie może prowadzić do powstania dwuklasowego społeczeństwa w zakresie dostępu do energii. O ile osobom o niskich dochodach i niewielkich zasobach zostanie udostępniony dostęp do społeczności konsumentów energii także poprzez bezpośrednie wsparcie, udział w tych społecznościach może stanowić skuteczny sposób na zwalczanie ubóstwa energetycznego, ponieważ wówczas osoby, które obecnie cierpią z powodu wysokich kosztów energii, odczują wyraźną ekonomiczną ulgę dzięki znacznemu spadkowi kosztów energii odnawialnych. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Konsumenci podatni na zagrożenia i ubóstwo energetyczne stanowią istotny problem, którego prawdopodobnie nie uda się ostatecznie rozwiązać ani w systemie scentralizowanym, ani w systemie zdecentralizowanym. Jednak dzięki obniżeniu kosztów instalacji energii odnawialnej oraz magazynów energii w systemie zdecentralizowanym można go załagodzić w znacznie większym stopniu niż w systemie scentralizowanym. Zastosowanie energii odnawialnych oraz magazynów energii na poziomie lokalnego sąsiedztwa może przecież prowadzić do tego, że na stałe zmniejszą się rachunki za prąd, a konsumenci zostaną uwolnieni od uzależnienia cenowego od przedsiębiorstw zaopatrzenia w energię czy operatorów sieci. Wymaga to jednak aktywnej polityki wspierania rozwoju odpowiednich koncepcji. Jednocześnie należy dbać o to, aby gospodarstwa domowe o niskich dochodach miały możliwość realizacji działań na rzecz efektywności energetycznej w celu zmniejszenia zużycia energii. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Ponadto rozszerzone opcje uczestnictwa w rynku nie mogą być wykorzystywane jako pretekst to podważania praw konsumentów. Wręcz przeciwnie, prawa te należy wzmocnić, ewentualnie dostosować do nowych modeli biznesowych. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | I wreszcie należy pamiętać o centrach zużycia energii – wielkich miastach i wielkich zakładach przemysłowych. Aby można było bezpiecznie i tanio zaopatrywać je w prąd, muszą być odpowiednio połączone z otaczającymi je terenami w formie regionów energetycznych. To samo dotyczy wysp energetycznych. Regiony energetyczne będą przyjmowały kształt koncentrycznych okręgów wokół centrów zużycia energii. Aby tereny wokół tych centrów w pełni wykorzystywały swój potencjał w zakresie energii odnawialnych, potrzebne są ukierunkowane bodźce. Mogą one polegać na przykład na redukcji opłat sieciowych, stosowane wówczas, gdy dany region energetyczny sam się zaopatruje. Do pozytywnych efektów takiej architektury systemu należy wzmocnienie regionalnych struktur gospodarczych – ten aspekt powinien mieć znaczenie zwłaszcza przy tworzeniu nowego porządku gospodarczego po COVID-19. |
| --- | --- |

5.7.

6.   System energetyczny przyszłości

| 6.1. | Nowy system energetyczny nie powinien już mieć struktury odgórnej (od dużych elektrowni do konsumentów), ale powinien być zaprojektowany oddolnie jako sieć wielu wysp produkcji i dostaw odnawialnej energii elektrycznej i ciepła (energii dla budynków), w których istotną rolę odgrywają dystrybucja energii elektrycznej i ciepła oraz zarządzanie popytem (w tym magazynowanie). |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | W ten sposób można zapewnić wystarczające i bezpieczne dostawy dla wszystkich regionów w Europie (5). Wobec pożądanej różnorodności podmiotów będzie to zatem oznaczało, że obok wypracowanych już (dużych) struktur handlowych powstawać będą zupełnie nowe zde-centralizowane formy sprzedaży i systemy zarządzania energią. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | Fala innowacji w dziedzinie IT, systemu produkcji, technologii przechowywania energii, systemu dystrybucji, a także technik budowlanych doprowadziła do powstania wielu takich wysp produkcji i zaopatrzenia, co jeszcze przed paroma laty wydawało się nierealistyczne. Osoby fizyczne, przedsiębiorstwa, stowarzyszenia (takie jak spółdzielnie energetyczne) czy też gminy (służby użyteczności publicznej) wypracowały pewne rozwiązania służące pełnej lub częściowej samowystarczalności, dzięki którym są one znacznie mniej zależne od tradycyjnych ofert i przepływów handlowych. Ważne jest, aby widzieć tę paralelę między trendami technicznymi a społecznymi. Obydwa trendy zmierzają w tym samym kierunku, mianowicie w stronę większej autonomii oraz samoregulujących się i zdecentralizowanych jednostek sieciowych. |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | Wzmocniona produkcja lokalna i sprzedaż bezpośrednia są również pozytywnym zjawiskiem z tego względu, że ograniczają straty sieciowe. Federalna Agencja ds. Sieci w Niemczech pisze na ten temat (6): „Widać jak na dłoni, że zmiana systemu dostaw energii może się udać najlepiej przy ścisłej współpracy wszystkich zainteresowanych. (...) Należy z zadowoleniem przyjąć wszelkie podejścia nastawione na jak największe zużycie energii u źródła, ponieważ może to zminimalizować straty związane z przesyłem”. |
| --- | --- |

6.4.

| 6.5. | Komisja musi zatem zastanowić się nad systemem handlowym pod kątem pożądanej infrastruktury energetycznej, zamiast próbować wprowadzać niezbędne zmiany do infrastruktury energetycznej tak, aby była ona zgodna z obecnym systemem handlowym. |
| --- | --- |

6.5.

| 6.6. | Należy jednakże wziąć także pod uwagę doświadczenia wielu państw członkowskich, w których niektóre podmioty rynkowe, takie jak inwestorzy strategiczni, wybrali dla siebie poszczególne sekcje sektora produkcji energii pod kątem maksymalizacji zysków, a zarazem odmówiły inwestowania w bezpieczeństwo dostaw, innowacje i konserwację, przerzucając związane z tym koszty na klientów. |
| --- | --- |

6.6.

Bruksela, dnia 18 września 2020 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Zob. m.in. Dz.U. C 367 z 10.10.2018, s. 1.

1

(2)  COM(2015) 80 final, 25.2.2015, s. 2.

2

(3)  Dz.U. L 158 z 14.6.2019, s. 54.

3

(4)  Dz.U. C 367 z 10.10.2018, s. 1.

4

(5)  Dz.U. C 82 z 3.3.2016, s. 13, Dz.U. C 82 z 3.3.2016, s. 22.

5

(6)  „Smart Grid” und „Smart Market” – Eckpunktepapier der Bundesnetzagentur zu den Aspekten des sich verändernden Energieversorgungssystems, Dezember 2011, S. 42. [„Inteligentne sieci i inteligentny rynek – kluczowy dokument Federalnej Agencji ds. Sieci na temat niektórych aspektów zmian systemu dostaw energii”], grudzień 2011 r., s. 42.

6

---

| 11.12.2020 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 429/93 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 429/93

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Powszechny dostęp do godziwego, zrównoważonego i przystępnego cenowo mieszkalnictwa w perspektywie długoterminowej”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2020/C 429/13)

| Sprawozdawca: | Raymond HENCKS |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | András EDELÉNYI |

Sprawozdawca:

Raymond HENCKS

Współsprawozdawca:

András EDELÉNYI

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 20.2.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Artykuł 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 3.9.2020 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 16.9.2020 |
| Sesja plenarna nr | 554 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 216/1/3 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

20.2.2020

Podstawa prawna

Artykuł 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego

Data przyjęcia przez sekcję

3.9.2020

Data przyjęcia na sesji plenarnej

16.9.2020

Sesja plenarna nr

554

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

216/1/3

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Kryzys zdrowotny, gospodarczy i społeczny związany z COVID-19 pokazał powagę kryzysu przystępnego cenowo mieszkalnictwa, z którym państwa członkowskie borykają się od lat (1), w szczególności w odniesieniu do osób bezdomnych, rodzin mieszkających w zbyt małym lokum, mieszkańców dzielnic robotniczych oraz pracowników sezonowych i imigrantów, którzy są ofiarami warunków mieszkaniowych mających bezpośredni wpływ na wskaźnik zakażeń w społeczeństwie. Chociaż polityka mieszkaniowa pozostaje w kompetencji państw członkowskich, niedobór w Unii Europejskiej (UE) godziwego i przystępnego cenowo mieszkalnictwa wymaga europejskiego planu działania, który obejmowałby spójny i zrozumiały dla obywateli europejskich zestaw środków mających pomóc państwom członkowskim, europejskim regionom i miastom trwale zwiększyć podaż przystępnego cenowo mieszkalnictwa i mieszkań socjalnych oraz skutecznie walczyć z bezdomnością. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | UE musi w pierwszej kolejności zapewnić zapisanie rzeczywistego powszechnego prawa do mieszkania, w szczególności w drodze rozporządzenia sektorowego, zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą, ustanawiając zasady i określając warunki świadczenia, zlecania i finansowania przystępnych cenowo mieszkań zapewniających godziwe warunki życia, zgodnie z art. 14 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE). |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | W tym kontekście Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) popiera inicjatywę Komisji, by powiązać europejski filar praw socjalnych z europejskim semestrem, co w dziedzinie polityki mieszkaniowej powinno zaowocować lepszym monitorowaniem reformy mieszkalnictwa socjalnego, jego dostępności i przystępności cenowej oraz skuteczności dodatków mieszkaniowych. Nalega na przeprowadzenie konsultacji z przedstawicielami zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego przed przyjęciem zaleceń dla poszczególnych krajów w ramach europejskiego semestru w dziedzinie polityki mieszkaniowej. EKES apeluje o zwiększenie pola manewru dla długoterminowych inwestycji w infrastrukturę społeczną i o ich wyłączenie z rachunków administracji publicznej przy obliczaniu deficytu publicznego. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Utworzenie europejskiego funduszu inwestycyjnego na rzecz przystępnego cenowo, godziwego i odpowiedniego mieszkalnictwa w celu budowania i utrzymywania tanich mieszkań uczyniłoby działania i politykę UE bardziej czytelnymi i spójnymi dla obywateli europejskich, w szczególności w ramach przyszłego planu „Budownictwo” Europejskiego Zielonego Ładu i przyszłego planu działania europejskiego filaru praw socjalnych. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Na podstawie sprawozdania, które państwa członkowskie mają przedłożyć Europejskiej Radzie ds. Ryzyka Systemowego (ERRS) w 2020 r. w sprawie środków mogących powodować przeszacowanie cen nieruchomości i działań podjętych w odpowiedzi na zalecenia ERRS, lub na podstawie uzasadnień niepodjęcia działań w tym obszarze, kluczowe znaczenie ma zidentyfikowanie słabych stron, które mogą prowadzić do kryzysów finansowych, gospodarczych i społecznych na wczesnym etapie i odpowiednie reagowanie. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Komisja Europejska będzie musiała jak najszybciej przeprowadzić przegląd decyzji w sprawie usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym (UOIG) w zakresie grupy docelowej mieszkalnictwa socjalnego i wyraźnie zaznaczyć, że polityka mieszkaniowa nie może ograniczać się jedynie do pomocy ludziom żyjącym na progu zagrożenia ubóstwem, ale musi zagwarantować przystępne cenowo i możliwe do utrzymania w dłuższej perspektywie czasowej mieszkania na przyzwoitym poziomie dla wszystkich obywateli, zwłaszcza osób bezdomnych, młodych par, rodzin niepełnych lub wielodzietnych, pracowników najemnych i ogólnie członków klasy średniej, którzy są ofiarami europejskiego kryzysu mieszkaniowego. W tym kontekście Komisja powinna zaproponować wspólną definicję pojęcia dodatkowych kosztów mieszkaniowych, zharmonizowaną metodologię oceny nadmiernych kosztów mieszkaniowych, przepisy normatywne przeciwko spekulacyjnemu utrzymywaniu pustych mieszkań i działek budowlanych i uregulowanie praktyk zmiany przeznaczenia przystępnych cenowo mieszkań na mieszkania przeznaczone na wynajem krótkoterminowy na okres wakacji. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Ponadto EKES wzywa Komisję do corocznego organizowania europejskiego szczytu w sprawie przystępnego cenowo mieszkalnictwa, który gromadziłby wszystkie zainteresowane strony, w celu dokonania przeglądu wdrażania i monitorowania europejskiego planu działania na rzecz mieszkań po przystępnych cenach, wraz z rocznym sprawozdaniem na temat sytuacji mieszkaniowej w UE. |
| --- | --- |

1.7.

2.   Uwagi ogólne

| 2.1. | Chociaż dostęp do pomocy mieszkaniowej jest zapisany w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej, a dostęp do mieszkań socjalnych lub dofinansowanie na dobrej jakości mieszkania są uwzględnione w europejskim filarze praw socjalnych, prawo do mieszkania w godziwych warunkach nie jest w rzeczywistości w pełni uwzględnione w tekstach UE, ponieważ nie jest ono w pełni operacyjne. Świadczy o tym gwałtowny wzrost liczby osób bezdomnych i mieszkających w złych warunkach lub gospodarstw domowych ponoszących dodatkowe koszty mieszkaniowe. W praktyce obywatele europejscy nie mają realnego prawa do przystępnych cenowo mieszkań na przyzwoitym poziome. Prawo to ogranicza się do zasiłków mieszkaniowych, mieszkań socjalnych lub tymczasowego zakwaterowania w nagłych wypadkach, gdy obywatel zostanie uznany za osobę potrzebującą, zgodnie z przepisami i praktykami państw członkowskich oraz pod warunkiem dostępności odpowiednich mieszkań. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Tymczasem siły rynku mieszkaniowego nie są w stanie zaspokoić wszystkich potrzeb. Ciągły wzrost cen nieruchomości mieszkalnych spowodował zwiększenie nierówności w całej Europie. Coraz więcej gospodarstw domowych przeznacza ponad 40 % swojego budżetu na mieszkanie, co jest równoznaczne z dodatkowymi kosztami mieszkaniowymi. Aż 11 % obywateli europejskich znajduje się w sytuacji, w której ponad 40 % ich dochodu osobistego (po odliczeniu zasiłku mieszkaniowego) przeznacza się na mieszkanie, podczas gdy jeden na dwudziestu obywateli żyje w przepełnionych mieszkaniach, w których brakuje podstawowych usług (2). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Struktury gospodarcze i demograficzne, a także poziomy cen są bardzo zróżnicowane w poszczególnych państwach członkowskich. Istnieje również znaczna różnica cen między stolicami, mniejszymi miastami i pozostałymi terytoriami. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Rynki mieszkaniowe wielu europejskich metropolii, dużych miast i regionów podmiejskich w UE charakteryzują się silnym wzrostem popytu. Wynika on z tego, że mobilne gospodarstwa domowe poszukują zatrudnienia, a jednocześnie podaż mieszkań jest ograniczona przez niedobór gruntów, rosnące koszty budowy i zagęszczania oraz praktyki spekulacyjne inwestorów. Grunty są zasobem, którego jest coraz mniej, a którego wykorzystanie wiąże się z rosnącą konkurencją pomiędzy różnymi zastosowaniami: mieszkalnictwem, infrastrukturą publiczną, rolnictwem, leśnictwem, działalnością handlową lub przemysłową, transportem, różnorodnością biologiczną, gruntami irygacyjnymi, rekreacją itd. do tego stopnia, że cena gruntu jest często najdroższym czynnikiem w mieszkalnictwie. Rosnące ceny mieszkań na obszarach metropolitalnych i podmiejskich przekładają się na wzrost wykluczenia mieszkaniowego, bezdomności i liczby osób mieszkających w ciężkich warunkach mieszkaniowych. Problem ten dotyczy obecnie młodych ludzi, rodzin niepełnych lub wielodzietnych, pracowników najemnych i ogólnie klasy średniej, która jest wypychana z europejskich metropolii przez nadmierne obciążenia mieszkaniowe i zmuszana do przenoszenia się na obszary wiejskie.
  Przenoszenie to z kolei prowadzi do zróżnicowanego wzrostu wydatków mieszkaniowych na obszarach wiejskich, co skutkuje między innymi segregacją społeczną, powstawaniem obszarów wyłącznie mieszkaniowych (miast satelickich), zwiększoną mobilnością, zmianami krajobrazowymi, zajmowaniem gleb na cele gospodarcze oraz rozbudową infrastruktury i wzrostem kosztów dla społeczności. |
| --- | --- |

2.4.

Przenoszenie to z kolei prowadzi do zróżnicowanego wzrostu wydatków mieszkaniowych na obszarach wiejskich, co skutkuje między innymi segregacją społeczną, powstawaniem obszarów wyłącznie mieszkaniowych (miast satelickich), zwiększoną mobilnością, zmianami krajobrazowymi, zajmowaniem gleb na cele gospodarcze oraz rozbudową infrastruktury i wzrostem kosztów dla społeczności.

| 2.5. | Państwa członkowskie mają szerokie uprawnienia dyskrecjonalne w zakresie określania, organizowania i finansowania swoich usług socjalnych świadczonych w interesie ogólnym, w tym mieszkalnictwa. Ta uznaniowość nie zwalnia ich jednak z obowiązku przestrzegania wartości Unii (godność ludzka, równość, niedyskryminacja, prawa człowieka itp.) oraz przepisów wspólnotowych mających zastosowanie do mieszkalnictwa, w szczególności załączonego do TFUE protokołu nr 26 w sprawie usług świadczonych w interesie ogólnym, w którym wzywa się państwa członkowskie do zapewnienia „wysokiego poziomu jakości, bezpieczeństwa i przystępności cenowej, równego traktowania i propagowania powszechnego dostępu i praw odbiorców”. Komisja, jako strażniczka traktatów, ma zatem do odegrania ważną rolę i powinna interweniować, gdy państwa członkowskie nie wypełniają swoich zobowiązań.
  Tymczasem poprzez zasady pomocy państwa Komisja głęboko ogranicza kompetencje państw członkowskich, określając, że mieszkalnictwo socjalne powinno być zarezerwowane wyłącznie dla najuboższych gospodarstw domowych, podczas gdy kryzys mieszkaniowy dotyka znacznie szerszej grupy ludności. Podobnie organ publiczny może sprzedawać grunty budowlane w ramach programu tworzenia przystępnych cenowo mieszkań wyłącznie po cenie rynkowej i dopiero po ustaleniu tej ceny w drodze złożonej procedury. |
| --- | --- |

2.5.

Tymczasem poprzez zasady pomocy państwa Komisja głęboko ogranicza kompetencje państw członkowskich, określając, że mieszkalnictwo socjalne powinno być zarezerwowane wyłącznie dla najuboższych gospodarstw domowych, podczas gdy kryzys mieszkaniowy dotyka znacznie szerszej grupy ludności. Podobnie organ publiczny może sprzedawać grunty budowlane w ramach programu tworzenia przystępnych cenowo mieszkań wyłącznie po cenie rynkowej i dopiero po ustaleniu tej ceny w drodze złożonej procedury.

| 2.6. | Ponadto gwałtowny spadek inwestycji publicznych w przystępne cenowo mieszkalnictwo socjalne w państwach członkowskich, w następstwie wycofania się banków komercyjnych z finansowania tych inwestycji, kryzysu gospodarczego i fiskalnego oraz paktu stabilności i wzrostu, uniemożliwił zaspokojenie rosnącego popytu za pomocą podaży mieszkań, która stanowiłaby uzupełnienie podaży rynkowej, tym bardziej że w niektórych państwach członkowskich rozpowszechnia się prywatyzacja istniejących zasobów mieszkalnictwa socjalnego. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Platformy internetowe podsyciły to napięcie na lokalnych rynkach mieszkaniowych poprzez koncentrację popytu związaną z migracją międzynarodową i rozwojem globalnych platform zakwaterowania turystycznego, co w najatrakcyjniejszych metropoliach doprowadziło do usunięcia przystępnych cenowo mieszkań z rynku przez zmianę przeznaczenia oferty mieszkań na miejsca krótkotrwałego zakwaterowania. Do tego dochodzą strategie międzynarodowych spółek kapitałowych (funduszy emerytalnych, zakładów ubezpieczeń, funduszy private equity itp.), które, biorąc pod uwagę bardzo niski poziom zwrotów finansowych (stopy procentowe, dywidendy itp.), dokonują znacznych inwestycji w nieruchomości, co dodatkowo nakręca wzrost cen. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | W swoich zaleceniach z dnia 31 października 2016 r. (3) Europejska Rada ds. Ryzyka Systemowego (ESRB) zauważa, że wcześniejsze kryzysy finansowe pokazały, iż destabilizujące zmiany zachodzące na rynkach nieruchomości mogą mieć poważne konsekwencje dla stabilności systemu finansowego oraz całej gospodarki. W 2019 r. ESRB wystosowała do 9 państw członkowskich „ostrzeżenie w sprawie podatności na zagrożenia w sektorze nieruchomości mieszkalnych w średnim okresie”. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Pandemia COVID-19 sparaliżowała rynek nieruchomości. Kryzys zdrowotny będzie miał prawdopodobnie poważne konsekwencje dla sektora budownictwa mieszkaniowego. Po stronie podaży wsparcie gospodarstw domowych i inwestycje władz i organów publicznych w mieszkalnictwo socjalne zostaną prawdopodobnie znacznie ograniczone w wyniku wydatków gospodarczych i społecznych na walkę ze skutkami pandemii, co będzie dużym obciążeniem dla przyszłych budżetów publicznych. Po stronie popytu liczba gospodarstw domowych, które nie będą już miały dochodów niezbędnych do zapewnienia sobie mieszkania na rynku nieruchomości, będzie rosnąć proporcjonalnie do wzrostu bezrobocia i poczucia niepewności. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Plan „Budownictwo” Europejskiego Zielonego Ładu i europejski filar praw socjalnych muszą być okazją, zgodnie z polityką i praktykami państw członkowskich, do nadania konkretnego i zrozumiałego kształtu polityce mieszkaniowej UE, w szczególności poprzez zachęcenie wszystkich instytucji finansowych (EBC, EBI, EFI) i systemu InvestEU do wznowienia inwestycji publicznych i znacznego zwiększenia korzystnych długoterminowych pożyczek i gwarancji dla inwestorów oraz sektora budowlanego z korzyścią dla konsumenta końcowego. |
| --- | --- |

2.10.

3.   Dodatkowe koszty mieszkania

| 3.1. | Faktem jest, że wiele gospodarstw domowych ponosi dodatkowe koszty mieszkaniowe, które są ich głównymi wydatkami konsumpcyjnymi i stanowią nadmierne obciążenie, kosztem innych podstawowych potrzeb. To z kolei naraża wielu obywateli europejskich na wysokie ryzyko nadmiernego zadłużenia, obniżenia oceny społecznej czy wykluczenia (4). |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Na szczeblu UE brakuje jednomyślności w sprawie definicji dodatkowych kosztów mieszkaniowych i ich składników. Eurostat uważa, że wydatki na mieszkanie przekraczające 40 % dochodu do dyspozycji stanowią dodatkowy koszt, podczas gdy w różnych dokumentach Komisji wskaźnik ten jest ustalony na poziomie jednej trzeciej dochodu do dyspozycji. Ponadto kryzys zdrowotny zmusza gospodarstwa domowe o niskich dochodach do sięgania do swoich rezerw przy płaceniu czynszu, co naraża je na jeszcze większe ryzyko nadmiernego zadłużenia. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Zresztą w samej UE metodologia definicji dodatkowych kosztów mieszkaniowych jest przedmiotem ciągłych debat i nie wszystkie krajowe urzędy statystyczne stosują te same metody oceny. Przy opracowywaniu wspólnych osi należy wziąć pod uwagę realia społeczno-gospodarcze. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Dodatkowe koszty związane z mieszkalnictwem nie dotyczą już tylko najbiedniejszej ludności, zagrożonej ryzykiem ubóstwa, ale także ludzi o dochodach z jednej strony zbyt wysokich, aby mogli oni skorzystać z mieszkania socjalnego, a z drugiej strony zbyt niskich, by mogli sobie pozwolić na mieszkanie na warunkach rynku prywatnego. Często mieszkania na przyzwoitym poziomie w mieście lub na przedmieściach w pobliżu miejsca pracy stają się dla nich niedostępne. Osoby te są spychane na obszary odległe od ich miejsca pracy. I wtedy, choć korzystają z niższych kosztów mieszkaniowych poza dużymi aglomeracjami, to borykają się również z innymi kosztami, problemami związanymi z mobilnością, potrzebami ekologicznymi i innymi dodatkowymi ograniczeniami. Wyparcie klasy średniej z centrów miast prowadzi do braku równowagi funkcjonalnej, zwiększa zapotrzebowanie na mieszkania i powoduje wzrost czynszów oraz zanieczyszczenia środowiska w związku z dojazdami do pracy i z powrotem. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Dlatego polityka mieszkaniowa państw członkowskich nie może ograniczać się do pomocy osobom znajdującym się w trudnej sytuacji w znalezieniu „dachu nad głową”, lecz musi zapewnić dostosowanie mieszkań do sytuacji rodzin i promowanie jakości mieszkań, w szczególności poprzez poprawę istniejących warunków mieszkaniowych, tj. zagwarantować wszystkim obywatelom mieszkania na przyzwoitym poziomie i przystępne cenowo. |
| --- | --- |

3.5.

4.   Mieszkania socjalne

| 4.1. | Nie istnieje jeden europejski model mieszkalnictwa socjalnego, zważywszy na różnorodność podejść i koncepcji przyjmowanych w państwach członkowskich. Niemniej w większości z nich można zaobserwować wspólne tendencje: decentralizacja na rzecz wspólnot regionalnych i lokalnych, skupienie się na grupach ludności znajdujących się w najtrudniejszym położeniu, ograniczenie inwestycji publicznych w zakresie podaży mieszkań socjalnych oraz wykorzystanie wartości istniejących zasobów poprzez sprzedaż mieszkań socjalnych na wynajem, czasami dlatego, że właściciele mieszkań socjalnych nie są w stanie zapewnić dalszej zgodności ze standardami lub renowacji. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | W UE mieszkalnictwo socjalne lub tanie mieszkania stanowią urzeczywistnienie prawa do mieszkania, które ma zagwarantować każdemu potrzebującemu dostęp do mieszkania na przyzwoitym poziomie za przystępny czynsz lub w przystępnej cenie. Tym samym stanowiłyby wypełnienie zobowiązań państw członkowskich i UE, wynikających z wielu konwencji, deklaracji, kart i traktatów podpisanych zarówno na szczeblu europejskim, jak i międzynarodowym. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | W swojej koncepcji mieszkalnictwa socjalnego Komisja, działając jako europejski organ ochrony konkurencji, jest bardzo restrykcyjna (5): stwierdza, że wyłączone z obowiązku zgłoszenia pomocy państwa mieszkalnictwo socjalne powinno być zarezerwowane wyłącznie dla „osób znajdujących się w niekorzystnej sytuacji lub mniej uprzywilejowanych grup społecznych, które ze względu na wypłacalność nie są w stanie znaleźć mieszkania na warunkach rynkowych”. Ta ograniczająca definicja mieszkalnictwa socjalnego nie odpowiada już obecnie skali europejskiego kryzysu mieszkaniowego i zobowiązaniom z tytułu świadczenia usług publicznych nałożonym na właścicieli mieszkań socjalnych przez państwa członkowskie, obejmującym całe spektrum począwszy od programu „najpierw mieszkanie” dla osób bezdomnych, a skończywszy na mieszkaniach przystępnych cenowo lub w cenach średnich dla klasy średniej w europejskich metropoliach. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | W komunikacie z 2006 r. (6) Komisja zaklasyfikowała mieszkalnictwo socjalne jako jedną z usług socjalnych świadczonych w interesie ogólnym, do których stosuje się zasadę pomocniczości i które (co do zasady) pozostawiają państwom członkowskim dużą swobodę w zakresie ich określania, organizowania i finansowania. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Korzystając z tej swobody, państwa członkowskie muszą jednak uwzględnić orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości UE, zgodnie z którym prawie wszystkie usługi świadczone w dziedzinie społecznej (z wyjątkiem systemów zabezpieczenia społecznego opartych na solidarności) są uznawane za działalność gospodarczą. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | W związku z tym, wobec braku szczególnych ram prawnych dla mieszkalnictwa socjalnego, do mieszkalnictwa socjalnego stosują się przepisy wspólnotowe dotyczące usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym, w szczególności art. 14 TFUE i protokół nr 26 załączony do traktatu lizbońskiego. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | A zatem do Unii i państw członkowskich, w granicach ich kompetencji i w granicach stosowania traktatów, należy zapewnienie, że usługi te rzeczywiście funkcjonują na podstawie zasad i na warunkach, w szczególności finansowych i ekonomicznych, które pozwolą im wypełniać ich zadania. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Podmioty zajmujące się mieszkalnictwem socjalnym mają do dyspozycji znaczne środki europejskie na współfinansowanie budowy lub termomodernizacji mieszkań socjalnych i mieszkań dostosowanych do potrzeb społeczności zmarginalizowanych, zwłaszcza za pośrednictwem funduszy europejskich (7), EBI, Banku Rozwoju Rady Europy, drugiego strategicznego planu inwestycyjnego Junckera, funduszu inwestycyjnego, który ma zostać utworzony w ramach Europejskiego Zielonego Ładu, oraz planu odbudowy „New Generation EU”, w szczególności Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji, REACT-EU i InvestEU.
  W związku z tym Europejski Bank Inwestycyjny (EBI) i Europejski Fundusz Inwestycyjny (EFI) udzielają długoterminowych pożyczek wspierających podmioty zajmujące się mieszkalnictwem socjalnym, partnerstwa publiczno-prywatne (PPP), struktury agregujące, banki pośredniczące i firmy projektowe. W niektórych przypadkach podejmowanie większego ryzyka wymaga wsparcia w ramach Europejskiego Funduszu Inwestycji Strategicznych (SIEF). Dlatego konieczne jest, aby te długoterminowe inwestycje w infrastrukturę społeczną były zrozumiałe dla obywateli Europy. |
| --- | --- |

4.8.

W związku z tym Europejski Bank Inwestycyjny (EBI) i Europejski Fundusz Inwestycyjny (EFI) udzielają długoterminowych pożyczek wspierających podmioty zajmujące się mieszkalnictwem socjalnym, partnerstwa publiczno-prywatne (PPP), struktury agregujące, banki pośredniczące i firmy projektowe. W niektórych przypadkach podejmowanie większego ryzyka wymaga wsparcia w ramach Europejskiego Funduszu Inwestycji Strategicznych (SIEF). Dlatego konieczne jest, aby te długoterminowe inwestycje w infrastrukturę społeczną były zrozumiałe dla obywateli Europy.

| 4.9. | Projekt planu „Budownictwo” Europejskiego Zielonego Ładu i jego celu „fala termomodernizacji” budynków, w szczególności mieszkań socjalnych i prywatnych, powinien również przyjąć formę specjalnego funduszu inwestycyjnego i wsparcia dla strukturyzacji lokalnych sektorów termomodernizacji, które tworzą lokalne miejsca pracy i są źródłem korzyści skali, na wzór współfinansowanego przez UE projektu „EnergieSprong”. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Na szczeblu państw członkowskich istnieje szereg środków mających na celu promowanie zrównoważonego budownictwa mieszkaniowego, między innymi poprzez budowę tanich mieszkań, indywidualne dotacje mające na celu pomoc w zgromadzeniu kapitału założycielskiego potrzebnego do zaciągnięcia kredytu hipotecznego, zmniejszenie miesięcznych obciążeń związanych ze spłatą kredytu hipotecznego, pomoc gospodarstwom domowym znajdującym się w najbardziej niekorzystnej sytuacji w wynajęciu odpowiedniego mieszkania na przyzwoitym poziomie lub zachęcanie do modernizowania budynków mieszkalnych z myślą o zrównoważonej energii oraz do korzystania z energii odnawialnej. Jednakże na szczeblu państw członkowskich polityka zachęt lub polityka podatkowa nie są skoordynowane i nie zawsze sprzyjają zróżnicowaniu społecznemu na osiedlach mieszkaniowych. Ponadto każde państwo członkowskie powinno oferować niezależną usługę zapewniającą jak najwięcej informacji i porad na temat wszelkiego rodzaju danych dotyczących planu pomocy mieszkaniowej dla osób fizycznych oraz pomocy państwa dla publicznych i prywatnych deweloperów w kontekście budowy ogółu dotowanych mieszkań. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Wszystkie te inicjatywy i pomoc nie rozwiązują jednak problemu niedoboru przystępnych cenowo mieszkań na przyzwoitym poziomie. W związku z tym EKES uważa, że Komisja powinna zaproponować europejski plan działania na rzecz godziwego i przystępnego cenowo mieszkalnictwa w ramach wdrażania zasady nr 19 europejskiego filaru praw socjalnych oraz przyszłego planu „Budownictwo” Europejskiego Zielonego Ładu. |
| --- | --- |

4.11.

5.   Europejski plan działania na rzecz godziwego i przystępnego cenowo mieszkalnictwa: długoterminowa inwestycja dla Europy bliższej swoim obywatelom i swoim regionom

| 5.1. | Chociaż polityka mieszkaniowa pozostaje w kompetencji państw członkowskich, niedobór odpowiednich mieszkań w UE wymaga europejskiego planu działania na rzecz godziwego i przystępnego cenowo mieszkalnictwa, który obejmie spójny i zrozumiały zestaw środków mających pomóc europejskim państwom członkowskim, regionom i miastom w trwałym zwiększeniu podaży przystępnego cenowo mieszkalnictwa socjalnego na rynkach lokalnych przy jednoczesnym zwiększeniu ich wydajności energetycznej. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Na szczeblu europejskim nie istnieje uniwersalna definicja realnego prawa do mieszkania, ponieważ każda osoba lub rodzina doświadczająca szczególnych trudności ma prawo jedynie do pomocy ze strony władz w dostępie do lub utrzymaniu przyzwoitych warunków mieszkaniowych. Ponadto wobec braku odpowiedniej podaży mieszkań prawo do mieszkania, nawet jeśli jest egzekwowalne, pozostaje teoretyczne. W związku z tym EKES wzywa do zapisania w prawie wspólnotowym realnego prawa do mieszkania. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Komisja powinna zapewnić, by takiemu prawu towarzyszyła proaktywna polityka wspierania długoterminowych inwestycji niezbędnych do publicznego programowania podaży mieszkań socjalnych i mieszkań po przystępnych cenach, gdzie ogólną zasadą powinny być różnorodność społeczna i minimalne normy jakości. EKES zwraca się do Parlamentu Europejskiego i Rady Unii Europejskiej, by w drodze rozporządzenia sektorowego, zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą, określiły zasady i warunki zapewniania, oddawania do użytku i finansowania przystępnych cenowo mieszkań, zgodnie z art. 14 TFUE. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Komisja będzie musiała przeprowadzić przegląd decyzji w sprawie usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym pod kątem grupy docelowej, którą stanowią osoby korzystające z prawa do mieszkalnictwa socjalnego, i wyraźnie zaznaczyć, że polityka mieszkaniowa nie może ograniczać się tylko do pomocy osobom żyjącym na granicy progu zagrożenia ubóstwem, ale musi zagwarantować przystępne cenowo i możliwe do utrzymania w dłuższej perspektywie czasowej mieszkania na przyzwoitym poziomie dla wszystkich obywateli, w tym dla bezdomnych i ofiar europejskiego niedoboru odpowiednich mieszkań. Ponadto należy ustanowić przepisy regulujące spekulacyjne praktyki związane z utrzymywaniem pustych mieszkań i działek budowlanych i uregulować wynajem mieszkań wakacyjnych, poprzez oddzielenie własności mieszkania od jego użytkowania, co jest kwestią dobra wspólnego i interesu ogólnego i powinno podlegać szczególnemu nadzorowi, aby można je było udostępniać. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Podobnie Komisja powinna zaproponować wspólną definicję przystępnego cenowo mieszkalnictwa i dodatkowych kosztów mieszkaniowych oraz zharmonizowaną metodologię oceny nadmiernych kosztów mieszkaniowych. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Na podstawie sprawozdania, które państwa członkowskie mają przedłożyć Europejskiej Radzie ds. Ryzyka Systemowego w 2020 r. w sprawie środków mogących powodować przeszacowanie cen nieruchomości i działań podjętych w następstwie zaleceń ERRS, lub na podstawie uzasadnień niepodjęcia działań w tym obszarze, kluczowe znaczenie ma zidentyfikowanie na wczesnym etapie słabych punktów, które mogą prowadzić do kryzysów finansowych. EKES uważa, że sprawozdanie to będzie musiało zostać zmienione w 2021 r. za pomocą innego sprawozdania, które uzupełni je, ukazując możliwe konsekwencje kryzysu związanego z COVID-19. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | W tym kontekście EKES popiera inicjatywę Komisji dotyczącą powiązania europejskiego filaru praw socjalnych z europejskim semestrem, co w dziedzinie polityki mieszkaniowej powinno doprowadzić do lepszego monitorowania reformy mieszkalnictwa socjalnego, jego dostępności i przystępności cenowej oraz skuteczności dodatków mieszkaniowych. Nalega jednak, by przed przyjęciem zaleceń dla poszczególnych krajów w ramach europejskiego semestru w dziedzinie polityki mieszkaniowej zasięgnąć opinii przedstawicieli zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego. |
| --- | --- |

5.7.

| 5.8. | Wniosek w sprawie przeglądu europejskiej polityki spójności na lata 2021–2027, będący obecnie przedmiotem dyskusji w Radzie Unii Europejskiej i Parlamencie Europejskim, ma na celu zwiększenie budżetu na budownictwo socjalne z 2,2 miliarda EUR do 4 miliardów EUR. EKES apeluje o zwiększenie pola manewru dla długoterminowych inwestycji w infrastrukturę społeczną i o ich wyłączenie z rachunków administracji publicznej przy obliczaniu deficytu publicznego. UE nie może, z jednej strony, zachęcać państwa członkowskie do zapewnienia wymaganego poziomu reinwestycji w infrastrukturę społeczną, a z drugiej strony, ograniczać te inwestycje w ramach paktu stabilności i wzrostu. |
| --- | --- |

5.8.

| 5.9. | Utworzenie europejskiego funduszu inwestycyjnego na rzecz przystępnego cenowo mieszkalnictwa w celu budowania i utrzymywania mieszkań uczyniłoby działania i politykę UE bardziej czytelnymi i spójnymi dla obywateli europejskich, w szczególności w ramach przyszłego planu „Budownictwo” Europejskiego Zielonego Ładu i przyszłego planu działania europejskiego filaru praw socjalnych. |
| --- | --- |

5.9.

| 5.10. | EKES wzywa Komisję do corocznego organizowania europejskiego szczytu na rzecz przystępnego cenowo mieszkalnictwa, który zgromadziłby wszystkie zainteresowane strony w celu dokonania przeglądu wdrażania i monitorowania europejskiego planu działania na rzecz przystępnego mieszkalnictwa, wraz z rocznym sprawozdaniem na temat sytuacji mieszkaniowej w UE. |
| --- | --- |

5.10.

| 5.11. | Wreszcie, EKES uważa, że mieszkalnictwo socjalne jest często przedmiotem uprzedzeń, jeśli nie wpisuje się w misję interesu ogólnego polegającą na przenikaniu się grup społecznych, różnorodności i włączeniu społecznym; pragnie przypomnieć, że inwestycje w mieszkalnictwo socjalne przyczyniają się do rozwoju zatrudnienia i transformacji ekologicznej. |
| --- | --- |

5.11.

Bruksela, dnia 16 września 2020 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Zob. sprawozdanie Housing Europe„State of Housing in the EU 2019”.

1

Housing Europe

(2)  Eurostat housing cost/marzec 2017 r..

2

housing cost

(3)  ESRB/2016/14.

3

(4)  Eurostat (housing cost/marzec 2017 r.).

4

housing cost

(5)  Decyzja Komisji z dnia 20 grudnia 2011 r. w sprawie stosowania art. 106 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy państwa w formie rekompensaty z tytułu świadczenia usług publicznych, przyznawanej przedsiębiorstwom zobowiązanym do wykonywania usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym.

5

(6)  COM(2006) 177 final „Realizacja wspólnotowego programu lizbońskiego – Usługi socjalne użyteczności publicznej w Unii Europejskiej”.

6

(7)  Feder, EFS, Interreg.

7

---

| 11.12.2020 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 429/99 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 429/99

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Przyszłość unijnego transportu lotniczego w czasie kryzysu związanego z COVID-19 i po tym kryzysie”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2020/C 429/14)

| Sprawozdawca: | Thomas KROPP |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Thomas KROPP

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 20.2.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 3.9.2020 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 16.9.2020 |
| Sesja plenarna nr | 554 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 217/1/2 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

20.2.2020

Podstawa prawna

Art. 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego

Data przyjęcia przez sekcję

3.9.2020

Data przyjęcia na sesji plenarnej

16.9.2020

Sesja plenarna nr

554

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

217/1/2

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Lotnictwo jest jednym z sektorów, które najbardziej ucierpiały z powodu kryzysu związanego z COVID-19. W samym w okresie od marca 2020 do maja 2020 r. rynek lotniczego ruchu pasażerskiego gwałtownie zmalał o 90 %, co miało dramatyczne konsekwencje dla dochodów wszystkich uczestników sektora i ich pracowników w łańcuchu wartości w lotnictwie.
  Lotnictwo odgrywa kluczową rolę w handlu i turystyce, a także w połączeniach w Europie i z państwami spoza UE. Sektor turystyki, wnoszący w wielu państwach kluczowy wkład w PKB, poniósł ogromne straty. Ich wpływ jest odczuwalny w państwach UE, lecz jeszcze bardziej w krajach rozwijających się, w których sektor ten ma znaczący udział w PKB. W przypadku tych krajów zamknięcie działalności turystycznej grozi zniweczeniem ważnych postępów w działaniach humanitarnych (badanie przeprowadzone przez Niemiecki Instytut Ekonomiczny, sierpień 2015 r.: Entwicklungsfaktor Tourismus; sami turyści niemieccy wydali 13,5 mld EUR w ośrodkach turystycznych w krajach rozwijających się. Stanowi to 5 % wszystkich wydatków turystów w tych krajach i przyczynia się do utworzenia w nich 78 000 miejsc pracy).
  EKES wzywa Komisję do promowania turystyki jako podstawy współpracy na rzecz rozwoju. |
| --- | --- |

1.1.

Lotnictwo odgrywa kluczową rolę w handlu i turystyce, a także w połączeniach w Europie i z państwami spoza UE. Sektor turystyki, wnoszący w wielu państwach kluczowy wkład w PKB, poniósł ogromne straty. Ich wpływ jest odczuwalny w państwach UE, lecz jeszcze bardziej w krajach rozwijających się, w których sektor ten ma znaczący udział w PKB. W przypadku tych krajów zamknięcie działalności turystycznej grozi zniweczeniem ważnych postępów w działaniach humanitarnych (badanie przeprowadzone przez Niemiecki Instytut Ekonomiczny, sierpień 2015 r.: Entwicklungsfaktor Tourismus; sami turyści niemieccy wydali 13,5 mld EUR w ośrodkach turystycznych w krajach rozwijających się. Stanowi to 5 % wszystkich wydatków turystów w tych krajach i przyczynia się do utworzenia w nich 78 000 miejsc pracy).

EKES wzywa Komisję do promowania turystyki jako podstawy współpracy na rzecz rozwoju.

| 1.2. | Państwa członkowskie UE są gotowe wspierać wszystkie sektory gospodarki w procesie odzyskiwania pomocy. Niemniej jednak ze względu na bezprecedensową światową recesję, a także niepewny czas trwania pandemii jest mało prawdopodobne, by w najbliższej przyszłości działalność gospodarcza na świecie wróciła do poziomów sprzed wybuchu pandemii COVID-19. Z tego względu EKES wzywa Komisję do opracowania kompleksowego planu działania na rzecz ożywienia całego europejskiego sektora lotnictwa; taki plan działania powinien obejmować specjalne zasoby na rzecz wspierania wszystkich podsektorów i ich pracowników. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Wszystkie zainteresowane strony i partnerzy społeczni wymagają stabilności planowania. Kryzys związany z COVID-19 wymaga wyraźnego rozróżnienia między fazą odbudowy gospodarczej sektora lotnictwa w perspektywie krótkoterminowej a zabezpieczeniem międzynarodowej konkurencyjności i równych warunków działania tego sektora w perspektywie średnio- i długoterminowej.
  W tym kontekście zachowanie wysokiej jakości miejsc pracy i odpowiednie warunki pracy to kluczowe wymogi utrzymania wykwalifikowanej siły roboczej, bez której nie można zapewnić trwałej konkurencyjności. Ciągły nabór i szkolenie wykwalifikowanej siły roboczej w łańcuchu wartości w lotnictwie jest zatem warunkiem wstępnym zapewnienia odbudowy europejskiego lotnictwa. |
| --- | --- |

1.3.

W tym kontekście zachowanie wysokiej jakości miejsc pracy i odpowiednie warunki pracy to kluczowe wymogi utrzymania wykwalifikowanej siły roboczej, bez której nie można zapewnić trwałej konkurencyjności. Ciągły nabór i szkolenie wykwalifikowanej siły roboczej w łańcuchu wartości w lotnictwie jest zatem warunkiem wstępnym zapewnienia odbudowy europejskiego lotnictwa.

| 1.4. | W perspektywie krótkoterminowej Komisja powinna priorytetowo potraktować przywrócenie zaufania pasażerów do lotnictwa. Kryzys związany z koronawirusem stworzył warunki rynkowe nieprzewidziane w większości odnośnych rozporządzeń. Pasażerowie muszą uzyskać pewność co do warunków, według których bilety opłacone z góry zostaną zwrócone w przypadku odwołania lotu w trakcie tego kryzysu. Komisja powinna również propagować wizerunek transportu lotniczego jako bezpiecznego poprzez zachęcanie do zawierania wiążących umów międzynarodowych w sprawie odpowiednich norm sanitarnych.
  W tej krytycznej fazie odbudowy gospodarczej Komisja powinna również zapewnić stabilność planowania przez wprowadzenie moratorium na zmiany w ramach prawnych, które utrudniałyby skuteczną odbudowę.
  EKES wzywa Komisję do poszukiwania i utrzymania właściwej równowagi między środkami, które są niezbędne do przezwyciężenia kryzysu związanego z COVID-19, a pożądanymi dostosowaniami do rozporządzeń finansowych wynikających z Europejskiego Zielonego Ładu. EKES wzywa Komisję do unikania nakładania na sektor dodatkowych obciążeń finansowych lub regulacyjnych, zwłaszcza w fazie odbudowy gospodarczej, gdy cały sektor jest wyjątkowo osłabiony finansowo. Obejmuje to między innymi przedłużenie okresu obowiązywania zwolnienia z zasady „use-it-or-lose-it” w sezonie zimowym 2020–2021, lecz nie ogranicza się do tego. |
| --- | --- |

1.4.

W tej krytycznej fazie odbudowy gospodarczej Komisja powinna również zapewnić stabilność planowania przez wprowadzenie moratorium na zmiany w ramach prawnych, które utrudniałyby skuteczną odbudowę.

EKES wzywa Komisję do poszukiwania i utrzymania właściwej równowagi między środkami, które są niezbędne do przezwyciężenia kryzysu związanego z COVID-19, a pożądanymi dostosowaniami do rozporządzeń finansowych wynikających z Europejskiego Zielonego Ładu. EKES wzywa Komisję do unikania nakładania na sektor dodatkowych obciążeń finansowych lub regulacyjnych, zwłaszcza w fazie odbudowy gospodarczej, gdy cały sektor jest wyjątkowo osłabiony finansowo. Obejmuje to między innymi przedłużenie okresu obowiązywania zwolnienia z zasady „use-it-or-lose-it” w sezonie zimowym 2020–2021, lecz nie ogranicza się do tego.

| 1.5. | W perspektywie średnioterminowej Komisja powinna dokonać przeglądu strategii UE w dziedzinie lotnictwa (przyjętej w 2015 r.), która powinna zapewnić równe warunki działania po pandemii COVID-19, na podstawie oceny nadzwyczajnej wrażliwości systemu lotnictwa oraz zmienionych parametrów i dynamiki rynku. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES zaleca, by Komisja rozważyła renegocjowanie dwustronnych umów o komunikacji lotniczej z państwami trzecimi w celu zapobieżenia zakłócającemu wpływowi pomocy państwa, programów środowiskowych takich jak systemy handlu emisjami i braku równowagi społecznej, w oparciu o równe warunki działania, tak aby zapewnić stały, zrównoważony wzrost rynku. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES oczekuje, że po odzyskaniu stabilności przez europejski sektor lotnictwa Komisja zobowiąże się do prowadzenia w dziedzinie lotnictwa zrównoważonej polityki, która uwolni potencjał tego sektora. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES wzywa Komisję do zapewnienia konkurencyjności Europy przez przyspieszenie niezbędnych działań regulacyjnych w celu pełnego wdrożenia jednolitej europejskiej przestrzeni powietrznej po dziesięcioleciach niepotrzebnych dyskusji między państwami członkowskimi a UE, a tym samym osiągnięcia redukcji emisji CO2 w całej UE o wartości do 10 %. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Zielony Ład jest jednym z kluczowych elementów popieranej przez EKES polityki na rzecz ostatecznego zmniejszenia wpływu wszystkich sektorów, w tym sektora lotniczego, na zmianę klimatu. EKES oczekuje, że dalsze środki unijne zostaną przeznaczone na badania i rozwój z myślą o promowaniu przyjaznych środowisku produktów, usług, procedur i technologii bez podważania europejskiej konkurencyjności. W istocie EKES wzywa Komisję i państwa członkowskie, aby przy udzielaniu krajowych środków pomocy finansowej ukierunkowały politykę na propagowanie globalnych norm dotyczących zrównoważonego rozwoju, w tym dodatkowych działań w zakresie ochrony środowiska. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES oczekuje zapewnienia, że partnerzy społeczni, którzy korzystają z formuły dialogu społecznego, będą nadal angażować się w opracowywanie i wdrażanie niezbędnych środków regulacyjnych, i ponownie podkreśla, że jest gotów w pełni wspierać Komisję w jej wysiłkach na rzecz szybkiej odbudowy gospodarczej europejskiego sektora lotnictwa. |
| --- | --- |

1.10.

2.   Kontekst

| 2.1. | Unijny sektor lotnictwa zatrudnia bezpośrednio od 1,4 (1) do 2 (2) mln osób i odpowiada za 4,8 do 5,8 mln miejsc pracy. Bezpośredni wkład lotnictwa w PKB UE wynosi 110 mld EUR, natomiast w wyniku efektu mnożnikowego całkowity wpływ z uwzględnieniem turystyki wynosi 510 mld EUR.
  Ta niezwykle ważna rola lotnictwa – nie tylko jako sektora, ale także jako katalizatora dobrobytu gospodarczego, bezpieczeństwa pracy i turystyki – była dotychczas ogromnie niedoceniana.
  W niektórych państwach członkowskich udział turystyki w PKB dochodzi do 25 %. Szybkie wznowienie przewozów lotniczych – pod warunkiem przestrzegania odpowiednich środków sanitarnych – ma zatem ogromne znaczenie dla utrzymania turystyki jako wyjątkowego źródła dochodów.
  Na całym świecie lotnictwo europejskie promuje również handel i turystykę w odniesieniu do krajów pilnie potrzebujących wsparcia gospodarczego i integracji politycznej ze społecznością globalną. Brak międzynarodowych podróży lotniczych podczas kryzysu związanego z COVID-19 zwiększył słabość gospodarczą w szczególności krajów rozwijających się. |
| --- | --- |

2.1.

Ta niezwykle ważna rola lotnictwa – nie tylko jako sektora, ale także jako katalizatora dobrobytu gospodarczego, bezpieczeństwa pracy i turystyki – była dotychczas ogromnie niedoceniana.

W niektórych państwach członkowskich udział turystyki w PKB dochodzi do 25 %. Szybkie wznowienie przewozów lotniczych – pod warunkiem przestrzegania odpowiednich środków sanitarnych – ma zatem ogromne znaczenie dla utrzymania turystyki jako wyjątkowego źródła dochodów.

Na całym świecie lotnictwo europejskie promuje również handel i turystykę w odniesieniu do krajów pilnie potrzebujących wsparcia gospodarczego i integracji politycznej ze społecznością globalną. Brak międzynarodowych podróży lotniczych podczas kryzysu związanego z COVID-19 zwiększył słabość gospodarczą w szczególności krajów rozwijających się.

| 2.2. | Chociaż lotnictwo już wcześniej borykało się z kryzysami (przykłady: ataki terrorystyczne i zamknięcie przestrzeni powietrznej w 2001 r.; epidemie SARS i gorączki Ebola; kryzys światowego systemu finansowego w 2008 r.; zamknięcie europejskiej przestrzeni powietrznej podczas rozprzestrzeniania się chmury pyłu wulkanicznego w 2010 r.), obecna sytuacja jest bezprecedensowa. Zgodnie ze zaktualizowanymi szacunkami ożywienie sektora nie nastąpi przed 2024 r. (3). Ani instytucje europejskie, ani organy międzynarodowe nie były w stanie koordynować środków regulacyjnych w celu ustanowienia norm międzynarodowych. Tymczasem lotnictwo międzynarodowe wymaga spójnych i opartych na dowodach naukowych, światowych norm, jeżeli ma wrócić do zrównoważonego, odpornego na zakłócenia poziomu usług sprzed kryzysu.
  Podczas kryzysu uwaga polityków i opinii publicznej skierowana była na linie lotnicze, a przecież w ekosystemie lotniczym znajdują się również inne ważne podmioty, takie jak porty lotnicze, instytucje zapewniające służby żeglugi powietrznej, dostawcy usług obsługi naziemnej i inni dostawcy usług. Należy poszukiwać rozwiązań uwzględniających cały łańcuch wartości w lotnictwie. |
| --- | --- |

2.2.

Podczas kryzysu uwaga polityków i opinii publicznej skierowana była na linie lotnicze, a przecież w ekosystemie lotniczym znajdują się również inne ważne podmioty, takie jak porty lotnicze, instytucje zapewniające służby żeglugi powietrznej, dostawcy usług obsługi naziemnej i inni dostawcy usług. Należy poszukiwać rozwiązań uwzględniających cały łańcuch wartości w lotnictwie.

3.   Uwagi ogólne na temat obecnego stanu kryzysu

3.1.   Obawy dotyczące zdrowia

Intensywność i czas trwania kryzysu związanego z COVID-19 będą zależały od zdolności właściwych organów do powstrzymania rozprzestrzeniania się nieznanego dotychczas wirusa. Z wielu badań wynika, że transport lotniczy jest jednym z najbezpieczniejszych środków transportu. Wytyczne dotyczące skoordynowanego protokołu higienicznego i skoordynowanych środków w zakresie opieki zdrowotnej i higieny na szczeblu europejskim opracowały Europejska Agencja Bezpieczeństwa Lotniczego (EASA) i Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób, a na szczeblu światowym – Organizacja Międzynarodowego Lotnictwa Cywilnego (ICAO). Linie lotnicze i porty lotnicze ściśle współpracowały z Komisją Europejską i ICAO.

3.2.   Brak płynności

W drugim kwartale 2020 r. przychody linii lotniczych spadły średnio o 79 %. Nawet po odjęciu kosztów zmiennych wypływy gotówkowe linii lotniczych wyniosły w tym okresie około 60 mld USD. Do problemu z płynnością przyczyniły się przede wszystkim zwroty kosztów biletów sprzedanych w przedsprzedaży (obliczenia różnią się w przypadku modelu biznesowego taniego przewoźnika, który charakteryzuje się niższymi kosztami operacyjnymi, ale większą zależnością od biletów sprzedanych w przedsprzedaży).

Jednak konsumenci również są dotknięci kryzysem związanym z COVID-19. W kilku państwach członkowskich wszczęto postępowania sądowe w sprawie zwrotu kosztów biletów sprzedanych w przedsprzedaży, zgodnie z rozporządzeniem (WE) 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady (4). Dla tych spraw i dalszych roszczeń trzeba znaleźć przejrzyste i realistyczne rozwiązania w realistycznych ramach czasowych.

Dlatego po wyjściu z kryzysu związanego z pandemią sektor transportu lotniczego będzie mocno zadłużony (chociaż rządy na całym świecie udzieliły do tej pory pomocy państwa w wysokości około 123 mld USD na utrzymanie działalności linii lotniczych, tylko 11 mld USD przekazano jako kapitał, a pozostałe kwoty to zobowiązania, które linie lotnicze będą musiały spłacić). Ponadto pomoc państwa przyznana europejskim liniom lotniczym znacznie różni się pod względem formy i wielkości między państwami członkowskimi.

Kilka linii lotniczych prowadzących działalność na skalę międzynarodową złożyło wnioski o ogłoszenie upadłości (do przykładów należą: Avianca, LATAM i South African Airways).

Niektóre płatności na rzecz instytucji zapewniających służby żeglugi powietrznej zostały odroczone; dzięki temu zmniejsza się presja na płynność przedsiębiorstw lotniczych, lecz tworzą się znaczne różnice w przychodach instytucji zapewniających służby żeglugi powietrznej. Konieczne jest znalezienie rozwiązania, które umożliwi tym instytucjom dalsze świadczenie podstawowych usług i nie doprowadzi do wzrostu opłat nakładanych na linie lotnicze w późniejszym terminie, gdy właśnie będą wychodzić z trudności. Podobnie porty lotnicze, operacje przeładunkowe, a także obsługa naziemna, usługi gastronomiczne i inni dostawcy usług zostały poważnie dotknięte kryzysem i w związku z tym mogą również potrzebować dalszego wsparcia.

3.3.   Skoordynowane podejście mające na celu zapewnienie odbudowy gospodarczej w perspektywie krótkoterminowej

Komisja wydała komunikat dla sektora transportu, który zawierał zalecenia dotyczące:

| — | ogólnej strategii na rzecz odbudowy sektora w 2020 r. i w kolejnych latach, |
| --- | --- |

—

ogólnej strategii na rzecz odbudowy sektora w 2020 r. i w kolejnych latach,

| — | wspólnego podejścia do przywrócenia swobody przemieszczania się i zniesienia ograniczeń na granicach wewnętrznych UE w sposób stopniowy i skoordynowany, |
| --- | --- |

—

wspólnego podejścia do przywrócenia swobody przemieszczania się i zniesienia ograniczeń na granicach wewnętrznych UE w sposób stopniowy i skoordynowany,

| — | ram służących wspieraniu stopniowego przywracania transportu przy jednoczesnym zapewnieniu bezpieczeństwa pasażerów i pracowników, |
| --- | --- |

—

ram służących wspieraniu stopniowego przywracania transportu przy jednoczesnym zapewnieniu bezpieczeństwa pasażerów i pracowników,

| — | uczynienia bonów podróżnych atrakcyjną alternatywą dla zwrotu kosztów w formie środków pieniężnych, |
| --- | --- |

—

uczynienia bonów podróżnych atrakcyjną alternatywą dla zwrotu kosztów w formie środków pieniężnych,

| — | kryteriów dotyczących bezpiecznego i stopniowego przywracania działalności turystycznej oraz opracowania protokołów zdrowotnych dotyczących placówek branży hotelarsko-gastronomicznej, takich jak hotele. |
| --- | --- |

—

kryteriów dotyczących bezpiecznego i stopniowego przywracania działalności turystycznej oraz opracowania protokołów zdrowotnych dotyczących placówek branży hotelarsko-gastronomicznej, takich jak hotele.

Zalecenia te nie mają charakteru wiążącego, lecz określają one stopień, w jakim państwa członkowskie skorzystałyby na dostosowaniu swoich odpowiednich środków.

Wiosną 2020 r. Komisja opublikowała komunikat w sprawie tymczasowych ram środków pomocy państwa. Ramy te umożliwiają państwom członkowskim rekompensowanie przedsiębiorstwom nadzwyczajnych strat finansowych oraz utrzymanie miejsc pracy i poziomu zatrudnienia. Ponadto Komisja wydała tymczasowe odstępstwa dotyczące przydziału czasu na start lub lądowanie (5), jak również licencji na obsługę naziemną. Ważne i pilne jest, by ocenić, czy dalsze przedłużenie stosowania tych środków przyczyniłoby się do stabilności planowania dla zainteresowanych przedsiębiorstw, a jeśli tak, to by jak najszybciej rozpocząć niezbędne działania regulacyjne.

EKES wyraża głębokie zaniepokojenie, że państwa członkowskie UE nie wdrażają spójnego podejścia do ograniczeń podróżowania opartego na podstawach naukowych. Pomimo ponawianych apeli ze strony tego sektora o uzasadnione naukowo, zharmonizowane i skoordynowane podejście do nowych ograniczeń pojawiły się różne podejścia krajowe. Niektóre z tych jednostronnych środków krajowych są sprzeczne z wytycznymi ekspertów i jeszcze bardziej zmniejszają zaufanie konsumentów. EKES wzywa Komisję do zagwarantowania bezpiecznego i przejrzystego wznowienia ruchu lotniczego w Europie. Państwa członkowskie powinny dążyć do ujednolicenia ich stopniowego otwierania granic zgodnie z zaleceniami Komisji.

4.   Uwagi szczegółowe dotyczące wymogów w zakresie trwałej odbudowy

4.1.   Kryzys jako okazja do ponownej oceny strategicznej roli lotnictwa dla Europy (6)

Kryzys związany z COVID-19 zmienił relacje między zainteresowanymi stronami w łańcuchu wartości w lotnictwie. Biorąc pod uwagę nową wielkość rynku i jego strukturę, zainteresowane strony z sektora lotnictwa muszą być zaangażowane w opracowywanie mechanizmów, które będą odpowiednie do celów rynku transportu lotniczego po pandemii COVID-19.

Ponadto Komisja będzie musiała ponownie ocenić swoją ogólną politykę pomocy państwa w świetle zmieniających się realiów geopolitycznych. W przypadku braku spójnej i istotnej strategii UE w dziedzinie lotnictwa mającej na celu promowanie konkurencyjności UE i równych warunków działania przy jednoczesnym zachowaniu miejsc pracy wysokiej jakości w Europie węzły międzynarodowe znajdujące się w pobliżu UE, takie jak: Stambuł, Londyn-Heathrow i węzły w Zatoce Perskiej, mogłyby zmienić kierunek ruchu lotniczego i osłabić jakość sieci połączeń unijnych. Konieczna będzie również stała ocena stopnia pomocy państwa udzielanej w państwach trzecich (pomoc może mieć formę pożyczek, dopłat do wynagrodzeń, gwarancji kredytowych, finansowania kapitałowego, podatków od osób prawnych, finansowania tras lub zastrzyków gotówki). Będzie to ponadto wymagało rygorystycznego wdrożenia rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1008/2008 (7) w celu zapobieżenia wrogim przejęciom linii lotniczych i inwestycjom w linie lotnicze UE podejmowanym przez państwa trzecie. Ma to zarazem zapewnić, że gospodarka europejska będzie mogła utrzymać konkurencyjność pod względem jakości i ceny w skali międzynarodowej i polegać na jakości sieci połączeń jej sektora lotnictwa (Astra, niewielkie greckie linie lotnicze, prowadziły negocjacje z inwestorami chińskimi).

4.2.   Utrzymanie konkurencyjności

| 4.2.1. | Sektor transportu lotniczego nie będzie mógł powrócić do stanu normalnego sprzed pandemii COVID-19 (przewidywania dotyczące odbudowy wahają się od 2022 do 2025 r.), ponieważ skala kryzysu z nią związanego będzie miała strukturalny wpływ na rynek. Aby utrzymać stabilność planowania w odniesieniu do zainteresowanych stron i konsumentów, należy wykorzystać unijne umowy o komunikacji lotniczej z państwami trzecimi jako platformę służącą do wspólnego monitorowania poziomu pomocy państwa przyznanej w trakcie kryzysu związanego z COVID-19 w celu identyfikowania i rozwiązywania tendencji wywołujących zakłócenia. W tym kontekście ważną rolę przy ustalaniu poziomu pomocy państwa powinien odgrywać dostęp do rynku. Jeśli państwo trzecie odmówi rozwiązania problemu pomocy, należy zastosować działania odwetowe. W umowach w sprawie usług portu lotniczego należy uwzględnić nierówne standardy środowiskowe i społeczne między przewoźnikami z UE i spoza UE. |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | Nadwyżka zdolności na rynku w połączeniu z przewidywalnym spadkiem siły nabywczej w czasie nadchodzącej globalnej recesji może wymagać nawet czasowych lub strukturalnych zmian w umowach o komunikacji lotniczej w celu zapewnienia wzajemności w okresie odbudowy gospodarczej. |
| --- | --- |

4.2.2.

| 4.2.3. | Komisja może – i powinna – wszczynać jednostronne postępowania przeciwko państwom trzecim i ich przewoźnikom, jeżeli nie uda się znaleźć rozwiązania w drodze negocjacji (rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/712 (8) zapewnia możliwość wszczęcia postępowania). |
| --- | --- |

4.2.3.

| 4.2.4. | Jedną ze szczególnie delikatnych kwestii jest napięcie między ograniczeniami w zakresie płynności w przypadku pasażerów żądających zwrotu kosztów przedpłaconych biletów a ograniczeniami w zakresie płynności w przypadku linii lotniczych, z których wiele musiałoby złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości, gdyby faktycznie zwróciły koszty wszystkich biletów. Celem przyszłej rewizji rozporządzenia (WE) nr 261/2004 powinno być doprecyzowanie przepisów, tak aby zapewnić rozwiązanie korzystne dla wszystkich – zarówno dla pasażerów, jak i dla linii lotniczych (można rozważyć szereg możliwości, takich jak na przykład gwarantowany przez rząd bon o ograniczonym terminie ważności: gdyby linia lotnicza złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości przed upływem terminu ważności bonu lub gdyby nie była w stanie zaoferować danego lotu, pasażer otrzymałby zwrot kosztów, a linia zyskałaby dodatkowy czas na wykorzystanie swoich rezerw gotówkowych). |
| --- | --- |

4.2.4.

| 4.2.5. | EKES uważa, że obecny stan sektora jest tak krytyczny, że inicjatywy regulacyjne, które odwracają uwagę od stabilizacji konkurencyjnego w skali światowej unijnego sektora lotnictwa, powinny zostać zawieszone na czas trwania fazy odbudowy gospodarczej.
  W tym kontekście EKES przypomina o priorytetach, które Komisja powinna realizować w celu odzyskania i utrzymania konkurencyjności Europy (9) przy jednoczesnym zapewnieniu niezbędnego poziomu ochrony socjalnej. |
| --- | --- |

4.2.5.

W tym kontekście EKES przypomina o priorytetach, które Komisja powinna realizować w celu odzyskania i utrzymania konkurencyjności Europy (9) przy jednoczesnym zapewnieniu niezbędnego poziomu ochrony socjalnej.

4.3.   Dialog społeczny kluczowym filarem odbudowy gospodarczej

Obecny kryzys sprawił, że cały ekosystem lotnictwa i jego pracownicy znaleźli się w obliczu strachu o przetrwanie ich firm i miejsc pracy niezależnie od efektywności oferowanych usług. Niezwykle istotne jest znalezienie odpowiedniej równowagi między względami związanymi z przedsiębiorczością a społecznymi, aby zapewnić tworzenie trwałych miejsc pracy wysokiej jakości w przyszłości.

Nie jest to tylko kwestia polityki i zasad, lecz sprawa, która wymaga najpilniejszego rozważenia: praktyki rynkowe, takie jak loty na żądanie, fikcyjne samozatrudnienie, brak ochrony socjalnej w przypadku zaproszeń do składania ofert i/lub częściowe zawieszanie działalności, zrywanie umów z pracownikami tylko po to, by ponownie ich zatrudnić za znacznie niższe wynagrodzenie, są niedopuszczalne (10).

Dialog społeczny będzie również konieczny podczas nieuniknionych zmian w liczbie pracowników większości przedsiębiorstw i w związku z tym powinien być wspierany na szczeblu europejskim, krajowym i na poziomie przedsiębiorstw. Nie wyklucza to możliwości przejmowania przez instytucje UE i państwa członkowskie ich obowiązków w dziedzinie polityki społecznej.

4.4.   Zapewnienie zrównoważonego charakteru ekosystemu lotniczego

| 4.4.1. | EKES zwraca uwagę na porozumienie całego światowego sektora lotnictwa co do środków mających na celu ograniczenie emisji CO2 zarówno na poziomie światowym (11), jak i unijnym (12). Wszelkie dodatkowe środki UE należy zatem postrzegać w kontekście konkurencyjności; na przykład przekierowanie ruchu lotniczego z unijnych linii lotniczych do konkurentów z państw trzecich nie ma żadnego pozytywnego wpływu na zrównoważoność.
  EKES uważa, że po pandemii COVID-19 zrównoważoność musi być oceniana w nowym kontekście. Wymagana jest ocena wpływu środków na zdolność unijnych linii lotniczych do zrównoważonego wyjścia z kryzysu związanego z COVID-19 i utrzymania konkurencyjności.
  EKES podkreśla, że lotnictwo, podobnie jak wszystkie inne sektory, powinno przestrzegać długoterminowych celów Zielonego Ładu. EKES wzywa Komisję do koordynacji działań na szczeblu globalnym, zwłaszcza na forum Międzynarodowej Organizacji Lotnictwa Cywilnego. EKES opowiada się za dalszym rozwojem sieci kolei dużych prędkości w Europie z bezpośrednimi połączeniami z węzłami lotniczymi.
  EKES z zadowoleniem przyjmuje, że w planie odbudowy dla Europy przewidziano inwestycje w sektory zorientowane na przyszłość. Zdaniem EKES-u powinny one obejmować strategiczne inwestycje w najnowocześniejsze technologie interoperacyjne dla wszystkich zainteresowanych stron z sektora lotnictwa. Należy aktywnie promować rynki zrównoważonych paliw lotniczych, zrównoważonych technologii i danych. Paliwa płynne wolne od paliw kopalnych mają ogromny potencjał w zakresie osiągnięcia niskoemisyjnego transportu lotniczego. Nadal potrzeba intensywnych badań i rozwoju, aby móc dostarczać takie paliwa po rozsądnych kosztach.
  EKES z zadowoleniem odnotowuje różne inicjatywy w zakresie finansowania takich paliw alternatywnych („power-to-x”, „synfuel”) w ramach unijnego instrumentu finansowania badań naukowych („Horyzont 2020”) i zachęca Komisję do zwiększenia wysiłków na rzecz kolejnego programu ramowego w zakresie badań naukowych i innowacji (wśród innych instrumentów finansowania: program Horyzont Europa). |
| --- | --- |

4.4.1.

EKES uważa, że po pandemii COVID-19 zrównoważoność musi być oceniana w nowym kontekście. Wymagana jest ocena wpływu środków na zdolność unijnych linii lotniczych do zrównoważonego wyjścia z kryzysu związanego z COVID-19 i utrzymania konkurencyjności.

EKES podkreśla, że lotnictwo, podobnie jak wszystkie inne sektory, powinno przestrzegać długoterminowych celów Zielonego Ładu. EKES wzywa Komisję do koordynacji działań na szczeblu globalnym, zwłaszcza na forum Międzynarodowej Organizacji Lotnictwa Cywilnego. EKES opowiada się za dalszym rozwojem sieci kolei dużych prędkości w Europie z bezpośrednimi połączeniami z węzłami lotniczymi.

EKES z zadowoleniem przyjmuje, że w planie odbudowy dla Europy przewidziano inwestycje w sektory zorientowane na przyszłość. Zdaniem EKES-u powinny one obejmować strategiczne inwestycje w najnowocześniejsze technologie interoperacyjne dla wszystkich zainteresowanych stron z sektora lotnictwa. Należy aktywnie promować rynki zrównoważonych paliw lotniczych, zrównoważonych technologii i danych. Paliwa płynne wolne od paliw kopalnych mają ogromny potencjał w zakresie osiągnięcia niskoemisyjnego transportu lotniczego. Nadal potrzeba intensywnych badań i rozwoju, aby móc dostarczać takie paliwa po rozsądnych kosztach.

EKES z zadowoleniem odnotowuje różne inicjatywy w zakresie finansowania takich paliw alternatywnych („power-to-x”, „synfuel”) w ramach unijnego instrumentu finansowania badań naukowych („Horyzont 2020”) i zachęca Komisję do zwiększenia wysiłków na rzecz kolejnego programu ramowego w zakresie badań naukowych i innowacji (wśród innych instrumentów finansowania: program Horyzont Europa).

| 4.4.2. | EKES podkreśla jednak, że finansowanie nowych technologii i środków mających na celu wzmocnienie zrównoważonego charakteru, odporności i skalowalności ekosystemu lotniczego powinno być integralną częścią wszechstronnego planu działania w dziedzinie lotnictwa. Plan ten należy wdrażać z myślą o niezbędnym wsparciu dla ożywienia łańcucha wartości w lotnictwie europejskim. |
| --- | --- |

4.4.2.

Bruksela, dnia 16 września 2020 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Steer Davies Gleave – Study on employment and working conditions in air transport and airports, Final report 2015 [Badanie dotyczące warunków zatrudnienia i pracy w transporcie lotniczym i portach lotniczych: sprawozdanie końcowe], 2015 r.

1

(2)  Aviation: Benefits Beyond Borders [Lotnictwo: korzyści ponad granicami], sprawozdanie opracowane przez Oxford Economics dla ATAG, kwiecień 2014 r.

2

(3)  Zob. https://staging.corporatetravelcommunity.com/european-capacity-may-have-grown-in-jun-2020-but-a-european-aviation-body-warns-that-the-recovery-in-passenger-traffic-is-proceeding-at-a-slower-pace-than-it-had-projected/.

3

(4)  Dz.U. L 46 z 17.2.2004, s. 1.

4

(5)  Opinia EKES-u TEN/711 – „Przydzielanie czasu na start lub lądowanie w portach lotniczych Wspólnoty”, dotychczas nieopublikowana w Dzienniku Urzędowym.

5

(6)  Dz.U. C 13 z 15.1.2016, s. 169.

6

(7)  Dz.U. L 293 z 31.10.2008, s. 3.

7

(8)  Dz.U. L 123 z 10.5.2019, s. 4.

8

(9)  Dz.U. C 13 z 15.1.2016, s. 110.

9

(10)  Zob.przypis 8.

10

(11)  CORSIA (mechanizm kompensacji i redukcji dwutlenku węgla dla lotnictwa międzynarodowego).

11

(12)  Dz.U. C 133 z 9.5.2013, s. 30.

12

---

| 11.12.2020 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 429/105 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 429/105

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „UE i Afryka: urzeczywistnienie równoprawnego partnerstwa na rzecz rozwoju opartego na zrównoważoności i wspólnych wartościach”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2020/C 429/15)

| Sprawozdawcy: | Dimitris DIMITRIADIS (EL-I)


  Diljana SŁAWOWA (BG-III)


  Thomas WAGNSONNER (AT-II) |
| --- | --- |

Sprawozdawcy:

Dimitris DIMITRIADIS (EL-I)

Diljana SŁAWOWA (BG-III)

Thomas WAGNSONNER (AT-II)

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 20.2.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Stosunków Zewnętrznych |
| Data przyjęcia przez sekcję | 24.2.2020 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 16.9.2020 |
| Sesja plenarna nr | 554 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 216/1/2 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

20.2.2020

Podstawa prawna

Art. 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Stosunków Zewnętrznych

Data przyjęcia przez sekcję

24.2.2020

Data przyjęcia na sesji plenarnej

16.9.2020

Sesja plenarna nr

554

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

216/1/2

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | W szybko zmieniającym się świecie, w którym występują istotne problemy, ale i nowe możliwości, Europa ma obowiązek wykorzystać swoje wielokulturowe, instytucjonalne i społeczno-gospodarcze dziedzictwo, aby umożliwić globalny zrównoważony rozwój. Wyzwania, przed którymi stoją kraje rozwijające się w Afryce, są bardzo złożone i musimy podejść do nich w sposób wrażliwy i wielowymiarowy. Nie możemy jedynie udzielać wskazówek; potrzebne są również ogromne środki finansowe ze strony UE i jej państw członkowskich na inwestycje w Afryce, aby możliwe było osiągniecie celów zrównoważonego rozwoju. Musi to być głównym zadaniem partnerstw międzynarodowych UE, a poszanowanie powszechnych praw człowieka, które są podstawowymi wspólnymi wartościami, musi stanowić podstawę każdego zaangażowania politycznego w ramach równoprawnego partnerstwa na rzecz rozwoju budowanego z krajami afrykańskimi. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Zgodnie z nowym konsensusem UE w sprawie rozwoju EKES zaleca promowanie godnego życia i dobrych perspektyw, tworzenie klasy średniej i wspieranie równorzędnych partnerstw przez wzmacnianie zrównoważonych społeczno-liberalnych struktur demokratycznych w Afryce zgodnie z powszechnymi prawami człowieka (1). Obejmuje to podstawowe prawa pracownicze (Deklaracja Międzynarodowej Organizacji Pracy dotycząca podstawowych zasad i praw w pracy, która obejmuje podstawowe normy pracy, a także Trójstronna deklaracja zasad dotyczących przedsiębiorstw wielonarodowych i polityki społecznej), a także swobodę działalności gospodarczej i prawo do zdrowego środowiska oraz realizację celów zrównoważonego rozwoju. EKES z zadowoleniem przyjmuje wspólny komunikat „W kierunku kompleksowej strategii współpracy z Afryką” (2) i pragnie przyczynić się do udoskonalenia nowej kompleksowej strategii UE z Afryką. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Obecna sytuacja ukazuje istotne wyzwania, ale również obiecujące perspektywy dla unijno-afrykańskiej współpracy na rzecz rozwoju. Afryka obejmuje wiele z 20 najszybciej rozwijających się gospodarek na świecie. Do 2035 r. będzie miała największą potencjalną siłę roboczą. Partnerstwo handlowo-inwestycyjne na wysokim poziomie, oparte na powszechnych prawach człowieka i zrównoważoności, jest niezbędne dla obu stron, a w centrum uwagi musi znajdować się rozwój, nie zaś wykorzystywanie funduszy rozwoju do zapewnienia bezpieczeństwa granic. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES z zadowoleniem przyjmuje utworzenie Afrykańskiej Kontynentalnej Strefy Wolnego Handlu (AfCFTA), ponieważ wzmacnia ona handel w obrębie kontynentu, zmniejsza zależności i odchodzi od podejścia opartego wyłącznie na wywozie zamorskim. Może ona stanowić zasadniczy pierwszy krok w kierunku utworzenia strefy wolnego handlu między UE a Afryką. EKES przypomina o ważnej roli zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego w porozumieniu zastępującym umowę z Kotonu. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Długoterminowe inwestycje w infrastrukturę wewnątrzafrykańską, które służą wspieraniu regionalnych łańcuchów wartości i zrównoważonej gospodarki lokalnej, mają sens z ekonomicznego punktu widzenia, są zrównoważone ekologicznie i tworzą zdolności produkcyjne, w tym wysokiej jakości lokalne miejsca pracy. Podejście ukierunkowane wyłącznie na wywóz zamorski jest niezrównoważone. Międzykontynentalna współpraca gospodarcza w szczególności powinna sprzyjać lokalnej produkcji w Afryce, której głównymi sektorami powinny być zrównoważone rolnictwo, energetyka i gospodarka o obiegu zamkniętym, jak również tradycyjne sektory związane z surowcami i budownictwem, które wymagają zreformowania pod kątem celów zrównoważonego rozwoju. Fundusze publiczne niekoniecznie będą wykorzystywane na inwestycje sektora prywatnego w Afryce – ze szkodą dla konwencjonalnej współpracy na rzecz rozwoju. Dlatego też absolutnie niezbędne są systemy monitorowania, kontroli i oceny, które w dużym stopniu angażują zorganizowane społeczeństwo obywatelskie. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Społeczeństwo obywatelskie, partnerstwa społeczne, społeczna gospodarka rynkowa i systemy państwa opiekuńczego powinny stanowić skuteczne modele wspierania zrównoważonego rozwoju w Afryce, aczkolwiek należy je dostosować do lokalnej kultury i sytuacji społeczno-gospodarczej. W priorytetach w zakresie wspierania państw afrykańskich należy uwzględniać nie tylko handel i inwestycje, lecz także w szczególności politykę podatkową, migrację, rozwój, środowisko, edukację, zdrowie oraz warunki pracy i życia. Jest to jeszcze ważniejsze w świetle obecnego kryzysu związanego z COVID-19 (koronawirusem), od którego Afryka ogromnie ucierpi. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Należy zbudować infrastrukturę zapewniania jakości, aby umożliwić towarom afrykańskim spełnianie norm na rynkach docelowych. Należy zadbać o przestrzeganie przepisów zapewniających zgodność z celami zrównoważonego rozwoju. Podobnie bardzo pomocne byłyby systemy zasad należytej staranności w zakresie praw człowieka, włączając w to przepisy UE (3). |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Należy rozszerzyć program Erasmus+, aby wzmocnić współpracę między UE a Afryką. Unijno-afrykańskie partnerstwo na rzecz rozwoju musi w większym stopniu wspierać tworzenie lokalnych publicznych systemów edukacji, od pedagogiki dziecięcej po poziom uniwersytecki oraz kształcenie i szkolenie zawodowe, w tym przygotowanie zawodowe i systemy uczenia się przez całe życie. Należy unikać drenażu mózgów z Afryki do UE. Kluczową rolę w osiąganiu zrównoważonego rozwoju odgrywa zwłaszcza uwzględnianie aspektu płci i wzmacnianie pozycji kobiet. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Wzmocnienie pozycji kobiet w Afryce jest priorytetem EKES-u, który wzywa instytucje i społeczeństwo obywatelskie do działania na rzecz pełnej równości płci na różnych poziomach społecznych i gospodarczych oraz w sposób aktywny i stały. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Odwrócenie migracji jest pod wieloma względami kwestią o decydującym znaczeniu. Tylko rozwój gospodarczy, środowiskowy i społeczny będzie przeciwdziałał przyczynom niedobrowolnej migracji. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Międzynarodowa Korporacja Finansowa Diaspory Afrykańskiej (African Diaspora Finance Corporation) może być idealną platformą do nadawania kierunku inwestycjom, zarządzaną przez organy afrykańskie i wykorzystywaną do zaspokojenia afrykańskich potrzeb. Mogłaby również stanowić rozwiązanie dla inwestorów z UE. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | W ostatnim dziesięcioleciu Afryka silnie się rozwinęła i prognozuje się, że zapotrzebowanie na energię na tym kontynencie podwoi się do 2050 r. Jednocześnie wskaźniki ubóstwa wciąż pozostają wysokie. To może utrwalić, a nawet pogłębić, problemy w zakresie zrównoważoności pod względem aspektów środowiskowych i społeczno-gospodarczych. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Niemniej mogą otworzyć się również nowe możliwości: (i) państwa afrykańskie mogą odgrywać wiodącą rolę w przetwarzaniu energii słonecznej na energię elektryczną przy użyciu technologii fotowoltaicznej; może to również prowadzić do produkcji paliw syntetycznych na dużą skalę; (ii) konkretne możliwości wspólnych projektów, działalności gospodarczej i strategii mogłyby zaowocować nowym społeczno-ekologicznym podejściem do gospodarki rynkowej. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Należy wspierać przemysł rolny i spożywczy w Afryce w celu poprawienia upraw, zmniejszenia strat w zbiorach i podniesienia standardów jakości. Inne cele w sektorze rolno-spożywczym to opracowanie nowych metod produkcji i wprowadzania do obrotu, promowanie samoorganizacji spółdzielczej wśród rolników, bezpieczeństwo żywnościowe oraz zwiększenie wymiany handlowej w całym łańcuchu wartości. EKES jest przeciwny w szczególności masowemu wykupowi i dzierżawie ziemi w Afryce. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | Zainteresowane strony z UE i Afryki powinny współpracować na rzecz urzeczywistnienia Zielonego Ładu, aby uratować planetę i zapewnić wszystkim godne życie. Zinstytucjonalizowane zaangażowanie zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego pozwoliłoby na autorefleksję i uniknięcie błędów z przeszłości dzięki nowym rozwiązaniom. Zrównoważony rozwój można osiągnąć tylko wtedy, gdy zostanie on zapoczątkowany przez dane państwo i będzie przez nie kierowany. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | Przyjęcie podejścia opartego na powszechnych prawach człowieka, rozwijanie demokratycznych struktur rządzenia, poprawa zarządzania gospodarczego i finansowego dzięki przejrzystemu gospodarowaniu finansami publicznymi oraz utworzenie wiarygodnego systemu zwalczania korupcji w oparciu o niezależne sądownictwo – wszystkie te elementy przyczyniają się do kształtowania silnych, samodzielnych i stabilnych partnerów w biznesie i rozwoju. |
| --- | --- |

1.16.

2.   Kontekst i główne punkty opinii

| 2.1. | UE-27 jest największym partnerem handlowym i inwestycyjnym Afryki. EKES z zadowoleniem przyjmuje wspólny komunikat „W kierunku kompleksowej strategii współpracy z Afryką” (4), w którym proponuje się partnerstwa na rzecz transformacji ekologicznej i dostępu do energii, transformacji cyfrowej, zrównoważonego wzrostu gospodarczego i zatrudnienia oraz pokoju i sprawowania rządów. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Pięćdziesiąt dwa państwa afrykańskie zawarły pewnego rodzaju porozumienia handlowe z UE. Z czterema państwami północnoafrykańskimi istnieją układy o stowarzyszeniu, a z Marokiem i Tunezją prowadzone są negocjacje w sprawie pogłębionej i kompleksowej strefy wolnego handlu (DCFTA). UE wynegocjowała pięć umów o partnerstwie gospodarczym (UPG) z regionalnymi organizacjami afrykańskimi. Opierają się one na umowie z Kotonu i jej celu, jakim jest dostosowanie stosunków handlowych między UE a państwami Afryki, Karaibów i Pacyfiku (AKP) do zasad WTO. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | EKES podtrzymuje swoje podejście: pragnie zapewnić wszystkim godne życie i dobre perspektywy, tworzyć klasę średnią (pamiętając o korelacji między migracją a dochodem) oraz wspierać równoprawne partnerstwa przez wzmacnianie zrównoważonych struktur społeczno-liberalnej demokracji. Należy jednak szanować istniejące wcześniej lokalne tradycje i najlepsze praktyki. EKES opowiadał się za polityką rozwojową, która stwarza dobre perspektywy, struktury i możliwości gospodarcze dla wszystkich w Afryce. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Inwestycje spoza Afryki stale rosną. Na przykład Chiny realizują inwestycje w ramach swojego Forum Współpracy Chińsko-Afrykańskiej (FOCAC) oraz koncepcji „Jeden pas i jeden szlak”. Do innych, mniej szeroko zakrojonych inicjatyw należą amerykańska Baza Wspólnoty Afrykańskiej (Africa Partnership Station) oraz szczyt Rosja–Afryka w 2019 r. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Powszechne prawa człowieka, w tym podstawowe prawa pracownicze, swoboda działalności gospodarczej i prawo do zdrowego środowiska oraz praworządność są podstawowymi wspólnymi wartościami. Wraz z celami zrównoważonego rozwoju stanowią one uzgodniony na szczeblu międzynarodowym minimalny standard dla programów rozwojowych i są podstawą równoprawnego partnerstwa na rzecz rozwoju. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Wartości te są zgodne z nowym unijnym konsensusem w sprawie rozwoju, który ma również na celu uwzględnienie wpływu na rozwój innych obszarów polityki przez spójność polityki na rzecz rozwoju. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | W niniejszej opinii określono krytyczne aspekty poważnego równoprawnego partnerstwa na rzecz rozwoju oraz przeanalizowano obecną sytuację i wyzwania w zakresie stosunków UE–Afryka. |
| --- | --- |

2.7.

3.   Obecne wyzwania

Godne życie, odpowiedzialność ekologiczna i dobre perspektywy są kluczowe dla naszego przetrwania. Musimy zająć się kwestią zmiany klimatu i myśleć bardziej odpowiedzialnie i w duchu współpracy. Tradycyjne podejście w dziedzinie polityki przemysłowej i wzrostu jest przestarzałym modelem rozwoju, który zniszczy planetę i pociągnie za sobą ogromne koszty społeczne. Zwłaszcza w Afryce ludzie nie tylko potrzebują wydostać się z ubóstwa skrajnego, lecz także powinni mieć możliwość aktywnego uczestniczenia w życiu społecznym (mieszkalnictwo, żywność, zdrowie, edukacja). W sprawozdaniu Światowego Forum Ekonomicznego dotyczącym zagrożeń globalnych z 2017 r. podkreślono problem nierówności na świecie jako największy czynnik ryzyka związanego z ostatnimi wyzwaniami politycznymi. W przypadku braku możliwości najbardziej dotknięte i wykluczone z uczestnictwa społecznego są kobiety i słabsze grupy społeczne.

3.1.   Aspekty gospodarcze

| 3.1.1 | Wiele spośród 20 najszybciej rozwijających się gospodarek świata znajduje się w Afryce i do 2035 r. kontynent ten będzie miał największą potencjalną siłę roboczą. To właśnie tutaj pojawiają się globalne rynki, klienci i pracownicy przyszłości. Dlatego też z większością obecnych globalnych wyzwań można poradzić sobie tylko wspólnie z silnymi partnerami afrykańskimi. Potrzebne jest równoprawne partnerstwo handlowo-inwestycyjne, oparte na powszechnych prawa człowieka i zrównoważoności. Do osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju w Afryce konieczne jest 600 mld EUR rocznie (5). W związku z tym EKES uznaje ogromne zapotrzebowanie na inwestycje prywatne. |
| --- | --- |

3.1.1

| 3.1.2 | W polityce handlowej należy uwzględnić spójność na rzecz rozwoju w szczególności w odniesieniu do taryf celnych, zamówień publicznych i podatków, mieć świadomość istniejących asymetrii, zwłaszcza pod względem umów o partnerstwie gospodarczym (6), wspierać integrację regionalną, ująć wiążące sekcje dotyczące zrównoważoności wraz z sankcjami oraz zmodyfikować ochronę inwestycji tak, aby przestrzegane były wszystkie powszechne prawa człowieka. |
| --- | --- |

3.1.2

| 3.1.3 | EKES z zadowoleniem przyjmuje AfCFTA, ponieważ wzmacnia ona handel w obrębie kontynentu, zmniejsza zależności i odchodzi od podejścia opartego wyłącznie na wywozie zamorskim. Opowiada się za utworzeniem strefy wolnego handlu między UE a Unią Afrykańską (UA) w ramach jednego porozumienia, w którym będzie trzeba uwzględnić różnorodność i atuty gospodarcze poszczególnych państw afrykańskich. |
| --- | --- |

3.1.3

| 3.1.4 | Coraz częściej fundusze tradycyjnie przeznaczane na rozwój są wykorzystywane do stymulowania inwestycji prywatnych, co nie może odbywać się ze szkodą dla tradycyjnej współpracy na rzecz rozwoju. Tak zwane „zielone obligacje”, które są ukierunkowane w szczególności na zrównoważone projekty, mogłyby być dobrym sposobem na kanalizowanie prywatnych inwestycji w Afryce. Wszystkie inwestycje, publiczne czy prywatne, bezwzględnie muszą być monitorowane, kontrolowane i oceniane z udziałem organizacji społeczeństwa obywatelskiego, aby zagwarantować, że są one wykorzystywane do osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju oraz że są zgodne z powszechnymi prawami człowieka. Jednocześnie EKES zauważył, że europejskie fundusze rozwoju wykorzystano do poprawy złych warunków pracy w Afryce (7). |
| --- | --- |

3.1.4

| 3.1.5 | Rolnictwo jest głównym sektorem gospodarki w Afryce (ponad 60 % Afrykanów pracuje w rolnictwie, najczęściej w drobnej produkcji rolnej na własne potrzeby). W gospodarkach uprzemysłowionych i wschodzących trwa wyścig o zdobycie gruntów ornych w Afryce (8). Brak oficjalnych i dokładnych rejestrów ułatwia zawłaszczanie ziemi i uniemożliwia młodym Afrykanom dostęp do gruntów rolnych. Większość inwestycji w grunty na świecie, w tym unijne inwestycje na dużą skalę, odbywa się w Afryce. Eksperci w dziedzinie rozwoju ostrzegają, że międzynarodowe (w tym europejskie) koncerny rolne chcą zdobyć nawet cztery miliony kilometrów kwadratowych gruntów ornych na sawannie gwinejskiej (9). Produkcja żywności na świecie musi wzrosnąć o 70 % do 2050 r. (10), co będzie wymagało jej zwiększenia o 97 % w krajach rozwijających się, przy czym jednocześnie grunty orne w coraz większym stopniu wykorzystuje się do produkcji paliw ekologicznych i składników na potrzeby przemysłu chemicznego. Bezpieczeństwo żywnościowe staje się jeszcze ważniejsze ze względu na skutki pandemii COVID-19. |
| --- | --- |

3.1.5

3.2.   Aspekty społeczne

| 3.2.1 | Koncepcje społeczeństwa obywatelskiego, partnerstwa społecznego i społecznej gospodarki rynkowej bardzo dobrze sprawdziły się w Europie. |
| --- | --- |

3.2.1

| 3.2.2 | Wydaje się, że w projektach Europejskiego Banku Inwestycyjnego (EBI) realizuje się szersze cele w zakresie zrównoważoności i stosuje lepsze podejście do rozwoju. Jednak Parlament Europejski, Komisja Europejska i organizacje społeczeństwa obywatelskiego wyraziły obawy odnośnie do działań EBI. Podkreśliły one, że EBI w swych działaniach musi poprawić aspekt należytej staranności w zakresie praw człowieka. Ma to ogromne znaczenie, jeśli ma on oferować wiarygodne wsparcie (11). |
| --- | --- |

3.2.2

| 3.2.3 | Przepisy, które umożliwiają Europejczykom kwestionowanie prawodawstwa zgodnego z celami zrównoważonego rozwoju, szkodzą naszej wiarygodności:






  — | godna praca obejmuje płacę zapewniającą utrzymanie na minimalnym poziomie; kwestionowanie tego nie jest zgodne z podejściem do rozwoju, które musimy przyjąć (np. sprawa Veolia v. Egipt), |
| --- | --- | --- |

3.2.3

—

godna praca obejmuje płacę zapewniającą utrzymanie na minimalnym poziomie; kwestionowanie tego nie jest zgodne z podejściem do rozwoju, które musimy przyjąć (np. sprawa Veolia v. Egipt),

| — | inwestycje unijne powinny być chronione, ale musimy też chronić prawo pracy, środowisko i konsumentów. |
| --- | --- |

—

inwestycje unijne powinny być chronione, ale musimy też chronić prawo pracy, środowisko i konsumentów.

| 3.2.4 | Nasze partnerstwo na rzecz rozwoju musi w większym stopniu wspierać tworzenie lokalnych publicznych systemów edukacji, od pedagogiki dziecięcej po poziom uniwersytecki. Szczególną uwagę należy zwrócić na kształcenie zawodowe, w tym przyuczanie do zawodu i systemy uczenia się przez całe życie. Doświadczenia Europy mogą być przydatne dla rozwoju systemów edukacji w Afryce. |
| --- | --- |

3.2.4

| 3.2.5 | Koszty handlu w Afryce są często bardzo wysokie i wiele państw jeszcze nie spełnia międzynarodowych norm jakości, bezpieczeństwa i ekologicznych. Należy zbudować infrastrukturę zapewniania jakości, aby umożliwić towarom afrykańskim spełnianie norm na rynkach docelowych – również w Afryce. Wsparcie dla państw afrykańskich powinno być w szczególności ukierunkowane na warunki środowiskowe i zdrowotne oraz warunki pracy, a także struktury ochrony. |
| --- | --- |

3.2.5

| 3.2.6 | Europejskie systemy państwa opiekuńczego z powodzeniem rozwinęły się w oparciu o solidarność i podstawowe wartości, które są wspólne dla wszystkich ważnych ruchów politycznych. Systemy ubezpieczeń społecznych, modele spółdzielczości i usługi publiczne umożliwiły ludziom wzbogacenie się i skierowanie sił rynkowych nie tylko na zmniejszenie ubóstwa i stymulowanie wzrostu gospodarczego, lecz także na promowanie demokracji uczestniczącej. |
| --- | --- |

3.2.6

| 3.2.7 | Jest to jeszcze ważniejsze w świetle wyzwań spowodowanych kryzysem związanym z COVID-19, od którego Afryka ogromnie ucierpi. Według danych ONZ na Afrykę przypada 24 % globalnego obciążenia chorobami (szczególnie poważnym problemem jest malaria), lecz zaledwie 3 % światowej liczby pracowników służby zdrowia. Powszechnie wiadomo, że państwa kształcące pracowników służby zdrowia ponoszą straty finansowe, gdy pracownicy ci emigrują do krajów uprzemysłowionych (12). |
| --- | --- |

3.2.7

| 3.2.8 | Tylko rozwój gospodarczy, środowiskowy i społeczny będzie przeciwdziałał przyczynom niedobrowolnej migracji. Musimy włączyć powszechne prawa człowieka do naszej polityki, aby wspierać w Afryce taki rodzaj społeczności, którego poszukuje w UE wielu afrykańskich emigrantów ze względu na brak perspektyw w kraju. |
| --- | --- |

3.2.8

| 3.2.9 | Odwrócenie migracji jest kwestią o decydującym znaczeniu. EKES pragnie na przykład zwrócić uwagę na doniesienia (13) o drenażu mózgów z Tunezji, gdzie decydenci muszą mierzyć się z faktem, że około jednej trzeciej ekspertów w dziedzinie IT – wyszkolonych z pomocą funduszy unijnych – emigruje do pracy w UE. |
| --- | --- |

3.2.9

3.3.   Aspekty zrównoważoności

| 3.3.1 | W ostatnim dziesięcioleciu gospodarka afrykańska odnotowała silny wzrost, a warunki życia znacznie poprawiły się, jednak wskaźniki ubóstwa wciąż pozostają wysokie. Ze względu na swoją ograniczoną dywersyfikację gospodarczą, utrzymujące się nierówności, wysokie bezrobocie i degradację środowiska kontynent ten nadal nie wszedł na ścieżkę zrównoważonego rozwoju, która może zapewnić wszystkim godne życie. |
| --- | --- |

3.3.1

| 3.3.2 | Prognozuje się, że zapotrzebowanie na energię na kontynencie afrykańskim podwoi się do 2050 r. Te zwiększone potrzeby należy zaspokoić przez szersze wykorzystanie energii ze źródeł odnawialnych. Wdrażanie transformacji energetycznej polegającej na przejściu z paliw kopalnych na odnawialne źródła energii jest niezbędne dla łagodzenia zmiany klimatu. Państwa afrykańskie mogą odgrywać ważną rolę w przetwarzaniu energii słonecznej na energię elektryczną przy użyciu technologii fotowoltaicznej. Poza dostarczaniem energii elektrycznej na użytek lokalny duże parki fotowoltaiczne mogą również posłużyć do produkcji e-paliw (14). Lokalna ludność powinna mieć możliwość wzięcia udziału w zyskach. Metanol i inne paliwa syntetyczne wydają się alternatywą dla paliw kopalnych na potrzeby lotnictwa, ale mogą również przedłużyć stosowanie silników spalinowych wewnętrznego spalania w pojazdach transportu drogowego. |
| --- | --- |

3.3.2

4.   Zalecenia dotyczące polityki

4.1.   Aspekty ogólne

| 4.1.1 | Przy budowaniu sprawiedliwych i równoprawnych stosunków z państwami afrykańskimi należy promować godną pracę i utrzymać usługi publiczne. W szczególności polityka handlowa musi zapewniać pełne poszanowanie powszechnych praw człowieka, środowiska i prawa do godnego życia. Musi też uwzględniać potrzeby krajów rozwijających się. Porozumienie na okres po wygaśnięciu umowy z Kotonu będzie stanowiło wielką szansę tylko wtedy, gdy doprowadzi do stworzenia wysokiej jakości miejsc pracy, będzie stymulowało zrównoważony wzrost i zapewni włączenie zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego. Znani eksperci w dziedzinie polityki rozwojowej (15) twierdzą, że polityka rozwojowa UE powinna być oparta na regionalizmie demokratycznym, ogromnie istotnym dla Afryki i jej społeczeństw ze względu na szczególne warunki lokalne. |
| --- | --- |

4.1.1

| 4.1.2 | Współczesne postępowe partnerstwa powinny odzwierciedlać zapotrzebowanie na nową formę współpracy między krajami uprzemysłowionymi i rozwijającymi się. Ustanowienie tych partnerstw na rzecz reform będzie w szczególności wymagało lepszego ogólnego środowiska dla działalności sektora prywatnego i tworzenia większej liczby wysokiej jakości miejsc pracy zapewniających odpowiedni dochód, aby umożliwić młodym mieszkańcom Afryki godne życie. Jest to niezbędne, by ograniczyć chęć młodych ludzi do wyemigrowania z kontynentu afrykańskiego w poszukiwaniu lepszej przyszłości (16). W związku z tym EKES odnotowuje swoje kontakty w Tunezji i poparcie dla demokratyzacji tego kraju. Pogłębiona i kompleksowa umowa o wolnym handlu, w sprawie której prowadzone są negocjacje, musi uwzględniać zachowanie osiągnięć dzięki dopilnowaniu, by gospodarka tunezyjska była w stanie zapewnić swoim obywatelom możliwości i perspektywy. |
| --- | --- |

4.1.2

| 4.1.3 | Aby wzmocnić i wspierać niezbędne reformy w Afryce, można by ustanowić ośrodek analityczny koncentrujący się na zaangażowaniu społeczeństwa obywatelskiego, świadomych reformach gospodarczych i strukturalnych oraz na celach zrównoważonego rozwoju. Mógłby on sprzyjać rozwojowi wiedzy i kompetencji w Afryce oraz ułatwić wymianę między organizacjami społeczeństwa obywatelskiego w Afryce i Europie. |
| --- | --- |

4.1.3

4.2.   Rozwój gospodarczy

| 4.2.1 | Zgodnie z Europejskim Zielonym Ładem to innowacje i transformacja społeczno-ekologiczna powinny być siłą napędową rozwoju gospodarczego. Należy położyć nacisk na sprawiedliwy podział bogactwa i tworzenie struktur państwa opiekuńczego. Priorytety powinny obejmować nie tylko handel i inwestycje, lecz także współpracę międzynarodową w innych dziedzinach, np. polityki podatkowej, migracji, rozwoju, środowiska, edukacji oraz warunków pracy, życia i zdrowia (zwłaszcza po pandemii COVID-19). Decydujące znaczenie w tym względzie będzie miało zaangażowanie zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego. |
| --- | --- |

4.2.1

| 4.2.2 | Potrzebne są długoterminowe inwestycje w infrastrukturę wewnątrzafrykańską (w przeciwieństwie do infrastruktury ułatwiającej wywóz zamorski), aby wspierać regionalne łańcuchy wartości i zrównoważoną gospodarkę lokalną. Ma to sens z ekonomicznego punktu widzenia, jest zrównoważone ekologicznie i tworzy zdolności produkcyjne, w tym wysokiej jakości lokalne miejsca pracy. Paradygmat ukierunkowany na wywóz zamorski jest nadal powszechny w Afryce, ponieważ surowce mają znaczenie strategiczne dla dużych gospodarek (w tym dla UE i państw członkowskich). W inwestycjach unijnych konieczne jest przyjęcie innego podejścia, opartego na prawdziwie równoprawnym partnerstwie, aby zapewnić wszystkim korzyści, a w szczególności aby wspierać zrównoważony rozwój w Afryce. |
| --- | --- |

4.2.2

| 4.2.3 | Międzynarodowa Korporacja Finansowa Diaspory Afrykańskiej mogłaby koordynować wykorzystywanie zasobów diaspory afrykańskiej na rzecz rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu oraz inwestowania w społecznie odpowiedzialne przedsięwzięcia i programy (17) w Afryce. Mogłaby być idealną platformą do nadawania kierunku inwestycjom, zarządzaną przez organy afrykańskie, wykorzystywaną na potrzeby afrykańskie i stanowiącą rozwiązanie dla inwestorów z UE. Inwestycje niezbędne do osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju w Afryce znacznie przekraczają szacowane roczne oszczędności migrantów z Afryki. Dlatego też współpraca (biznesowa) powinna być prowadzona na więcej sposobów z pomocą organizacji należących do diaspory. |
| --- | --- |

4.2.3

| 4.2.4 | Należy zachęcać państwa afrykańskie, aby oprócz wywozu surowców, które mają być przetwarzane gdzie indziej, tworzyły zrównoważone gałęzie przemysłu krajowego i wspierać je w tym zakresie, tak aby zyski z przetwarzania surowców pozostawały w kraju. Dochody z sektora wydobywczego powinny być inwestowane w infrastrukturę i usługi społeczne, a tym samym rzeczywiście przynosić korzyści ludności. |
| --- | --- |

4.2.4

| 4.2.5 | Priorytetem musi pozostać wzmocnienie bezpieczeństwa publicznego w celu zwalczania terroryzmu. Jednakże kwestie bezpieczeństwa granic i dostarczania broni muszą być traktowane bardzo ostrożnie. Nacisk należy położyć na rozwój, a nie wykorzystywanie funduszy rozwoju do powstrzymywania niedobrowolnej migracji i zbrojenia sił bezpieczeństwa: coraz silniejszy aspekt zwiększania bezpieczeństwa w polityce rozwojowej może zaostrzać pierwotne przyczyny migracji. |
| --- | --- |

4.2.5

| 4.2.6 | EKES wzywa do zaproponowania odpowiednich przepisów unijnych w dziedzinie należytej staranności w zakresie praw człowieka (18). Wcześniej domagał się od UE wdrożenia wiążących środków dotyczących należytej staranności w zakresie praw człowieka, zwłaszcza w międzynarodowych łańcuchach wartości (19). Oparty na istniejących środkach i koncepcjach EKES-u (np. ustanowienie agencji ratingowej) wiążący system zasad należytej staranności byłby bardzo pomocny dla zrównoważonego rozwoju, zwłaszcza w Afryce, i wzmocniłby wysiłki UE mające na celu utworzenie równoprawnego partnerstwa na rzecz rozwoju. |
| --- | --- |

4.2.6

| 4.2.7 | Trudno przecenić zalety rozwoju MŚP i współpracy między tego rodzaju przedsiębiorstwami w UE i Afryce. Przedsiębiorstwa wielonarodowe przeważnie są w stanie zarządzać ryzykiem związanym z przedsięwzięciami biznesowymi w Afryce. MŚP potrzebują niezawodnych struktur i wsparcia instytucjonalnego, aby ich potencjał dało się wykorzystać w ramach równoprawnego partnerstwa na rzecz rozwoju. Większość miejsc pracy w Afryce tworzą właśnie MŚP. Aby zaspokoić potrzeby MŚP, np. pod względem pożyczek, pożyczek w walucie lokalnej i zarządzania ryzykiem, trzeba będzie ulepszyć usługi finansowe, w szczególności świadczone na zasadzie spółdzielni, lub je utworzyć (w przypadku ich braku). |
| --- | --- |

4.2.7

| 4.2.8 | Dla przedsiębiorstw w państwach afrykańskich główną przeszkodą jest brak wykwalifikowanych pracowników. Promowanie szkolenia zawodowego jest zatem sprawą najwyższej wagi. |
| --- | --- |

4.2.8

| 4.2.9 | „Ponieważ kwestie opodatkowania wiążą się z celami zrównoważonego rozwoju, przedsiębiorstwa powinny należycie uiszczać podatki tam, gdzie w wyniku tworzenia wartości (np. poprzez produkcję, pozyskiwanie surowców) powstaje zysk” (20). Zasada ta ma zasadnicze znaczenie dla równoprawnego partnerstwa na rzecz rozwoju. EKES opowiadał się także za przeprowadzaniem przez UE ocen skutków dwustronnych konwencji w sprawie unikania podwójnego opodatkowania, jeśli istnieje ryzyko niekorzystnych skutków dla polityki rozwojowej UE (21).
  Oprócz inwestycji prywatnych również dochody podatkowe odgrywają ważną rolę w finansowaniu zrównoważonego rozwoju. Państwom afrykańskim brakuje dochodów podatkowych w wysokości odpowiadającej dwukrotności całości środków finansowych na rozwój, które otrzymują rocznie. Kluczowe znaczenie mają: przeciwdziałanie unikaniu opodatkowania i zwalczanie korupcji, kampanie na rzecz zwiększenia dochodów krajowych w państwach afrykańskich oraz szkolenie urzędników organów podatkowych, trybunałów obrachunkowych i ministerstw finansów. Raje podatkowe czy to w państwach afrykańskich, czy w UE, utrudniają zrównoważony rozwój. |
| --- | --- |

4.2.9

Oprócz inwestycji prywatnych również dochody podatkowe odgrywają ważną rolę w finansowaniu zrównoważonego rozwoju. Państwom afrykańskim brakuje dochodów podatkowych w wysokości odpowiadającej dwukrotności całości środków finansowych na rozwój, które otrzymują rocznie. Kluczowe znaczenie mają: przeciwdziałanie unikaniu opodatkowania i zwalczanie korupcji, kampanie na rzecz zwiększenia dochodów krajowych w państwach afrykańskich oraz szkolenie urzędników organów podatkowych, trybunałów obrachunkowych i ministerstw finansów. Raje podatkowe czy to w państwach afrykańskich, czy w UE, utrudniają zrównoważony rozwój.

| 4.2.10 | Niezbędna jest infrastruktura, aby pomóc przedsiębiorstwom w znalezieniu mechanizmów finansowania i wsparcia oraz rozwinąć sieć kontaktów. Potrzebują one również doradztwa na etapie planowania projektu. |
| --- | --- |

4.2.10

| 4.2.11 | Należy wspierać przemysł rolny i spożywczy w państwach afrykańskich, aby wykształcić lepsze techniki upraw, zmniejszyć straty w zbiorach, nie dopuścić do wylesiania i podnieść standardy jakości. Ponadto w sektorze rolno-spożywczym należy opracować nowe metody wprowadzania do obrotu oraz nowoczesne praktyki rolnicze i metody przetwarzania, promować samoorganizację rolników, zwłaszcza w ramach spółdzielni, oraz zwiększyć wymianę handlową w całym łańcuchu wartości. |
| --- | --- |

4.2.11

4.3.   Polityka społeczna

| 4.3.1 | Angażowanie społeczeństwa obywatelskiego, np. partnerów społecznych na poziomie pojedynczych podmiotów i na poziomie sektora, w strukturę instytucjonalną państw europejskich zapewniło UE przewagę. Zorganizowane społeczeństwo obywatelskie powinno być mocno zaangażowane w równoprawne partnerstwo na rzecz rozwoju, ponieważ stworzy to stabilne struktury dla wszystkich działań UE, zwłaszcza dla działalności gospodarczej. Dzięki temu nasze wysiłki koncentrowałyby się nie tylko na zyskach, lecz także na zrównoważonym rozwoju w Afryce, tak aby tworzyć długotrwałe partnerstwa oparte na zaufaniu i równości. |
| --- | --- |

4.3.1

| 4.3.2 | Należy rozszerzyć program Erasmus+, aby wzmocnić współpracę między państwami UE i Afryki. Umiejętności zawodowe i wiedza afrykańskich absolwentów muszą wspierać zrównoważony rozwój w ich krajach pochodzenia. Należy unikać drenażu mózgów z Afryki do UE. Edukacja jest ważnym czynnikiem poprawy warunków życia zwłaszcza kobiet i słabszych grup społecznych, a w związku z tym nasze wsparcie powinno być odpowiednio ukierunkowane. |
| --- | --- |

4.3.2

| 4.3.3 | Pandemia COVID-19 sprawia, że wyzwania są jeszcze większe. Wiele systemów opieki zdrowotnej jest obecnie przeciążonych. Będziemy musieli zapewnić jeszcze większe wsparcie państwom afrykańskim, aby mogły one wdrożyć silne systemy opieki zdrowotnej, które są gotowe na wyzwania takie jak COVID-19 na poziomie medycznym w ujęciu biologicznym i społecznym. Uboga gospodarka, brak rządzenia, słaba dostępność lub brak wyszkolonego personelu nie mogą utrudniać dobrej opieki zdrowotnej. Odpowiednio ukształtowane państwa opiekuńcze w Europie w dużym stopniu sprawdziły się w obliczu obecnego wyzwania i mogłyby zostać wykorzystane jako wzór do naśladowania, w szczególności aby ulepszyć systemy opieki zdrowotnej w Afryce. |
| --- | --- |

4.3.3

| 4.3.4 | Organizacje diaspory afrykańskiej w UE muszą być zaangażowane w tworzenie równoprawnego partnerstwa między UE a państwami afrykańskimi. Mogą one oferować finansowanie i wiedzę ekspercką oraz jasno dać do zrozumienia, że podejście oparte na powszechnych prawach człowieka wzmocni struktury afrykańskie niezbędne dla stabilnej działalności gospodarczej, zaangażowania społecznego i zdrowego środowiska. Wiedzą one o wdrożeniu powszechnych praw człowieka przez UE, prowadzą działalność w UE i mogą stanowić pomost dla działań UE w ich krajach pochodzenia. |
| --- | --- |

4.3.4

4.4.   Zrównoważony rozwój

| 4.4.1 | Zrównoważony rozwój można osiągnąć tylko wtedy, gdy zostanie on zapoczątkowany przez dane państwo i będzie przez nie kierowany. Należy wspierać własne zdolności Afryki w zakresie rozwoju, aby zapoczątkować reformy, aby wszyscy zyskali godne perspektywy oraz aby zarówno prywatne, jak i publiczne inwestycje na tym kontynencie mogły się opłacić. |
| --- | --- |

4.4.1

| 4.4.2 | Afryka potrzebuje nowego podejścia do polityki przemysłowej, które powinno być zorganizowane na poziomie sektora i koordynowane na szczeblu międzynarodowym, żeby stworzyć większe rynki i silniejsze zachęty w odniesieniu do zrównoważonych gałęzi przemysłu, zwłaszcza tych, które nie opierają się na paliwach kopalnych (22). |
| --- | --- |

4.4.2

| 4.4.3 | Jeśli chodzi o produkcję e-paliw z wykorzystaniem technologii fotowoltaicznej, lokalizacja ma znaczenie pod względem efektywności ekonomicznej (23), a „pas słoneczny” na równiku wydaje się obszarem idealnym (24). Sektor ten może również korzystnie wpłynąć na rozwój gospodarczy państw afrykańskich, potencjalnie umożliwiając im udział w międzynarodowych projektach energetycznych. Wszelka pomoc rozwojowa w tym sektorze mogłaby mieć pozytywny wpływ nie tylko na otrzymujące ją państwa, lecz także na konsumentów energii w krajach rozwiniętych (25). |
| --- | --- |

4.4.3

| 4.4.4 | Cele zrównoważonego rozwoju umożliwiają oparcie stosunków między UE a jej partnerami afrykańskimi na powszechnych prawach człowieka oraz współpracy w rozumieniu Zielonego Ładu, aby ratować planetę i zapewnić wszystkim godne życie. Zinstytucjonalizowane zaangażowanie zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego pozwoliłoby na autorefleksję i uniknięcie błędów z przeszłości dzięki nowym rozwiązaniom. |
| --- | --- |

4.4.4

| 4.4.5 | Wszystkie zainteresowane strony, w tym partnerzy społeczni i inne organizacje społeczeństwa obywatelskiego, muszą forsować projekty, rodzaje działalności gospodarczej i politykę, które kształtują nowe społeczno-ekologiczne podejście do gospodarki rynkowej. Oprócz aspektów gospodarczych należy w większym stopniu uwzględnić podstawowe kwestie społeczne i biofizyczne (takie jak zmiana klimatu). W związku z tym w ramach równoprawnego partnerstwa na rzecz rozwoju oprócz wskaźników wyłącznie ekonomicznych należy uwzględnić także wskaźniki dotyczące całościowych aspektów dobrobytu dla wszystkich w odniesieniu do zrównoważonego rozwoju (26). |
| --- | --- |

4.4.5

| 4.4.6 | Wiele inwestycji w rolnictwie ma wątpliwy wpływ na społeczności. Regularnie pojawiają się doniesienia o łamaniu praw człowieka i inwestorach – w tym inwestorach europejskich – którzy nie dotrzymują umów dotyczących budowy infrastruktury lub tworzenia miejsc pracy dla społeczności lokalnych. EKES jest przeciwny w szczególności masowemu wykupowi i dzierżawie ziemi w Afryce. Oceny skutków, przeprowadzane z udziałem zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego, muszą być bardziej rygorystyczne i mieć konsekwencje dla inwestorów, którzy nie przestrzegają powszechnych praw człowieka i nie dążą do osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju. Jednym z rozwiązań jest wspieranie tworzenia rejestrów gruntów i organizowanie miejscowych rolników, aby tworzyć przedsiębiorstwa spółdzielcze, które są silniejsze na rynkach międzynarodowych. Pomoże to UE i Afryce w osiągnięciu wspólnych celów, ponieważ prowadzi do powstawania struktur umożliwiających partnerom afrykańskim równe warunki działania i wzmacniających ich pozycję względem innych ważnych graczy na arenie gospodarczej. |
| --- | --- |

4.4.6

4.5.   Współpraca i wzmocnienie społeczeństwa obywatelskiego w państwach afrykańskich w oparciu o powszechne prawa człowieka i cele zrównoważonego rozwoju – droga UE do sukcesu równoprawnego partnerstwa na rzecz rozwoju

| 4.5.1 | Przyjęcie podejścia opartego na powszechnych prawach człowieka, rozwijanie demokratycznych struktur rządzenia, poprawa zarządzania gospodarczego i finansowego dzięki przejrzystemu gospodarowaniu finansami publicznymi oraz utworzenie wiarygodnego systemu zwalczania korupcji w oparciu o niezależne sądownictwo – wszystkie te elementy przyczyniają się do kształtowania silnych, samodzielnych i stabilnych partnerów w biznesie i rozwoju. Uczestnictwo zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego zdecydowanie mogłoby zapewnić wdrożenie wszystkich tych środków. |
| --- | --- |

4.5.1

| 4.5.2 | Obietnice UE muszą przynieść konkretne rezultaty. Tylko poprzez przestrzeganie powszechnych praw człowieka i osiągnięcie celów zrównoważonego rozwoju będziemy w stanie uwolnić się od zależności i stać się równoprawnymi partnerami działającymi na rzecz rozwoju. |
| --- | --- |

4.5.2

Bruksela, dnia 16 września 2020 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Zgodnie z dziewięcioma podstawowymi konwencjami ONZ dotyczącymi praw człowieka.

1

(2)  JOIN(2020) 4 final.

2

(3)  Access to legal remedies for victims of corporate human rights abuses in third countries, badanie PE dotyczące dostępu ofiar korporacyjnych naruszeń praw człowieka do środków ochrony prawnej w państwach trzecich, Bruksela (2019).

3

Access to legal remedies for victims of corporate human rights abuses in third countries,

(4)  JOIN(2020) 4 final.

4

(5)  Niemieckie Ministerstwo Rozwoju, Afrika und Europa – Neue Partnerschaft für Entwicklung, Frieden und Zukunft (2017).

5

Afrika und Europa – Neue Partnerschaft für Entwicklung, Frieden und Zukunft

(6)  W sprawozdaniu austriackiej Fundacji Badawczej ds. Rozwoju Międzynarodowego (ÖFSE) The Economic and social effects of the Economic Partnership Agreements on selected African Countries z 2018 r. stwierdzono, że umowy o partnerstwie gospodarczym mają szkodliwe skutki dla ECOWAS, obniżenie ceł może kosztować kraje partnerskie miliardy oraz że dochodzi do utraty dochodów publicznych przeznaczonych na zrównoważony rozwój (Dz.U. C 97 z 24.3.2020, s. 18, pkt 5.5).

6

The Economic and social effects of the Economic Partnership Agreements on selected African Countries

(7)  Na podstawie sprawozdania ustnego członka EKES-u Jarosława Mulewicza złożonego po wizycie podczas misji EKES-u w parku przemysłowym Bole Lemi w Etiopii, gdzie znajdują się zakłady azjatyckich przedsiębiorstw włókienniczych. Kryzysowy fundusz powierniczy UE dla Afryki musi jednak promować zrównoważone i zadowalające warunki zatrudnienia (co dotychczas robił z mieszanymi wynikami).

7

(8)  Niemiecka Agencja Ochrony Środowiska, Globale Landflächen und Biomasse (2013).

8

Globale Landflächen und Biomasse

(9)  Gebauer, Trojanow, Hilfe? Hilfe! – Wege aus der globalen Krise (2018).

9

Hilfe? Hilfe! – Wege aus der globalen Krise

(10)  Zob. przypis 8.

10

(11)  Rezolucja PE z 17 stycznia 2019 r. 2018/2151(INI); dokument roboczy służb Komisji SWD(2019) 333 final.

11

(12)  Kingsley Ighobor [w:] Africa Renewal, grudzień 2016 r. – marzec 2017 r., Diagnosing Africa’s medical brain drain.

12

Diagnosing Africa’s medical brain drain

(13)  Sprawozdanie ustne Kaisa Sellamiego, dyrektora generalnego Discovery Informatique, na konferencji Euromedu w Barcelonie w październiku 2019 r.

13

(14)  COM(2018) 773 – Czysta planeta dla wszystkich – Europejska długoterminowa wizja strategiczna dobrze prosperującej, nowoczesnej, konkurencyjnej i neutralnej dla klimatu gospodarki.

14

(15)  Np. Werner Razan, dyrektor austriackiej Fundacji Badawczej ds. Rozwoju Międzynarodowego, na konferencji A good life for all needs a different Globalisation, Wiedeń, marzec 2020 r.

15

A good life for all needs a different Globalisation

(16)  Badania pokazują, że pewien poziom płacy minimalnej zmniejsza presję migracyjną, np. Clemens, Does Development Reduce Migration? (2014).

16

Does Development Reduce Migration?

(17)  GK Partners. Strategic, Business and Operational Framework for an African Diaspora Finance Corporation (2019).

17

Strategic, Business and Operational Framework for an African Diaspora Finance Corporation

(18)  Dz.U. C 47 z 11.2.2020, s. 38, pkt 1.5.3.

18

(19)  Dz.U. C 47 z 11.2.2020, s. 38 oraz Dz.U. C 97 z 24.3.2020, s. 9.

19

(20)  Dz.U. C 81 z 2.3.2018, s. 29, pkt 1.9.

20

(21)  Tamże, pkt 1.7.

21

(22)  Victor, Geels, Sharpe, Accelerating the Transitions (2019).

22

Accelerating the Transitions

(23)  Janina Scheelhaase i in., Transportation Research Procedia 43 (2019) 21–30.

23

Transportation Research Procedia

(24)  Prognos, Importance of liquid energy sources for the energy transition (2018).

24

Importance of liquid energy sources for the energy transition

(25)  Radermacher F.-J., Die internationale Energie- und Klimakrise überwinden (2019).

25

Die internationale Energie- und Klimakrise überwinden

(26)  Stiglitz, Joseph; Sen, Amartya; Fitoussi, Jean, Sprawozdanie Komisji ds. Mierzenia Wyników Gospodarczych i Postępu Społecznego (2009).

26

---

| 11.12.2020 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 429/114 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 429/114

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wkład społeczeństwa obywatelskiego w Zielony program działań dla Bałkanów Zachodnich i w ich zrównoważony rozwój w ramach procesu przystąpienia do UE”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2020/C 429/16)

| Sprawozdawczyni: | Dragica Martinović DŽAMONJA |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Pierre Jean COULON |

Sprawozdawczyni:

Dragica Martinović DŽAMONJA

Współsprawozdawca:

Pierre Jean COULON

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 20.2.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Stosunków Zewnętrznych (REX) |
| Data przyjęcia przez sekcję | 24.7.2020 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 18.9.2020 |
| Sesja plenarna nr | 554 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 215/1/3 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

20.2.2020

Podstawa prawna

Art. 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Stosunków Zewnętrznych (REX)

Data przyjęcia przez sekcję

24.7.2020

Data przyjęcia na sesji plenarnej

18.9.2020

Sesja plenarna nr

554

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

215/1/3

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) popierał i nadal zdecydowanie popiera rozszerzenie Unii Europejskiej (UE) o sześć krajów Bałkanów Zachodnich (1), pod warunkiem że spełnią one niezbędne kryteria członkostwa. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | W tym kontekście EKES z zadowoleniem przyjmuje działania Komisji Europejskiej w zakresie zmienionej metodyki umożliwiającej rozpoczęcie negocjacji akcesyjnych z Macedonią Północną i Albanią oraz starania Komisji na rzecz zwiększenia dynamiki i przewidywalności tego procesu. EKES wzywa jednak do wzmocnienia roli partnerów społecznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES uważa, że w ramach wychodzenia z kryzysu związanego z COVID-19 powinno się wspierać politykę ekologiczną oraz że transformacja ekologiczna musi być integralną częścią kompleksowego i perspektywicznego planu na rzecz ożywienia gospodarczego na Bałkanach Zachodnich (2). W tym kontekście EKES z zadowoleniem przyjmuje zapowiedź Komisji Europejskiej dotyczącą pakietu pomocowego na rzecz ożywienia gospodarczego na Bałkanach Zachodnich. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES uważa, że kraje Bałkanów Zachodnich powinny stosować się do ważnych polityk i inicjatyw europejskich i być w nich uwzględniane, co ze względu na ich położenie geograficzne jest szczególnie istotne w przypadku Europejskiego Zielonego Ładu. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Biorąc pod uwagę potrzebę dokonania znaczących inwestycji i dostosowań regulacyjnych EKES jest przekonany, że partnerzy społeczni i organizacje społeczeństwa obywatelskiego mają do odegrania szczególnie ważną rolę w procesie przechodzenia do bardziej ekologicznego i zrównoważonego społeczeństwa, zwłaszcza w konkretnym kontekście politycznym na Bałkanach Zachodnich. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES ponownie podkreśla znaczenie zagwarantowania wolności zrzeszania się i zapewniania przestrzeni sprzyjającej społeczeństwu obywatelskiemu, a także potrzebę zwiększenia wsparcia dla budowania zdolności organizacji społeczeństwa obywatelskiego, by umożliwić prowadzenie silnego i skutecznego dialogu obywatelskiego. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES przypomina, że kraje Bałkanów Zachodnich są bardzo wrażliwe na skutki zmiany klimatu, które powodują szkody dla zdrowia publicznego i gospodarki, i potrzebują pilnych działań, by poprawić jakość życia obywateli, zwłaszcza dzieci i młodzieży, poprzez sprawiedliwe przejście na bardziej ekologiczny model, mając na uwadze zasadę „nikt nie powinien pozostać w tyle”. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES wzywa do dostosowania przyszłych działań na rzecz bardziej ekologicznych Bałkanów Zachodnich do konkretnych wyzwań i potrzeb regionu, w tym do zapewnienia odpowiednich ram regulacyjnych, działań transgranicznych, innowacyjnych rozwiązań technologicznych, energii produkowanej i zużywanej lokalnie oraz efektywności energetycznej, zrównoważonego transportu miejskiego, sieci drogowych i kolejowych, zaangażowania podmiotów publicznych i prywatnych, ICT i wdrożenia szybkiego internetu, środków w sektorze rolno-spożywczym itp. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES uważa, że wyzwania związane z obniżaniem emisyjności, oczyszczaniem powietrza, wody i gleby, łącznością i zmianą klimatu na Bałkanach Zachodnich można przekształcić w szanse poprzez inwestowanie w badania i innowacje, uczenie się i przyjmowanie alternatywnych podejść, gospodarkę o obiegu zamkniętym, gospodarowanie odpadami, bardziej ekologiczne rozwiązania w zakresie energii i łączności, a także aktywne działania na rzecz ochrony bogatej różnorodności biologicznej w regionie. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES podkreśla znaczenie rozwijania ekologicznych umiejętności w ramach aktywnych krajowych i regionalnych strategii kształcenia/szkolenia i rozwoju umiejętności, z położeniem szczególnego nacisku na równouprawnienie płci, we współpracy z odpowiednimi podmiotami i w ramach skutecznego dialogu społecznego. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES podkreśla, że na Bałkanach Zachodnich należy odpowiednio wdrożyć dobre rządy i instytucje demokratyczne, praworządność, skuteczną politykę antykorupcyjną, walkę z przestępczością zorganizowaną, poszanowanie praw człowieka i bezpieczeństwo. Ponieważ zazielenianie gospodarki wymaga znacznych inwestycji, należy przypomnieć, że praworządność jest kluczowym czynnikiem zapewniającym skuteczny klimat biznesowy i przyciągającym prywatne i zagraniczne inwestycje bezpośrednie. |
| --- | --- |

1.11.

2.   Integracja krajów Bałkanów Zachodnich z UE

| 2.1. | EKES zdecydowanie popiera rozszerzenie Unii Europejskiej (UE) o sześć krajów Bałkanów Zachodnich – pod warunkiem że spełnią one niezbędne kryteria członkostwa. Stworzył bardzo silną sieć kontaktów z partnerami społecznymi i organizacjami społeczeństwa obywatelskiego w tym regionie, zdecydowanie dążąc do zapewnienia, by ich głos był słyszalny. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | EKES z zadowoleniem przyjmuje wyrazy solidarności dla krajów Bałkanów Zachodnich wyrażone przez przywódców europejskich na szczycie w Zagrzebiu w dniu 6 maja 2020 r., ale przypomina swój wkład w ten szczyt (3) |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | EKES z zadowoleniem przyjmuje komunikat „Usprawnienie procesu akcesyjnego – wiarygodna perspektywa członkostwa w UE dla państw regionu Bałkanów Zachodnich” (4), w którym proponuje się zmienioną metodykę dla krajów kandydujących i dąży do bardziej wiarygodnego procesu, aby przyspieszyć proces rozszerzenia. Z ubolewaniem odnotowuje jednak niedostateczne uznanie roli partnerów społecznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | EKES wzywa Komisję Europejską do wzmocnienia roli społeczeństwa obywatelskiego w monitorowaniu działań rządów w zakresie spełniania niezbędnych kryteriów przystąpienia, zwłaszcza w odniesieniu do podstawowych zasad, a także klastra „Zielony program działań i zrównoważona łączność”. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | EKES popiera pakiet pomocowy Komisji Europejskiej mający na celu wsparcie krajów Bałkanów Zachodnich w ich staraniach na rzecz przeciwdziałania konsekwencjom pandemii COVID-19, jak to przedstawiono szczegółowo w komunikacie w sprawie światowej reakcji UE na COVID-19 (5) oraz w komunikacie w sprawie wsparcia dla regionu Bałkanów Zachodnich w zwalczaniu pandemii COVID-19 oraz ożywienia gospodarczego po pandemii (6). |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | EKES – zwiększając swoje zaangażowanie na rzecz regionu, zarówno w odniesieniu do reakcji na kryzys, jak i przyszłego planu gospodarczego i inwestycyjnego dla Bałkanów Zachodnich – wzywa do większego nacisku na reformy i uzależnienia aktywności UE od reform demokratycznych i poszanowania podstawowych wartości europejskich, takich jak praworządność i prawa podstawowe. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | EKES ponownie wyraża przekonanie, że partnerzy społeczni oraz inne organizacje społeczeństwa obywatelskiego – zarówno na szczeblu unijnym, jak i krajowym – muszą zostać w znaczący sposób włączeni w cały proces integracji krajów Bałkanów Zachodnich z UE. Konieczne jest wzmocnienie ich zdolności poprzez udzielanie im technicznego i gospodarczego wsparcia, ułatwianie im dostępu do europejskich źródeł finansowania oraz pełne włączenie ich w proces negocjacji akcesyjnych (7). |
| --- | --- |

2.7.

3.   Zielony Ład – ważny aspekt integracji krajów Bałkanów Zachodnich z UE

| 3.1. | EKES uważa, że kraje Bałkanów Zachodnich powinny w dalszym ciągu dostosowywać się do wytycznych, celów i wartości UE, a Unia powinna nadal dążyć do włączenia Bałkanów Zachodnich do swoich inicjatyw. Dotyczy to w szczególności Europejskiego Zielonego Ładu, który musi obejmować Bałkany Zachodnie ze względu na ich położenie geograficzne w samym sercu kontynentu europejskiego i otoczenie ze wszystkich stron przez UE. Nic więc dziwnego, że w komunikacie w sprawie Zielonego Ładu z dnia 11 grudnia 2019 r. zapowiedziano w szczególności Zielony program działań dla Bałkanów Zachodnich (8) w ramach planu gospodarczego i inwestycyjnego dla Bałkanów Zachodnich, który ma zostać przedstawiony do końca 2020 r. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | EKES zwraca się o to, by w ramach Zielonego programu działań dla Bałkanów Zachodnich skutecznie wzmacniano współpracę regionalną i zachęcano do niej, w szczególności w sektorach energii i transportu. Aktywne uczestnictwo partnerów społecznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego w społecznościach, które już teraz współpracują w skali regionalnej, a także w regionalnych traktatach i inicjatywach oraz ich zaangażowanie w tym zakresie ma zasadnicze znaczenie dla zapewnienia korzyści dla dobrobytu i zdrowia obywateli w regionie, a jednocześnie do odblokowania potencjału zielonej, niskoemisyjnej gospodarki o obiegu zamkniętym na Bałkanach Zachodnich. W ramach Zielonego programu działań dla Bałkanów Zachodnich należy się zająć następującymi kwestiami poprzez pięć filarów tematycznych: 1) obniżanie emisyjności; 2) gospodarka o obiegu zamkniętym; 3) różnorodność biologiczna; 4) zanieczyszczenie; oraz 5) środki rolno-spożywcze. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | EKES podziela pogląd, że wpływ kryzysu związanego z COVID-19 na obywateli i przedsiębiorstwa jest ogromny oraz wymaga ponownego rozważenia celów politycznych. EKES uważa jednak, że transformacja ekologiczna musi być integralną częścią kompleksowego planu na rzecz ożywienia gospodarczego, który powinien wybiegać w przyszłość i obejmować zakrojone na szeroką skalę inwestycje publiczne i prywatne w transport i połączenia energetyczne, oszczędność energii po stronie popytu oraz bardziej ekologiczne technologie – takie jak energia słoneczna, wiatrowa, czysty wodór, baterie i wychwytywanie dwutlenku węgla – pozwalające uniknąć wpływu na środowisko naturalne i ludzi lub zminimalizować ten wpływ. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | EKES z ubolewaniem odnotowuje pewne niepokojące analizy i tendencje w regionie, które wymagają pilnych działań. Gospodarki Bałkanów Zachodnich są nadal w dużym stopniu uzależnione od stałych paliw kopalnych i charakteryzują się wysoką energochłonnością. Region ten jest poważnie dotknięty zmianą klimatu (susze, powodzie), a spodziewany wzrost temperatury na jego obszarze wyniesie do 4 oC do końca wieku (9). Większość transportu drogowego odbywa się z wykorzystaniem starszych, mniej paliwooszczędnych pojazdów. Niektóre z miast tego regionu znajdują się w czołówce europejskich rankingów dotyczących zanieczyszczeń pyłem zawieszonym PM2,5 i PM10 (Sarajewo, Prisztina, Skopje, Belgrad). |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | EKES przypomina jednak, że region ten ma znaczny potencjał w zakresie energii ze źródeł odnawialnych (wodnej, wiatrowej i słonecznej), a także istotny potencjał pod względem zasobów naturalnych i nadzwyczajnej różnorodności biologicznej. Wyzwania stojące przed regionem w zakresie obniżania emisyjności, oczyszczania powietrza, wody i gleby, łączności i zmiany klimatu można przekształcić w szanse poprzez badania i innowacje i przyjmowanie alternatywnych podejść, gospodarkę o obiegu zamkniętym, gospodarowanie odpadami, bardziej ekologiczną energię, efektywność energetyczną i rozwiązania w zakresie łączności. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | EKES przypomina, że na poznańskim szczycie w sprawie Bałkanów Zachodnich (10) UE potwierdziła swoje zaangażowanie na rzecz środowiska i klimatu, popierając wspólne oświadczenie z dnia 21 lutego 2019 r. dotyczące przejścia na czystą energię na Bałkanach Zachodnich. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Przejście od gospodarki opartej na paliwach kopalnych do zielonej gospodarki obejmuje również wzajemne połączenia, począwszy od infrastruktury energetycznej, transportowej i dystrybucyjnej, a skończywszy na agendzie cyfrowej. Należy uwzględnić fakt, że przedsiębiorstwa mogą stanowić część rozwiązania umożliwiającego przejście na zieloną gospodarkę. Dzięki odpowiednim ramom i wsparciu przejście na gospodarkę neutralną pod względem emisji dwutlenku węgla zmodernizuje przemysł i stworzy nowe, wysokiej jakości miejsca pracy oraz większe możliwości zatrudnienia. Niezbędne jest zaangażowanie partnerów społecznych, przedsiębiorstw i innych stowarzyszeń społeczeństwa obywatelskiego na Bałkanach Zachodnich w kształtowanie i wdrażanie środków mających na celu promowanie inteligentnej, niskoemisyjnej gospodarki o obiegu zamkniętym. W tym procesie polityka społeczna i dialog społeczny stanowią istotną gwarancję istnienia spójnego społeczeństwa, które dąży do tworzenia miejsc pracy dla wszystkich i zmniejsza nierówności oraz wykluczenie. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | EKES podkreśla, że partnerzy społeczni i organizacje społeczeństwa obywatelskiego muszą być w pełni zaangażowani w określanie zrównoważonego rozwoju jako priorytetowego celu politycznego i promowanie zielonych inwestycji w regionie. Środowisko akademickie, pracodawcy i pracownicy, katalizatory społeczne, np. przedsiębiorcy, media i przywódcy religijni lub inni przywódcy działający ponad granicami państw, są ważnymi wektorami zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu. Między innymi społeczności naukowe, grupy kulturowe, klastry przemysłowe i organizacje konsumenckie dysponują znaczącą wiedzą fachową, aby wspierać ten ważny dla regionu wybór, czyniąc go właściwym dla gospodarki i społeczeństwa. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Należy rozwijać ekologiczne umiejętności w ramach aktywnych krajowych i regionalnych strategii kształcenia/szkolenia i rozwoju umiejętności we współpracy z odpowiednimi podmiotami i w ramach skutecznego dialogu społecznego, w tym z uczniami i studentami, nauczycielami i rodzicami, na rzecz zielonej, niskoemisyjnej i zasobooszczędnej gospodarki. Jako że przejście na gospodarkę o obiegu zamkniętym uznaje się za cel strategiczny dla Bałkanów Zachodnich, wspieranie ekologicznych umiejętności powinno być zgodne z krajowymi strategiami wzrostu, tak by inicjatywy w dziedzinie kształcenia i szkolenia spełniały krajowe cele strategiczne i były odpowiednio finansowane. EKES wzywa do zwrócenia szczególnej uwagi na udział kobiet w opracowywaniu nowych strategii politycznych w dziedzinie kształcenia i szkolenia (podnoszenie kwalifikacji i przekwalifikowywanie się) oraz ich wdrażanie, aby zapewnić większe równouprawnienie płci i sprawiedliwszą transformację w kierunku bardziej ekologicznej gospodarki. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Aby zaradzić problemowi bezrobocia i niedopasowania umiejętności, należy wprowadzić lepsze prognozowanie zapotrzebowania na umiejętności, aby zadbać o to, by umiejętności uczniów i studentów oraz ludności aktywnej zawodowo odpowiadały potrzebom rynku pracy, a także wzmocnić kształcenie i szkolenie zawodowe (VET), a w szczególności uczenie się oparte na pracy i dualne systemy kształcenia, które pomogły z powodzeniem rozwiązać problem bezrobocia młodzieży w niektórych państwach członkowskich UE. Aby osiągnąć te cele, należy dążyć do aktywnego zaangażowania przedsiębiorstw i stowarzyszeń przedsiębiorców, takich jak izby handlowe, oraz wspierać to zaangażowanie. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | EKES popiera zasadę „nikt nie powinien pozostać w tyle” podczas procesu przechodzenia na gospodarkę niskoemisyjną. Należy zwrócić szczególną uwagę na obywateli, a zwłaszcza na słabsze grupy, zapewniając im dostępność i przystępność cenową energii oraz możliwość korzystania ze wsparcia dla działań na rzecz efektywności energetycznej. Należy wspierać sprawiedliwą transformację regionów uzależnionych od węgla, aby opracować oddolne partycypacyjne plany restrukturyzacji, które pozwolą ograniczyć utratę miejsc pracy. Konsumenci muszą być informowani, kierowani i angażowani w przyjmowanie i wdrażanie odpowiedzialnych postaw, co przyczyni się do łagodzenia skutków zmiany klimatu. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | EKES uznaje geopolityczne i geoekonomiczne znaczenie regionu Bałkanów Zachodnich dla UE i wzywa do zachowania czujności w odniesieniu do inwestycji z państw trzecich, często w mniejszym stopniu uwzględniających cele zrównoważonego rozwoju. EKES wzywa władze i społeczeństwo obywatelskie w regionie do promowania i zwiększania świadomości na temat pozytywnego zaangażowania i wsparcia finansowego UE w odniesieniu do wdrażania bardziej ekologicznych technologii. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | EKES wzywa do przeprowadzenia oceny ex ante dotyczącej finansowania działań związanych ze zrównoważonym rozwojem na Bałkanach Zachodnich oraz stosowania zasady warunkowości w odniesieniu do zrównoważonego charakteru projektów. |
| --- | --- |

3.13.

4.   Zmiana klimatu a Bałkany Zachodnie

| 4.1. | EKES przypomina, że kraje Bałkanów Zachodnich są bardzo wrażliwe na skutki zmiany klimatu, jako że w ostatnich latach doświadczyły niezwykle niszczycielskich powodzi i susz. W badaniu Rady Współpracy Regionalnej (11) dotyczącym zmiany klimatu odnotowano wzrost obserwowanej temperatury o 1,2 oC, a do końca stulecia spodziewany jest dalszy wzrost o 1,7–4,0 oC. Ponadto dobrze udokumentowane są problemy związane z zanieczyszczeniem powietrza powodujące szkody dla ogólnego zdrowia i gospodarki.
  Ze względu na to, że zmiana klimatu zakłóca zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych (schronienie, pożywienie i woda), dzieci i młodzież znajdują się wśród tych grup, które są najbardziej narażone na bezpośrednie i pośrednie skutki zmiany klimatu, co zostało uwydatnione przez pandemię COVID-19 (12). |
| --- | --- |

4.1.

Ze względu na to, że zmiana klimatu zakłóca zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych (schronienie, pożywienie i woda), dzieci i młodzież znajdują się wśród tych grup, które są najbardziej narażone na bezpośrednie i pośrednie skutki zmiany klimatu, co zostało uwydatnione przez pandemię COVID-19 (12).

| 4.2. | EKES uznaje znaczenie zobowiązań krajów Bałkanów Zachodnich w ramach porozumienia klimatycznego z Paryża z 2015 r. (13) do ograniczenia emisji gazów cieplarnianych i do określenia z czasem bardziej ambitnych wkładów ustalonych na poziomie krajowym, zgodnie z najnowszymi badaniami naukowymi. Oprócz rządów również inne zainteresowane strony, takie jak przedsiębiorstwa, miasta i organizacje pozarządowe, mają do odegrania kluczową rolę we wdrażaniu porozumienia paryskiego. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | EKES odnotowuje również zobowiązania krajów w ramach określonych przez ONZ celów zrównoważonego rozwoju do 2030 r., które stanowią plan działania na rzecz stawienia czoła wyzwaniom związanym ze zrównoważonym rozwojem, w tym ubóstwu, nierównościom, zmianie klimatu, degradacji środowiska, pokojowi i sprawiedliwości. Niezwykle ważne jest również, by nowy model rozwoju był wspierany przez obywateli, przedsiębiorstwa i sektor finansowy w każdym kraju oraz na arenie międzynarodowej. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | EKES jest świadomy faktu, że negocjacje w sprawie środowiska i zmiany klimatu stanowią jeden z najtrudniejszych rozdziałów negocjacyjnych, zwłaszcza w odniesieniu do dyrektyw wymagających znacznych inwestycji, takich jak dyrektywy w sprawie wody, odpadów, emisji przemysłowych i handlu uprawnieniami do emisji. EKES uważa jednak, że zmiana klimatu zobowiązuje do radykalnych działań o charakterze przekształcającym, które wymagają nie tylko dostosowania polityki i prawodawstwa, ale także zmiany paradygmatu gospodarczego i przejścia do społeczeństwa neutralnego pod względem emisji dwutlenku węgla, odpornego na zmianę klimatu i zasobooszczędnego. Pod tym względem strategie na rzecz klimatu i obniżenie emisyjności na szczeblu lokalnym i krajowym są w rzeczywistości nowymi strategiami wzrostu. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Mając świadomość, że proces opracowywania strategii dotyczącej klimatu wymaga głębokich reform i transformacji wszystkich sektorów, EKES wzywa kraje Bałkanów Zachodnich do przygotowania i wdrożenia strategii zgodnie z dorobkiem prawnym UE oraz do koordynacji prac nad długoterminowymi strategiami rozwoju niskoemisyjnego do 2050 r. w ramach ich zobowiązań jako stron UNFCCC, przy aktywnym udziale i większym zaangażowaniu wszystkich zainteresowanych stron, w tym organizacji społeczeństwa obywatelskiego. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Wszystkie kraje z wyjątkiem Bośni i Hercegowiny ustanowiły podmioty koordynujące wysokiego szczebla ds. zmiany klimatu, aby włączyć działania w dziedzinie klimatu do innych polityk sektorowych, w szczególności do rozwoju gospodarczego, energii, transportu i rolnictwa, w celu uwzględnienia obaw i uwag wszystkich stosownych zainteresowanych stron podczas przygotowywania dokumentów strategicznych i programowych oraz prawodawstwa. EKES zaleca, by od samego początku konsultacji regulacyjnych lub legislacyjnych w skład wszystkich tych podmiotów wchodzili przedstawiciele organizacji społeczeństwa obywatelskiego i partnerzy społeczni. EKES zaleca opracowanie mechanizmu pozwalającego na szybkie, przejrzyste i partycypacyjne zajmowanie się wszystkimi obawami. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Ponieważ większość kosztów dostosowania do dyrektywy EU ETS będzie musiał ponieść przemysł, EKES zaleca, by społeczeństwo obywatelskie, przemysł i stowarzyszenia przedsiębiorców były szczególnie zaangażowane w działania na rzecz podnoszenia świadomości i budowania zdolności w odniesieniu do dyrektywy EU ETS. Dyrektywa ta będzie wymagać znacznych inwestycji od krajów Bałkanów Zachodnich, zwłaszcza tych posiadających duże sektory przemysłowe, gdyż państwa te nie mają wystarczających możliwości, by sprostać konsekwencjom wdrożenia dyrektywy, które nie tylko są związane z inwestycjami, lecz także wymagają zmian w otoczeniu regulacyjnym, zarządzaniu, monitorowaniu i sprawozdawczości oraz weryfikacji i akredytacji emisji. |
| --- | --- |

4.7.

5.   Energia na Bałkanach Zachodnich

| 5.1. | EKES popiera unię energetyczną i ramy polityki klimatyczno-energetycznej do roku 2030 w celu realizacji założeń porozumienia paryskiego. Kraje Bałkanów Zachodnich są zobowiązane dostosować się do tej polityki, lecz powinny być bardziej aktywnie zaangażowane i uczestniczyć w unii energetycznej już na wczesnym etapie dyskusji. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | EKES popiera wspólne oświadczenie z 2019 r. w sprawie przejścia na czystą energię na Bałkanach Zachodnich, uzgodnione przez ministrów ds. energii i środowiska z krajów Bałkanów Zachodnich i dotyczące zasad zrównoważonego rozwoju energii wodnej na Bałkanach Zachodnich (14), oraz przypomina, że wkład i silne zaangażowanie organizacji społeczeństwa obywatelskiego miały istotne znaczenie dla przyjęcia tych zasad. EKES uważa, że choć są to dobre pierwsze kroki, to jednak trzeba zrobić więcej w tym zakresie. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Zgodnie z powyższym EKES zaleca, by umożliwić partnerom społecznym i organizacjom społeczeństwa obywatelskiego z Bałkanów Zachodnich odgrywanie aktywnej i konkretnej roli – w tym przedstawianie propozycji – w ramach działalności Europejskiego Obserwatorium Ubóstwa Energetycznego. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | EKES uważa, że starania na rzecz osiągnięcia celów porozumienia paryskiego i zrównoważonego wzrostu gospodarczego w ujęciu ogólnym muszą być wspierane nowoczesnymi, adekwatnymi do zamierzonego celu, odpowiednimi działaniami na rzecz regionu. Obejmuje to rozwój nowoczesnej i przyszłościowej infrastruktury, ustanowienie stosownych ram legislacyjnych i regulacyjnych oraz przyjęcie nowych technologii i odpowiednich modeli biznesowych na rzecz „ekologicznego i sprzyjającego włączeniu społecznemu” rozwoju gospodarek regionu. Będzie to konkretnie oznaczać budowę „inteligentnych” sieci przesyłu i dystrybucji energii elektrycznej w celu uwzględnienia coraz większego udziału nieciągłych odnawialnych źródeł energii w koszyku energetycznym. Również rozwój rynków dnia bieżącego, jak również rynków bilansujących i magazynowania przynosi korzyści w postaci rynkowych rozwiązań umożliwiających odpowiedni przydział zasobów w zmieniającym się już koszyku energetycznym, przechodzącym od paliw kopalnych na czystszą energię. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | EKES uważa, że solidne, nowoczesne i przejrzyste ramy legislacyjne i regulacyjne mają kluczowe znaczenie dla rozwoju rynku energii i przyciągnięcia nowych inwestycji niezbędnych do finansowania nowej infrastruktury i zdolności. Rola Wspólnoty Energetycznej (15) oraz transpozycja i wdrożenie wspólnotowego dorobku prawnego jest warunkiem sine qua non. Ponadto działalność transgraniczna, taka jak handel energią, może prowadzić do dużej efektywności i oszczędności pod względem energii i kosztów, pod warunkiem że wszyscy uczestnicy rynku będą przestrzegać podobnych zasad zgodności z przepisami dotyczącymi ochrony środowiska i ustalania opłat za emisję gazów cieplarnianych. Dlatego też rola Rady Regulacyjnej Wspólnoty Energetycznej jest nadrzędna i będzie musiała zostać wzmocniona, mając na uwadze, że zrównoważone wybory wymagają dobrze funkcjonujących rynków transgranicznych. UE powinna wspierać działania Sekretariatu Wspólnoty Energetycznej polegające na pomocy rządom regionalnym w tworzeniu solidnych zintegrowanych krajowych planów w dziedzinie energii i klimatu, opartych na celach dla regionu do 2030 r. Zintegrowane krajowe plany w dziedzinie energii i klimatu powinny odzwierciedlać ambitne założenia niezbędne do obniżenia emisyjności gospodarki, z uwzględnieniem środków ochrony środowiska. Plany te powinny obejmować strategie i środki polityczne związane z ograniczeniem emisji gazów cieplarnianych we wszystkich kluczowych sektorach emitujących, aby osiągnąć cele do 2030 r., oraz wkład tych sektorów na mocy porozumienia paryskiego, a także perspektywę przejścia na gospodarkę neutralną pod względem emisji dwutlenku węgla do 2050 r. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | EKES apeluje o zapewnienie odpowiedniego odsetka zasobów budżetowych na zieloną transformację w ramach Instrumentu Pomocy Przedakcesyjnej (IPA). Wyraża ubolewanie z powodu niskiej intensywności badań, rozwoju i innowacji na Bałkanach Zachodnich i apeluje o większy udział tego regionu w dostępnych programach UE, w tym w programie „Horyzont Europa”, ponieważ takie inwestycje mają zasadnicze znaczenie dla opracowania nowych technologii na rzecz skutecznej zielonej transformacji. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | Ponieważ innowacje odgrywają zasadniczą rolę w zmieniającym się krajobrazie energetycznym, EKES zaleca, by poważnie zastanowić się nad możliwością dystrybucji energii, tzn. energii produkowanej i zużywanej lokalnie, na Bałkanach Zachodnich. Ze względu na to, że w regionie tym występują rozległe pasma górskie, wspieranie budowy dużych sieci elektrycznych wysokiego i średniego napięcia nie jest łatwe ani opłacalne. Obecne rozwiązania technologiczne umożliwiające wspieranie dystrybucji energii są znacznie bardziej zaawansowane i ekonomicznie uzasadnione. Aktualne doświadczenia UE i wspierające unijne ramy legislacyjno-regulacyjne dla prosumentów i społeczności energetycznych mogą stanowić podstawę tego nowego podejścia. Takie modele biznesowe mogą zapewnić bardziej odpowiednie rozwiązania uwzględniające lokalne potrzeby i cechy charakterystyczne, a podmioty lokalne mogą być bezpośrednio zaangażowane w zrównoważone rozwiązania i tym samym mieć poczucie odpowiedzialności za proces przejścia do zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

5.7.

| 5.8. | Ponadto EKES uważa, że efektywność energetyczna ma ogromny potencjał na Bałkanach Zachodnich. Modernizacja zasobów mieszkaniowych, w tym budynków publicznych i prywatnych, działalności przemysłowej i innej, przyniesie znaczne oszczędności energii i kosztów, a jednocześnie umożliwi zajęcie się ważnym problemem ubóstwa energetycznego. Oszczędność energii jest także istotnym elementem modelu biznesowego i społecznego opartego na „energii lokalnej”, ponieważ odzysk ciepła do celów przemysłowych lub mieszkaniowych ma sens na szczeblu lokalnym lub regionalnym. Większości krajów w regionie odnotowuje również wysokie straty dystrybucyjne, co wymaga znacznych inwestycji. Dlatego także i w tym przypadku finansowanie unijne i międzynarodowe mogłoby odegrać zasadniczą rolę w rozwoju produkcji i zużycia efektywnej, lokalnej energii o niskim wpływie. Biorąc pod uwagę ograniczone środki państw w regionie, takie finansowanie będzie konieczne ze względu na początkową kapitałochłonność inwestycji i stosunkowo długi okres amortyzacji. Technologie europejskie są zaawansowane pod względem technicznym i ekonomicznym, a zatem odpowiednie dla regionu. EKES wzywa UE i odpowiednie organy finansujące do większego zaangażowania w lokalne i regionalne projekty dotyczące efektywności energetycznej. |
| --- | --- |

5.8.

| 5.9. | EKES wzywa do dalszego i ścisłego włączenia Wspólnoty Energetycznej – której celem jest rozciągnięcie dorobku UE w zakresie energii, klimatu i środowiska naturalnego na kraje objęte procesem rozszerzenia i państwa sąsiadujące– do projektu unii energetycznej, zwłaszcza w odniesieniu do wyżej wymienionych działań priorytetowych. Organizacje społeczeństwa obywatelskiego powinny być systematycznie angażowane i włączane w posiedzenia Wspólnoty Energetycznej. |
| --- | --- |

5.9.

6.   Łączność na Bałkanach Zachodnich

Transport

| 6.1. | EKES w pełni popiera rozwój nowoczesnych i wytrzymujących próbę czasu sieci transportowych w regionie w celu zintensyfikowania handlu transgranicznego i mobilności. Ze względu na konieczność znacznej poprawy istniejących sieci miejskich, drogowych, a zwłaszcza przestarzałych sieci kolejowych na Bałkanach Zachodnich, wszelkie nowe konstrukcje powinny od samego początku umożliwiać elektromobilność lub stosowanie czystego wodoru, a także, w stosownych przypadkach, wykorzystywanie pojazdów napędzanych gazem. Pozwoliłoby to infrastrukturze wytrzymać próbę czasu i zachować adekwatność przez kilka dziesięcioleci, przy jednoczesnej poprawie jakości powietrza i ograniczeniu przywozu paliw. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | UE i europejskie przedsiębiorstwa oraz ich wiedza fachowa mogą pomóc w sprawnym wprowadzeniu każdego z możliwych wybranych zrównoważonych rozwiązań (np. elektromobilność, biopaliwo, czysty wodór) w regionie. EKES zachęca kraje Bałkanów Zachodnich do aktywnej współpracy z podmiotami publicznymi i prywatnymi z UE oraz do podjęcia odważnych kroków w zakresie rozwoju swoich sieci transportowych. EKES zaleca także, by wziąć pod uwagę przykłady najlepszych praktyk z UE, takie jak plany zrównoważonej mobilności miejskiej. Inicjatywy te mogłyby być realizowane za pośrednictwem Wspólnoty Transportowej, która jest nadal mało aktywną organizacją. |
| --- | --- |

6.2.

ICT

| 6.3. | Sieci danych i ICT stają się podstawą działalności gospodarczej, przemysłowej i społecznej. Ponadto istnieje bezpośrednie, kluczowe powiązanie między ICT i sieciami szybkiego internetu a zrównoważonym rozwojem – ze względu na skuteczność wyborów umożliwianych przez automatyzację, którą mogą wspierać inteligentne sieci, np. internet rzeczy, inteligentne miasta i wsie, inteligentne liczniki, pojazdy podłączone do internetu. Należy brać pod uwagę skalę przy finansowaniu takich sieci i technologii, które są obecnie kosztowne, ale mogą spowodować transformację gospodarek regionu. W związku z tym EKES zwraca się o przeznaczenie na ten cel środków finansowych UE, ale zachęca również kraje Bałkanów Zachodnich do współpracy na rzecz opracowania regionalnego centralnego planu wdrożenia szybkiego internetu, który to plan dałby możliwość negocjowania wspólnych umów i osiągania lepszych warunków dzięki rokowaniom zbiorowym i skali. |
| --- | --- |

6.3.

7.   Zasoby naturalne, różnorodność biologiczna i środki w sektorze rolno-spożywczym na Bałkanach Zachodnich oraz możliwości rozwoju

| 7.1. | Bałkany Zachodnie charakteryzują się bogatą różnorodnością biologiczną i dziewiczymi siedliskami z wysokim stopniem zalesienia, które stanęły w obliczu szeregu zagrożeń, w tym rozrastania się obszarów zabudowanych w strefach miejskich i przybrzeżnych, przemysłu wydobywczego, słabo uregulowanego rozwoju małych elektrowni wodnych budowanych bez przeprowadzania kompleksowej analizy ich wpływu na różnorodność biologiczną oraz nieuregulowanych polowań i ścinki. Rządy podjęły szereg działań mających na celu ochronę gatunków i siedlisk oraz powiększyły rozmiary obszarów chronionych. |
| --- | --- |

7.1.

| 7.2. | EKES zaleca, by w krajach Bałkanów Zachodnich o wrażliwych gospodarkach zbadano możliwości zwiększenia efektywności wykorzystania zasobów i przejścia na gospodarkę o obiegu zamkniętym, opracowania i realizacji mechanizmów trwałej ochrony zagrożonych krajobrazów i siedlisk o wysokiej wartości przyrodniczej i społecznej (w tym rzek), a także przyjęcia nowych technologii ekologicznych. Bogata różnorodność biologiczna i dziewicze siedliska w regionie mają znaczny potencjał gospodarczy dla ekoturystyki i agroturystyki, ale należy dokonać ulepszeń w zakresie zdolności i przestrzegania przepisów. Zasobooszczędność w regionie jest przeciętnie bardzo mała, podczas gdy produktywność zasobów jest pięć razy niższa od średniej unijnej, a praktyki w zakresie recyklingu i gospodarowania odpadami nie są zbyt rozwinięte. Aby poprawić tę sytuację, konieczne jest przejście na gospodarkę o obiegu zamkniętym, jak również rozwój i wykorzystanie nowych technologii ekologicznych w regionie. |
| --- | --- |

7.2.

| 7.3. | EKES zaleca, by państwa przyjęły w pełni zasady niedawno zaproponowanej unijnej strategii na rzecz bioróżnorodności (16), ze szczególnym naciskiem na rozszerzenie zasięgu obszarów chronionych, w tym na ścisłą ochronę i odtwarzanie zdegradowanych siedlisk. W związku z tym zdecydowanie zachęca się do jak najszybszego przeglądu krajowych strategii i planów działania na rzecz ochrony różnorodności biologicznej lub przynajmniej przedstawienia krajowych zobowiązań w odniesieniu do najważniejszych celów. |
| --- | --- |

7.3.

| 7.4. | Zmiana klimatu wpływa również na produkcję żywności i łańcuchy wartości oraz powoduje znaczne szkody i straty produkcyjne w sektorach upraw, produkcji zwierzęcej, rybołówstwa i leśnictwa. W niedawno zaproponowanej unijnej strategii „od pola do stołu” (17) powinno się określić wytyczne do opracowywania regionalnej i krajowej strategii rolnej, takie jak między innymi ograniczenie stosowania pestycydów, nawozów i antybiotyków w celu produkcji zrównoważonej żywności oraz zapewnienia rolnikom godziwych dochodów i cen, przy jednoczesnym stopniowym wycofywaniu dotacji o skutkach szkodliwych dla środowiska. |
| --- | --- |

7.4.

8.   Warunki przekrojowe udanej zrównoważonej transformacji Bałkanów Zachodnich

| 8.1. | EKES przypomina, że udana transformacja na rzecz bardziej ekologicznych Bałkanów Zachodnich nie może nastąpić bez podstawowych warunków ją umożliwiających, przede wszystkim w zakresie stabilnych i przejrzystych krajowych ram politycznych i woli politycznej. Praworządność w ramach klastra zasad podstawowych, określona w zmienionej metodyce akcesyjnej, jest podstawową wartością, na której opiera się UE i od której słusznie zależy tempo procesu rozszerzenia. Brak praworządności stwarza niekorzystne warunki dla zmian, inwestycji i tak potrzebnego przejścia do bardziej zrównoważonych społeczeństw. |
| --- | --- |

8.1.

| 8.2. | W związku z tym EKES wzywa władze krajowe regionu do podjęcia pilnych, dogłębnych i znaczących działań, aby zapewnić skuteczne i przejrzyste funkcjonowanie administracji publicznej, zwalczać i eliminować korupcję, zagwarantować całkowitą niezależność sądów, stworzyć przewidywalne i atrakcyjne otoczenie biznesowe z równymi szansami (tj. zapewnić przejrzystość rynku, jasność przepisów i otwarte konsultacje ze wszystkimi zainteresowanymi stronami), wspierać innowacje i konkurencyjność, a także wzmocnić zaangażowanie partnerów społecznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego, gdyż tylko w ten sposób można osiągnąć wymierne i długoterminowe wyniki. |
| --- | --- |

8.2.

| 8.3. | Wszystkie elementy składowe zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego, partnerzy społeczni i inne organizacje odgrywają centralną i aktywną rolę w dążeniu do zrównoważonego rozwoju na Bałkanach Zachodnich. Dzięki powiązaniu ze społeczeństwem podmioty te mogą być katalizatorem silnego poparcia społecznego i legitymizacji tego celu politycznego. Zorganizowane społeczeństwo obywatelskie ma do odegrania zasadniczą rolę w promowaniu zrównoważonego rozwoju jako „aktywnego wyboru społecznego”, a zatem wyboru podejmowanego i wspieranego bez względu na wszelkie linie podziału politycznego i społecznego. |
| --- | --- |

8.3.

| 8.4. | EKES przypomina władzom krajów Bałkanów Zachodnich, jak ważne jest zagwarantowanie wolności zrzeszania się i zapewnienie przestrzeni sprzyjającej społeczeństwu obywatelskiemu, by umożliwić prowadzenie solidnego i skutecznego dialogu obywatelskiego. Zachęca wszystkie rządy krajów Bałkanów Zachodnich do przyjęcia krajowych strategii zapewniających wspierające otoczenie i do budowania potencjału partnerów społecznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego oraz towarzyszących im planów działania. |
| --- | --- |

8.4.

Bruksela, dnia 18 września 2020 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Albania, Bośnia i Hercegowina, Kosowo (użycie tej nazwy nie wpływa na stanowiska w sprawie statusu Kosowa i jest zgodne z rezolucją Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 1244/99 oraz z opinią Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości w sprawie deklaracji niepodległości Kosowa), Czarnogóra, Macedonia Północna, Serbia.

1

(2)  COM(2020) 315 final (29.4.2020), komunikat „Wsparcie dla regionu Bałkanów Zachodnich w zwalczaniu pandemii COVID-19 oraz ożywienie gospodarcze po pandemii”.

2

(3)  Wkład EKES-u w szczyt UE–Bałkany Zachodnie, który odbył się w dniu 6 maja 2020 r. (28.4.2020). https://www.eesc.europa.eu/pl/news-media/presentations/eescs-external-relation-section-contribution-eu-western-balkans-summit-6-may2020

3

i podkreśla potrzebę większego zaangażowania w przyszłości na rzecz rozszerzenia, a także wyraża ubolewanie z powodu niedostatecznego uznania znaczenia głosu społeczeństwa obywatelskiego.

(4)  COM(2020) 57 final (5.2.2020), „Usprawnienie procesu akcesyjnego – wiarygodna perspektywa członkostwa w UE dla państw regionu Bałkanów Zachodnich”.

4

(5)  JOIN(2020) 11 (8.4.2020), „Komunikat w sprawie światowej reakcji UE na COVID-19”.

5

(6)  COM(2020) 315 final (29.4.2020), komunikat „Wsparcie dla regionu Bałkanów Zachodnich w zwalczaniu pandemii COVID-19 oraz ożywienie gospodarcze po pandemii”.

6

(7)  Dz.U. C 262 z 25.7.2018, s. 15.

7

(8)  COM(2019) 640 final (11.12.2019), załącznik do komunikatu „Europejski Zielony Ład”.

8

(9)  https://www.rcc.int/pubs/62

9

(10)  W ramach inicjatywy sześciu państw Bałkanów Zachodnich (zwanej również procesem berlińskim) zapoczątkowanej w 2014 r. i mającej na celu wspieranie sześciu umawiających się stron Wspólnoty Energetycznej w Europie Południowo-Wschodniej: Albanii, Bośni i Hercegowiny, Kosowa*, Macedonii Północnej, Czarnogóry i Serbii w zacieśnianiu współpracy regionalnej oraz stymulowaniu zrównoważonego wzrostu gospodarczego i zatrudnienia.

10

(11)  https://www.rcc.int/pubs/62

11

(12)  Według szacunków Światowej Organizacji Zdrowia ponad 80 % chorób, urazów i zgonów spowodowanych zmianą klimatu dotknie dzieci.

12

(13)  Kosowo nie jest stroną Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu (UNFCCC), dlatego nie ma ustalonego na poziomie krajowym wkładu. Kosowo przyjęło jednak strategię w zakresie zmiany klimatu.

13

(14)  Energia wodna wśród innych odnawialnych źródeł energii; priorytetowa rehabilitacja istniejących struktur, ograniczona liczba dodatkowych dużych źródeł energii wodnej; integracja sieci odnawialnych źródeł energii i regionalnego rynku energii elektrycznej; zintegrowane gospodarowanie zasobami wodnymi; uwzględnianie wpływu zmian; uwzględnianie wpływu rozwoju energii wodnej na środowisko; a także kwestie transgraniczne i zasady zrównoważonego rozwoju w planowaniu dotyczącym energii wodnej.

14

(15)  Wspólnota Energetyczna, funkcjonująca od 2006 r. (jej mandat został przedłużony w 2016 r.) ma na celu rozpowszechnianie przepisów i zasad wewnętrznego rynku energii UE wśród swoich członków: Unii Europejskiej, Albanii, Bośni i Hercegowiny, Macedonii Północnej, Kosowa, Czarnogóry, Serbii, Mołdawii i Ukrainy. Ponadto są z nią stowarzyszone następujące kraje: Armenia, Gruzja, Norwegia i Turcja. Jej siedziba znajduje się w Wiedniu (www.energy-community.org).

15

(16)  Unijna strategia na rzecz bioróżnorodności 2030, COM(2020) 380 final (20.5.2020).

16

(17)  Strategia „od pola do stołu”, COM(2020) 381 final.

17

---

| 11.12.2020 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 429/122 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 429/122

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Rynek uprawnień do emisji dwutlenku węgla: powstanie, struktura i wyzwania dla europejskiego przemysłu”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2020/C 429/17)

| Sprawozdawczyni: | Emmanuelle BUTAUD-STUBBS |
| --- | --- |

Sprawozdawczyni:

Emmanuelle BUTAUD-STUBBS

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 20.2.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Stosunków Zewnętrznych |
| Data przyjęcia przez sekcję | 24.7.2020 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 18.9.2020 |
| Sesja plenarna nr | 554 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 220/0/1 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

20.2.2020

Podstawa prawna

Art. 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Stosunków Zewnętrznych

Data przyjęcia przez sekcję

24.7.2020

Data przyjęcia na sesji plenarnej

18.9.2020

Sesja plenarna nr

554

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

220/0/1

1.   Wnioski i zalecenia

1.1.   Nowy ład dla rynków uprawnień do emisji dwutlenku węgla

| 1.1.1. | Na świecie funkcjonuje wiele rynków uprawnień do emisji dwutlenku węgla, a unijny system handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS) nie działa w odosobnieniu. Rynki uprawnień do emisji dwutlenku węgla są różnych rozmiarów i podlegają różnym zasadom, ale mają wspólne cechy obejmujące ustanowienie pewnych mechanizmów rynkowych służących do pomiaru emisji dwutlenku węgla i innych gazów cieplarnianych oraz do ustalania opłat za tonę. |
| --- | --- |

1.1.1.

| 1.1.2. | Komisja Europejska powinna monitorować te lokalne rynki uprawnień do emisji dwutlenku węgla w celu określenia najlepszych praktyk, które mogą być przydatne przy zmianie systemu handlu emisjami i dyrektywy w sprawie energii. Dobra znajomość i zrozumienie innych rynków emisji są również kluczowe do odpowiedniego dostosowania mechanizmu dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2, który powinien w inny sposób stosować się do państw, w których istnieją rynki emisji, a w inny do państw, w których takich rynków nie ma. |
| --- | --- |

1.1.2.

| 1.1.3. | Trwająca pandemia COVID-19 nie może spowolnić działań na rzecz przeciwdziałania zmianie klimatu ani na szczeblu europejskim, ani na szczeblu międzynarodowym. Oznacza to konieczność wdrożenia Europejskiego Zielonego Ładu zgodnie z zaplanowanym harmonogramem. Najmniejsze opóźnienia oddalają nas od osiągnięcia celu neutralności pod względem emisji dwutlenku węgla do 2050 r. Co więcej, pakiety na rzecz odbudowy muszą być spójne z celem klimatycznym UE i zharmonizowane z celem Europejskiego Zielonego Ładu. |
| --- | --- |

1.1.3.

| 1.1.4. | EKES uważa, że przyjęcie art. 6 porozumienia paryskiego jest najlepszą okazją do wzmocnienia działań w dziedzinie klimatu po 2020 r. W związku z tym EKES zwraca się do Komisji Europejskiej z prośbą o uzyskanie od państw członkowskich jasnego mandatu do osiągnięcia niezbędnego kompromisu w celu przyjęcia wytycznych art. 6 podczas COP26 w 2021 r. |
| --- | --- |

1.1.4.

1.2.   Uregulowanie handlu między rynkami uprawnień do emisji dwutlenku węgla

| 1.2.1. | Poszczególne rynki emisji w różnych jurysdykcjach generują różne poziomy opłat za emisję dwutlenku węgla, obecnie od 1 do ponad 30 USD za tonę ekwiwalentu dwutlenku węgla, co oznacza, że dwustronne przepływy handlowe między poszczególnymi rynkami emisji powinny uwzględniać te różnice poprzez szczególne mechanizmy (kompensacja, dostosowanie itp.) w odniesieniu do sektorów najbardziej energochłonnych i związanych z handlem (sektor stali, cementu i inne). |
| --- | --- |

1.2.1.

| 1.2.2. | Kwestia nierównomiernych poziomów opłat za emisję gazów cieplarnianych powinna być priorytetem dla UE. Dostępne są różne warianty mające na celu złagodzenie tych nierówności i ochronę konkurencyjności przemysłu europejskiego, w tym przydział bezpłatnych uprawnień, powiązanie systemów handlu emisjami i dostosowywanie cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2. |
| --- | --- |

1.2.2.

| 1.2.3. | EKES wspiera politykę Zielonego Ładu i zwraca się do Komisji Europejskiej z prośbą o przedstawienie różnych wniosków zgodnie z harmonogramem zaplanowanym na najbliższe miesiące, w tym wniosku w sprawie mechanizmu dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2. O ile taki mechanizm mógłby potencjalnie zapewnić równe szanse dla najbardziej intensywnych pod względem emisji CO2 sektorów w UE w porównaniu z ich konkurentami z rynków trzecich w państwach, które nie prowadzą ambitnej polityki w dziedzinie klimatu, o tyle o jego skuteczności w znacznej mierze zadecydują proponowane szczegóły dotyczące wdrażania, których EKES niecierpliwie oczekuje. |
| --- | --- |

1.2.3.

| 1.2.4. | Mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2 stanowi priorytet w pracach legislacyjnych obecnej kadencji Komisji Europejskiej, a EKES już wniósł wkład w tę refleksję, aby opracować narzędzie zgodne z zasadami WTO, które będzie skuteczne w walce ze zmianami klimatu i użyteczne dla konkurencyjności przemysłu UE (1). Celem tych działań jest również zapobieżenie wprowadzeniu przez państwa trzecie środków wyrównawczych dzięki procesowi konsultacji z uwzględnieniem dialogu na temat metod pomiaru i porównywania emisji dwutlenku węgla oraz najlepszych dostępnych technologii. |
| --- | --- |

1.2.4.

| 1.2.5. | We wszystkich przypadkach takie środki polityki klimatycznej powinny być częścią globalnej, kompleksowej polityki obejmującej środki przemysłowe, dostęp do finansowania i inwestycji, wysiłki na rzecz standaryzacji, programy badawczo-rozwojowe i politykę szkoleniową w celu ułatwienia przejścia na czyste technologie w UE. |
| --- | --- |

1.2.5.

| 1.2.6. | Stopniowe wycofywanie powodujących największe zakłócenia konkurencji dotacji do paliw kopalnych w UE powinno być właściwie zorganizowane na szczeblu państw członkowskich i powinno uwzględniać potrzebę wykorzystania części dochodów ze sprzedaży uprawnień w celu zapewnienia sprawiedliwej transformacji dla regionów zależnych od węgla. Polityka taka pomoże UE obrać bardziej asertywne podejście w rozpoczynających się wielostronnych negocjacjach w ramach WTO dotyczących zmniejszenia dotacji do paliw kopalnych. |
| --- | --- |

1.2.6.

2.   Pojawienie się na świecie szeregu rynków uprawnień do emisji dwutlenku węgla i ich cechy

2.1.   Definicje

| 2.1.1. | Ustalanie opłat za emisję gazów cieplarnianych jest jednym z kluczowych narzędzi ograniczania emisji gazów cieplarnianych. Zgodnie z definicją Banku Światowego: „Ustalanie opłat za emisję gazów cieplarnianych jest instrumentem, który uwzględnia zewnętrzne koszty emisji gazów cieplarnianych – koszty emisji ponoszone przez społeczeństwo, takie jak szkody w uprawach, koszty opieki zdrowotnej związanej z falami upałów i suszą, a także utrata majątku w wyniku powodzi i podnoszącego się poziomu mórz – i łączy je z ich źródłami za pomocą opłaty, zwykle w formie opłaty za wyemitowany dwutlenek węgla”. |
| --- | --- |

2.1.1.

| 2.1.2. | Ustalanie opłat za emisję gazów cieplarnianych przełożone na politykę może przyjmować różne formy: podatku od emisji dwutlenku węgla lub rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla. Jedną z najbardziej rozpowszechnionych form jest system handlu emisjami. Jak wyjaśniło OECD: „Systemy handlu emisjami przyczyniają się do wydajności gospodarczej, ponieważ ułatwiają redukcję emisji, tam gdzie jej osiągnięcie jest najtańsze. Zanieczyszczający, dla których redukcja emisji jest zbyt kosztowna, mogą nabyć uprawnienia do emisji od zanieczyszczających, dla których redukcja odbywa się przy mniejszych kosztach. Na »idealnie« działającym rynku koszty redukcji dodatkowych jednostek emisji byłyby wyrównane, a całkowite koszty realizacji danego celu środowiskowego byłyby zminimalizowane”. |
| --- | --- |

2.1.2.

| 2.1.3. | Istnieją dwa podstawowe rodzaje systemów handlu: system pułapów i handlu z określonym górnym pułapem emisji, w którym emisje są sprzedawane na aukcji albo przydzielane bezpłatnie zgodnie z konkretnymi kryteriami, oraz system poziomów bazowych i kredytów, w którym nie ma określonych pułapów emisji, ale zanieczyszczający, którzy redukują swoje emisje w stopniu większym niż przewidują ich zobowiązania, zyskują „kredyty”, które sprzedają innym. |
| --- | --- |

2.1.3.

2.2.   Globalny przegląd

| 2.2.1. | Obecnie na czterech kontynentach działa 21 systemów handlu emisjami w 29 jurysdykcjach. Systemy te funkcjonują na szczeblu ponadnarodowym, krajowym i niższym niż krajowy (szczebel stanu, prowincji i miasta). Z handlu emisjami korzystają jurysdykcje odpowiadające za 42 % globalnego PKB. Systemy handlu emisjami obejmują 9 % globalnych emisji gazów cieplarnianych, a niemal jedna szósta ludności na świecie jest objęta działającym systemem handlu emisjami. Obecnie trwają prace nad utworzeniem lub rozważania dotyczące utworzenia kolejnych 24 systemów (2). |
| --- | --- |

2.2.1.

| 2.2.2. | Do obecnie działających systemów handlu emisjami należą:






  — | na szczeblu ponadnarodowym: EU ETS obejmujący państwa członkowskie UE oraz Islandię, Liechtenstein i Norwegię, |
| --- | --- | --- |

2.2.2.

—

na szczeblu ponadnarodowym: EU ETS obejmujący państwa członkowskie UE oraz Islandię, Liechtenstein i Norwegię,

| — | na szczeblu krajowym: systemy w Kazachstanie, Meksyku, Nowej Zelandii, Republice Korei, Szwajcarii, |
| --- | --- |

—

na szczeblu krajowym: systemy w Kazachstanie, Meksyku, Nowej Zelandii, Republice Korei, Szwajcarii,

| — | na szczeblu prowincji i stanu: Kalifornia, Connecticut, Delaware, Fujian, Guangdong, Hubei, Maine, Maryland, Massachusetts, New Hampshire, New Jersey, Nowy Jork, Nowa Szkocja, Quebec, Rhode Island, Vermont, |
| --- | --- |

—

na szczeblu prowincji i stanu: Kalifornia, Connecticut, Delaware, Fujian, Guangdong, Hubei, Maine, Maryland, Massachusetts, New Hampshire, New Jersey, Nowy Jork, Nowa Szkocja, Quebec, Rhode Island, Vermont,

| — | na szczeblu miasta: Pekin, Chongqing, Saitama, Szanghaj, Shenzhen, Tiencin, Tokio. |
| --- | --- |

—

na szczeblu miasta: Pekin, Chongqing, Saitama, Szanghaj, Shenzhen, Tiencin, Tokio.

| 2.2.3. | EU ETS to największy i najstarszy system handlu emisjami. Obejmuje on około 45 % emisji unijnych i został uruchomiony w 2005 r. Kolejno po nim, zarówno pod względem wielkości, jak i daty uruchomienia, są systemy stosowane w Kalifornii i Korei. |
| --- | --- |

2.2.3.

2.3.   Wspólne i szczególne cechy rynków uprawnień do emisji dwutlenku węgla

2.3.1.   Cechy wspólne

| 2.3.1.1. | Choć nie ma dwóch identycznych systemów handlu emisjami, istnieją pewne wspólne cechy i rozwiązania projektowe dla poszczególnych systemów, a przynajmniej takie, które często się powtarzają:






  — | zasięg sektorowy: większość systemów handlu emisjami obejmuje swoim zasięgiem sektory energetyczny i przemysłowy, które w większości państw mają znaczny udział w krajowych emisjach gazów cieplarnianych, |
| --- | --- | --- |

2.3.1.1.

—

zasięg sektorowy: większość systemów handlu emisjami obejmuje swoim zasięgiem sektory energetyczny i przemysłowy, które w większości państw mają znaczny udział w krajowych emisjach gazów cieplarnianych,

| — | zasady przydziału: w większości systemów przydział uprawnień do emisji dzieli się na przydział bezpłatnych uprawnień i sprzedaż na aukcji. |
| --- | --- |

—

zasady przydziału: w większości systemów przydział uprawnień do emisji dzieli się na przydział bezpłatnych uprawnień i sprzedaż na aukcji.

| — | ucieczka emisji i zasady dotyczące konkurencyjności: w większości systemów bezpłatne uprawnienia przydziela się objętym wymogami podmiotom w sektorach uważanych za narażone na ryzyko ucieczki emisji, co ma służyć jako sposób na zachowanie ich konkurencyjności. |
| --- | --- |

—

ucieczka emisji i zasady dotyczące konkurencyjności: w większości systemów bezpłatne uprawnienia przydziela się objętym wymogami podmiotom w sektorach uważanych za narażone na ryzyko ucieczki emisji, co ma służyć jako sposób na zachowanie ich konkurencyjności.

2.3.2.   Cechy szczególne

| 2.3.2.1. | Istnieją jednak pewne różnice między poszczególnymi systemami handlu emisjami, szczególnie pod względem specyficznych rozwiązań projektowych:






  — | zasięg sektorowy: dokładny zasięg sektorowy jest różny w poszczególnych systemach handlu emisjami. Na przykład niektóre systemy handlu emisjami obejmują tylko sektor energetyczny, podczas gdy inne wykraczają poza energetykę i przemysł, obejmując inne sektory takie jak sektor odpadów, transportu, lotnictwa krajowego, budynków i leśnictwa, |
| --- | --- | --- |

2.3.2.1.

—

zasięg sektorowy: dokładny zasięg sektorowy jest różny w poszczególnych systemach handlu emisjami. Na przykład niektóre systemy handlu emisjami obejmują tylko sektor energetyczny, podczas gdy inne wykraczają poza energetykę i przemysł, obejmując inne sektory takie jak sektor odpadów, transportu, lotnictwa krajowego, budynków i leśnictwa,

| — | przepisy zapewniające stabilność rynkową: w przypadku niektórych systemów handlu emisjami wprowadzono przepisy zapewniające stabilność rynkową, które mogą przyjmować formę cen minimalnych i maksymalnych oraz rezerwy przydziałów, |
| --- | --- |

—

przepisy zapewniające stabilność rynkową: w przypadku niektórych systemów handlu emisjami wprowadzono przepisy zapewniające stabilność rynkową, które mogą przyjmować formę cen minimalnych i maksymalnych oraz rezerwy przydziałów,

| — | przepisy dotyczące elastyczności: dostępność i zasady przyjmowania przepisów dotyczących elastyczności, takich jak możliwość zachowywania uprawnień do emisji na następny okres rozliczeniowy, pożyczania uprawnień i stosowania kredytów międzynarodowych, różnią się w poszczególnych systemach handlu emisjami, |
| --- | --- |

—

przepisy dotyczące elastyczności: dostępność i zasady przyjmowania przepisów dotyczących elastyczności, takich jak możliwość zachowywania uprawnień do emisji na następny okres rozliczeniowy, pożyczania uprawnień i stosowania kredytów międzynarodowych, różnią się w poszczególnych systemach handlu emisjami,

| — | opłaty za emisję: w systemie handlu emisjami nie ma ustalonej wysokości opłaty za emisję (z wyjątkiem szczególnych regulacji dotyczących cen, takich jak cena minimalna i maksymalna) – zależy ona od równowagi rynkowej i dynamiki rynku. W związku z tym wysokość opłat w poszczególnych systemach handlu emisjami waha się od kilku do ponad 30 EUR za tonę, |
| --- | --- |

—

opłaty za emisję: w systemie handlu emisjami nie ma ustalonej wysokości opłaty za emisję (z wyjątkiem szczególnych regulacji dotyczących cen, takich jak cena minimalna i maksymalna) – zależy ona od równowagi rynkowej i dynamiki rynku. W związku z tym wysokość opłat w poszczególnych systemach handlu emisjami waha się od kilku do ponad 30 EUR za tonę,

| — | obniżanie pułapu: wskaźnik obniżania pułapu rok do roku jest różny w poszczególnych systemach i odzwierciedla poziom ambicji długoterminowego celu w zakresie redukcji emisji danego państwa, |
| --- | --- |

—

obniżanie pułapu: wskaźnik obniżania pułapu rok do roku jest różny w poszczególnych systemach i odzwierciedla poziom ambicji długoterminowego celu w zakresie redukcji emisji danego państwa,

| — | ucieczka emisji i zasady dotyczące konkurencyjności: przepisy szczególne dotyczące ucieczki emisji oraz ich zakres sektorowy różnią się w zależności od danego systemu handlu emisjami, |
| --- | --- |

—

ucieczka emisji i zasady dotyczące konkurencyjności: przepisy szczególne dotyczące ucieczki emisji oraz ich zakres sektorowy różnią się w zależności od danego systemu handlu emisjami,

| — | wykorzystanie przychodów: przychody ze sprzedaży przydziałów na aukcji można wykorzystać na rozmaite sposoby. W przypadku niektórych systemów są one wykorzystywane do konkretnych celów, takich jak wspieranie badań i rozwoju, kompensacja podmiotów objętych systemem itp., podczas gdy w innych systemach przychody wpływają do ogólnego budżetu publicznego. W UE państwa członkowskie powinny przeznaczać co najmniej 50 % przychodów z aukcji na cele związane z klimatem i energią. |
| --- | --- |

—

wykorzystanie przychodów: przychody ze sprzedaży przydziałów na aukcji można wykorzystać na rozmaite sposoby. W przypadku niektórych systemów są one wykorzystywane do konkretnych celów, takich jak wspieranie badań i rozwoju, kompensacja podmiotów objętych systemem itp., podczas gdy w innych systemach przychody wpływają do ogólnego budżetu publicznego. W UE państwa członkowskie powinny przeznaczać co najmniej 50 % przychodów z aukcji na cele związane z klimatem i energią.

2.4.   Krótki przegląd EU ETS, pierwszego i największego rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla

| 2.4.1. | Unijny system handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS) to pierwszy i największy system pułapów i handlu służący do redukcji emisji gazów cieplarnianych (3). EU ETS został utworzony i był rozwijany w ramach trzech kolejnych etapów: etap 1. (2005–2007), etap 2. (2008–2012, równolegle z pierwszym okresem zobowiązań w ramach protokołu z Kioto), etap 3. (2013–2020, równolegle z drugim okresem zobowiązań w ramach protokołu z Kioto) (4). |
| --- | --- |

2.4.1.

| 2.4.2. | Nadchodzący etap 4. rozpocznie się w 2021 r. i potrwa do 2030 r. EU ETS obejmuje około 11 000 elektrowni, zakładów produkcyjnych i innych instalacji stacjonarnych oraz działalność lotniczą w 30 krajach: w 27 państwach członkowskich UE, Islandii, Liechtensteinie i Norwegii. Łącznie EU ETS obejmuje około 45 % całkowitych unijnych emisji gazów cieplarnianych (5). |
| --- | --- |

2.4.2.

| 2.4.3. | Unijne ramy polityki klimatyczno-energetycznej do roku 2030 przyjęte w październiku 2014 r. potwierdzają strategię Europy na rzecz dekarbonizacji i stanowią rozszerzenie celów w zakresie dekarbonizacji Unii na okres po 2020 r., w tym celu ograniczenia emisji gazów cieplarnianych o co najmniej 40 % (w porównaniu z poziomami z 1990 r.) do 2030 r. |
| --- | --- |

2.4.3.

| 2.4.4. | Wkład systemu EU ETS w osiągnięcie wyżej wymienionych redukcji emisji gazów cieplarnianych do 2030 r. polega na zmniejszeniu emisji o 43 % (w porównaniu z 2005 r.) w sektorach objętych systemem EU ETS (6). Etap 4. EU ETS potrwa od 2021 do 2030 r. Celem etapu 4. jest przyspieszenie tempa redukcji emisji, ustanowienie bardziej ukierunkowanych przepisów dotyczących ucieczki emisji oraz finansowanie niskoemisyjnych innowacji i modernizacji sektora energetycznego (7). Komisja Europejska wprowadziła nowe przepisy w celu zreformowania EU ETS przed rozpoczęciem etapu 4., a także – co najważniejsze – w celu uspójnienia trajektorii redukcji pułapów z celem ograniczenia emisji do 2030 r. |
| --- | --- |

2.4.4.

2.5.   Środki uzupełniające w ramach globalnej polityki klimatycznej UE

| 2.5.1. | Na szczeblu unijnym EU ETS nie jest jedyną ogólnounijną polityką wdrożoną w celu osiągnięcia celu klimatycznego i energetycznego Unii na 2020 r. W unijnym pakiecie klimatyczno-energetycznym na 2020 r. ustanowiono trzy różne cele, które miały zostać osiągnięte do 2020 r.:






  — | redukcja emisji gazów cieplarnianych o 20 % poniżej poziomów z 1990 r., |
| --- | --- | --- |

2.5.1.

—

redukcja emisji gazów cieplarnianych o 20 % poniżej poziomów z 1990 r.,

| — | udział energii ze źródeł odnawialnych w koszyku energetycznym na poziomie 20 %, |
| --- | --- |

—

udział energii ze źródeł odnawialnych w koszyku energetycznym na poziomie 20 %,

| — | poprawa efektywności energetycznej o 20 %. |
| --- | --- |

—

poprawa efektywności energetycznej o 20 %.

| 2.5.2. | O ile z założenia EU ETS miał być kluczowym instrumentem polityki w zakresie dekarbonizacji gospodarki europejskiej i osiągnięcia pierwszego celu, o tyle dyrektywa w sprawie odnawialnych źródeł energii i dyrektywa o efektywności energetycznej zostały wdrożone w celu osiągnięcia drugiego i trzeciego celu. |
| --- | --- |

2.5.2.

| 2.5.3. | Ponadto szereg państw członkowskich wprowadziło uzupełniające i pokrywające się polityki na szczeblu krajowym, szczególnie w formie cen minimalnych i planów stopniowego odchodzenia od węgla. Aby zapewnić skuteczną regulację, należy unikać negatywnych skutków uzupełniających i pokrywających się polityk. |
| --- | --- |

2.5.3.

| 2.5.4. | Wdrożenie uzupełniających i pokrywających się polityk mogłoby mieć znaczny negatywny wpływ na funkcjonowanie unijnego rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla. Wynikający z tych polityk nagły spadek emisji doprowadziłby do zmniejszenia popytu na uprawnienia do emisji, a w konsekwencji do zakłócenia równowagi rynkowej. |
| --- | --- |

2.5.4.

| 2.5.5. | Wpływ ten może być do pewnego stopnia złagodzony przez rezerwę stabilności rynkowej, która rozpoczęła działalność w styczniu 2019 r. i ma na celu absorpcję nadwyżki uprawnień zgromadzonych na rynku. W latach 2019–2023 rezerwa stabilności rynkowej zatrzyma 24 % nadwyżki. Od 2024 r. liczba ta będzie ulegać zmniejszeniu do 12 %, a od 2023 r. uprawnienia przechowywane w rezerwie stabilności rynkowej w liczbie przekraczającej całkowitą liczbę uprawnień sprzedanych na aukcji w poprzednim roku utracą ważność. Niezwykle ważne jest jednak, aby zapewnić większą przejrzystość takich pokrywających się polityk i ich porównywalność z EU ETS, a w przypadku znaczącego wpływu, aby minimalizować ich negatywne skutki. |
| --- | --- |

2.5.5.

| 2.5.6. | Kwestia dotacji do paliw kopalnych przyznawanych na szczeblu krajowym i regionalnym powinna stanowić wyższy priorytet w ramach działań politycznych UE, biorąc pod uwagę wielkość tych dotacji: wynoszą one do 300 mld EUR rocznie, co stanowi jedną trzecią wszystkich inwestycji w ramach Zielonego Ładu i prowadzi do bardziej aktywnego zaangażowania UE w rozpoczynające się negocjacje w ramach WTO dotyczące globalnego stopniowego wycofania dotacji do paliw kopalnych. |
| --- | --- |

2.5.6.

| 2.5.7. | EKES określił również odnawialne źródła energii jako doskonałe narzędzie rozwoju regionalnego (biomasa, wiatr, słońce itp.). Głównym problemem był sposób połączenia obu polityk – stopniowego wycofywania dotacji dla energii z paliw kopalnych (węgiel, ropa naftowa) oraz stopniowego wprowadzania zachęt do stosowania energii odnawialnej. |
| --- | --- |

2.5.7.

3.   Wyzwania i możliwości dla rynków uprawnień do emisji dwutlenku węgla w przyszłości

| 3.1. | COVID-19 i jego wpływ na politykę klimatyczną |
| --- | --- |

3.1.

| 3.1.1. | W UE środki powstrzymujące rozprzestrzenianie się epidemii doprowadziły do spadku emisji dwutlenku węgla (CO2) o 58 % dziennie (8). Przyjmując, że środki te obowiązują 45 dni w większości państw członkowskich, w 2020 r. możliwe będzie uniknięcie 45 megaton emisji CO2, co stanowi 5 % rocznych emisji UE. W transporcie drogowym i lotniczym dzienne emisje są dziesięciokrotnie mniejsze niż normalnie, podczas gdy spadek wynosił nawet 40 % w przypadku energii. |
| --- | --- |

3.1.1.

| 3.1.2. | Oczekuje się, że obecny spadek emisji będzie miał charakter tymczasowy i UE wkrótce ponownie stanie przed tymi samymi wyzwaniami związanymi z dekarbonizacją (9). Oznacza to konieczność wdrożenia Europejskiego Zielonego Ładu zgodnie z zaplanowanym harmonogramem. Najmniejsze opóźnienia oddalają nas od osiągnięcia celu neutralności pod względem emisji dwutlenku węgla do 2050 r. |
| --- | --- |

3.1.2.

| 3.1.3. | Instrumenty rynkowe służące redukcji emisji gazów cieplarnianych wykazują się dobrą odpornością na skutki pandemii COVID-19. Ceny uprawnień do emisji spadły w odpowiedzi na niższy oczekiwany popyt, co w krótkim okresie przyniosło ulgę przedsiębiorstwom dotkniętym negatywnymi skutkami. Środki stabilizacji rynku, które stanowią integralną część większości istniejących systemów handlu emisjami, zapewniają, aby ceny za emisje nie spadły poniżej określonego poziomu i aby ich spadek nie utrzymywał się w perspektywie średnio- i długoterminowej. Należy zapewnić, aby środki te były w stanie przetrwać skutki COVID-19. Jest to niezwykle ważne, aby zapewnić długoterminową pewność cen za emisje. Organom regulacyjnym udało się również zapewnić elastyczność w zakresie przestrzegania przepisów i dotrzymywania terminów określonych w przepisach w czasie tych ogromnych zakłóceń. |
| --- | --- |

3.1.3.

| 3.2. | Przyjęcie wspólnych przepisów w celu uwolnienia potencjału rynków uprawnień do emisji dwutlenku węgla (art. 6 porozumienia paryskiego) |
| --- | --- |

3.2.

| 3.2.1. | Porozumienie paryskie przyjęte w grudniu 2015 r. pozwoliło przygotować grunt pod działania w dziedzinie klimatu do początku drugiej połowy wieku, a nawet później. Zgodnie z porozumieniem paryskim oczekuje się, że państwa uczestniczące przedstawią swój ustalony na poziomie krajowym wkład określający ich wkład w osiąganie ogólnego celu porozumienia. Ustalony na poziomie krajowym wkład jest zwykle różny w zależności od państwa, ale zazwyczaj obejmuje cel ograniczenia emisji w ciągu kolejnych 10 lat. |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.2.2. | Celem art. 6 porozumienia paryskiego jest ustanowienie ram współpracy dla państw w zakresie wdrażania ich ustalonego na poziomie krajowym wkładu, w tym w oparciu o podejście oparte na rynku. W związku z tym artykuł ten wykazuje potencjał do ustanowienia ram dla utworzenia międzynarodowego rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla w ramach porozumienia paryskiego. Co ważniejsze, może on stanowić kluczowy czynnik przyspieszający wdrożenie i rozpowszechnienie polityk w zakresie ustalania opłat za emisję gazów cieplarnianych i systemów handlu emisjami. Na podstawie art. 6 państwa, które prowadzą system handlu emisjami, będą mogły powiązać swój system z innym systemem handlu emisjami i wykorzystywać to powiązanie jako sposób na realizację swojego ustalonego na poziomie krajowym wkładu. W ramach rynku międzynarodowego państwa będą mogły również dokonywać zakupu międzynarodowych kredytów w celu ich wykorzystania do zapewnienia zgodności ze swoimi krajowymi politykami. Negocjacje w ramach UNFCCC nie zakończyły się przyjęciem wytycznych dotyczących podjęcia działań na podstawie art. 6 ani podczas COP24 w 2018 r., ani podczas COP25 w 2019 r., ze względu na znaczne rozbieżności między niektórymi stronami. Przyjęcie wytycznych dotyczących art. 6 stanowi punkt programu obrad COP26 i konieczne jest zakończenie tego procesu bez dalszych opóźnień. |
| --- | --- |

3.2.2.

| 3.3. | Negocjacje w sprawie ambitnego i zrównoważonego porozumienia dwustronnego między UE-27 a brytyjskimi rynkami uprawnień do emisji dwutlenku węgla |
| --- | --- |

3.3.

| 3.3.1. | W Komisji Europejskiej panuje zgoda co do tego, że Zjednoczone Królestwo byłoby znakomitym partnerem w kwestiach związanych ze zmianami klimatycznymi, ale istnieje również poczucie, że aby współpraca przetrwała próbę czasu, w umowie należy zawrzeć jasne przepisy dotyczące klimatu w celu hamowania działań Zjednoczonego Królestwa mających na celu odejście od przepisów UE. |
| --- | --- |

3.3.1.

| 3.3.2. | Podejście UE opiera się na czterech elementach:






  — | Porozumienie paryskie powinno stanowić podstawowy element umowy o wolnym handlu. Oznacza to, że jedna ze stron może zawiesić stosowanie postanowień traktatu, jeżeli druga strona naruszy takie postanowienie. |
| --- | --- | --- |

3.3.2.

—

Porozumienie paryskie powinno stanowić podstawowy element umowy o wolnym handlu. Oznacza to, że jedna ze stron może zawiesić stosowanie postanowień traktatu, jeżeli druga strona naruszy takie postanowienie.

| — | Obie strony powinny potwierdzić zobowiązanie do osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2050 r.: Zjednoczone Królestwo przyjęło już przepisy prawne w tej sprawie, ale sądzimy, że odpowiedni zapis w przyszłej umowie między UE a Zjednoczonym Królestwem wzmocniłby to zobowiązanie. |
| --- | --- |

—

Obie strony powinny potwierdzić zobowiązanie do osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2050 r.: Zjednoczone Królestwo przyjęło już przepisy prawne w tej sprawie, ale sądzimy, że odpowiedni zapis w przyszłej umowie między UE a Zjednoczonym Królestwem wzmocniłby to zobowiązanie.

| — | Równe warunki działania i klauzula o nieobniżaniu poziomu ochrony: jest to element o kluczowym znaczeniu dla UE. Jeżeli chcemy, aby to partnerstwo przetrwało próbę czasu, musimy zadbać o to, by przyszłe rządy Zjednoczonego Królestwa nie obniżyły obecnych wysokich standardów, jakie przyjęliśmy w walce ze zmianą klimatu. |
| --- | --- |

—

Równe warunki działania i klauzula o nieobniżaniu poziomu ochrony: jest to element o kluczowym znaczeniu dla UE. Jeżeli chcemy, aby to partnerstwo przetrwało próbę czasu, musimy zadbać o to, by przyszłe rządy Zjednoczonego Królestwa nie obniżyły obecnych wysokich standardów, jakie przyjęliśmy w walce ze zmianą klimatu.

| — | Utworzenie systemu ustalania opłat za emisję gazów cieplarnianych w Zjednoczonym Królestwie: Zjednoczone Królestwo postanowiło wyjść z unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS). W 2019 r. Zjednoczone Królestwo odpowiadało za 7 % wszystkich uprawnień w ramach EU ETS, a w niektórych sektorach, takich jak lotnictwo, jego udział wynosił 19 %. Ważne jest zatem, by Zjednoczone Królestwo stworzyło własny rynek uwzględniający kompatybilność z systemem UE. 1 czerwca Zjednoczone Królestwo przedstawiło pierwszą propozycję krajowego systemu handlu uprawnieniami do emisji. UE jest otwarta na możliwość połączenia przyszłego systemu Zjednoczonego Królestwa z EU ETS, o ile takie powiązanie nie zaszkodzi integralności systemu unijnego. |
| --- | --- |

—

Utworzenie systemu ustalania opłat za emisję gazów cieplarnianych w Zjednoczonym Królestwie: Zjednoczone Królestwo postanowiło wyjść z unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS). W 2019 r. Zjednoczone Królestwo odpowiadało za 7 % wszystkich uprawnień w ramach EU ETS, a w niektórych sektorach, takich jak lotnictwo, jego udział wynosił 19 %. Ważne jest zatem, by Zjednoczone Królestwo stworzyło własny rynek uwzględniający kompatybilność z systemem UE. 1 czerwca Zjednoczone Królestwo przedstawiło pierwszą propozycję krajowego systemu handlu uprawnieniami do emisji. UE jest otwarta na możliwość połączenia przyszłego systemu Zjednoczonego Królestwa z EU ETS, o ile takie powiązanie nie zaszkodzi integralności systemu unijnego.

| 3.4. | Wnioski wyciągnięte z kompleksowej umowy gospodarczo-handlowej (CETA) oraz możliwości dwustronnej współpracy w dziedzinie klimatu |
| --- | --- |

3.4.

| 3.4.1. | W art. 24.4 CETA, w którym Kanada i UE potwierdzają swoje zobowiązania do wdrażania wielostronnych umów, których są stronami, zawarto postanowienie łączące handel i środowisko. Postanowienie to może stanowić przyczynek do rozmów między Kanadą a UE w sprawie wdrożenia wielostronnych umów środowiskowych w przypadku podzielania przez te państwa wspólnych obaw, w tym podstawę do opracowania lub prowadzenia przez Kanadę i UE nowych opartych na współpracy inicjatyw w zakresie klimatu na podstawie porozumienia paryskiego. |
| --- | --- |

3.4.1.

| 3.4.2. | W art. 22.3 CETA wezwano do współpracy w zakresie handlu między Kanadą a UE wspierającego zrównoważony rozwój. Plan działań na podstawie art. 24 obejmuje współpracę w zakresie wpływu handlu i inwestycji na politykę ochrony środowiska oraz uwzględnianie związanych z handlem aspektów reżimu prawnego w zakresie zmiany klimatu, takich jak rynki uprawnień do emisji dwutlenku węgla, proces przechodzenia na czystą technologię i jej rozwój. Art. 24.12 zawiera wykaz 10 przykładowych obszarów potencjalnej współpracy w zakresie kwestii środowiskowych między stronami, w których niektórzy upatrywaliby roli CETA jako platformy umożliwiającej nadanie wielostronnego charakteru procesowi opracowywania polityki krajowej. |
| --- | --- |

3.4.2.

| 3.4.3. | Jednym z obszarów potencjalnej współpracy w odniesieniu do „związanych z handlem aspektów obecnego i przyszłego międzynarodowego reżimu prawnego w zakresie zmiany klimatu” jest wspólna praca UE i Kanady w zakresie dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2. Współpraca ta mogłaby obejmować dzielenie się informacjami i uzgadnianie najlepszych praktyk, na przykład w obszarach obliczania wbudowanej emisji dwutlenku węgla sprzedawanych towarów lub ujednolicania metod rozwiązywania problemów utraty konkurencyjności i ucieczki emisji w wysokoemisyjnych sektorach związanych z handlem obecnie objętych krajowymi systemami handlu emisjami zarówno w Kanadzie, jak i w UE. |
| --- | --- |

3.4.3.

| 3.4.4. | Wsparcie ze strony dotkniętych branż, takich jak sektor cementu lub aluminium, może się przyczynić do powstania realnych możliwości podjęcia przez UE i Kanadę wspólnych sektorowych projektów pilotażowych zakresie projektowania systemów handlu emisjami i podejść do zachowania konkurencyjności i uniknięcia ucieczki emisji (np. obejmujących wspólne poziomy referencyjne i metody obliczania przydziałów bezpłatnych uprawnień, wspólne mechanizmy dostosowywania cen na granicach itp.). |
| --- | --- |

3.4.4.

| 3.5. | Wnioski wyciągnięte z rozszerzenia zakresu sektorowego: transport i paliwa |
| --- | --- |

3.5.

| 3.5.1. | W związku z tym, że UE analizuje przyszłe zmiany w systemie EU ETS, należy zwrócić szczególną uwagę na struktury rynku i doświadczenia związane z jego funkcjonowaniem w północnoamerykańskich systemach handlu emisjami na szczeblu niższym niż krajowy. Szczególny obszar, z którego UE może wyciągnąć cenne wnioski, dotyczy sposobu, w jaki rozszerzono zakres systemów handlu emisjami w Kalifornii i Quebecu o sektory transportu i paliw. Od 2015 r. dystrybutorzy paliw transportowych, gazu ziemnego i innych paliw spełniają zobowiązania w zakresie zgodności wynikające ze wspólnego systemu pułapów i handlu w ramach Zachodniej Inicjatywy na rzecz Klimatu (WCI). Objęte systemem podmioty z tego sektora nie otrzymują przydziałów bezpłatnych uprawnień, ale są zobowiązane do ich zakupu w drodze aukcji organizowanych co kwartał przez państwo lub na prywatnym rynku wtórnym. |
| --- | --- |

3.5.1.

| 3.5.2. | Kolejnym wartym uwagi projektem opracowanym w Stanach Zjednoczonych jest Transportowa Inicjatywa na rzecz Klimatu (10) (TCI) – to regionalna współpraca 12 stanów północno-wschodnich i środkowoatlantyckich oraz Dystryktu Kolumbii, której celem jest poprawa transportu, rozwój gospodarki opartej na czystej energii i redukcja emisji dwutlenku węgla pochodzących z sektora transportu. Inicjatywa ta opiera się na przywództwie tego regionu w ograniczaniu emisji gazów cieplarnianych w sektorze energetycznym przez regionalny system pułapów i handlu – Regionalną Inicjatywę dotyczącą Gazów Cieplarnianych (RGGI), wprowadzoną w 2009 r. Mając na uwadze, że jedna trzecia wszystkich emisji gazów cieplarnianych we wszystkich jurysdykcjach objętych TCI pochodzi z sektora transportu, w 2020 r. stany uczestniczące pracują nad opracowaniem opartego na współpracy „wzorcowego” podejścia z zaleceniami dotyczącymi struktury systemu handlu emisjami w celu rozwiązania kwestii tych emisji sektorowych, które nie są obecnie objęte programem, a których poziom wzrasta. Zgodnie z założeniem pierwsze okresy dostosowania się do wymagań w ramach tych nowych lub rozszerzonych programów w zakresie systemu handlu emisjami mają się rozpocząć już w 2022 r. |
| --- | --- |

3.5.2.

| 3.5.3. | Korzyści dla klimatu i gospodarki wynikające z większego rozszerzenia zakresu sektorowego systemu handlu emisjami są oczywiste: im większy i szerszy rynek, tym większa liczba uczestników rynku, większy zakres możliwości redukcji emisji, innowacji technologicznych i większa wydajność, co skutkuje niższymi kosztami programu i redukcji emisji w przeliczeniu na tonę oraz rozszerzonym portfelem redukcji emisji, czystego finansowania i inwestycji. |
| --- | --- |

3.5.3.

4.   Wyzwania dla polityki klimatycznej i przemysłowej UE

4.1.   Udane przekształcenie systemu handlu emisjami

| 4.1.1. | W unijnych ramach polityki klimatyczno-energetycznej do roku 2030 przyjętych w październiku 2014 r. określono następujące cele:






  — | ograniczenie emisji gazów cieplarnianych co najmniej o 40 % (w porównaniu z poziomami z 1990 r.), |
| --- | --- | --- |

4.1.1.

—

ograniczenie emisji gazów cieplarnianych co najmniej o 40 % (w porównaniu z poziomami z 1990 r.),

| — | osiągnięcie udziału energii ze źródeł odnawialnych na poziomie co najmniej 27 %, |
| --- | --- |

—

osiągnięcie udziału energii ze źródeł odnawialnych na poziomie co najmniej 27 %,

| — | poprawa efektywności energetycznej o co najmniej 27 %. |
| --- | --- |

—

poprawa efektywności energetycznej o co najmniej 27 %.

| 4.1.2. | W ramach Europejskiego Zielonego Ładu przedstawionego w grudniu 2019 r. Komisja Europejska planuje zwiększyć unijny cel na 2030 r., w tym w odniesieniu do EU ETS. Chodzi o zwiększenie obecnego celu redukcji emisji z 40 % do 50 lub 55 % w celu skierowania emisji UE na drogę prowadzącą do osiągnięcia neutralności pod względem emisji dwutlenku węgla do 2050 r. Oczekuje się, że kompleksowy i szczegółowy plan zwiększenia celów na 2030 r. zostanie przedstawiony w październiku 2020 r., a konkretne wnioski dotyczące zmiany odpowiednich środków prawodawczych zostaną przedstawione w czerwcu 2021 r. Wnioski te będą obejmowały zmianę dyrektywy EU ETS, ewentualnie połączoną ze zmianą rezerwy stabilności rynkowej. |
| --- | --- |

4.1.2.

| 4.1.3. | Oznacza to, że w najbliższych latach cel EU ETS na 2030 r. oraz zasady funkcjonowania systemu zostaną podane gruntownym zmianom. W trakcie tego procesu zmian konieczne będzie szczegółowe zbadanie kluczowych elementów systemu EU ETS i ich wpływu na przemysł europejski. |
| --- | --- |

4.1.3.

4.2.   Struktura i wdrożenie unijnego mechanizmu dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2

| 4.2.1. | Pomysł wprowadzenia podatku od emisji dwutlenku węgla na granicach UE pojawił się już w agendzie kandydującej wówczas Ursuli von der Leyen. Od czasu mianowania jej na stanowisko przewodniczącej Komisji Europejskiej ta refleksja nad unijnymi mechanizmami dostosowania cen z uwzględnieniem emisji dwutlenku węgla, które mogłyby przybrać różne formy – podatków, lustrzanych systemów handlu emisjami lub norm – jest priorytetem dla Komisji Europejskiej. |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | W marcu 2020 r. DG Taxud uruchomiła konsultacje internetowe w celu zebrania opinii wszystkich zainteresowanych stron. Wyniki tych konsultacji, jak również debaty z ekspertami z państw członkowskich, będą przydatne przy opracowywaniu wniosku legislacyjnego wiosną 2021 r. Przyszłe środki dotyczące emisji dwutlenku węgla powinny być zgodne z zasadami WTO i innymi międzynarodowymi zobowiązaniami UE. Zasadniczo oznacza to, że muszą one być niedyskryminujące i proporcjonalne zgodnie z orzecznictwem. |
| --- | --- |

4.2.2.

| 4.3. | EKES zaleca Komisji pogłębienie refleksji nad różnymi opcjami politycznymi, takimi jak zreformowany system handlu emisjami, dostosowywanie cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2, stawka VAT dostosowana do intensywności emisji dwutlenku węgla, oraz ich porównanie pod względem:






  — | wpływu na ucieczkę emisji gazów cieplarnianych i ucieczkę inwestycji, w przyszłej sytuacji wyższych cen i mniejszej dostępności uprawnień do emisji gazów cieplarnianych w UE, |
| --- | --- | --- |

4.3.

—

wpływu na ucieczkę emisji gazów cieplarnianych i ucieczkę inwestycji, w przyszłej sytuacji wyższych cen i mniejszej dostępności uprawnień do emisji gazów cieplarnianych w UE,

| — | pewności prawa w odniesieniu do zgodności z zasadami WTO, |
| --- | --- |

—

pewności prawa w odniesieniu do zgodności z zasadami WTO,

| — | akceptacji przez partnerów handlowych, |
| --- | --- |

—

akceptacji przez partnerów handlowych,

| — | wykonalności technicznej, szczególnie w odniesieniu do istnienia ogólnie przyjętych standardów rachunkowości i pomiarów oraz wiarygodnych i uznanych baz danych (11). |
| --- | --- |

—

wykonalności technicznej, szczególnie w odniesieniu do istnienia ogólnie przyjętych standardów rachunkowości i pomiarów oraz wiarygodnych i uznanych baz danych (11).

4.4.   Zalety unijnego mechanizmu dostosowywania cen z uwzględnieniem emisji CO2

| 4.4.1. | Taki mechanizm ochroni energochłonne przedsiębiorstwa w UE (np. z sektora stali i cementu) przed tańszym przywozem z państw trzecich, w których polityka klimatyczna nie jest prowadzona lub jest słabsza (brak rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla, brak ustalania opłat za emisję gazów cieplarnianych). Dostosowanie cen przywróciłoby równe szanse dla przedsiębiorstw z UE i przedsiębiorstw z państw trzecich, i mogłoby na przykład mieć formę podatku od towarów przywożonych opartego na średnich cenach w systemie EU ETS. Takie mechanizmy pomogą zapobiec ucieczce emisji i uniknąć równaniu w dół w przypadku energochłonnych gałęzi przemysłu, chroniąc jednocześnie konkurencyjność przemysłu UE i zmniejszając konkurencyjność taniego przywozu wyrobów, których produkcja wiąże się z wysokimi emisjami. |
| --- | --- |

4.4.1.

| 4.4.2. | Ponieważ UE odpowiada za 10 % światowych emisji gazów cieplarnianych, taki mechanizm mógłby również stanowić pozytywny sygnał dla państw o podobnych poglądach prowadzących handel z UE (Kanada, Zjednoczone Królestwo, Szwajcaria), które skorzystają na pewnego rodzaju wzajemnym uznawaniu ich własnego systemu handlu emisjami i zwolnią swoje krajowe przedsiębiorstwa z płacenia wszelkich opłat za wywóz do UE-27. |
| --- | --- |

4.4.2.

| 4.4.3. | Dzięki takim działaniom UE zapewni spójność między swoimi zobowiązaniami wewnętrznymi i zewnętrznymi oraz udoskonali swoją politykę klimatyczną poprzez zmianę dyrektywy energetycznej, tak aby sprostać wyzwaniom związanym ze zmniejszeniem do 2030 r. emisji gazów cieplarnianych o 50–55 % w stosunku do poziomu z 1990 r. oraz osiągnąć neutralność pod względem emisji dwutlenku węgla do 2050 r. |
| --- | --- |

4.4.3.

| 4.4.4. | Te potencjalne środki dostosowywania cen na granicach dotyczące emisji dwutlenku węgla mogłyby stanowić alternatywę dla obecnych środków, które odnoszą się do ryzyka ucieczki emisji w ramach unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji (kwoty bezpłatnych uprawnień do emisji CO2 przyznane po dogłębnej analizie profilu emisji, najlepsze dostępne technologie itp.). Obecnie toczy się debata na temat tego, czy środek dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji dwutlenku węgla miałby zastąpić istniejące środki na rzecz konkurencyjności, czy też miałby funkcjonować obok nich w różnych sektorach lub w tym samym sektorze. Należy również zrozumieć, jakie mogą być konsekwencje dla importu i eksportu energii elektrycznej we wzajemnie połączonych sieciach. |
| --- | --- |

4.4.4.

4.5.   Wady unijnego mechanizmu dostosowywania cen z uwzględnieniem emisji CO2

| 4.5.1. | Wykorzystanie środków dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji dwutlenku węgla może stanowić zachętę do działań odwetowych ze strony państw trzecich dostarczających surowce do UE, takich jak Stany Zjednoczone, Chiny lub Indie, co przyczyni się do powstania nowych barier handlowych w kontekście ogromnego skurczenia się światowego handlu z powodu COVID-19 – od 18 do 32 %, jak wynika z ostatniej publikacji WTO. |
| --- | --- |

4.5.1.

| 4.5.2. | Wykorzystanie dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2 może również podważyć wielostronne podejście UNFCCC i może być postrzegane jako odrzucenie współpracy międzynarodowej na rzecz bardziej jednostronnego podejścia. |
| --- | --- |

4.5.2.

| 4.5.3. | Koszt niektórych surowców przywożonych z krajów trzecich, które prowadzą nieefektywną politykę klimatyczną, będzie droższy dla unijnych nabywców tych surowców. Oznacza to, że konkurencyjność cenowa niektórych dużych europejskich przedsiębiorstw produkcyjnych (w przemyśle motoryzacyjnym i budowlanym), które przetwarzają te surowce, mogłaby ulec zmniejszeniu, a wywóz wyrobów gotowych z UE mógłby ulec zmianie. |
| --- | --- |

4.5.3.

| 4.5.4. | Zasięg sektorowy dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2 może różnić się od zasięgu istniejących środków mających na celu ochronę konkurencyjności: ewentualny zasięg środków dostosowywania cen na granicach może być ograniczony do sektorów takich jak cement i stal, w których ryzyko ucieczki emisji jest największe, podczas gdy zasięg sektorowy środków dotyczących ucieczki emisji jest większy (np. sektor środków chemicznych, sektor barwienia i wykańczania tkanin). |
| --- | --- |

4.5.4.

4.6.   Podejście sektorowe

| 4.6.1. | Sektor stali w UE znajduje się pod presją w obliczu ostrej konkurencji międzynarodowej z producentami stali z Chin, Turcji, Algierii czy Iranu, którzy nie posiadają systemów handlu emisjami obejmujących ten sektor i obecnie już wywożą do UE 30 milionów ton stali. Europejskie Stowarzyszenie Producentów Stali (Eurofer) popiera wprowadzenie mechanizmu dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2 ze względów środowiskowych, gospodarczych i prawnych, a także uważa, że jest to warunek konieczny do uniknięcia ryzyka ucieczki emisji. Mechanizm ten powinien obejmować gotowe wyroby stalowe i półprodukty stalowe oraz powinien opierać się na odpowiednim systemie rozliczania umożliwiającym pomiar śladu węglowego produktów poprzez pewne „umowy o równoważności” z państwami trzecimi, a także powinien współistnieć w okresie przejściowym z przydziałem bezpłatnych kwot w ramach EU ETS. |
| --- | --- |

4.6.1.

| 4.6.2. | Europejski sektor cementu (CEMbureau) z zadowoleniem przyjmuje pomysł ustanowienia mechanizmu dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2 ze względu na duże ryzyko ucieczki emisji w przemyśle UE o niskich marżach. Sektor ten zaangażował się w długoterminowy cykl inwestycyjny w celu osiągnięcia celu neutralności klimatycznej do 2050 r. i określa szereg warunków, takich jak przejrzysta metodologia, zgodność z zasadami WTO, szeroki zasięg sektorowy zakładający objęcie wszystkich sektorów systemem handlu emisjami oraz współistnienie z przydziałem bezpłatnych kwot do 2030 r. |
| --- | --- |

4.6.2.

4.7.   Dialog z państwami trzecimi

| 4.7.1. | EKES popiera rozpoczęcie dialogu z państwami trzecimi w celu omówienia treści i wpływu środków dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji dwutlenku węgla na przywóz z państw trzecich do UE. Forma takiego dialogu z państwami prowadzącymi ambitną politykę klimatyczną (jak Kanada) powinna być inna niż w przypadku innych państw, które nie prowadzą tak ambitnej polityki klimatycznej (Stany Zjednoczone, Chiny, Rosja). |
| --- | --- |

4.7.1.

| 4.7.2. | Wiadomo na przykład, że administracja amerykańska bardzo uważnie śledzi postępy w rozważaniach na temat unijnych środków w zakresie dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2. W ramach WTO, w trakcie procesu oceny polityki handlowej UE, niektórzy urzędnicy amerykańscy wyrazili już swoje zaniepokojenie wszelkimi środkami dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji dwutlenku węgla. |
| --- | --- |

4.7.2.

4.8.   Ostateczny cel dotyczący globalnego ustalania opłat za emisję gazów cieplarnianych

| 4.8.1. | EKES podkreśla konieczność połączenia i zharmonizowania różnych dostępnych narzędzi w celu zwalczania kryzysu klimatycznego. Ponieważ właściwe organizacje międzynarodowe i przedsiębiorstwa uważają, że sygnał cenowy dotyczący emisji dwutlenku węgla ma kluczowe znaczenie dla poczynienia rzeczywistych postępów w przeciwdziałaniu zmianie klimatu oraz dla utworzenia atrakcyjnego środowiska dla inwestycji w perspektywie długoterminowej w celu przyspieszenia transformacji ekologicznej podmiotów publicznych i prywatnych (przemysł, transport, mieszkalnictwo, rolnictwo itp.), EKES opowiada się za harmonizacją podejścia w różnych jurysdykcjach, co ostatecznie doprowadzi do pojawienia się porównywalnego sygnału cenowego w różnych jurysdykcjach. |
| --- | --- |

4.8.1.

| 4.8.2. | W okresie przejściowym przed przyjęciem porównywalnego sygnału cenowego, jak również wspólnej uzgodnionej metody pomiaru śladu węglowego, należy stopniowo harmonizować regionalne sposoby ustalania opłat za emisję gazów cieplarnianych między państwami o podobnych poglądach (kraje UE-27, Zjednoczone Królestwo, Szwajcaria, kraje Ameryki Łacińskiej, Stany Zjednoczone, kraje Azji Południowo-Wschodniej i inne). Ustanowienie takich regionalnych rynków uprawnień do emisji dwutlenku węgla będzie wymagało utworzenia wspólnej infrastruktury rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla (swego rodzaju jednolitego rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla), natomiast w odniesieniu do państw trzecich można by wprowadzić pewne szczególne mechanizmy dotyczące emisji dwutlenku węgla. |
| --- | --- |

4.8.2.

| 4.8.3. | Aby jednak uniknąć wybuchu wojny handlowej w zakresie emisji dwutlenku węgla między krajami i regionalnymi uniami celnymi, w ramach WTO należy ustanowić zwolnienie określające zasady, na podstawie których te mechanizmy dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2 (podatek od emisji dwutlenku węgla, lustrzany system handlu emisjami, normy) muszą być ustanowione i funkcjonować zgodnie z dwiema kluczowymi zasadami WTO: zasadą proporcjonalności i niedyskryminacji. |
| --- | --- |

4.8.3.

Bruksela, dnia 18 września 2020 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dz.U. C 353 z 18.10.2019, s. 59.

1

(2)  https://icapcarbonaction.com/en/?option=com_attach&task=download&id=677

2

(3)  IETA: 10 years of Emissions Trading in Europe: towards a new beginning? [10 lat handlu emisjami w Europie: w kierunku nowej ery?], maj 2015 r., http://www.ieta.org/resources/EU/EUETS%20Paper%20May_FINAL.pdf.

3

IETA: 10 years of Emissions Trading in Europe: towards a new beginning?

(4)  Zob. przypis 3.

4

(5)  Zob. przypis 3.

5

(6)  Zob. przypis 3.

6

(7)  Komisja Europejska (Działania w dziedzinie klimatu): Przegląd przepisów na potrzeby etapu 4. (2021–2030), dostęp: marzec 2018 r., https://ec.europa.eu/clima/policies/ets/revision_pl.

7

(8)  Sia Partners: CO2 emissions in the EU [Emisje CO2 w UE], 1 kwietnia 2020 r.

8

2

2

(9)  Carbon Brief: https://www.carbonbrief.org/analysis-what-impact-will-the-coronavirus-pandemic-have-on-atmospheric-co2, 7 maja 2020 r.

9

2

(10)  https://www.transportationandclimate.org/content/about-us

10

(11)  Zob. przypis 1.

11

---

| 11.12.2020 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 429/131 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 429/131

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wzmocnienie nienastawionych na zysk przedsiębiorstw społecznych jako podstawowego filaru Europy socjalnej”

(opinia rozpoznawcza)

(2020/C 429/18)

| Sprawozdawca: | Krzysztof BALON |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Krzysztof BALON

| Wniosek o konsultację | Prezydencja niemiecka, 18.2.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Artykuł 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji |
| Data przyjęcia przez sekcję | 4.9.2020 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 18.9.2020 |
| Sesja plenarna nr | 554 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 211/3/5 |

Wniosek o konsultację

Prezydencja niemiecka, 18.2.2020

Podstawa prawna

Artykuł 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji

Data przyjęcia przez sekcję

4.9.2020

Data przyjęcia na sesji plenarnej

18.9.2020

Sesja plenarna nr

554

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

211/3/5

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Z uwagi na rolę nienastawionych na zysk przedsiębiorstw społecznych w urzeczywistnianiu społecznego wymiaru Unii Europejskiej (UE) oraz we wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych, również i zwłaszcza w sytuacjach kryzysowych, Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) opowiada się za wzmocnieniem i ukierunkowanym wsparciem głównie tych przedsiębiorstw społecznych i innych organizacji gospodarki społecznej, które reinwestują wszelkie zyski w zadania służące dobru wspólnemu lub w statutowe cele pożytku publicznego. Należałoby także zwiększyć ich widoczność w całej Europie. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | W systemach prawnych wielu państw członkowskich istnieją już przepisy określające status organizacji nienastawionych na zysk, który ma zastosowanie również do przedsiębiorstw społecznych. EKES chciałby zatem zachęcić wszystkie pozostałe państwa członkowskie do uwzględnienia takich uregulowań w odpowiednich przepisach krajowych. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Ponadto do TFUE – na wzór protokołu nr 26 w sprawie usług świadczonych w interesie ogólnym – należy dołączyć protokół dotyczący różnorodności form przedsiębiorstw, w którym znajdzie się oddzielna definicja nienastawionych na zysk przedsiębiorstw społecznych. EKES zwraca się również do państw członkowskich, by uwzględniły tę zmianę w przyszłej reformie Traktatów. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Nienastawione na zysk przedsiębiorstwa społeczne i podobne organizacje non-profit należy wzmocnić poprzez wprowadzenie dla nich w prawie zamówień publicznych specjalnego traktowania względem oferentów publicznych czy komercyjnych w przypadku usług społecznych świadczonych w interesie ogólnym. Zamówienia publiczne powinny koncentrować się na konkretnych obszarach działalności nienastawionych na zysk przedsiębiorstw społecznych w zakresie świadczenia usług społecznych, takich jak usługi opiekuńcze i zdrowotne. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Ponadto EKES opowiada się za możliwością zapewnienia wsparcia przeznaczonego wyłącznie dla organizacji nienastawionych na zysk, bez naruszenia unijnych zasad pomocy państwa. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Określony obecnie w rozporządzeniu w sprawie pomocy de minimis przyznawanej przedsiębiorstwom wykonującym usługi świadczone w ogólnym interesie gospodarczym próg wynoszący 500 000 EUR przez okres trzech lat podatkowych należy znacznie podwyższyć, na przykład do 800 000 EUR na rok podatkowy. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES jest zdania, że należy wprowadzić ogólne odstępstwo przy korzystaniu z funduszy europejskich wymagających współfinansowania krajowego. Podobnie jak w przypadku programów zarządzanych wyłącznie przez UE również w przypadku współfinansowania krajowego nie należy zakładać, że wsparcie to jest istotne z punktu widzenia pomocy państwa. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Wsparcie nienastawionych na zysk organizacji gospodarki społecznej powinno również stać się elementem tablicy wskaźników społecznych podczas europejskiego semestru. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Przedsiębiorstwa gospodarki społecznej nie tylko stanowią zrównoważony model biznesowy, lecz także tworzą i utrzymują wysokiej jakości miejsca pracy, promują równe szanse, w tym dla osób niepełnosprawnych i innych grup w niekorzystnej sytuacji społecznej, zapewniają wysoki poziom uczestnictwa społecznego i sprawiedliwości oraz wspierają transformację cyfrową i ochronę środowiska. Gospodarka społeczna jest zatem strategicznym sprzymierzeńcem w procesie wzmacniania wymiaru społecznego w Europie. W związku z powyższym działania w zakresie gospodarki społecznej powinny zyskać szczególne wsparcie z funduszy europejskich, a przede wszystkim stać się odrębnym celem szczegółowym wsparcia z Europejskiego Funduszu Społecznego Plus (EFS+). |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES jest gotowy odgrywać stymulującą i koordynującą rolę w dyskusji na temat roli nienastawionych na zysk przedsiębiorstw społecznych podczas wdrażania Funduszu Odbudowy po kryzysie związanym z koronawirusem oraz w ramach uruchamianego w 2021 r. planu działania na rzecz gospodarki społecznej, a także na temat niezbędnego w tym kontekście nowego kształtu ram prawnych i budżetowych. |
| --- | --- |

1.10.

2.   Wprowadzenie

| 2.1. | W dniu 18 lutego 2020 r., w ramach przygotowań do niemieckiej prezydencji w Radzie UE w drugiej połowie 2020 r., rząd federalny Republiki Federalnej Niemiec zwrócił się do EKES-u o opinię w sprawie wzmocnienia nienastawionych na zysk przedsiębiorstw społecznych jako podstawowego filaru Europy socjalnej. Rząd niemiecki podkreślił w tym kontekście znaczenie dobra wspólnego jako wiążącej europejskiej wartości podstawowej, także w dziedzinie działalności gospodarczej, oraz dużą zdolność innowacyjną przedsiębiorstw gospodarki społecznej działających na rzecz dobra wspólnego, ze szczególnym uwzględnieniem świadczenia usług społecznych. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Na gospodarkę społeczną składają się różnorodne przedsiębiorstwa i organizacje, w tym spółdzielnie, towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych, stowarzyszenia, fundacje i przedsiębiorstwa społeczne, a także inne właściwe dla każdego państwa członkowskiego formy prawne, które łączy kierowanie się wspólnymi wartościami i zasadami (1). Gospodarka społeczna w Europie okazała się niezwykle istotna i wykazała swe znaczenie systemowe także w czasach kryzysu gospodarczego i społecznego. Przyczynia się do tworzenia, wzmacniania i utrwalania spójności społecznej. W szczególności model świadczenia usług społecznych bez nastawienia na zysk przy absolutnym pierwszeństwie celów społecznych dał się poznać jako bardzo elastyczny, bliski obywatelom, innowacyjny, zrównoważony, legitymizowany demokratycznie i skuteczny. Nienastawione na zysk przedsiębiorstwa społeczne również odgrywają kluczową rolę w tworzeniu równych szans dla wszystkich, bez względu na wiek, płeć i pochodzenie. Zaspokajają one potrzeby społeczne społeczeństwa, które nie są jeszcze objęte publicznymi służbami społecznymi. Już we wcześniejszych opiniach EKES stwierdził, że działania przedsiębiorstw gospodarki społecznej powinny służyć dobru wspólnemu, a nie dążyć do maksymalizacji zysków. Gospodarka społeczna tworzy w ten sposób wysokiej jakości miejsca pracy w przedsiębiorstwach odpowiedzialnych społecznie (2), m.in. w sektorze opieki zdrowotnej, opieki nad osobami dorosłymi i dziećmi. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Z uwagi na różnorodność gospodarki społecznej w Europie nie istnieje prawnie wiążąca ogólnounijna definicja „przedsiębiorstwa społecznego”. EKES uznaje przedsiębiorstwa za przedsiębiorstwa społeczne na podstawie określonych cech, takich jak:






  — | ukierunkowanie głównie na cele społeczne, a nie na zysk, oraz przynoszenie korzyści społecznych całemu społeczeństwu lub jego członkom, |
| --- | --- | --- |

2.3.

—

ukierunkowanie głównie na cele społeczne, a nie na zysk, oraz przynoszenie korzyści społecznych całemu społeczeństwu lub jego członkom,

| — | charakter w przeważającej mierze niekomercyjny, przy czym nadwyżki ulegają zasadniczo reinwestycji, a nie są rozprowadzane wśród prywatnych udziałowców czy właścicieli, |
| --- | --- |

—

charakter w przeważającej mierze niekomercyjny, przy czym nadwyżki ulegają zasadniczo reinwestycji, a nie są rozprowadzane wśród prywatnych udziałowców czy właścicieli,

| — | duża różnorodność form i modeli prawnych: np. spółdzielnie, towarzystwa wzajemne, stowarzyszenia wolontariatu, fundacje, przedsiębiorstwa komercyjne lub niekomercyjne; częste łączenie różnych form prawnych lub zmiany formy stosownie do potrzeb, |
| --- | --- |

—

duża różnorodność form i modeli prawnych: np. spółdzielnie, towarzystwa wzajemne, stowarzyszenia wolontariatu, fundacje, przedsiębiorstwa komercyjne lub niekomercyjne; częste łączenie różnych form prawnych lub zmiany formy stosownie do potrzeb,

| — | bycie podmiotem gospodarczym wytwarzającym towary i usługi (często świadczone w interesie ogólnym), których istotnym elementem jest częstokroć innowacja społeczna, |
| --- | --- |

—

bycie podmiotem gospodarczym wytwarzającym towary i usługi (często świadczone w interesie ogólnym), których istotnym elementem jest częstokroć innowacja społeczna,

| — | działanie w postaci niezależnych podmiotów, w wypadku których istotne są partycypacja i współdecydowanie (pracowników, użytkowników, członków), dobre rządy i demokracja (albo przedstawicielska, albo otwarta), |
| --- | --- |

—

działanie w postaci niezależnych podmiotów, w wypadku których istotne są partycypacja i współdecydowanie (pracowników, użytkowników, członków), dobre rządy i demokracja (albo przedstawicielska, albo otwarta),

| — | przeważnie wywodzenie się z organizacji społeczeństwa obywatelskiego lub powiązanie z taką organizacją (3). |
| --- | --- |

—

przeważnie wywodzenie się z organizacji społeczeństwa obywatelskiego lub powiązanie z taką organizacją (3).

| 2.4. | Nie istnieje również prawnie wiążąca w całej UE definicja nienastawienia na zysk. Przeciwnie, jak zauważył EKES we wcześniejszej opinii, prawo UE w niewielkim stopniu uwzględnia gospodarkę społeczną pod kątem jej szczególnych cech, a w szczególności odmiennego podejścia do zysku. Art. 54 TFUE interpretuje się dotychczas jako przeciwstawiający podmioty bezinteresowne pod względem ekonomicznym (nienastawione na zysk) spółkom prowadzącym działalność gospodarczą za wynagrodzenie. Do tej drugiej kategorii należą więc, bez rozróżnienia i niezależnie od ich formy prawnej, wszystkie przedsiębiorstwa osiągające zysk, niezależnie od tego, czy dokonują jego dystrybucji, czy też nie (4). W systemach prawnych wielu państw członkowskich istnieją jednak przepisy określające status organizacji nienastawionych na zysk, który ma zastosowanie również do przedsiębiorstw społecznych. Należy zatem wprowadzić rozróżnienie między trzema rodzajami podmiotów aktywnych gospodarczo: przedsiębiorstwami wyłącznie nastawionymi na osiąganie zysku, przedsiębiorstwami nastawionymi na osiąganie zysku w ograniczonym stopniu, jak wspomniano w opinii EKES-u INT/871 (5), i przedsiębiorstwami społecznymi nienastawionymi na zysk. Te ostatnie stanowią grupę docelową niniejszej opinii. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | W związku z tymi krajowymi przepisami za przedsiębiorstwa społeczne nienastawione na zysk można uznać te przedsiębiorstwa społeczne, które posiadają cechy wymienione w pkt 2.4 i które dodatkowo zgodnie z ustawodawstwem krajowym są zobowiązane do reinwestowania wszelkich zysków w zadania służące dobru wspólnemu lub w statutowe cele pożytku publicznego. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Już we wcześniejszej opinii EKES zwracał uwagę, że orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości UE (TSUE) i praktyka decyzyjna Komisji Europejskiej (KE) nie wykazują wystarczającego zainteresowania przedsiębiorstwami, które w prawie krajowym są nazywane „nienastawionymi na zysk” lub które niezależnie od tego określenia spełniają wyżej wymienione kryteria. Dlatego EKES jest zdania, że do TFUE – na wzór protokołu nr 26 w sprawie usług świadczonych w interesie ogólnym – należy dołączyć protokół dotyczący różnorodności form przedsiębiorstw, w którym znajdzie się oddzielna definicja nienastawionych na zysk przedsiębiorstw społecznych i przedsiębiorstw społecznych nastawionych na zysk w ograniczonym stopniu, i zwraca się do państw członkowskich, by uwzględniły tę zmianę w przyszłej reformie Traktatów (6). |
| --- | --- |

2.6.

3.   Nienastawione na zysk przedsiębiorstwa społeczne jako podmioty świadczące usługi społeczne i zdrowotne w interesie ogólnym w ramach wdrażania Europejskiego filaru praw socjalnych

| 3.1. | EKES podkreślił już we wcześniejszej opinii, że Europejski filar praw socjalnych nie może być skuteczny bez udziału przedsiębiorstw gospodarki społecznej oraz że ze względu na swój charakter są one ukierunkowane na realizację takich celów filaru jak promowanie bezpiecznego i elastycznego zatrudnienia, dialog społeczny i udział pracowników, zdrowe, bezpieczne i dobrze dostosowane środowisko pracy czy też innowacyjne odpowiedzi na pewne podstawowe potrzeby społeczne (7). W całej Europie należy zwiększyć widoczność takich organizacji nienastawionych na zysk. Należy wspierać innowacje i zapewnić łatwiejszy dostęp do finansowania, tak aby mogły one prowadzić swoją codzienną działalność, a także przetrwać sytuacje kryzysowe. Państwa członkowskie powinny dzielić się najlepszymi praktykami w tej dziedzinie. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Zgodnie z konkretnym ukształtowaniem modelu społecznego w poszczególnych państwach członkowskich UE obowiązkiem państwa jest zapewnienie obywatelom na całym terytorium możliwości skutecznego korzystania z usług społecznych i zdrowotnych świadczonych w interesie ogólnym, które są powszechnie dostępne, przystępne cenowo i wysokiej jakości. EKES zwrócił już uwagę na to, że usługi świadczone w interesie ogólnym stanowią niezbędny element struktury sprawiedliwości społecznej i że istnieje prawo do dostępu do wysokiej jakości „podstawowych usług”, w tym usług społecznych i zdrowotnych, tak jak opisano je w Europejskim filarze praw socjalnych (8). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | W niektórych państwach usługi te są świadczone przez nienastawione na zysk organizacje, instytucje i służby przede wszystkich w ramach świadczeń rządowych w taki sposób, że państwo określa ramy świadczenia usług, użytkownicy wybierają dostawców usług, a instytucje zabezpieczenia społecznego finansują usługi. Świadczenie usług musi przy tym zorientowane na interes osób uprawnionych i angażować je w sposób partycypacyjny. Ten jednocześnie ukierunkowany na użytkownika i konkurencyjny sposób świadczenia usług przez nienastawione na zysk przedsiębiorstwa społeczne mógłby posłużyć jako baza do dyskusji na temat modelu ogólnoeuropejskiego i zostać wzmocniony na przykład względem postępowań o udzielenie zamówienia, które pozbawiają użytkowników swobody wyboru. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | EKES opowiada się za możliwością udzielania wsparcia przeznaczonego wyłącznie lub przede wszystkim dla organizacji nienastawionych na zysk, bez ryzyka naruszenia unijnych zasad pomocy państwa. Jest to szczególnie ważne w sytuacjach kryzysowych, ponieważ organizacje nienastawione na zysk nie dysponują rezerwami. Usługi społeczne i zdrowotne są jednak niezbędne właśnie w sytuacjach kryzysowych i trzeba zadbać o utrzymanie wysokiej jakości tych usług. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | W tym celu i ogólnie z myślą o wzmocnieniu nienastawionej na zysk gospodarki społecznej w zakresie świadczenia społecznych i zdrowotnych usług w interesie ogólnym niezbędne są zasadnicze zmiany w europejskich ramach prawnych, w szczególności: |
| --- | --- |

3.5.

| 3.5.1. | wprowadzenie w prawie zamówień publicznych pierwszeństwa dla oferentów nienastawionych na zysk przed oferentami publicznymi czy komercyjnymi; |
| --- | --- |

3.5.1.

| 3.5.2. | znaczne podwyższenie progu określonego w rozporządzeniu w sprawie pomocy de minimis przyznawanej przedsiębiorstwom wykonującym usługi świadczone w ogólnym interesie gospodarczym, z obecnych 500 000 EUR przez okres trzech lat podatkowych do około 800 000 EUR na rok podatkowy; takie podwyższenie sprawi, że rozporządzenie to będzie łatwiej stosować i tym samym będzie ono bardziej skuteczne, a przy tym ryzyko faktycznych transgranicznych zakłóceń konkurencji pozostanie na niskim poziomie; |
| --- | --- |

3.5.2.

| 3.5.3. | ogólne odstępstwo przy korzystaniu z funduszy europejskich wymagających współfinansowania krajowego; podobnie jak w przypadku programów zarządzanych wyłącznie przez UE również w przypadku współfinansowania krajowego nie należy zakładać, że wsparcie to jest istotne z punktu widzenia pomocy państwa. W takiej sytuacji organy państwa członkowskiego powinny w określonych przypadkach – z dochowaniem zasady ochrony uzasadnionych oczekiwań beneficjenta wsparcia ze strony państwa – mieć możliwość podejmowania wiążących decyzji, że faktycznie nie ma miejsca pomoc państwa. Kontrolę ewentualnych nadużyć należy przy tym powierzyć Komisji lub TSUE. |
| --- | --- |

3.5.3.

4.   Ramy fiskalne działalności przedsiębiorstw społecznych nienastawionych na zysk

| 4.1. | EKES wielokrotnie wzywał Komisję Europejską do ustanowienia, we współpracy z państwami członkowskimi, wspomagającego i stabilnego ekosystemu dla gospodarki społecznej (9). Poprawa ram finansowych działalności nienastawionych na zysk przedsiębiorstw społecznych wymaga między innymi wystarczających stóp współfinansowania, uproszczenia procedur administracyjnych, jak np. stosowanie wskaźników opartych na potrzebach oraz wykorzystywanie i uznawanie kwot zryczałtowanych. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Dla nienastawionych na zysk przedsiębiorstw społecznych świadczących usługi społeczne i zdrowotne szczególnie ważne jest wsparcie z funduszy europejskich, w tym z Europejskiego Funduszu Społecznego Plus (EFS+): |
| --- | --- |

4.2.

| 4.2.1. | Już w opinii w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia w sprawie EFS+ (10) EKES zaapelował o to, by z uwagi na coraz większą rolę gospodarki społecznej w ramach wymiaru społecznego UE wsparcie działań w zakresie gospodarki społecznej stało się odrębnym celem szczegółowym EFS+ (11). |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | EKES zwracał również uwagę na często niewystarczające zasoby finansowe nienastawionych na zysk przedsiębiorstw społecznych i w związku z tym apelował już o równe traktowanie wkładów rzeczowych i finansowych przy wnoszeniu wkładu własnego w działania wspierane ze środków EFS+ (12). |
| --- | --- |

4.2.2.

| 4.2.3. | Przedsiębiorstwa społeczne nienastawione na zysk obejmują także mniejsze organizacje lokalne, takie jak grupy samopomocy. EKES apelował już wcześniej o przydzielenie odpowiedniej części środków EFS+ dla takich organizacji (13). Powinno być również możliwe specjalne promowanie wolontariatu w ramach świadczenia usług społecznych i zdrowotnych. |
| --- | --- |

4.2.3.

5.   Plan działania na rzecz gospodarki społecznej: nienastawione na zysk przedsiębiorstwa społeczne jako ważny podmiot Funduszu Odbudowy po kryzysie związanym z koronawirusem

| 5.1. | Kryzys związany z koronawirusem pokazuje, że środki podejmowane przez poszczególne państwa są skuteczne jedynie pod warunkiem skoordynowania działań. Jak stwierdzono w dokumencie przedstawiającym stanowisko EKES-u ECO/515 w sprawie rozporządzenia w sprawie inicjatywy inwestycyjnej w odpowiedzi na koronawirusa, obok publicznych systemów opieki zdrowotnej i MŚP nie należy zapominać także o nienastawionych na zysk przedsiębiorstwach społecznych i organizacjach społeczeństwa obywatelskiego i w większym stopniu je wspierać. Nienastawione na zysk przedsiębiorstwa społeczne oraz organizacje społeczeństwa obywatelskiego dysponują bardzo niewielkimi rezerwami, z których mogłyby korzystać w czasie kryzysu. Jednak właśnie w trakcie obecnego kryzysu mają zasadnicze znaczenie dla utrzymania sprawnie funkcjonujących systemów (ochrony zdrowia). EKES apeluje zatem, by te role i organizacje uzyskały większe wsparcie nie tylko po to, by mogły stawiać czoło obecnemu kryzysowi, lecz także z myślą o wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych, wspólnej polityki społecznej i zdrowotnej, Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS) i tablicy wskaźników społecznych podczas europejskiego semestru (14). |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | EKES poparł stanowisko Komisji Europejskiej przedstawione w piśmie z dnia 24 kwietnia 2020 r. (15) skierowanym do rządów państw członkowskich przez komisarza do spraw miejsc pracy i praw socjalnych Nicolasa Schmita, zgodnie z którym gospodarka społeczna powinna być wspierana zwłaszcza w czasach kryzysu. Zdaniem Komisji organizacje gospodarki społecznej w praktyce przyczyniają się już na wiele różnych sposobów do łagodzenia skutków kryzysu: We współpracy z organami publicznymi i jako uzupełnienie dla przedsiębranych przez nie środków oferują bardzo różnorodne usługi, w szczególności dla najsłabszych członków społeczeństwa. Są one również ważnymi pracodawcami dla grup znajdujących się w trudnej sytuacji i odgrywają kluczową rolę w integracji na rynku pracy i nabywaniu umiejętności. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Nienastawione na zysk organizacje gospodarki społecznej i inne organizacje non-profit powinny lepiej łączyć się w sieci z myślą o działaniach w zakresie komunikacji i polityki oraz na potrzeby działań operacyjnych. UE i państwa członkowskie powinny to wspierać poprzez ciągłe promowanie regularnej współpracy transgranicznej oraz lepsze łączenie w sieci służb ochrony ludności, służb ratowniczych oraz pomocy społecznej i ochrony zdrowia. Ponowne zamykanie granic i czysto krajowe podejścia podczas kryzysu związanego z koronawirusem przynoszą efekty odwrotne do zamierzonych i nie są zgodne z celami i wartościami UE. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Organizacje gospodarki społecznej, a zwłaszcza nienastawione na zysk przedsiębiorstwa społeczne w Europie dzięki ich integracyjnemu charakterowi i stawianym sobie celom dotyczącym wspierania osób w najtrudniejszej sytuacji przyczyniają się w szczególności do oferowania pomocy migrantom. Jak już postulowano w opinii EKES-u INT/785, również w tym kontekście konieczne jest większe uznanie organizacji gospodarki społecznej (16). |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Odsyłając do swej opinii w sprawie zewnętrznego wymiaru gospodarki społecznej (17), EKES ponownie przypomina, że Komisja nie uwzględniła gospodarki społecznej w swoim wniosku dotyczącym nowego konsensusu w sprawie rozwoju. Właśnie nienastawiona na zysk gospodarka społeczna ma szczególny potencjał, by w oparciu o samopomoc i zorganizowane społeczeństwo obywatelskie w zrównoważony sposób przyczyniać się do rozwiązania problemów społecznych i ekologicznych. W Europie można korzystać z istnienia silnej nienastawionej na zysk gospodarki społecznej i jej doświadczeń wskazujących najlepsze praktyki. Nienastawienie na zysk potwierdzone pełną reinwestycją zysków przedsiębiorstw w ich działania związane z celami społecznymi, może – w przypadku wprowadzenia odpowiednich mechanizmów kontroli państwowej lub demokratycznej – zapobiec prywatyzacji środków publicznych i niepowstrzymanej maksymalizacji zysków także poza Europą. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Potrzebny jest szeroki konsensus społeczny między pracodawcami, pracownikami i innymi organizacjami społeczeństwa obywatelskiego w sprawie roli nienastawionych na zysk przedsiębiorstw społecznych oraz wspierających je organizacji społeczeństwa obywatelskiego podczas wdrażania Funduszu Odbudowy po kryzysie związanym z koronawirusem oraz w ramach uruchamianego w 2021 r. planu działania na rzecz gospodarki społecznej, a także w sprawie niezbędnego w tym kontekście nowego kształtu ram prawnych i budżetowych. EKES jest gotowy odgrywać tu rolę stymulującą i koordynującą. |
| --- | --- |

5.6.

Bruksela, dnia 18 września 2020 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dz.U. C 282 z 20.8.2019, s. 1.

1

(2)  Dz.U. C 240 z 16.7.2019, s. 20.

2

(3)  Dz.U. C 24 z 28.1.2012, s. 1.

3

(4)  Zob. przypis 1.

4

(5)  Zob. przypis 1.

5

(6)  Zob. przypis 1.

6

(7)  Zob. przypis 1.

7

(8)  Dz.U. C 282 z 20.8.2019, s. 7.

8

(9)  Dz.U. C 13 z 15.1.2016, s. 152; Dz.U. C 62 z 15.2.2019, s. 165.

9

(10)  COM(2018) 382 final.

10

(11)  Dz.U. C 62 z 15.2.2019, s. 165.

11

(12)  Zob. przypis 11.

12

(13)  Zob. przypis 11.

13

(14)  Dokument przedstawiający stanowisko EKES-u ECO/515, pkt 1.11.

14

(15)  https://twitter.com/NicolasSchmitEU/status/1254685369070530560

15

(16)  Dz.U. C 283 z 10.8.2018, s. 1.

16

(17)  Dz.U. C 345 z 13.10.2017, s. 58.

17

---

| 11.12.2020 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 429/136 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 429/136

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Obowiązek zachowania należytej staranności”

(opinia rozpoznawcza)

(2020/C 429/19)

| Sprawozdawca: | Thomas WAGNSONNER |
| --- | --- |
| Współsprawozdawczyni: | Emmanuelle BUTAUD-STUBBS |

Sprawozdawca:

Thomas WAGNSONNER

Współsprawozdawczyni:

Emmanuelle BUTAUD-STUBBS

| Wniosek o konsultację | Pismo PE, 15.9.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji |
| Data przyjęcia przez sekcję | 4.9.2020 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 18.9.2020 |
| Sesja plenarna nr | 554 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 215/1/3 |

Wniosek o konsultację

Pismo PE, 15.9.2020

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji

Data przyjęcia przez sekcję

4.9.2020

Data przyjęcia na sesji plenarnej

18.9.2020

Sesja plenarna nr

554

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

215/1/3

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) potwierdza, że nadszedł czas, aby Komisja Europejska (KE) podjęła działania i przedstawiła państwom członkowskim i Parlamentowi Europejskiemu (PE) projekt prawodawstwa w sprawie obowiązku zachowania należytej staranności, w którym uznana zostanie odpowiedzialność na podstawie obowiązujących norm i który zapewni wyraźne i bezpieczne ramy prawne dla przedsiębiorstw europejskich. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Należyta staranność w zakresie praw człowieka stała się istotną kwestią dla rynku wewnętrznego; zważywszy, że poszczególne państwa członkowskie przewidują różne sankcje prawne za działania przedsiębiorstw, fragmentaryczna, częściowo sektorowa inicjatywa ustawodawcza na szczeblu UE nie jest wystarczająca. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | W zakresie przedmiotowym tej inicjatywy ustawodawczej – w postaci dyrektywy albo rozporządzenia, z wszystkimi ich wadami i zaletami – należy uwzględnić szeroki zakres definicji praw człowieka i praw środowiskowych, w tym praw pracowniczych i związkowych, a także zapewnić uwzględnienie nowych osiągnięć w dziedzinie praw człowieka. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Obowiązki w zakresie należytej staranności, zwłaszcza w odniesieniu do globalnych łańcuchów wartości, muszą przyświecać decyzjom w zakresie zarządzania, które mają na celu zapewnienie zrównoważonego rozwoju przedsiębiorstw pod względem gospodarczym, ekologicznym i społecznym. W każdym razie wpływ na środowisko należy uznać za mający ogromne znaczenie dla zrównoważonego prowadzenia działalności gospodarczej i wysoki priorytet w globalnych łańcuchach wartości. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Inicjatywa ustawodawcza powinna obejmować wszystkie przedsiębiorstwa z różnych sektorów, z uwzględnieniem proporcjonalnych wymogów dla MŚP z siedzibą w UE lub prowadzących działalność na jej obszarze, tak aby uniknąć nieuczciwej konkurencji i nierównych warunków działania, jak również powinna obejmować sektor publiczny. Inicjatywa powinna zawierać wymóg, aby przedsiębiorstwa stosowały się do wysokich standardów odpowiedzialnego prowadzenia działalności gospodarczej, a przy tym zapewnić stosowne środki zgodne z odpowiednim ryzykiem w postaci naruszeń praw człowieka. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Obowiązek zachowania należytej staranności w zakresie praw człowieka powinien uwzględnić następujące aspekty:






  — | spójne ramy należytej staranności oparte na obecnie stosowanych instrumentach, mające zastosowanie do przedsiębiorstw działających na rynku wewnętrznym, w tym przedsiębiorstw z państw trzecich sprzedających znaczne ilości towarów i usług, |
| --- | --- | --- |

1.6.

—

spójne ramy należytej staranności oparte na obecnie stosowanych instrumentach, mające zastosowanie do przedsiębiorstw działających na rynku wewnętrznym, w tym przedsiębiorstw z państw trzecich sprzedających znaczne ilości towarów i usług,

| — | odpowiedzialność skutkującą wprowadzeniem skutecznych środków zaradczych wobec osób dotkniętych niewłaściwym postępowaniem; należy wprowadzić szczególne ramy odpowiedzialności, w tym odpowiedzialności karnej, w odniesieniu do przypadków, w których dochodzi do naruszenia norm w zakresie praw człowieka, norm społecznych i środowiskowych lub wystąpienia negatywnych skutków działalności przedsiębiorstw, w tym w obrębie ich łańcuchów dostaw i podwykonawców. |
| --- | --- |

—

odpowiedzialność skutkującą wprowadzeniem skutecznych środków zaradczych wobec osób dotkniętych niewłaściwym postępowaniem; należy wprowadzić szczególne ramy odpowiedzialności, w tym odpowiedzialności karnej, w odniesieniu do przypadków, w których dochodzi do naruszenia norm w zakresie praw człowieka, norm społecznych i środowiskowych lub wystąpienia negatywnych skutków działalności przedsiębiorstw, w tym w obrębie ich łańcuchów dostaw i podwykonawców.

| 1.7. | Aby uniknąć ewentualnej niepewności prawa, w inicjatywie ustawodawczej należy w sposób bardzo wyraźny określić, jakie działania indywidualne muszą podjąć przedsiębiorstwa w ramach pełnej procedury należytej staranności w celu przeprowadzenia oceny ryzyka w zakresie praw człowieka, z zapewnieniem spójności z innymi wiążącymi przepisami unijnymi obejmującymi zmianę dyrektywy w sprawie ujawniania informacji niefinansowych, która być może zostanie odpowiednio dostosowana:






  — | wyraźnie zdefiniowana analiza ryzyka (identyfikacja i ocena (potencjalnych) negatywnych skutków działalności przedsiębiorstw dla praw człowieka i środowiska ujęta w sformalizowanym, dostępnym, przejrzystym, kompleksowym i zgodnym z prawdą dokumencie mającym na celu określenie ryzyka na podstawie jasnej i przejrzystej metodyki oceny ryzyka i ustalania priorytetów w zakresie ryzyka), obejmująca wynegocjowany mechanizm wczesnego ostrzegania i ochronę sygnalistów, |
| --- | --- | --- |

1.7.

—

wyraźnie zdefiniowana analiza ryzyka (identyfikacja i ocena (potencjalnych) negatywnych skutków działalności przedsiębiorstw dla praw człowieka i środowiska ujęta w sformalizowanym, dostępnym, przejrzystym, kompleksowym i zgodnym z prawdą dokumencie mającym na celu określenie ryzyka na podstawie jasnej i przejrzystej metodyki oceny ryzyka i ustalania priorytetów w zakresie ryzyka), obejmująca wynegocjowany mechanizm wczesnego ostrzegania i ochronę sygnalistów,

| — | działania następcze (określenie wewnętrznych obowiązków w przedsiębiorstwie, zniwelowanie negatywnych skutków i zapobieganie im), |
| --- | --- |

—

działania następcze (określenie wewnętrznych obowiązków w przedsiębiorstwie, zniwelowanie negatywnych skutków i zapobieganie im),

| — | monitorowanie skuteczności środków wprowadzonych na podstawie Wytycznych OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych i Wytycznych ONZ dotyczących biznesu i praw człowieka, |
| --- | --- |

—

monitorowanie skuteczności środków wprowadzonych na podstawie Wytycznych OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych i Wytycznych ONZ dotyczących biznesu i praw człowieka,

| — | przekazywanie informacji (zapewnienie odpowiedniej sprawozdawczości w zakresie przeciwdziałania (potencjalnym) negatywnym skutkom działalności przedsiębiorstw) z poszanowaniem uzasadnionej tajemnicy handlowej i przejrzystości, |
| --- | --- |

—

przekazywanie informacji (zapewnienie odpowiedniej sprawozdawczości w zakresie przeciwdziałania (potencjalnym) negatywnym skutkom działalności przedsiębiorstw) z poszanowaniem uzasadnionej tajemnicy handlowej i przejrzystości,

| — | należy zapewnić udział związków zawodowych reprezentowanych w przedsiębiorstwie zgodnie z ramami krajowymi mającymi zastosowanie do dialogu społecznego. |
| --- | --- |

—

należy zapewnić udział związków zawodowych reprezentowanych w przedsiębiorstwie zgodnie z ramami krajowymi mającymi zastosowanie do dialogu społecznego.

| 1.8. | Ofiary, których prawa zostały naruszone, oraz ich przedstawiciele, w tym związki zawodowe i obrońcy praw człowieka, muszą mieć dostęp do skutecznych środków zaradczych w związku z negatywnymi skutkami, jakie dotknęły te osoby. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Konieczne jest zadbanie o to, aby ofiary naruszeń praw człowieka związanych z działalnością przedsiębiorstw oraz ich przedstawiciele, w tym związki zawodowe i obrońcy praw człowieka, mieli w ramach przestrzegania praw człowieka zagwarantowany dostęp do sprawiedliwego procesu, sądów i organów. W przypadku gdy nie jest jasne, czy potencjalna odpowiedzialność spoczywa na jednostce dominującej, na jednej z jednostek zależnych, czy na jednym z dostawców, z którymi dane przedsiębiorstwo utrzymuje relacje biznesowe, jurysdykcję powinien mieć jeden sąd prowadzący rzetelne postępowanie. W związku z powyższym należy zmienić rozporządzenie Bruksela I, tak aby w przypadku naruszeń praw człowieka umożliwić prowadzenie postępowania w Europie. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Ramy dotyczące obowiązku zachowania należytej staranności funkcjonowałyby w oparciu o uzgodnioną normę egzekwowaną poprzez stosowanie proporcjonalnych, skutecznych i odstraszających sankcji, natomiast odpowiedzialność musiałaby wynikać z naruszenia jasno określonego zestawu praw człowieka. Podobnie jak w przypadku wszystkich systemów odpowiedzialności, należy ustanowić wyraźny związek przyczynowy między winą lub niewywiązaniem się z obowiązku zapobiegania a pewną szkodą. W sprawach dotyczących całkiem nietypowych przypadków związków przyczynowych nie ma zatem powiązania z ryzykiem. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Biorąc pod uwagę wnioski wyciągnięte z francuskiego prawodawstwa w zakresie należytej staranności, aby przedsiębiorstwa europejskie mogły wypełnić tę rolę, w ramach wiążącej inicjatywy ustawodawczej należy zapewnić następujące normy jakości:






  — | jasne definicje i zrozumiały język, |
| --- | --- | --- |

1.11.

—

jasne definicje i zrozumiały język,

| — | zapewnienie pewności i wykonalności prawa, w szczególności w zakresie prawa mającego zastosowanie, proporcjonalnych wymogów sprawozdawczości z poszanowaniem uzasadnionej tajemnicy handlowej. |
| --- | --- |

—

zapewnienie pewności i wykonalności prawa, w szczególności w zakresie prawa mającego zastosowanie, proporcjonalnych wymogów sprawozdawczości z poszanowaniem uzasadnionej tajemnicy handlowej.

| 1.12. | Należy wspierać opracowywanie innowacyjnych technologii informacyjnych (np. łańcuch bloków) umożliwiających śledzenie wszystkich danych na potrzeby zarządzania światowymi łańcuchami dostaw, aby ograniczyć do minimum obciążenia administracyjne i koszty oraz uniknąć powielania działań. Technologie te zapewniają bezpieczeństwo i identyfikowalność. |
| --- | --- |

1.12.

2.   Główne elementy i kontekst

| 2.1. | Parlament Europejski wezwał EKES do przedstawienia opinii na temat przedstawionej na szczeblu unijnym inicjatywy ustawodawczej w sprawie należytej staranności i rozliczalności przedsiębiorstw. W związku z tym EKES zajmie się wnioskami dotyczącymi możliwych treści i definicji takiego aktu ustawodawczego w oparciu o swój wkład w opracowywanie dokumentów na temat należytej staranności oraz biznesu i praw człowieka, a także w oparciu o wiedzę i doświadczenie swoich członków, a w szczególności tych państw, w których obowiązują ambitne przepisy prawa. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | EKES pracuje aktywnie nad kwestiami należytej staranności w globalnych łańcuchach wartości (1). W globalnych łańcuchach wartości nadal dochodzi do naruszeń i łamania praw człowieka (2), w tym praw pracowniczych (3) oraz praw środowiskowych, mimo że w wielu przypadkach można by zapobiec takim skutkom poprzez zachowanie należytej staranności oraz wywiązywanie się przez państwa i ich administracje ze zobowiązań międzynarodowych, w szczególności w dziedzinie praw pracowniczych i praw człowieka. Ofiary takich naruszeń często nie mają dostępu do środków prawnych, które pozwoliłyby im walczyć o ich prawa. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Opracowano szereg dobrowolnych ram w celu umożliwienia przedsiębiorstwom wdrożenia należytej staranności w zakresie praw człowieka do ich działań. Takie środki zwykle przybierają formę strategii w zakresie społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Wśród tych instrumentów bardzo istotny wpływ mają Wytyczne ONZ dotyczące biznesu i praw człowieka, inicjatywa Global Compact, norma ISO 226000 – Wytyczne dotyczące społecznej odpowiedzialności, a także wytyczne opracowane przez OECD (Wytyczne OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych). Dokumenty te zawierają, między innymi, zalecenia, aby umowy z partnerami biznesowymi w ramach globalnych łańcuchów wartości opracowywano w taki sposób, by relacje biznesowe uwzględniały ochronę praw człowieka. Takie dobrowolne instrumenty są dowodem na to, że zarządzanie ryzykiem i wdrażanie norm w zakresie naruszeń praw człowieka w globalnych łańcuchach wartości jest możliwe. Stanowią one podstawę do opracowania dalszych – potencjalnie obowiązkowych – środków. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Dobrowolne środki nie zawsze są w stanie zapobiec poważnym naruszeniom praw podstawowych ani też nie zapewniają pewności prawa przedsiębiorstwom utrzymującym relacje biznesowe za granicą. Tworzy to swoistą mozaikę różnych środków, które nie zapewniają pewności prawa ani jego przewidywalności. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | W celu zaradzenia tej sytuacji niektóre państwa członkowskie UE przyjęły przepisy mające na celu zwiększenie rozliczalności przedsiębiorstw oraz ustanowienie solidniejszych ram należytej staranności w zakresie praw człowieka, co może stanowić cenny wkład w proces wymiany doświadczeń. Podobne przepisy są obecnie przedmiotem rozważań w różnych państwach europejskich. W swojej ustawie o nowoczesnych formach niewolnictwa Zjednoczone Królestwo przyjęło klauzulę dotyczącą przejrzystości w łańcuchach dostaw. Niderlandy przyjęły ustawę o dochowaniu należytej staranności w obszarze pracy dzieci w celu zwalczania pracy dzieci w przedsiębiorstwach mających siedzibę w Niderlandach wprowadzających towary i usługi na rynek niderlandzki. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Na szczeblu UE obowiązują pewne przepisy dotyczące należytej staranności w zakresie praw człowieka. Unijne rozporządzenie w sprawie minerałów z obszarów objętych konfliktami, dyrektywa w sprawie ujawniania informacji niefinansowych i rozporządzenie w sprawie drewna to przykłady wzmacniania należytej staranności w zakresie praw człowieka. Naruszenia praw człowieka w globalnych łańcuchach wartości są regulowane pośrednio przez przepisy prawa administracyjnego, cywilnego lub karnego. Dotyczą kwestii międzynarodowego prawa prywatnego, międzynarodowego prawa proceduralnego i międzynarodowego prawa karnego (spółek), które w UE zostały w pewnej mierze zharmonizowane (tj. rozporządzenie Bruksela I i rozporządzenie Rzym II). |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Na szczeblu międzynarodowym podejmowane są pewne działania. Grupa robocza przy Radzie Praw Człowieka w Genewie prowadzi negocjacje w sprawie prawnie wiążącego instrumentu dotyczącego przedsiębiorstw i praw człowieka (traktatu ONZ) będącego przedmiotem opinii EKES-u (4), w której EKES uzgodnił z PE (5) niezbędne treści takiego traktatu, tj.:






  — | oparcie się na ramach Wytycznych ONZ dotyczących biznesu i praw człowieka, |
| --- | --- | --- |

2.8.

—

oparcie się na ramach Wytycznych ONZ dotyczących biznesu i praw człowieka,

| — | określenie obowiązków w zakresie należytej staranności dla korporacji transnarodowych i innych przedsiębiorstw, w tym ich jednostek zależnych, |
| --- | --- |

—

określenie obowiązków w zakresie należytej staranności dla korporacji transnarodowych i innych przedsiębiorstw, w tym ich jednostek zależnych,

| — | uznanie eksterytorialności ciążących na państwach obowiązków w zakresie praw człowieka i przyjęcie odpowiednich środków regulacyjnych, |
| --- | --- |

—

uznanie eksterytorialności ciążących na państwach obowiązków w zakresie praw człowieka i przyjęcie odpowiednich środków regulacyjnych,

| — | uznanie odpowiedzialności karnej przedsiębiorstw, |
| --- | --- |

—

uznanie odpowiedzialności karnej przedsiębiorstw,

| — | mechanizmy koordynacji i współpracy między państwami w zakresie dochodzenia, ścigania i egzekwowania w sprawach transgranicznych, |
| --- | --- |

—

mechanizmy koordynacji i współpracy między państwami w zakresie dochodzenia, ścigania i egzekwowania w sprawach transgranicznych,

| — | ustanowienie międzynarodowych sądowych i pozasądowych mechanizmów nadzoru i egzekwowania. |
| --- | --- |

—

ustanowienie międzynarodowych sądowych i pozasądowych mechanizmów nadzoru i egzekwowania.

| 2.9. | Aspekty należytej staranności w zakresie praw człowieka były przedmiotem szeregu badań prowadzonych przez instytucje i agencje europejskie, w tym Agencję Praw Podstawowych Unii Europejskiej (FRA) (6) i PE. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Niedawno w badaniu zleconym przez DG ds. Sprawiedliwości (7) przedstawiono analizę wymogów w zakresie należytej staranności w łańcuchach dostaw. W ramach badania przeprowadzono ankietę z udziałem interesariuszy, przedstawiono ramy regulacyjne, oceniono różne warianty strategiczne oraz wykazano konieczność opracowania kompleksowych, wiążących środków w obszarze należytej staranności w zakresie praw człowieka. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Większość z ponad 600 respondentów uczestniczących w badaniu wskazała, że „obowiązek zachowania należytej staranności jako norma prawna w zakresie staranności może przynieść przedsiębiorstwom potencjalne korzyści związane z harmonizacją, pewnością prawa, równymi warunkami działania i zwiększeniem efektu dźwigni w ich relacjach biznesowych w całym łańcuchu dostaw za pośrednictwem niepodlegającej negocjacji normy”. Ponieważ wiele przedsiębiorstw działa jednocześnie w wielu sektorach, respondenci optowali za ogólną regulacją międzysektorową, w miarę możliwości obejmującą wszystkie przedsiębiorstwa, opartą na Wytycznych ONZ dotyczących biznesu i praw człowieka, a także za normą dotyczącą staranności, a nie wymogiem proceduralnym. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | W badaniu podkreślono również, że „obecnie jedynie niewiele więcej niż jedna trzecia respondentów biznesowych wskazuje, że ich przedsiębiorstwa stosują procedury należytej staranności uwzględniające wszystkie skutki w zakresie praw człowieka i wpływu na środowisko”. Ponadto „większość respondentów biznesowych, którzy stosują procedury należytej staranności, uwzględnia w nich jedynie dostawców pierwszego szczebla” (8). Przedstawiając wyniki badania, komisarz do spraw wymiaru sprawiedliwości Didier Reynders stwierdził, że świadczą one o tym, że „dobrowolne działania mające na celu przeciwdziałanie naruszeniom praw człowieka oraz szkodom dla klimatu i środowiska wyrządzanym przez przedsiębiorstwa, mimo iż były wspierane poprzez środki w zakresie sprawozdawczości, nie spowodowały niezbędnej zmiany zachowań” (9). |
| --- | --- |

2.12.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | Dobrowolne środki nie są w stanie zapobiec wszystkim naruszeniom praw. Wiążące środki, uzupełnione odpowiednimi sankcjami, mogą zagwarantować przestrzeganie minimalnych przewidzianych prawem norm, również przez te przedsiębiorstwa, które nie traktują swej odpowiedzialności moralnej tak poważnie jak te, które wdrażają zaostrzone normy w dziedzinie praw człowieka. Wiążące przepisy powinny być spójne z istniejącymi systemami należytej staranności, takimi jak Wytyczne ONZ dotyczące biznesu i praw człowieka, co ułatwi wdrażanie i pozwoli uniknąć powielania działań. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Negatywne skutki lub naruszenia praw człowieka oraz norm społecznych i środowiskowych mogą wynikać z działań podejmowanych przez przedsiębiorstwo, działań spółek zależnych przedsiębiorstwa lub działań spółek kontrolowanych przez przedsiębiorstwo, a także z relacji biznesowych przedsiębiorstwa, tj. jego łańcucha dostaw i podwykonawców. W związku z powyższym w Wytycznych ONZ dotyczących biznesu i praw człowieka, wytycznych OECD oraz trójstronnej deklaracji MOP uznano, że procedury należytej staranności powinny obejmować także relacje biznesowe przedsiębiorstw, w tym ich łańcuchy dostaw i podwykonawców. Jak zatem wynika z tych ram, wymogi w zakresie należytej staranności powinny optymalnie obejmować wszystkie działania przedsiębiorstw niezależnie od ich wielkości, włączając w to działania podejmowane przez nie same, działania podejmowane przez ich spółki zależne i spółki przez nie kontrolowane, a także ich relacje biznesowe, w tym ich całe łańcuchy dostaw i podwykonawców, kwestie zarządzania franczyzami i zamówieniami. Powinny one obejmować działania, rzeczywiste i potencjalne skutki i naruszenia zarówno na terytorium UE, jak i poza nim. W praktyce jednak określenie zakresu zastosowania należytej staranności jest trudne: na przykład jednym z kryteriów wybranych we francuskiej ustawie nr 2017-399 z dnia 27 marca 2017 r. jest istnienie ugruntowanych relacji biznesowych z podmiotem w łańcuchu dostaw, które wiążą się z pewnym stopniem kontroli. Francuski Trybunał Konstytucyjny, w innym wyroku, określił, co oznaczają „ugruntowane relacje biznesowe”: to regularne, stabilne i trwałe relacje ustanowione zasadniczo z dostawcami i podwykonawcami pierwszego szczebla. Oczywiście ambitniejszym rozwiązaniem byłoby objęcie wszystkich podmiotów bez wyjątku, ale należy wziąć pod uwagę złożoność, jaka wiąże się z dużą liczbą dostawców (do 100 000 w przypadku przedsiębiorstwa wielonarodowego), a jednocześnie zachęcać przedsiębiorstwa do wdrażania skutecznych procedur należytej staranności w odniesieniu do całego łańcucha wartości/dostaw. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Należy wspierać opracowywanie innowacyjnych technologii informacyjnych (np. łańcuch bloków) umożliwiających śledzenie wszystkich danych na potrzeby stosowania ich w zarządzaniu światowymi łańcuchami dostaw, aby ograniczyć do minimum obciążenia administracyjne i koszty oraz uniknąć powielania działań między różnymi strukturami wewnętrznymi. Technologie te zapewniają bezpieczeństwo i identyfikowalność. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | EKES przypomina (10): „Kiedy państwa członkowskie UE zaczną określać indywidualnie bardziej rygorystyczne obowiązkowe ramy należytej staranności, doprowadzi to do niedopasowania takich norm w Unii. Przedsiębiorstwa działające w państwach członkowskich UE o surowszych wymogach w zakresie należytej staranności nie będą przegrywać z przedsiębiorstwami mającymi siedziby w państwach, gdzie wymogi są łagodniejsze. EKES zauważa, że przedsiębiorstwa będą mieć równe warunki działania i pewność prawa, z jasno określonymi obowiązkami”. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | W przypadku dobrowolnych systemów ich nierówne i fragmentaryczne wprowadzanie powoduje nieuczciwą konkurencję na szczeblu europejskim, ponieważ nie istnieje jednolity system, ale mozaika przepisów krajowych, które różnią się między sobą, choć wszystkie dążą do osiągnięcia tego samego globalnego celu. Poza UE ustawodawstwo dotyczące należytej staranności jest bardzo ograniczone, co działa na niekorzyść niektórych kluczowych partnerów handlowych, jak USA i Chiny. Gdy wdrożona zostanie obowiązkowa inicjatywa unijna, przedsiębiorstwa z takich rynków będą musiały spełniać określone normy, aby prowadzić działalność na naszym rynku wewnętrznym, jeżeli inicjatywa ustawodawcza UE będzie obejmować przedsiębiorstwa z państw trzecich oferujące towary i usługi w UE. Z uwagi na kwestie uczciwej konkurencji traktat ONZ znacznie zyskuje na znaczeniu, jeśli chodzi o zapewnienie równych warunków działalności również poza jurysdykcją UE. Obecne ramy unijne umożliwiają stosowanie różnych praktyk i norm, nierównych pod względem praw człowieka oraz norm środowiskowych i społecznych. Inicjatywa ustawodawcza UE powinna nie tylko być ambitna i pragmatyczna, ale i przygotowana tak, aby wdrożyć uzgadnianą obecnie w ramach ONZ normę międzynarodową (11) mającą na celu zapewnienie równych warunków działania w skali międzynarodowej. Biorąc pod uwagę rolę UE w zakresie obrony praw człowieka, osiągnięcia wielu – a w szczególności tych dużych – przedsiębiorstw europejskich w dziedzinie dobrych procedur należytej staranności w zakresie praw człowieka mogą zapewnić im pozycję pionierów w dziecinie odpowiedzialności za ochronę praw człowieka w globalnych łańcuchach wartości. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Aby przedsiębiorstwa europejskie mogły wypełnić tę rolę, w wiążącym akcie ustawodawczym UE należy zapewnić następujące normy jakości:






  — | jasne definicje i zrozumiały język, |
| --- | --- | --- |

3.6.

—

jasne definicje i zrozumiały język,

| — | zapewnienie pewności i wykonalności prawa. |
| --- | --- |

—

zapewnienie pewności i wykonalności prawa.

| 3.7. | Zważywszy na wpływ europejskiego rynku wewnętrznego na światowy handel, europejska inicjatywa ustawodawcza przyczyniłaby się do dalszego wyrównywania warunków działania, ponieważ wymagałaby, aby zasad należytej staranności w zakresie praw człowieka przestrzegały nie tylko przedsiębiorstwa europejskie, ale też przedsiębiorstwa z państw trzecich, które oferują towar i usługi na rynku wewnętrznym. Ten wymóg zapewnienia równych warunków działania dla przedsiębiorstw unijnych mających siedzibę w UE i przedsiębiorstw z państw trzecich sprzedających towary i usługi oraz inwestujących na rynku wewnętrznym musi być centralnym elementem ewentualnej nowej inicjatywy ustawodawczej UE – w przeciwnym razie przedsiębiorstwa unijne znajdą się w sytuacji niekorzystnej pod względem konkurencyjności. Biorąc pod uwagę praktyczne przykłady przedstawione we wspomnianych powyżej rozporządzeniach w sprawie drewna i w sprawie minerałów z obszarów objętych konfliktami, zauważamy, że możliwe jest wykorzystanie rynku wewnętrznego również z korzyścią dla dostawców międzynarodowych. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Należyta staranność w zakresie praw człowieka stała się istotną kwestią dla rynku wewnętrznego; zważywszy, że poszczególne państwa członkowskie przewidują różne sankcje prawne za działania przedsiębiorstw, fragmentaryczne, częściowo sektorowe przepisy na szczeblu UE nie są wystarczające. Należyta staranność może mieć różne konsekwencje prawne w zależności od konkretnych warunków krajowych i kontekstu prawnego. W kontekście niniejszej opinii należyta staranność oznacza zestaw obowiązków, które przedsiębiorstwo musi spełniać w celu zapobiegania naruszeniom praw człowieka, ograniczania takich naruszeń i ustanowienia odpowiedzialności za nie (z uwzględnieniem podstawowych konwencji MOP), a także wpływ działalności przedsiębiorstw oraz ich światowych łańcuchów dostaw na środowisko. Należy ponadto zapewnić równe warunki działania dla wszystkich zaangażowanych przedsiębiorstw. Jeśli chodzi o poziom międzynarodowy, a zwłaszcza o wiążący traktat ONZ w sprawie przedsiębiorstw i praw człowieka, EKES wyraża żal z powodu braku dynamiki w zakresie opracowywania przepisów dotyczących należytej staranności i uważa, że objęcie przyszłą inicjatywą ustawodawczą UE przedsiębiorstw z państw trzecich inwestujących i prowadzących sprzedaż w UE stanowi dobry punkt wyjścia do zaostrzenia norm. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | EKES potwierdza, że nadszedł czas, aby KE podjęła działania i przedstawiła państwom członkowskim i PE inicjatywę ustawodawczą w sprawie obowiązku zachowania należytej staranności, w której zostanie uznana odpowiedzialność na podstawie obowiązujących norm i która zapewni wyraźne ramy prawne dla przedsiębiorstw europejskich. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Punktem wyjścia dla takiej inicjatywy ustawodawczej musiałoby być całościowe, a także solidne pod względem prawnym i jednoznaczne określenie interesariuszy przedsiębiorstwa (12). Akcjonariusze stanowią trzon grupy interesariuszy i często ponoszą straty finansowe związane z przypisywaniem przedsiębiorstwom naruszania praw człowieka i wynikającym z tego szkodom wizerunkowym. Odpowiedzialnym zarządzaniem sprawami biznesowymi z zachowaniem należytej staranności w odniesieniu do praw człowieka zainteresowani są jednak nie tylko akcjonariusze, lecz również pracownicy i ich przedstawiciele na poziomie przedsiębiorstwa bądź sektora oraz osoby, na które mają wpływ działania przedsiębiorstwa ze względu na to, że mieszkają w okolicy albo są narażone na ich skutki, i które często skupione są w organizacjach społeczeństwa obywatelskiego. Wszystkie grupy zainteresowanych stron należy uwzględnić w odpowiedni sposób w ramach inicjatywy ustawodawczej w sprawie obowiązku zachowania należytej staranności, zgodnie z odpowiednimi interesami każdej z nich. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Z powyższego wynika, że ofiary, których prawa zostały naruszone, oraz ich przedstawiciele, w tym związki zawodowe i obrońcy praw człowieka, muszą mieć dostęp do skutecznych środków zaradczych w związku z negatywnymi skutkami, jakie dotknęły te osoby. Skuteczne środki oznaczają, że ofiary muszą mieć możliwość uzyskania pełnego odszkodowania za poniesioną szkodę. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Należy również wskazać, że negocjacje w sprawie traktatu ONZ zaowocowały stworzeniem potencjalnych przepisów dotyczących odpowiedzialności karnej za najcięższe czyny, takie jak zbrodnie wojenne bądź nielegalne egzekucje. Europejska inicjatywa ustawodawcza w sprawie obowiązku zachowania należytej staranności musi więc mieć możliwość włączenia w swoje ramy tego rodzaju kwestii prawa karnego. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Są zatem aspekty, które powinny zostać uwzględnione przy rozważaniu należytej staranności w zakresie praw człowieka:






  — | spójne ramy należytej staranności oparte na dotychczasowych instrumentach, mające zastosowanie do przedsiębiorstw działających na rynku wewnętrznym, |
| --- | --- | --- |

3.13.

—

spójne ramy należytej staranności oparte na dotychczasowych instrumentach, mające zastosowanie do przedsiębiorstw działających na rynku wewnętrznym,

| — | odpowiedzialność skutkującą wprowadzeniem skutecznych środków zaradczych wobec osób dotkniętych niewłaściwym postępowaniem, |
| --- | --- |

—

odpowiedzialność skutkującą wprowadzeniem skutecznych środków zaradczych wobec osób dotkniętych niewłaściwym postępowaniem,

| — | określone ramy odpowiedzialności uwzględniające, w odpowiednich przypadkach, odpowiedzialność karną – w zależności od systemu prawnego oraz naruszenia. |
| --- | --- |

—

określone ramy odpowiedzialności uwzględniające, w odpowiednich przypadkach, odpowiedzialność karną – w zależności od systemu prawnego oraz naruszenia.

| 3.14. | Wzajemne powiązanie między ramami dotyczącymi należytej staranności a kwestiami odpowiedzialności cywilnej (oraz ewentualnej odpowiedzialności karnej) jest oczywiste. Rygorystyczne procedury w zakresie należytej staranności oraz wymiana informacji pozwalają przedsiębiorstwom wykazać, że nie ponoszą odpowiedzialności za określone naruszenie praw człowieka. Przedsiębiorstwa, które przeprowadzają procedury w zakresie należytej staranności, muszą odnosić korzyści w związku z podejmowanymi staraniami. Nie może to być rozumiane jako ogólne wyłączenie odpowiedzialności. Kwestia ta została uwzględniona w Wytycznych ONZ dotyczących biznesu i praw człowieka w komentarzu do zasady 17, w którym stwierdza się: „Odpowiednie przeprowadzenie procesu należytej staranności w zakresie praw człowieka powinno pomóc przedsiębiorstwom w odniesieniu się do ryzyka skierowanych przeciwko nim roszczeń prawnych, dzięki wykazaniu, że podjęły one wszelkie stosowne kroki, aby uniknąć uwikłania w domniemane naruszenia praw człowieka. Przedsiębiorstwa, które dochowały należytej staranności w zakresie praw człowieka, nie powinny jednak zakładać, że fakt ten sam z siebie, automatycznie i w pełni zwolni je z odpowiedzialności za spowodowanie lub przyczynienie się do naruszenia praw człowieka”. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | Inicjatywa ustawodawcza musi obejmować tematykę należytej staranności, musi jednak również zapewnić jej adekwatne i spójne włączenie do kwestii odpowiedzialności w ramach opartych na Wytycznych ONZ dotyczących biznesu i praw człowieka, które obejmą w szczególności podmioty, z którymi przedsiębiorstwo ma bezpośrednie powiązania w zakresie działalności, produktów albo usług dzięki ustanowionym relacjom biznesowym. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | Może to być również doskonałe podejście zapewniające odpowiedzialność w stopniu proporcjonalnym bez arbitralnego określania progów dla MŚP. Istniejące ramy dotyczące należytej staranności, takie jak Wytyczne ONZ dotyczące biznesu i praw człowieka oraz Wytyczne OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych, mają zastosowanie do wszystkich podmiotów prowadzących działalność gospodarczą i jest to w pełni uzasadnione: prawa człowieka są uniwersalne i niepodzielne; mogą istnieć olbrzymie różnice w wielkości, przychodach i specyficznych cechach poszczególnych sektorów w zakresie narażenia na ryzyko naruszenia praw człowieka w obrębie łańcuchów wartości; tworzenie przedziałów odpowiedzialności w zależności od wielkości przedsiębiorstw, spółek zależnych i dostawców może stwarzać problemy, gdyż nastąpiłoby dostosowanie globalnego łańcucha wartości do progów wymaganych przepisami. Faktem jest, że te przedsiębiorstwa, które zostały silnie dotknięte przez kryzys związany z COVID-19, mają mniej zasobów odpowiednich do wykonania wymaganego zadania. Rozsądny poziom należytej staranności zapewni poszanowanie praw człowieka oraz odszkodowanie dla osób bezpośrednio poszkodowanych z uniknięciem nakładania na MŚP jakichkolwiek nieproporcjonalnych obciążeń logistycznych, finansowych bądź związanych z zasobami ludzkimi w okresie najpoważniejszego kryzysu gospodarczego. Wyjaśnienie sposobu powiązania wymogów w zakresie należytej staranności z ewentualną odpowiedzialnością może stanowić praktyczne podejście do uwzględnienia specyficznych cech MŚP w Europie. |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | Inicjatywa ustawodawcza powinna obejmować wszystkie przedsiębiorstwa z różnych sektorów – jak określono w Wytycznych ONZ dotyczących biznesu i praw człowieka – mające siedzibę w UE lub prowadzące działalność na jej obszarze, tak aby uniknąć nieuczciwej konkurencji i nierównych warunków działania, jak również powinna obejmować sektor publiczny. Należy zawrzeć w niej wymóg, aby przedsiębiorstwa stosowały się do wysokich norm odpowiedzialnego prowadzenia działalności gospodarczej, a przy tym zaproponować stosowne środki zgodnie z odpowiednim ryzykiem naruszenia praw człowieka. Przedsiębiorstwa muszą wdrożyć skuteczne mechanizmy należytej staranności na potrzeby identyfikowania naruszeń praw człowieka oraz negatywnego wpływu na kwestie społeczne i na środowisko, zapobiegania im i ich ograniczania, obejmujące ich działania i relacje biznesowe, w tym łańcuchy dostaw i podwykonawców, wyraźnie powiązane w ramach relacji biznesowych w dobrze zdefiniowanych globalnych łańcuchach wartości. |
| --- | --- |

3.17.

| 3.18. | W zakresie przedmiotowym tej inicjatywy ustawodawczej należy uwzględnić szeroki zakres definicji praw człowieka i praw środowiskowych, w tym praw pracowniczych i związkowych, a także zapewnić uwzględnienie nowych osiągnięć w dziedzinie praw człowieka (np. zasady niedyskryminacji). Powinna ona opierać się na dokumentach takich jak Międzynarodowa karta praw człowieka, konwencje MOP, a także europejska konwencja praw człowieka i Europejska karta społeczna. Należałoby również uwzględnić Trójstronną deklarację zasad dotyczących przedsiębiorstw wielonarodowych i polityki społecznej MOP, która zawiera też kompleksowy katalog praw odnoszących się do przedsiębiorstw wielonarodowych i pracy, obejmujący w szczególności konwencje i zalecenia w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy. W odniesieniu do praw środowiskowych należy uwzględnić porozumienie paryskie, z zastrzeżeniem, że ten traktat międzynarodowy podpisały rządy, a nie przedsiębiorstwa, co oznacza, że te pierwsze muszą honorować podjęte zobowiązania, a te ostatnie muszą przyczyniać się do ich realizacji. Jej podstawę powinny stanowić Traktaty UE i Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, a także krajowe instrumenty dotyczące praw człowieka. Poziom ochrony praw człowieka nie powinien w żadnym przypadku być niższy niż poziom zagwarantowany przez istniejące ustawodawstwo na poziomie międzynarodowym, europejskim bądź krajowym. |
| --- | --- |

3.18.

| 3.19. | Obowiązki dotyczące należytej staranności powinny obejmować wpływ faktyczny i potencjalny. Powinny również obejmować skutki dla kwestii społecznych i środowiska, w tym te wynikające z celów zrównoważonego rozwoju, a także przeciwdziałanie korupcji, ład korporacyjny oraz sprawiedliwe opodatkowanie. Należy uznać ogromne znaczenie wpływu na środowisko dla zrównoważonego prowadzenia działalności gospodarczej. Zgodnie z Wytycznymi ONZ dotyczącymi biznesu i praw człowieka, wytycznymi OECD oraz definicjami zawartymi w trójstronnej deklaracji MOP przedsiębiorstwo powinno przeprowadzać proces należytej staranności, „aby zidentyfikować faktyczny bądź potencjalny negatywny wpływ, zapobiegać mu, łagodzić jego skutki oraz rozliczyć się z działań, jakie podejmuje, aby im przeciwdziałać. W oparciu o te instrumenty obowiązkowy proces należytej staranności powinien, z poszanowaniem prawnie uzasadnionego interesu tajemnicy handlowej, obejmować przeprowadzenie analizy rzeczywistego i potencjalnego negatywnego wpływu na prawa człowieka, zapewnić zintegrowane uwzględnienie wyników takiej i podjęcie działań na ich podstawie, śledzenie reakcji na te działania oraz komunikowanie informacji na temat tego, jakie działania są podejmowane”. Inicjatywa ustawodawcza powinna być przygotowana w sposób spójny z istniejącymi systemami należytej staranności, zwłaszcza z Wytycznymi ONZ dotyczącymi biznesu i praw człowieka, aby ułatwić wdrażanie i uniknąć powielania działań. |
| --- | --- |

3.19.

| 3.20. | W inicjatywie ustawodawczej należy w sposób wyraźny określić, jakie działania indywidualne muszą podjąć przedsiębiorstwa w ramach pełnej procedury należytej staranności w celu przeprowadzenia oceny ryzyka w zakresie praw człowieka z zapewnieniem spójności z innymi wiążącymi przepisami unijnymi, takimi jak zmiana dyrektywy w sprawie ujawniania informacji niefinansowych (13), której odpowiednie dostosowanie może być konieczne w przyszłości. Inicjatywa ustawodawcza powinna obejmować następujące środki:






  — | działania w zakresie wyraźnie zdefiniowanej analizy ryzyka (identyfikacja i ocena (potencjalnych) negatywnych skutków działalności przedsiębiorstw dla praw człowieka i środowiska) obejmującej mechanizm wczesnego ostrzegania, |
| --- | --- | --- |

3.20.

—

działania w zakresie wyraźnie zdefiniowanej analizy ryzyka (identyfikacja i ocena (potencjalnych) negatywnych skutków działalności przedsiębiorstw dla praw człowieka i środowiska) obejmującej mechanizm wczesnego ostrzegania,

| — | działania następcze (określenie wewnętrznych obowiązków w przedsiębiorstwie, zniwelowanie negatywnych skutków i zapobieganie im), |
| --- | --- |

—

działania następcze (określenie wewnętrznych obowiązków w przedsiębiorstwie, zniwelowanie negatywnych skutków i zapobieganie im),

| — | monitorowanie skuteczności środków wprowadzonych na podstawie Wytycznych OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych i Wytycznych ONZ dotyczących biznesu i praw człowieka, |
| --- | --- |

—

monitorowanie skuteczności środków wprowadzonych na podstawie Wytycznych OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych i Wytycznych ONZ dotyczących biznesu i praw człowieka,

| — | przekazywanie informacji (zapewnienie sprawozdawczości w zakresie przeciwdziałania (potencjalnym) negatywnym skutkom działalności przedsiębiorstw) z poszanowaniem uzasadnionej tajemnicy handlowej, |
| --- | --- |

—

przekazywanie informacji (zapewnienie sprawozdawczości w zakresie przeciwdziałania (potencjalnym) negatywnym skutkom działalności przedsiębiorstw) z poszanowaniem uzasadnionej tajemnicy handlowej,

| — | należy zapewnić udział związków zawodowych reprezentowanych w przedsiębiorstwie zgodnie z przepisami mającymi zastosowanie do dialogu społecznego. |
| --- | --- |

—

należy zapewnić udział związków zawodowych reprezentowanych w przedsiębiorstwie zgodnie z przepisami mającymi zastosowanie do dialogu społecznego.

| 3.21. | Państwa członkowskie powinny zapewnić, aby co najmniej jeden krajowy organ publiczny (np. inspektorat pracy albo inspektorat BHP) był odpowiedzialny za monitorowanie przestrzegania obowiązków przez przedsiębiorstwa. Organ taki powinien posiadać niezbędne zasoby i wiedzę fachową do przeprowadzania takich kontroli, również z urzędu, a także kontroli opartych na ocenie ryzyka, informacjach otrzymanych od sygnalistów i skargach. Powinien działać w ścisłej współpracy z partnerami społecznymi oraz zapewniać ich aktywny udział. Pewną rolę powinny również odgrywać odpowiednio wyposażone punkty kontaktowe OECD. |
| --- | --- |

3.21.

| 3.22. | Międzynarodowe instrumenty uwzględniają niezbędną rolę, jaką powinny odgrywać znaczące konsultacje z przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego oraz związkami zawodowymi, pracownikami i ich prawomocnymi przedstawicielami na odpowiednich poziomach dialogu społecznego (przedsiębiorstwa, sektora, kraju, Unii, międzynarodowym) w określaniu i wdrażaniu inicjatyw przedsiębiorstw w zakresie należytej staranności. Inicjatywa ustawodawcza powinna zatem, w odpowiednich przepisach dotyczących należytej staranności, zapewniać udział tych podmiotów. |
| --- | --- |

3.22.

| 3.23. | W istniejących systemach, na których mogłaby być oparta bezwzględnie obowiązująca inicjatywa ustawodawcza, wdrożenie i stosowanie należytej staranności nie zawsze samo w sobie wyklucza odpowiedzialność, gdyż szkody wynikają z naruszania praw człowieka, a nie z niedopatrzeń w zakresie należytej staranności. Jeżeli nie udaje się zapobiegać naruszeniom praw człowieka, ich ofiary nadal potrzebują przynajmniej skutecznych środków zaskarżenia zapewniających im pełne odszkodowanie z tytułu poniesionej szkody. System należytej staranności będzie służył ukazywaniu wysiłków podjętych na rzecz unikania szkód. |
| --- | --- |

3.23.

4.   Uwagi szczegółowe

| 4.1. | Przedsiębiorstwa prowadzące działalność transgraniczną w UE i poza nią muszą być zarządzane w sposób zrównoważony pod względem gospodarczym, społecznym i ekologicznym, z perspektywą lokalizacji, produkcji towarów i świadczeniem usług w Europie. Inicjatywa ustawodawcza powinna też wymagać od przedsiębiorstw włączenia odpowiedzialnych i zrównoważonych zasad i aspektów prowadzenia działalności gospodarczej do swoich relacji biznesowych w globalnych łańcuchach wartości. Powinna zmierzać do ustanowienia ram, które będą obejmować skuteczny i wiążący dialog ze wszystkimi zainteresowanymi stronami w przedsiębiorstwie, najlepiej na szczeblu rad nadzorczych i doradczych. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Zważywszy na wyzwania i przeszkody, jakie często napotykają ofiary w kontekście dostępu do wymiaru sprawiedliwości w państwach trzecich, w których działalność prowadzą przedsiębiorstwa unijne, konieczne jest zapewnienie możliwości dostępu do wymiaru sprawiedliwości w państwie członkowskim, w którym dane przedsiębiorstwo ma siedzibę (lub w którym prowadzi działalność gospodarczą). Powinno zatem być możliwe zgłaszanie roszczeń wobec przedsiębiorstw, które mają siedzibę w państwie członkowskim albo prowadzą w nim działalność gospodarczą, albo mają innego rodzaju powiązanie z nim, w jurysdykcji tego państwa członkowskiego. Taką możliwość przewiduje już francuska ustawa o obowiązku zachowania czujności przez przedsiębiorstwa z dnia 27 marca 2017 r., lecz sprawy w toku pokazują, że nie powstały jeszcze precedensy w jurysdykcji sądów krajowych w zakresie skarg obejmujących zagraniczną spółkę zależną. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Jurysdykcja sądów europejskich jest zwykle zastrzeżona dla europejskich pozwanych. Oznacza to, że przedsiębiorstwo mające siedzibę w Europie może odpowiadać przed europejskim sądem, lecz jego spółki zależne, mające siedziby w kraju, w którym wystąpiła szkoda, zwykle nie mogą. Dostawcy i pośrednicy w łańcuchu dostaw są jeszcze bardziej oderwani od takiego europejskiego przedsiębiorstwa. Konieczne jest zapewnienie, aby ofiarom naruszeń praw człowieka związanych z działalnością przedsiębiorstw oraz ich przedstawicielom, w tym związkom zawodowym i obrońcom praw człowieka, zagwarantowano, w ramach przestrzegania praw człowieka, dostęp do sprawiedliwego procesu, sądów i organów. Jurysdykcję powinien mieć jeden sąd prowadzący rzetelne postępowanie, w przypadku gdy nie jest jasne, czy potencjalna odpowiedzialność spoczywa na spółce dominującej, na jednej ze spółek zależnych, czy na jednym z dostawców. W związku z powyższym należy zmienić rozporządzenie Bruksela I, tak aby w przypadku naruszeń praw człowieka umożliwić prowadzenie postępowania w Europie. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Inną kwestią, która była omawiana na szczeblu ONZ, jest obowiązujące prawo. Zgodnie z art. 7 rozporządzenia Rzym II w przypadku szkody w środowisku naturalnym możliwy jest wybór prawa. Czy tak będzie też w przypadku praw człowieka, aby zapewnić ten sam poziom praw dla szkód w środowisku i naruszeń praw człowieka? Kwestia ta jest obecnie przedmiotem dyskusji prawników, a EKES co do zasady poprze takie zrównanie, bez przesądzania o wszystkich skutkach prawnych. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Należy wprowadzić szczególne ramy odpowiedzialności, w tym – w stosownych przypadkach w zależności od systemu prawnego i naruszenia – odpowiedzialności karnej, w odniesieniu do przypadków, w których dochodzi do naruszenia norm w zakresie praw człowieka, norm społecznych i środowiskowych lub wystąpienia negatywnych skutków działalności przedsiębiorstw, w tym w obrębie ich łańcuchów dostaw i podwykonawców. Projekt traktatu ONZ przewiduje odpowiedzialność karną za najbardziej haniebne zbrodnie międzynarodowe. W swojej opinii dotyczącej traktatu ONZ EKES już odnotował, że odpowiedzialność taka powinna również obejmować przypadki rażącego niedbalstwa (14). |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | EKES również wyraził swoją opinię na temat kwestii ciężaru dowodu oraz odpowiadającego mu standardu dowodu. W opinii EKES-u (15) proponuje się, że „[...] Oznaczałoby to przynajmniej, że od powoda w sprawie o naruszenie praw człowieka wymagane będzie jedynie udowodnienie definitywnego związku między sprawcą naruszenia (takim jak dostawca lub jednostka zależna) a przedsiębiorstwem (odbiorcą lub jednostką dominującą), od którego z kolei wymagane będzie wiarygodne wyjaśnienie, że naruszenie było poza jego kontrolą”. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Przedsiębiorstwa nie powinny być narażone na lekkomyślne wszczynanie sporów sądowych ani na bezwzględną odpowiedzialność, jako że mogą powołać się na prowadzone procedury należytej staranności, aby wykazać swoje zaangażowanie oraz działania podejmowanie w celu łagodzenia szkodliwych skutków i zapobiegania im. W przypadku, gdy przedsiębiorstwo nie spowodowało szkody, nie przyczyniło się do niej ani nie mogło o niej wiedzieć mimo przeprowadzenia istotnego procesu należytej staranności, nie można przypisywać mu odpowiedzialności. Proces należytej staranności powinien stanowić odpowiedź na często wymieniany problem „zasłony korporacyjnej”, która powoduje, że ofiary często nie mają zasobów bądź możliwości wskazania konkretnego łańcucha odpowiedzialności w ramach globalnego łańcucha wartości. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Środki ułatwiające ofiarom dostęp do wymiaru sprawiedliwości powinny obejmować odpowiednie systemy wsparcia. Postępowanie w przedmiocie zastosowania środków tymczasowych powinno umożliwić zatrzymanie działań naruszających prawa człowieka oraz normy społeczne i środowiskowe. EKES zwrócił już uwagę na istotną rolę świadków i sygnalistów, a także konieczność wspierania organizacji pozarządowych podejmujących działania w tym obszarze w zakresie, w jakim mają one prawnie uzasadniony interes, opierający się na uznanych zasadach prawnych, w odniesieniu do podejmowania działań i gromadzenia dowodów. We Francji kilka formalnych zgłoszeń z inicjatywy organizacji pozarządowych przeciwko przedsiębiorstwom na podstawie francuskich zasad należytej staranności obnażyło trudności w egzekwowaniu prawa (np. w zakresie obowiązującego prawa). |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Ramy dotyczące obowiązku zachowania należytej staranności funkcjonowałyby w oparciu o uzgodnioną normę egzekwowaną poprzez stosowanie proporcjonalnych, skutecznych i odstraszających sankcji, natomiast odpowiedzialność musiałaby wynikać z naruszenia jasno określonego zestawu praw człowieka. Podobnie jak w przypadku wszystkich systemów odpowiedzialności, należy ustanowić wyraźny związek przyczynowy między winą lub niewywiązaniem się z obowiązku zapobiegania a pewną szkodą. W sprawach dotyczących przypadków niebezpośrednich, odległych związków przyczynowych nie ma zatem powiązania z ryzykiem. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Sankcje powinny obejmować wykluczenie z procedur pozyskiwania zamówień publicznych i funduszy publicznych, a także sankcje finansowe, proporcjonalne do obrotu przedsiębiorstwa, oraz działania naprawcze. Sankcje te powinny zmotywować przedsiębiorstwa do przestrzegania ich obowiązków i zapobiegania negatywnym skutkom ich działalności. Powinno to w większym stopniu przyczynić się do zwiększenia pozytywnej konwergencji podejścia do praw człowieka, w tym praw pracowników i związków zawodowych. Państwa członkowskie powinny wprowadzić pozytywne zachęty promujące ambitne podejście przedsiębiorstw do zrównoważonej działalności gospodarczej, obejmującej również ich łańcuchy dostaw i podwykonawców. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Inicjatywa ustawodawcza powinna obejmować klauzulę o nieobniżaniu poziomu ochrony, klauzulę najbardziej korzystnych przepisów oraz klauzulę przeglądową, opracowane na podstawie wkładu specjalistów; za przykład w tym zakresie może służyć ustawodawstwo dotyczące ochrony danych osobowych. Wymogi nowej inicjatywy ustawodawczej UE powinny również mieć zastosowanie do istniejących dobrowolnych narzędzi w zakresie należytej staranności, które w stosownych przypadkach powinny zostać dostosowane. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | KE powinna aktywnie promować swoją politykę w zakresie należytej staranności na szczeblu międzynarodowym, tj. w procesie przygotowywania traktatu ONZ, w ramach wszystkich istotnych organizacji międzynarodowych, aby zachęcić inne jurysdykcje do obrania tej samej drogi. |
| --- | --- |

4.12.

Bruksela, dnia 18 września 2020 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dz.U. C 303 z 19.8.2016, s. 17; Dz.U. C 97 z 24.3.2020, s. 9 oraz opinia EKES w sprawie zrównoważonych łańcuchów dostaw oraz godnej pracy w handlu międzynarodowym (zob. s. 197 niniejszego Dziennika Urzędowego).

1

(2)  Jak określono w Międzynarodowej karcie praw człowieka, dziewięciu podstawowych instrumentach praw człowieka dotyczących Europy i UE, europejskiej konwencji praw człowieka, Europejskiej karcie społecznej oraz Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej.

2

(3)  Jak określono w podstawowych normach pracy, a w szczególności w Trójstronnej deklaracji zasad dotyczących przedsiębiorstw wielonarodowych i polityki społecznej MOP.

3

(4)  Dz.U. C 97 z 24.3.2020, s. 9.

4

(5)  Rezolucja PE 2018/2763(RSP).

5

(6)  Badanie FRA, Improving access to remedy in the area of business and human rights at the EU level [Poprawa dostępu do środków ochrony prawnej w dziedzinie biznesu i praw człowieka na szczeblu UE], Wiedeń 2017.

6

Improving access to remedy in the area of business and human rights at the EU level

(7)  https://op.europa.eu/pl/publication-detail/-/publication/8ba0a8fd-4c83-11ea-b8b7-01aa75ed71a1

7

(8)  Komisja Europejska, Study on due diligence requirements through the supply chain [Badanie dotyczące wymogów w zakresie należytej staranności w łańcuchach dostaw], styczeń 2020 r., s. 16.

8

Study on due diligence requirements through the supply chain

(9)  Przemówienie komisarza Reyndersa podczas seminarium internetowego na temat należytej staranności zorganizowanego przez grupę roboczą Parlamentu Europejskiego ds. odpowiedzialnego prowadzenia działalności gospodarczej, 30 kwietnia 2020 r.

9

(10)  Zob. przypis 4.

10

(11)  Traktat ONZ w sprawie przedsiębiorstw i praw człowieka.

11

(12)  https://s3.amazonaws.com/brt.org/BRT-StatementonthePurposeofaCorporationOctober2020.pdf

12

(13)  Dz.U. L 330 z 15.11.2014, s. 1.

13

(14)  Zob. przypis 4.

14

(15)  Zob. przypis 4.

15

---

| 11.12.2020 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 429/145 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 429/145

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Przegląd agendy terytorialnej UE, karty lipskiej i agendy miejskiej dla UE”

(opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji niemieckiej)

(2020/C 429/20)

| Sprawozdawca: | Petr ZAHRADNÍK |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Roman HAKEN |

Sprawozdawca:

Petr ZAHRADNÍK

Współsprawozdawca:

Roman HAKEN

| Wniosek o konsultację | 18.2.2020, pismo od Petera ALTMAIERA, niemieckiego federalnego ministra gospodarki i energii |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej |
| Data przyjęcia przez sekcję | 20.7.2020 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 18.9.2020 |
| Sesja plenarna nr | 554 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 216/0/4 |

Wniosek o konsultację

18.2.2020, pismo od Petera ALTMAIERA, niemieckiego federalnego ministra gospodarki i energii

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej

Data przyjęcia przez sekcję

20.7.2020

Data przyjęcia na sesji plenarnej

18.9.2020

Sesja plenarna nr

554

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

216/0/4

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES zaleca, by nowe okoliczności i parametry, które pojawiły się od czasu wejścia w życie aktualnej karty lipskiej (zob. pkt 2.2), zostały w pełni uwzględnione w treści nowej karty, tak by była ona funkcjonalnie zgodna z przyszłymi wieloletnimi ramami finansowymi UE i ich powiązaniami z procesem europejskiego semestru. Powinna ona także uwzględniać skutki i konsekwencje pandemii COVID-19 dla rozwoju gospodarczego, społecznego, środowiskowego i terytorialnego państw członkowskich i całej UE. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES zwraca uwagę na spodziewany wzrost zakłóceń i zagrożeń (gospodarczych, zdrowotnych, środowiskowych, dla cyberbezpieczeństwa itp.) i proponuje jednoznaczne podkreślenie potrzeby systematycznego uwzględniania odporności w nowej karcie lipskiej na rzecz zrównoważonego rozwoju miast europejskich. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES z zadowoleniem przyjmuje tekst agendy terytorialnej 2030 i popiera jej podstawowe filary, które opierają się na sprawiedliwości, trosce o środowisko i potrzebie przełożenia wymiaru terytorialnego na wszystkie istotne obszary administracji publicznej. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Jednocześnie EKES z zadowoleniem przyjmuje stworzoną w agendzie terytorialnej 2030 możliwość zaangażowania się w proces jej wdrażania. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES jest świadomy szerokich możliwości zastosowania zintegrowanego podejścia w kontekście rozwoju terytorialnego i rozwoju obszarów miejskich oraz korzyści płynących z takiego podejścia w postaci synergii, oszczędności kosztów i funkcjonalnego powiązania treści wspieranych projektów. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES zwraca uwagę na możliwość przyjęcia zintegrowanego podejścia, w tym na możliwość łączenia publicznych i prywatnych środków finansowych w celu zwiększenia zdolności i dzielenia ryzyka z korzyścią zarówno dla rozwoju terytorialnego, jak i dla rozwoju obszarów miejskich, z zachowaniem kontroli demokratycznej, przejrzystości zarządzania i odpowiedzialności. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES w pełni popiera równowagę między różnymi rodzajami terytoriów przy stosowaniu instrumentów rozwoju terytorialnego i rozwoju obszarów miejskich. Zaleca stosowanie najbardziej odpowiednich instrumentów wsparcia dla danych rodzajów terytoriów przy przestrzeganiu zasady pomocniczości, co doprowadzi do wyeliminowania objawów niedostatku, zapóźnień i izolacji w przypadku regionów zagrożonych. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES podkreśla znaczenie nowych modeli i aspektów rozwoju aglomeracji miejskich i obszarów metropolitalnych jako kluczowych czynników poprawy konkurencyjności UE na świecie dzięki ich otwartości, a także potrzebę przeciwdziałania niektórym efektom ubocznym globalizacji. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES jest jednak również świadomy znaczenia ochrony i wspierania regionów peryferyjnych i oddalonych, głównie wiejskich, w celu uwzględnienia ich w nowoczesnym i zrównoważonym rozwoju regionalnym. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Mając na uwadze czynniki endogeniczne i egzogeniczne, niemożliwe jest oddzielne zajmowanie się zrównoważonym rozwojem i odpornością miast i regionów. EKES zaleca zatem zapewnienie maksymalnej koordynacji agendy miejskiej z polityką spójności terytorialnej. Można to osiągnąć poprzez funkcjonalne partnerstwa pomiędzy obszarami miejskimi i wiejskimi oraz poprzez zintegrowane projekty mające na celu wzmocnienie zrównoważonego rozwoju i odporności lokalnych systemów gospodarczych, społecznych i środowiskowych w miastach oraz na ich obszarach funkcjonalnych oraz podmiejskich. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES wzywa Komisję Europejską do wspierania wymiany doświadczeń prowadzącej stopniowo do wydania zaleceń metodologicznych dotyczących uwzględniania pojawiających się zagrożeń i odporności przy opracowywaniu i ocenie planów rozwoju na szczeblu miejskim i regionalnym. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Z jednej strony EKES zauważa, że dzięki koncentracji zasobów i dywersyfikacji działalności gospodarczej metropolie i aglomeracje miejskie stworzyły korzystne warunki do tego, by stać się biegunami wzrostu dla całej gospodarki krajowej i punktami stycznymi dla niej w kontekście gospodarczego otwarcia i globalizacji. Z drugiej strony jest w pełni świadomy potrzeby wyważonego rozwoju całej gospodarki krajowej, w tym regionów wiejskich i peryferyjnych. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | EKES zdecydowanie domaga się bardziej zrównoważonej reprezentacji, w ramach zasady partnerstwa, w zakresie rozwoju obszarów miejskich i rozwoju regionalnego. Dobrego przykładu sprawiedliwej reprezentacji dostarcza program LEADER/RLKS, w którym z administracji publicznej może pochodzić nie więcej niż 50 % członków partnerstwa. EKES zaleca znacznie większe zaangażowanie grup docelowych (mieszkańców miast i wsi, lokalnych organizacji pozarządowych i partnerów społecznych) w skuteczną współpracę publiczno-prywatną. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | EKES zauważa, że w praktyce zintegrowane podejście terytorialne jest stosowane głównie na obszarach wiejskich (LEADER/RLKS) oraz w przypadku funkcjonalnych aglomeracji miejskich i obszarów metropolitalnych. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | Chociaż partnerstwo (międzysektorowe) jest zagwarantowane w składzie organów zarządzających i doradczych, w praktyce znacznie słabszą pozycję w ramach zintegrowanych inwestycji terytorialnych (ZIT) zajmują podmioty prywatne (czy to firmy lokalne, czy też organizacje pozarządowe lub lokalne grupy działania i stowarzyszenia). W przyszłości luka ta powinna zostać wypełniona, ponieważ nie pozwala na uzyskanie zrównoważonego obrazu potrzeb rozwojowych społeczności. |
| --- | --- |

1.15.

2.   Kontekst

| 2.1. | Karta lipska to międzyrządowy dokument państw członkowskich UE, którego celem jest wypracowanie wspólnych zasad i strategii polityki zrównoważonego rozwoju obszarów miejskich. W tym względzie opiera się ona na trzech filarach:






  — | włączenie koncepcji zrównoważonego rozwoju obszarów miejskich do krajowych, regionalnych i lokalnych polityk rozwoju, |
| --- | --- | --- |

2.1.

—

włączenie koncepcji zrównoważonego rozwoju obszarów miejskich do krajowych, regionalnych i lokalnych polityk rozwoju,

| — | wykorzystanie zintegrowanych instrumentów rozwoju obszarów miejskich (np. rozwój lokalny kierowany przez społeczność na obszarach miejskich – RLKS-M) oraz odnośnej administracji publicznej, a także zarządzanie przyjmujące zasadę wielopoziomowego sprawowania rządów, |
| --- | --- |

—

wykorzystanie zintegrowanych instrumentów rozwoju obszarów miejskich (np. rozwój lokalny kierowany przez społeczność na obszarach miejskich – RLKS-M) oraz odnośnej administracji publicznej, a także zarządzanie przyjmujące zasadę wielopoziomowego sprawowania rządów,

| — | zapewnienie równowagi z innymi rodzajami struktur terytorialnych, przy jednoczesnym poszanowaniu policentrycznej struktury miejskiej. |
| --- | --- |

—

zapewnienie równowagi z innymi rodzajami struktur terytorialnych, przy jednoczesnym poszanowaniu policentrycznej struktury miejskiej.

| 2.2. | EKES popiera zakres i treść karty lipskiej, uważa jednak, że konieczne jest dostosowanie jej treści do nowych okoliczności, które pojawiły się od czasu jej przyjęcia w maju 2007 roku. Najważniejsze zmiany, jakie zaszły od tego czasu, to m.in:






  — | ogromny postęp technologiczny i większy potencjał innowacyjny w postaci cyfryzacji, inteligentnej mobilności i innych inteligentnych rozwiązań, które stwarzają wiele możliwości rozwoju (np. optymalizacja wykorzystania zasobów itp.), ale także zagrożenia strategiczne (wpływ na zatrudnienie, wrażliwość na zagrożenia w cyberprzestrzeni itp.), |
| --- | --- | --- |

2.2.

—

ogromny postęp technologiczny i większy potencjał innowacyjny w postaci cyfryzacji, inteligentnej mobilności i innych inteligentnych rozwiązań, które stwarzają wiele możliwości rozwoju (np. optymalizacja wykorzystania zasobów itp.), ale także zagrożenia strategiczne (wpływ na zatrudnienie, wrażliwość na zagrożenia w cyberprzestrzeni itp.),

| — | wpływ gospodarki 4.0 i społeczeństwa 4.0 z punktu widzenia nowej organizacji działalności gospodarczej w formie gospodarki o obiegu zamkniętym i gospodarki dzielenia się, którego bodźce i efekty rozwoju skupiają się szczególnie w aglomeracjach miejskich, |
| --- | --- |

—

wpływ gospodarki 4.0 i społeczeństwa 4.0 z punktu widzenia nowej organizacji działalności gospodarczej w formie gospodarki o obiegu zamkniętym i gospodarki dzielenia się, którego bodźce i efekty rozwoju skupiają się szczególnie w aglomeracjach miejskich,

| — | transformacja tkanki społecznej w wyniku migracji, wpływów demograficznych i zmieniających się stylów życia, |
| --- | --- |

—

transformacja tkanki społecznej w wyniku migracji, wpływów demograficznych i zmieniających się stylów życia,

| — | możliwości i wyzwania wynikające z celów i środków zawartych w Europejskim Zielonym Ładzie, |
| --- | --- |

—

możliwości i wyzwania wynikające z celów i środków zawartych w Europejskim Zielonym Ładzie,

| — | nowe sposoby i modele finansowania rozwoju obszarów miejskich oparte na współdzieleniu prywatnych i publicznych zasobów oraz interesów, |
| --- | --- |

—

nowe sposoby i modele finansowania rozwoju obszarów miejskich oparte na współdzieleniu prywatnych i publicznych zasobów oraz interesów,

| — | nowe aspekty związane z otwarciem aglomeracji i metropolii na świat zewnętrzny, biorąc pod uwagę rolę tych podmiotów w globalnej konkurencyjności i potrzebę ich odporności w obliczu ubocznych skutków globalizacji, |
| --- | --- |

—

nowe aspekty związane z otwarciem aglomeracji i metropolii na świat zewnętrzny, biorąc pod uwagę rolę tych podmiotów w globalnej konkurencyjności i potrzebę ich odporności w obliczu ubocznych skutków globalizacji,

| — | ciągła potrzeba zwiększania udziału ludności w planowaniu i realizacji projektów rozwojowych miast i peryferyjnych obszarów wiejskich. |
| --- | --- |

—

ciągła potrzeba zwiększania udziału ludności w planowaniu i realizacji projektów rozwojowych miast i peryferyjnych obszarów wiejskich.

| 2.3. | Agenda terytorialna 2030 jest międzyrządowym dokumentem państw członkowskich Unii Europejskiej sporządzonym na podstawie współpracy z partnerami w innych krajach, instytucjami i organizacjami UE oraz europejskimi grupami interesu. Jej celem jest zapewnienie, aby potrzeba zrównoważonej przyszłości koncentrowała się nie tylko na wzmocnieniu spójności terytorialnej, która jest celem ustanowionym w art. 3 Traktatu o Unii Europejskiej, ale także na wszystkich terytoriach i ich mieszkańcach. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.3.1. | Mając to na uwadze, agenda terytorialna 2030 wzywa do wzmocnienia wymiaru terytorialnego wszystkich polityk na wszystkich szczeblach władzy. W tym względzie opiera się ona na trzech filarach:






  — | Pierwszym kluczowym celem jest sprawiedliwa Europa, która oferuje perspektywy na przyszłość dla wszystkich rodzajów terytoriów i ich mieszkańców. Podkreśla się tu wkład wymiaru terytorialnego i planowania przestrzennego w integrację i wzajemne powiązanie priorytetów politycznych takich jak spójność gospodarcza, społeczna i terytorialna, Europejski filar praw socjalnych, Europa bliższa swoim obywatelom, bardziej integracyjny, zrównoważony i zintegrowany rozwój miast i terytoriów, sprawiedliwa transformacja i integracja terytorialna w Europie. |
| --- | --- | --- |

2.3.1.

—

Pierwszym kluczowym celem jest sprawiedliwa Europa, która oferuje perspektywy na przyszłość dla wszystkich rodzajów terytoriów i ich mieszkańców. Podkreśla się tu wkład wymiaru terytorialnego i planowania przestrzennego w integrację i wzajemne powiązanie priorytetów politycznych takich jak spójność gospodarcza, społeczna i terytorialna, Europejski filar praw socjalnych, Europa bliższa swoim obywatelom, bardziej integracyjny, zrównoważony i zintegrowany rozwój miast i terytoriów, sprawiedliwa transformacja i integracja terytorialna w Europie.

| — | Drugim kluczowym celem jest zielona Europa, która chroni wspólne środowisko i kształtuje transformację społeczną. Chodzi tu o uwypuklenie wkładu wymiaru terytorialnego i planowania przestrzennego w realizację priorytetów politycznych takich jak cele zrównoważonego rozwoju Narodów Zjednoczonych, Europejski Zielony Ład, porozumienie paryskie i przejście Europy na gospodarkę o obiegu zamkniętym. |
| --- | --- |

—

Drugim kluczowym celem jest zielona Europa, która chroni wspólne środowisko i kształtuje transformację społeczną. Chodzi tu o uwypuklenie wkładu wymiaru terytorialnego i planowania przestrzennego w realizację priorytetów politycznych takich jak cele zrównoważonego rozwoju Narodów Zjednoczonych, Europejski Zielony Ład, porozumienie paryskie i przejście Europy na gospodarkę o obiegu zamkniętym.

| — | Po trzecie, agenda terytorialna 2030 zawiera strategiczne wytyczne dla planowania przestrzennego i wzywa do wzmocnienia wymiaru terytorialnego wszystkich polityk na wszystkich szczeblach sprawowania rządów. W tym kontekście dotyczy ona również EKES-u, który ma obowiązek informowania swoich członków o priorytetach i zachęcania ich do współpracy w ich realizacji. Obejmuje to podkreślenie znaczenia partnerów społeczeństwa obywatelskiego dla zapewnienia zrównoważonej przyszłości wszystkich terytoriów, a także wzmocnienie RLKS oraz wszelkich innych instrumentów ułatwiających zintegrowany rozwój terytorialny i współpracę. Ponadto członkinie i członkowie EKES-u są zobowiązani do obrony priorytetów agendy terytorialnej w debatach politycznych na szczeblu europejskim. |
| --- | --- |

—

Po trzecie, agenda terytorialna 2030 zawiera strategiczne wytyczne dla planowania przestrzennego i wzywa do wzmocnienia wymiaru terytorialnego wszystkich polityk na wszystkich szczeblach sprawowania rządów. W tym kontekście dotyczy ona również EKES-u, który ma obowiązek informowania swoich członków o priorytetach i zachęcania ich do współpracy w ich realizacji. Obejmuje to podkreślenie znaczenia partnerów społeczeństwa obywatelskiego dla zapewnienia zrównoważonej przyszłości wszystkich terytoriów, a także wzmocnienie RLKS oraz wszelkich innych instrumentów ułatwiających zintegrowany rozwój terytorialny i współpracę. Ponadto członkinie i członkowie EKES-u są zobowiązani do obrony priorytetów agendy terytorialnej w debatach politycznych na szczeblu europejskim.

| 2.4. | EKES zgadza się, że agenda terytorialna 2030 jest ważna i popiera jej treść. Docenia również wysiłki podejmowane od 2011 r. w celu aktualizacji i dalszego rozwijania koncepcji agendy terytorialnej:






  — | W szczególności popiera ogólny cel agendy terytorialnej, ponieważ przewiduje ona zrównoważoną przyszłość dla wszystkich rodzajów terytoriów i wszystkich mieszkańców w Europie. |
| --- | --- | --- |

2.4.

—

W szczególności popiera ogólny cel agendy terytorialnej, ponieważ przewiduje ona zrównoważoną przyszłość dla wszystkich rodzajów terytoriów i wszystkich mieszkańców w Europie.

| — | Popiera cele i priorytety agendy terytorialnej 2030 r. oraz docenia wysiłki podejmowane na rzecz tych obszarów i ich mieszkańców. |
| --- | --- |

—

Popiera cele i priorytety agendy terytorialnej 2030 r. oraz docenia wysiłki podejmowane na rzecz tych obszarów i ich mieszkańców.

| — | Popiera nacisk na realizację takich priorytetów, jak: a) zrównoważona Europa, nie pozostawiająca nikogo (ani ludzi, ani terytoriów) w tyle; b) funkcjonalne regiony łączące obszary miejskie i wiejskie; c) integracja życia i pracy ponad granicami państw; d) zdrowe środowisko i godne warunki życia; e) gospodarka o obiegu zamkniętym; f) zrównoważona łączność cyfrowa i fizyczna. |
| --- | --- |

—

Popiera nacisk na realizację takich priorytetów, jak: a) zrównoważona Europa, nie pozostawiająca nikogo (ani ludzi, ani terytoriów) w tyle; b) funkcjonalne regiony łączące obszary miejskie i wiejskie; c) integracja życia i pracy ponad granicami państw; d) zdrowe środowisko i godne warunki życia; e) gospodarka o obiegu zamkniętym; f) zrównoważona łączność cyfrowa i fizyczna.

| — | Uważa za niezbędne włączenie społeczeństwa obywatelskiego w realizację celów terytorialnych, takich jak sprawiedliwa i ekologiczna Europa, i zgadza się, że EKES powinien być zaangażowany w ten proces jako jeden z głównych podmiotów. |
| --- | --- |

—

Uważa za niezbędne włączenie społeczeństwa obywatelskiego w realizację celów terytorialnych, takich jak sprawiedliwa i ekologiczna Europa, i zgadza się, że EKES powinien być zaangażowany w ten proces jako jeden z głównych podmiotów.

| — | Odnotowuje fakt, że wszystkie członkinie i wszyscy członkowie EKES-u mają możliwość uczestniczenia w opracowywaniu i wdrażaniu agendy terytorialnej 2030 za pośrednictwem strony internetowej www.territorialagenda.eu. |
| --- | --- |

—

Odnotowuje fakt, że wszystkie członkinie i wszyscy członkowie EKES-u mają możliwość uczestniczenia w opracowywaniu i wdrażaniu agendy terytorialnej 2030 za pośrednictwem strony internetowej www.territorialagenda.eu.

| 2.5. | EKES z zadowoleniem przyjmuje proces wspierania tworzenia nowej agendy miejskiej dla UE po podpisaniu paktu amsterdamskiego. Agenda ta, która jest logicznie powiązana z programami URBACT lub URBAN, ma niezaprzeczalny potencjał w przyszłości do określenia priorytetów rozwoju obszarów miejskich i podkreślenia dobrych praktyk, które zostaną powielone w całej Unii. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Choć wszystkie zagadnienia priorytetowe agendy miejskiej mają istotne znaczenie dla organizacji społeczeństwa obywatelskiego, wykraczają one poza tradycyjne role kojarzone ze społeczeństwem obywatelskim. Organizacje pozarządowe, przedsiębiorstwa społeczne i spółdzielnie w coraz większym stopniu rozwijają zdolności lub tworzą nowe modele ekonomiczne czy organizacyjne, aby świadczyć usługi w interesie publicznym. Jest niezbędne, aby władze publiczne miały możliwość spojrzenia na siebie z perspektywy grup i organizacji działających na obszarach miejskich. EKES sugeruje, że włączenie sieci krajowych lub regionalnych czy organizacji lokalnych posiadających znaczne doświadczenie w danej kwestii byłoby rzeczą równie pożyteczną jak korzystanie z sieci europejskich. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | W każdym razie aby skutecznie realizować agendę miejską dla UE, niezbędne jest:






  a) | uwzględnienie podstawowych potrzeb zaangażowanych partnerów i zwrócenie uwagi na budowę zdolności (głównie w przypadku horyzontalnych partnerstw na szczeblu miast). EKES zaleca wykorzystanie w tym celu europejskich funduszy na pomoc techniczną; |
| --- | --- | --- |

2.7.

a)

uwzględnienie podstawowych potrzeb zaangażowanych partnerów i zwrócenie uwagi na budowę zdolności (głównie w przypadku horyzontalnych partnerstw na szczeblu miast). EKES zaleca wykorzystanie w tym celu europejskich funduszy na pomoc techniczną;

| b) | przygotowanie zaleceń metodycznych dotyczących zasad odpowiednich partnerstw miejskich. Istotną sprawą jest przyjęcie metodyki w zakresie monitorowania i oceny agendy miejskiej, w tym przyjęcie wskaźników, za pomocą których będzie można mierzyć uzyskane zmiany. W proces oceny i monitorowania należy zaangażować partnerów, w tym organizacje społeczeństwa obywatelskiego. |
| --- | --- |

b)

przygotowanie zaleceń metodycznych dotyczących zasad odpowiednich partnerstw miejskich. Istotną sprawą jest przyjęcie metodyki w zakresie monitorowania i oceny agendy miejskiej, w tym przyjęcie wskaźników, za pomocą których będzie można mierzyć uzyskane zmiany. W proces oceny i monitorowania należy zaangażować partnerów, w tym organizacje społeczeństwa obywatelskiego.

| 2.8. | EKES dostrzega pewien dualizm między agendą terytorialną i agendą miejską z jednej strony a spójnością terytorialną z drugiej strony. Zauważa, że kwestia spójności terytorialnej jest od 2009 r. częścią traktatu (TFUE), a tym samym wspólnotowego prawodawstwa, podczas gdy ani agenda miejska, ani agenda terytorialna jako takie nie są częścią traktatu, a ich element suwerenności pozostaje w kompetencji państw członkowskich i nadal jest regulowany umową międzyrządową. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Jako ważny element rozwoju regionalnego w Unii EKES popiera również tworzenie i wdrażanie partycypacyjnych makroregionalnych strategii rozwoju przy udziale państw i regionów zarówno z UE, jak i spoza UE. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Chociaż z chronologicznego punktu widzenia temat agendy terytorialnej i agendy miejskiej jest bardziej odległy w czasie niż wieloletnie ramy finansowe, istotne jest, aby te ostatnie również odpowiednio uwzględniały go w swoich przyszłych wytycznych i zapewniały odpowiedni poziom wsparcia. Rzeczywiście można założyć, że szerząca się pandemia COVID-19 będzie miała zasadniczy wpływ na przyszłe wieloletnie ramy finansowe Unii Europejskiej. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | W związku z konsekwencjami pandemii tym bardziej konieczne będzie uwzględnienie w agendzie terytorialnej i w agendzie miejskiej nie tylko wymiaru rozwojowego, ale także zdolności do oparcia się zagrożeniom, które są trudne do przewidzenia, a które przybierają formę asymetrycznych wstrząsów zewnętrznych i mają znaczący wpływ na trwałość ścieżki rozwoju. |
| --- | --- |

2.11.

3.   Uwagi ogólne

3.1.   Zrównoważony rozwój i odporność

| 3.1.1. | EKES podkreśla, że Europa stoi obecnie w obliczu ciągłych wyzwań związanych ze skutkami zmiany klimatu, wykorzystaniem zasobów oraz potrzebą zmniejszenia zagrożeń środowiskowych dla zdrowia i dobrobytu ludności. Chociaż coraz większa liczba gmin i społeczności lokalnych eksperymentuje z różnymi wzorcami zrównoważonej mobilności, budownictwa, produkcji i konsumpcji, szersze zastosowanie w praktyce tych sposobów podejścia będzie wymagało znacznie większego udziału całego społeczeństwa, w tym biznesu, organizacji pozarządowych i obywateli, w całym procesie transformacji. |
| --- | --- |

3.1.1.

| 3.1.2. | EKES uważa, że społeczności miejskie, ze względu na swoją zdolność do znalezienia zintegrowanych rozwiązań lokalnych, mogą skutecznie wykorzystać środki finansowe przeznaczone na zaradzenie zdrowotnym i gospodarczym skutkom pandemii COVID-19 nie tylko w celu wzmocnienia infrastruktury zdrowotnej i społecznej oraz ożywienia gospodarki, ale także w celu wsparcia przejścia na bardziej zrównoważone i odporne modele rozwoju gospodarczego. |
| --- | --- |

3.1.2.

| 3.1.3. | EKES zauważa, że miasta europejskie tradycyjnie traktują podaż towarów i usług pochodzących z obszarów zewnętrznych jako rzecz oczywistą i wierzą, że w pełni zintegrowane systemy gospodarcze są w stanie poradzić sobie z ewentualnymi zakłóceniami. Jednakże, jak wyraźnie widać w przypadku obecnej pandemii COVID-19, wysoki stopień współzależności niesie ze sobą ryzyko wystąpienia efektów kaskadowych. |
| --- | --- |

3.1.3.

| 3.1.4. | W związku z tym EKES podkreśla potrzebę tworzenia korzystnych dla obu stron partnerstw pomiędzy obszarami miejskimi i wiejskimi w celu wzmocnienia zrównoważoności i odporności lokalnych systemów gospodarczych, społecznych i środowiskowych. Takie partnerstwa mogą w przyszłości stać się filarem spójności terytorialnej. |
| --- | --- |

3.1.4.

| 3.1.5. | W związku z tym EKES zaleca, by w nowej karcie lipskiej zachęcać miasta do:






  a) | rozwijania zdolności do przewidywania zagrożeń i transformacyjnego potencjału zmiany klimatu, skutków czwartej rewolucji przemysłowej i konsekwencji nowych zagrożeń dla zdrowia, jak również innych istotnych zagrożeń w kontekście ram z Sendai dotyczących ograniczania ryzyka klęsk żywiołowych; |
| --- | --- | --- |

3.1.5.

a)

rozwijania zdolności do przewidywania zagrożeń i transformacyjnego potencjału zmiany klimatu, skutków czwartej rewolucji przemysłowej i konsekwencji nowych zagrożeń dla zdrowia, jak również innych istotnych zagrożeń w kontekście ram z Sendai dotyczących ograniczania ryzyka klęsk żywiołowych;

| b) | aktywnego rozwijania i wspierania partnerstw między podmiotami lokalnymi na obszarach miejskich i wiejskich (w tym władzami lokalnymi i lokalnymi grupami działania), aby zapobiegać strategicznym zagrożeniom i wykorzystywać transformacyjny potencjał poprzez zintegrowane projekty w kluczowych obszarach wspólnego zainteresowania (ochrona zdrowia, zaopatrzenie w żywność i wodę, transport, gospodarka o obiegu zamkniętym itp.); |
| --- | --- |

b)

aktywnego rozwijania i wspierania partnerstw między podmiotami lokalnymi na obszarach miejskich i wiejskich (w tym władzami lokalnymi i lokalnymi grupami działania), aby zapobiegać strategicznym zagrożeniom i wykorzystywać transformacyjny potencjał poprzez zintegrowane projekty w kluczowych obszarach wspólnego zainteresowania (ochrona zdrowia, zaopatrzenie w żywność i wodę, transport, gospodarka o obiegu zamkniętym itp.);

| c) | szacowania wpływu przyszłych planów, programów i projektów z zakresu rozwoju na zrównoważoność i odporność lokalnego systemu środowiskowego, gospodarczego i społecznego (w tym wpływu na słabsze grupy społeczne i rynek pracy) oraz optymalizacji skutków na podstawie zdobytych doświadczeń; |
| --- | --- |

c)

szacowania wpływu przyszłych planów, programów i projektów z zakresu rozwoju na zrównoważoność i odporność lokalnego systemu środowiskowego, gospodarczego i społecznego (w tym wpływu na słabsze grupy społeczne i rynek pracy) oraz optymalizacji skutków na podstawie zdobytych doświadczeń;

| d) | wymiany doświadczeń i innowacyjnych rozwiązań w zakresie zwiększania zrównoważoności i odporności za pośrednictwem sieci europejskich i programów współpracy terytorialnej. |
| --- | --- |

d)

wymiany doświadczeń i innowacyjnych rozwiązań w zakresie zwiększania zrównoważoności i odporności za pośrednictwem sieci europejskich i programów współpracy terytorialnej.

| 3.1.6. | Jednocześnie EKES uznaje, że wzmacnianie odporności to stosunkowo nowy obszar działania. W związku z tym zaleca uruchomienie ogólnoeuropejskiej wymiany doświadczeń obejmującej również naukowców i specjalistów w terenie oraz promowanie dobrych praktyk w tej dziedzinie. |
| --- | --- |

3.1.6.

3.2.   Integracja

| 3.2.1. | EKES podkreśla, że potencjał realizacji zintegrowanych projektów w ramach polityki spójności pozostaje ogromny na szczeblu UE. Zintegrowane podejście do wykorzystania zasobów unijnych musi koncentrować się na interdyscyplinarności i zagadnieniach horyzontalnych (tj. należy przezwyciężyć powszechny i szkodliwy podział oraz sztuczną wizję sektorową, które skutecznie uniemożliwiają wdrożenie prawdziwie zintegrowanych rozwiązań). |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.2.2. | EKES jest świadomy, że zintegrowane podejście wymaga zupełnie nowego podejścia do wspieranych projektów. Podejście to opiera się na wzajemnych powiązaniach oraz logicznej i funkcjonalnej współzależności projektów, w wypadku których źródła wsparcia nie tylko pochodzą z różnych programów w budżecie Unii, ale także przyjmują różne formy (dotacje, instrumenty finansowe). W idealnym scenariuszu źródła te byłyby uzupełnione źródłami prywatnymi. Dla tego podejścia niezbędne jest zapewnienie tematycznej spójności treści i niezmiernie ważna jest ocena rzeczywistych skutków. |
| --- | --- |

3.2.2.

| 3.2.3. | EKES zaleca, by w każdej umowie o partnerstwie należycie uwzględnić zintegrowane podejście terytorialne. Ponadto musi ono być w pełni połączone i w pełni zgodne z zasadą koncentracji tematycznej i nie powinno być interpretowane jako pozostałość koncentracji tematycznej. |
| --- | --- |

3.2.3.

| 3.2.4. | EKES dodaje, że test hipotezy wykazał, że podejście zintegrowane wnosi o 40 % większą wartość dodaną w zakresie wskaźników wykonania niż scenariusz, w którym poszczególne projekty są odizolowane. Z makroekonomicznego punktu widzenia zmiany te są raczej nieistotne w przypadku wsparcia dla inwestycji sektora prywatnego (biorąc pod uwagę bardzo niski udział takich inwestycji w całości inwestycji prywatnych), ale w przypadku inwestycji publicznych ich wpływ jest znaczny, m.in. ze względu na skoordynowaną realizację i wykorzystanie takich inwestycji. |
| --- | --- |

3.2.4.

| 3.2.5. | EKES zauważa, że włączanie nie musi ograniczać się do poruszanych treści i tematów. Różne rodzaje zintegrowanych projektów są odpowiednie dla różnych rodzajów terytoriów, stąd też duże znaczenie stosowania zasady pomocniczości i prawidłowego powiązania tematów z potrzebami. W tym kontekście najczęściej wymieniane są następujące rodzaje terytoriów: metropolia, (pod)region, ubogi obszar miejski i aglomeracja miejska. |
| --- | --- |

3.2.5.

| 3.2.6. | EKES zauważa, że projekty związane z promowaniem konkurencyjności i doskonałości, w których realizowana jest funkcja biegunów rozwoju, nadają się głównie dla obszarów metropolitalnych i aglomeracji, natomiast projekty wspierające priorytety konwergencji są bardzo ważne dla (pod)regionów i ubogich obszarów miejskich. Integracja może również mieć na celu konwergencję zasobów, co jest możliwe zarówno w ramach programu operacyjnego polityki spójności, jak i między programami operacyjnymi, między funduszami oraz w programach wieloletnich ram finansowych. EKES uważa, że możliwość mobilizowania prywatnych środków finansowych w celu zwiększenia dostępnych środków publicznych, a tym samym zapewnienia dodatkowej zdolności i podziału ryzyka, również może być elementem zintegrowanego podejścia. |
| --- | --- |

3.2.6.

| 3.2.7. | EKES uważa, że główne zalety zintegrowanego podejścia terytorialnego to osiągnięcie korzyści skali, gdzie koszty realizacji tych projektów będą znacznie niższe, oraz synergia korzystnych skutków rozwoju, którą można uznać za najbardziej pozytywną. Główne przeszkody można podsumować jako utrzymującą się nieufność, złożoność zarządzania i wdrażania, a przede wszystkim brak chęci do delegowania obowiązków na niższe szczeble struktury zarządzania. |
| --- | --- |

3.2.7.

3.3.   Równowaga

| 3.3.1. | Im bardziej rozwój metropolii i aglomeracji miejskich odbywa się kosztem innych rodzajów terytoriów w danym kraju, tym większe jest ryzyko przyszłych braków strukturalnych, których usunięcie będzie wymagać dużych nakładów finansowych. Pogląd ten jest również ważny dla zrównoważonego rozwoju poszczególnych państw członkowskich UE i uzasadnia zasadność utrzymania silnej unijnej polityki spójności w przyszłości. |
| --- | --- |

3.3.1.

| 3.3.2. | Główne instrumenty wspierania rozwoju regionalnego powinny również uwzględniać tę przesłankę, a konkretne projekty w ramach zintegrowanych inwestycji terytorialnych (ZIT) i RLKS-M powinny uwzględniać ten szerszy kontekst, w przeciwnym razie istnieje zwiększone ryzyko powstania wewnętrznych peryferii („no man’s lands”), które nie są wystarczająco wspierane przez politykę rozwoju terytorialnego i których przyszły rozwój jest w związku z tym znacznie utrudniony. Logicznie rzecz biorąc w ZIT dominują duże projekty i projekty inwestycyjne, podczas gdy projekty w ramach RLKS-M są mniejsze pod względem finansowym i częściej nie są powiązane z inwestycjami, a jednocześnie zapewniają wysoką wartość dodaną. |
| --- | --- |

3.3.2.

| 3.3.3. | Stwarza to również przestrzeń dla wzajemnej zgodności między ZIT i RLKS w oparciu o poszanowanie zasady pomocniczości. W przypadku ZIT należałoby objąć nie tylko dany obszar metropolitalny lub aglomerację miejską, ale także odnośne obszary wiejskie lub mniejsze miasta. Z drugiej strony, rozwój lokalny kierowany przez społeczność jest racjonalnie stosowanym instrumentem, który służy nie tylko wspieraniu lokalnych inicjatyw na obszarach wiejskich, ale także rozwiązywaniu problemów społeczności w aglomeracjach miejskich i na poziomie metropolii. |
| --- | --- |

3.3.3.

| 3.3.4. | Najbardziej charakterystyczne cechy RLKS-M (1):






  — | lokalne partnerstwa międzysektorowe takie jak lokalne grupy działania na obszarach wiejskich, udział różnych sektorów (biznesu, sektora organizacji nienastawionych na zysk, administracji publicznej i/lub specjalnych instytucji takich jak szkoły, instytuty, administracja, banki), |
| --- | --- | --- |

3.3.4.

—

lokalne partnerstwa międzysektorowe takie jak lokalne grupy działania na obszarach wiejskich, udział różnych sektorów (biznesu, sektora organizacji nienastawionych na zysk, administracji publicznej i/lub specjalnych instytucji takich jak szkoły, instytuty, administracja, banki),

| — | wspólna strategia rozwoju (zintegrowana terytorialnie, międzysektorowa, skoncentrowana na jednym lub kilku tematach, oparta na specyficznych potrzebach i możliwościach obszarów miejskich, zaprojektowana zgodnie z obowiązującą strategią rozwoju obszarów miejskich i finansowana z różnych środków publicznych i prywatnych), |
| --- | --- |

—

wspólna strategia rozwoju (zintegrowana terytorialnie, międzysektorowa, skoncentrowana na jednym lub kilku tematach, oparta na specyficznych potrzebach i możliwościach obszarów miejskich, zaprojektowana zgodnie z obowiązującą strategią rozwoju obszarów miejskich i finansowana z różnych środków publicznych i prywatnych),

| — | podejście oddolne, w którym inicjatywa rozpoczyna się bezpośrednio od danej miejscowości, przy sprawdzonym zaangażowaniu partnerów i społeczeństwa, |
| --- | --- |

—

podejście oddolne, w którym inicjatywa rozpoczyna się bezpośrednio od danej miejscowości, przy sprawdzonym zaangażowaniu partnerów i społeczeństwa,

| — | skoordynowane działania (planowanie i wykorzystanie zasobów publicznych i prywatnych, wspólne projekty), możliwość integracji wielostronnej (terytorialnej, czasowej, materialnej, finansowej i instytucjonalnej), |
| --- | --- |

—

skoordynowane działania (planowanie i wykorzystanie zasobów publicznych i prywatnych, wspólne projekty), możliwość integracji wielostronnej (terytorialnej, czasowej, materialnej, finansowej i instytucjonalnej),

| — | partnerstwo i zdecentralizowane podejmowanie decyzji w sprawie finansowania poszczególnych projektów lokalnych poprzez organy lokalnych partnerstw międzysektorowych, |
| --- | --- |

—

partnerstwo i zdecentralizowane podejmowanie decyzji w sprawie finansowania poszczególnych projektów lokalnych poprzez organy lokalnych partnerstw międzysektorowych,

| — | nacisk na innowacyjność w rozwiązaniach, czyli działania, które są nowe i stymulują rozwój na danym terytorium (nie jest to kwestia odnowienia zwykłych działań z przeszłości), |
| --- | --- |

—

nacisk na innowacyjność w rozwiązaniach, czyli działania, które są nowe i stymulują rozwój na danym terytorium (nie jest to kwestia odnowienia zwykłych działań z przeszłości),

| — | współpraca w sieciach, w szczególności między lokalnymi partnerstwami międzysektorowymi w państwach członkowskich lub między lokalnymi partnerstwami międzysektorowymi w Unii Europejskiej. |
| --- | --- |

—

współpraca w sieciach, w szczególności między lokalnymi partnerstwami międzysektorowymi w państwach członkowskich lub między lokalnymi partnerstwami międzysektorowymi w Unii Europejskiej.

| 3.3.5. | EKES zdaje sobie sprawę, że niektóre profile terytorialne w UE znajdują się – na skutek trwających zmian strukturalnych i technologicznych – w sytuacji, w której nie są w stanie, przynajmniej w krótkim okresie, poradzić sobie same (np. regiony o intensywnym wydobyciu węgla czy regiony zależne od gałęzi przemysłu ciężkiego, które podupadają), i że istnieją tu oznaki zawodności rynku. Instrumenty rozwoju regionalnego powinny pomóc tym regionom w znalezieniu realnego strategicznego rozwiązania w postaci funkcjonalnej dywersyfikacji działalności gospodarczej i zapewnić niezbędne środki finansowe na ten rozwój. |
| --- | --- |

3.3.5.

4.   Uwagi szczegółowe

4.1.   Aspekty instytucjonalne

| 4.1.1. | EKES jest świadomy, że w instytucjonalnym umocowaniu Unii Europejskiej istnieje pewien dualizm, a mianowicie pomiędzy rozwojem terytorialnym i programem rozwoju obszarów miejskich z jednej strony a spójnością terytorialną z drugiej strony. O ile z ogólnego punktu widzenia rozwój obszarów miejskich może być postrzegany jako część rozwoju terytorialnego w szerszym znaczeniu, o tyle z punktu widzenia kompetencji ma on pewien stopień autonomii, ponieważ wchodzi w zakres wyłącznych kompetencji państw członkowskich, a zatem podlega zarządzaniu międzyrządowemu. Z drugiej strony, od 2009 r. spójność terytorialna jest częścią prawodawstwa Unii. Jak widać pod względem treści oba elementy w znacznym stopniu się pokrywają. |
| --- | --- |

4.1.1.

| 4.1.2. | Wspomniany wyżej dualizm, o którym mowa np. w deklaracji bukaresztańskiej z 2019 r., nie jest jeszcze poważnym problemem, ponieważ agenda miejska jest w pełni zintegrowana z polityką spójności. System wielopoziomowego sprawowania rządów również przyczynia się do rozwiązania tego problemu (zob. poniżej). Niemniej nowa karta lipska powinna umożliwić przezwyciężenie tego dualizmu na tyle, na ile to możliwe, oraz zapewnić maksymalnie skuteczny związek między agendą terytorialną a agendą miejską. |
| --- | --- |

4.1.2.

4.2.   Zagadnienie materialne

| 4.2.1. | EKES oczekuje, że głównym przedmiotem zainteresowania i wartością dodaną nowej karty lipskiej będzie pełne uwzględnienie nowych elementów i okoliczności decydujących o rozwoju terytorialnym i miejskim (zob. pkt 2.2), włączenie zasady odporności do projektu nowego dokumentu oraz przekonująca odpowiedź na skutki pandemii COVID-19, które prawdopodobnie będą miały charakter strukturalny i długoterminowy. |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | Istotne względy merytoryczne obejmują również istnienie odpowiedniej infrastruktury prewencji, wspierania i rozwoju z wykorzystaniem obecnych możliwości technologicznych i przy zapewnieniu zrównoważonego rozwoju terytorialnego, dzięki któremu zmniejszają się pewne różnice jakościowe w poziomie życia między obszarami metropolitalnymi a peryferyjnymi obszarami wiejskimi. |
| --- | --- |

4.2.2.

4.3.   Aspekt finansowy

| 4.3.1. | Aby zapewnić optymalny rozwój terytorialny i miejski, konieczne jest stworzenie solidnych zasobów finansowych umożliwiających reagowanie na rzeczywiste potrzeby w przyszłych wieloletnich ramach finansowych UE, których jednym z podstawowych priorytetów powinien być zrównoważony i jednocześnie dynamiczny, trwały i zintegrowany rozwój terytorialny. Z drugiej strony, nawet w kontekście rozwoju terytorialnego, właściwe wydaje się większe wykorzystanie nowoczesnych instrumentów finansowych, tj. takich, które uwzględniają mierzalne wyniki, i które czasami są zbudowane w sposób pozwalający generować zyski. |
| --- | --- |

4.3.1.

| 4.3.2. | W kontekście odwoływania się do prywatnej inicjatywy i z punktu widzenia odpowiedzialności za rozwój terytoriów, na których pracujemy i mieszkamy, z uwagi na ograniczenia zasobów publicznych należy zoptymalizować możliwość mobilizowania prywatnego finansowania w celu zwiększenia zasobów, z zastrzeżeniem ścisłej kontroli demokratycznej i należytego zarządzania. |
| --- | --- |

4.3.2.

4.4.   Wielopoziomowe sprawowanie rządów

| 4.4.1. | W kontekście nowoczesnego rozwoju terytorialnego i miejskiego wielopoziomowa administracja stale przestrzegająca zasady pomocniczości jest koniecznością i warunkiem wstępnym. Pozostaje tylko stworzyć jej odpowiednie warunki instytucjonalne dla prawidłowego funkcjonowania. Chodzi tu przede wszystkim o rzeczywiste kompetencje, warunki administracyjne i proceduralne oraz dostateczną podstawę finansową. |
| --- | --- |

4.4.1.

| 4.4.2. | Partnerstwo, zarówno wertykalne, jak i horyzontalne, jest jedną z głównych zasad gwarantujących nowoczesne usługi publiczne. EKES sugeruje, by przyjrzeć się różnym modelom współpracy publiczno-prywatnej przestrzegającym najlepszych praktyk w zakresie odpowiedzialności demokratycznej i kontroli demokratycznej w zarządzaniu projektami miejskimi, a także różnym przedsiębiorstwom społecznym i europejskim programom opartym na zasadzie partnerstwa, takim jak dawna inicjatywa EQUAL (2), które są innymi przykładami takiej współpracy. Zadaniem administracji publicznej na różnych szczeblach, zwłaszcza w miastach, jest zbliżenie ze sobą odpowiednich partnerów w ramach wspólnych projektów i skuteczne wykorzystanie finansowania. |
| --- | --- |

4.4.2.

| 4.4.3. | Wielopoziomowe sprawowanie rządów może być skutecznie rozwijane i wdrażane poprzez zintegrowane projekty pomiędzy aglomeracjami miejskimi i ich funkcjonalnymi jednostkami terytorialnymi na obszarach wiejskich. W projektach tych mogą z powodzeniem uczestniczyć również lokalne grupy działania na obszarach wiejskich oraz nowo utworzone miejskie partnerstwa międzysektorowe. |
| --- | --- |

4.4.3.

| 4.4.4. | Jednocześnie nowoczesny rozwój terytorialny i rozwój obszarów miejskich wymaga nie tylko harmonizacji pomiędzy wszystkimi elementami sektora publicznego (państwo, regiony i gminy), ale także skutecznego udziału partnerów społecznych i społeczeństwa obywatelskiego (osoby prywatne, organizacje zawodowe i stowarzyszenia przedsiębiorców, związki zawodowe, lokalnie aktywny sektor non-profit itp.) |
| --- | --- |

4.4.4.

| 4.4.5. | EKES sugeruje, że w karcie należało szerzej poruszyć kwestię społeczności miejskich i uczestnictwa obywatelskiego. Miasta potrzebują sprawnego mechanizmu służącego wzmocnieniu pozycji obywateli i grup obywateli, tak aby mogli oni być rzeczywistymi i solidnymi partnerami w dyskusji i realizowaniu priorytetów rozwoju dla swoich miast oraz we wdrażaniu agendy miejskiej. Jedynie ufna we własne siły i silna społeczność dysponująca dużym kapitałem społecznym będzie zdolna poradzić sobie z wyzwaniami, które przed nią stoją. W związku z tym konieczne jest, aby administracja publiczna przygotowała moduły edukacyjne i szkoleniowe, które pokażą, jak tworzyć i wzmacniać oparte na współpracy partnerstwa we własnej gminie. EKES jest gotów podjąć pracę nad rozwinięciem tej idei. |
| --- | --- |

4.4.5.

Bruksela, dnia 18 września 2020 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  W niniejszej opinii posługujemy się terminem RLKS-M oznaczającym rozwój lokalny kierowany przez społeczność na obszarach miejskich. W ten sposób staramy się lepiej opisać różne zasoby i warunki lokalnego rozwoju obszarów wiejskich i miejskich. Obecnie rozwój lokalny kierowany przez społeczność jest zazwyczaj wykorzystywany na obszarach wiejskich jako nowa wersja programu LEADER, ale w mniejszych stopniu w przypadku rozwoju obszarów miejskich.

1

(2)  http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=uriserv:c10237

2

---

| 11.12.2020 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 429/153 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 429/153

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Rola polityki strukturalnej i polityki spójności EU we wspieraniu transformacji gospodarki w innowacyjny i inteligentny sposób”

(opinia rozpoznawcza)

(2020/C 429/21)

| Sprawozdawca: | Gonçalo LOBO XAVIER |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Gonçalo LOBO XAVIER

| Wniosek o konsultację | 18 lutego 2020 r. – pismo Petera ALTMAIERA, niemieckiego federalnego ministra gospodarki i energii |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej |
| Data przyjęcia przez sekcję | 20.7.2020 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 18.9.2020 |
| Sesja plenarna nr | 554 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 217/0/3 |

Wniosek o konsultację

18 lutego 2020 r. – pismo Petera ALTMAIERA, niemieckiego federalnego ministra gospodarki i energii

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej

Data przyjęcia przez sekcję

20.7.2020

Data przyjęcia na sesji plenarnej

18.9.2020

Sesja plenarna nr

554

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

217/0/3

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES wzywa Komisję Europejską do potraktowania polityki spójności jako podstawowego narzędzia służącego stawianiu czoła ogromnym wyzwaniom spowodowanym pandemią COVID-19. Istnieje pilna potrzeba szybkiego reagowania, a środki finansowe na pomoc i wsparcie państw członkowskich muszą być dystrybuowane zgodnie z odpowiednimi kryteriami, ale również z odwagą. Europa bardziej niż kiedykolwiek potrzebuje zróżnicowanego podejścia do jednego problemu. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Skutki kryzysu związanego z COVID-19 wymagają zdecydowanych i jasnych działań na rzecz odbudowy gospodarki Europy. Konsekwencje dla zdrowia publicznego, działań gospodarczych, społecznych i politycznych trudno zmierzyć, a skutki w poszczególnych państwach członkowskich będą różne. EKES zgadza się, że w priorytetach niemieckiej prezydencji należy koncentrować się na tych nowych okolicznościach, a także wzywa do podjęcia działań w celu ochrony zatrudnienia i praw socjalnych w całej Unii. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES uważa, że każdy plan odbudowy dla Europy musi uwzględniać konsekwencje tego kryzysu, a mianowicie zależność Europy od innych obszarów gospodarczych w zakresie konkretnych produktów i usług. Oczywiste jest, że Europa musi zastanowić się nad swoją polityką handlową, stymulować innowacje i uczynić atut ze swojej strategii inteligentnej specjalizacji w oparciu o regiony i sektorowe podejście branżowe. W przeszłości polityka spójności miała fundamentalne znaczenie dla stworzenia odpowiednich warunków dla przemysłu, badań i rozwoju oraz infrastruktury, aby umożliwić opracowywanie rozwiązań. EKES uważa, że bieżące potrzeby wymagają jeszcze silniejszej polityki na rzecz wsparcia powrotu branż przemysłowych do Europy. Konieczna jest reindustrializacja i nadszedł na nią czas. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Zdaniem EKES-u priorytetem dla wszystkich państw członkowskich musi pozostać cyfryzacja usług. Obecny kryzys pokazał, że potrzebne są prostsze i bardziej kompleksowe usługi, pozwalające wspierać wszystkich Europejczyków, zwłaszcza tych, którzy potrzebują dodatkowego wsparcia. Dla EKES-u jasne jest, że poszczególne państwa członkowskie mają różne perspektywy i mierzą się z różnymi wyzwaniami związanymi z cyfryzacją. Istniejąca infrastruktura jest nieodpowiednia i priorytetem musi być zwiększenie inwestycji w te obszary. Należy zachęcać państwa członkowskie do inwestowania w lepszą infrastrukturę w celu stworzenia odpowiednich warunków dla nowych przedsiębiorstw i nowych usług. Aby realizacja tego celu była możliwa, instrumenty finansowe muszą być kreatywne i proste. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES zgadza się, że nadal istnieje potrzeba inwestowania w systemy w pełni szerokopasmowe, aby umożliwić obszarom wiejskim rozwój nowoczesnej działalności rolniczej i turystycznej. W instrumentach polityki spójności zlekceważono tę potrzebę lub przynajmniej państwa członkowskie zapomniały o możliwościach istniejących w ramach programów finansowych. W celu umożliwienia rozwoju „nowej formy rolnictwa”, nowego rodzaju działalności turystycznej i nowych „gałęzi przemysłu”, należy zachęcać rządy państw członkowskich do inwestowania w infrastrukturę szerokopasmową. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES jest głęboko przekonany, że e-biznes ma podstawowe znaczenie dla „nowej rzeczywistości” wynikającej z wpływu COVID-19 na społeczeństwo i gospodarkę. Konieczne będzie zapewnienie różnych opcji zarówno dla przedsiębiorstw, jak i dla konsumentów. Na tym nowym podejściu mogą skorzystać również MŚP, dlatego też należy przydzielać fundusze strukturalne, aby umożliwić przedsiębiorstwom odkrywanie nowych rynków i możliwości. EKES wzywa Komisję Europejską do zachowania elastyczności w stawianiu czoła tym wyzwaniom, co może zapewnić przedsiębiorstwom możliwość rozpoczęcia działalności online za pośrednictwem partnerstw i inteligentnych inwestycji, aby konkurować nie tylko na rynku wewnętrznym, ale również na całym świecie. Zdecydowanie potrzebne są bardziej zrównoważone sieci łańcucha dostaw, umożliwiające przedsiębiorstwom i konsumentom lepsze interakcje. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES uważa, że istnieje pilna potrzeba ochrony MŚP i ich zrównoważonego charakteru. W związku z tym istniejące, zwyczajowe narzędzia europejskie, takie jak Europejski Fundusz Społeczny, muszą być wdrażane w sposób bardzo kreatywny, ale prosty. Nie ma wątpliwości co do wpływu tego kryzysu na wskaźniki zatrudnienia, a Europie trudno będzie odbudować się bez odpowiedniej strategii w zakresie szkolenia i reintegracji na rynku pracy. Również z tego względu proces decyzyjny związany z korzystaniem z instrumentów finansowych musi uwzględniać fakt, że MŚP, aby móc korzystać z tych programów, nadal muszą mierzyć się z dużą ilością biurokracji. EKES wzywa do działania służącego zmniejszeniu obciążenia w tym zakresie, aby umożliwić MŚP dalsze działania. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.7.1. | Konieczne jest zapewnienie korzystnych warunków długoterminowych kredytów dla MŚP w celu zapewnienia im pomocy w tym trudnym okresie. Powinniśmy wykorzystać Fundusz Spójności, aby stworzyć skuteczny instrument finansowy pozwalający na szybką reakcję. |
| --- | --- |

1.7.1.

| 1.7.2. | EKES podobnie zwraca uwagę na potrzebę stymulowania i tworzenia odpowiednich warunków dla rozwoju inwestycji publicznych oraz mechanizmów na rzecz systemów kształcenia się przez całe życie, aby umożliwić ludziom dostosowanie własnych umiejętności do aktualnych potrzeb rynku, a także przygotować się do wyposażenia przyszłych pokoleń w nowe umiejętności. |
| --- | --- |

1.7.2.

| 1.8. | EKES zgadza się również, że należy wspierać program Zielonego Ładu i wzywa Komisję Europejską do wyjaśnienia państwom członkowskim, na przykład, w jaki sposób można wykorzystać 40 mld EUR z Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji na potrzeby dekarbonizacji gospodarki. Jest to jeden z przykładów dobrego pomysłu i konceptu, który powinien być promowany wśród państw członkowskich, przy czym wciąż nie jest jasne, w jaki sposób ma on zostać wprowadzony w życie. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES z zadowoleniem przyjmuje program REACT, w ramach którego 55 mld EUR zostanie zainwestowane na wsparcie polityki spójności, przy czym wzywa Komisję Europejską do szybkiego poinformowania o nim państw członkowskich i udzielania wyjaśnień na temat warunków i kryteriów dystrybucji, zważywszy, że środki te muszą zostać przydzielone do końca 2022 r. Fundusze REACT-EU zostaną rozdzielone między państwa członkowskie stosownie do ich względnej zamożności i skali wpływu obecnego kryzysu na ich gospodarki i społeczeństwa, w tym na poziom bezrobocia młodzieży. Niemniej jednak do osiągnięcia rezultatów niezbędne są bardziej precyzyjne informacje. W obecnym czasie należy zapewnić realizację programu, a nie określoną kwotę finansowania. Europa potrzebuje elastycznego, szybkiego i prostego programu, obejmującego łatwiejsze procesy, który może ułatwić dostęp do finansowania niezależnie od wielkości przedsiębiorstwa, jego pochodzenia lub sektora, jeżeli głównym problemem jest zatrudnienie i wartość dodana. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES sugeruje, że należy zadbać o konsultacje i zaangażowanie na szeroką skalę organizacji społeczeństwa obywatelskiego w zakresie określania polityki regionalnej w celu czerpania korzyści z rzeczywistej i istotnej wiedzy, jaką dysponują zainteresowane strony, co mogłoby przyspieszyć wdrażanie strategii. To dobry moment na zaangażowanie partnerów społecznych w określanie i wdrażanie polityki w celu zapewnienia partnerskiego podejścia, które naprawdę może mieć znaczenie. |
| --- | --- |

1.10.

2.   Uwagi ogólne

| 2.1. | Niemiecka prezydencja Unii Europejskiej będzie mieć miejsce w bardzo szczególnych okolicznościach i będzie wielkim wyzwaniem dla projektu europejskiego. Wiele celów prezydencji można ulec zmianie ze względu na sytuację związaną z COVID-19, która będzie miała wpływ na rozwój osób, przedsiębiorstw i gałęzi przemysłu, jak również będzie stanowiła dla Europy test odporności po pandemii. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Mimo że priorytety mogą się zawsze zmienić, pewne najważniejsze idee mogą zostać utrzymane niezależnie od sytuacji. Cyfryzacja, zagrożenia budżetowe oraz inteligentna gospodarka oparta na wzroście to wyzwania, na które już wcześniej zwracano szczególną uwagę. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Na pierwszym planie poza cyfryzacją znajdzie się również polityka dotycząca danych, sztuczna inteligencja i jednolity rynek cyfrowy. Należy nadal gwarantować otwartość rynku wewnętrznego, postrzegając tę ambicję przez pryzmat debaty na temat europejskiego planu odbudowy. W celu zwiększenia konkurencyjności Europy dalej rozwijany będzie wewnętrzny rynek cyfrowy. UE przykłada dużą wagę do interoperacyjności, normalizacji i technologii opartych na otwartym oprogramowaniu. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Obecna sytuacja niesie ze sobą również ryzyko pogłębiania różnic gospodarczych i społecznych, w tym różnic regionalnych i terytorialnych między państwami członkowskimi i w ich obrębie. Zmiany popytu i zdolność sektora przedsiębiorstw do odbicia będą w sposób asymetryczny wywierać wpływ na regiony i terytoria w państwach członkowskich ze względu na ich różną specjalizację sektorową. Przewiduje się, że ucierpią usługi wymagające bezpośredniego kontaktu z konsumentami, jednak w szczególności będzie przejawiać się to ograniczeniem obrotów i poziomem zatrudnienia w MŚP. |
| --- | --- |

2.4.

2.5.   Reindustrializacja na obszarach wiejskich

| 2.5.1. | Państwa członkowskie dysponujące znaczną przestrzenią fiskalną mogą zapewnić przedsiębiorstwom i gospodarstwom domowym hojniejsze i długotrwałe wsparcie. Będą one również lepiej przygotowane na przyjęcie wyższych poziomów deficytu i długu brutto sektora instytucji rządowych i samorządowych, gdy coraz bardziej palącą kwestią stanie się zapewnienie wysokiej jakości opieki zdrowotnej i trwałego dobrobytu społecznego osobom dotkniętym kryzysem. Ogólnie rzecz biorąc, państwa członkowskie będą musiały zmierzyć się z tym, że ich zdolności do finansowania inwestycji niezbędnych do ożywienia gospodarki i finansowania transformacji ekologicznej i cyfrowej różnią się. Różnice te mogą prowadzić do zakłócenia równych warunków działania w ramach jednolitego rynku i zwiększonej rozbieżności w poziomie życia. |
| --- | --- |

2.5.1.

| 2.6. | Jean-Claude Juncker wypowiedział słynne zdanie: „Za mało jest Europy w Unii. Zbyt mało też Unii w Unii”. Obecny kryzys jeszcze raz pokazał, że w trudnych czasach każdy może liczyć tylko na siebie. Tymczasowe zakazy wywozu towarów chronionych w niektórych państwach członkowskich, a także zamykanie granic, którego obecnie doświadczamy, stanowią bardzo krajową reakcję na światowy kryzys. Musi to być powodem do niepokoju. Polityka spójności mogłaby skorygować te skutki. |
| --- | --- |

2.6.

3.   Polityka spójności jako siła Europy w stymulowaniu jednolitego rynku

| 3.1. | Jednolity rynek jest centralnym elementem projektu europejskiego. Wydajny jednolity rynek powinien oferować obywatelom Unii większy wybór usług i produktów oraz lepsze możliwości zatrudnienia. Jednolity rynek powinien pobudzać handel i konkurencję, co ma zasadnicze znaczenie dla przeprowadzenia zielonej i cyfrowej transformacji w UE. Zasadnicze znaczenie dla urzeczywistnienia jednolitego rynku ma odpowiednia i zrównoważona polityka spójności. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Pomimo wielu różnic między państwami członkowskimi polityka spójności pozostaje ważnym mechanizmem równoważenia rozwoju, tworzenia możliwości i podnoszenia standardów. Należy pamiętać, że polityka spójności opiera się na solidarności europejskiej i wywołuje skutki we wszystkich państwach członkowskich: zarówno tych, które są beneficjentami finansowania, jak i tych, które są „płatnikami netto”. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Ważne jest również podjęcie konkretnych działań w odpowiedzi na wyzwanie, które w poszczególnych państwach członkowskich przynosi różne skutki. Europa bardziej niż kiedykolwiek potrzebuje zróżnicowanego podejścia do jednego problemu. Z tego względu państwa członkowskie potrzebują różnych poziomów wsparcia, a to właśnie stanowi główną zaletę skutecznej polityki spójności: inteligentne i skuteczne działania mające na celu reagowanie na różne skutki, takie jak te doświadczane wskutek kryzysu związanego z COVID-19. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | EKES uważa, że zasadnicze znaczenie ma dobrze skoordynowana europejska polityka przemysłowa, uwzględniająca zarówno aktualne wyzwania powodowane kryzysem związanym z COVID-19, jak i z sytuację pokryzysową oraz aspekty cyfryzacji i zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.4.1. | Należy identyfikować i wspierać najważniejsze branże i sektory, od zasobów ludzkich po badania naukowe, co złoży się na europejską politykę przemysłową chroniącą te strategiczne sektory przed rynkiem i w sytuacji pandemii zapewni bezpieczeństwo dostaw najważniejszych towarów, takich jak respiratory, maski i inne produkty. |
| --- | --- |

3.4.1.

| 3.4.2. | Europa musi finansować działania, które spełniają dwa kryteria: służą przywróceniu strategicznej produkcji, by Europa stała się niezależna, zwłaszcza w dziedzinie ochrony zdrowia i reagowania, tworząc jednocześnie wysokiej jakości miejsca pracy; oraz skupiają się na społecznie odpowiedzialnych, zrównoważonych inwestycjach przyjaznych środowisku. Małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP), podobnie jak duże przedsiębiorstwa i przedsiębiorstwa społeczne, mogą odegrać kluczową rolę w restrukturyzacji europejskiego systemu produkcji. |
| --- | --- |

3.4.2.

| 3.5. | MŚP i organizacje społeczeństwa obywatelskiego powinny znajdować się w centrum uwagi skierowanej na odporność i odbudowę. Programy spójności powinny być restrukturyzowane w znacznie prostszy i skuteczny sposób, tak aby średni i mali beneficjenci mogli faktycznie skorzystać ze wsparcia. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Turystyka i kultura to dwa najważniejsze sektory, które dotkliwie ucierpiały w wyniku pandemii. W ramach funduszy europejskich należy koncentrować się na określaniu narzędzi na rzecz wspierania przedsiębiorstw działających w sektorze turystyki i kultury poprzez innowacje, transformację cyfrową i współpracę międzysektorową. |
| --- | --- |

3.6.

4.   Polityka spójności a sytuacja po pandemii COVID-19

| 4.1. | Nadzwyczajne okoliczności kryzysu związanego z COVID-19 stanowią dla polityki spójności ogromny sprawdzian. Plany naprawcze państw członkowskich bardziej niż kiedykolwiek muszą odzwierciedlać wartości spójności terytorialnej, takie jak cyfryzacja, przeciwdziałanie zmianie klimatu i włączenie społeczne. Systematyczny i zdecydowany plan odbudowy dla Europy i wszystkich państw członkowskich UE zależy w dużym stopniu od tej polityki, bez względu na wielkość państwa lub inne jego cechy. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Jednym z najistotniejszych aspektów strategii odbudowy są ramy finansowe polityki spójności. Pandemia bardziej niż kiedykolwiek uwydatniła, a nawet pogłębiła, nierówności między obywatelami i między państwami członkowskimi. Wszyscy są narażeni na wirusa w równym stopniu, ale odmienny jest konkretny sposób radzenia sobie z nim przez obywateli, społeczeństwa i państwa członkowskie. Słaba sytuacja finansowa wynikająca z tego kryzysu będzie miała dramatyczne skutki dla konkretnych państw i segmentów społeczeństwa, co europejska reakcja musi uwzględnić. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Kluczem do rezultatów będzie współpraca. To nie czas na krytykę wcześniejszych działań. Nadszedł raczej czas, by przyjrzeć się teraźniejszości i skupić się na przyszłości, uznając uzgodnione główne cele, które mogą zostać utrzymane nawet w tych krytycznych okolicznościach. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Szkody wyrządzone projektowi europejskiemu i światu przez kryzys związany z COVID-19 spowodują nasilenie szkód spowodowanych wystąpieniem Zjednoczonego Królestwa z Unii. Może to oznaczać, że gdy pandemia dobiegnie końca, pogłębią się różnice między państwami UE pod względem rozwoju gospodarczego, gwarancji socjalnych i poziomu dobrobytu. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Nie ma jednego rozwiązania kryzysu, ale w przeszłości odpowiedzią na różnice i sposobem na budowanie solidarności między wszystkimi państwami członkowskimi była odpowiednia i zrównoważona polityka spójności. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Odbudowa w Europie powinna opierać się na zasadzie solidarności, ale w dalszym ciągu istnieje potrzeba korygowania błędów popełnionych w przeszłości. Państwa członkowskie z nadmiernym długiem publicznym muszą otrzymać pomoc w celu przyspieszenia trwałej odbudowy, ale wsparcie to musi oznaczać łączenie silnej polityki ze zrównoważonym działaniem w oparciu o zalecenia dla poszczególnych krajów wydane w ramach europejskiego semestru. Jest to czas, by działać z odwagą, a nie na zastanawianie się nad korzyściami politycznymi na szczeblu krajowym. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Zielony Ład pozostaje istotny, a EKES uważa, że jego główne cele mają zasadnicze znaczenie dla objęcia przez Europę roli lidera w wielu aspektach tego globalnego wyzwania. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | W tym kontekście EKES z zadowoleniem przyjmuje i w pełni popiera wniosek Komisji Europejskiej w sprawie planu Next Generation EU, w tym programu REACT-EU, a także wniosek w sprawie ogólnego budżetu UE na lata 2021–2027. Ponieważ program REACT-UE jest w trakcie realizacji i stanowi rozszerzenie środków reagowania kryzysowego i działań naprawczych w ramach nowej polityki spójności, EKES zdecydowanie zaleca wyeliminowanie wszelkich możliwych barier i obciążeń administracyjnych, zarówno w odniesieniu do krajowych, jak i europejskich administracji publicznych, tak aby w działaniach można było koncentrować się na rozwiązywaniu problemów związanych z pandemią. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | W związku z tym EKES zdecydowanie uważa, że program REACT-EU spowoduje uruchomienie inwestycji i koncentrację wsparcia finansowego na wstępie w najważniejszych, pierwszych latach odbudowy poprzez dystrybucję dodatkowych zasobów w gospodarce realnej. Utrzymanie i tworzenie miejsc pracy – zwłaszcza dla młodych ludzi – oraz wsparcie inwestycyjne dla MŚP to newralgiczne obszary wymagające wsparcia poprzez dodatkowe finansowanie pochodzące z programu REACT-EU. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Priorytety inwestycyjne po pandemii COVID-19 muszą uwzględniać jej nieproporcjonalny wpływ na określone grupy ludności, zwłaszcza osoby starsze, osoby z niepełnosprawnościami, migrantów i uchodźców oraz społeczność romską. Ogromne znaczenie będzie miała pomoc dla tych grup w odzyskaniu stabilności, a także zapewnienie, aby nie pozostawały one w tyle w trakcie odbudowy po wynikającym z pandemii kryzysie, tak jak miało to miejsce po ostatnim kryzysie finansowym w Europie. |
| --- | --- |

4.10.

5.   Europejski semestr i zalecenia dla poszczególnych krajów

| 5.1. | W ramach europejskiego semestru należy nadal stawić czoła wielu wyzwaniom, którym sprostanie – z nadejściem obecnego kryzysu – stało się jeszcze ważniejsze. Jednym z takich wyzwań jest brak odpowiedzialności za proponowane reformy oraz powolniejsze wdrażanie zaleceń dla poszczególnych krajów. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Zaangażowanie zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego w europejski semestr ma zatem zasadnicze znaczenie, gdyż poczucie współodpowiedzialności zainteresowanych stron za reformy poprawia ich wdrażanie i przyczynia się do osiągania pozytywnych wyników. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | W tym kontekście proces europejskiego semestru będzie odgrywał coraz istotniejszą rolę w monitorowaniu i ocenie działania przewidzianego w ramach instrumentu Next Generation EU, w związku z czym EKES uważa, że należy postrzegać partnerów gospodarczych i społecznych oraz organizacje społeczeństwa obywatelskiego jako podmioty odgrywające istotną rolę w tym procesie. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Partnerzy reprezentujący społeczeństwo obywatelskie, lokalne podmioty i stowarzyszenia, wraz z Parlamentem Europejskim, muszą być zaangażowani we wszystkie decyzje dotyczące wydatkowania środków z funduszy odbudowy, a także w kontrolę ex post, w ramach której stwierdza się, czy środki wydano w interesie obywateli europejskich. Obowiązkowe zaangażowanie ma kluczowe znaczenie dla zapewnienia dostępności funduszy na potrzeby projektów, które uzdrowią gospodarkę europejską i pomogą w jej odbudowie. |
| --- | --- |

5.4.

6.   Skuteczne instrumenty polityki spójności

| 6.1. | Polityka spójności jest nowoczesną, skuteczną i elastyczną polityką inwestycyjną Unii. Z jednej strony oferuje odpowiedź na długofalowe wyzwania poprzez wieloletnie programowanie. Z drugiej strony może być bardzo elastyczna w sytuacjach zarządzania kryzysem, tak jak w przypadku obecnego kryzysu spowodowanego COVID-19, gdy szybkie zmiany w systemie wdrażania polityki oznaczają, że do państw członkowskich trafi wsparcie w wysokości 8 mld EUR (kwota wyjściowa). |
| --- | --- |

6.1.

| 6.1.1. | Polityka spójności ma znaczący wpływ na gospodarki państw członkowskich. Przewiduje się, że dzięki interwencji w ramach polityki spójności w latach 2014–2020 PKB w UE-13 pod koniec okresu realizacji tej polityki będzie wyższe o około 3 %. Równie znaczny jest wpływ na regiony słabiej rozwinięte UE. Na przykład przewiduje się, że do końca okresu programowania PKB w niektórych słabiej rozwiniętych regionach Węgier będzie o ponad 8 % wyższe niż gdyby polityka spójności nie była realizowana. |
| --- | --- |

6.1.1.

| 6.1.2. | Już w następstwie kryzysu gospodarczego i finansowego fundusze UE odegrały stabilizującą rolę w zapewnianiu wyższego poziomu inwestycji publicznych w wielu obszarach polityki – od dużych projektów infrastrukturalnych po finansowanie MŚP oraz szkolenie pracowników i osób bezrobotnych. |
| --- | --- |

6.1.2.

| 6.1.3. | W latach 2021–2027 w ramach polityki spójności nadal udzielane będzie wsparcie dla wszystkich regionów we wszystkich państwach członkowskich, co pozwoli finansować szereg inwestycji, które pomogą regionom UE w skutecznym stawianiu czoła podwójnemu procesowi transformacji związanemu ze zmianą technologiczną i celami w dziedzinie klimatu, w tym poprzez nowe inicjatywy, takie jak Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji. |
| --- | --- |

6.1.3.

| 6.2. | Wniosek w sprawie przyszłej polityki spójności opiera się na trzech podstawowych zasadach: |
| --- | --- |

6.2.

| 6.2.1. | Polityka dla wszystkich regionów: trzy czwarte inwestycji w ramach polityki spójności skierowanych jest do najmniej rozwiniętych regionów, ale zachowano przepisy dotyczące regionów przechodzących transformację przemysłową oraz regionów najbardziej oddalonych UE. Ponadto wzmocniono współpracę transgraniczną, a także rolę miast, obszarów metropolitalnych i inicjatyw lokalnych, zaś za nowy priorytet uznano „zbliżenie Europy do obywateli”. Pomimo ogólnego zmniejszenia budżetu Unii zasoby powinny nadal trafiać przede wszystkim do najuboższych państw członkowskich i regionów. We wniosku Komisji zasadę tę podkreślono jeszcze wyraźniej niż miało to miejsce w bieżącym okresie, a najbiedniejsze państwa członkowskie nadal otrzymują znacznie więcej niż bardziej rozwinięte. Wsparcie faktycznie trafia tam, gdzie jest najbardziej potrzebne – 62 % środków na cel dotyczący zatrudnienia i wzrostu przeznaczono na regiony słabiej rozwinięte (w latach 2014–2020 odsetek ten wynosił 52 %). Pomimo ograniczeń budżetowych udało się zapewnić zwiększenie – w porównaniu z cenami z 2018 r. – środków w ujęciu realnym dla regionów słabiej rozwiniętych (+8 %) i regionów w okresie przejściowym (+17 %). Na tym polega istota polityki spójności: zasadę solidarności stosuje się w praktyce. |
| --- | --- |

6.2.1.

| 6.2.2. | Nowocześniejsza polityka: trzy czwarte inwestycji przeznacza się na przygotowanie regionów na proces podwójnej transformacji – przejścia na cyfrową, nowoczesną gospodarkę oraz na neutralną dla klimatu gospodarkę o obiegu zamkniętym, a więc główne wyzwanie, przed którymi stanie nasze społeczeństwo w ciągu najbliższych dziesięciu lat. To niezbędne ukierunkowanie jest realizowane za pomocą kilku środków mających na celu poprawę jakości i oddziaływania inwestycji: przykładowo za pomocą ustanowienia warunków podstawowych dostosowanych do inwestycji, które zagwarantują istnienie warunków wstępnych decydujących o powodzeniu przedsięwzięcia. |
| --- | --- |

6.2.2.

| 6.2.3. | Łatwiejsza i bardziej dynamiczna polityka: zaproponowano 80 uproszczeń procedur administracyjnych, umożliwiających uproszczenie przepisów dotyczących wszystkich elementów – od ustanowienia programów do procedur audytu i zwrotu kosztów – oraz zapewniających w ramach jednolitego zbioru przepisów jasne i proste zasady w odniesieniu do siedmiu funduszy UE wdrażanych w ramach zarządzania dzielonego. Jednolity zbiór przepisów ułatwi życie zarówno osobom zarządzającym programem, jak i beneficjentom, a także pozwoli na synergię między siedmioma funduszami, jak również innymi instrumentami dostępnymi w zestawie narzędzi budżetowych UE, takimi jak wspólna polityka rolna, program w zakresie innowacji „Horyzont Europa”, unijny instrument na rzecz mobilności edukacyjnej (Erasmus+) i LIFE – program działań na rzecz środowiska i klimatu. |
| --- | --- |

6.2.3.

| 6.3. | W miarę dalszego budowania zdolności administracyjnej wszystkie te działania umożliwią szybsze i lepsze uruchomienie nowych programów. |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | Krótko mówiąc, nowa polityka spójności będzie bardziej ukierunkowana i przyniesie większą europejską wartość dodaną. Nie chodzi więc wyłącznie o skalę, lecz także o rezultaty. |
| --- | --- |

6.4.

| 6.5. | Jednocześnie potrzebne będzie podjęcie przez władze lokalne większych starań, jeżeli chodzi o zwiększenie odpowiedzialności za wdrażanie projektów finansowanych ze środków UE. Oznacza to, że poziom współfinansowania krajowego powraca do poziomów sprzed kryzysu. Obniżona stopa współfinansowania może być postrzegana jako potencjalny impuls do napięć w budżetach publicznych, ale powinna również być uznawana za szansę na lepsze projekty oraz silniejsze poczucie odpowiedzialności i większą rozliczalność. To samo dotyczy wspominanego już wzmocnionego tematycznego ukierunkowania na zasadnicze cele polityczne odpowiadające europejskim priorytetom i wyzwaniom, takim jak inteligentna i ekologiczna Europa. |
| --- | --- |

6.5.

| 6.6. | Jednym z istotnych warunków stosowania powyższych rozwiązań jest rozwiązanie przez Europę problemu braku skutecznej komunikacji na temat polityki spójności, który zbyt często występuje przy projektach finansowanych w jej ramach. EKES odnotowuje rozmaite wytyczne dotyczące komunikacji wprowadzone przez Komisję, stwierdza jednak, że są one zdecydowanie niewystarczające. Często brakuje świadomości na temat realizacji określonych projektów lub ich finansowania ze środków UE bądź też wiedza na ten temat jest niewielka. Skutkuje to nikłym lub zerowym uznaniem dla polityki spójności. |
| --- | --- |

6.6.

| 6.7. | EKES wzywa Komisję do dalszego przeglądu obecnych zobowiązań dotyczących promocji oraz ich znacznego ulepszenia z uwzględnieniem nowoczesnych środków przekazu obejmujących kanały komunikacji cyfrowej, w pełni włączonych do agendy cyfrowej. W ramach praktycznych przykładów należy w większym stopniu wykorzystywać projekty oparte na najlepszych praktykach, aby zachęcać do szerszego i skuteczniejszego wykorzystania funduszy. |
| --- | --- |

6.7.

| 6.8. | EKES apeluje do Komisji o opracowanie planu komunikacji strategicznej we współpracy ze wszystkimi zainteresowanymi partnerami, w tym organizacjami społeczeństwa obywatelskiego, lokalnymi podmiotami i społeczeństwem. Obecnie bardziej niż kiedykolwiek konieczne jest zapewnienie przez państwa członkowskie i beneficjentów skuteczniejszej komunikacji na temat najlepszych praktyk i łatwiejszego dostępu do informacji na ten temat. |
| --- | --- |

6.8.

Bruksela, dnia 18 września 2020 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

| 11.12.2020 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 429/159 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 429/159

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Godziwe płace minimalne w całej Europie”

(opinia rozpoznawcza na wniosek Parlamentu Europejskiego/Rady)

(2020/C 429/22)

| Sprawozdawcy: | Stefano MALLIA i Oliver RÖPKE |
| --- | --- |

Sprawozdawcy:

Stefano MALLIA i Oliver RÖPKE

| Wniosek | Parlament Europejski, 30.1.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 akapit pierwszy Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa |
| Data przyjęcia przez sekcję | 9.7.2020 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 18.9.2020 |
| Sesja plenarna nr | 554 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 209/0/8 |

Wniosek

Parlament Europejski, 30.1.2020

Podstawa prawna

Art. 304 akapit pierwszy Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa

Data przyjęcia przez sekcję

9.7.2020

Data przyjęcia na sesji plenarnej

18.9.2020

Sesja plenarna nr

554

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

209/0/8

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Europa dotkliwie ucierpiała w wyniku pandemii COVID-19. Unia Europejska i jej państwa członkowskie stoją w obliczu recesji gospodarczej o historycznym zasięgu, której skutki będą dramatyczne dla obywateli i przedsiębiorstw. Niezbędna jest skoordynowana i zdecydowana polityka w perspektywie krótko- i średnioterminowej, która zabezpieczy miejsca pracy i dochody, a także zapewni szybkie i trwałe wznowienie działalności gospodarczej, konkurencyjność oraz prawidłowo funkcjonujący model społeczny i gospodarczy. Częściowym rozwiązaniem tego problemu powinno być tworzenie wysokiej jakości miejsc pracy i zapewnienie sprawiedliwego wynagrodzenia, w tym także godziwych płac minimalnych w całej Europie. Należy również wziąć pod uwagę czynniki ekonomiczne, takie jak wydajność i zrównoważony charakter przedsiębiorstw. Skuteczny dialog obywatelski ma kluczowe znaczenie dla osiągnięcia zadowalających wyników i utrzymania zaufania obywateli. Zdecydowany i skuteczny dialog społeczny oraz rokowania zbiorowe są również niezbędne do tego, aby stawić czoła wyzwaniom związanym z gospodarką i rynkiem pracy oraz zapewnić odbudowę gospodarczą. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Niniejsza opinia rozpoznawcza została przygotowana na wniosek Parlamentu Europejskiego w związku ze spodziewaną inicjatywą Komisji w sprawie sprawiedliwych płac minimalnych. Grupa Pracowników oraz Grupa „Różnorodność Europy” w EKES-ie wyrażają poparcie dla stanowiska, że wszyscy pracownicy w UE powinni uzyskać ochronę w postaci godziwej płacy minimalnej, która umożliwi im godny poziom życia bez względu na miejsce pracy. Jest to prawo podstawowe. Grupa Pracodawców uważa, że ustalenie wysokości płacy minimalnej należy do kompetencji szczebla krajowego, zgodnie ze specyfiką systemów krajowych. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Ustawowe poziomy płacy minimalnej w państwach członkowskich nadal znacznie się różnią, odzwierciedlając różnice w poziomie rozwoju gospodarczego i społecznego. Ponadto w niektórych państwach członkowskich poziom płacy jest znacznie niższy od progu zagrożenia ubóstwem. EKES już wcześniej wyraził przekonanie, że konieczne są dalsze wysiłki na rzecz konwergencji wynagrodzeń oraz ustalenia płac minimalnych w państwach członkowskich, a jednocześnie zaznaczył, że „kompetencje i autonomia krajowych partnerów społecznych w odniesieniu do procesów kształtowania płac muszą być w pełni respektowane, zgodnie z praktykami krajowymi” (1). Starania te powinny również zmierzać do tego, by wzmocnić rokowania zbiorowe, co przyczyniłoby się również do ogólnego wzrostu sprawiedliwości płac. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Wynagrodzenie, w tym płaca minimalna, stanowi ważny aspekt modelu społecznej gospodarki rynkowej Unii Europejskiej. Zapewnienie godziwych płac minimalnych we wszystkich państwach członkowskich pozwoliłoby osiągnąć szereg celów UE, takich jak: pozytywna konwergencja płac, poprawa spójności społecznej i gospodarczej, wyeliminowanie różnic w wynagrodzeniach kobiet i mężczyzn, ogólna poprawa warunków życia i pracy oraz zapewnienie równych szans na jednolitym rynku. Płace stanowią wynagrodzenie za wykonaną pracę i są jednym z czynników, które gwarantują obopólne korzyści, zarówno przedsiębiorstwom, jak i pracownikom. Są one powiązane z sytuacją gospodarczą w danym kraju, regionie lub sektorze. Zmiany mogą wywrzeć wpływ na zatrudnienie, konkurencyjność i popyt makroekonomiczny. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Płaca minimalna powinna być sprawiedliwa w stosunku do struktury wynagrodzeń w poszczególnych państwach, a jej poziom powinien być również odpowiedni w ujęciu realnym, aby umożliwiać godny poziom życia zapewniając jednocześnie ochronę tym przedsiębiorstwom, które oferują wysokiej jakości miejsca pracy. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES wyraża zaniepokojenie faktem, że ogólne ubóstwo oraz ubóstwo pracujących stanowią nadal poważny problem w wielu państwach członkowskich. Aby poradzić sobie z tymi kwestiami, potrzebne jest kompleksowe podejście na szczeblu UE i państw członkowskich, w tym wsparcie na rzecz skutecznych programów aktywnego włączania oraz podstawowe i pozwalające na ich realizację usługi socjalne. W tym celu niezbędne są również dobrze funkcjonujące rynki pracy, publiczne służby zatrudnienia oraz aktywnie prowadzona polityka rynku pracy. Komitet zaproponował także przyjęcie stopniowego podejścia do wspólnych minimalnych standardów w zakresie ubezpieczenia od utraty pracy w państwach członkowskich (2). EKES już wcześniej wzywał do wprowadzenia wiążących europejskich ram w zakresie godziwego minimalnego wynagrodzenia (3). Podczas gdy Grupa Pracowników i Grupa „Różnorodność Europy” poparły opinię, Grupa Pracodawców nie przyjęła przedstawionej w niej wizji wiążącego instrumentu na rzecz minimalnego wynagrodzenia na szczeblu europejskim. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Komisja Europejska zadeklarowała zamiar przygotowania wniosku dotyczącego instrumentu prawnego, który zapewniałby wszystkim pracownikom w Unii Europejskiej sprawiedliwą płacę minimalną. Dla Grupy Pracowników i Grupy „Różnorodność Europy” ta inicjatywa Komisji jest ważnym aspektem wdrażania zasady nr 6 Europejskiego filaru praw socjalnych. Komisja wyjaśniła, że jej zamiarem nie jest ustanowienie jednolitej „europejskiej płacy minimalnej”, bezpośrednia harmonizacja poziomu płacy minimalnej w całej UE ani wprowadzenie ustawowych płac minimalnych w państwach członkowskich, w których rokowania zbiorowe mają duży zakres zastosowania, a płace są ustalane wyłącznie na podstawie układów zbiorowych. Podkreśliła również, że będzie w pełni respektować kompetencje krajowe, tradycje i specyfikę sytuacji w poszczególnych państwach oraz swobodę i autonomię umów każdego z partnerów społecznych, zapewniając przy tym, że nie zostaną podjęte żadne działania, które mogłyby zaszkodzić dobrze funkcjonującym systemom rokowań zbiorowych. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | W dokumencie z drugiego etapu konsultacji w sprawie możliwych działań mających na celu sprostanie wyzwaniom związanym z godziwymi płacami minimalnymi, skierowanym do europejskich partnerów społecznych, Komisja wskazała, że jej zdaniem istnieje możliwość podjęcia działań legislacyjnych i nielegislacyjnych na szczeblu UE, na podstawie art. 153 ust. 1 lit. b) TFUE, w granicach zasad pomocniczości i proporcjonalności oraz ograniczeń wynikających z art. 153 ust. 5 TFUE. Odnosi się on do dyrektywy i zalecenia jako do instrumentów prawnych branych pod uwagę. W EKES-ie istnieją jednak rozbieżne opinie na temat zasadności jakiejkolwiek inicjatywy prawnej UE, która wynikałaby z art. 153, zwłaszcza dyrektywy. Komitet zauważa również, że europejscy partnerzy społeczni mogą negocjować i zawierać porozumienia na podstawie art. 155 TFUE. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES uznaje zatem, że istnieją obawy dotyczące możliwych działań UE w tej dziedzinie. Do najważniejszych z nich należy zaliczyć fakt, że UE nie ma kompetencji do podejmowania działań w zakresie „płac”, w tym poziomu płac, oraz że takie działania mogą naruszać autonomię partnerów społecznych i podważać systemy rokowań zbiorowych, zwłaszcza w państwach członkowskich, w których dolne granice płac minimalnych są ustalane w drodze układów zbiorowych. Ponadto występują rozbieżne opinie na temat wartości dodanej działań podejmowanych przez UE, także w samym Komitecie. Większość podmiotów reprezentowanych przez EKES uważa, że takie działania mogą przynieść wartość dodaną, jednak są i takie podmioty, które się z tym nie zgadzają. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Grupa Pracowników i Grupa „Różnorodność Europy” uważają, że należy podjąć odpowiednie działania, ponieważ niektórzy pracownicy w UE, zwłaszcza ci w najtrudniejszej sytuacji, nie są uprawnieni do korzystania z ustawowej płacy minimalnej i/lub znajdują się w sytuacji, w której poziom płacy minimalnej nie zapewnia godnego poziomu życia. W związku z tym wskazane byłoby uzgodnienie wspólnych progów UE, które pozwoliłyby ustalić, co oznacza „godny poziom życia”. Grupa Pracodawców twierdzi, że problem progów nie powinien być poruszany w ramach działań podejmowanych przez UE, ponieważ nie ma ona kompetencji w zakresie określania poziomu płac. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES nie lekceważy złożoności tych kwestii. Ważne jest, aby wszystkie działania UE opierały się na dokładnej analizie oraz zrozumieniu sytuacji i specyfiki problemów w państwach członkowskich, a także w pełni uwzględniały rolę i autonomię partnerów społecznych oraz różne modele stosunku pracy. W ramach każdej inicjatywy UE należy chronić te modele w państwach członkowskich, w których partnerzy społeczni nie widzą konieczności ustalania ustawowych płac minimalnych. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Zgodnie z wyborem dokonanym na szczeblu krajowym, partnerzy społeczni, przy pełnym poszanowaniu swojej autonomii i na wybranym przez siebie poziomie, są najlepiej usytuowanymi podmiotami pod względem ustalania płac. W odniesieniu do ustawowych ram ustalania płac minimalnych znaczenie mają terminowe i odpowiednie konsultacje z partnerami społecznymi w celu zapewnienia, że ich potrzeby są brane pod uwagę. Komitet wyraża ubolewanie w związku z tym, że w niektórych państwach członkowskich partnerzy społeczni nie są wystarczająco zaangażowani w ustawowe ramy ustalania płac ani w mechanizmy dostosowawcze oraz że nie prowadzi się z nimi konsultacji. EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że Komisja dostrzega potrzebę podjęcia działań na szczeblu UE na rzecz wzmacniania roli rokowań zbiorowych we wspieraniu adekwatności i zakresu płacy minimalnej. Działania na rzecz wsparcia rokowań zbiorowych mogłyby zostać włączone do działań UE w zakresie płacy minimalnej, przy jednoczesnym poszanowaniu odmiennych krajowych systemów stosunków pracy. Jest to zgodne z kierunkiem przyjętym w poprzednich zaleceniach EKES, w których wezwano do wzmocnienia rokowań zbiorowych i dialogu społecznego, a także do wsparcia dla budowania zdolności partnerów społecznych. Zamówienia publiczne mogłyby być również wykorzystywane jako dodatkowy sposób wspierania rokowań zbiorowych w całej UE. |
| --- | --- |

1.12.

2.   Tło i kontekst

| 2.1. | Parlament Europejski zwrócił się o wydanie niniejszej opinii rozpoznawczej w związku z będącą w przygotowaniu inicjatywą prawną Komisji dotyczącą sprawiedliwych płac minimalnych. Rozpoczynająca się w lipcu 2020 r. prezydencja niemiecka również wskazała kwestię płac minimalnych jako jeden ze swoich priorytetów. EKES z zadowoleniem przyjmuje możliwość wniesienia dalszego wkładu w dyskusję dotyczącą działań, jakie można podjąć na szczeblu europejskim, z uwzględnieniem różnych realiów w państwach członkowskich i podziału kompetencji między UE a szczebel krajowy. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Pandemia COVID-19 jest największym zagrożeniem zdrowotnym, społecznym i gospodarczym tego pokolenia. Oprócz podjęcia pilnych kroków, w krótkim i średnim okresie konieczne są szeroko zakrojone, skoordynowane i zdecydowane działania polityczne, aby nie dopuścić do długotrwałych negatywnych skutków dla społeczeństwa, gospodarki i świata pracy. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | UE i jej państwa członkowskie muszą obecnie stawić czoła recesji gospodarczej na historyczną skalę. Zgodnie z wiosenną prognozą gospodarczą Komisji Europejskiej całkowite PKB UE może zmniejszyć się o 7,5 % w 2020 r. i wzrosnąć o około 6 % w 2021 r., przy czym między poszczególnymi państwami członkowskimi można zaobserwować istotne różnice w tym zakresie (4). Przedsiębiorstwa, w szczególności MŚP i mikroprzedsiębiorstwa, stoją w obliczu bezprecedensowych skutków gospodarczych oraz trudnych decyzji dotyczących ich przetrwania, w tym dotyczących zatrzymania lub zwolnienia pracowników. Wiele sektorów gospodarki silnie odczuło nałożenie ograniczeń w przemieszczaniu się i środki izolacji, a wiele przedsiębiorstw obawia się potencjalnej upadłości – dotyczy to np. sektora usług, sektora hotelarskiego, sektora restauracyjnego i sektora usług cateringowych, a także sektorów kulturalnych. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Służby użyteczności publicznej zostały bardzo obciążone, w szczególności systemy opieki zdrowotnej i ochrony socjalnej, które odczuwają silną presję związaną z zapewnieniem opieki osobom jej potrzebującym. W przypadku niepodjęcia zdecydowanych działań publicznych i nieudzielenia wsparcia publicznego kryzys związany z COVID-19 mógłby również doprowadzić do wzrostu bezrobocia, niepełnego zatrudnienia i ubóstwa. Ponad jedna czwarta osób, które wzięły udział w badaniu Eurofound-u poświęconym COVID-19, stwierdziła, że straciła swoją pracę tymczasowo (23 %) albo trwale (5 %) (5). Komisja przewiduje (6), że stopa bezrobocia w UE może wzrosnąć z poziomu 6,7 % do poziomu 9 % w 2020 r., a następnie zmniejszyć się do poziomu około 8 % w 2021 r. – między poszczególnymi państwami członkowskimi można będzie ponownie zaobserwować różnice w tym zakresie. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Kryzys związany z COVID-19 z pełną jaskrawością obnażył szczególnie trudną sytuację osób samozatrudnionych, osób wykonujących pracę w niestandardowym trybie i osób o niepewnej formie zatrudnienia, które to osoby są bardzo często narażone na wykluczenie z siatek ochrony socjalnej zapewniających możliwość zamortyzowania utraty dochodu lub zatrudnienia. Pracownicy zawodów świadczących usługi o kluczowym znaczeniu w czasie kryzysu zostali publicznie docenieni za ich wkład na rzecz społeczeństwa, który wnoszą niejednokrotnie narażając się na duże ryzyko. Praca wykonywana przez te osoby – np. w sektorze opieki zdrowotnej i usług społecznych, usług handlu detalicznego i usług kurierskich oraz w sektorze sprzątania – zawsze miała duże znaczenie dla całego społeczeństwa, ale często pozostawała niedoceniona i wymaga większego uznania. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Należy zwrócić większą uwagę na kobiety, pracowników migrujących i osoby należące do mniejszości etnicznych, którzy są nadreprezentowani w niektórych sektorach kluczowych, i zagwarantować im możliwość korzystania z pełnego spektrum praw pracowniczych. Mogą oni również potrzebować lepszej ochrony zapewnianej za pośrednictwem siatek bezpieczeństwa socjalnego. Młodych ludzi poniżej 25. roku życia szczególnie mocno dotknął problem utraty pracy (w tym programów przygotowania zawodowego) oraz przerw w procesie kształcenia i szkolenia. Obecnie muszą oni stawić czoła jeszcze większym utrudnieniom związanym z wejściem na rynek pracy, podobnie jak inne grupy społeczne znajdujące się w trudnej sytuacji, takie jak osoby z niepełnosprawnościami lub dyskryminowane, które już wcześniej znalazły się w szczególnie niekorzystnej sytuacji pod względem dostępu do rynku pracy. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Europa nie może sobie pozwolić na utratę kolejnego dziesięciolecia. W perspektywie krótkoterminowej należy skoncentrować się na zabezpieczaniu przedsiębiorstw i ochronie miejsc pracy. Należy wyciągnąć wnioski z reakcji na kryzys gospodarczy i finansowy z 2008 r., który miał poważny, długotrwały wpływ na UE i jej obywateli. Należy podjąć działania mające na celu ochronę zatrudnienia i dochodów, a także umożliwienie bezpiecznego i szybkiego wznowienia działalności gospodarczej w celu zapewnienia trwałego wzrostu, stabilniejszej odbudowy, konkurencyjności oraz sprawiedliwszego, produktywnego i prawidłowo funkcjonującego modelu społecznego i gospodarczego. Dialog obywatelski oraz skuteczne angażowanie wszystkich zainteresowanych stron w podejmowane działania mają kluczowe znaczenie dla zapewnienia skutecznej reakcji na COVID-19 i utrzymania zaufania obywateli. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Działania na rzecz tworzenia wysokiej jakości miejsc pracy i zapewnienia sprawiedliwych płac – w tym płacy minimalnej – pozwalających każdemu pracownikowi żyć na godnym poziomie i uwzględniających czynniki ekonomiczne, w tym wydajność, muszą stanowić element tego rozwiązania. Rokowania zbiorowe i dialog społeczny odgrywają kluczową rolę w tych staraniach i muszą być wzmacniane i/lub wspierane na wszystkich szczeblach zgodnie z krajowymi systemami stosunków pracy. |
| --- | --- |

2.8.

Europejski filar praw socjalnych oraz odnowione zobowiązanie do sprawiedliwych płac i rokowań zbiorowych w UE

| 2.9. | Proklamując Europejski filar praw socjalnych (filar socjalny/EPSR) na szczycie zorganizowanym w Göteborgu w listopadzie 2017 r., Parlament Europejski, Rada i Komisja potwierdziły swoje zobowiązanie do działania na rzecz sprawiedliwszej i równiejszej Europy. Filar ten powinien służyć jako kompas prowadzący do wznowionej pozytywnej konwergencji na rzecz poprawy warunków pracy i życia oraz jako punkt odniesienia wyznaczający kierunek reform w zakresie rynków pracy i polityki społecznej. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | EKES nieustannie podkreślał potrzebę konkretnych działań na rzecz realizacji zasad tego filara. Oprócz zwiększania konkurencyjności i wydajności zgodnie z zasadą 6 filara, głównym celem konwergencji powinno być upowszechnianie odpowiednich płac minimalnych, które zapewniają pracownikom i ich rodzinom godny poziom życia w świetle krajowych warunków gospodarczych i społecznych oraz które są ustalane w sposób przejrzysty i przewidywalny zgodnie z krajowymi praktykami i z poszanowaniem autonomii partnerów społecznych (7). |
| --- | --- |

2.10.

3.   Uwagi ogólne

3.1.   Kwestie ogólne

| 3.1.1. | W swoich wytycznych politycznych dla Komisji Europejskiej na okres 2019–2024 (8) przewodnicząca Ursula von der Leyen zamierza „zaproponować instrument prawny gwarantujący każdemu pracownikowi w Unii sprawiedliwą płacę minimalną”. Dnia 14 stycznia 2020 r. Komisja Europejska rozpoczęła pierwszy etap konsultacji z partnerami społecznymi na podstawie art. 154 TFUE w sprawie ewentualnych działań mających na celu sprostanie wyzwaniom związanym ze sprawiedliwą płacą minimalną. W ramach drugiego etapu konsultacji, którego ustalenia opublikowano w dniu 3 czerwca, Komisja Europejska zwróciła uwagę na potrzebę podjęcia działań na szczeblu UE oraz doprecyzowała swój cel zakładający kontynuowanie prac nad ewentualnym instrumentem prawnym, tj. dyrektywą lub zaleceniem. |
| --- | --- |

3.1.1.

| 3.1.2. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny już wcześniej wyraził przekonanie, że konieczne są dalsze wysiłki na rzecz konwergencji wynagrodzeń oraz ustalenia płac minimalnych w państwach członkowskich, a jednocześnie zaznaczył, że „kompetencje i autonomia krajowych partnerów społecznych w odniesieniu do procesów kształtowania płac muszą być w pełni respektowane, zgodnie z praktykami krajowymi” (9). Celem powinno być zagwarantowanie, że płace minimalne we wszystkich państwach członkowskich UE będą zapewniały wszystkim pracownikom możliwość życia na godnym poziomie, biorąc jednocześnie pod uwagę czynniki ekonomiczne. Przyczyniłoby się to do osiągnięcia celu UE, jakim jest poprawa warunków życia i pracy jej obywateli, oraz do realizacji ambicji Komisji określonych w dokumencie „Unia, która mierzy wyżej”. |
| --- | --- |

3.1.2.

| 3.1.3. | EKES wyraził również zaniepokojenie z powodu braku skutecznego objęcia dialogu społecznego w niektórych państwach członkowskich i w związku z tym stwierdził, że konieczne jest wspieranie dialogu społecznego i rokowań zbiorowych na wszystkich odpowiednich szczeblach, zgodnie z krajowymi systemami stosunków pracy. |
| --- | --- |

3.1.3.

3.2.   Szerszy kontekst

| 3.2.1. | Szerzej zakrojone istotne kwestie, np. związane ze sprawnością działania rynków pracy, funkcjonowaniem publicznych służb zatrudnienia i aktywnej polityki rynku pracy, a także działaniem systemu podatkowego, systemu zabezpieczenia społecznego (uwzględniając świadczenia dla bezrobotnych), systemu socjalnego, systemów kształcenia i szkolenia oraz jednolitego rynku, pozytywnie wpływają na konwergencję społeczno-gospodarczą i wnoszą wkład w działania na rzecz zwalczania ubóstwa. |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.2.2. | Płace są powiązane z sytuacją gospodarczą w danym kraju, regionie lub sektorze. Zmiany mogą wywrzeć wpływ na zatrudnienie, konkurencyjność i popyt makroekonomiczny. Wydajność jest czynnikiem istotnym z punktu widzenia funkcjonowania rynku pracy oraz możliwości zatrudnienia – dotyczy to zwłaszcza pracowników o niskich umiejętnościach i osób wchodzących na rynek pracy – jak również możliwości rozwoju kariery dla osób otrzymujących płacę minimalną. Wszyscy pracownicy, w tym osoby o najniższych zarobkach, powinni odnieść korzyści ze zmian wydajności i wzrostu. Jednocześnie w obszarach, w których ogólne koszty zatrudnienia pracownika rosną, zwiększenie wydajności jest również bardzo ważne dla zapewnienia konkurencyjności gospodarki UE. Podatki i pozapłacowe koszty pracy, w tym składki na ubezpieczenie społeczne płacone przez pracodawców i pracowników, mogą czasami prowadzić do znacznych różnic między płacami brutto i netto, a tym samym wywierać wpływ na wynagrodzenia netto pracowników, a także na koszty ponoszone przez pracodawców. |
| --- | --- |

3.2.2.

| 3.2.3. | Płace minimalne mają również skutki uboczne dla całej struktury wynagrodzeń. Inne istotne czynniki, które należy wziąć pod uwagę w tym kontekście, to odsetek pracowników otrzymujących płacę minimalną, tendencje w zakresie dynamiki płac, poziomy cen i siła nabywcza oraz wysokość płacy minimalnej w zestawieniu z ogólną strukturą wynagrodzeń w danym państwie. Płaca minimalna powinna być sprawiedliwa w stosunku do struktury wynagrodzeń w poszczególnych państwach, a jej poziom powinien być również odpowiedni w ujęciu realnym, aby umożliwiać godny poziom życia, zapewniając jednocześnie ochronę tym przedsiębiorstwom, które oferują wysokiej jakości miejsca pracy. Od 2010 r. krajowe płace minimalne brutto według standardów siły nabywczej w UE wskazują na tendencję do pozytywnej konwergencji; w szczególności kraje Europy Środkowej i Wschodniej zbliżyły się do średniej UE (10). Różnice te są jednak nadal bardzo znaczące, a w ostatnich latach obserwuje się spowolnienie tempa konwergencji (11). |
| --- | --- |

3.2.3.

3.3.   Potrzeba godziwych płac minimalnych w Europie

| 3.3.1. | Prawo do sprawiedliwych i uczciwych warunków pracy i wynagrodzenia to prawo podstawowe chronione na mocy międzynarodowych i europejskich instrumentów praw człowieka. Wynagrodzenie ogółem, w tym płaca minimalna, stanowi ważny aspekt modelu społecznej gospodarki rynkowej Unii Europejskiej. Stanowi ono zapłatę za wykonaną pracę i jest jednym z czynników zapewniających obopólne korzyści przedsiębiorstwom oraz pracownikom w ramach dobrze funkcjonujących rynków pracy i często stanowi kluczowy element rokowań zbiorowych. |
| --- | --- |

3.3.1.

| 3.3.2. | Płaca minimalna pełni również inne funkcje, np. zapewnia ochronę pracowników przed nieproporcjonalnie niskim wynagrodzeniem oraz przed ubóstwem pracujących (12). Choć zatrudnienie wysokiej jakości pozostaje najlepszą drogą do wyjścia z ubóstwa, sama praca nie jest obecnie automatycznym zabezpieczeniem przed biedą, zwłaszcza w przypadku osób, które nie pracują w pełnym wymiarze czasu pracy. W UE około jeden na dziesięciu pracowników zarabia „około” lub poniżej krajowej ustawowej płacy minimalnej (13). W 2018 r. stwierdzono, że co dziesiąta zatrudniona osoba w wieku co najmniej 18 lat jest zagrożona ubóstwem, a pracownicy w ośmiu państwach członkowskich zarabiali mniej w ujęciu realnym niż na początku kryzysu w 2008 r. Ponadto na przestrzeni ostatnich dziesięciu lat w większości państw członkowskich odnotowano wzrost odsetka osób zatrudnionych zagrożonych ubóstwem, przy czym w niektórych państwach odsetek ten utrzymał się na takim samym poziomie lub zmniejszył się. W niektórych krajach obecny poziom płacy minimalnej nie wystarcza do tego, by pracownicy mogli wydźwignąć się z ubóstwa wyłącznie dzięki zatrudnieniu (14). |
| --- | --- |

3.3.2.

| 3.3.3. | Istnieje zgoda co do tego, że Unia Europejska i państwa członkowskie muszą uczynić więcej, aby rozwiązać problem ubóstwa, w tym ubóstwa pracujących. W dokumentach konsultacyjnych poświęconych sprawiedliwym płacom minimalnym Komisja potwierdziła, że godziwe płace minimalne mogą odgrywać istotną rolę w ograniczaniu ubóstwa ubogich pracujących. EKES uważa, że najskuteczniejszą metodą ograniczania skali zjawiska ubóstwa pracujących jest zapewnienie godziwej płacy minimalnej oraz realizowanie koncentrujących się na poszczególnych osobach zintegrowanych, aktywnych polityk sprzyjających włączeniu społecznemu, wspierających dostępność odpowiedniego minimalnego wynagrodzenia, służb zatrudnienia i wysokiej jakości miejsc pracy, a także kluczowych i wspierających usług społecznych, zgodnie z zaleceniem Komisji z 2008 r. |
| --- | --- |

3.3.3.

| 3.3.4. | Istnieje wiele uwarunkowań ubóstwa osób pracujących, a Eurofound (15) doszedł do wniosku, że o ile odpowiednia płaca minimalna jest podstawowym filarem każdego modelu ochrony socjalnej dla ubogich pracujących, o tyle związek między płacą minimalną a ubóstwem pracujących jest złożony. Ważnym czynnikiem, który należy wziąć pod uwagę, jest skład gospodarstw domowych: o ile w niektórych państwach otrzymanie płacy minimalnej może wystarczyć do ochrony jednej osoby dorosłej przed zagrożeniem ubóstwem, o tyle często nie wystarcza ona na utrzymanie więcej niż jednej osoby, jeśli w gospodarstwie domowym nie ma innego żywiciela. |
| --- | --- |

3.3.4.

| 3.3.5. | Poziom kosztów utrzymania może być również kluczowym elementem, który prowadzi do ubóstwa gospodarstw domowych i wskaźnik ten powinien być brany pod uwagę, w stosownych przypadkach na szczeblu krajowym, przy ustalaniu, czy płace minimalne są odpowiednie. Świadczenia pracownicze, zasiłki socjalne, transfery socjalne i dodatki rodzinne również mogą odgrywać ważną rolę w łagodzeniu ubóstwa pracujących lub zapobieganiu mu, w zależności od tego, kto wchodzi w skład danego gospodarstwa domowego. |
| --- | --- |

3.3.5.

| 3.3.6. | Wiele rządów zdecydowało się również na obniżenie podatku dochodowego i składek na ubezpieczenie społeczne, traktując to jako sposób na zwiększenie dochodów netto osób uzyskujących ustawowe minimalne wynagrodzenie i innych osób o niskich wynagrodzeniach. Może to jednak mieć szersze konsekwencje polityczne, jak choćby osłabienie systemów zdrowia publicznego i opieki społecznej oraz usług publicznych w ogóle. Oprócz tych bezpośrednich środków w sprawozdaniu Eurofound analizowane jest również zastosowanie środków pośrednich mających zmniejszać ubóstwo osób pracujących (16); ich wpływ niełatwo jednak ocenić i konieczna jest bardziej szczegółowa analiza. |
| --- | --- |

3.3.6.

| 3.3.7. | Ujmując sprawę z szerszej perspektywy, EKES nawoływał już do wprowadzenia wiążących ram europejskich dotyczących godziwego dochodu minimalnego pozwalającego upowszechnić i wesprzeć systemy dochodu minimalnego w państwach członkowskich i nadać im godny (odpowiedni) status pierwszej ważnej reakcji europejskiej na ten znaczący i utrzymujący się problem, jakim jest ubóstwo w Europie (17). Podczas gdy Grupa Pracowników i Grupa „Różnorodność Europy” poparły opinię, Grupa Pracodawców nie przyjęła przedstawionej w niej wizji wiążącego instrumentu na rzecz minimalnego wynagrodzenia na szczeblu europejskim, opowiadając się zamiast tego za otwartą metodą koordynacji (18). Komitet zaproponował również stopniowe wprowadzanie wspólnych minimalnych standardów w dziedzinie ubezpieczeń na wypadek bezrobocia w państwach członkowskich w celu zapewnienia odpowiednich zabezpieczeń dla pracowników, którzy stracili pracę, oraz w celu ochrony przed ubóstwem (19). Funkcjonowałyby one również jako automatyczny stabilizator i sprzyjałyby pozytywnej konwergencji w UE. |
| --- | --- |

3.3.7.

| 3.3.8. | Należy również opracować kompleksowe podejście, które będzie obejmowało również m.in. skuteczne systemy dochodów minimalnych, przeprowadzić odpowiednie reformy systemu zabezpieczenia społecznego oraz zwiększyć poziom inwestycji w obszarze usług publicznych. Co istotne, aby wyprowadzić ludzi z ubóstwa, warto kontynuować dyskusje dotyczące sposobów osiągnięcia wskaźnika zagrożenia ubóstwem (wyznaczonego na szczeblu UE (20)) w połączeniu z obliczaniem kosztów niezbędnych towarów i usług w ramach krajowych budżetów referencyjnych (uwzględniając poszczególne metody stosowane w tym kontekście). Organy budżetowe powinny brać pod uwagę czynniki związane z redystrybucją społeczną, opodatkowaniem i poziomem życia w poszczególnych państwach członkowskich UE (21) oraz ułatwić osadzenie progu wskaźnika zagrożenia ubóstwem w wielowymiarowym kontekście ubóstwa. |
| --- | --- |

3.3.8.

| 3.3.9. | W prawie wszystkich państwach członkowskich mamy do czynienia z nadreprezentacją kobiet wśród osób otrzymujących płacę minimalną (22). Istnieją dowody wskazujące na to, że godziwe płace minimalne mogą mieć również pozytywny wpływ na zróżnicowanie wynagrodzenia ze względu na płeć w dolnym pułapie struktury wynagrodzeń, jeśli towarzyszyć im będą również środki polityczne dotyczące strukturalnych nierówności płci na rynkach pracy i w społeczeństwie. Podobnie inne osoby znajdujące się w mniej korzystnej sytuacji, takie jak pracownicy migrujący, osoby z niepełnosprawnościami i osoby należące do mniejszości etnicznych, mogą również odnieść istotne korzyści dzięki wprowadzeniu godziwych płac minimalnych. Ponadto w celu zwiększenia poziomów zatrudnienia pracowników z niepełnosprawnościami właściwe organy powinny przyznawać pracodawcom dopłaty do wynagrodzeń lub udzielać im ulg podatkowych, aby pokryć dodatkowe koszty związane z ich zatrudnieniem. |
| --- | --- |

3.3.9.

| 3.3.10. | Wreszcie, w kontekście godnych płac w Europie, EKES podkreśla również, że dobrze funkcjonujące systemy rokowań zbiorowych, zwłaszcza sektorowe, odgrywają kluczową rolę w zapewnieniu sprawiedliwych i odpowiednich płac w całej strukturze wynagrodzeń, w tym ustawowych płac minimalnych, gdziekolwiek zostały wprowadzone. Systemy te są również niezbędne do wspierania pozytywnej konwergencji płac między krajami i w ich obrębie, a także do zapewnienia zrównoważonego podejścia do kwestii społecznych i gospodarczych. |
| --- | --- |

3.3.10.

3.4.   Potrzeba działań na szczeblu UE i ich wykonalność

| 3.4.1. | W pierwszej fazie konsultacji z partnerami społecznymi Komisja określa, że działania UE mogą przynieść wieloraką wartość dodaną: przyczynić się do zapewnienia sprawiedliwych płac minimalnych, pomóc państwom członkowskim w osiągnięciu pozytywnej konwergencji w zakresie warunków pracy, zapewnić równe szanse na jednolitym rynku oraz zwiększyć siłę nabywczą osób o niskich dochodach. |
| --- | --- |

3.4.1.

| 3.4.2. | W ramach drugiego etapu konsultacji z partnerami społecznymi Komisja Europejska wyjaśniła cele działań UE oraz cele polityki i ewentualnej inicjatywy (23). Zdaniem Komisji ogólne cele takiej inicjatywy zakładałyby dążenie do zapewnienia, że wszyscy pracownicy w UE są objęci ochroną w formie sprawiedliwej płacy minimalnej, co zagwarantowałoby im godziwy poziom życia niezależnie od ich miejsca pracy, a także do zapewnienia, aby płace minimalne zostały wyznaczone na odpowiednich poziomach oraz aby gwarantowały ochronę przy próbie uzyskania dostępu do zatrudnienia, biorąc pod uwagę skutki procesu tworzenia miejsc pracy i konkurencyjności. Większość członkiń i członków EKES-u z zadowoleniem przyjmuje cele wyznaczone przez Komisję i uważa, że powinny one zostać osiągnięte w ramach działań UE na rzecz wprowadzenia sprawiedliwych płac minimalnych. Mniejsza grupa uważa, że działania UE w zakresie niektórych z tych celów nie byłyby właściwe. |
| --- | --- |

3.4.2.

| 3.4.3. | Komisja podkreśliła, że jej zamiarem nie jest ustanowienie jednej europejskiej płacy minimalnej ani bezpośrednie zharmonizowanie poziomu wynagrodzeń minimalnych w całej UE. Zwróciła uwagę, że zamierza zapewnić pełne poszanowanie kompetencji i tradycji krajowych oraz specyfiki sytuacji w poszczególnych państwach, a także przysługującej partnerom społecznym swobody zawierania umów. |
| --- | --- |

3.4.3.

| 3.4.4. | O ile większość państw członkowskich wprowadziła ustawową lub krajową płacę minimalną, wysokość ustawowej/krajowej płacy minimalnej w poszczególnych państwach istotnie się różni, co odzwierciedla ich zróżnicowany poziom rozwoju gospodarczego i społecznego. W styczniu 2020 r. ustawowe płace minimalne w państwach członkowskich wynosiły od 312 EUR do 2 142 EUR miesięcznie. Miesięczne płace minimalne wynoszą zazwyczaj poniżej 600 EUR na wschodzie i powyżej 1500 EUR na północnym zachodzie UE (24). W dokumencie konsultacyjnym sporządzonym w ramach drugiego etapu konsultacji Komisja odnotowała, że w większości państw członkowskich można było zaobserwować poprawę sytuacji, jeżeli chodzi o adekwatność płacy minimalnej (25). Nadal istnieją jednak dysproporcje, a w znacznej liczbie państw członkowskich ustawowa płaca minimalna wynosi najwyżej 50 % mediany płacy brutto w pełnym wymiarze godzin (26) i jest znacznie niższa od progu płac zagrażającego ubóstwem wynoszącego 60 % mediany wynagrodzenia, przez co nie umożliwia na realizację wydźwignięcie pracowników z ubóstwa. |
| --- | --- |

3.4.4.

| 3.4.5. | Płaca minimalna powinna zapewniać godny poziom życia. Grupa Pracowników i Grupa „Różnorodność Europy” uważają, że w wielu państwach członkowskich płace minimalne nadal nie osiągnęły odpowiedniego poziomu. Wyrażają przekonanie, że „referencyjna”, ustawowa płaca minimalna netto powinna być ustalona znacznie powyżej progu ubóstwa, określonego w kontekście UE przy użyciu wskaźnika zagrożenia ubóstwem, który wynosi 60 % krajowej mediany ekwiwalentnego dochodu do dyspozycji po transferach socjalnych, oraz że powinna być sprawiedliwa w stosunku do ogólnych płac na rynku pracy. Taki poziom odniesienia zapewniłby odpowiednie świadczenia i nie dopuszczałby do sytuacji, w których pracownicy byliby zmuszani do podejmowania niepewnego zatrudnienia z negatywną warunkowością powiązaną z systemami dochodów minimalnych. Zwiększenie segmentu niższych wynagrodzeń poprzez przejście na płace minimalne zabezpieczone przed ubóstwem zwiększyłoby również podstawę opodatkowania dla rządów, wspierając finansowanie odpowiednich systemów ochrony socjalnej. Grupa Pracodawców twierdzi jednak, że ta kwestia nie powinna być poruszana w ramach działań podejmowanych przez UE, ponieważ nie ma ona kompetencji w zakresie określania poziomu płac, szczególnie w zakresie zgodnym z orzeczeniami Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Zwolennicy tego ostatniego rozwiązania uważają, że można jedynie dyskutować i wymieniać opinie w ramach otwartej metody koordynacji lub procesu europejskiego semestru na temat tego, jak zapewnić odpowiedni poziom świadczeń i właściwe systemy dochodów minimalnych oraz jak, wraz z zatrudnieniem, może to wspierać finansowanie odpowiednich systemów ochrony socjalnej. |
| --- | --- |

3.4.5.

| 3.4.6. | EKES przyjmuje do wiadomości różne zgłaszane obawy dotyczące możliwych działań UE w tej dziedzinie. W szczególności istnieją znaczne różnice poglądów dotyczące kompetencji UE. Niektórzy twierdzą, że skoro art. 153 ust. 5 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej wyłącza kwestie wynagrodzenia z kompetencji prawodawczych UE, działanie w tym obszarze na szczeblu UE jest niemożliwe. Z drugiej strony, inne podmioty – w tym Komisja – twierdzą, że istnieją możliwości działania na poziomie UE i że art. 153 ust. 5 nie stanowi bariery w tym zakresie. |
| --- | --- |

3.4.6.

| 3.4.7. | Zachodzą również obawy, szczególnie w państwach członkowskich, w których płaca minimalna jest określana wyłącznie lub w przeważającej mierze w drodze rokowań zbiorowych, że takie działania kolidowałyby z autonomią partnerów społecznych. Dlatego też w ramach jakiejkolwiek unijnej inicjatywy należy chronić te modele w państwach członkowskich, w których partnerzy społeczni nie widzą konieczności ustalania ustawowych płac minimalnych. Analogicznie w przypadku środków promujących rokowania zbiorowe, w szczególności rokowania sektorowe, należy w pełni respektować różne krajowe systemy stosunków pracy, a nie dążyć do przyjęcia jednego uniwersalnego podejścia. |
| --- | --- |

3.4.7.

| 3.4.8. | Innym źródłem obaw jest to, że europejska polityka w zakresie ustawowej płacy minimalnej może mieć potencjalnie negatywny wpływ na zatrudnienie, zwłaszcza w przypadku osób młodych i pracowników o niskich umiejętnościach, a także może pogłębić problem łamania przepisów, co może również skłaniać wielu pracowników o niskich zarobkach do pracy w szarej strefie (27). Można temu jednak przeciwdziałać, o ile poziom płacy minimalnej zostanie odpowiednio określony, tzn. będzie wspierał zarobki pracowników bez uszczerbku dla zatrudnienia, będzie zależał od czynników specyficznych dla danego kraju, w tym od zachowania pracodawców, stopnia konkurencji na rynkach produktów i pracy oraz jej interakcji z innymi politykami, w szczególności w zakresie podatków i świadczeń (28). Istnieją konkretne przykłady państw członkowskich, w których wprowadzenie płacy minimalnej nie miało negatywnego wpływu na tworzenie miejsc pracy, a znaczny wzrost płacy minimalnej wywołał nawet pozytywne skutki makroekonomiczne, doprowadzając również do wzrostu zatrudnienia (29). |
| --- | --- |

3.4.8.

| 3.4.9. | EKES jest w pełni świadomy złożoności kwestii związanych z tą debatą i przyznaje, że płace minimalne nie są cudownym środkiem, który rozwiąże wszystkie problemy. Jednakże przyjęcie wspólnego podejścia UE stawiającego przed państwami członkowskimi jasne cele polityczne, możliwe do osiągnięcia za pomocą różnych środków, oraz zapewnienie zaangażowania partnerów społecznych, a także zagwarantowanie istnienia sprawnie funkcjonujących systemów rokowań zbiorowych mogłoby przyczynić się do zapewnienia ochrony praw pracowników do uczciwego wynagrodzenia oraz przysługującej im wolności zrzeszania się, a także do zabezpieczenia potrzeb pracodawców związanych z wydajnością i konkurencyjnością. Połączenie tego podejścia z szerzej zakrojonymi środkami mogłoby przyczynić się do pozytywnej konwergencji społeczno-gospodarczej oraz sprzyjać rozwojowi społecznemu w całej UE poprzez zniwelowanie różnic w poziomie dochodów i wysokości płac między państwami członkowskimi, ograniczenie zjawiska ubóstwa pracujących oraz zapewnienie równych warunków działania na jednolitym rynku. |
| --- | --- |

3.4.9.

| 3.4.10. | Jakąkolwiek inicjatywę europejską w dziedzinie sprawiedliwych płac minimalnych uwzględniającą elementy służące propagowaniu i wspieraniu dobrze funkcjonującego systemu rokowań zbiorowych na potrzeby ustalania poziomu wynagrodzeń należy opracowywać na podstawie wyczerpującej analizy i z odpowiednim zrozumieniem sytuacji w państwach członkowskich oraz w pełni respektować rolę partnerów społecznych i ich autonomię, a także poszczególne modele stosunków pracy. |
| --- | --- |

3.4.10.

4.   W kierunku europejskiej inicjatywy prawnej na rzecz ustawowej płacy minimalnej, z uwzględnieniem wsparcia na rzecz zaangażowania partnerów społecznych i propagowania takiego zaangażowania

4.1.   Koncepcja płacy minimalnej

| 4.1.1. | Na płace wpływa szereg różnych czynników, takich jak: rodzaj sektora i branży oraz stopień ich narażenia na konkurencję na szczeblu globalnym, koszty utrzymania, podaż i popyt na rynku, wydajność, struktura wynagrodzeń, poziomy układów zbiorowych regulujących płace oraz indywidualne kompetencje i wyniki. Istotny jest także sposób ich wdrażania i wyceny. Płace stanowią wynagrodzenie za wykonaną pracę zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, układami zbiorowymi i praktyką. Można uznać, że ogólne wynagrodzenie obejmuje różne elementy w zależności od ustaleń poczynionych w państwach członkowskich czy regionach lub zgodnie z różnymi układami zbiorowymi. |
| --- | --- |

4.1.1.

| 4.1.2. | Płace minimalne są definiowane przez MOP jako „minimalna kwota wynagrodzenia, którą pracodawca jest zobowiązany wypłacić pracownikom za pracę wykonaną w danym okresie, której nie można obniżyć na mocy układu zbiorowego lub indywidualnej umowy” (30). Zgodnie z konwencją MOP nr 131 dotyczącą ustalania płac minimalnych (31), ustalenie sprawiedliwych płac minimalnych wiąże się z koniecznością wzięcia pod uwagę potrzeb pracowników i ich rodzin, przy uwzględnieniu ogólnego poziomu płac w danym kraju, kosztów utrzymania, oraz czynników natury gospodarczej, w tym wydajności pracy i poziomu zatrudnienia. Przewiduje ona również, że należy zapewnić pełne konsultacje z partnerami społecznymi w zakresie ustalania płac minimalnych. Spośród dziesięciu państw członkowskich UE (32), które ratyfikowały konwencję, wszystkie mają ustawowy system płac minimalnych. |
| --- | --- |

4.1.2.

| 4.1.3. | Skuteczność ustawowej płacy minimalnej zależy od wielu czynników, które mają zastosowanie w różnym stopniu w zależności od kontekstu krajowego, takich jak objęcie nią pracowników, czy jest ona ustalana i dostosowywana na odpowiednim poziomie, który obejmuje potrzeby pracowników i ich rodzin, przy jednoczesnym uwzględnieniu czynników natury gospodarczej, takich jak wydajność pracy, oraz czy pracodawcy przestrzegają przepisów dotyczących płac minimalnych (33). Zależy ona również od tego, czy zaangażowanie partnerów społecznych jest wspierane i czy istnieje skuteczny system rokowań zbiorowych, który stanowi uzupełnienie mechanizmu ustalania ustawowej płacy minimalnej. Działania UE powinny wspierać m.in. wprowadzanie niezbędnych usprawnień w tych obszarach. |
| --- | --- |

4.1.3.

| 4.1.4. | W państwach członkowskich, w których partnerzy społeczni są odpowiedzialni za ustalanie płac minimalnych, udział pracowników nieobjętych formalnie takimi porozumieniami waha się od 2 % w Austrii, do około 10 % w Szwecji, Finlandii i we Włoszech oraz około 20 % w Danii. Warto pamiętać, że w Szwecji i Danii większość pracowników, którzy nie są formalnie objęci płacą minimalną, to dobrze opłacani pracownicy umysłowi, zarabiający znacznie powyżej poziomu płacy minimalnej ustalonej w ramach porozumień zbiorowych, a także studenci lub inni młodzi pracownicy wchodzący na rynek pracy. W rzeczywistości pracodawcy często stosują również płace minimalne ustalane na poziomie sektora w odniesieniu do pracowników, którzy nie są formalnie objęci płacą minimalną, mimo że nie są do tego zobowiązani. Natomiast we Włoszech osoby, które nie są objęte płacą minimalną, to pracownicy nieformalni lub osoby pracujące na własny rachunek, wykonujący pracę na indywidualnie ustalonych warunkach, w szczególności młodzi pracownicy. |
| --- | --- |

4.1.4.

| 4.1.5. | Komisja Europejska, Rada i europejscy partnerzy społeczni podkreślali znaczenie wspierania dialogu społecznego i poszanowania autonomii partnerów społecznych, a także wezwali państwa członkowskie do wspierania działań służących doskonaleniu dialogu społecznego na poziomie krajowym i poprawie jego funkcjonowania (34). Ważne jest, aby ewentualna inicjatywa dotycząca płacy minimalnej nie osłabiła systemów rokowań zbiorowych w żadnym państwie członkowskim, na przykład poprzez ograniczenie kontroli partnerów społecznych nad płacami. |
| --- | --- |

4.1.5.

4.2.   Krajowe systemy i instytucje ustalania wynagrodzenia w Unii Europejskiej

| 4.2.1. | Systemy ustalania płac minimalnych oraz rola i możliwości partnerów społecznych różnią się znacznie w poszczególnych państwach członkowskich ze względu na różnice w ich tradycjach, a także różne czynniki gospodarcze i społeczne oraz ramy polityczne i konstytucyjne krajów. |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | Niektóre państwa członkowskie wybrały ustawową płacę minimalną, w ramach której płace muszą odpowiadać przynajmniej minimalnemu poziomowi określonemu w przepisach prawa. Partnerzy społeczni w tych państwach mogą również przyjąć (wyższe) sektorowe i międzysektorowe płace minimalne. W innych państwach, w których nie ustanowiono ustawowej płacy minimalnej, płace są ustalane wyłącznie lub głównie przez partnerów społecznych w ramach układów zbiorowych na poziomie krajowym bądź sektorowym i/lub na poziomie przedsiębiorstwa. |
| --- | --- |

4.2.2.

| 4.2.3. | W państwach członkowskich, w których obowiązują ustawowe płace minimalne, zazwyczaj jest nimi objęta większość pracowników; w niektórych przypadkach można jednak dopuścić wyłączenia dla określonych kategorii pracowników, co oznacza, że ich zarobki są niższe od ustawowego minimum. Ponadto w 11 państwach członkowskich stosuje się specjalne stawki dla niektórych grup pracowników (35). Stawki te mają zastosowanie głównie do młodszych lub mniej doświadczonych osób i/lub praktykantów, ale mogą mieć również zastosowanie między innymi do pracowników niewykwalifikowanych oraz pracowników z niepełnosprawnościami. Niektóre kraje określają również wyższe stawki na podstawie umiejętności pracowników (36). Jak stwierdziła Komisja, nieobjęcie grup pracowników zakresem podmiotowym może mieć dla nich i dla całej gospodarki negatywne konsekwencje. Aby zrozumieć poszczególne podejścia krajowe i możliwe powody wyłączeń i ich skutków, należy dokonać oceny konsekwencji wyjątków od podlegania systemowi, a także szerszego objęcia nim pracowników. |
| --- | --- |

4.2.3.

| 4.2.4. | W krajach, w których nie obowiązują ustawowe płace minimalne, mają one zastosowanie wyłącznie do pracowników objętych układami zbiorowymi. Chociaż większość z tych krajów ma bardzo wysoki poziom ochrony w ramach rokowań zbiorowych (ponad 80 %), w niektórych przypadkach część pracowników pozostaje bez zabezpieczenia (37). |
| --- | --- |

4.2.4.

| 4.2.5. | Kluczowym elementem przy rozważaniu, czy ustawowa płaca minimalna jest sprawiedliwa i czy może ona zapewnić pracownikom i ich rodzinom godny poziom życia, jest jej adekwatność. Należy również uwzględnić wysokość płacy minimalnej w stosunku do ogólnej struktury wynagrodzenia w kraju. Grupa Pracowników i Grupa „Różnorodność Europy” wyrażają stanowisko, że użyteczne byłyby wspólne kryteria UE dotyczące minimalnych progów wymaganych w celu zapewnienia „godnego poziomu życia”. Dostępne są różne możliwości ustalenia takich progów, np. zastosowanie referencyjnego koszyka towarów, które zapewniają więcej niż tylko utrzymanie i/ lub ustalenie tych progów w stosunku do wartości procentowej mediany lub średniego wynagrodzenia brutto w pełnym wymiarze godzin. Uzasadniona jest dalsza dyskusja na temat wysokości tych progów i sposobu ich stopniowego osiągania. Grupa Pracodawców twierdzi, że kwestia progów nie powinna być poruszana w ramach działań podejmowanych przez UE, ponieważ nie ma ona kompetencji w zakresie określania poziomu płac, zgodnie z orzeczeniami Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (38). Ważne jest też zapewnienie, aby w ramach analizowania ustawowych płac minimalnych uwzględniona została ich adekwatność i regularność oraz aby istniała jasna procedura, w pełni angażująca partnerów społecznych. |
| --- | --- |

4.2.5.

| 4.2.6. | Zgodnie z orzecznictwem Europejskiego Komitetu Praw Społecznych Rady Europy (EKPS) „koncepcja »godnego poziomu życia« wykracza poza czysto materialne podstawowe potrzeby, takie jak żywność, odzież i mieszkanie, i obejmuje zasoby niezbędne do uczestnictwa w działalności kulturalnej, edukacyjnej i społecznej”. W swoich niedawnych wnioskach (39) Komitet ten stwierdził, że poziom płac minimalnych w różnych państwach członkowskich nie zapewnia pracownikom i ich rodzinom godnego poziomu życia. |
| --- | --- |

4.2.6.

| 4.2.7. | Kilka państw członkowskich zezwala obecnie pracodawcom na dokonywanie potrąceń od ustawowych płac minimalnych (np. za uszkodzenie lub zakup sprzętu) lub uwzględnianie dodatkowych płatności (np. nadgodziny, premie) przy obliczaniu wynagrodzenia. EKPS, jak również organy monitorujące na szczeblu ONZ i MOP orzekły, że w niektórych państwach członkowskich uniemożliwiało to pracownikom korzystanie z prawa do godziwego wynagrodzenia. |
| --- | --- |

4.2.7.

4.3.   Rola partnerów społecznych w systemach ustalania ustawowego wynagrodzenia minimalnego

| 4.3.1. | Istnieją duże różnice w poziomie udziału partnerów społecznych w systemach ustalania ustawowego wynagrodzenia minimalnego. Niestety w niektórych krajach rządy podejmują jednostronne decyzje dotyczące wynagrodzeń minimalnych bez odpowiedniego zaangażowania partnerów społecznych lub konsultacji z nimi. |
| --- | --- |

4.3.1.

| 4.3.2. | Mechanizmy pozwalające na terminowe i odpowiednie konsultacje z partnerami społecznymi pomagają zapewnić uwzględnienie różnych sytuacji gospodarczych oraz sytuacji na rynku pracy. Mogą one również pomóc w nawiązaniu porozumienia między właściwymi organami krajowymi a partnerami społecznymi oraz w znalezieniu zrównoważonego rozwiązania uwzględniającego potrzeby pracodawców i pracowników. |
| --- | --- |

4.3.2.

| 4.3.3. | Stosowanie przejrzystych, jasnych i stabilnych kryteriów dostosowywania ustawowych płac minimalnych w celu zapewnienia ich adekwatności, przy jednoczesnym uwzględnieniu czynników ekonomicznych, przyczynia się do poprawy zrozumienia i przewidywalności z punktu widzenia pracodawców, pracowników i ich przedstawicieli. Niestety w niektórych państwach członkowskich brak takich kryteriów. |
| --- | --- |

4.3.3.

| 4.3.4. | Partnerzy społeczni powinni być w odpowiedni sposób zaangażowani, zgodnie z potrzebami obu stron sektora, w konsultacje w sprawie ustawowych płac minimalnych, w tym w ustalanie odpowiednich kryteriów określania adekwatnego poziomu oraz w ocenę wszelkich możliwych dostosowań. Ponadto wsparcie ze strony UE i państw członkowskich na rzecz budowania zdolności krajowych partnerów społecznych może pomóc im zaangażować się w rokowania zbiorowe, w tym w stosownych przypadkach w ustalanie płac, a także w dyskusje na temat ustawowych płac minimalnych. |
| --- | --- |

4.3.4.

4.4.   Rola rokowań zbiorowych w ustalaniu płac minimalnych

| 4.4.1. | Wynagrodzenia wynegocjowane przez partnerów społecznych opierają się na wyważonym porozumieniu między stronami, co jest ważne dla zapewnienia, aby płace były sprawiedliwe dla obu stron sektora. Pięć z sześciu krajów, w których płaca minimalna jest określana w sektorowych rokowaniach zbiorowych, należy do grupy tych, w których obowiązują najwyższe wskaźniki zasięgu rokowań zbiorowych. |
| --- | --- |

4.4.1.

| 4.4.2. | EKES wyraża zadowolenie, że żadna inicjatywa Komisji „nie będzie miała na celu wprowadzenia ustawowej płacy minimalnej w państwach o dużym zasięgu rokowań zbiorowych, w których ustalanie płac odbywa się wyłącznie w drodze negocjacji” (40). Oznacza to, że zgodnie z wyborem dokonanym na szczeblu krajowym, partnerzy społeczni, przy pełnym poszanowaniu swojej autonomii i na wybranym przez siebie poziomie, są najlepiej usytuowanymi podmiotami w kształtowaniu i prowadzeniu polityki i mechanizmów ustalania płac. |
| --- | --- |

4.4.2.

| 4.4.3. | Rokowania zbiorowe mają również ogromne znaczenie przy określaniu poziomu płac w wielu krajach, w których obowiązuje ustawowa płaca minimalna, a negocjowane tam układy często stanowią poprawę względem stawek ustalonych przez rząd. |
| --- | --- |

4.4.3.

4.5.   Potrzeba wspierania i upowszechniania rokowań zbiorowych w państwach członkowskich

| 4.5.1. | Skutki i wysokość ustawowych płac minimalnych zależą od tego, w jaki sposób współdziałają one z innymi politykami i instytucjami rynku pracy. Jedną z takich interakcji jest związek między płacą minimalną a rokowaniami zbiorowymi. Względna siła rokowań zbiorowych w różnych krajach jest jednym z głównych wyznaczników istnienia i skali skutków pośrednich (41). |
| --- | --- |

4.5.1.

| 4.5.2. | Dobrze funkcjonujące systemy rokowań zbiorowych sprzyjają wyższemu zatrudnieniu i niższemu bezrobociu dla wszystkich pracowników. Koordynacja między podmiotami negocjacyjnymi pomaga bowiem partnerom społecznym uwzględnić sytuację związaną z cyklem koniunkturalnym oraz makroekonomiczne skutki porozumień płacowych względem konkurencyjności (42). |
| --- | --- |

4.5.2.

| 4.5.3. | Prawo do wolności zrzeszania i organizowania się oraz negocjowania układów zbiorowych to prawa podstawowe zapisane w międzynarodowych i europejskich instrumentach w dziedzinie praw człowieka. Wszystkie państwa członkowskie ratyfikowały Konwencję MOP nr 87 dotyczącą wolności związkowej i ochrony praw związkowych oraz Konwencję nr 98 dotyczącą stosowania zasad prawa organizowania się i rokowań zbiorowych. Poziom i zakres rokowań zbiorowych różni się znacznie w poszczególnych państwach członkowskich, od 7 % na Litwie do 98 % w Austrii. Od 2000 r. zasięg rokowań zbiorowych zmniejszył się w 22 państwach członkowskich i szacuje się, że obecnie układ zbiorowy pracy obejmuje co najmniej o 3,3 mln pracowników mniej. |
| --- | --- |

4.5.3.

| 4.5.4. | Jak wynika ze sprawozdania OECD, rokowania zbiorowe stoją w obliczu dawnych wyzwań (takich jak mniejszy zasięg i niski stopień uzwiązkowienia), a także nowych problemów, takich jak rosnący odsetek pracowników objętych niestandardowymi formami zatrudnienia (tj. zatrudnionych na czas określony w niepełnym wymiarze godzin oraz prowadzących działalność na własny rachunek), którzy mogą nie mieć dostępu do rokowań zbiorowych (43). Od początku kryzysu gospodarczego i społecznego, który spowodował zmiany w systemach negocjacji płacowych w wielu krajach i jeszcze bardziej zwiększył występującą tendencję w kierunku decentralizacji w innych, prawie wszystkie państwa członkowskie odnotowały skurczenie się zakresu rokowań zbiorowych (44). Wynikało to ze specyfiki różnych krajów, a w niektórych przypadkach z działań UE związanych z warunkiem udzielenia wsparcia gospodarczego. |
| --- | --- |

4.5.4.

| 4.5.5. | EKES wielokrotnie zwracał uwagę na wyzwania związane z nowymi i elastycznymi formami pracy, zwłaszcza na to, że wielu pracowników może znaleźć się poza strukturami rokowań zbiorowych i reprezentacją związków zawodowych. Podkreślił również potrzebę wzmocnienia roli dialogu społecznego i rokowań zbiorowych, w tym poprzez wsparcie unijne na rzecz budowania zdolności, wspomagających i wspierających ram krajowych, zapewnienia potencjału organizacyjnego obu stron sektora, a także zabezpieczenia dobrze funkcjonujących systemów rokowań zbiorowych (45). |
| --- | --- |

4.5.5.

| 4.5.6. | Ponadto należy respektować i promować wolność zrzeszania się i prawo do organizowania się. Ważne jest, aby na szczeblu krajowym i unijnym odbyły się dyskusje dotyczące rozwiązania, które mogłoby zapewnić pracownikom dostęp do reprezentacji związkowej i umożliwiało egzekwowanie praw do organizowania się i podejmowania działań zbiorowych. |
| --- | --- |

4.5.6.

| 4.5.7. | EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że Komisja dostrzega potrzebę podjęcia działań na szczeblu UE na rzecz wzmacniania roli rokowań zbiorowych we wspieraniu adekwatności i zakresu płacy minimalnej. Działania na rzecz wsparcia rokowań zbiorowych mogłyby zostać włączone do działań UE w zakresie płacy minimalnej, przy jednoczesnym poszanowaniu odmiennych krajowych systemów stosunków pracy. Jest to zgodne z kierunkiem przyjętym w poprzednich zaleceniach EKES, w których wezwano do wzmocnienia rokowań zbiorowych i dialogu społecznego. |
| --- | --- |

4.5.7.

5.   Wkład zainteresowanych stron: wirtualne wizyty w poszczególnych krajach i wysłuchania publiczne

5.1.   Przegląd/kontekst wizyt

| 5.1.1. | W toku przygotowywania opinii ważne było, by EKES uzyskał stanowiska odpowiednich zainteresowanych stron na szczeblu krajowym i europejskim. W tym celu zaplanowano szereg wizyt krajowych, a także wysłuchanie publiczne z udziałem podmiotów na szczeblu UE. W przypadku wizyt krajowych wybrano pięć państw członkowskich (Hiszpanię, Niemcy, Polskę, Rumunię i Szwecję) na podstawie kryteriów dotyczących instytucji ustalających płace minimalne w państwach członkowskich UE, które Komisja Europejska wskazała w pierwszej fazie konsultacji z partnerami społecznymi. Zaplanowano rozmowy z przedstawicielami rządu, krajowymi organami ustalającymi płace, krajowymi partnerami społecznymi i organizacjami zwalczającymi ubóstwo. Ze względu na wystąpienie pandemii COVID-19 wizyty nie mogły się odbyć i zostały zastąpione częściowo ustrukturyzowanym kwestionariuszem, a następnie wideokonferencjami z udziałem zainteresowanych stron. |
| --- | --- |

5.1.1.

5.2.   Podsumowanie wideokonferencji

| 5.2.1. | Największe obawy i sprzeciw wobec inicjatywy prawodawczej UE w sprawie płac minimalnych wyrazili przedstawiciele Szwecji, gdzie istnieje ogólna zgoda w kwestii tego, że UE nie ma kompetencji do podejmowania działań w zakresie płac. Wśród szwedzkich partnerów społecznych panuje powszechna obawa, że inicjatywa UE będzie kolidować między innymi z krajowymi tradycjami negocjacji płacowych i naruszać autonomię partnerów społecznych. Zaproponowali oni natomiast niewiążące inicjatywy na rzecz promowania dialogu społecznego i rokowań zbiorowych, podkreślając jednocześnie, że systemy krajowe są wynikiem dziesięcioleci rozwoju i nie mogą być przenoszone z jednego kraju do drugiego. W Szwecji rokowania zbiorowe obejmują 90 %, a mniej niż 1 % pracowników zarabia poniżej 60 % mediany płac (46). Przedstawiciel rządu szwedzkiego poparł stanowisko partnerów społecznych i stwierdził, że UE ma do odegrania ważną rolę w procesie zwiększania zatrudnienia i poprawy sytuacji społecznej. Stawianie czoła wyzwaniom społecznym jest ważne dla spójności Unii i rynku wewnętrznego. Nie uznali oni jednak prawnie wiążącej inicjatywy, w tym dyrektywy, za właściwą drogę działania, i stwierdzili, że inicjatywa UE nie może prowadzić do wymogu, że państwa członkowskie wprowadzą powszechnie stosowane układy zbiorowe lub ustawowe płace minimalne. |
| --- | --- |

5.2.1.

| 5.2.2. | Związki zawodowe i organizacje społeczeństwa obywatelskiego w pozostałych czterech państwach opowiedziały się za działaniami na szczeblu UE, a niektóre z nich nawet wspomniały, że mogą one przyjąć formę dyrektywy ramowej. Argumenty przemawiające za taką inicjatywą obejmują możliwość koordynowania międzynarodowej polityki płacowej, zwalczania dumpingu socjalnego, promowania konwergencji płac, zmniejszania ubóstwa pracujących, oferowania ochrony pracownikom nieobjętym układami zbiorowymi, unikania wyzysku słabszych grup pracowników, takich jak migranci, oraz przyczyniania się do zmniejszania różnic w wynagrodzeniach kobiet i mężczyzn. Niektórzy przedstawiciele odnieśli się również do możliwości wprowadzenia wspólnych kryteriów UE dotyczących progów minimalnych w zakresie adekwatności płac minimalnych, na przykład poprzez zastosowanie referencyjnego koszyka towarów i kluczowych usług, które są wszystkim potrzebne. Kilku przedstawicieli wspomniało również, że inicjatywie UE w sprawie płac minimalnych powinny towarzyszyć inne środki, zwłaszcza dyrektywa w sprawie odpowiedniego dochodu minimalnego oraz inicjatywa na rzecz wzmocnienia roli dialogu społecznego i reprezentacji związków zawodowych. |
| --- | --- |

5.2.2.

| 5.2.3. | Organizacje pracodawców w trzech państwach (47) wyraziły obawy lub sprzeciw wobec wiążących środków. Niektóre z nich wyraźnie stwierdziły, że zgodnie z art. 153 TFUE UE nie ma kompetencji w zakresie płac i że dyskusja powinna się skupić na tym, jak wzmocnić proces europejskiego semestru. Organizacje pracodawców sprzeciwiły się inicjatywie prawodawczej, ponieważ ingerowałaby ona w krajowe systemy kształtowania płac oraz negatywnie wpływałaby na konkurencyjność państw członkowskich i zatrudnienie, a także na integrację bezrobotnych na rynku pracy. Zwróciły one również uwagę na fakt, że dyskusje na temat płacy minimalnej nie mogą być oderwane od szerszych kwestii, które mają wpływ na rynek pracy, w tym na systemy zabezpieczenia społecznego. W niektórych państwach przedstawiciele pracodawców wyrazili obawy dotyczące podnoszenia ustawowej płacy minimalnej w oparciu o polityczne decyzje rządu dotyczące podnoszenia płacy minimalnej bez uwzględniania czynników ekonomicznych. W jednym z krajów wspomniano również o tym, że zalecenia dla poszczególnych państw wskazywały na negatywny wpływ podnoszenia płacy minimalnej na konkurencyjność. W kolejnym państwie wymieniono niewiążące zalecenie jako możliwy instrument i zauważono, że wzmocnienie rokowań zbiorowych należy do kompetencji szczebla krajowego i że potrzebne jest w tym celu wsparcie ze strony UE, zwłaszcza w odniesieniu do budowania potencjału partnerów społecznych. |
| --- | --- |

5.2.3.

| 5.2.4. | Przedstawiciele rządu nie wyrazili tak bezpośredniego stanowiska jak partnerzy społeczni i organizacje społeczeństwa obywatelskiego. Podczas gdy niektórzy z zadowoleniem przyjęli propagowanie inicjatywy ramowej bez jej zakwalifikowania (Niemcy), inni poparli dyrektywę ramową (Hiszpania). W kolejnych krokach przedstawiciele Niemiec potwierdzili, że prezydencja niemiecka chętnie wesprze proces toczący się w drugiej połowie 2020 r. |
| --- | --- |

5.2.4.

5.3.   Wysłuchanie publiczne

| 5.3.1. | W dniu 25 czerwca odbyło się wysłuchanie publiczne w trybie online z udziałem europejskiego komisarza ds. miejsc pracy i praw socjalnych Nicolasa Schmita, sprawozdawcy Parlamentu Europejskiego ds. zmniejszania nierówności ze szczególnym uwzględnieniem ubóstwa pracujących oraz koordynatorów ds. zatrudnienia i spraw społecznych z ramienia grup EPL i S&D, ETUC i BusinessEurope, a także Platformy Społecznej. Komisja powtórzyła, że ma zamiar przedstawić instrument prawny dotyczący sprawiedliwych płac minimalnych w Europie, który respektowałby autonomię partnerów społecznych i krajowe systemy rokowań zbiorowych oraz nie kolidowałby z systemami dobrze funkcjonującymi. Uznano również, że temat sprawiedliwej płacy minimalnej jest trudny i kontrowersyjny. Trzech posłów do PE było zgodnych co do tego, że potrzebne są działania UE w celu zapewnienia pracownikom w Europie godnego poziomu życia i rozwiązania problemu ubóstwa pracujących. Europejscy partnerzy społeczni brali udział w drugim etapie konsultacji Komisji, ale oczywiste jest, że mają rozbieżne poglądy na temat potrzeb, wykonalności i podstawy prawnej dla działań UE. Przedstawiciele Platformy Społecznej podkreślili, jak ważne jest posiadanie zarówno odpowiedniego dochodu minimalnego, jak i płacy minimalnej oraz że płaca minimalna musi być wyższa niż dochód minimalny. |
| --- | --- |

5.3.1.

6.   Zakres działań na szczeblu UE

6.1.   Dorobek prawny UE

| 6.1.1. | EKES zauważa, że istnieje wiele instrumentów unijnych i międzynarodowych, które konkretyzują i wspierają koncepcję sprawiedliwego wynagrodzenia zapewniającego pracownikom i ich rodzinom godny poziom życia (48). Komitet podkreśla, że inicjatywa prawna UE w sprawie „sprawiedliwych płac minimalnych” miałaby znaczenie jedynie w ramach tytułu TFUE dotyczącego polityki społecznej. Inicjatywa ta powinna być powiązana z celami Unii przyjętymi w art. 3 Traktatu: wspieraniem wysoce konkurencyjnej społecznej gospodarki rynkowej zmierzającej do pełnego zatrudnienia, postępu społecznego, dobrobytu jej narodów i zrównoważonego rozwoju Europy. |
| --- | --- |

6.1.1.

| 6.1.2. | Komitet uznaje również, że sytuacja prawna dotycząca inicjatywy UE w sprawie płac minimalnych jest bardzo złożona. Unia Europejska może przyjmować instrumenty prawne w sprawie warunków pracy na podstawie art. 151 i 153 ust. 1 lit. b) TFUE. Traktat stanowi, że postanowienia art. 153 nie mają zastosowania do kwestii wynagrodzeń. Z kolei w obowiązującym orzecznictwie UE oraz w obowiązujących dyrektywach kwestię wynagrodzeń potraktowano jako kluczowy warunek pracy. W tej kwestii istnieją wyraźnie rozbieżne opinie i EKES przyznaje, że Komisja będzie musiała przyjąć wyważone i ostrożne podejście. |
| --- | --- |

6.1.2.

| 6.1.3. | Europejscy partnerzy społeczni mają również kompetencje do zawierania porozumień określonych w tytule TFUE dotyczącym polityki społecznej na mocy art. 155. |
| --- | --- |

6.1.3.

6.2.   Możliwa inicjatywa ustawodawcza UE dotycząca sprawiedliwych płac minimalnych: dyrektywa lub zalecenie Rady

| 6.2.1. | W zakresie płac minimalnych odpowiedzialność za wypełnienie zobowiązań EPSR spoczywa przede wszystkim na poszczególnych państwach członkowskich. Komisja wskazała potrzebę podjęcia działań na szczeblu UE na rzecz sprawiedliwych płac minimalnych oraz określiła możliwości w tym zakresie. Większość podmiotów reprezentowanych przez EKES uważa, że takie działania mogą przynieść wartość dodaną, jednak są i takie podmioty, które się z tym nie zgadzają. Wszelkie działania podejmowane na szczeblu UE muszą być realizowane z pełnym poszanowaniem autonomii partnerów społecznych i podziału kompetencji między UE a szczeblem krajowym. |
| --- | --- |

6.2.1.

| 6.2.2. | W dokumencie konsultacyjnym sporządzonym w ramach drugiego etapu konsultacji z partnerami społecznymi Komisja wskazuje, że branymi pod uwagę instrumentami unijnymi są dyrektywa i zalecenie Rady. W ramach EKES-u istnieją rozbieżne stanowiska co do tego, czy jakikolwiek instrument prawny UE na mocy art. 153, w szczególności dyrektywa, byłby zgodny z prawem, ponieważ zgodnie z art. 153 ust. 5 TFUE postanowienia tego artykułu nie mają zastosowania do wynagrodzeń. Po konsultacjach z partnerami społecznymi oraz wobec braku negocjacji partnerów społecznych, niezależnie od tego, jaki instrument Komisja zdecyduje się zastosować w odniesieniu do inicjatywy na rzecz sprawiedliwych płac minimalnych, celem powinno być zapewnienie, by ustawowe płace minimalne – o ile takie istnieją – były sprawiedliwe w stosunku do struktury wynagrodzenia w danym kraju, oraz zapewnienie poszanowania prawa pracowników do sprawiedliwego wynagrodzenia, a tym samym zapewnienie co najmniej godnego poziomu życia pracownikom i ich rodzinom. Inicjatywa taka powinna również uwzględniać istotne aspekty ekonomiczne, takie jak wydajność. |
| --- | --- |

6.2.2.

| 6.2.3. | Komisja uważa, że możliwe są zarówno instrumenty legislacyjne, jak i nielegislacyjne. Stwierdza, że dyrektywa w dziedzinie „warunków pracy” zostawiłaby w gestii państw członkowskich decyzję w sprawie sposobu wdrożenia minimalnych wymogów i obowiązków proceduralnych, które należy spełnić. Komisja wskazuje też, że w przypadku przedstawienia wniosku dotyczącego zalecenia Rady możliwe byłoby monitorowanie jego wdrożenia za pomocą specjalnej analizy porównawczej stanowiącej integralny element europejskiego semestru. W ramach tej analizy możliwe byłoby omówienie i monitorowanie między innymi zasad dotyczących mechanizmów działania skutecznych ustawowych systemów ustalania wysokości wynagrodzeń, zaangażowania partnerów społecznych i adekwatności. |
| --- | --- |

6.2.3.

6.3.   Wykorzystanie zamówień publicznych

| 6.3.1. | Zamówienia publiczne stanowią środek, za pomocą którego instytucje publiczne na szczeblu unijnym i krajowym mogą promować godne wynagrodzenie, sprawiedliwe warunki pracy i rokowania zbiorowe, jednocześnie dążąc do osiągnięcia celów gospodarczych, celów związanych ze świadczeniem wysokiej jakości usług oraz celów zgodnych z interesem publicznym. Mogą to robić zgodnie z Konwencją nr 94 Międzynarodowej Organizacji Pracy dotyczącą postanowień o pracy w umowach zawieranych przez władze publiczne poprzez lepsze stosowanie kryteriów społecznych w istniejących przepisach UE dotyczących zamówień publicznych. |
| --- | --- |

6.3.1.

| 6.3.2. | Skutecznym uzupełniającym sposobem wspierania rokowań zbiorowych w całej UE może być również wprowadzenie klauzul dotyczących rokowań zbiorowych w przepisach UE dotyczących zamówień publicznych, które to klauzule wymagałyby, aby poszanowanie prawa do rokowań zbiorowych i układów zbiorowych było warunkiem udzielenia jakichkolwiek zamówień publicznych. |
| --- | --- |

6.3.2.

6.4.   Usprawnione gromadzenie danych

| 6.4.1. | Istnieje szereg obszarów, w których UE mogłaby pomóc państwom członkowskim, gromadząc dane i pomagając w opracowaniu, w porozumieniu z partnerami społecznymi, wskaźników i narzędzi egzekwowania prawa dotyczących ewolucji ustawowych płac minimalnych. |
| --- | --- |

6.4.1.

Bruksela, dnia 18 września 2020 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dz.U. C 125 z 21.4.2017, s. 10.

1

(2)  Dz.U. C 97 z 24.3 2020, s. 32.

2

(3)  Dz.U. C 190 z 5.6.2019, s. 1.

3

(4)  https://ec.europa.eu/info/business-economy-euro/economic-performance-and-forecasts/economic-forecasts/spring-2020-economic-forecast-deep-and-uneven-recession-uncertain-recovery_en

4

(5)  Eurofound (2020), Living, working and COVID-19: First findings [Życie, praca i COVID-19: Pierwsze ustalenia] – kwiecień 2020 r., Dublin.

5

, Living, working and COVID-19: First findings

(6)  Zob. przypis 5.

6

(7)  Zasada 6 – Europejski filar praw socjalnych.

7

(8)  Unia, która mierzy wyżej. Wytyczne polityczne na następną kadencję Komisji Europejskiej (lata 2019–2024).

8

Unia, która mierzy wyżej.

(9)  Zob. przypis 1.

9

(10)  Eurofound, Minimum wages in 2019 – Annual review [Płace minimalne w 2019 r. – roczny przegląd].

10

Minimum wages in 2019 – Annual review

(11)  Galgóczi, B., Drahokoupil J., Galgóczi, Condemned to be left behind? Can Central and Eastern Europe emerge from its low-wage model? [Skazana na zapomnienie? Czy Europa Środkowo-Wschodnia potrafi wydźwignąć się z modelu niskich płac?], ETUI, 2017.

11

Condemned to be left behind? Can Central and Eastern Europe emerge from its low-wage model?

(12)  Pracownicy otrzymujący płacę minimalną mogą jednak – np. w zależności od tego, kto wchodzi w skład ich gospodarstw domowych – nadal potrzebować wsparcia w postaci świadczeń udzielanych w ramach innych systemów ochrony socjalnej, świadczeń pracowniczych i/lub ulg lub kredytów podatkowych, aby osiągnąć możliwy do przyjęcia poziom życia.

12

(13)  Eurofound (2019), Minimum wage in 2019 – Annual review [Płaca minimalna w 2019 r. – roczny przegląd].

13

Minimum wage in 2019 – Annual review

(14)  „Statutory Minimum Wages in the EU: Institutional Settings and Macroeconomic Implications” [„Ustawowe płace minimalne w UE: Uwarunkowania instytucjonalne a konsekwencje makroekonomiczne”], IZA Policy Paper, Nr 124, luty 2017 r.

14

IZA Policy Paper

(15)  Eurofound (2017), In work poverty in the EU [Ubóstwo pracujących w UE].

15

In work poverty in the EU

(16)  Określono pięć kategorii środków pośrednich, które mogą pomóc w rozwiązaniu problemu ubóstwa pracujących: zapewnienie przystępnej cenowo opieki nad dziećmi; elastyczna organizacja czasu pracy; środki promujące awans zawodowy lub rozwój umiejętności; środki, które pomagają poprawić standard życia osób o niskich dochodach; środki tworzące zintegrowane środowisko pracy w celu poprawy szans migrantów, osób niepełnosprawnych lub innych grup pracowników znajdujących się w niekorzystnej sytuacji (zob. s. 41).

16

(17)  Dz.U. C 190 z 5.6.2019, s. 1 (Opinia ta nie uzyskała poparcia Grupy Pracodawców, zob. kontropinia dołączona do opinii EKES-u).

17

(18)  Zob. kontropinia dołączona do opinii EKES-u (Dz.U. C 190 z 5.6.2019, s. 1).

18

(19)  Zob. przypis 2.

19

(20)  Ustalony na 60 % krajowej mediany ekwiwalentnego dochodu do dyspozycji po transferach socjalnych.

20

(21)  Jest to zgodne z opinią Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego z 2019 r. dotyczącą europejskiej dyrektywy ramowej w sprawie dochodu minimalnego (Dz.U. C 190 z 5.6.2019, s. 1), zob. przypis 13.

21

(22)  Eurofound (2019), Minimum wages in 2019: Annual review [Płace minimalne w 2019 r.: roczny przegląd].

22

Minimum wages in 2019: Annual review

(23)  Drugi etap konsultacji z partnerami społecznymi na podstawie art. 154 TFUE w sprawie możliwych działań w obliczu wyzwań związanych ze sprawiedliwymi płacami minimalnymi.

23

(24)  Disparities in minimum wages across Europe [Dysproporcje w płacach minimalnych w Europie], Eurostat 03.02.2020, https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/-/DDN-20200203-2.

24

Disparities in minimum wages across Europe

(25)  Dokument konsultacyjny partnerów społecznych przygotowany na drugim etapie konsultacji prowadzonych przez KE.

25

(26)  Informacje uzyskane podczas pierwszego etapu konsultacji z partnerami społecznymi (s. 2), który odnosi się do wyników badania struktury wynagrodzeń przeprowadzonego przez Eurostat oraz do danych zebranych w ramach badania EU-SILC (przypisy 6 i 7).

26

(27)  Eurofound (2019), Upward convergence in employment and socioeconomic factors [Pozytywna konwergencja w zatrudnieniu oraz czynniki społeczno-ekonomiczne].

27

Upward convergence in employment and socioeconomic factors

(28)  Good Jobs for All in a Changing World of Work, The OECD Jobs Strategy [Dobre miejsca pracy dla wszystkich w zmieniającym się świecie pracy. Strategia zatrudnienia OECD].

28

Good Jobs for All in a Changing World of Work, The OECD Jobs Strategy

(29)  Dube, The impact of minimum wages – review of the international evidence [Wpływ płac minimalnych – przegląd danych międzynarodowych], 2019 r., Londyn: HM Treasury: https://www.gov.uk/government/publications/impacts-of-minimum-wages-review-of-the-international-evidence; Godøy, A., Reich, M., Minimum Wage Effects in Low-Wage Areas [Skutki płac minimalnych w niskopłatnych sektorach], dokument roboczy IRLE, 106-19, czerwiec 2019 r.

29

The impact of minimum wages – review of the international evidence

Minimum Wage Effects in Low-Wage Areas [Skutki płac minimalnych w niskopłatnych sektorach]

(30)  Komitet Ekspertów MOP ds. Stosowania Konwencji i Zaleceń (2014): General Survey on Minimum Wage Systems [Ogólne badanie dotyczące systemów płac minimalnych], pkt 68.

30

General Survey on Minimum Wage Systems

(31)  Konwencja dotycząca ustalania płac minimalnych, 1970 r. (nr 131) https://www.ilo.org/dyn/normlex/en/f?p=NORMLEXPUB:12100:0::NO::P12100_ILO_CODE:C131.

31

(32)  Bułgaria, Francja, Hiszpania, Litwa Łotwa, Malta, Niderlandy, Portugalia, Rumunia i Słowenia.

32

(33)  ILO Minimum Wage Policy Guide [Przewodnik MOP w zakresie polityki dotyczącej płacy minimalnej].

33

ILO Minimum Wage Policy Guide

(34)  Zob. konkluzje Rady „Nowy początek zdecydowanego dialogu społecznego” http://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-10449-2016-INIT/pl/pdf; czterostronne stanowisko prezydencji Rady, Komisji i partnerów społecznych: https://ec.europa.eu/social/main.jsp?langId=en&catId=89&newsId=2562.

34

(35)  Belgia, Francja, Hiszpania, Irlandia, Litwa, Luksemburg, Malta, Niderlandy, Portugalia, Rumunia i Węgry.

35

(36)  Zob. przypis 22.

36

(37)  Zob. przypis 22.

37

(38)  Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, sprawa C-268/06, Impact.

38

(39)  https://www.coe.int/en/web/european-social-charter/-/protection-of-workers-rights-in-europe-shortcomings-found-but-also-positive-developments-in-certain-areas.

39

(40)  https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/pl/fs_20_51

40

(41)  Grimshaw, D., Bosch, G., Rubery, J. (2013), „Minimum wages and collective bargaining: what types of pay bargaining can foster positive pay equity outcomes?” [„Płaca minimalna a rokowania zbiorowe: jakie formy rokowania płac mogą przynieść pozytywne efekty pod względem równości płac?”], British Journal of Industrial Relations, D OI 10.1111 / bji r.12021.

41

British Journal of Industrial Relations

(42)  OECD: Negotiating our way up: Collective bargaining in a changing world of work [Jak negocjować na swoją korzyść: rokowania zbiorowe na zmieniającym się rynku pracy].

42

Negotiating our way up: Collective bargaining in a changing world of work

(43)  Zob. przypis 42.

43

(44)  Eurofound: Developments in collectively agreed pay 2000–2017 [Wzrost wynagrodzeń ustalonych w ramach rokowań zbiorowych w latach 2000–2017] – Załącznik 1. https://www.eurofound.europa.eu/sites/default/files/ef_publication/field_ef_document/ef18049en.pdf.

44

Developments in collectively agreed pay 2000–2017

(45)  Dz.U. C 303 z 19.8.2016, s. 54, Dz.U. C 434 z 15.12.2017, s. 30, Dz.U. C 13 z 15.1.2016, s. 161, Dz.U. C 125, 21.4.2017, s. 10.

45

(46)  Zgodnie z pisemnym wkładem organizacji społeczeństwa obywatelskiego zajmującej się zwalczaniem ubóstwa EAPN SE, ważne było, aby UE pracowała nad stworzeniem systemu regulującego płace minimalne we wszystkich państwach członkowskich, jednak równie ważne było docenienie tych państw, w których obowiązuje system rokowań zbiorowych dotyczących regulacji płac minimalnych.

46

(47)  Hiszpańska organizacja pracodawców CEOE nie mogła uczestniczyć w spotkaniu państw, ale wyraziła te same poglądy w swoim pisemnym wystąpieniu.

47

(48)  Wspólnotowa karta socjalnych praw podstawowych pracowników z 1989 r. http://aei.pitt.edu/4629/1/4629.pdf; art. 23 ust. 3 Powszechnej deklaracji praw człowieka https://www.ohchr.org/EN/UDHR/Documents/UDHR_Translations/eng.pdf; art. 7 Międzynarodowego paktu praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych, https://www.ohchr.org/en/professionalinterest/pages/cescr.aspx; art. 4 ust. 1 Europejskiej karty społecznej (EKS) Rady Europy z 1961 r.; cele zrównoważonego rozwoju ONZ, w szczególności cele nr 1, 8 i 10; Konwencja nr 95 Międzynarodowej Organizacji Pracy dotycząca ochrony płacy (1949 r.); art. 4 ust. 5 EKS; Konwencja nr 173 Międzynarodowej Organizacji Pracy dotycząca ochrony roszczeń pracowników w wypadku niewypłacalności pracodawcy (1992 r.); art. 25 Europejskiej karty społecznej (zrewidowanej) (RESC 1996) https://www.coe.int/en/web/conventions/full-list/-/conventions/rms/090000168007cf93.

48

---

| 11.12.2020 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 429/173 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 429/173

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Godna praca w gospodarce platform”

(opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji niemieckiej)

(2020/C 429/23)

| Sprawozdawca: | Carlos Manuel TRINDADE |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Carlos Manuel TRINDADE

| Wniosek prezydencji niemieckiej | Pismo z 18.2.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| | |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa |
| Data przyjęcia przez sekcję | 9.7.2020 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 18.9.2020 |
| Sesja plenarna nr | 554 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 182/23/8 |

Wniosek prezydencji niemieckiej

Pismo z 18.2.2020

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa

Data przyjęcia przez sekcję

9.7.2020

Data przyjęcia na sesji plenarnej

18.9.2020

Sesja plenarna nr

554

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

182/23/8

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) stwierdza, że celem niniejszej opinii przygotowanej na wniosek prezydencji niemieckiej jest nakreślenie ogólnych ram w kontekście kompleksowej wizji z myślą o zapewnieniu godnej pracy w gospodarce platform. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Kwestie związane z pracą za pośrednictwem platform powinny być omawiane i rozwiązywane przede wszystkim w świetle celów zrównoważonego rozwoju, agendy cyfrowej i Europejskiego filaru praw socjalnych. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES zauważa, że gospodarka platform nadal ma niewielkie znaczenie, choć wykazuje potencjał wzrostu. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Komitet odnotowuje, że platformy wywierają „ogólnie pozytywny wpływ na gospodarkę” (1), przyczyniają się zarówno do tworzenia miejsc pracy, do innowacji, do elastyczności i autonomii pracowników, jak też do zapewnienia dochodu pracownikom (często drugiego źródła zarobków) oraz do umożliwienia udziału w rynku pracy osobom o szczególnych potrzebach. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES wskazuje na różne rodzaje zagrożenia, których nie można pomijać: (i) w odniesieniu do pracowników: negowanie podstawowych praw, w tym prawa organizowania się i rokowań zbiorowych, niepewność zatrudnienia, niskie dochody, intensyfikacja pracy, zbyt duża fragmentacja pracy w skali globalnej, brak objęcia pracowników zabezpieczeniem społecznym; (ii) w odniesieniu do społeczeństwa: większe ryzyko konkurencji opartej na zaniżaniu norm zabezpieczenia społecznego, co ma negatywne skutki zarówno dla pracodawców podlegających destabilizującej presji konkurencyjnej, jak i dla państw członkowskich, które zostają pozbawione dochodów podatkowych i składek na zabezpieczenie społeczne. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES odnotowuje kontrowersje dotyczące koncepcji związanych z platformami, a zwłaszcza pojęcia platformy jako „pracodawcy”, a nie „pośrednika między podażą i popytem” oraz pojęcia „osoby zatrudnionej za wynagrodzeniem” i „osoby pracującej na własny rachunek”, ponieważ rozróżnienie to ma konsekwencje dla przysługujących im praw. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES wzywa Komisję i państwa członkowskie do podjęcia wysiłków w celu wyjaśnienia tych pojęć, biorąc pod uwagę konsekwencje dla stosowania prawa pracy i wszystkich praw pracowniczych. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES zaleca, aby UE i państwa członkowskie dążyły do ujednolicenia pojęć w celu zapewnienia godnej pracy w gospodarce platform. W tym kontekście Komisja i państwa członkowskie powinny brać pod uwagę następujące elementy: (i) zależność ekonomiczną i pracę najemną, gdyż pracownik, którego utrzymanie zależy przede wszystkim od wynagrodzenia za wykonaną pracę, jest pracownikiem zależnym, a nie samozatrudnionym; (ii) odpowiednie zbadanie wszystkich aspektów stosowania zasady, zgodnie z którą osoba pracująca za pośrednictwem platformy internetowej jest uważana za osobę zatrudnioną, jeśli nie ma dowodu przeciwnego; (iii) fakt, że algorytmy używane przez platformy powinny być porównywalne z instrukcjami w formie ustnej lub pisemnej w ramach standardowej pracy. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES zaleca, by, mając na uwadze suwerenność państw członkowskich w kwestiach społecznych, opracować wytyczne w celu wyjaśnienia statusu zatrudnienia w ramach platform. EKES jest zdania, że w gospodarce platform należy zadbać o to, aby wszyscy pracownicy mieli dostęp do praw i ochrony niezależnie od statusu zatrudnienia lub rodzaju umowy. Ponadto trzeba dopilnować, by niektóre podmioty nieprzestrzegające obowiązków i uchylające się od odpowiedzialności nie osiągały przewagi konkurencyjnej. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES zaleca doprecyzowanie zakresu odpowiedzialności stron zaangażowanych w takie kwestie jak zdrowie i bezpieczeństwo, ochrona danych, ubezpieczenia i odpowiedzialność prawna w celu oceny, dostosowania i zharmonizowania obecnych przepisów. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES podkreśla, że w celu zapewnienia jakości pracy w ramach gospodarki platform dialog społeczny i rokowania zbiorowe powinny odgrywać kluczową rolę na wszystkich właściwych szczeblach przy jednoczesnym pełnym poszanowaniu autonomii partnerów społecznych. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Komitet proponuje sporządzenie kodeksów postępowania z udziałem platform, pracowników i konsumentów; kodeksy te powinny uwzględniać najlepsze zasady i wytyczne dotyczące wynagrodzenia, warunków pracy i jakości świadczonych usług. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | EKES zwraca się do Komisji o uwzględnienie zaleceń europejskiej platformy na rzecz przeciwdziałania pracy nierejestrowanej dotyczących opodatkowania w gospodarce platform. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | EKES ponawia swoje wcześniejsze zalecenie, „aby Komisja Europejska, OECD i MOP współpracowały z partnerami społecznymi na wszystkich odpowiednich szczeblach i z organizacjami szerokiego społeczeństwa obywatelskiego przy opracowaniu odpowiednich przepisów dotyczących godnych warunków pracy oraz ochrony niezbędnej w celu uwzględnienia nowych form pracy (2)”. W tym kontekście EKES ma nadzieję, że wspólne działania doprowadzą do powstania ewentualnej konwencji MOP dotyczącej platform. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | Zdaniem EKES-u należy zadbać o to, by platformy dostarczały informacji zapewniających wszystkim zainteresowanym stronom przejrzystość i przewidywalność. W związku z tym platformy należy rejestrować w każdym państwie członkowskim, a w UE należy utworzyć bazę danych w celu monitorowania rozwoju gospodarki platform. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | EKES popiera wysiłki podjęte przez Komisję w celu przeanalizowania gospodarki platform. Nadal jednak istnieją wyraźne niedociągnięcia w odniesieniu do spójnych i wszechstronnych informacji w poszczególnych krajach i w UE. EKES wzywa Komisję i państwa członkowskie do współpracy w celu poprawy jakości informacji opartych na danych statystycznych. |
| --- | --- |

1.16.

2.   Uwagi ogólne

| 2.1. | Niniejsza opinia ma na celu udzielenie odpowiedzi na pytania przedstawione przez niemieckie Ministerstwo Pracy na temat pracy za pośrednictwem platform internetowych. Komitet określi główne wyzwania i możliwości, a także rozważy status osób pracujących za pośrednictwem platform internetowych, narzędzia polityki służące poprawie warunków pracy pracowników oraz najlepsze praktyki w zakresie regulacji. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Zachodzące obecnie zmiany, które dały początek platformom cyfrowym, są związane z najnowszymi innowacjami, takimi jak kluczowy wynalazek internetu, duże bazy danych (Big Data) umożliwiające zarządzanie ogromną ilością danych, urządzenia mobilne umożliwiające konsumentom, pracownikom i usługodawcom dostęp do internetu w dowolnym momencie i miejscu (3). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Kwestie związane z pracą za pośrednictwem platform powinny być omawiane i rozwiązywane przede wszystkim w świetle celów zrównoważonego rozwoju, agendy cyfrowej i Europejskiego filaru praw socjalnych. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | EKES potwierdza zalecenia zawarte we wcześniejszych opiniach (4) dotyczących cyfrowej transformacji gospodarki i wyłaniania się nowych form pracy. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Złożoność platform, brak standaryzowanej terminologii i brak danych statystycznych utrudniają oszacowanie zasięgu tego zjawiska i jego wzrostu. OECD wskazuje (5), że z większości badań wynika, iż zasięg pracy za pośrednictwem platform wynosi od 0,5 % do 3 % całej siły roboczej. W 16 krajach europejskich jedynie 1,4 % osób dorosłych w przedziale wiekowym 16–74 lat wykonuje swoje główne zadania za pośrednictwem platform (od 0,6 % w Finlandii do 2,7 % w Niderlandach) (6). Około 11 % dorosłej ludności świadczyło już usługę na platformie (7). |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Istnieje niepewność co do przyszłego wzrostu pracy za pośrednictwem platform (8), gdyż jest on uzależniony od postępu technologicznego, nowych modeli biznesowych, ochrony danych i polityki ochrony konsumentów. Niektórzy autorzy szacują, że w latach 2013–2015 wartość transakcji lub przychodów platform w Europie wzrosła niemal trzykrotnie (9). EKES uważa, że należy rejestrować platformy – przede wszystkim w wymiarze gospodarczym, dotyczącym pracy i społecznym – co ułatwi zrozumienie tego zagadnienia. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Pracę za pośrednictwem platform internetowych wyróżnia fakt, iż obejmuje ona wzajemny stosunek między platformą, pracownikiem i użytkownikiem. Pośrednictwo wykorzystuje często nieprzejrzystą technologię i algorytmy, które wpływają na warunki pracy ze względu na skutki dla podziału i organizacji pracy oraz dla oceny pracowników. Ta „czarna skrzynka pośrednictwa” jest charakterystyczną cechą pracy za pośrednictwem platform internetowych (10). |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Według Eurofoundu (11) praca za pośrednictwem platform jest formą zatrudnienia, która wykorzystuje platformę internetową, aby umożliwić organizacjom lub osobom fizycznym dostęp do innych organizacji lub osób fizycznych w celu rozwiązania problemów lub świadczenia usług za opłatą. Główne cechy takiego rodzaju pracy to:






  — | praca za wynagrodzeniem jest organizowana za pośrednictwem platformy internetowej, |
| --- | --- | --- |

2.8.

—

praca za wynagrodzeniem jest organizowana za pośrednictwem platformy internetowej,

| — | zaangażowane są trzy strony: platforma internetowa, klient i pracownik, |
| --- | --- |

—

zaangażowane są trzy strony: platforma internetowa, klient i pracownik,

| — | celem jest wykonanie określonych zadań lub rozwiązanie konkretnych problemów, |
| --- | --- |

—

celem jest wykonanie określonych zadań lub rozwiązanie konkretnych problemów,

| — | praca jest wykonywana przez stronę trzecią lub zlecana na zewnątrz, |
| --- | --- |

—

praca jest wykonywana przez stronę trzecią lub zlecana na zewnątrz,

| — | prace są podzielone na zadania, |
| --- | --- |

—

prace są podzielone na zadania,

| — | usługi są świadczone na żądanie. |
| --- | --- |

—

usługi są świadczone na żądanie.

| 2.9. | Kluczowym elementem pracy za pośrednictwem platform internetowych jest status pracownika. Platformy zazwyczaj przedstawiają się jako pośrednicy między podażą a popytem, a nie jako pracodawcy, gdyż nie istnieje stosunek pracy najemnej. W związku z tą sytuacją pracowników uznaje się za samozatrudnionych, a nie osoby zatrudnione, co pozwala uniknąć stosowania przepisów prawa pracy (w tym w zakresie zdrowia i bezpieczeństwa) oraz przepisów dotyczących ochrony socjalnej i opodatkowania. EKES uważa wprawdzie, że istnieją pracownicy faktycznie samozatrudnieni, lecz sądzi, że UE i państwa członkowskie powinny odpowiednio zbadać wszystkie aspekty stosowania zasady, zgodnie z którą osoba pracująca za pośrednictwem platformy internetowej jest uważana za osobę zatrudnioną, jeśli nie ma dowodu przeciwnego. Zapewni to ochronę interesów pracowników, których główne dochody pochodzą z platform. EKES uważa jednak, że pracownicy faktycznie prowadzący działalność na własny rachunek powinni mieć możliwość zachowania tego statusu na własne życzenie. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Komitet odnotowuje istnienie wielu różnych rodzajów platform. Kryteria grupowania różnych rodzajów platform to: kwalifikacje potrzebne do wykonania zadania (zadania wymagające wyższych lub niższych kwalifikacji), przestrzeń lub fizyczna lokalizacja świadczenia usługi (online lub offline), odpowiedzialność za decyzję w sprawie procedury wyboru (platforma, pracownik platformy czy klient). Czasami uwzględnia się również inne kryteria takie jak różnice w podziale pracy i autonomia pracowników (12). |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | MOP (13) uważa, że platformy stwarzają szczególne problemy regulacyjne i wymienia kilka obszarów wzbudzających niepokój, m.in.: niskie płace (wysoki odsetek zarobków poniżej płacy minimalnej); brak zabezpieczenia społecznego (dotyczy to np. 91 % pracowników platformy Amazon Mechanical Turk); odrzucenie wykonanej pracy (doświadczyło tego 9 na 10 pracowników); płacenie prowizji za pracę, co jest sprzeczne z szeregiem konwencji MOP dotyczących ochrony wynagrodzeń; brak związków zawodowych i rokowań zbiorowych. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Praca za pośrednictwem platform ma wymiar związany z płcią i wiekiem. Zasadniczo mężczyźni dominują w usługach związanych z rozwojem oprogramowania i świadczeniem usług transportowych, podczas gdy kobiety zajmują się głównie zadaniami związanymi z tłumaczeniami i usługami na miejscu. Na platformach istnieje nadreprezentacja ludzi młodych; chodzi tu zwłaszcza o osoby, których ponad 50 % dochodu pochodzi z platform lub które pracują tam ponad 20 godzin tygodniowo. Zaczynają się tam też pojawiać osoby starsze. EKES uważa, że potrzebne są dalsze badania w tej dziedzinie, tak aby lepiej zrozumieć rzeczywistość i opracować odpowiednią politykę publiczną. |
| --- | --- |

2.12.

3.   Wyzwania, możliwości i zagrożenia w gospodarkach platform

| 3.1. | Platformy wywierają „ogólnie pozytywny wpływ na gospodarkę” (14), przyczyniają się zarówno do tworzenia miejsc pracy, do innowacji, do elastyczności i autonomii pracowników, jak też do zapewnienia dochodu pracownikom (często drugiego źródła zarobków), zmniejszenia barier utrudniających wejście na rynek oraz umożliwienia udziału w rynku pracy osobom o szczególnych potrzebach (15). Komisja Europejska zauważa, że „Gospodarka dzielenia się stwarza nowe możliwości zatrudnienia, generując przychody poza tradycyjnymi, liniowymi relacjami w ramach zatrudnienia, a także umożliwia pracę na elastycznych zasadach. Dzięki temu ludzie aktywizują się ekonomicznie tam, gdzie bardziej tradycyjne formy zatrudnienia są dla nich nieodpowiednie albo niedostępne” (16). Pomimo tych nowych szans, zdaniem EKES-u potrzebne są dalsze badania na temat makroekonomicznych skutków gospodarki platform. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Za wyjątkiem osób wysoko wykwalifikowanych istnieją zagrożenia dla pracowników, których nie można minimalizować, takie jak: negowanie podstawowych praw, w tym prawa organizowania się i rokowań zbiorowych, niepewność zatrudnienia, niskie dochody, którym towarzyszą zbyt wysokie kwalifikacje, intensyfikacja pracy, skrajna fragmentacja pracy w skali globalnej czy brak objęcia pracowników zabezpieczeniem społecznym. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Z badania EU-OSHA (17) wynika, że praca za pośrednictwem platform wiąże się ze zwiększonym ryzykiem tak fizycznym, jak i społecznym, przede wszystkim ze względu na niepewność zatrudnienia, wystawienie na różne rodzaje ryzyka (wypadki drogowe, chemikalia itp.), zagrożenia związane z aktywnością w internecie (cyberprzemoc, niewłaściwa postawa, zmęczenie oczu i stres spowodowany przez różne czynniki). EKES zaleca doprecyzowanie zakresu odpowiedzialności stron zaangażowanych w takie kwestie jak zdrowie i bezpieczeństwo, ochrona danych, ubezpieczenia i odpowiedzialność prawna w celu oceny, dostosowania i zharmonizowania obecnych przepisów. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Społeczeństwo także ponosi ryzyko. Jak już wspominał EKES, Komisja stwierdza, że zwiększa się „ryzyko konkurencji opartej na zaniżaniu norm zabezpieczenia społecznego, co ma negatywne skutki zarówno dla pracodawców podlegających destabilizującej presji konkurencyjnej, jak i dla państw członkowskich, które zostają pozbawione dochodów podatkowych i składek na zabezpieczenie społeczne (18)”. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Również konsumenci ponoszą ryzyko, jeśli chodzi o jakość świadczonych im usług, ponieważ w razie wypadków lub problemów z usługą trudno jest im znaleźć osobę odpowiedzialną. EKES uważa, że lepsza ochrona prawna pracowników przynosi korzyści konsumentom. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | EKES uznaje za ważną i prekursorską niedawną refleksję nad wyzwaniami stojącymi przed osobami pracującymi za pośrednictwem platform internetowych (19), przede wszystkim ze względu na opracowanie modelu analizy uwzględniającego trzy duże wymiary: pracę, zatrudnienie i stosunki społeczne. Dla platform najważniejsze wyzwania to: |
| --- | --- |

3.6.

| 3.6.1. | W wymiarze pracy: kierowanie, nadzór, awans (za pomocą algorytmów), autonomia podziału pracy i środowiska fizycznego, w szczególności w przypadku platform wykorzystujących pracę wymagającą niskich kwalifikacji, wykonywaną u klienta lub zleconą przez klienta. |
| --- | --- |

3.6.1.

| 3.6.2. | W wymiarze zatrudnienia: status – być może najważniejsze wyzwanie – określenie pracodawcy i umowy, zwłaszcza w wypadku platform, na których wykonuje się pracę wymagającą niskich kwalifikacji i małej autonomii. Inne wyzwania – wspólne dla wszystkich nietypowych form zatrudnienia – to ochrona socjalna, warunki bezpieczeństwa i higieny pracy, dochody i czas pracy. |
| --- | --- |

3.6.2.

| 3.6.3. | W wymiarze stosunków społecznych: reprezentacja – wspólny problem dla innych nietypowych form zatrudnienia. Elastyczność i fragmentacja utrudniają identyfikowanie, organizowanie i reprezentowanie osób pracujących w sposób niestandardowy. Ponadto praca za pośrednictwem platform internetowych ma z natury charakter indywidualny i jest rozproszona pod względem geograficznym, charakteryzuje się wysoką anonimowością oraz dużą rotacją pracowników, którzy konkurują między sobą i działają na innych platformach. Ogólnie rzecz biorąc platformy nie pełnią funkcji pracodawcy i nie należą do stowarzyszeń pracodawców, a więc pracownicy, związki zawodowe i decydenci są pozbawieni partnera do negocjacji. |
| --- | --- |

3.6.3.

| 3.6.4. | Niekorzystne zachowanie społeczne i dyskryminacyjne traktowanie stanowią również poważne wyzwania na platformach, gdzie wystarczają niskie kwalifikacje, ponieważ pracownicy to zazwyczaj osoby młode i pochodzące ze znajdujących się w niekorzystnej sytuacji mniejszości. Korzystanie z algorytmów oraz sytuacja, w której klient ma wpływ na przydzielenie i wykonanie pracy, nasilają niepożądane działania i dyskryminację. |
| --- | --- |

3.6.4.

| 3.6.5. | Poważnym i szczególnym wyzwaniem dla osób pracujących za pośrednictwem platform internetowych oraz dla konsumentów jest także coraz ważniejsza kwestia ochrony danych z perspektyw własności i wykorzystywania danych. |
| --- | --- |

3.6.5.

4.   Status pracownika w gospodarce platform

| 4.1. | Zdaniem Komitetu w celu ułatwienia właściwego i sprawnego funkcjonowania systemu gospodarki platform trzeba podjąć wysiłki na poziomie UE i państw członkowskich, tak aby wyjaśnić i dążyć do uregulowania statusu osób pracujących za pośrednictwem platform internetowych oraz zobowiązać platformy do dostarczania informacji gwarantujących przejrzystość, przewidywalność i sprawiedliwe traktowanie wszystkim zainteresowanym stronom. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Mając na uwadze suwerenność państw członkowskich w dziedzinie polityki społecznej, lecz pamiętając o zasadzie harmonizacji, EKES zaleca przygotowanie wytycznych dotyczących statusu pracownika na platformach, tak aby umożliwić pracownikom dostęp do praw i ochrony. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Z europejskiego badania (20) wynika, że w ankietach na temat stosunku pracy 68,1 % respondentów twierdzi, że są pracownikami najemnymi, a 7,6 % – że prowadzi działalność na własny rachunek. W związku z tym większość badanych postrzega się za pracowników najemnych bez względu na zaklasyfikowanie ich przez platformę. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Komisja zajmuje się kwestią statusu (21), biorąc pod uwagę, że rozróżnienie między osobą samozatrudnioną a pracownikiem najemnym można ustalić na podstawie trzech kryteriów: istnienia stosunku zależności, charakteru pracy i wynagrodzenia. Kryteria te mają na celu zastosowanie w UE pojęcia pracownika, jednak w komunikacie dodano, że sądy państw członkowskich, w ramach swoich kompetencji krajowych, stosują ten sam zestaw kryteriów. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | EKES przygotował opinię, w której stwierdził co następuje: „trzeba ustanowić z poszanowaniem krajowych kompetencji przepisy prawne dla pracowników, które dokładnie określałyby ich status: godziwe wynagrodzenie i prawo do udziału w negocjacjach zbiorowych, ochronę przed arbitralnością i prawo do wylogowania się w celu utrzymania czasu pracy cyfrowej w granicach zapewniających godność itd.” (22). |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | W orzecznictwie europejskim definicja pojęcia pracownika kładzie nacisk na zależność, na gospodarczy i rzeczywisty charakter usługi oraz na istnienie wynagrodzenia (23). |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | EKES podkreśla znaczenie dwóch orzeczeń TSUE. Jedno stanowi ważny wyjątek w stosowaniu europejskiego prawa konkurencji (C-67/96, Albany). Stwierdzono w nim, że w przypadku kolizji zasady konkurencji z polityką społeczną uznaje się, iż układ zbiorowy pracy nie wchodzi w zakres prawa konkurencji. W innym orzeczeniu (sprawa C 413/13, FNV Kunsten Informatie) potwierdzono zgodność europejskiego prawa konkurencji z negocjacjami zbiorowymi, a także stwierdzono, że samozatrudnieni są tak naprawdę osobami fikcyjnie samozatrudnionymi. Ma to szczególne znaczenie dla pracy za pośrednictwem platform, gdyż umożliwia traktowanie osób fikcyjnie samozatrudnionych tak, jakby byli pracownikami najemnymi (24). |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | W niektórych państwach członkowskich, np. we Włoszech i Francji, istnieje już orzecznictwo, które jest zgodne z wytycznymi TSUE (25). |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Wiele osób pracujących za pośrednictwem platform internetowych nie jest zarejestrowanych w systemie zabezpieczenia społecznego i nie ma odpowiednich warunków bezpieczeństwa i higieny pracy, mimo że jest to podstawowe prawo zapisane w przepisach krajowych, w traktatach, w prawodawstwie europejskim i w międzynarodowych standardach MOP (26). Obecny kryzys wywołany pandemią COVID-19 jasno wskazuje na znaczenie zabezpieczenia społecznego w społeczeństwach demokratycznych, ponieważ systemy te wspierały dochody znacznej części ludności, a osoby nimi nieobjęte znalazły się w jeszcze trudniejszej sytuacji w odniesieniu do ochrony socjalnej i zdrowia. |
| --- | --- |

4.9.

5.   Instrumenty polityczne mające na celu poprawę warunków pracy za pośrednictwem platform internetowych

| 5.1. | EKES odnotowuje niedawne rozważania na temat różnorodności instrumentów krajowych mających na celu sprostanie wyzwaniom stwarzanym przez platformy (27). Istnieją dwa rodzaje instrumentów: o charakterze bardziej administracyjnym, tzw. twarde instrumenty (przepisy, sądy i inspekcje pracy), oraz miękkie instrumenty (układy zbiorowe (28), działania platform i działania pracowników). |
| --- | --- |

5.1.

| 5.1.1. | Odpowiednie przepisy nie zawsze istnieją i są raczej ukierunkowane na rozwiązywanie problemów związanych z konkurencją niż na poprawę warunków pracy i ochrony socjalnej, chociaż w wielu krajach rozszerzono ochronę socjalną na osoby samozatrudnione. W odniesieniu do sądów panuje niepewność co do tego, jak rozwiązać konflikty dotyczące statusu, a w odniesieniu do kontroli można w wypadku wielu platform internetowych wskazać na trudności z powiadamianiem, mimo że kraje starają się wzmocnić działalność inspektoratów pracy. EKES uważa, że przepisy dotyczące platform powinny koncentrować się na najistotniejszych problemach uregulowań gospodarczych, pracowniczych i społecznych. |
| --- | --- |

5.1.1.

| 5.1.2. | Negocjacje zbiorowe są bardzo ograniczone (przepisy dotyczące konkurencji utrudniają skuteczne negocjacje zbiorowe między „samozatrudnionymi” a platformami). W niektórych krajach mamy do czynienia z rokowaniami zbiorowymi (sektor transportu i dystrybucji). Jeśli chodzi o działania platform, koncentrują się one na zarządzaniu krytyką stosowanych praktyk, członkostwie w stowarzyszeniach pracodawców, samoregulacji i przestrzeganiu kodeksów postępowania, zaprzestaniu działalności. Działania pracowników są zróżnicowane i obejmują protesty czy strajki. Mają one miejsce nie tylko na platformach opartych na pracownikach miejscowych, lecz także na innych rodzajach platform, czego przykładem jest projekt zainicjowany przez IG Metall w 2016 r., który we współpracy ze szwedzkimi i austriackimi związkami zawodowymi doprowadził do ogłoszenia deklaracji we Frankfurcie (Fair Crowd Work, 2016 r.). |
| --- | --- |

5.1.2.

| 5.1.3. | EKES uważa, że w gospodarce platform ważne jest promowanie kodeksów postępowania opracowanych z udziałem platform, pracowników i konsumentów. |
| --- | --- |

5.1.3.

| 5.2. | EKES zauważa, że mimo tej różnorodności środków mających umocnić i rozpowszechnić godne warunki pracy na platformach nie znaleziono jeszcze odpowiedniego rozwiązania. Większość inicjatyw ma miejsce na szczeblu krajowym. Należy podkreślić zmiany polegające na przyjmowaniu zarówno odrębnych przepisów, jak i regulacji w ramach prawa pracy; w niektórych przypadkach wprowadzono pojęcie kategorii pośredniej między pracą najemną (pracownik) a samozatrudnieniem (osoba pracująca na własny rachunek) (29). EKES uznaje to podejście za niesatysfakcjonujące. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Częstotliwość korzystania z inspekcji pracy i drogi sądowej różni się w zależności od państwa członkowskiego. Odwołanie do sądów spowodowało niejednolite decyzje: w niektórych przypadkach zadecydowano, że stosunek pracy ma charakter podrzędny, a w innych, że osoby pracujące za pośrednictwem platform internetowych prowadzą działalność na własny rachunek. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | UE i jej państwa członkowskie powinny kierować się koncepcją zależności ekonomicznej i podporządkowania. Osoba pracująca za pośrednictwem platformy internetowej, której utrzymanie zależy przede wszystkim od wynagrodzenia za wykonaną pracę i która znajduje się w stosunku podporządkowania, jest pracownikiem zależnym, a nie samozatrudnionym. Podobnie algorytmy używane przez platformy powinny być porównywalne z instrukcjami w formie ustnej lub pisemnej w ramach standardowej pracy. EKES wydał już opinie, w których popiera takie podejście (30). |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Należy wzmocnić inspekcje pracy, by zwrócić szczególną uwagę na osoby pracujące za pośrednictwem platform internetowych i uniknąć sytuacji, w której pozostają one bez ochrony i w której platformy stosują nieuczciwą konkurencję wobec innych przedsiębiorstw (31). |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | EKES wzywa do objęcia pracowników systemem zabezpieczenia społecznego oraz do zapewnienia im odpowiednich warunków bezpieczeństwa i higieny pracy. Instytucje europejskie utrzymują, że wszyscy pracownicy muszą mieć dostęp do zabezpieczenia społecznego niezależnie od charakteru umowy. W niektórych krajach ustanowiono specjalne systemy dla osób prowadzących działalność na własny rachunek w celu uwzględnienia szczególnych warunków pracy. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | W sprawozdaniu Globalnej Komisji ds. Przyszłości Pracy (32) zaproponowano opracowanie międzynarodowego systemu zarządzania dla platform (33). EKES zalecił już, „aby Komisja Europejska, OECD i MOP współpracowały z partnerami społecznymi na wszystkich odpowiednich szczeblach i z organizacjami szerokiego społeczeństwa obywatelskiego przy opracowaniu odpowiednich przepisów dotyczących godnych warunków pracy oraz ochrony niezbędnej w celu uwzględnienia nowych form pracy” (34). |
| --- | --- |

5.7.

| 5.8. | Jeśli chodzi o opodatkowanie, EKES uważa, że wszystkie podmioty gospodarki cyfrowej powinny płacić podatki. W związku z tym EKES popiera zalecenia europejskiej platformy na rzecz usprawnienia współpracy w zakresie przeciwdziałania pracy nierejestrowanej (35), aby UE wprowadziła wiążący instrument prawny w celu zobowiązania platform do zgłaszania wszystkich transakcji organom podatkowym państw, w których działają, do udostępnienia właściwym organom podatkowym informacji niezbędnych do zapewnienia przestrzegania przepisów podatkowych, do informowania pracowników o ich zyskach i obowiązkach podatkowych oraz do chronienia pracowników przed fikcyjnym zaklasyfikowaniem jako osoby samozatrudnione. |
| --- | --- |

5.8.

6.   Najlepsze praktyki w zakresie regulacji pracy za pośrednictwem platform

| 6.1. | Zdaniem EKES-u, zgodnie z badaniami międzynarodowymi (36), Komisja i państwa członkowskie powinny zapewnić odpowiednie polityki w zakresie regulacji rynku pracy, dialogu społecznego, negocjacji zbiorowych i kwalifikacji. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.1.1. | Regulując rynek pracy, należy zadbać o to, aby wszyscy pracownicy, zgodnie z systemami i praktykami na poziomie krajowym, mieli dostęp do praw i ochrony niezależnie od statusu zatrudnienia lub rodzaju umowy, a także uniemożliwić osiągnięcie przewagi konkurencyjnej przez niektóre podmioty w drodze nieprzestrzegania obowiązków i odpowiedzialności. |
| --- | --- |

6.1.1.

| 6.1.1.1. | Nieokreślona strefa między samozatrudnieniem a pracą najemną powinna zostać ograniczona do minimum; należy ujednolicić i wyjaśnić, na ile to możliwe, te definicje, ograniczając niepewność pracowników i pracodawców. |
| --- | --- |

6.1.1.1.

| 6.1.1.2. | Należy zająć się fikcyjnym samozatrudnieniem przez wzmocnienie zdolności w zakresie inspekcji, zniechęcanie przedsiębiorstw do fałszywego klasyfikowania stosunku pracy oraz nakładanie znacznych kar za nieprawidłową klasyfikację. |
| --- | --- |

6.1.1.2.

| 6.1.1.3. | Na szczeblu międzynarodowym należy zainicjować wspólne działania Komisji, OECD i MOP, co mogłoby zaowocować opracowaniem ewentualnej konwencji MOP o platformach. |
| --- | --- |

6.1.1.3.

| 6.1.2. | Nierównowaga sił między platformami a pracownikami powinna zostać rozwiązana poprzez dialog społeczny i negocjacje zbiorowe. Należy zająć się kwestią nadużyć na rynku oraz zwiększyć przejrzystość wynagrodzeń, informacji, praw, obowiązków i odpowiedzialności. |
| --- | --- |

6.1.2.

| 6.1.2.1. | Należy wspierać dialog społeczny na szczeblu UE i państw członkowskich oraz w ramach negocjacji zbiorowych, tak aby – gdy będzie to stosowne – w połączeniu z prawodawstwem przyczynić się do poprawy warunków pracy. |
| --- | --- |

6.1.2.1.

| 6.1.2.2. | Rola organizacji pracowników i pracodawców ma zasadnicze znaczenie dla praktycznej reprezentacji interesów w kontekście europejskiego modelu społecznego. |
| --- | --- |

6.1.2.2.

| 6.1.3. | Kodeksy postępowania powinny być sporządzane z udziałem platform, pracowników i konsumentów oraz powinny uwzględniać najlepsze zasady i wytyczne dotyczące wynagrodzenia, warunków pracy i jakości świadczonych usług. |
| --- | --- |

6.1.3.

| 6.1.4. | Państwa członkowskie powinny zapewnić pracownikom możliwości szkoleń i rozwoju kariery, ponieważ osoby pracujące za pośrednictwem platform internetowych należą zazwyczaj do grup znajdujących się w niekorzystnej sytuacji, wywodzących się ze środowisk migrantów lub innych, które mają utrudniony dostęp do szkolenia. |
| --- | --- |

6.1.4.

Bruksela, dnia 18 września 2020 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dz.U. C 303 z 19.8.2016, s. 54.

1

(2)  Dz.U. C 125 z 21.4.2017, s. 10, pkt 3.9.

2

(3)  C. Degryse, Digitalisation of the economy and its impact on labour markets [Cyfryzacja gospodarki i jej wpływ na rynki pracy], dokument roboczy, luty 2016 r., s. 7.

3

Digitalisation of the economy and its impact on labour markets

(4)  Dz.U. C 303 z 19.8.2016, s. 54; Dz.U. C 283 z 10.8.2018, s. 39; Dz.U. C 81 z 2.3.2018, s. 145; Dz.U. C 125 z 21.4.2017, s. 10; Dz.U. C 237 z 6.7.2018, s. 1; Dz.U. C 75 z 10.3.2017, s. 33.

4

(5)  OECD Employment Outlook 2019 [Perspektywy zatrudnienia na rok 2019], s. 55.

5

Employment Outlook 2019 [Perspektywy zatrudnienia na rok 2019]

(6)  Z. Kilhoffer et. al., Study to gather evidence on the working conditions of platform workers [Badanie służące zebraniu informacji na temat warunków pracy osób pracujących za pośrednictwem platform internetowych], grudzień 2019 r., s. 45.

6

Study to gather evidence on the working conditions of platform workers

(7)  Tamże, s. 47.

7

(8)  Z. Kilhoffer, op. cit., s. 48.

8

op. cit.

(9)  2015 r.: wartości w wysokości 28,1 mld EUR i 3,6 mld EUR, za Z. Kilhoffer, op.cit., s. 48.

9

op.cit.

(10)  Z. Kilhoffer, op. cit., s. 15.

10

op. cit.

(11)  Eurofound 2018, Employment and working conditions of selected types of platform work [Zatrudnienie i warunki pracy wybranych rodzajów pracy za pośrednictwem platform internetowych], s. 9.

11

(12)  Tamże, s. 15.

12

(13)  MOP, Policy responses to new forms of work. International governance of digital labour platforms [Środki polityczne w odniesieniu do nowych form pracy. Międzynarodowe zarządzanie platformami pracy], kwiecień 2019 r.

13

Policy responses to new forms of work

International governance of digital labour platforms

(14)  Zob. przypis 1.

14

(15)  Zob. przypis 1.

15

(16)  Komunikat Komisji „Europejski program na rzecz gospodarki dzielenia się”, COM(2016) 356 final.

16

(17)  EU-OSHA 2017 Protecting Workers in the Online Platform Economy. An overview of regulatory and policy developments in the EU [Ochrona pracowników w gospodarce platform internetowych: przegląd zmian przepisów i strategii politycznych w UE].

17

Protecting Workers in the Online Platform Economy

An overview of regulatory and policy developments in the EU

(18)  Dz.U. C 283 z 10.8.2018, s. 39, pkt 3.4.

18

(19)  Z. Kilhoffer, op. cit., s. 48–98.

19

op. cit.

(20)  COLLEEM (COLLaborative Economy and Employment – Gospodarka współpracy i zatrudnienie). Zob.: Komisja Europejska, Platform Workers in Europe [Osoby pracujące za pośrednictwem platform internetowych w Europie], 2018, s. 4.

20

COLLaborative Economy and Employment

Platform Workers in Europe

(21)  Komisja Europejska, Europejski program na rzecz gospodarki dzielenia się, 2016 r., s. 11–13.

21

Europejski program na rzecz gospodarki dzielenia się

(22)  Dz.U. C 75 z 10.3.2017, s. 33, pkt 4.4.2.

22

(23)  Z. Kilhoffer, op. cit., s. 227.

23

op. cit.

(24)  Z. Kilhoffer, op. cit., s. 85.

24

op. cit.

(25)  Orzeczenie Sądu Najwyższego nr 1663/2020 (Włochy) i nr 17-20.079 z 28 listopada 2018 r. (Francja).

25

(26)  Między innymi w konwencji nr 102 z 1952 r. wraz z późniejszymi dostosowaniami.

26

(27)  Z. Kilhoffer, op. cit., s. 125–176.

27

op. cit.

(28)  Chociaż autorzy klasyfikują rokowania zbiorowe jako instrumenty miękkie, to faktem jest, że w wielu państwach członkowskich układy zbiorowe mają moc prawną i są zaliczane do twardych instrumentów.

28

(29)  Z. Kilhoffer, op. cit., s. 107.

29

op. cit.

(30)  Dz.U. C 75 z 10.3.2017, s. 34, pkt 1.4 oraz Dz.U. C 283 z 10.8.2018, s. 39, pkt 5.1.2.

30

(31)  Z. Kilhoffer, op. cit., s. 227.

31

op. cit.

(32)  MOP, op. cit.

32

op. cit

(33)  MOP, Globalna Komisja ds. Przyszłości Pracy Work For a Brighter Future [Praca na rzecz lepszej przyszłości], Genewa, 2019 r.

33

Work For a Brighter Future

(34)  Dz.U. C 125 z 21.4.2017, s. 10, pkt 3.9.

34

(35)  Dz.U. C 458 z 19.12.2014, s. 43.

35

(36)  OECD, Employment Outlook 2019 [Perspektywy zatrudnienia na 2019 r.], s. 32–36.

36

Employment Outlook 2019

---

ZAŁĄCZNIK I

PLATFORMY CYFROWE: PRAKTYKI

Celem tego krótkiego badania jest przyczynienie się do określenia dobrych praktyk na platformach cyfrowych, przy czym głównym źródłem informacji jest publikacja ETUI: Isabelle Daugareilh i in.,
  The platform economy and social law: Key issues in comparative perspective
  , ETUI, 2019 r. (1).

| | PAŃSTWO | PRAKTYKA |
| --- | --- | --- |
| 1 | Niemcy | W 2017 r. utworzono biuro rzecznika praw obywatelskich w celu wdrożenia kodeksu postępowania w zakresie pracy w ramach crowdsourcingu przygotowanego przez IG Metall, niemieckie stowarzyszenie German Crowdsourcing Association i 8 platform cyfrowych (2). |
| 2 | Austria | Przygotowano (w 2019 r.) układ zbiorowy obejmujący przedsiębiorstwo zajmujące się dystrybucją posiłków oraz pracowników (dostawców), mający zastosowanie od stycznia 2020 r. Status zatrudnienia nie jest jasny (3). |
| 3 | Belgia | Istnieje komisja (Commission administrative de règlement de la relation de travail) podejmująca decyzje co do klasyfikacji danego stosunku pracy (4). |
| 4 | Dania | Układ zbiorowy zawarty w lipcu 2018 r. między Hilfr (firma porządkowa) a związkiem zawodowym. Pracownicy zaczynają jako osoby samozatrudnione, ale dostają kontrakt po przepracowaniu 100 godzin (5). |
| 5 | Hiszpania | Pracownicy Deliveroo ustanowili (w 2017 r.) stronę internetową Ridersxderechos w celu obrony swoich interesów. W 2017 r. UGT uruchomiło portal Turespuestasindical (6). |
| 6 | Hiszpania | W 2018 r. podpisano porozumienie branżowe dla Katalonii na lata 2018–2020 między stowarzyszeniami pracodawców (Fomento del Trabajo, Pimec i Fepime) i związkami zawodowymi (CC.OO i UGT). Umowa zawiera część poświęconą pracy za pośrednictwem platform (7). |
| 7 | Francja | Pracownicy platform dystrybucji żywności założyli związki zawodowe (np. Bordeaux) (8). |
| 8 | Włochy | W 2019 r. przyjęto specjalną ustawę o pracy za pośrednictwem platform internetowych w regionie Lacjum. Ustawa definiuje pracowników cyfrowych i ustanawia egzekwowalne prawa (9). |
| 9 | Włochy | Krajowe porozumienie zbiorowe w sprawie sektora logistyki w 2018 r.: wprowadzono kategorię dostawcy (rider), którą zaklasyfikowano jako pracę najemną. To samo dotyczy krajowego porozumienia z Laconsegna (cyfrowa platforma dystrybucji posiłków). Umowy te są zawierane przez związki zawodowe (10). |
| 10 | Włochy | Karta Praw Podstawowych Pracowników Cyfrowych (karta bolońska) przyjęta w 2018 r. między radą miasta Bolonia a dwiema platformami (Sgnam i MyMenu); nie reguluje statusu pracowników (11). |
| 11 | Portugalia | Kodeks pracy ustanawia kryteria domniemania istnienia umowy o pracę. Przepisy dotyczące cyfrowych platform transportowych (tzw. ustawa Uber) wyraźnie odnoszą się do kodeksu pracy, jeśli chodzi o związek prawny istniejący między kierowcą a platformą (12). |
| 12 | Szwajcaria | Umowa zbiorowa dotycząca dostawców podpisana w lutym 2019 r. między związkiem zawodowym a stowarzyszeniem pracodawców (13). |
| 13 | Europejscy partnerzy społeczni | Autonomiczna umowa ramowa europejskich partnerów społecznych w sprawie cyfryzacji – czerwiec 2020 r. (14). |
| PC = platforma cyfrowa |

PAŃSTWO

PRAKTYKA

1

Niemcy

W 2017 r. utworzono biuro rzecznika praw obywatelskich w celu wdrożenia kodeksu postępowania w zakresie pracy w ramach crowdsourcingu przygotowanego przez IG Metall, niemieckie stowarzyszenie German Crowdsourcing Association i 8 platform cyfrowych (2).

2

Austria

Przygotowano (w 2019 r.) układ zbiorowy obejmujący przedsiębiorstwo zajmujące się dystrybucją posiłków oraz pracowników (dostawców), mający zastosowanie od stycznia 2020 r. Status zatrudnienia nie jest jasny (3).

3

Belgia

Istnieje komisja (Commission administrative de règlement de la relation de travail) podejmująca decyzje co do klasyfikacji danego stosunku pracy (4).

4

Dania

Układ zbiorowy zawarty w lipcu 2018 r. między Hilfr (firma porządkowa) a związkiem zawodowym. Pracownicy zaczynają jako osoby samozatrudnione, ale dostają kontrakt po przepracowaniu 100 godzin (5).

5

Hiszpania

Pracownicy Deliveroo ustanowili (w 2017 r.) stronę internetową Ridersxderechos w celu obrony swoich interesów. W 2017 r. UGT uruchomiło portal Turespuestasindical (6).

6

Hiszpania

W 2018 r. podpisano porozumienie branżowe dla Katalonii na lata 2018–2020 między stowarzyszeniami pracodawców (Fomento del Trabajo, Pimec i Fepime) i związkami zawodowymi (CC.OO i UGT). Umowa zawiera część poświęconą pracy za pośrednictwem platform (7).

7

Francja

Pracownicy platform dystrybucji żywności założyli związki zawodowe (np. Bordeaux) (8).

8

Włochy

W 2019 r. przyjęto specjalną ustawę o pracy za pośrednictwem platform internetowych w regionie Lacjum. Ustawa definiuje pracowników cyfrowych i ustanawia egzekwowalne prawa (9).

9

Włochy

Krajowe porozumienie zbiorowe w sprawie sektora logistyki w 2018 r.: wprowadzono kategorię dostawcy (rider), którą zaklasyfikowano jako pracę najemną. To samo dotyczy krajowego porozumienia z Laconsegna (cyfrowa platforma dystrybucji posiłków). Umowy te są zawierane przez związki zawodowe (10).

10

Włochy

Karta Praw Podstawowych Pracowników Cyfrowych (karta bolońska) przyjęta w 2018 r. między radą miasta Bolonia a dwiema platformami (Sgnam i MyMenu); nie reguluje statusu pracowników (11).

11

Portugalia

Kodeks pracy ustanawia kryteria domniemania istnienia umowy o pracę. Przepisy dotyczące cyfrowych platform transportowych (tzw. ustawa Uber) wyraźnie odnoszą się do kodeksu pracy, jeśli chodzi o związek prawny istniejący między kierowcą a platformą (12).

12

Szwajcaria

Umowa zbiorowa dotycząca dostawców podpisana w lutym 2019 r. między związkiem zawodowym a stowarzyszeniem pracodawców (13).

13

Europejscy partnerzy społeczni

Autonomiczna umowa ramowa europejskich partnerów społecznych w sprawie cyfryzacji – czerwiec 2020 r. (14).

PC = platforma cyfrowa

---

(1)  ETUI, 2019 r., dokument roboczy 2019.10, edycja: Isabelle Daugareilh, Christophe Degryse i Philippe Pochet, The platform economy and Social law: Key issues in comparative perspective, s. 57.

(2)  MOP, Policy responses to new forms of work. International governance of digital labour platforms, kwiecień 2019 r., s. 6–7.

(3)  Eurofound, zob.: inicjatywy w zakresie gospodarki platform: https://www.eurofound.europa.eu/data/platform-economy/initiatives.

(4)  ETUI, 2019, dokument roboczy 2019.10, The platform economy and Social law: Key issues in comparative perspective, s. 46, zob. strona internetowa https://commissionrelationstravail.belgium.be/fr/.

(5)  ETUI, 2019, dokument roboczy 2019.10, The platform economy and Social law: Key issues in comparative perspective, s. 42, zob. również https://www.equaltimes.org/in-denmark-a-historic-collective?lang=en#.XsjN8DpKhPa.

(6)  ETUI, 2019, dokument roboczy 2019.10, The platform economy and Social law: Key issues in comparative perspective, s. 102–103, zob. https://twitter.com/ridersxderechos i https://www.ugt.es/turespuestasindicales.

(7)  ETUI, 2019, dokument roboczy 2019.10, The platform economy and Social law: Key issues in comparative perspective, s. 104–105.

(8)  ETUI, 2019, dokument roboczy 2019.10, The platform economy and Social law: Key issues in comparative perspective, s. 57

(9)  ETUI, 2019, dokument roboczy 2019.10, The platform economy and Social law: Key issues in comparative perspective, s. 68. Nie wydaje się regulować statusu pracownika (zatrudnionego/pracującego na własny rachunek).

(10)  ETUI, 2019, dokument roboczy 2019.10, The platform economy and Social law: Key issues in comparative perspective, s. 71–72.

(11)  ETUI, 2019, dokument roboczy 2019.10, The platform economy and Social law: Key issues in comparative perspective, s. 72.

(12)  Portugalia: ustawa 45/2018 z 10 sierpnia 2018 r.

(13)  ETUI, 2019, dokument roboczy 2019.10, The platform economy and Social law: Key issues in comparative perspective, s. 111–112.

(14)  Autonomiczna umowa ramowa europejskich partnerów społecznych w sprawie cyfryzacji.

---

ZAŁĄCZNIK II

Następujące poprawki, które uzyskały poparcie co najmniej jednej czwartej oddanych głosów, zostały odrzucone w trakcie debaty:

Punkt 2.9

Zmienić

| 2.9. | Kluczowym elementem pracy za pośrednictwem platform internetowych jest status pracownika. Ogólnie rzecz biorąc, platforma jest pośrednikiem między podażą a popytem, a nie pracodawcą, gdyż nie istnieje stosunek pracy najemnej. W związku z tą sytuacją pracowników uznaje się za samozatrudnionych, a nie osoby zatrudnione, co powoduje odejście od stosowania przepisów prawa pracy (w tym zdrowia i bezpieczeństwa), ochrony socjalnej i opodatkowania. EKES uważa wprawdzie, że istnieją pracownicy faktycznie samozatrudnieni, lecz sądzi, że UE i państwa członkowskie powinny odpowiednio zbadać – w odniesieniu do zasadniczych różnic między pracownikami najemnymi a osobami samozatrudnionymi (charakter pracy, istnienie stosunku zależności i wynagrodzenie) – wszystkie aspekty stosowania zasady, zgodnie z którą osoba pracująca za pośrednictwem platformy internetowej jest uważana za osobę zatrudnioną, jeśli nie ma dowodu przeciwnego. Zapewni to ochronę interesów pracowników, których główne dochody pochodzą z platform. EKES uważa jednak, że pracownicy faktycznie prowadzący działalność na własny rachunek powinni mieć możliwość zachowania tego statusu. |
| --- | --- |

2.9.

Kluczowym elementem pracy za pośrednictwem platform internetowych jest status pracownika. Ogólnie rzecz biorąc, platforma jest pośrednikiem między podażą a popytem, a nie pracodawcą, gdyż nie istnieje stosunek pracy najemnej. W związku z tą sytuacją pracowników uznaje się za samozatrudnionych, a nie osoby zatrudnione, co powoduje odejście od stosowania przepisów prawa pracy (w tym zdrowia i bezpieczeństwa), ochrony socjalnej i opodatkowania. EKES uważa wprawdzie, że istnieją pracownicy faktycznie samozatrudnieni, lecz sądzi, że UE i państwa członkowskie powinny odpowiednio zbadać – w odniesieniu do zasadniczych różnic między pracownikami najemnymi a osobami samozatrudnionymi (charakter pracy, istnienie stosunku zależności i wynagrodzenie) – wszystkie aspekty stosowania zasady, zgodnie z którą osoba pracująca za pośrednictwem platformy internetowej jest uważana za osobę zatrudnioną, jeśli nie ma dowodu przeciwnego. Zapewni to ochronę interesów pracowników, których główne dochody pochodzą z platform. EKES uważa jednak, że pracownicy faktycznie prowadzący działalność na własny rachunek powinni mieć możliwość zachowania tego statusu.

Uzasadnienie

Według Komisji Europejskiej status pracownika jest kwestią kontrowersyjną i jedną z najistotniejszych z punktu widzenia polityki, gdy głównym przedmiotem handlu za pośrednictwem platformy jest praca. Komisja zajmuje się kwestią statusu, biorąc pod uwagę, że rozróżnienie między osobą samozatrudnioną a pracownikiem najemnym można ustalić na podstawie trzech kryteriów: istnienia stosunku zależności, charakteru pracy i wynagrodzenia. Kryteria te mają na celu zastosowanie w UE pojęcia pracownika, jednak w komunikacie „Europejski program na rzecz gospodarki dzielenia się” dodano, że sądy państw członkowskich, w ramach swoich kompetencji krajowych, stosują ten sam zestaw kryteriów. W związku z tym nie ma potrzeby przyjęcia na poziomie europejskim dodatkowych przepisów dotyczących statusu pracownika. Na poziomie krajowym podjęto szereg różnych inicjatyw, wprowadzając w niektórych przypadkach kategorię pośrednią między pracą najemną a samozatrudnieniem.

W odniesieniu do statusu pracownika ważne jest także odnotowanie, że niedawne autonomiczne ramowe porozumienie europejskich partnerów społecznych w sprawie cyfryzacji obejmuje wszystkich pracowników i pracodawców w sektorze publicznym i prywatnym, włączając w to działalność za pośrednictwem platform wszędzie tam, gdzie istnieje stosunek pracy zgodnie z definicją w prawie krajowym.

Wynik głosowania

| Za | 65 |
| --- | --- |
| Przeciw | 99 |
| Wstrzymało się | 13 |

Za

65

Przeciw

99

Wstrzymało się

13

Punkt 5.4

Zmienić

| 5.4. | Stosując ogólne kryteria dotyczące statusu pracownika (istnienie stosunku zależności, charakter pracy i wynagrodzenie),UE i jej państwa członkowskie powinny kierować się koncepcją zależności ekonomicznej i podporządkowania jako jednym z kluczowych wyznaczników z myślą o zapewnieniu sprawiedliwych warunków pracy osobom pracującym
  . Osoba pracująca za pośrednictwem platformy internetowej, której utrzymanie zależy przede wszystkim od wynagrodzenia za wykonaną pracę i która znajduje się w stosunku podporządkowania, jest pracownikiem zależnym, a nie samozatrudnionym. Podobnie algorytmy używane przez platformy mogą
  powinny być uznawane za wiążące podobnie jak instrukcje
  porównywalne z instrukcjami w formie ustnej lub pisemnej w ramach standardowej pracy. EKES wydał już pozytywną opinię na ten temat. |
| --- | --- |

5.4.

Stosując ogólne kryteria dotyczące statusu pracownika (istnienie stosunku zależności, charakter pracy i wynagrodzenie),UE i jej państwa członkowskie powinny kierować się koncepcją zależności ekonomicznej i podporządkowania jako jednym z kluczowych wyznaczników z myślą o zapewnieniu sprawiedliwych warunków pracy osobom pracującym
  . Osoba pracująca za pośrednictwem platformy internetowej, której utrzymanie zależy przede wszystkim od wynagrodzenia za wykonaną pracę i która znajduje się w stosunku podporządkowania, jest pracownikiem zależnym, a nie samozatrudnionym. Podobnie algorytmy używane przez platformy mogą
  powinny być uznawane za wiążące podobnie jak instrukcje
  porównywalne z instrukcjami w formie ustnej lub pisemnej w ramach standardowej pracy. EKES wydał już pozytywną opinię na ten temat.

Uzasadnienie

Według Komisji Europejskiej status pracownika jest kwestią kontrowersyjną i jedną z najistotniejszych z punktu widzenia polityki, gdy głównym przedmiotem handlu za pośrednictwem platformy jest praca. Komisja zajmuje się kwestią statusu, biorąc pod uwagę, że rozróżnienie między osobą samozatrudnioną a pracownikiem najemnym można ustalić na podstawie trzech kryteriów: istnienia stosunku zależności, charakteru pracy i wynagrodzenia. Kryteria te mają na celu zastosowanie w UE pojęcia pracownika, jednak w komunikacie „Europejski program na rzecz gospodarki dzielenia się” dodano, że sądy państw członkowskich, w ramach swoich kompetencji krajowych, stosują ten sam zestaw kryteriów. W związku z tym nie ma potrzeby przyjęcia na poziomie europejskim dodatkowych przepisów dotyczących statusu pracownika. Na poziomie krajowym podjęto szereg różnych inicjatyw, wprowadzając w niektórych przypadkach kategorię pośrednią między pracą najemną a samozatrudnieniem.

W odniesieniu do statusu pracownika ważne jest także odnotowanie, że niedawne autonomiczne ramowe porozumienie europejskich partnerów społecznych w sprawie cyfryzacji obejmuje wszystkich pracowników i pracodawców w sektorze publicznym i prywatnym, włączając w to działalność za pośrednictwem platform wszędzie tam, gdzie istnieje stosunek pracy zgodnie z definicją w prawie krajowym.

Wynik głosowania

| Za | 64 |
| --- | --- |
| Przeciw | 98 |
| Wstrzymało się | 14 |

Za

64

Przeciw

98

Wstrzymało się

14

Punkt 5.8

Zmienić

| 5.8. | EKES postuluje, by w ramach krajowych systemów podatkowych uwzględniono zjawisko gospodarki współpracy i platform cyfrowych z poszanowaniem zasad sprawiedliwego systemu opodatkowania w tym sektorze (tj. spójności, przewidywalności i neutralności), gwarantując jednocześnie – w imię interesu publicznego – spełnienie obowiązków podatkowych przez wszystkie zainteresowane podmioty
   (1)
  . Jeśli chodzi o opodatkowanie, EKES uważa, że wszystkie podmioty gospodarki cyfrowej powinny płacić podatki. W związku z tym EKES popiera zalecenia europejskiej platformy na rzecz usprawnienia współpracy w zakresie przeciwdziałania pracy nierejestrowanej
   (2)

  , aby UE wprowadziła wiążący instrument prawny w celu zobowiązania platform do zgłaszania wszystkich transakcji organom podatkowym państw, w których działają; udostępnienia właściwym organom podatkowym informacji niezbędnych do zapewnienia przestrzegania przepisów podatkowych; informowania pracowników o ich zyskach i obowiązkach podatkowych oraz chronienia pracowników przed fikcyjnym zaklasyfikowaniem jako osoby samozatrudnione. |
| --- | --- |

5.8.

EKES postuluje, by w ramach krajowych systemów podatkowych uwzględniono zjawisko gospodarki współpracy i platform cyfrowych z poszanowaniem zasad sprawiedliwego systemu opodatkowania w tym sektorze (tj. spójności, przewidywalności i neutralności), gwarantując jednocześnie – w imię interesu publicznego – spełnienie obowiązków podatkowych przez wszystkie zainteresowane podmioty
   (1)
  . Jeśli chodzi o opodatkowanie, EKES uważa, że wszystkie podmioty gospodarki cyfrowej powinny płacić podatki. W związku z tym EKES popiera zalecenia europejskiej platformy na rzecz usprawnienia współpracy w zakresie przeciwdziałania pracy nierejestrowanej
   (2)

  , aby UE wprowadziła wiążący instrument prawny w celu zobowiązania platform do zgłaszania wszystkich transakcji organom podatkowym państw, w których działają; udostępnienia właściwym organom podatkowym informacji niezbędnych do zapewnienia przestrzegania przepisów podatkowych; informowania pracowników o ich zyskach i obowiązkach podatkowych oraz chronienia pracowników przed fikcyjnym zaklasyfikowaniem jako osoby samozatrudnione.

Uzasadnienie

EKES przyjął niedawno opinię w sprawie opodatkowania gospodarki współpracy (opinia ECO/500 „Podatki w gospodarce współpracy – obowiązki sprawozdawcze”), w związku z czym bardziej stosowne byłoby odniesienie się do tego uzgodnionego tekstu.

Wynik głosowania

| Za | 64 |
| --- | --- |
| Przeciw | 97 |
| Wstrzymało się | 14 |

Za

64

Przeciw

97

Wstrzymało się

14

Punkt 1.8

Zmienić

| 1.8. | EKES zaleca, aby UE i państwa członkowskie dążyły do ujednolicenia pojęć w celu zapewnienia godnej pracy w gospodarce platform. W tym kontekście w celu zapewnienia sprawiedliwych warunków pracy zwłaszcza pracownikom, których utrzymanie zależy głównie od wynagrodzenia za wykonaną pracę, Komisja i państwa członkowskie powinny brać pod uwagę następujące elementy podczas stosowania ogólnych kryteriów dotyczących statusu pracownika (zależność, charakter pracy i wynagrodzenie): (i) zależność ekonomiczną i pracę najemną, gdyż pracownik, którego utrzymanie zależy przede wszystkim od wynagrodzenia za wykonaną pracę, jest pracownikiem zależnym, a nie samozatrudnionym; (ii) odpowiednie zbadanie wszystkich aspektów
  wszystkie aspekty stosowania zasady, zgodnie z którą osoba pracująca za pośrednictwem platformy internetowej jest uważana za osobę zatrudnioną, jeśli nie ma dowodu przeciwnego, powinny być odpowiednio przeanalizowane pod kątem zasadniczych różnic między pracownikami najemnymi a osobami samozatrudnionymi (charakter pracy, istnienie stosunku zależności i wynagrodzenie); (iii) fakt, że algorytmy używane przez platformy powinny
  mogą być również uznawane za wiążące tak samo jak instrukcje
  porównywalne z instrukcjami w formie ustnej lub pisemnej w ramach standardowej pracy. |
| --- | --- |

1.8.

EKES zaleca, aby UE i państwa członkowskie dążyły do ujednolicenia pojęć w celu zapewnienia godnej pracy w gospodarce platform. W tym kontekście w celu zapewnienia sprawiedliwych warunków pracy zwłaszcza pracownikom, których utrzymanie zależy głównie od wynagrodzenia za wykonaną pracę, Komisja i państwa członkowskie powinny brać pod uwagę następujące elementy podczas stosowania ogólnych kryteriów dotyczących statusu pracownika (zależność, charakter pracy i wynagrodzenie): (i) zależność ekonomiczną i pracę najemną, gdyż pracownik, którego utrzymanie zależy przede wszystkim od wynagrodzenia za wykonaną pracę, jest pracownikiem zależnym, a nie samozatrudnionym; (ii) odpowiednie zbadanie wszystkich aspektów
  wszystkie aspekty stosowania zasady, zgodnie z którą osoba pracująca za pośrednictwem platformy internetowej jest uważana za osobę zatrudnioną, jeśli nie ma dowodu przeciwnego, powinny być odpowiednio przeanalizowane pod kątem zasadniczych różnic między pracownikami najemnymi a osobami samozatrudnionymi (charakter pracy, istnienie stosunku zależności i wynagrodzenie); (iii) fakt, że algorytmy używane przez platformy powinny
  mogą być również uznawane za wiążące tak samo jak instrukcje
  porównywalne z instrukcjami w formie ustnej lub pisemnej w ramach standardowej pracy.

Uzasadnienie

Według Komisji Europejskiej status pracownika jest kwestią kontrowersyjną i jedną z najistotniejszych z punktu widzenia polityki, gdy głównym przedmiotem handlu za pośrednictwem platformy jest praca. Komisja zajmuje się kwestią statusu, biorąc pod uwagę, że rozróżnienie między osobą samozatrudnioną a pracownikiem najemnym można ustalić na podstawie trzech kryteriów: istnienia stosunku zależności, charakteru pracy i wynagrodzenia. Kryteria te mają na celu zastosowanie w UE pojęcia pracownika, jednak w komunikacie „Europejski program na rzecz gospodarki dzielenia się” dodano, że sądy państw członkowskich, w ramach swoich kompetencji krajowych, stosują ten sam zestaw kryteriów. W związku z tym nie ma potrzeby przyjęcia na poziomie europejskim dodatkowych przepisów dotyczących statusu pracownika. Na poziomie krajowym podjęto szereg różnych inicjatyw, wprowadzając w niektórych przypadkach kategorię pośrednią między pracą najemną a samozatrudnieniem.

W odniesieniu do statusu pracownika ważne jest także odnotowanie, że niedawne autonomiczne ramowe porozumienie europejskich partnerów społecznych w sprawie cyfryzacji obejmuje wszystkich pracowników i pracodawców w sektorze publicznym i prywatnym, włączając w to działalność za pośrednictwem platform wszędzie tam, gdzie istnieje stosunek pracy zgodnie z definicją w prawie krajowym.

Wynik głosowania

| Za | 63 |
| --- | --- |
| Przeciw | 99 |
| Wstrzymało się | 15 |

Za

63

Przeciw

99

Wstrzymało się

15

Punkt 1.13

Zmienić

| 1.13. | EKES postuluje, by w ramach krajowych systemów podatkowych uwzględniono zjawisko gospodarki współpracy i platform cyfrowych z poszanowaniem zasad sprawiedliwego systemu opodatkowania w tym sektorze (tj. spójności, przewidywalności i neutralności), gwarantując jednocześnie – w imię interesu publicznego – spełnienie obowiązków podatkowych przez wszystkie zainteresowane podmioty
   (3)
  . EKES zwraca się do Komisji o uwzględnienie zaleceń europejskiej platformy pracy nierejestrowanej dotyczących opodatkowania w gospodarce platform. |
| --- | --- |

1.13.

EKES postuluje, by w ramach krajowych systemów podatkowych uwzględniono zjawisko gospodarki współpracy i platform cyfrowych z poszanowaniem zasad sprawiedliwego systemu opodatkowania w tym sektorze (tj. spójności, przewidywalności i neutralności), gwarantując jednocześnie – w imię interesu publicznego – spełnienie obowiązków podatkowych przez wszystkie zainteresowane podmioty
   (3)
  . EKES zwraca się do Komisji o uwzględnienie zaleceń europejskiej platformy pracy nierejestrowanej dotyczących opodatkowania w gospodarce platform.

Uzasadnienie

EKES przyjął niedawno opinię w sprawie opodatkowania gospodarki współpracy (opinia ECO/500 „Podatki w gospodarce współpracy – obowiązki sprawozdawcze”), w związku z czym bardziej stosowne byłoby odniesienie się do tego uzgodnionego tekstu.

Wynik głosowania

| Za | 62 |
| --- | --- |
| Przeciw | 99 |
| Wstrzymało się | 15 |

Za

62

Przeciw

99

Wstrzymało się

15

---

(1)  Zob. opinia ECO/500 „Podatki w gospodarce współpracy – obowiązki sprawozdawcze”, przyjęta w lipcu 2020 r. (Dz.U. C 364 z 28.10.2020, s. 62).

(2)  Dz.U. C 458 z 19.12.2014, s. 43.

(3)  Zob. przypis 1.

---

| 11.12.2020 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 429/187 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 429/187

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Cyfryzacja i zrównoważony rozwój: status quo i potrzeba działania z perspektywy społeczeństwa obywatelskiego”

(opinia rozpoznawcza)

(2020/C 429/24)

| Sprawozdawca: | Peter SCHMIDT (DE-II) |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | István KOMORÓCZKI (HU-I) |

Sprawozdawca:

Peter SCHMIDT (DE-II)

Współsprawozdawca:

István KOMORÓCZKI (HU-I)

| Wniosek o konsultację | Niemiecka prezydencja Rady UE, 7.4.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 31.8.2020 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 17.9.2020 |
| Sesja plenarna nr | 554 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 216/2/3 |

Wniosek o konsultację

Niemiecka prezydencja Rady UE, 7.4.2020

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego

Data przyjęcia przez sekcję

31.8.2020

Data przyjęcia na sesji plenarnej

17.9.2020

Sesja plenarna nr

554

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

216/2/3

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES wzywa do opracowania strategii politycznych, które silniej ugruntują gospodarkę cyfrową uwzględniającą nasze wartości społeczne. Dzięki temu cyfrowa gospodarka dobrobytu będzie w jak największym stopniu sprzyjała włączeniu społecznemu, co umożliwi czerpanie korzyści zarazem pracownikom, konsumentom, MŚP, dużym przedsiębiorstwom i podmiotom gospodarczym non profit, zwłaszcza na obszarach wiejskich. Strategie te obejmują:






  — | opracowanie polityki fiskalnej w celu zapewnienia, aby przedsiębiorstwa cyfrowe płaciły podatki w rozsądnej wysokości, |
| --- | --- | --- |

1.1.

—

opracowanie polityki fiskalnej w celu zapewnienia, aby przedsiębiorstwa cyfrowe płaciły podatki w rozsądnej wysokości,

| — | w oparciu o ogólne rozporządzenie o ochronie danych (RODO) – przygotowanie odrębnego aktu prawnego o ochronie danych w miejscu pracy, w mediach społecznościowych i w handlu elektronicznym, |
| --- | --- |

—

w oparciu o ogólne rozporządzenie o ochronie danych (RODO) – przygotowanie odrębnego aktu prawnego o ochronie danych w miejscu pracy, w mediach społecznościowych i w handlu elektronicznym,

| — | dostosowanie obecnych przepisów o konkurencji i monopolach w celu uregulowania rynków platform cyfrowych, |
| --- | --- |

—

dostosowanie obecnych przepisów o konkurencji i monopolach w celu uregulowania rynków platform cyfrowych,

| — | wspieranie otwartego oprogramowania i aplikacji, |
| --- | --- |

—

wspieranie otwartego oprogramowania i aplikacji,

| — | przyjęcie podejścia „publiczne pieniądze – publiczne dane”, tak aby dane uzyskane w badaniach finansowanych z zasobów publicznych były publicznie dostępne, |
| --- | --- |

—

przyjęcie podejścia „publiczne pieniądze – publiczne dane”, tak aby dane uzyskane w badaniach finansowanych z zasobów publicznych były publicznie dostępne,

| — | opracowanie strategicznej unijnej polityki w zakresie zarządzania danymi, w tym nowych przepisów dotyczących wirtualnych składnic danych publicznych (ang. public data trusts). |
| --- | --- |

—

opracowanie strategicznej unijnej polityki w zakresie zarządzania danymi, w tym nowych przepisów dotyczących wirtualnych składnic danych publicznych (ang. public data trusts).

| 1.2. | EKES wzywa rządy krajowe i samorządy lokalne do wspierania spółdzielczych platform wymiany. Apeluje również o przejrzyste, sprawiedliwe i ekologiczne łańcuchy produkcji technologii ICT, ambitne normy energetyczne i rozszerzenie dyrektywy UE w sprawie ekoprojektu oraz zwraca się do Komisji Europejskiej o:






  — | dostosowanie prawodawstwa UE w celu zapewnienia bardziej zrównoważonego charakteru zakupów przez internet oraz opracowanie odpowiedzialnych strategii politycznych w zakresie pakowania, dostaw i zwrotu zamówień, |
| --- | --- | --- |

1.2.

—

dostosowanie prawodawstwa UE w celu zapewnienia bardziej zrównoważonego charakteru zakupów przez internet oraz opracowanie odpowiedzialnych strategii politycznych w zakresie pakowania, dostaw i zwrotu zamówień,

| — | ochronę niewielkich podmiotów na rynku przed monopolistycznymi platformami, |
| --- | --- |

—

ochronę niewielkich podmiotów na rynku przed monopolistycznymi platformami,

| — | opracowanie wyczerpującego zbioru kryteriów i wskaźników odnośnie do zrównoważonego oprogramowania i stworzenie cyfrowego paszportu produktu, |
| --- | --- |

—

opracowanie wyczerpującego zbioru kryteriów i wskaźników odnośnie do zrównoważonego oprogramowania i stworzenie cyfrowego paszportu produktu,

| — | ulepszenie ogólnego rozporządzenia o ochronie danych, jeśli chodzi o ich wystarczalność i łączenie, |
| --- | --- |

—

ulepszenie ogólnego rozporządzenia o ochronie danych, jeśli chodzi o ich wystarczalność i łączenie,

| — | nałożenie ograniczeń na reklamę internetową w celu tworzenia przestrzeni wolnej od reklam. |
| --- | --- |

—

nałożenie ograniczeń na reklamę internetową w celu tworzenia przestrzeni wolnej od reklam.

| 1.3. | Pandemia COVID-19 spowodowała gwałtowny i znaczący spadek transportu, produkcji i konsumpcji; zwiększone korzystanie z technologii ICT doprowadziło do złagodzenia energochłonnych metod pracy i stylów życia. EKES wnosi, by przedsięwzięto odpowiednie środki polityczne w celu wzmocnienia tych pozytywnych zjawisk po ustaniu pandemii. Rodzi to oczywiście szersze pytania na temat efektywności energetycznej chmury czy wspierających chmurę ośrodków przetwarzania danych. Przykładowo:






  — | sporządzenie unijnego wykazu ośrodków przetwarzania danych (obejmującego efektywność energetyczną, cykl życia, materiały budowlane itp.) oraz programu równania w górę, tak aby normą stały się centra danych najlepsze pod względem efektywności energetycznej, |
| --- | --- | --- |

1.3.

—

sporządzenie unijnego wykazu ośrodków przetwarzania danych (obejmującego efektywność energetyczną, cykl życia, materiały budowlane itp.) oraz programu równania w górę, tak aby normą stały się centra danych najlepsze pod względem efektywności energetycznej,

| — | wymóg, aby nowe ośrodki przetwarzania danych wykorzystywały energię pochodzącą w 100 % ze źródeł odnawialnych, |
| --- | --- |

—

wymóg, aby nowe ośrodki przetwarzania danych wykorzystywały energię pochodzącą w 100 % ze źródeł odnawialnych,

| — | wykorzystywanie sztucznej inteligencji (AI) do wspierania transformacji klimatycznej i energetycznej, |
| --- | --- |

—

wykorzystywanie sztucznej inteligencji (AI) do wspierania transformacji klimatycznej i energetycznej,

| — | zaproponowanie środków na rzecz zrównoważonych rozwiązań dotyczących AI. |
| --- | --- |

—

zaproponowanie środków na rzecz zrównoważonych rozwiązań dotyczących AI.

| 1.4. | EKES dostrzega fundamentalne znaczenie zrównoważonego rozwoju inteligentnego miasta, w tym innowacyjnych podejść w zakresie zintegrowanej mobilności, energetyki i turystyki. |
| --- | --- |

1.4.

2.   Kontekst i główne założenia

| 2.1. | Niniejsza opinia powstała na wniosek prezydencji niemieckiej i zmierza do zbadania dwóch globalnych megatrendów, jakimi są cyfryzacja i zrównoważony rozwój, z perspektywy europejskiego zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego. EKES z zadowoleniem przyjmuje to podejście polegające na wzajemnym uzgodnieniu transformacji ekologicznej i cyfrowej, gdyż takie postępowanie ma kapitalne znaczenie dla dobrobytu i odporności Europy w przyszłości. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | UE w pełni zobowiązała się do realizacji agendy ONZ na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030 (1) i jej 17 celów zrównoważonego rozwoju i podejmuje działania w ramach międzynarodowych umów klimatycznych takich jak porozumienie paryskie (2). Aby zagwarantować ich właściwe wdrożenie, UE musi opracować i sfinalizować nadrzędną strategię na rzecz zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | EKES z zadowoleniem przyjmuje Europejski Zielony – i Społeczny – Ład (3) i powiązany z nim Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji, powinny one bowiem umożliwić realizację inwestycji na dużą skalę, które są potrzebne do przeprowadzenia sprawiedliwej transformacji ku gospodarce neutralnej dla klimatu. EKES uważa, że kluczowe znaczenie dla osiągnięcia celów nowego planu działania dotyczącego gospodarki o obiegu zamkniętym (4) ma europejska platforma zainteresowanych stron gospodarki o obiegu zamkniętym (5), i z niecierpliwością oczekuje na kontynuację współpracy w jej ramach. EKES podkreśla, że UE musi zadbać, aby cyfryzacja przyczyniała się do urzeczywistnienia Europejskiego Zielonego Ładu. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | EKES z zadowoleniem wita unijny pakiet na rzecz ożywienia gospodarczego i odbudowy „Next Generation EU” (6), którego celem jest wspieranie wszystkich osób, których pod względem ekonomicznym najsilniej dotknął kryzys związany z COVID-19. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Pandemia COVID-19 stanowi okazję do zastanowienia się nad tym, jak możemy przekształcić naszą gospodarkę i wprowadzić w niej innowacje, by stała się bardziej zrównoważona pod względem środowiskowym i społecznym; kryzys nie powinien odwrócić uwagi UE od jej celów dotyczących ekologii i zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | EKES już wcześniej apelował o stworzenie zrównoważonej gospodarki dobrobytu (7) sprzyjającej włączeniu społecznemu, która służy zarówno ludziom, jak i planecie; jednocześnie należy właściwie wykorzystać cyfryzację do osiągnięcia tego celu. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | EKES uznaje systemowe podejście UE do zrównoważonej konsumpcji (8) za jeden z istotnych elementów swojej strategicznej wizji dotyczącej stworzenia zrównoważonej gospodarki dobrobytu, niepozostawiającej nikogo w tyle. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | EKES opowiedział się za europejską drogą do cyfrowej przyszłości (9), opartą na europejskich wartościach społecznych i normach etycznych, tak abyśmy mogli wykorzystać cyfrowe możliwości z korzyścią dla gospodarki, chroniąc przy tym swoją prywatność i prawo do samostanowienia oraz respektując ograniczenia planety. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | W opublikowanej niedawno białej księdze Komisji w sprawie sztucznej inteligencji (10) zaproponowano strategię mającą zapewnić upowszechnienie AI w UE i EKES popiera dążenie Komisji do tego, by uczynić z UE międzynarodowego lidera w badaniach i rozwoju w zakresie AI, a tym samym zwiększyć konkurencyjność Europy na świecie (11). Jednocześnie EKES z zadowoleniem przyjąłby lepsze włączenie strategii dotyczącej AI do obecnych strategii UE na rzecz zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | EKES zachęca wszystkie zainteresowane strony do rozważenia wpływu cyfryzacji w różnych sektorach i w obrębie poszczególnych celów zrównoważonego rozwoju pod względem podstawowej infrastruktury, upodmiotowienia i transformacji. |
| --- | --- |

2.10.

3.   W kierunku cyfryzacji rozsądnej pod względem społecznym, środowiskowym i gospodarczym

| 3.1. | Gdy prowadzimy te rozważania w okresie spowolnienia wywołanym pandemią COVID-19, nie ma wątpliwości, że zrównoważona rewolucja cyfrowa wiąże się z koniecznością dostosowania się do czynników ludzkich i utrzymania niecyfrowych rozwiązań, a zarazem wymaga starannej oceny ryzyka, z naciskiem zwłaszcza na odporność. Szczególnym priorytetem będzie zajęcie się przepaścią cyfrową zarówno między krajami na całym świecie, jak i w ich obrębie, ze zwróceniem szczególnej uwagi na państwa członkowskie oraz z myślą o rozszerzeniu. Stawienie czoła temu wyzwaniu w państwach członkowskich wymaga publicznych i prywatnych inwestycji; pandemia unaoczniła tak zalety, jak wady komunikacji cyfrowej, zwłaszcza w przypadku mieszkańców obszarów wiejskich. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Opinia będzie dotyczyła w szczególności celów zrównoważonego rozwoju nr 8 (godna praca), nr 12 (konsumpcja i produkcja) i nr 13 (działania w dziedzinie klimatu) (12), dlatego zostaną w niej wyraźnie powiązane czynniki zrównoważenia środowiskowego i zrównoważenia pod względem społecznym. Łączne postrzeganie tych zagadnień ma zasadnicze znaczenie dla zapewnienia takiej formy cyfryzacji, która służy nam wszystkim. Inne kwestie wymagające uwagi to edukacja cyfrowa (cel zrównoważonego rozwoju nr 4), inteligentne miasta (cel 11) i e-zdrowie (cel 3) i zalecamy bardziej szczegółowe analizy tych obszarów w kontekście społeczeństwa obywatelskiego w przyszłych pracach EKES-u. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Pandemia zamieniła wiele naszych codziennych czynności w wielkie laboratorium cyfrowych zastosowań: rządy czasowo zamknęły szkoły, polecając uczniom, studentom i nauczycielom, by pracowali przez internet, a pracodawcy musieli szybko przemyśleć swoje podejście do pracy zdalnej. W miarę jak powoli wycofuje się środki izolacji, musimy zastanowić się nad tym, w jakim stopniu cyfryzacja jest pożądana i właściwa oraz jak w jej trakcie możemy zachować sprawiedliwość wewnątrz- i międzypokoleniową zgodną z celami zrównoważonego rozwoju.
  EKES zachęca wszystkie zainteresowane strony do rozważenia wpływu tego niespodziewanego „cyfrowego kroku naprzód” w kontekście trzech następujących wymiarów cyfryzacji: podstawowej infrastruktury, upodmiotowienia i transformacji. Dla ilustracji podajemy przykład naszego środowiska edukacyjnego i środowiska pracy, niemniej zalecamy jego wykorzystanie jako praktycznej metody w innych dziedzinach, aby opisać te wymiary wraz z odpowiednimi korzyściami i ryzykiem, jakie z sobą niosą. |
| --- | --- |

3.3.

EKES zachęca wszystkie zainteresowane strony do rozważenia wpływu tego niespodziewanego „cyfrowego kroku naprzód” w kontekście trzech następujących wymiarów cyfryzacji: podstawowej infrastruktury, upodmiotowienia i transformacji. Dla ilustracji podajemy przykład naszego środowiska edukacyjnego i środowiska pracy, niemniej zalecamy jego wykorzystanie jako praktycznej metody w innych dziedzinach, aby opisać te wymiary wraz z odpowiednimi korzyściami i ryzykiem, jakie z sobą niosą.

3.3.1.   Podstawowa infrastruktura cyfrowa

Chociaż uznajemy za oczywiste, że internet daje wielu z nas w Europie niemal powszechny dostęp do wiedzy, musimy dalej podejmować starania, by zwiększać jakość, bezpieczeństwo, niezawodność i dostępność usług internetowych oraz inkluzywność ich świadczenia. Ponieważ wkraczamy w epokę coraz bardziej zdominowaną przez sztuczną inteligencję, jest istotne, aby przeanalizować związane z tą nieoczekiwaną sytuacją doświadczenia i wyniki naukowe, społeczne i pedagogiczne, zwracając uwagę na niedawne sprawozdanie UNESCO poświęcone AI (13). Wiemy już o istnieniu znaczących nierówności społecznych w tym zakresie, takich jak m.in. brak urządzeń elektronicznych, szkoleń i łączności.

Zgodnie z zasadą ostrożności potencjalne negatywne czynniki mogą obejmować wydłużenie czasu spędzanego przed ekranem, ogólnie styczność z urządzeniami, postawę ciała, promieniowanie, obawy co do wpływu 5G na nasze zdrowie, fałszywe informacje, oszustwa internetowe, cyberprzemoc i problemy związane z nadzorem – wszystkie z nich wymagają dalszych rzetelnych badań.

3.3.2.   Cyfryzacja jako narzędzie upodmiotowienia

Jeśli chodzi o zalety, wszyscy mieliśmy okazję dobitnie przekonać się o potencjale cyfryzacji jako narzędzia upodmiotowienia w codziennym życiu. Na przykład informacje są łatwo dostępne, co umożliwia niezależne uczenie się przez całe życie i elastyczną pracę. To powszechne i bogate otoczenie obejmuje materiały audio i wideo, teksty, animacje, wirtualne środowiska szkoleniowe, czaty na żywo, rzeczywistość rozszerzoną i rzeczywistość wirtualną dotyczące bardzo wielu dziedzin dostosowanych do naszego harmonogramu i potrzeb, bez względu na to, czy jesteśmy uczniami, studentami, pracownikami, czy po prostu staramy się zdobyć nową wiedzę lub umiejętności.

Internet służy również jako katalizator ruchów społeczeństwa obywatelskiego, a w szczególności jest potężnym środkiem mobilizowania ludzi do działań politycznych lub proekologicznych takich jak Piątki dla Przyszłości lub spektakularny przykład demonstracji organizowanych w ostatnich latach w Hongkongu.

Jednocześnie stwierdzamy, że wykorzystanie zaawansowanej technologicznie cyfryzacji nie zawsze prowadzi do większej zrównoważoności, np. społeczności tubylcze lub grupy osób starszych stosujące podejścia mniej zaawansowane technologicznie zazwyczaj mają bardziej zrównoważone, niecyfrowe rozwiązania.

3.3.3.   Cyfryzacja jako narzędzie transformacji

Doświadczenie uzyskane w takim globalnym laboratorium stwarza doskonałą okazję do wyciągnięcia wniosków na temat tego, jak omawiane zjawiska wpłyną na przyszłe zdarzenia – np. na temat idealnej kombinacji dostosowanego do potrzeb nauczania na odległość i edukacji na miejscu. Najlepsze na świecie instytucje już proponują masowe, otwarte kursy internetowe (MOOC) dzięki formom współpracy takim jak Coursera, oferując wszystkim niektóre z korzyści związanych ze studiowaniem na wymarzonym uniwersytecie.

Skutki społeczne i środowiskowe są zdumiewające. Znacznie zmalała liczba wyjazdów służbowych, co pociągnęło za sobą spadek zanieczyszczenia powietrza i środowiska w ujęciu ogólnym, mniejszy hałas, zmniejszenie stresu u ludzi, i niektóre z tych nowych wzorców prawdopodobnie utrzymają się nawet po odbudowie gospodarczej. Wielu ludzi spędza więcej czasu w domu, z rodziną i zwraca się ku miejscowym dostawcom takim jak punkty sprzedaży w gospodarstwach, aczkolwiek oczywiście niektórzy borykają się też z ciężkimi doświadczeniami.

Jeśli chodzi o infrastrukturę, jest to świetna okazja do tego, by poruszyć i przeanalizować kwestie inwestycji na rzecz społeczności oraz efektywności kosztowej.

3.4.   Cel zrównoważonego rozwoju 8: Godna praca i gospodarka dobrobytu

Cyfryzacja ma ogromny potencjał z punktu widzenia gospodarki dobrobytu. Korzyści te rozkładają się jednak nierównomiernie i istnieje ryzyko, że coraz większa część kapitału i aktywów będzie znajdowała się w rękach kilku graczy. Większość platform cyfrowych i producentów oprogramowania ma siedzibę w USA i Azji (14). Europejskie MŚP są zależne od świadczonych przez nich usług i przykładowo w związku z usługą „Fulfilment by Amazon” tracą część sprzedaży z powodu opłat licencyjnych. Aby przeciwdziałać tej oligopolistycznej tendencji, musimy stworzyć w Europie gospodarkę dobrobytu sprzyjającą włączeniu społecznemu. EKES popiera opracowanie polityki fiskalnej w celu zapewnienia, aby przedsiębiorstwa cyfrowe płaciły podatki w rozsądnej wysokości (15).

3.4.1.   Cyfryzacja i jej wpływ na zatrudnienie

Cyfryzacja w środowisku pracy stwarza wiele możliwości pod kątem pożądanej racjonalizacji pracy (16), choćby poprzez wykorzystanie robotów współpracujących (17), ale pociąga za sobą również pewne ryzyko, o ile nie włączymy jej wyraźnie w ramy naszych europejskich wartości społecznych i standardów etycznych dzięki zastosowaniu podejścia opartego na zasadzie ludzkiej kontroli. Szczególne wyzwania w tym kontekście to:

| — | Zmiana proporcji liczby miejsc pracy do dochodów w nowych segmentach działalności gospodarczej, gdyż przedsiębiorstwa cyfrowe generują większą sprzedaż przy niższym zatrudnieniu. W większości badań naukowych przyjmuje się, że wpływ netto cyfryzacji na rynek pracy doprowadzi do wzrostu bezrobocia (18), (19), (20), (21), (22), (23). |
| --- | --- |

—

Zmiana proporcji liczby miejsc pracy do dochodów w nowych segmentach działalności gospodarczej, gdyż przedsiębiorstwa cyfrowe generują większą sprzedaż przy niższym zatrudnieniu. W większości badań naukowych przyjmuje się, że wpływ netto cyfryzacji na rynek pracy doprowadzi do wzrostu bezrobocia (18), (19), (20), (21), (22), (23).

| — | Wzrost stopnia niepewności zatrudnienia, w związku z czym mniej ludzi może mieć satysfakcjonującą i dobrze płatną pracę, a coraz więcej osób może zostać zmuszonych do wykonywania pracy na niestabilnych warunkach w ramach tzw. gospodarki fuch, którą charakteryzują: praca w niepełnym wymiarze godzin, umowy krótkoterminowe czy umowy zerogodzinowe (24), (25), (26), (27), (28). |
| --- | --- |

—

Wzrost stopnia niepewności zatrudnienia, w związku z czym mniej ludzi może mieć satysfakcjonującą i dobrze płatną pracę, a coraz więcej osób może zostać zmuszonych do wykonywania pracy na niestabilnych warunkach w ramach tzw. gospodarki fuch, którą charakteryzują: praca w niepełnym wymiarze godzin, umowy krótkoterminowe czy umowy zerogodzinowe (24), (25), (26), (27), (28).

| — | Polaryzacja dochodów, jako że odsetek produktu krajowego brutto (PKB) przypisany do wynagrodzenia spada, podczas gdy odsetek dochodów z inwestycji (29) wzrasta (30), (31), (32). Ta polaryzacja dochodów może zmniejszyć siłę nabywczą (33), (34), (35). |
| --- | --- |

—

Polaryzacja dochodów, jako że odsetek produktu krajowego brutto (PKB) przypisany do wynagrodzenia spada, podczas gdy odsetek dochodów z inwestycji (29) wzrasta (30), (31), (32). Ta polaryzacja dochodów może zmniejszyć siłę nabywczą (33), (34), (35).

| — | Tendencja do outsourcingu pracy i kontroli pracy. Postrzeganych korzyści w zakresie autonomii w przypadku pracy z domu nie powinno się uzyskiwać kosztem interesów pracowników (np. takich jak bezpieczne miejsce pracy, stabilne warunki pracy, prawo do bycia offline i ochrona danych w miejscu pracy). Dlatego EKES apeluje o silną wykładnię unijnego ogólnego rozporządzenia o ochronie danych i proponuje ustanowienie odrębnego aktu prawnego o ochronie danych w miejscu pracy. |
| --- | --- |

—

Tendencja do outsourcingu pracy i kontroli pracy. Postrzeganych korzyści w zakresie autonomii w przypadku pracy z domu nie powinno się uzyskiwać kosztem interesów pracowników (np. takich jak bezpieczne miejsce pracy, stabilne warunki pracy, prawo do bycia offline i ochrona danych w miejscu pracy). Dlatego EKES apeluje o silną wykładnię unijnego ogólnego rozporządzenia o ochronie danych i proponuje ustanowienie odrębnego aktu prawnego o ochronie danych w miejscu pracy.

| — | Ukierunkowane zastosowanie sztucznej inteligencji do poprawy funkcjonowania rynku pracy, np. poprzez przewidywanie zapotrzebowania na umiejętności lub wpływu na czas i warunki pracy, z myślą o urzeczywistnieniu gospodarki dobrobytu. (Może to obejmować rozważania na temat wprowadzenia dochodu podstawowego, skrócenia czasu pracy w przypadku pracy w pełnym wymiarze lub na temat opłat wyrównawczych w przypadku nisko płatnych miejsc pracy). |
| --- | --- |

—

Ukierunkowane zastosowanie sztucznej inteligencji do poprawy funkcjonowania rynku pracy, np. poprzez przewidywanie zapotrzebowania na umiejętności lub wpływu na czas i warunki pracy, z myślą o urzeczywistnieniu gospodarki dobrobytu. (Może to obejmować rozważania na temat wprowadzenia dochodu podstawowego, skrócenia czasu pracy w przypadku pracy w pełnym wymiarze lub na temat opłat wyrównawczych w przypadku nisko płatnych miejsc pracy).

3.4.2.   Władza dzięki gromadzeniu danych

Rozkwit cyfrowych gigantów wraz z monopolizacją i oligopolizacją zakłóca konkurencję. Poza tym koncentracja informacji i wiedzy ma wpływ na suwerenność polityczną i prawo jednostki do samostanowienia, ponieważ znaczna część ruchu internetowego (np. dane osobowe i związane z rynkiem, wiadomości i dyskursy publiczne) znajduje się w rękach kilku globalnych (pozaunijnych) przedsiębiorstw z branży IT. EKES wzywa Komisję, aby dostosowała obecne prawo o konkurencji i monopolach, by uregulować rynki platform cyfrowych (36). Zwraca również uwagę na znaczenie ochrony praw obywateli w związku z ogólnym rozporządzeniem o ochronie danych (RODO) oraz na konieczność otwartego omówienia i przedyskutowania kapitalizmu inwigilacji pod kątem związanego z nim wyzysku.

Ponadto platformy takie jak Amazon w coraz większym stopniu działają jako uczestnicy rynku na swoich własnych rynkach, kontrolując jednocześnie infrastrukturę gospodarczą (tj. platformę handlową, kanały dystrybucji i reklamy), w ramach której tysiące konkurujących ze sobą sprzedawców oferują swoje produkty. Amazon wykorzystuje te dane od sprzedawców zewnętrznych, aby promować własne produkty, przez co stawia swoich konkurentów w niekorzystnej sytuacji (37). Przegląd unijnych przepisów dotyczących konkurencji według modelu indyjskich regulacji w sprawie bezpośrednich inwestycji zagranicznych (38) mógłby pozwolić zidentyfikować takie nadużycia i nałożyć na nie kary.

Zagwarantowanie neutralności nowych rynków platform cyfrowych (39) ma kluczowe znaczenie dla zapewnienia uczciwej konkurencji wszystkim uczestnikom rynku. EKES proponuje uregulowania dotyczące monopoli naturalnych w gospodarce cyfrowej z myślą o zapewnieniu, aby monopolami tymi zarządzały społeczeństwo obywatelskie lub organy publiczne (40). Obejmuje to interoperacyjność między konkurującymi platformami w celu zagwarantowania konkurencji na rynku cyfrowym, na przykład za pomocą przepisów dotyczących obowiązkowych zdefiniowanych uprzednio interfejsów do wymiany informacji.

3.4.3.   Zarządzanie danymi: w kierunku strategicznej unijnej polityki zarządzania danymi

EKES wzywa Komisję i państwa członkowskie UE do wspierania otwartego oprogramowania i aplikacji jako narzędzi sprzyjających biznesowym modelom i zastosowaniom, które umożliwiają otwarty dostęp i sprawiedliwy podział korzyści.

EKES opowiada się także za przyjęciem podejścia „publiczne pieniądze – publiczne dane”, które wymagałoby, aby dane uzyskane w projektach badawczych i rozwojowych finansowanych ze środków publicznych były udostępniane np. w oparciu o licencję Creative Commons lub licencję na publiczne korzystanie z praw autorskich (ang. public copyright license).

Ponadto EKES sugeruje opracowanie strategicznej polityki UE w zakresie zarządzania danymi, tak aby znaleźć równowagę między zapewnianiem możliwie otwartego charakteru danych a troską o to, by publiczne podmioty gospodarcze i MŚP nie traciły swojej głównej działalności na rzecz dużych przedsiębiorstw z sektora internetu i danych. W przeszłości zwykłe „otwarte dane” przynosiły jednostronne korzyści dużym przedsiębiorstwom internetowym. EKES wzywa do tworzenia wirtualnych składnic danych publicznych jako pośredników między podmiotami, które generują dane i/lub zamierzają je wykorzystywać. Można by ustanowić różne składnice dla danych związanych z mobilnością, danych dotyczących miasta itp. Potrzeba nowych przepisów, aby stworzyć publiczny mandat dla organizacji rządowych lub organizacji społeczeństwa obywatelskiego do prowadzenia takich składnic, w tym decydowania o dostępie do produktów i usług oraz o podziale korzyści z nimi związanych. W przypadku danych dotyczących usług publicznych należy odpowiednio zrównoważyć innowacje biznesowe, suwerenność publiczną, prawa powszechnego dostępu i dobrobyt obywateli. Patrząc w przyszłość, za niezbędne należy uznać dalsze rozwijanie technologii łańcucha bloków i zapewnienie przejrzystości algorytmów.

3.5.   Cel zrównoważonego rozwoju 12: odpowiedzialna konsumpcja i produkcja

Aplikacje cyfrowe mogą w znacznym stopniu przyczynić się do rozwoju zrównoważonej konsumpcji (41), dlatego EKES wzywa rządy krajowe i samorządy lokalne do wspierania spółdzielczych platform wymiany i platform handlu elektronicznego oferujących zrównoważone produkty (42). Nowy inteligentny, zrównoważony system etykietowania zrównoważonej żywności, jaki niedawno zaproponował EKES, pozwoliłby zapewniać wyczerpujące informacje o produktach (43), aby zachęcać konsumentów do zrównoważonych wyborów i sprzyjać zdrowszemu odżywianiu (44).

EKES proponuje, aby w celu zwiększenia zrównoważonego charakteru zakupów internetowych ustawodawstwo UE wspierało dobre praktyki, jeśli chodzi o ograniczanie liczby zwracanych przesyłek (np. poprzez ograniczanie bezpłatnych zwrotów) (45), zakazywanie niszczenia zwróconych opakowań, łączenie dostaw i zwiększanie stopnia wykorzystania samochodów dostawczych.

60 % całkowitego przesyłu danych to strumieniowa transmisja wideo. Jak pokazało dobrowolne ograniczenie podczas pandemii COVID-19, rozwiązania alternatywne o niskiej rozdzielczości są powszechnie akceptowane i bardziej zrównoważone, zatem należy zachęcać do ich stosowania.

3.5.1.   Zrównoważone technologie ICT

Produkcja sprzętu ICT powinna być zgodna z normami gospodarki o obiegu zamkniętym. Problemy dotyczą m.in. wydobycia metali ziem rzadkich i pozyskiwania innych materiałów oraz produkcji urządzeń, co często idzie w parze z niewłaściwymi warunkami pracy i warunkami środowiskowymi (np. w Chinach i innych krajach globalnego Południa).

EKES apeluje o większą przejrzystość w łańcuchach produkcji ICT. Musimy rozszerzyć dyrektywę UE w sprawie ekoprojektu (46), tak aby obejmowała wyczerpujące normy produkcji, w tym takie aspekty jak: (i) zrównoważone materiały (zasoby pochodzące z recyklingu i odnawialne); (ii) projektowanie sprzętu (maksymalne wydłużenie okresu trwałości urządzeń – powinny być modułowe i nadawać się do naprawy); (iii) aktualizacje oprogramowania powinny trwać do końca fizycznego życia produktu; (iv) wydłużone okresy gwarancji; (v) ponowne użycie działających urządzeń i zwiększenie recyklingu materiałów; (vi) ambitne normy energetyczne, w tym dynamiczne uregulowania wspierające równanie w górę, zgodnie z którymi najbardziej energooszczędny produkt staje się minimalnym standardem; (vii) normy zrównoważoności w zakresie tworzenia oprogramowania i aplikacji, zachęcające producentów do opracowywania oprogramowania w taki sposób, by przesył danych i wykorzystanie sprzętu podczas używania były możliwie niskie. EKES z zadowoleniem przyjmuje manifest z Karlskrony na rzecz zrównoważonego projektowania i wzywa Komisję do określenia całościowych kryteriów dotyczących zrównoważonego oprogramowania (47), (48).

3.5.2.   Przejrzyste łańcuchy produktów

Cyfryzacja powinna przyczynić się do zwiększenia przejrzystości i odpowiedzialności w łańcuchach produktów. EKES z zadowoleniem przyjmuje propozycję EGD, powtórzoną niedawno przez rząd niemiecki w agendzie cyfrowej dla polityki ochrony środowiska, by ustanowić cyfrowy paszport produktu, zawierający informacje o materiałach i normach zastosowanych przy produkcji, tak aby określić mankamenty w zakresie zrównoważonej produkcji zgodnie z europejską strategią w zakresie społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw (49), w tym i z normami pracy.

3.5.3.   Wzmocnienie platform spółdzielczych

EKES wzywa Komisję i państwa członkowskie UE, by wspierały rozwój spółdzielczych platform internetowych, działających w charakterze neutralnych pośredników w celu lepszego rozdziału korzyści między producentów/dostawców usług i w celu włączenia obywateli/konsumentów w zarządzanie, podejmowanie decyzji i podział korzyści.

Na przykład spółdzielcze zrzeszenie CoopCycle zapewnia na swojej platformie oprogramowanie spółdzielniom zajmującym się dystrybucją rowerów w dziewięciu europejskich miastach. Platforma wynajmu Fairbnb obejmuje jako interesariuszy miasta i regiony. Przeznaczając 50 % swoich dochodów na projekty realizowane przez społeczności lokalne, propaguje nowe rozumienie europejskiej turystyki, która przynosi korzyści zarówno podróżnym, jak i gospodarzom.

EKES apeluje o polityczne wsparcie, by można było pomóc tego typu platformom rosnąć w całej Europie. Należy dostosować przepisy dotyczące zamówień publicznych, aby władze lokalne mogły traktować takie platformy preferencyjnie.

3.5.4.   Reklama internetowa i konsumpcja

EKES wyraża zaniepokojenie nasilającą się tendencją do sprzyjania niezrównoważonym formom konsumpcji przez platformy handlu elektronicznego. Śledzenie decyzji zakupowych i personalizacja reklam w internecie przyczyniają się do niezrównoważonej masowej konsumpcji. EKES uważa, że kwestia wykorzystywania danych na potrzeby stron trzecich nie jest dostatecznie rozwiązana w ogólnym rozporządzeniu o ochronie danych, i wzywa Komisję do ulepszenia tych przepisów w oparciu o zasady wystarczalności danych (ograniczenie danych do minimum) i łączenia danych.

EKES apeluje też o wprowadzenie ograniczeń odnośnie do reklamy internetowej. W wielu państwach członkowskich reklamy są zakazane w miejscach publicznych takich jak szkoły. EKES popierałby tworzenie przestrzeni wolnej od reklam w internecie, zwłaszcza w wyszukiwarkach i mediach społecznościowych. Zauważa, że około połowa wszystkich światowych przychodów z reklam internetowych (ponad 300 mld USD rocznie (50)) trafia do dwóch amerykańskich przedsiębiorstw: Google i Facebook.

EKES z zadowoleniem przyjmuje takie inicjatywy jak oparty na sztucznej inteligencji „asystent ds. ekologicznej konsumpcji”, opracowywany obecnie przez Einstein Centre Digital Future oraz Ecosia.org, która ma na celu dalsze udoskonalenie wyszukiwarek, tak by pomagały konsumentom w zakupie bardziej zrównoważonych produktów i usług.

3.6.   Cel 13: Działania w dziedzinie klimatu

3.6.1.   Cyfryzacja na rzecz ochrony środowiska i przeciwdziałania zmianie klimatu

EKES z zadowoleniem przyjmuje cyfrowe rozwiązania umożliwiające ochronę środowiska i transformację w kierunku zrównoważoności w transporcie, systemach energetycznych, budownictwie, rolnictwie i innych sektorach. Przykładowo w pewnym szwajcarskim badaniu stwierdzono, że technologie ICT mogłyby pozwolić zaoszczędzić do 6,99 mln ton ekwiwalentu CO2 (CO2e) rocznie, przy czym ich ślad węglowy wyniósłby 2,69 mln ton CO2e rocznie (51). Inne badania wykazały istnienie jeszcze większego potencjału (52). Niemniej EKES odnotowuje, że do tej pory ogólna cyfryzacja gospodarki i społeczeństwa nie przyczyniła się ani do zmniejszenia zapotrzebowania na energię ani emisji dwutlenku węgla (53). Dlatego też wykorzystanie potencjału ICT w zakresie ochrony klimatu i środowiska wymaga wspierających strategii politycznych, chociażby w celu złagodzenia efektu odbicia i efektu indukcji.

3.6.2.   Zużycie energii przez klastry serwerów

Chmura składa się z fizycznych ośrodków przetwarzania danych, których budowa pochłania dużo zasobów, a eksploatacja jest energochłonna. EKES apeluje, aby Komisja podjęła współpracę z państwami członkowskimi UE, by stworzyć unijny wykaz ośrodków przetwarzania danych, który będzie uwzględniał efektywność energetyczną, cykl życia i materiały budowlane. Ponadto EKES przyjąłby z zadowoleniem opracowanie przez Komisję przepisów w sprawie włączenia ośrodków przetwarzania danych do miejskich budynków mieszkalnych lub stref handlowych, aby jak najlepiej wykorzystać ciepło odpadowe.

EKES zaleca stworzenie programu równania w górę, w ramach którego normą staną się centra danych najlepsze pod względem efektywności energetycznej. Z zadowoleniem przyjąłby wspólne porozumienie państw członkowskich w sprawie wprowadzenia wymogu budowy nowych centrów danych z użyciem 100 % energii ze źródeł odnawialnych.

EKES zaleca stosowanie sztucznej inteligencji w celu wspierania publicznej ochrony klimatu i sprzyjania transformacji energetycznej.

| — | Zgodnie z sugestią zawartą w białej księdze w sprawie sztucznej inteligencji Komisja powinna zaproponować środki działania dotyczące tego, jak państwa członkowskie mogą promować zrównoważone rozwiązania w zakresie sztucznej inteligencji. |
| --- | --- |

—

Zgodnie z sugestią zawartą w białej księdze w sprawie sztucznej inteligencji Komisja powinna zaproponować środki działania dotyczące tego, jak państwa członkowskie mogą promować zrównoważone rozwiązania w zakresie sztucznej inteligencji.

| — | Pojazdy autonomiczne kierowane przez sztuczną inteligencję mogłyby doprowadzić do zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych w transporcie miejskim poprzez optymalizację ruchu/algorytmy ekologicznej jazdy lub usługi współdzielenia pojazdów oparte na całkowicie elektrycznych flotach pojazdów autonomicznych. |
| --- | --- |

—

Pojazdy autonomiczne kierowane przez sztuczną inteligencję mogłyby doprowadzić do zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych w transporcie miejskim poprzez optymalizację ruchu/algorytmy ekologicznej jazdy lub usługi współdzielenia pojazdów oparte na całkowicie elektrycznych flotach pojazdów autonomicznych.

| — | Sztuczna inteligencja może zwiększyć przewidywalność popytu na energię ze źródeł odnawialnych i jej dostaw w ramach rozproszonej sieci energetycznej czy też ulepszyć magazynowanie energii, wydajność i zarządzanie obciążeniem sieci. |
| --- | --- |

—

Sztuczna inteligencja może zwiększyć przewidywalność popytu na energię ze źródeł odnawialnych i jej dostaw w ramach rozproszonej sieci energetycznej czy też ulepszyć magazynowanie energii, wydajność i zarządzanie obciążeniem sieci.

3.7.   Inteligentne miasta i inne przykłady

EKES pozytywnie ocenia oparte na chmurze zastosowania technologii z zakresu inteligentnego miasta, dzięki którym można zarządzać danymi w czasie rzeczywistym, co pozwala na podejmowanie lepszych decyzji, takich jak usprawnienie zbiórki odpadów, zmniejszenie zagęszczenia ruchu, polepszenie jakości powietrza oraz poprawa dystrybucji energii (wykorzystanie 100 % systemów energii ze źródeł odnawialnych, zarządzanie siecią oraz zmienny popyt na energię elektryczną i jej dostawa).

| 3.7.1. | Jedną z najważniejszych sfer jest mobilność, w tym koncepcja mobilności jako usługi (MaaS), która sprzyja lepszemu wykorzystaniu przestrzeni publicznej, danych i infrastruktury w celu obniżenia emisji dwutlenku węgla poprzez integrację transportu publicznego i prywatnego. Transport multimodalny, włączając w to wspólne użytkowanie rowerów, samochodów, transport publiczny, taksówki i inne środki transportu, może zwiększyć atrakcyjność transportu publicznego i dzielonego oraz zmniejszyć zależność od samochodów. Oto trzy wyróżniające się przykłady z państw członkowskich:






  — | Amsterdam dzieli się danymi o ruchu z zainteresowanymi stronami, by umożliwić opracowywanie aplikacji kartograficznych zintegrowanych z transportem publicznym. |
| --- | --- | --- |

3.7.1.

—

Amsterdam dzieli się danymi o ruchu z zainteresowanymi stronami, by umożliwić opracowywanie aplikacji kartograficznych zintegrowanych z transportem publicznym.

| — | Słynna linia 9 metra w Barcelonie będzie liczyła 47,8 km, a na lotnisko i dworce kolejowe pojadą pociągi bezzałogowe. |
| --- | --- |

—

Słynna linia 9 metra w Barcelonie będzie liczyła 47,8 km, a na lotnisko i dworce kolejowe pojadą pociągi bezzałogowe.

| — | W Kopenhadze wykorzystuje się nowatorski inteligentny system rowerowy, by monitorować jakość powietrza i natężenie ruchu i nimi zarządzać. |
| --- | --- |

—

W Kopenhadze wykorzystuje się nowatorski inteligentny system rowerowy, by monitorować jakość powietrza i natężenie ruchu i nimi zarządzać.

| 3.7.2. | EKES z zadowoleniem przyjmuje inteligentne i zrównoważone strategie wprowadzone przez Barcelonę oraz projekty UE dotyczące inteligentnych miast, takie jak:






  — | W ramach projektu REMOURBAN (54) zostanie przetestowany szereg innowacji technicznych i modeli biznesowych na rzecz odnowy miast, a wezmą w nim udział Valladolid (Hiszpania) oraz potencjalnie Serain (Belgia) i Miszkolc (Węgry). |
| --- | --- | --- |

3.7.2.

—

W ramach projektu REMOURBAN (54) zostanie przetestowany szereg innowacji technicznych i modeli biznesowych na rzecz odnowy miast, a wezmą w nim udział Valladolid (Hiszpania) oraz potencjalnie Serain (Belgia) i Miszkolc (Węgry).

| — | Turystyczne miasta takie jak Walencja (Hiszpania), Drezno (Niemcy) i Antalya (Turcja) są głównymi uczestnikami unijnego projektu MAtchUP na rzecz inteligentnego miasta (55). |
| --- | --- |

—

Turystyczne miasta takie jak Walencja (Hiszpania), Drezno (Niemcy) i Antalya (Turcja) są głównymi uczestnikami unijnego projektu MAtchUP na rzecz inteligentnego miasta (55).

| 3.7.3. | Zrównoważona turystyka ma zasadnicze znaczenie dla naprawy gospodarczej po epidemii COVID-19. Powinniśmy oprzeć się na ostatnich opiniach EKES-u w tej sprawie (56). W szczególności powinniśmy zachęcać do korzystania z niezanieczyszczających środków transportu takich jak rowery i transport zbiorowy, do projektowania coraz bardziej paliwooszczędnych silników lotniczych, a także wspierać renowację obiektów zakwaterowania, wprowadzając certyfikat oznakowania ekologicznego. |
| --- | --- |

3.7.3.

| 3.7.4. | EKES z zadowoleniem przyjmuje zrównoważone podejście do cyfryzacji rolnictwa i odsyła do swojej bieżącej opinii w sprawie strategii Komisji „Od pola do stołu” (57). Ambicją Komitetu jest zadbanie o to, by małe i średniej wielkości gospodarstwa rolne również korzystały z rozwiązań cyfrowych z myślą o niezbędnej transformacji agroekologicznej, jeżeli sobie tego życzą i o ile rozwiązania te są możliwe do sfinansowania przez nie oraz pozostają pod kontrolą osób prowadzących gospodarstwo rolne. Dostrzegamy całe bogactwo innowacyjnych zastosowań technologicznych, z których wiele jest wyraźnie korzystnych, ponieważ dążymy do bardziej zrównoważonej produkcji żywności (np. drony do monitorowania upraw i zwierząt, roboty do siewu, odchwaszczania, zbiorów lub udoju, a także perspektywa tworzenia „pionowych gospodarstw” w miastach o znacznie niższym zużyciu wody i miejscowym zaopatrzeniu). W tym kontekście zachęcamy do stosowania współwłasności łącznej, wspólnych systemów danych (58) i innych nowatorskich modeli.
  Zarządzanie rewolucją cyfrową w rolnictwie wiąże się ze złożonymi wyzwaniami i zwracamy uwagę na istotne znaczenie inicjatyw takich jak FAIRshare (59) dla promowania korzystania z narzędzi cyfrowych w celu optymalizacji praktyk rolniczych. W tym kontekście jest szczególnie ważne, aby zajmując się szczególną przepaścią cyfrową na obszarach wiejskich, zapewnić rozwijanie umiejętności i budować zaufanie. |
| --- | --- |

3.7.4.

Zarządzanie rewolucją cyfrową w rolnictwie wiąże się ze złożonymi wyzwaniami i zwracamy uwagę na istotne znaczenie inicjatyw takich jak FAIRshare (59) dla promowania korzystania z narzędzi cyfrowych w celu optymalizacji praktyk rolniczych. W tym kontekście jest szczególnie ważne, aby zajmując się szczególną przepaścią cyfrową na obszarach wiejskich, zapewnić rozwijanie umiejętności i budować zaufanie.

| 3.7.5. | E-zdrowie ma zasadnicze znaczenie dla świadomego, opartego na dowodach procesu podejmowania decyzji, dla przejrzystości procesów opieki, ograniczania błędów, poprawy dokładności diagnostyki i efektywności pod względem kosztów, a także dla ograniczenia czasu oczekiwania i zmniejszenia odpadów. Reakcje na pandemię takie jak utrzymywanie dystansu fizycznego i kwarantanna zapoczątkowały znacznie szerszy wzrost świadomości na temat potencjału e-zdrowia. |
| --- | --- |

3.7.5.

Bruksela, dnia 17 września 2020 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  https://www.un.org/sustainabledevelopment/development-agenda/

1

(2)  https://unfccc.int/process-and-meetings/the-paris-agreement/the-paris-agreement

2

(3)  https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/HTML/?uri=CELEX:52019DC0640&qid=1597235561022&from=PL

3

(4)  Plan działania dotyczący gospodarki o obiegu zamkniętym, https://ec.europa.eu/environment/circular-economy/.

4

(5)  Europejska platforma zainteresowanych stron gospodarki o obiegu zamkniętym, https://circulareconomy.europa.eu/platform/en.

5

(6)  https://ec.europa.eu/info/sites/info/files/factsheet_1_en.pdf

6

(7)  Opinia EKES-u „Zrównoważona gospodarka, jakiej potrzebujemy” (Dz.U. C 106 z 31.3.2020, s. 1).

7

(8)  Opinia EKES-u „Zrównoważona produkcja i konsumpcja” (zob. s. 51 niniejszego Dz.U.).

8

(9)  Opinia EKES-u „Kształtowanie cyfrowej przyszłości Europy” (Dz.U. C 364 z 28.10.2020, s. 101).

9

(10)  Biała księga w sprawie sztucznej inteligencji „Europejskie podejście do doskonałości i zaufania”, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/HTML/?uri=CELEX:52020DC0065&qid=1597240892913&from=PL.

10

(11)  Konkurencyjność w tym kontekście należy definiować nie tylko przez pryzmat ilości, lecz także jakości, aby zrównoważyć dobrobyt gospodarczy, aspekty środowiskowe i włączenie społeczne.

11

(12)  Są to najczęściej przywoływane cele zrównoważonego rozwoju, jak podano w opublikowanym przez Światową Radę Biznesu na rzecz Zrównoważonego Rozwoju 7. rocznym przeglądzie (2019 r.) dotyczącym sprawozdawczości firm i ujawniania przez nie informacji w zakresie ochrony środowiska, polityki społecznej i ładu korporacyjnego (ESG).

12

(13)  UNESCO, Steering AI and advanced ICTs for knowledge societies: a Rights, Openness, Access, and Multi-stakeholder Perspective [Ukierunkowanie AI i zaawansowanych technologii ICT na społeczeństwa wiedzy: perspektywa oparta na prawach, otwartości, dostępie i wielostronności].

13

(14)  Np. Google/Alphabet, Apple, Facebook, Amazon czy Microsoft w USA i Alibaba czy Tencent w Chinach.

14

(15)  Takie jak podatek od usług cyfrowych wprowadzony we Francji; uznano jednak, że dyskryminuje on przedsiębiorstwa spoza UE.

15

(16)  Racjonalizacja w związku z robotyzacją, automatyzacją, sztuczną inteligencją, poprawą efektywności pracy i przemianą sektorową.

16

(17)  Robot współpracujący to taki robot, który może współpracować z ludźmi poprzez wykonywanie powtarzalnych, niepożądanych lub niebezpiecznych zadań i poprzez tworzenie nowych zadań, które są bardziej opłacalne.

17

(18)  Muro, Maxim, Whiton, Automation and Artificial Intelligence: How machines are affecting people and places, 2019.

18

Automation and Artificial Intelligence: How machines are affecting people and places

(19)  Frey, Osborne, The future of employment: How susceptible are Jobs to Computerisation?, 2013. Autorzy nie określają dokładnie, jak szybko proces ten mógłby przebiegać, mówią za to, dość mgliście, o okresie jednego do dwóch dziesięcioleci.

19

The future of employment: How susceptible are Jobs to Computerisation?

(20)  Ziehran, Gregory, Arntz, The risk of automation for jobs in OECD countries: a comparative analysis, OECD Social, Employment and Migration, 2016.

20

The risk of automation for jobs in OECD countries: a comparative analysis

(21)  International Federation of Robotics [Międzynarodowa Federacja Robotyki], The Impact of Robots on Productivity, Employment and Jobs, 2017.

21

The Impact of Robots on Productivity, Employment and Jobs

(22)  Ziehran, Gregory, Arntz, Racing With or Against the Machine?, 2016.

22

Racing With or Against the Machine?

(23)  World Economic Forum, Future of Jobs Report [sprawozdanie Światowego Forum Ekonomicznego na temat przyszłości zatrudnienia], 2018.

23

Future of Jobs Report

(24)  Muntaner, Digital Platforms, Gig Economy, Precarious Employment, and the Invisible Hand of Social Class, 2018.

24

Digital Platforms, Gig Economy, Precarious Employment, and the Invisible Hand of Social Class

(25)  Typologia platform crowdworkingu – zob. Howcroft, Bergvall-Kåreborn, A Typology of Crowdwork Platforms, 2019.

25

A Typology of Crowdwork Platforms

(26)  Huws et al., Crowd work in Europe: Preliminary results from a survey in the UK, Sweden, Germany, Austria and the Netherlands, 2016.

26

Crowd work in Europe: Preliminary results from a survey in the UK, Sweden, Germany, Austria and the Netherlands

(27)  Berg, Income security in the on-demand economy: Findings and policy lessons from a survey of crowdworkers, 2015.

27

Income security in the on-demand economy: Findings and policy lessons from a survey of crowdworkers

(28)  Bartmann, The Return of the Servant, 2016.

28

The Return of the Servant

(29)  W tym wartość dla akcjonariuszy w przypadku platform cyfrowych, firm przodujących w zakresie sztucznej inteligencji, robotyzacji itp. oraz dywidendy z tych podmiotów.

29

(30)  Stockhammer, Determinants of the Wage Share, 2017.

30

Determinants of the Wage Share

(31)  Hudson, The Road to Debt Deflation, Debt Peonage, and Neofeudalism, 2017.

31

The Road to Debt Deflation, Debt Peonage, and Neofeudalism

(32)  Lange, Santarius, Smart Green World?
  Making Digitalisation Work for Sustainability, 2020.

32

Smart Green World?

Making Digitalisation Work for Sustainability

(33)  Zob. Staab, The Consumption diversion of digital capitalism, 2017.

33

The Consumption diversion of digital capitalism

(34)  Summers, Larry Summers at IMF Economic Forum, 2013.

34

Larry Summers at IMF Economic Forum

(35)  Teulings, Baldwin, Secular Stagnation: Facts, Causes and Cures, 2014.

35

Secular Stagnation: Facts, Causes and Cures

(36)  Np. wyszukiwarki, internet rzeczy, handel elektroniczny i platformy mediów społecznościowych.

36

(37)  Feiner, Amazon admits to Congress that it uses „aggregated” data from third-party sellers to come up with its own products, 2019.

37

Amazon admits to Congress that it uses „aggregated” data from third-party sellers to come up with its own products

(38)  Indyjska ustawa o bezpośrednich inwestycjach zagranicznych, art. 5.2.15.2.4 ppkt (v): „Podmiot, w którego kapitale własnym ma udział podmiot będący platformą wielostronną handlu elektronicznego [...] nie będzie mógł sprzedawać swoich produktów na platformie prowadzonej przez taki podmiot będący platformą wielostronną”.

38

(39)  Zwłaszcza tych działających w obszarze dóbr publicznych (zdrowie, mobilność, miasto).

39

(40)  Np. publiczna wyszukiwarka, serwer chmurowy GAIA X lub platformy mediów społecznościowych zarządzane przez społeczeństwo obywatelskie.

40

(41)  Jak np. dzielenie się zakupami (i doświadczeniami) między konsumentami, handel wymienny produktami używanymi, cyfrowe formy prosumpcji, lokalne platformy cyfrowe wspierające miejscowe przedsiębiorstwa i, w stosownych przypadkach, krótkie łańcuchy dostaw.

41

(42)  Np. „La ruche qui dit oui”, belgijska platforma oferująca ekologiczne i sezonowe płody rolne.

42

(43)  Takie jak informacje o produkcji, wpływie na środowisko, składzie, zastosowaniu, możliwości naprawy danego produktu i jego użyteczności.

43

(44)  Opinia EKES-u „Promowanie zdrowego i zrównoważonego odżywiania w UE” (Dz.U. C 190 z 5.6.2019, s. 9).

44

(45)  Należy zauważyć, że średnio co ósma paczka zakupiona w internecie jest zwracana. https://www.salecycle.com/blog/featured/ecommerce-returns-2018-stats-trends/.

45

(46)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/125/WE (Dz.U. L 285 z 31.10.2009, s. 10).

46

(47)  C. Becker et al., „Sustainability Design and Software: The Karlskrona Manifesto”, IEEE/ACM 37th IEEE International Conference on Software Engineering, 2015, s. 467–476, doi: 10.1109/ICSE.2015.179.

47

IEEE/ACM 37th IEEE International Conference on Software Engineering

(48)  Zob. również Kern et al., „Sustainable software products – Towards assessment criteria for resource and energy efficiency”, Future Generation Computer Systems, t. 86 z 2018, s. 199–210, doi: 10.1016/j.future.2018.02.044.

48

Future Generation Computer Systems

(49)  „Odnowiona strategia UE na lata 2011–14 dotycząca społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw”, COM(2011) 681.

49

(50)  Emarketer.com

50

(51)  Hilty, Bieser, Opportunities and risks of digitalisation for climate protection in Switzerland, 2017.

51

Opportunities and risks of digitalisation for climate protection in Switzerland

(52)  Np. GESI / Accenture, SMARTer2030. ICT Solutions for 21st Century Challenges, 2015.

52

(53)  Lange, Santarius (2020): Smart Green World. Making Digitalization Work for Sustainability; Lange, Pohl & Santarius (2020): Digitalization and Energy Consumption. Does ICT Reduce Energy Demand?

53

(54)  http://www.remourban.eu/

54

(55)  https://www.matchup-project.eu/

55

(56)  Opinie EKES-u: Międzynarodowy handel i turystyka – Światowy program na rzecz zrównoważonego rozwoju (Dz.U. C 14 z 15.1.2020, s. 40), Turystyka i transport w roku 2020 i w dalszej przyszłości (zob. s. 219 niniejszego Dziennika Urzędowego).

56

Międzynarodowy handel i turystyka – Światowy program na rzecz zrównoważonego rozwoju

Turystyka i transport w roku 2020 i w dalszej przyszłości

(57)  Opinia EKES-u „Od pola do stołu: zrównoważona strategia żywnościowa”, 2020 r. (zob. s. 268 niniejszego Dziennika Urzędowego).

57

(58)  Takich jak JoinData, niezależna platforma danych dla rolników (join-data.nl).

58

(59)  https://www.h2020fairshare.eu/

59

---

| 11.12.2020 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 429/197 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 429/197

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Zrównoważone łańcuchy dostaw oraz godna praca w handlu międzynarodowym”

(opinia rozpoznawcza)

(2020/C 429/25)

| Sprawozdawczyni: | Tanja BUZEK (DE-II) |
| --- | --- |

Sprawozdawczyni:

Tanja BUZEK (DE-II)

| Wniosek o konsultację | Niemiecka prezydencja Rady UE, 18.2.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Artykuł 32 ust. 1 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia rozpoznawcza |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Stosunków Zewnętrznych |
| Data przyjęcia przez sekcję | 24.7.2020 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 18.9.2020 |
| Sesja plenarna nr | 554 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 216/2/3 |

Wniosek o konsultację

Niemiecka prezydencja Rady UE, 18.2.2020

Podstawa prawna

Artykuł 32 ust. 1 regulaminu wewnętrznego

Opinia rozpoznawcza

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Stosunków Zewnętrznych

Data przyjęcia przez sekcję

24.7.2020

Data przyjęcia na sesji plenarnej

18.9.2020

Sesja plenarna nr

554

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

216/2/3

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Globalne łańcuchy dostaw mają kluczowe znaczenie dla działalności gospodarczej na całym świecie oraz dla handlu światowego prowadzonego z przedsiębiorstwami, które w coraz większym stopniu funkcjonują w wymiarze transgranicznym. Głównymi podmiotami pobudzającymi rozwój tych łańcuchów są przedsiębiorstwa wielonarodowe, a małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP) stanowią istotną część tych łańcuchów. Łańcuchy te są „złożone, zróżnicowane i rozdrobnione”, co wiąże się zarówno z możliwościami, jak i z zagrożeniami. Co więcej, dowody dotyczące negatywnych konsekwencji dla warunków pracy, a także dla zrównoważonego rozwoju, stawiają pod znakiem zapytania korzyści w zakresie wzrostu gospodarczego, tworzenia miejsc pracy i przedsiębiorczości w niektórych łańcuchach dostaw (1). |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Kryzys związany z COVID-19 ujawnił niepokojącą niestabilność i znaczące ryzyko związane z bardzo rozdrobnionymi i niezdywersyfikowanymi łańcuchami dostaw. Ukazał niepewną sytuację pracowników, naruszenia praw człowieka oraz szkodliwe skutki operacji biznesowych w obecnych łańcuchach dostaw dla społeczeństwa, zdrowia i bezpieczeństwa na całym świecie. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Pandemia COVID-19 udowodniła, że globalne łańcuchy dostaw muszą stać się bardziej odporne, zdywersyfikowane i oparte na odpowiedzialności. Handel będzie musiał odgrywać kluczową rolę w promowaniu trwałego ożywienia gospodarczego umożliwiającego przedsiębiorstwom odbudowę i reorganizację zakłóconych łańcuchów wartości. Jednak potrzeba silniejszych instrumentów, aby zrealizować plan działania dotyczący biznesu, handlu i inwestycji odpowiedzialnych pod względem społecznym i ekologicznym. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES wzywa UE do gromadzenia większej ilości danych na temat zagrożonych łańcuchów dostaw, zwłaszcza pod kątem zakłóceń działalności gospodarczej i wykrywania naruszeń praw człowieka. Podkreśla również pilną potrzebę oceny na szczeblu światowym, w jaki sposób międzynarodowe normy pracy stanowią rozwiązanie dla braków w zakresie godnej pracy w światowym łańcuchu dostaw oraz wyeliminowania wykrytych braków w zarządzaniu. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Kolejnym wnioskiem z pandemii jest polityczna i rzeczywista inwestycja w zrównoważony rozwój. Dzięki ambitnym działaniom globalne łańcuchy dostaw muszą przyczyniać się do sprawiedliwszego modelu gospodarczego i społecznego, opartego na zrównoważonym rozwoju i godnej pracy. Działania te muszą być zgodne z zasadami międzynarodowymi i europejskimi, w szczególności tymi określonymi w porozumieniu paryskim, w ramach celów zrównoważonego rozwoju, w podstawowych konwencjach Międzynarodowej Organizacji Pracy (MOP), w ramach Europejskiego Zielonego Ładu i Europejskiego filaru praw socjalnych. Muszą one stanowić podstawowe elementy odpowiedzi na kryzys związany z COVID-19 na poziomie globalnym, europejskim i krajowym. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | W Agendzie ONZ 2030 uznaje się handel zarówno za siłę napędową wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu i ograniczaniu ubóstwa, jak i za czynnik przyczyniający się do promowania zrównoważonego rozwoju. Jednak ze względu na ograniczenia dotyczące światowego handlu i inwestycji w globalne łańcuchy dostaw wynikające z kryzysu związanego z COVID, a także z powodu już spowolnionego tempa zmniejszania ubóstwa przed kryzysem, istnieje pilna potrzeba zintensyfikowania reform, zwiększenia inwestycji, promowania zrównoważonego handlu i globalnych łańcuchów dostaw oraz dalszej integracji krajów rozwijających się w otwartej gospodarce światowej, z myślą o trwałym wzroście gospodarczym sprzyjającym włączeniu społecznemu. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Prawa człowieka, zrównoważony rozwój i społeczna odpowiedzialność przedsiębiorstw (CSR) stają się coraz bardziej istotne dla środowiska biznesu. Wiele przedsiębiorstw aktywnie wdraża Wytyczne ONZ dotyczące biznesu i praw człowieka (UNGP) oraz inne wspierane przez rząd instrumenty, w szczególności Wytyczne Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) dla przedsiębiorstw wielonarodowych oraz deklarację MOP dotyczącą przedsiębiorstw wielonarodowych. Te dobrowolne środki doprowadziły do pewnych pozytywnych zmian w kierunku poszanowania praw człowieka w ramach działalności gospodarczej, ale wciąż niezbędna jest dalsza poprawa. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Istotne jest, aby UE i jej państwa członkowskie postępowały spójnie na poziomie krajowym, europejskim i międzynarodowym, koordynując inicjatywy i eliminując wykryte luki. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) wzywa Komisję Europejską (Komisję), aby w porozumieniu z Parlamentem Europejskim (PE) i Radą opracowała europejski plan działania na rzecz praw człowieka, godnej pracy i zrównoważonego rozwoju w globalnych łańcuchach dostaw, opierając się na dialogu społecznym i podejściu opartym na porozumieniu wielu zainteresowanych stron. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Aby stanowić skuteczną odpowiedź na sytuację globalnych łańcuchów dostaw, plan ten musi być ambitny, kompleksowy i przekrojowy. Jego głównymi celami powinno być: promowanie odpowiedzialnego prowadzenia działalności gospodarczej, zapewnienie poszanowania praw człowieka oraz społecznych i środowiskowych celów UE w ramach działalności gospodarczej i jej łańcuchów dostaw, wspieranie przedsiębiorstw oraz MŚP w przyjmowaniu podejścia opartego na odpowiedzialnym prowadzeniu działalności gospodarczej oraz zapewnienie przedsiębiorstwom równych warunków działania. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Ponieważ plan będzie stanowił ogólne ramy zarówno polityki, jak i inicjatyw ustawodawczych, należy uznać w nim zasadnicze, odmienne i uzupełniające się role poszczególnych podmiotów, w szczególności instytucji europejskich, państw członkowskich, organów międzynarodowych, przedsiębiorstw, partnerów społecznych i zainteresowanych stron. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Należy zrealizować cele określone w krajowych planach działania i ustanowić w tych planach wymóg osiągnięcia minimalnych standardów wdrożenia Wytycznych ONZ dotyczących biznesu i praw człowieka. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Dokonanie wielostronnych postępów czasami rozpoczyna się od ambitnego działania jednej strony. EKES sądzi, że UE jest najlepiej przygotowana do objęcia przywództwa w zakresie należytej staranności, zwłaszcza ze względu na wiodącą pozycję europejskich przedsiębiorstw na świecie. Wzywając UE i jej państwa członkowskie do zapewnienia bardziej skutecznych i wiążących instrumentów międzynarodowych, EKES ponownie wyraża poparcie dla wiążącego traktatu dotyczącego biznesu i praw człowieka (2) oraz apeluje o konwencję MOP w sprawie godnej pracy w łańcuchach dostaw (3). |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | EKES wyraża uznanie dla Komisji za odpowiedź na wezwanie, by przepisy UE dotyczące należytej staranności (4) odgrywały główną rolę w planie działania. Aby zapewnić równe warunki działania przedsiębiorstwom europejskim, wiążąca międzysektorowa inicjatywa ustawodawcza dotycząca należytej staranności w odniesieniu do praw człowieka i odpowiedzialnego prowadzenia działalności gospodarczej powinna obejmować wszystkie przedsiębiorstwa z siedzibą w UE lub prowadzące działalność na jej obszarze, jak również w sektorze publicznym, oraz odpowiadać na szczególne potrzeby i ograniczenia MŚP. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Niezbędne będzie nałożenie na przedsiębiorstwa wymogu wprowadzenia skutecznych mechanizmów należytej staranności w ramach podejścia zapobiegawczego, ale również zapewnienie skutecznych środków zaradczych i dostępu do wymiaru sprawiedliwości, a także skutecznego egzekwowania prawa, w tym za pośrednictwem publicznego monitorowania, publicznych kontroli i sankcji. Jego szczególne cechy, w tym odpowiedzialność przedsiębiorstw, zostaną omówione w odrębnej opinii EKES-u (5). |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | Pracownicy i związki zawodowe muszą stanowić część rozwiązania. Należyta staranność powinna jednoznacznie obejmować prawa związkowe i pracownicze, w szczególności prawo do rokowań i działań zbiorowych, uczciwych warunków pracy i wynagrodzenia, informacji i konsultacji oraz zdrowego i bezpiecznego miejsca pracy. Te podstawowe prawa człowieka stanowią zasadniczą część godnej pracy. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | W realizacji planu pomocny powinien być międzysektorowy i sektorowy dialog społeczny na poziomie europejskim oraz dialog społeczny na poziomie krajowym, w tym wspólne inicjatywy i projekty, wytyczne, budowanie zdolności, umowy, wsparcie dla przedsiębiorstw w podejmowaniu obowiązków w zakresie należytej staranności i wsparcie dla związków zawodowych w angażowaniu się w rozmowy i negocjacje z zarządem. |
| --- | --- |

1.16.

| 1.17. | Aby zastosować przyjęte w nim kompleksowe i spójne podejście, należy przewidzieć również ambitną zmianę dyrektywy w sprawie sprawozdawczości niefinansowej w celu uwzględnienia wszystkich przedsiębiorstw, odpowiadającą na szczególne potrzeby i ograniczenia MŚP, oraz aktualizację konkretnych kluczowych wskaźników wyników i celów. Środki o charakterze ustawodawczym dotyczące obowiązków na poziomie UE, zgodnie z którymi członkowie zarządu muszą odpowiadać interesowi wszystkich zainteresowanych stron, a działalność przedsiębiorstwa musi przyczyniać się do realizacji celów społecznych i środowiskowych. |
| --- | --- |

1.17.

| 1.18. | W ramach nowego instrumentu odbudowy o nazwie Next Generation EU oraz innego rodzaju finansowania unijnego EKES proponuje szczególną warunkowość i szczególne zachęty powiązane w działalności przedsiębiorstw i łańcuchach dostaw z poszanowaniem praw człowieka, godną pracą i celami zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

1.18.

| 1.19. | Państwa członkowskie powinny zapewnić pełne wdrożenie i egzekwowanie klauzuli społecznej przewidzianej w dyrektywach w sprawie zamówień publicznych. Nowe wnioski Komisji powinny zapewniać, aby za pośrednictwem procedur udzielania zamówień publicznych efektywnie wspierano i promowano należytą staranność w odniesieniu do praw człowieka i odpowiedzialne prowadzenie działalności gospodarczej w ramach działań przedsiębiorstw i ich łańcuchów dostaw, w tym godną pracę. |
| --- | --- |

1.19.

| 1.20. | Plan działania powinien obejmować również środki o charakterze nielegislacyjnym, w tym inicjatywy na rzecz podnoszenia świadomości konsumentów, inwestorów i innych zainteresowanych stron, oraz zachęty dla odpowiedzialnych przedsiębiorstw, których działania wykraczają poza zobowiązania prawne, a także szczególne wsparcie dla MŚP dotyczące wprowadzenia polityki należytej staranności. |
| --- | --- |

1.20.

| 1.21. | Elementy celów określonych w planie działania związane z handlem należy odzwierciedlić w nowym przeglądzie unijnej strategii handlowej. Umowy handlowe i międzynarodowe umowy inwestycyjne mogą pobudzać wdrażanie norm zarówno przez inwestorów, jak i rządy oraz zapewnić, aby było ono bardziej jednolite. Na inwestorów zagranicznych należy nałożyć wymóg, aby dochowali należytej staranności, zanim będą mogli skorzystać z międzynarodowej umowy inwestycyjnej. W ramach umów o wolnym handlu (FTA) należy promować najlepsze praktyki dotyczące uwzględniania kryteriów środowiskowych i społecznych w zamówieniach publicznych i w żaden sposób nie należy ograniczać ich stosowania. |
| --- | --- |

1.21.

| 1.22. | Nowy główny urzędnik ds. egzekwowania przepisów handlowych (CTEO) musi mieć silniejsze instrumenty do egzekwowania zobowiązań w zakresie handlu i zrównoważonego rozwoju (TSD). Poddany reorganizacji panel ekspertów powinien być w stanie uruchomić przewidziany w umowie mechanizm rozstrzygania sporów między państwami, obejmujący możliwość zastosowania kar lub sankcji finansowych oraz środków zaradczych przysługujących stronie poszkodowanej (6). Niezależny sekretariat ds. pracy i mechanizm skarg grupowych powinny stanowić uzupełnienie procesu egzekwowania rozdziałów dotyczących handlu i zrównoważonego rozwoju (7). Konieczne jest znaczne wzmocnienie wpływu zaleceń wewnętrznych grup doradczych (DAG) na dochodzenia w sprawie naruszeń zobowiązań w zakresie handlu i zrównoważonego rozwoju. W ramach nowych podejść do sporów zbiorowych należy zbadać środki zaradcze wprowadzane wobec przedsiębiorstw, które nie przestrzegają przepisów, a ponadto przyjrzeć się systemowi zainspirowanemu unijnymi środkami antydumpingowymi, aby uwzględnić dumping socjalny. |
| --- | --- |

1.22.

| 1.23. | Ponieważ największy nacisk na faktyczną ratyfikację standardów MOP można wywrzeć w trakcie negocjowania umowy i przed jej zawarciem, taki wymóg musi się znaleźć w podpisanej umowie. Należy rozszerzyć zakres klauzuli praw człowieka, tak aby obejmował podstawowe i aktualne konwencje MOP ratyfikowane przez wszystkie państwa członkowskie UE, zaś MOP powinna uczestniczyć w monitorowaniu wdrażania jej konwencji w ramach umów o wolnym handlu (8). EKES proponuje powiązanie znoszenia ceł ze skutecznym wdrażaniem rozdziałów dotyczących handlu i zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

1.23.

2.   Kontekst

| 2.1. | W niniejszej opinii rozpoznawczej niemiecka prezydencja UE zwróciła się do EKES-u o zaproponowanie szeregu inicjatyw mających na celu poprawę zrównoważoności oraz zapewnienie poszanowania praw człowieka i godnej pracy w globalnych łańcuchach dostaw. Prezydencja przedstawiła szczegółowy wykaz kwestii zgodnie z poniższymi punktami:






  — | w jaki sposób wypracować i wdrożyć europejski plan działania w celu realizacji kompleksowej i ambitnej strategii na rzecz godnej pracy w globalnych łańcuchach dostaw, zwłaszcza uwzględniając rolę dialogu społecznego i społeczeństwa obywatelskiego oraz zapewniając im wsparcie, |
| --- | --- | --- |

2.1.

—

w jaki sposób wypracować i wdrożyć europejski plan działania w celu realizacji kompleksowej i ambitnej strategii na rzecz godnej pracy w globalnych łańcuchach dostaw, zwłaszcza uwzględniając rolę dialogu społecznego i społeczeństwa obywatelskiego oraz zapewniając im wsparcie,

| — | jakie powinny być najważniejsze elementy europejskich przepisów dotyczących należytej staranności oraz w jaki sposób wzmocnić dostęp do skutecznych środków zaradczych dotyczących naruszeń praw człowieka w globalnych łańcuchach dostaw, |
| --- | --- |

—

jakie powinny być najważniejsze elementy europejskich przepisów dotyczących należytej staranności oraz w jaki sposób wzmocnić dostęp do skutecznych środków zaradczych dotyczących naruszeń praw człowieka w globalnych łańcuchach dostaw,

| — | w jaki sposób stworzyć równe warunki działania dla europejskich przedsiębiorstw, uwzględniając ich problemy i korzyści, a także jak przyczynić się odporności globalnych łańcuchów dostaw na kryzysy takie jak pandemia COVID-19, |
| --- | --- |

—

w jaki sposób stworzyć równe warunki działania dla europejskich przedsiębiorstw, uwzględniając ich problemy i korzyści, a także jak przyczynić się odporności globalnych łańcuchów dostaw na kryzysy takie jak pandemia COVID-19,

| — | w jaki sposób przyczynić się do wspólnego wdrażania celów zrównoważonego rozwoju i Wytycznych ONZ dotyczących biznesu i praw człowieka, np. dzięki minimalnym standardom w krajowych planach działania państw członkowskich, |
| --- | --- |

—

w jaki sposób przyczynić się do wspólnego wdrażania celów zrównoważonego rozwoju i Wytycznych ONZ dotyczących biznesu i praw człowieka, np. dzięki minimalnym standardom w krajowych planach działania państw członkowskich,

| — | w jaki sposób wzmocnić propagowanie godnej pracy w zrównoważonych łańcuchach dostaw w polityce handlowej, badając w szczególności lepsze egzekwowanie rozdziałów dotyczących zrównoważonego rozwoju w umowach o wolnym handlu (FTA). |
| --- | --- |

—

w jaki sposób wzmocnić propagowanie godnej pracy w zrównoważonych łańcuchach dostaw w polityce handlowej, badając w szczególności lepsze egzekwowanie rozdziałów dotyczących zrównoważonego rozwoju w umowach o wolnym handlu (FTA).

| 2.2. | EKES wniósł już szereg istotnych uwag. W 2016 r. wezwał on Komisję, aby przyjęła „kompleksową i ambitną strategię w celu propagowania we wszystkich politykach wewnętrznych (dostęp do unijnych zamówień publicznych, etykietowanie itp.) i zewnętrznych (handel, rozwój, polityka sąsiedztwa itp.) zasad godnej pracy w światowych łańcuchach dostaw”. Komitet zalecił, aby uwzględnić „zarówno środki o charakterze ustawodawczym, jak i środki o charakterze nieustawodawczym, najlepsze praktyki, zachęty finansowe, dostęp do szkoleń oraz budowanie potencjału w zakresie dialogu społecznego i związków zawodowych” (9). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | W 2018 r. EKES wezwał Komisję „do wykazania się bardziej ambitnym podejściem, zwłaszcza w odniesieniu do wzmocnienia skutecznej wykonalności zobowiązań podjętych w rozdziałach dotyczących handlu i zrównoważonego rozwoju” (10) oraz podkreślił pilność ratyfikacji konwencji MOP dotyczących podstawowych norm przed zawarciem porozumienia handlowego. Jeżeli chodzi o wzmacnianie postanowień dotyczących pracy, EKES zalecił, by rozpatrzeć zwłaszcza ustanowienie niezależnego sekretariatu ds. pracy i mechanizmu skarg grupowych. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | W 2019 r. EKES wezwał instytucje europejskie do wspierania procesu przygotowywania wiążącego traktatu ONZ i uczestnictwa w negocjacjach, popierając niezbędną zawartość wiążącego traktatu (11). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Komisja Prawna Parlamentu Europejskiego wezwała niedawno EKES do przedstawienia opinii na temat należytej staranności i rozliczalności korporacji (12). W kilku rezolucjach Parlament Europejski wezwał do opracowywania wiążących przepisów dotyczących należytej staranności oraz do innych inicjatyw mających na celu zapewnienie poszanowania praw człowieka w działalności gospodarczej i globalnych łańcuchach dostaw. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Rada UE podkreśliła znaczenie skutecznego dostępu do wymiaru sprawiedliwości dla ofiar naruszeń praw człowieka w ramach wdrażania należytej staranności, uznając poszanowanie przez przedsiębiorstwa praw człowieka za „niezbędne dla zrównoważonego rozwoju i osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju” (13). Na zakończenie dodała, że prowadzenie działalności biznesowej w sposób odpowiedzialny może wygenerować w ostatecznym rozrachunku przewagę konkurencyjną (14). |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | W kwietniu 2020 r. po przedstawieniu badania DG ds. Sprawiedliwości i Konsumentów (DG JUST) komisarz europejski Didier Reynders zobowiązał się do przedłożenia wiążącej międzysektorowej inicjatywy prawnej dotyczącej należytej staranności w odniesieniu do praw człowieka oraz odpowiedzialnego prowadzenia działalności gospodarczej i obejmującej łańcuchy dostaw przedsiębiorstw, w tym odpowiedzialność i sankcje, która to inicjatywa będzie opierać się na szerokiej definicji praw człowieka uwzględniającej także prawa pracownicze i związkowe (15). |
| --- | --- |

2.7.

3.   Globalne łańcuchy dostaw: status quo i skutki kryzysu związanego z COVID-19

| 3.1. | Operacje w globalnych łańcuchach dostaw odgrywają kluczową rolę w działalności gospodarczej na całym świecie oraz w światowym handlu. Wielonarodowe przedsiębiorstwa oraz ich łańcuchy dostaw zatrudniają setki milionów pracowników; sieci te odpowiadają za 80 % światowego handlu (16). Zgodnie z danymi MOP z 2013 r. 453 mln lub ponad jedna piąta miejsc pracy była związana z globalnymi łańcuchami dostaw; jest to wzrost o 53 % w ostatnim dziesięcioleciu (17). Technologia cyfrowa, zarządzanie środowiskiem i zarządzanie społeczne oraz tendencje związane ze zrównoważonym rozwojem będą miały wielowymiarowe skutki w nadchodzącej dekadzie transformacji międzynarodowej produkcji (18). |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | „Handel międzynarodowy jest motorem wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu i ograniczaniu ubóstwa oraz przyczynia się do promowania zrównoważonego rozwoju (19)”. Ze względu na ograniczenia dotyczące światowego handlu i inwestycji w globalne łańcuchy dostaw wynikające z kryzysu związanego z COVID, a także z powodu już spowolnionego tempa zmniejszania ubóstwa przed kryzysem, istnieje pilna potrzeba zintensyfikowania reform, zwiększenia inwestycji i promowania zrównoważonego handlu i globalnych łańcuchów dostaw. Dane dostarczane przez organizacje i agencje międzynarodowe oraz banki rozwoju jeszcze bardziej wskazują na to, że handel odegrał kluczową rolę w ograniczaniu ubóstwa oraz że dalsza integracja krajów rozwijających się z otwartą gospodarką światową będzie miała zasadnicze znaczenie dla osiągnięcia celu, jakim jest likwidacja skrajnego ubóstwa do 2030 r. Na przykład rozwój rynków wiejskich i ich uczciwa integracja z rynkami światowymi mogą stać się coraz ważniejszym źródłem dochodów ubogiej ludności wiejskiej. Dalsze dowody wskazują na znaczenie godnych i produktywnych miejsc pracy, zrównoważonych przedsiębiorstw i transformacji gospodarczej w ograniczaniu ubóstwa. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Globalne łańcuchy dostaw są „złożone, zróżnicowane i rozdrobnione”, a niektóre przedsiębiorstwa wielonarodowe mają ponad 100 tys. bezpośrednich dostawców. Zarówno korzystanie z możliwości, jak i ponoszenie ryzyka należy do nich. Globalne łańcuchy dostaw przyczyniły się do wzrostu gospodarczego, tworzenia miejsc pracy i przedsiębiorczości, a mogą przyczynić się także do przejścia z gospodarki nieformalnej na gospodarkę formalną (20), co jest korzystne dla krajów rozwijających się. W związku z rozwojem światowego handlu i inwestycji, który ma miejsce dzięki globalnym łańcuchom dostaw, a także dzięki outsourcingowi i transgranicznej koordynacji globalnej produkcji przez wiodące przedsiębiorstwa, operacje biznesowe znacząco wpływają na społeczeństwa (21). |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Długość łańcuchów dostaw oraz czas trwania stosunków z dostawcami to wieloaspektowe wybory biznesowe opierające się na najbardziej interesujących relacjach biznesowych, bliskości rynków konsumenckich, logistyce, umiejętnościach itp.; Systematyczne zlecanie na zewnątrz jest jednak także produktem ubocznym wynikającym z czynników napędzających konkurencję i gospodarkę w modelu biznesowym, w którym globalne łańcuchy dostaw zbyt często są skoncentrowane wokół najniższego kosztu. Ponadto dążenie przedsiębiorstw do osiągnięcia tej efektywności kosztowej pracy niekoniecznie przekłada się na korzyści dla gospodarek, pracowników, zainteresowanych stron i ogółu społeczeństwa. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Na bieżące ramy dotyczące działalności gospodarczych i praw człowieka składają się głównie niewiążące instrumenty. W operacjach przedsiębiorstw, z uwzględnieniem przedsiębiorstw wielonarodowych oraz ich łańcuchów dostaw i podwykonawców, w dalszym ciągu dochodzi do naruszeń praw człowieka, w tym praw pracowniczych i związkowych. Ponadto trudno jest śledzić ich negatywne skutki. W prawie Unii istnieją już specjalne ramy odpowiedzialności dotyczące łańcuchów podwykonawców; wprowadzono je na przykład w przepisach dotyczących zamówień publicznych, delegowania pracowników oraz migracji. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Kryzys związany z COVID-19 ujawnił niepokojącą niestabilność i znaczące ryzyko związane z bardzo rozdrobnionymi i niezróżnicowanymi łańcuchami dostaw oraz uwidocznił niepewną sytuację pracowników, dzięki którym łańcuchy te funkcjonują. Zakrojone na szeroką skalę zakłócenia ujawniły konieczność zwiększenia wiarygodności i odporności globalnych łańcuchów dostaw, zwłaszcza w kluczowych regionach i sektorach, zarówno w ramach rynku wewnętrznego UE, jak i z rządami państw trzecich. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | EKES proponuje gromadzenie i analizowanie większej ilości danych na temat zagrożonych łańcuchów dostaw, zwłaszcza pod kątem ryzyka zakłóceń działalności gospodarczej i wykrywania naruszeń praw człowieka. Coroczne sprawozdanie z realizacji umowy o wolnym handlu może posłużyć jako platforma regularnego informowania. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Sekretarz Generalny ONZ António Guterres stwierdził, że pandemia COVID-19 jest stanem zagrożenia zdrowia publicznego, który przeradza się w kryzys gospodarczy i społeczny oraz „kryzys humanitarny, który szybko staje się kryzysem praw człowieka” (22). „Społeczeństwo obywatelskie ujawniło niezdolność wielu rządów, jeżeli chodzi o ochronę ich obywateli, a także niepowodzenie wielu przedsiębiorstw, jeżeli chodzi o poszanowanie praw człowieka zgodnie z Wytycznymi ONZ dotyczącymi biznesu i praw człowieka. Pracowników rutynowo zmusza się do pracy bez odpowiedniego sprzętu, który by ich chronił przed zarażaniem się; odmawia się im płatnego zwolnienia chorobowego, kiedy zachorują lub muszą poddać się samoizolacji; zwalnia się ich bez wypowiedzenia ani wynagrodzenia” (23). Podkreślono między innymi zagrożenia odnoszące się do istnienia zjawiska pracy przymusowej w przedsiębiorstwach działających w łańcuchach dostaw w zakresie produkcji rękawiczek i innych środków ochrony indywidualnej nabywanych w Europie i USA (24). |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Grupa robocza ONZ ds. biznesu i praw człowieka uznała w znaczącym oświadczeniu konieczność przyjęcia w walce z COVID-19 „zrównoważonej i ukierunkowanej na człowieka ścieżki”. Walka ta „nie może skutkować obniżeniem standardów ani nawet być wykorzystywana przez rządy i podmioty gospodarcze jako pretekst do obchodzenia międzynarodowych zobowiązań dotyczących praw człowieka”. Czynienie rzeczywistych postępów w zakresie wdrażania Wytycznych ONZ dotyczących biznesu i praw człowieka „przygotuje nas lepiej na kolejny kryzys, w szczególności wtedy, gdy wspólnie skoncentrujemy się na kryzysie klimatycznym i innych wyzwaniach z zakresu praw człowieka wynikających z niesprawiedliwości i pogłębiających się nierówności” (25). |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | EKES wezwał do oparcia ożywienia przepływów handlowych na silnych zobowiązaniach dotyczących norm społecznych i standardów pracy oraz ich skutecznym egzekwowaniu. Zakłócenie procesów dostaw i produkcji ukazało znaczenie wdrożenia i skutecznego egzekwowania środków bezpieczeństwa i higieny pracy oraz zapewnienia bezpieczeństwa i zdrowia pracownikom, aby umożliwić realizację dostaw towarów i usług na świecie. Ratyfikacja, wdrożenie i egzekwowanie głównych konwencji MOP dotyczących wolności zrzeszania się i rokowań zbiorowych, a także wszystkich podstawowych i aktualnych konwencji MOP, stanowi kluczowy element służący zapewnieniu bezpiecznych i godnych warunków pracy (26). |
| --- | --- |

3.10.

4.   Punkt wyjścia: główne istniejące międzynarodowe instrumenty i definicje

| 4.1. | Istnieje kilka międzynarodowych instrumentów dotyczących ponadnarodowych łańcuchów dostaw. Instrumenty te obejmują definicje odpowiedzialnego prowadzenia działalności gospodarczej, mechanizmy należytej staranności oraz obowiązki przedsiębiorstw, jeżeli chodzi o ich łańcuchy dostaw, a także rolę, obowiązki i zobowiązania państw w celu zapewnienia poszanowania praw człowieka, w tym skutecznego zapobiegania ich łamaniu, kontroli, środków zaradczych i sankcji. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | 17 celów zrównoważonego rozwoju stanowi rdzeń Agendy ONZ na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030. Organizacja globalnych łańcuchów dostaw oraz rola sektora prywatnego są kluczowe dla propagowania oraz osiągania celów i założeń, w tym celów takich jak „zrównoważony wzrost gospodarczy i produktywne zatrudnienie (cel 8), budowanie zrównoważonego modelu przemysłu, który sprzyja włączeniu społecznemu (cel 9), zmniejszenie nierówności (cel 10), zapewnienie zrównoważonej konsumpcji i produkcji (cel 12) oraz wzmocnienie partnerstw na rzecz zrównoważonego rozwoju (cel 17)”. Cele zrównoważonego rozwoju 9 i 12 koncentrują się w szczególności na łańcuchach dostaw, natomiast cel 17 – na postawie przedsiębiorstw. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | W „Wytycznych ONZ dotyczących biznesu i praw człowieka” z 2011 r. podkreślono, że państwa „mają obowiązek zapewnić ochronę przed naruszaniem praw człowieka na swoim terytorium i/lub na obszarze objętym ich jurysdykcją” oraz „powinny jasno przedstawić swoje oczekiwanie, że wszystkie przedsiębiorstwa mające siedzibę na ich terytorium i/lub na obszarze objętym ich jurysdykcją będą szanować prawa człowieka we wszystkich swoich działaniach”. Od przedsiębiorstw wymaga się, aby „szanowały prawa człowieka. Oznacza to, że powinny unikać naruszania praw człowieka oraz przeciwdziałać negatywnym skutkom wpływu na realizację praw człowieka, do których się przyczyniły” i aby „podejmowały działania mające na celu zapobieżenie negatywnemu wpływowi na prawa człowieka powiązanemu bezpośrednio z ich działalnością, produktami lub usługami poprzez ich relacje biznesowe lub łagodziły taki wpływ, nawet jeśli one same nie przyczyniły się do niego”. „Przedsiębiorstwa powinny mieć politykę i procedury”, obejmujące „proces należytej staranności w zakresie praw człowieka, mający na celu zidentyfikowanie możliwego negatywnego wpływu na prawa człowieka, zapobieganie i łagodzenie go, oraz rozliczenie się z tego, w jaki sposób przedsiębiorstwo stara się rozwiązać problem swojego negatywnego wpływu na prawa człowieka” oraz „rozwiązania umożliwiające działania zaradcze w przypadku negatywnego wpływu na prawa człowieka, spowodowanego przez firmę lub do którego powstania firma się przyczynia”. Zgodnie z komentarzami do „Wytycznych ONZ dotyczących biznesu i praw człowieka”, jeśli miał miejsce negatywny wpływ na realizację praw człowieka, którego przedsiębiorstwo nie spowodowało ani do którego się nie przyczyniło, ale który jest bezpośrednio związany z jego działalnością, produktami lub usługami poprzez relacje biznesowe, odpowiedzialność za poszanowanie praw człowieka nie wymaga, by przedsiębiorstwo samo przeprowadziło działania naprawcze, chociaż może wziąć w nich udział” (27). Ponadto w komentarzach tych stwierdza się, że „przedsiębiorstwa, które dochowały należytej staranności w zakresie praw człowieka, nie powinny jednak zakładać, że fakt ten sam z siebie, automatycznie i w pełni zwolni je z odpowiedzialności za spowodowanie lub przyczynienie się do naruszenia praw człowieka” (28). Podkreśla się w nich, że rola zamówień publicznych w propagowaniu poszanowania dla praw człowieka oraz możliwość odpowiedzialnego zakończenia stosunków jako środek ostateczny mają kluczowe znaczenie w zarządzaniu łańcuchem dostaw. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Kilka instrumentów oraz inicjatyw MOP dotyczy łańcuchów dostaw i godnej pracy, w tym obowiązków państw członkowskich i przedsiębiorstw. Koncepcja godnej pracy sformułowana przez MOP obejmuje cztery cele strategiczne:






  — | wspieranie tworzenia nowych miejsc pracy, rozwijania umiejętności i zrównoważonych źródeł utrzymania, |
| --- | --- | --- |

4.4.

—

wspieranie tworzenia nowych miejsc pracy, rozwijania umiejętności i zrównoważonych źródeł utrzymania,

| — | gwarantowanie praw pracowniczych, w szczególności dla pracowników ubogich i znajdujących się w trudnej sytuacji, |
| --- | --- |

—

gwarantowanie praw pracowniczych, w szczególności dla pracowników ubogich i znajdujących się w trudnej sytuacji,

| — | rozszerzenie ochrony socjalnej dla kobiet i mężczyzn w celu zapewnienia odpowiedniej rekompensaty w przypadku utraty dochodu lub jego zmniejszenia oraz dostępu do właściwej opieki zdrowotnej, |
| --- | --- |

—

rozszerzenie ochrony socjalnej dla kobiet i mężczyzn w celu zapewnienia odpowiedniej rekompensaty w przypadku utraty dochodu lub jego zmniejszenia oraz dostępu do właściwej opieki zdrowotnej,

| — | promowanie dialogu społecznego poprzez włączanie weń silnych i niezależnych organizacji pracowników i pracodawców. |
| --- | --- |

—

promowanie dialogu społecznego poprzez włączanie weń silnych i niezależnych organizacji pracowników i pracodawców.

| 4.5. | Rezolucja MOP w sprawie godnej pracy w globalnych łańcuchach dostaw z 2016 r. obejmuje rolę rządów dotyczącą wymagania od przedsiębiorstw wdrażania procesów należytej staranności w ich łańcuchach dostaw, zapewniania poszanowania praw człowieka oraz promowania odpowiedzialnego prowadzenia działalności gospodarczej, w tym za pośrednictwem polityk w zakresie zamówień publicznych. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Na podstawie Wytycznych ONZ dotyczących biznesu i praw człowieka i określonego w nich procesu należytej staranności w Trójstronnej deklaracji zasad dotyczących przedsiębiorstw wielonarodowych i polityki społecznej wyjaśniono, że „powinno się brać pod uwagę zasadniczą rolę wolności zrzeszania się i prowadzenia rokowań zbiorowych oraz stosunki przemysłowe i dialog społeczny jako nieustający proces”. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Wytyczne OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych, obowiązkowe w krajach członkowskich OECD, obejmują szczegółowe wytyczne w zakresie odpowiedzialnego prowadzenia działalności gospodarczej oraz zalecenie należytej staranności opartej na analizie ryzyka, a także wymaganie, by państwa ustanawiały krajowe punkty kontaktowe w celu propagowania zgodności z wytycznymi, w tym zwiększania świadomości i przyjmowania skarg w przypadku braku zgodności z wytycznymi. EKES wezwał wcześniej państwa członkowskie do zapewnienia, aby krajowe punkty kontaktowe były „niezależne i ustrukturyzowane w taki sposób, by angażować partnerów społecznych jako członków krajowych punktów kontaktowych lub komitetu nadzorczego KPK. Należy zapewnić im odpowiednie szkolenia, personel i fundusze” (29). Jeśli chodzi o łańcuchy dostaw, przedsiębiorstwa powinny „starać się zapobiegać niekorzystnym skutkom lub je łagodzić, jeżeli się do nich nie przyczyniły, lecz jeżeli są one jednak bezpośrednio związane z ich działalnością, produktami lub usługami w wyniku relacji biznesowych. Celem nie jest przerzucenie odpowiedzialności z podmiotu wywierającego niekorzystny wpływ na podmiot, z którym łączą go relacje biznesowe” (30). „Jeśli chodzi o łańcuch dostaw, jeżeli przedsiębiorstwo stwierdzi ryzyko spowodowania niekorzystnych skutków, powinno podjąć niezbędne kroki w celu ich zaprzestania lub zapobieżenia im. Jeżeli przedsiębiorstwo stwierdzi ryzyko przyczynienia się do niekorzystnych skutków, powinno podjąć niezbędne kroki w celu zaprzestania swojego udziału lub zapobieżenia mu oraz wykorzystać swą siłę oddziaływania do jak największego złagodzenia wszelkich pozostałych skutków” (31). W każdym razie pozostaje to bez uszczerbku dla ustanowionej przez UE lub państwa odpowiedzialności przedsiębiorstw za naruszenia praw człowieka i inne negatywne skutki wynikające z ich działalności, łańcuchów dostaw i podwykonawstwa, w tym za naruszenia wymogów należytej staranności. |
| --- | --- |

4.7.

5.   Wyrównywanie warunków działania dla europejskich przedsiębiorstw

| 5.1. | Wiele przedsiębiorstw zobowiązuje się do prowadzenia indywidualnych inicjatyw i angażuje się w takie indywidualne inicjatywy, które doprowadziły do zmian zachowania w kierunku poszanowania praw człowieka w ramach ich własnej działalności gospodarczej. Inicjatywy sektorowe obejmują: amfori, Together for Sustainability, Chemie3 oraz Bettercoal. Przedsiębiorstwa europejskie cieszą się poza Europą dobrą reputacją, jeżeli chodzi o ich zobowiązania i wkład w zrównoważony rozwój dzięki ich obecności na poziomie lokalnym. Dobrowolne środki nie przyczyniły się jednak do koniecznej pełnej zmiany postaw (32). |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | W niedawnym badaniu (33) przeprowadzonym przez DG ds. Sprawiedliwości i Konsumentów przedstawiono skuteczną i kompleksową analizę status quo, w której „tylko jedna trzecia respondentów biznesowych” wskazała przedsiębiorstwa stosujące zasadę należytej staranności, jeżeli chodzi o prawa człowieka i wpływ na środowisko, a większość z tych przedsiębiorstw stanowi dostawców pierwszego rzędu. W badaniu tym podkreśla się potrzebę stworzenia wiążących europejskich przepisów międzysektorowych w zakresie należytej staranności w odniesieniu do praw człowieka i odpowiedzialnego prowadzenia działalności gospodarczej. Obecny kryzys dodatkowo zwiększył poparcie dla tego działania. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Biorąc pod uwagę znaczące doświadczenia europejskich przedsiębiorstw w zakresie wdrażana skutecznych i ambitnych polityk dotyczących należytej staranności, często na podstawie porozumień zawieranych ze związkami zawodowymi, europejskie przedsiębiorstwa rzeczywiście odniosłyby korzyści z wyrównania warunków działania i uczciwej konkurencji w oparciu o wspólne minimalne normy mające zastosowanie także do przedsiębiorstw ustanowionych w państwach trzecich i działających w UE. Dobra reputacja „marki UE”, jeżeli chodzi o prowadzenie działalności gospodarczej, opiera się także na jej wysokich standardach w otoczeniu regulacyjnym. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | W prawie Unii istnieje wiele przepisów, które odnoszą się do zarządzania łańcuchami dostaw oraz poszanowania praw człowieka i godnej pracy, zwłaszcza dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/95/UE (34) w sprawie sprawozdawczości niefinansowej dotycząca sprawozdawczości większych przedsiębiorstw interesu publicznego w zakresie skutków ich działalności i ryzyka, jakie wiąże się z tą działalnością, a także ich polityk, jeżeli istnieją, w celu ograniczenia tych skutków, uwzględniając procesy należytej staranności. Jeżeli chodzi o konkretne sektory, w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 995/2010 (35) w sprawie drewna oraz w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/821 (36) w sprawie minerałów z regionów ogarniętych konfliktami ustanowiono wymogi w zakresie należytej staranności dotyczące łańcuchów dostaw przedsiębiorstw. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | W różnych przepisach krajowych wprowadzono w ostatnim czasie zasadę należytej staranności; w szczególności mowa tu o francuskiej ustawie dotyczącej obowiązku zachowania czujności (37). W ustawie tej zapewniono ambitne krajowe ramy prawne wymagające od dużych przedsiębiorstw określenia, opublikowania i wdrożenia planu zachowania czujności w celu identyfikowania naruszeń praw człowieka i negatywnego wpływu na środowisko oraz zapobiegania takim naruszeniom i temu negatywnemu wpływowi na środowisko w ich własnej działalności, w działalności przedsiębiorstw, które bezpośrednio lub pośrednio kontrolują, a także w działalności podwykonawców i dostawców, z którymi przedsiębiorstwa te utrzymują „ugruntowane relacje biznesowe”. Przepisy te obejmują ramy odpowiedzialności, zgodnie z którymi przedsiębiorstwa ponoszą odpowiedzialność, kiedy naruszenie ich obowiązków w zakresie należytej staranności skutkuje szkodą lub naruszeniem praw człowieka. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Istniejące rozdrobnione ramy prawne wpływają negatywnie na przedsiębiorstwa, które następnie muszą stosować się do różnych zbiorów przepisów. Przedsiębiorstwa te cierpią z powodu nieuczciwej konkurencji, braku pewności prawa i kosztów administracyjnych, których należałoby unikać. Coraz więcej przedsiębiorstw oraz inwestorów wzywa zatem do opracowania obowiązkowych instrumentów należytej staranności (38). |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | Ponadto w ramach status quo nie nagradza się odpowiedzialnych przedsiębiorstw z powodu braku wspólnych minimalnych wymogów, porównywalnych procesów, odpowiednich zachęt ze strony organów publicznych, skutecznego egzekwowania istniejących przepisów oraz świadomości wśród inwestorów, zainteresowanych stron i konsumentów. |
| --- | --- |

5.7.

6.   Europejski plan działania dotyczący praw człowieka i godnej pracy w globalnych łańcuchach dostaw

6.1.   Tworzenie skutecznych ram regulacyjnych

| 6.1.1. | Godna praca, poszanowanie praw człowieka i zrównoważoność w globalnych łańcuchach wartości i łańcuchach dostaw to istotne priorytety w programach politycznych instytucji światowych, europejskich i krajowych, a ich znaczenie dla środowiska biznesu jest coraz większe. Osiągnięcie tych celów oraz propagowanie globalnych i unijnych celów społecznych i środowiskowych oraz uczciwej konkurencji między podmiotami gospodarczymi, a także wspieranie europejskich przedsiębiorstw wymagają jednak pilnego opracowania skuteczniejszych i spójniejszych ram regulacyjnych. |
| --- | --- |

6.1.1.

| 6.1.2. | Opierając się na inicjatywach podjętych już przez wiele europejskich przedsiębiorstw oraz potwierdzając ich pozycję światowych liderów w tym obszarze, należy koniecznie opracować ambitną, kompleksową i przekrojową strategię, która skutecznie połączy inicjatywy i wypełni wykryte luki. „Dobrowolne i wiążące środki wcale się wzajemnie nie wykluczają, lecz muszą się uzupełniać” (39). |
| --- | --- |

6.1.2.

| 6.1.3. | Należy opracować europejski plan działania jako ogólne ramy dla inicjatyw ustawodawczych i nieustawodawczych dotyczących praw człowieka, godnej pracy oraz zrównoważoności w działalności przedsiębiorstw i łańcuchach dostaw. Należy uznać w nim zasadnicze, odmienne i uzupełniające się role poszczególnych podmiotów, w szczególności instytucji europejskich, państw członkowskich, organów międzynarodowych, przedsiębiorstw, partnerów społecznych i zainteresowanych stron. Aby zapewnić jego powodzenie, wszystkie podmioty muszą być w pełni zaangażowane w osiąganie celów planu działania, który należy opracować na podstawie dialogu społecznego i podejścia opartego na porozumieniu wielu zainteresowanych stron. |
| --- | --- |

6.1.3.

| 6.1.4. | Głównymi celami powinno być: promowanie odpowiedzialnego prowadzenia działalności gospodarczej, zapewnienie poszanowania praw człowieka oraz społecznych i środowiskowych celów UE w ramach działalności gospodarczej i łańcuchów dostaw, wspieranie przedsiębiorstw oraz MŚP w przyjmowaniu podejścia opartego na odpowiedzialnym prowadzeniu działalności gospodarczej oraz zapewnienie przedsiębiorstwom równych warunków działania. Podejście zapobiegawcze polegające na obowiązkowym zachowaniu należytej staranności powinno skutkować mniejszą liczbą przypadków naruszeń praw człowieka. Gdyby wszystkie przedsiębiorstwa musiały przestrzegać tych samych podstawowych przepisów, konsumenci mieliby dostęp do porównywalnych procesów. |
| --- | --- |

6.1.4.

| 6.1.5. | Szeroka definicja powinna uwzględniać prawa człowieka, w tym prawa pracownicze i związkowe, oraz opierać się na szeregu międzynarodowych instrumentów (40), w szczególności na konwencjach MOP. Do tych praw należą, między innymi, wolność zrzeszania się oraz prawo do rokowań i działań zbiorowych, informacji, konsultacji i uczestnictwa, godne warunki pracy, bezpieczeństwo i higiena pracy, sprawiedliwe wynagrodzenia, zabezpieczenie społeczne. W zwalczaniu zjawiska pracy dzieci i pracy przymusowej za przyjętym przez Komisję „podejściem zerowej tolerancji wobec pracy dzieci” muszą iść skuteczne i ambitne działania. Plan działania powinien również obejmować szerszy zakres odpowiedzialnego prowadzenia działalności gospodarczej, w szczególności skutki społeczne i wpływ na środowisko, ład korporacyjny, zwalczanie korupcji, sprawiedliwą politykę podatkową i transparentność podatkową. Aby podjąć konkretne kroki w kierunku osiągnięcia zrównoważonych łańcuchów dostaw, istotne jest wdrożenie konkretnych środków na szczeblu lokalnym, gdzie przedsiębiorstwa, prowadząc działalność poza UE, muszą oceniać lokalne przepisy i umowy. Skoro to rządy, głównie poprzez kontrole, realizują istotne zadanie egzekwowania przepisów prawa pracy, muszą one – zarówno na szczeblu krajowym, jak i lokalnym – rzetelnie wywiązywać się tych obowiązków (41). |
| --- | --- |

6.1.5.

| 6.1.6. | Podstawowe znaczenie ma koordynacja między szczeblem unijnym i krajowym. Krajowe plany działania należy opracowywać we współpracy z krajowymi partnerami społecznymi i społeczeństwem obywatelskim. Powinny one być ściśle powiązane z krajowymi planami adaptacji na rzecz wdrożenia Wytycznych ONZ dotyczących biznesu i praw człowieka oraz uznawać rolę wytycznych OECD i KPK. Krajowe punkty kontaktowe powinny być „niezależne i ustrukturyzowane w taki sposób, by angażować partnerów społecznych jako członków krajowych punktów kontaktowych lub komitetu nadzorczego KPK. Należy zapewnić im odpowiednie szkolenia, personel i fundusze” (42). Europejski plan działania mógłby również obejmować minimalne normy w różnych obszarach, aby zapewnić pełne i skuteczne wdrożenie odpowiednich instrumentów międzynarodowych na szczeblu krajowym. Na szczeblu Komisji konieczna jest spójność i koordynacja między poszczególnymi obszarami polityki i właściwymi dyrekcjami generalnymi, mianowicie między dyrekcjami ds. sprawiedliwości, finansów lub zatrudnienia i ESDZ. |
| --- | --- |

6.1.6.

6.2.   Opracowywanie wiążących europejskich przepisów dotyczących należytej staranności

| 6.2.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje to, że Komisja stosuje się do jego zalecenia (43), aby zaproponować przepisy UE w tej dziedzinie, i wzywa, by głównym celem europejskiego planu działania było stworzenie wiążącej międzysektorowej inicjatywy ustawodawczej dotyczącej należytej staranności w odniesieniu do praw człowieka i odpowiedzialnego prowadzenia działalności gospodarczej. Inicjatywa ta powinna uwzględniać wyniki badania zleconego przez DG JUST i być zgodna z zobowiązaniem podjętym przez komisarza UE Didiera Reyndersa. |
| --- | --- |

6.2.1.

| 6.2.2. | Aby uniknąć nieuczciwej konkurencji i nierównych warunków działania, inicjatywa powinna uwzględniać wszystkie przedsiębiorstwa z siedzibą w UE lub prowadzące działalność na jej obszarze oraz ich działalność, w tym całe ich łańcuchy dostaw i podwykonawstwa, również w sektorze publicznym, oraz odpowiadać na szczególne potrzeby i ograniczenia MŚP. Jest to zgodne z podejściem przedstawionym w Wytycznych ONZ dotyczących biznesu i praw człowieka obejmującym „wszystkie przedsiębiorstwa, bez względu na ich wielkość, branżę, kontekst działalności, własność i strukturę” (44). Przedsiębiorstwa powinny spełniać wysokie standardy odpowiedzialnego prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie praw człowieka, wpływu na środowisko i skutków społecznych, ładu korporacyjnego, zwalczania korupcji i sprawiedliwego opodatkowania. |
| --- | --- |

6.2.2.

| 6.2.3. | W oparciu o główne etapy procesów należytej staranności określone w odpowiednich instrumentach ONZ, MOP i OECD przedsiębiorstwa powinny mieć obowiązek opisania i oceny faktycznych i potencjalnych negatywnych skutków, podejmowania działań na podstawie ustaleń (zaprzestanie działalności powodującej negatywne skutki), opracowania i wdrożenia planu dotyczącego należytej staranności, aby zapobiec wszelkim potencjalnym zagrożeniom i urzeczywistnieniu się negatywnych skutków, ustanowienia mechanizmu wczesnego ostrzegania, weryfikowania i monitorowania w sposób skuteczny i przejrzysty procesu wdrażania planów dotyczących należytej staranności oraz składania sprawozdań z ich wdrażania. Proces należytej staranności, w drodze którego przedsiębiorstwa wywiązują się ze swoich obowiązków, powinien być proporcjonalny do skali potencjalnych oddziaływań oraz ich kontekstu operacyjnego. |
| --- | --- |

6.2.3.

| 6.2.4. | Ten instrument prawny powinien opierać się na podejściu zapobiegawczym, lecz jednocześnie zapewniać skuteczne środki zaradcze i dostęp do wymiaru sprawiedliwości dla ofiar i ich przedstawicieli, w tym dla związków zawodowych i obrońców praw człowieka. Kluczowe znaczenie ma publiczne monitorowanie przedsiębiorstw pod kątem wywiązywania się ze spoczywających na nich obowiązków oraz wyciągnie konsekwencji prawnych w przypadku ich niedopełnienia. Szczególne cechy tego instrumentu, w tym odpowiedzialność przedsiębiorstw, zostaną omówione w odrębnej opinii EKES-u (45). Żadna inicjatywa UE w tym obszarze nie powinna jednak naruszać ani ograniczać działania mechanizmów odpowiedzialności solidarnej ani innych ram odpowiedzialności na szczeblu międzynarodowym, europejskim czy krajowym. |
| --- | --- |

6.2.4.

6.3.   Kluczowa rola partnerów społecznych i społeczeństwa obywatelskiego

| 6.3.1. | Dialog społeczny powinien być kluczowym elementem należytej staranności oraz odpowiedzialnego prowadzenia działalności gospodarczej, zapewniać poszanowanie praw człowieka w działalności przedsiębiorstw oraz w łańcuchach dostaw i podwykonawstwa. W każdym planie działania i każdej inicjatywie ustawodawczej należy uwzględniać wartość dialogu, rokowań zbiorowych oraz poszanowanie przysługujących pracownikom praw do informacji i konsultacji. W badaniu przeprowadzonym przez DG JUST niestety nie odniesiono się do tych kwestii. |
| --- | --- |

6.3.1.

| 6.3.2. | Przedsiębiorstwa i związki zawodowe mają możliwość negocjacji – na odpowiednim szczeblu – umów określających konkretne wykonywanie obowiązków uwzględnionych w dyrektywie. Uwidacznia to dobre praktyki oraz pozytywny wpływ szeregu obowiązujących umów na procesy należytej staranności. Ponadto przedstawicielom pracowników należy przekazywać informacje na temat opracowywania planu dotyczącego należytej staranności i jego wdrażania oraz umożliwić im zajęcie stanowiska w tej sprawie. |
| --- | --- |

6.3.2.

| 6.3.3. | Europejski międzysektorowy i sektorowy dialog społeczny powinien przyczynić się do usprawnień w tym zakresie poprzez uwzględnianie wspólnych inicjatyw i projektów, wytycznych, budowania zdolności i umów. |
| --- | --- |

6.3.3.

| 6.3.4. | Dotychczasowe doświadczenia pokazują, że inicjatywy oparte na dialogu społecznym mogą w znacznym stopniu przyczynić się do zapewnienia godnej pracy w globalnym łańcuchu dostaw. W maju 2013 r. podpisano Porozumienie w sprawie bezpieczeństwa pożarowego i bezpieczeństwa budynków w Bangladeszu, tj. prawnie wiążącą umowę zawartą przez ponad dwieście – głównie europejskich – marek odzieżowych i sprzedawców detalicznych artykułów odzieżowych oraz dwa ogólnoświatowe związki zawodowe – IndustriALL i UNI Global Union – jak również przez szereg lokalnych związków zawodowych i sygnatariuszy występujących w charakterze świadków. |
| --- | --- |

6.3.4.

| 6.3.5. | W planie działania należy również przewidzieć środki mające zwiększać świadomość konsumentów i inwestorów co do wpływu przedsiębiorstw na kwestie społeczne i na środowisko, propagować instrumenty pozwalające zapewnić porównywalność wyników przedsiębiorstw oraz wyróżniać przedsiębiorstwa, które wdrażają skuteczne strategie z zakresu odpowiedzialnego prowadzenia działalności gospodarczej. Wszystkie inicjatywy powinny opierać się na zaangażowaniu zainteresowanych stron, w tym partnerów społecznych i organizacji pozarządowych, które przekazują informacje oraz przyczyniają się do zwiększania świadomości na temat zachowań pozytywnych i negatywnych. |
| --- | --- |

6.3.5.

6.4.   Środki uzupełniające europejski plan działania

| 6.4.1. | Zmiana dyrektywy w sprawie sprawozdawczości niefinansowej. Wspieranie ambitnej zmiany, która ma włączyć do zakresu podmiotowego wszystkie przedsiębiorstwa, lecz która również odpowiada na określone potrzeby MŚP oraz reaguje na nałożone na nie ograniczenia. Należy lepiej zdefiniować zakres przedmiotowy, tak aby sprawozdawczość niefinansowa była kompleksowa, porównywalna i skuteczna. Biorąc pod uwagę, że sprawozdawczość jest głównym elementem mechanizmów należytej staranności, powinna być ona spójna ze stosowną inicjatywą prawną i uwzględniać specjalne kluczowe wskaźniki wyników i cele (np. opracowane na podstawie porozumienia paryskiego i celów zrównoważonego rozwoju), jak również opierać się na Wytycznych ONZ dotyczących biznesu i praw człowieka oraz innych odpowiednich instrumentach międzynarodowych. |
| --- | --- |

6.4.1.

| 6.4.2. | Obowiązki zarządu, zrównoważony ład korporacyjny i prawo spółek. Wspierające środki o charakterze ustawodawczym dotyczące obowiązków na poziomie UE, zgodnie z którymi dyrektorzy muszą działać w interesie wszystkich zainteresowanych stron przedsiębiorstw, a działalność przedsiębiorstwa musi przyczyniać się do realizacji celów społecznych i środowiskowych. Ponadto określenie innych środków o charakterze ustawodawczym i nieustawodawczym promujących ład korporacyjny i prawo spółek, które są bardziej zrównoważone, przyszłościowe i ukierunkowane na osiąganie celów długoterminowych. |
| --- | --- |

6.4.2.

| 6.4.3. | Finansowanie i wsparcie publiczne. Proponowanie konkretnych warunków i pozytywnych zachęt w postaci dostępu do finansowania i wsparcia publicznego i unijnego, w szczególności w kontekście unijnych i krajowych planów odbudowy gospodarczej związanych z pandemią COVID-19, w zamian za wyniki w osiąganiu celów z zakresu poszanowania praw człowieka, godnej pracy i zrównoważonego rozwoju w działalności przedsiębiorstw i łańcuchach dostaw. |
| --- | --- |

6.4.3.

| 6.4.4. | Zamówienia publiczne. Zapewnienie pełnego wdrożenia i egzekwowania klauzuli społecznej przewidzianej w dyrektywach dotyczących zamówień publicznych przez państwa członkowskie oraz przedkładanie propozycji procedur udzielania zamówień publicznych, które pozwolą efektywnie wspierać i promować skuteczną należytą staranność w odniesieniu do praw człowieka i odpowiedzialne prowadzenie działalności gospodarczej w ramach związanych z tymi procedurami operacji i łańcuchów dostaw, w tym godną pracę. Można to osiągnąć m.in. poprzez przegląd dyrektyw w sprawie zamówień publicznych, budowanie zdolności instytucji zamawiających i wymianę najlepszych praktyk, w tym promowanie ich w ramach umów o wolnym handlu. |
| --- | --- |

6.4.4.

| 6.4.5. | Zachęty. Proponowanie inicjatyw na rzecz wsparcia dla przedsiębiorstw, które w zakresie odpowiedzialnego prowadzenia działalności gospodarczej oraz pozytywnego wpływu na środowisko i społeczeństwo wykraczają poza zobowiązania prawne. Wsparcie to może obejmować np. wsparcie na rzecz opracowywania szczególnych polityk i instrumentów, promowania sieci zrównoważonych przedsiębiorstw lub budowania zdolności w zakresie inicjatyw partnerów społecznych. |
| --- | --- |

6.4.5.

| 6.4.6. | Synergie z międzynarodowymi działaniami w zakresie handlu i inwestycji. Na inwestorów zagranicznych należy nałożyć wymóg, aby dochowali należytej staranności, zanim będą mogli skorzystać z postanowień międzynarodowej umowy inwestycyjnej. Podobnie strony umowy o wolnym handlu powinny zapewnić, by przedsiębiorstwa z siedzibą na ich terytorium spełniały wymogi w zakresie należytej staranności. Przykładowo Kanada wzmocniła swoją strategię na rzecz społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw poprzez skoncentrowanie się na zachowaniu kanadyjskich przedsiębiorstw za granicą i utworzyła organ doradczy z udziałem wielu zainteresowanych stron. W kwietniu 2019 r. mianowano pierwszego kanadyjskiego rzecznika ds. odpowiedzialnych przedsiębiorstw. Osoba ta posiada mandat do dokonywania przeglądu i składania sprawozdań na temat domniemanych naruszeń praw człowieka wynikających z działalności kanadyjskich przedsiębiorstw w sektorze wydobywczym, sektorze ropy naftowej i gazu oraz w przemyśle konfekcyjnym za granicą, a także do przedstawiania zaleceń dotyczących środków handlowych dla przedsiębiorstw (46). |
| --- | --- |

6.4.6.

| 6.4.7. | W planie działania należy zwrócić uwagę na szerszy zakres elementów, w tym na transparentność podatkową, włączając sprawozdawczość z podziałem na poszczególne państwa, a także na uczciwe zachowania podatkowe oraz zrównoważone finansowanie i zobowiązania inwestorów. Można przeprowadzić ocenę rozporządzenia w sprawie minerałów z obszarów objętych konfliktami i rozporządzenia w sprawie drewna, aby określić, czy należy je zmienić lub wzmocnić. |
| --- | --- |

6.4.7.

7.   Handel na rzecz realizacji celów w zakresie godnej pracy i skutecznego egzekwowania przepisów

| 7.1. | Handel stanowi ważny przekrojowy element realizacji celów europejskiego planu działania, który łączy ten plan z państwami trzecimi i perspektywą wielostronną. Należy niezwłocznie uwzględnić tę kwestię w nowym przeglądzie unijnej strategii handlowej. UE ma największą sieć handlową na świecie, co sprawia, że dwustronne umowy handlowe mogą wywierać szczególnie duży wpływ – dźwignię tę należy skutecznie wykorzystać przed zawieraniem takich umów oraz w trakcie ich obowiązywania i egzekwowania ich postanowień. |
| --- | --- |

7.1.

| 7.2. | Negocjacje między UE a Wietnamem unaoczniły, jaki postęp UE może osiągnąć w zakresie poprawy warunków pracy, podejmując współpracę z krajem partnerskim. Wiele lat po zawarciu umów o wolnym handlu w dalszym ciągu brak jednak postępów w zakresie spełniania zobowiązań dotyczących handlu i zrównoważonego rozwoju w niektórych krajach partnerskich, co szczególnie ilustruje wieloletni spór w sprawie praw pracowniczych między UE a Koreą, który dotyczy braku ratyfikacji podstawowych i aktualnych konwencji MOP. Pokazuje to, że największy nacisk na faktyczną ratyfikację standardów MOP można wywrzeć w trakcie negocjowania umowy i przed jej zawarciem. Dlatego taki wymóg musi się znaleźć w podpisanej umowie. |
| --- | --- |

7.2.

| 7.3. | Handel nie jest decydującym czynnikiem dla polityki klimatycznej, ale może w sposób strategiczny umożliwiać realizację jej rozwiązań. Uczynienie porozumienia paryskiego istotnym elementem wszystkich kompleksowych umów handlowych – tak aby można było je zawiesić w razie niespełnienia określonych zobowiązań – jest pozytywnym krokiem, który należy rozszerzyć tak, aby obejmował podstawowe i aktualne konwencje MOP ratyfikowane przez wszystkie państwa członkowskie UE. Jako uznany organ na poziomie międzynarodowym, MOP powinna być zaangażowana w monitorowanie wdrażania swoich konwencji w umowach o wolnym handlu (47). |
| --- | --- |

7.3.

| 7.4. | EKES zalecał już dawniej wprowadzenie specjalnej klauzuli promującej cele zrównoważonego rozwoju we wszystkich przyszłych upoważnieniach w odniesieniu do rozdziałów dotyczących handlu i zrównoważonego rozwoju oraz apelował o reformę Światowej Organizacji Handlu (WTO) w taki sposób, aby określić zasady, które skłoniłyby państwa do przestrzegania i realizacji celów zrównoważonego rozwoju. UE i jej państwa członkowskie powinny wykorzystać swoją siłę oddziaływania i możliwości promowania swojego stanowiska w różnych strukturach WTO, zwłaszcza w odniesieniu do nowych dziedzin takich jak handel i godna praca. |
| --- | --- |

7.4.

| 7.5. | Rozdziały dotyczące handlu i zrównoważonego rozwoju stanowią coraz ważniejszą część wszystkich umów o wolnym handlu nowej generacji zawieranych przez UE, ale obecnie skuteczne egzekwowanie zobowiązań i ich egzekwowalność muszą stać się czynnikiem kluczowym dla ich wykonywania, a nie tylko zapewniać równe warunki działania dla przedsiębiorstw UE za granicą. Konieczne jest znaczne wzmocnienie wpływu zaleceń DAG na dochodzenia w sprawie naruszeń zobowiązań w zakresie handlu i zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

7.5.

| 7.6. | EKES zachęca również Komisję do przeanalizowania nowych podejść do rozstrzygania sporów pracowniczych, które umożliwiłyby panelowi ad hoc ds. rozwiązywania międzynarodowych sporów nakładanie kar na zakład nieprzestrzegający zobowiązań. Szybki proces funkcjonuje już w odniesieniu do unijnych środków antydumpingowych i można go rozszerzyć również na dumping socjalny. Zgodnie z francuskim i niderlandzkim dokumentem roboczym (48) EKES sugeruje zasadniczo, aby powiązać skuteczne wdrażanie postanowień dotyczących handlu i zrównoważonego rozwoju ze stopniowym wdrażaniem znoszenia ceł. |
| --- | --- |

7.6.

| 7.7. | EKES wzywa do reorganizacji obecnego mechanizmu paneli ekspertów w zakresie handlu i zrównoważonego rozwoju, tak by nie tylko prawnicy handlowi, ale również eksperci ds. pracy, klimatu czy praw człowieka mogli badać skargi składane na podstawie rozdziałów dotyczących handlu i zrównoważonego rozwoju. Jeżeli panele uznają, że doszło do naruszeń, powinno nastąpić uruchomienie przewidzianego w umowie mechanizmu rozstrzygania sporów między państwami, obejmującego możliwość zastosowania kar lub sankcji finansowych oraz środki zaradcze przysługujące stronie poszkodowanej (49). W tym kontekście EKES zasugerował również powołanie niezależnego sekretariatu ds. pracy i ustanowienie mechanizmu skarg grupowych (50). |
| --- | --- |

7.7.

| 7.8. | Nowy główny urzędnik ds. egzekwowania przepisów handlowych (CTEO) musi wytyczyć drogę w odniesieniu do egzekwowania zobowiązań, „a zwłaszcza zobowiązań związanych z rozdziałami dotyczącymi handlu i zrównoważonego rozwoju oraz kwestii społecznych i środowiskowych pojawiających się w związku z innymi rozdziałami w umowach handlowych i inwestycyjnych”, „terminowo i skutecznie” wszczynać dochodzenia przy wsparciu „odpowiednimi zasobami”, a także określić „jasną rolę dla uznanych zainteresowanych stron zarówno w odniesieniu do składania skarg, jak i uczestnictwa w kolejnych wysłuchaniach publicznych” (51). |
| --- | --- |

7.8.

| 7.9. | Przedsiębiorstwa odgrywają istotną rolę, zapewniając przestrzeganie praw pracowniczych i socjalnych, wspierając i wdrażając przepisy gwarantujące ochronę praw pracowniczych oraz wdrażając godne normy uzgodnione ze związkami zawodowym zarówno w ramach działalności bezpośredniej, jak i poprzez łańcuchy dostaw. EKES wezwał Komisję do opracowania klauzul społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw na podstawie konkretnych zobowiązań oraz zgodnie z instrumentami ONZ i OECD (52). Dzięki temu zapewni się, by umowy handlowe wspierały dobre postawy biznesowe oraz by można było uniknąć dumpingu socjalnego i ograniczania norm socjalnych. |
| --- | --- |

7.9.

| 7.10. | Umowy handlowe i międzynarodowe umowy inwestycyjne odgrywają kluczową rolę, gdyż sprzyjają spójnemu wdrażaniu tych norm zarówno przez inwestorów, jak i przez organy rządowe. W ostatnim sprawozdaniu OECD (53) wyszczególniono szereg istniejących lub nowo powstających inicjatyw na szczeblu krajowym i regionalnym. Ta różnorodność regulacji stanowi wyzwanie, ponieważ niektóre podejścia są bardziej horyzontalne, a inne – ukierunkowane na konkretną kwestię. Z uwagi na różne progi i zakresy ich wpływ na przedsiębiorstwa jest różny. Nawet w państwach OECD funkcjonują rozmaite normy w zakresie sprawozdawczości. Sytuacja w przypadku równych warunków działania jest jasna: należy dostosować wszystkie mające zastosowanie normy do tych najwyższych, tak aby zapewnić pewność prawa i uczciwą konkurencję dla wszystkich. |
| --- | --- |

7.10.

8.   Uzupełnianie luk w zarządzaniu: znaczenie światowego przywództwa UE

| 8.1. | Europejskie normy należytej staranności stanowią niezbędny krok w kierunku zapewnienia poszanowania i egzekwowania praw człowieka i godnej pracy w łańcuchach dostaw. Mogą przyczynić się również do wdrażania Wytycznych ONZ dotyczących biznesu i praw człowieka, trójstronnej deklaracji MOP i wytycznych OECD. Ponadto mogą uzupełniać inicjatywy krajowe na rzecz realizacji celów zrównoważonego rozwoju, w szczególności w zakresie wyeliminowania pracy dzieci i pracy przymusowej. |
| --- | --- |

8.1.

| 8.2. | Przyczyniłyby się także do ustanowienia wiarygodniejszych, bardziej zrównoważonych i lepiej zarządzanych łańcuchów dostaw, a tym samym do zwiększenia odporności i skuteczności zarządzania w czasach kryzysu. Byłoby to szczególne istotne np. w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy. |
| --- | --- |

8.2.

| 8.3. | Działania na szczeblu europejskim wymagają dodatkowych ulepszeń międzynarodowych ram normatywnych, aby zapewnić spójność polityk na szczeblu światowym. Dokonanie wielostronnych postępów czasami rozpoczyna się od ambitnego jednostronnego działania. EKES sądzi, że UE jest najlepiej przygotowana do objęcia przywództwa w zakresie należytej staranności, zwłaszcza dzięki wiodącej pozycji europejskich przedsiębiorstw na świecie. |
| --- | --- |

8.3.

| 8.4. | EKES apeluje do UE i jej państw członkowskich o realne postępy we wprowadzaniu skuteczniejszych i wiążących instrumentów na szczeblu międzynarodowym, które zostałyby uzupełnione zaktualizowanymi inicjatywami na rzecz promowania skutecznego wdrażania istniejących instrumentów i ram. Działania w tym zakresie muszą obejmować poparcie dla wiążącego traktatu ONZ w sprawie przedsiębiorstw i praw człowieka (54) oraz wezwanie do przyjęcia konwencji MOP w sprawie godnej pracy w łańcuchach dostaw (55), zgodnie z dyskusją na Międzynarodowej Konferencji Pracy w 2016 r., która powinna opierać się na podstawowych i aktualnych konwencjach MOP i Deklaracji MOP dotyczącej podstawowych zasad i praw w pracy. EKES dostrzega pilną potrzebę przeprowadzenia globalnego badania, aby przeanalizować, jak dzięki międzynarodowym normom pracy możliwe będzie zaradzenie brakom w zakresie godnej pracy oraz wyeliminowanie wszelkich wykrytych luk. |
| --- | --- |

8.4.

Bruksela, dnia 18 września 2020 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  MOP, Decent Work in Global Supply Chains [Godna praca w globalnych łańcuchach dostaw], sprawozdanie IV, 2016.

1

Decent Work in Global Supply Chains

Godna praca w globalnych łańcuchach dostaw

(2)  Dz.U. C 97 z 24.3.2020, s. 9.

2

(3)  Dz.U. C 303 z 19.8.2016, s. 17.

3

(4)  Dz.U. C 47 z 11.2.2020, s. 38.

4

(5)  Opinia EKES-u „Obowiązek zachowania należytej staranności” (opinia rozpoznawcza na wniosek Rady/PE) (INT/911, wrzesień 2020 r.), (zob. s. 136 niniejszego Dziennika Urzędowego).

5

„Obowiązek zachowania należytej staranności”

(6)  Zob. przypis 3.

6

(7)  Dz.U. C 227 z 28.6.2018, s. 27.

7

(8)  Opinia EKES-u „Wdrażanie umów o wolnym handlu – 1 stycznia 2018 r. – 31 grudnia 2018 r.” (REX/525, lipiec 2020 r.), (jeszcze nieopublikowana w Dz.U.).

8

„Wdrażanie umów o wolnym handlu – 1 stycznia 2018 r. – 31 grudnia 2018 r.”

(9)  Zob. przypis 3.

9

(10)  Zob. przypis 7.

10

(11)  Zob. przypis 2.

11

(12)  Zob. przypis 5.

12

(13)  Konkluzje Rady (10254/16) z dnia 20 czerwca 2016 r. w sprawie biznesu i praw człowieka.

13

(14)  Konkluzje Rady (8833/16) z dnia 12 maja 2016 r. w sprawie UE i odpowiedzialnych globalnych łańcuchów wartości.

14

(15)  Przemówienie komisarza Didiera Reyndersa podczas seminarium internetowego na temat należytej staranności zorganizowanego przez grupę roboczą Parlamentu Europejskiego ds. odpowiedzialnego prowadzenia działalności gospodarczej dnia 29 kwietnia 2020 r.

15

Przemówienie komisarza Didiera Reyndersa

(16)  UNCTAD, World Investment Report 2013 [Światowy Raport Inwestycyjny 2013].

16

(17)  Sprawozdanie MOP pt.: World Employment and Social Outlook [Światowa perspektywa zatrudnienia i perspektywa społeczna], 2015 r.

17

World Employment and Social Outlook

Światowa perspektywa zatrudnienia i perspektywa społeczna

(18)  UNCTAD, World Investment Report 2020 [Światowy Raport Inwestycyjny 2020].

18

(19)  Agenda na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030, s. 68.

19

(20)  Zob. przypis 1.

20

(21)  Zob. przypis 3.

21

(22)  António Guterres, We are all in this Together: Human Rights and COVID-19 Response and Recovery [Jesteśmy w tym razem. Prawa człowieka a reagowanie na COVID-19 i odbudowa gospodarki], kwiecień 2020 r.

22

We are all in this Together: Human Rights and COVID-19 Response and Recovery

Jesteśmy w tym razem. Prawa człowieka a reagowanie na COVID-19 i odbudowa gospodarki

(23)  What are the avenues for corporate liability for COVID-19-related human rights abuses? [Sposoby egzekwowania odpowiedzialności korporacyjnej za naruszenia praw człowieka w związku z COVID-19], Business & Human Rights Resource Centre, 16 czerwca 2020 r.

23

What are the avenues for corporate liability for COVID-19-related human rights abuses?

Sposoby egzekwowania odpowiedzialności korporacyjnej za naruszenia praw człowieka w związku z COVID-19

(24)  Malaysia: Medical glove manufacturers see surge in orders due to COVID-19, amid forced labour concerns [Malezja: Producenci rękawic do badań obserwują gwałtowny wzrost zamówień z powodu COVID-19 pomimo obaw związanych z pracą przymusową], Business & Human Rights Resource Centre.

24

(25)  Oświadczenie grupy roboczej ONZ ds. biznesu i praw człowieka, Ensuring that business respects human rights during the COVID-19 crisis and beyond: The relevance of the UN Guiding Principles on Business and Human Rights [Zapewnienie poszanowania praw człowieka w sektorze biznesu podczas kryzysu związanego z COVID-19 oraz po jego ustaniu. Znaczenie wytycznych ONZ dotyczących biznesu i praw człowieka].

25

Ensuring that business respects human rights during the COVID-19 crisis and beyond: The relevance of the UN Guiding Principles on Business and Human Rights

(26)  Zob. przypis 8.

26

(27)  Zasada 22 „Wytycznych ONZ dotyczących biznesu i praw człowieka”, komentarz.

27

(28)  Zasada 17 „Wytycznych ONZ dotyczących biznesu i praw człowieka”, komentarz.

28

(29)  Zob. przypis 7.

29

(30)  Wytyczne OECD, część II, pkt A.12.

30

(31)  Wytyczne OECD, część II, komentarze 18 i 19.

31

(32)  Zob. przypis 15.

32

(33)  Study on due diligence requirements through the supply chain [Badanie dotyczące wymogów w zakresie należytej staranności w łańcuchach dostaw], 2020 r.

33

Study on due diligence requirements through the supply chain

Badanie dotyczące wymogów w zakresie należytej staranności w łańcuchach dostaw

(34)  Dz.U. L 330 z 15.11.2014, s. 1.

34

(35)  Dz.U. L 295 z 12.11.2010, s. 23.

35

(36)  Dz.U. L 130 z 19.5.2017, s. 1.

36

(37)  Francuska ustawa nr 2017-399 z dnia 27 marca 2017 r. o należytej staranności jednostek dominujących i przedsiębiorstw zlecających.

37

(38)  Wezwanie inwestorów odpowiadających za 1,3 bln USD oraz Wykaz przedsiębiorstw z publicznymi oświadczeniami i potwierdzeniami, Business & Human Rights Resource Centre, 2019 r.

38

(39)  Zob. przypis 4.

39

(40)  W tym Międzynarodowa karta praw człowieka, a także europejska konwencja praw człowieka i Europejska karta społeczna. Podstawą powinny być Traktaty UE i Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, a także krajowe instrumenty i przepisy dotyczące praw człowieka.

40

(41)  Zob. przypis 7.

41

(42)  Zob. przypis 7.

42

(43)  Zob. przypis 4.

43

(44)  Wytyczne ONZ dotyczące biznesu i praw człowieka, p. 14.

44

(45)  Zob. przypis 5.

45

(46)  Zob. przypis 4.

46

(47)  Zob. przypis 8.

47

(48)  Nieoficjalny dokument Niderlandów i Francji na temat handlu, skutków społeczno-gospodarczych i zrównoważonego rozwoju, maj 2020 r.

48

(49)  Opinia EKES-u w sprawie „Nadzwyczajna sytuacja po COVID-19: kształt nowej macierzy wielostronnej” (opinia z inicjatywy własnej) (REX/529, lipiec 2020 r.) (Dz.U. C 364 z 28.10.2020, s. 53).

49

„Nadzwyczajna sytuacja po COVID-19: kształt nowej macierzy wielostronnej” (opinia z inicjatywy własnej)

(50)  Zob. przypis 7.

50

(51)  Zob. przypis 7.

51

(52)  Zob. przypis 7.

52

(53)  Sprawozdanie OECD, 2020 r.

53

(54)  Zob. przypis 2.

54

(55)  Zob. przypis 3.

55

---

III Akty przygotowawcze

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

554. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, 16.9.2020–18.9.2020

| 11.12.2020 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 429/210 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 429/210

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Strategia MŚP na rzecz zrównoważonej i cyfrowej Europy«”

[COM(2020) 103 final]

(2020/C 429/26)

| Sprawozdawczyni: | Milena ANGEŁOWA |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Panagiotis GKOFAS |

Sprawozdawczyni:

Milena ANGEŁOWA

Współsprawozdawca:

Panagiotis GKOFAS

| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 22.4.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji |
| Data przyjęcia przez sekcję | 22.7.2020 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 18.9.2020 |
| Sesja plenarna nr | 554 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 219/0/0 |

Wniosek o konsultację

Komisja Europejska, 22.4.2020

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji

Data przyjęcia przez sekcję

22.7.2020

Data przyjęcia na sesji plenarnej

18.9.2020

Sesja plenarna nr

554

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

219/0/0

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje oczekiwaną i potrzebną strategię na rzecz MŚP. Docenia kompleksowe i systematyczne podejście przyjęte w strategii i wyraża uznanie, że podsumowuje ona istniejące narzędzia, instrumenty i środki, które okazały się użyteczne, oraz w dalszym ciągu je ulepsza i pozycjonuje jako część wspólnych, dobrze skoordynowanych struktur. EKES wzywa Komisję Europejską (KE) do wdrożenia strategii poprzez przyjęcie spójnego, zintegrowanego i przekrojowego podejścia, umieszczającego MŚP w centrum wszystkich kluczowych decyzji politycznych, takich jak Zielony Ład, strategia przemysłowa, a także przy ustalaniu budżetu UE i wdrażaniu planu odbudowy dla Europy. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES dokłada wszelkich starań, by przyczynić się do szybkiej realizacji strategii na rzecz MŚP, i opowiada się za przyjęciem wielopoziomowego sprawowania rządów; międzydyrekcyjna grupa zadaniowa ds. MŚP musi zagwarantować na szczeblu UE, że:






  — | zasada „najpierw myśl na małą skalę” jest stosowana we wszystkich obszarach polityki mających wpływ na MŚP, a zwłaszcza w odniesieniu do planu odbudowy dla Europy, Programu InvestEU, instrumentu wsparcia wypłacalności oraz planu inwestycyjnego na rzecz zrównoważonej Europy, |
| --- | --- | --- |

1.2.

—

zasada „najpierw myśl na małą skalę” jest stosowana we wszystkich obszarach polityki mających wpływ na MŚP, a zwłaszcza w odniesieniu do planu odbudowy dla Europy, Programu InvestEU, instrumentu wsparcia wypłacalności oraz planu inwestycyjnego na rzecz zrównoważonej Europy,

| — | wdrażanie „strategii na rzecz MŚP nowej generacji” i programu „Small Business Act” jest odpowiednio realizowane i oceniane w ramach europejskiego semestru i do opracowanej tablicy wyników dla MŚP, |
| --- | --- |

—

wdrażanie „strategii na rzecz MŚP nowej generacji” i programu „Small Business Act” jest odpowiednio realizowane i oceniane w ramach europejskiego semestru i do opracowanej tablicy wyników dla MŚP,

| — | państwa członkowskie aktywnie angażują się we wdrażanie strategii na rzecz MŚP, ponieważ wiele polityk UE nie przyniosło rezultatów ze względu na negatywne reakcje, brak działań lub uchylanie się, jak również nadmiernie rygorystyczne wdrażanie na szczeblu krajowym; w tym kontekście szczególną uwagę należy zwrócić na pozycję kobiet w tym otoczeniu biznesowym, |
| --- | --- |

—

państwa członkowskie aktywnie angażują się we wdrażanie strategii na rzecz MŚP, ponieważ wiele polityk UE nie przyniosło rezultatów ze względu na negatywne reakcje, brak działań lub uchylanie się, jak również nadmiernie rygorystyczne wdrażanie na szczeblu krajowym; w tym kontekście szczególną uwagę należy zwrócić na pozycję kobiet w tym otoczeniu biznesowym,

| — | organizacje reprezentujące MŚP i partnerzy społeczni odgrywają kluczową i ważniejszą rolę, a także mogą wnieść konstruktywny wkład, którego w pewnym stopniu brakuje w obecnym wniosku KE, |
| --- | --- |

—

organizacje reprezentujące MŚP i partnerzy społeczni odgrywają kluczową i ważniejszą rolę, a także mogą wnieść konstruktywny wkład, którego w pewnym stopniu brakuje w obecnym wniosku KE,

| — | koncepcja ekosystemów jako priorytetowych obszarów finansowania zostanie wprowadzona dopiero po dokładnych konsultacjach z organizacjami reprezentującymi MŚP na szczeblu UE, krajowym i regionalnym, aby zagwarantować, że właściwie przedstawi ona rzeczywistą sytuację MŚP, ponieważ stanowi ona – jak się wydaje – zbyt odważny krok. |
| --- | --- |

—

koncepcja ekosystemów jako priorytetowych obszarów finansowania zostanie wprowadzona dopiero po dokładnych konsultacjach z organizacjami reprezentującymi MŚP na szczeblu UE, krajowym i regionalnym, aby zagwarantować, że właściwie przedstawi ona rzeczywistą sytuację MŚP, ponieważ stanowi ona – jak się wydaje – zbyt odważny krok.

| 1.3. | Odnotowując fakt, że wniosek został wydany przed pandemią COVID-19, EKES zwraca się do KE o opracowanie „strategii na rzecz MŚP nowej generacji”, która w planie odbudowy dla Europy musi uwzględniać środki wsparcia dla MŚP, aby pomóc im w łagodzeniu negatywnych skutków blokady, ograniczenia kontaktów osobistych i środków bezpieczeństwa zdrowotnego w prowadzonej przez nie działalności gospodarczej oraz w szybkim powrocie do normalnego funkcjonowania. Z zadowoleniem przyjmuje stworzenie Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, powiązanego z budżetem UE, ale chciałby uzyskać rzeczywiste potwierdzenie, że dotrze on do wszystkich potrzebujących MŚP, zapewniając im dostosowane do ich potrzeb środki wsparcia. Wymaga to bardziej kompleksowego przeglądu polityki oraz dokładniejszych i konkretniejszych propozycji dotyczących sposobu wspierania cyfryzacji, innowacji i zrównoważonego rozwoju w MŚP. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | „Strategia na rzecz MŚP nowej generacji” będzie wymagała silnych ram wdrażania i spójności polityki. EKES proponuje, aby KE, Rada, PE, organy doradcze i agencje UE uzgodniły wieloletni plan działania w zakresie realizacji, zawierający szczegółowe wskaźniki dotyczące celów pośrednich i harmonogram zadań w perspektywie krótko-, średnio- i długoterminowej. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES wzywa do przekazania organizacjom MŚP większej odpowiedzialności w procesie wdrażania strategii na rzecz MŚP. Powinno to obejmować m.in. przeznaczenie programu unijnego na budowanie potencjału organizacji MŚP i partnerów społecznych i na wsparcie dla wspólnych działań, aby mogli działać jako punkty kompleksowej obsługi w zakresie informacji i pomocy technicznej, a także zaangażowanie ich bezpośrednio w wybór pełnomocników ds. MŚP i obserwację ich pracy, a także wprowadzenie systemu monitorowania pozwalającego ocenić ich skuteczność. Aby Europejska Sieć Przedsiębiorczości (EEN) mogła odgrywać ważniejszą rolę w zakresie doradztwa dla MŚP, zgodnie z tym, co przewiduje KE – zwłaszcza w odniesieniu do transformacji w stronę modelu zrównoważonego – musi ona przejść gruntowną reformę, ponieważ w większości państw członkowskich nie obejmuje MŚP ani tym bardziej przedsiębiorstw rzemieślniczych. EKES uważa, że postępy w realizacji i skuteczność strategii muszą być regularnie monitorowane, oceniane i analizowane przez specjalnie wyznaczone niezależne centrum monitorowania UE z myślą o szybkim przygotowaniu i zaproponowaniu środków naprawczych w sytuacji, gdy jest to konieczne. |
| --- | --- |

1.5.

2.   Uwagi ogólne i podejście zorientowane na przyszłość

| 2.1. | EKES zwraca się do KE i państw członkowskich, aby poważnie rozważyły rozszerzenie zakresu i zapewnienie skutecznego wdrażania środków mających na celu propagowanie konkurencyjności i zdolności innowacyjnych MŚP oraz pomaganie im w poprawie wieloczynnikowej wydajności i wspieranie ich codziennej działalności gospodarczej. Uznając znaczenie innowacji i cyfryzacji, EKES zwraca uwagę, że zdecydowana większość MŚP w UE bardzo potrzebuje wsparcia w celu unowocześnienia swoich technologii, rozwiązania problemów kadrowych i poprawy wyników działalności. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | EKES zdecydowanie docenia zamiar KE, by wdrożyć środki przeznaczone na zaspokojenie konkretnych potrzeb wszystkich podgrup MŚP, np. firm generujących wartość, mikroprzedsiębiorstw, małych, publicznych, rodzinnych i tradycyjnych spółek, a także tych działających w regionach oddalonych, osób samozatrudnionych i przedsiębiorstw rzemieślniczych, jak również MŚP działających w obszarze gospodarki społecznej, ponieważ ścisłe dostosowanie się do ich konkretnych potrzeb jest kluczowym czynnikiem sukcesu. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Wszystkie elementy Europejskiego Funduszu Odbudowy przeznaczone dla MŚP muszą być regularnie monitorowane, aby gwarantowały możliwość udzielenia MŚP niezbędnego wsparcia, np. w ramach nowego instrumentu wypłacalności. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | EKES wzywa KE do opracowania realistycznego wieloletniego planu działania jasno przedstawiającego: odpowiednie zasoby i środki, konsultacje i wspólne działania z partnerami społecznymi, niezależne sprawozdanie z postępów, mechanizmy monitorowania i oceny skutków. Aby transformacja cyfrowa przebiegła pomyślnie, należy lepiej dostosować do potrzeb MŚP ambitne propozycje dotyczące programów „Cyfrowa Europa” i „Horyzont Europa” w kolejnych wieloletnich ramach finansowych i zapewnić bardziej sprawiedliwy zasięg geograficzny. EKES podkreśla znaczenie sprawnego przekazywania środków finansowych i wsparcia mikroprzedsiębiorstwom, w tym również tradycyjnym firmom. |
| --- | --- |

2.4.

3.   Filar 1

| 3.1. | EKES popiera uznanie potrzeby lepszego dostosowania środków wspierających do potrzeb MŚP, tak aby mogły one prężnie się rozwijać w sposób neutralny dla klimatu, efektywny pod względem wykorzystania zasobów, cyfrowo kompetentny i sprawny. Doradcy ds. zrównoważonego rozwoju i wolontariusze w dziedzinie cyfryzacji mogą pomóc MŚP w osiągnięciu biegłości w zakresie informatyki, modernizacji swojego zaplecza technicznego, przygotowaniu się do udanego przejścia na zrównoważony rozwój i określeniu rozwiązań efektywnych pod względem wykorzystania zasobów i neutralnych dla klimatu. Unijne, krajowe i regionalne organizacje MŚP powinny ułatwiać i rozszerzać ich działalność i zakres obowiązków. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | EKES dostrzega szczególną rolę, jaką powinni odgrywać partnerzy społeczni, i ma nadzieję, że zasada partnerstwa będzie dalej umacniana, a państwa członkowskie będą ją jeszcze skuteczniej realizować. Ogromne znaczenie mają unijne, krajowe i lokalne organizacje MŚP, które powinny pomagać przedsiębiorcom w nabywaniu i pogłębianiu wiedzy na temat środków wsparcia dostępnych w ramach polityki wobec MŚP, w szczególności tym stanowiącym zdecydowaną większość, czyli tradycyjnym MŚP, mikroprzedsiębiorcom lub firmom działającym w regionach oddalonych i na obszarach wiejskich, które powinny nadrobić opóźnienia związane z szybkim tempem rewolucji cyfrowej. EKES jest gotów wesprzeć włączenie tych organizacji i partnerów społecznych do sieci mającej na celu gromadzenie i wymianę najlepszych praktyk i pomysłów w zakresie środków wsparcia oraz konkretnych porozumień społecznych w ramach dialogu społecznego. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | EKES z zadowoleniem przyjmuje szeroki wachlarz mechanizmów ułatwiających MŚP przejście na zrównoważony rozwój/obieg zamknięty oraz odpowiednie dostosowanie się do prawodawstwa. Zwraca uwagę na znaczenie szybkiego wdrożenia planu działania UE dotyczącego gospodarki o obiegu zamkniętym (CEAP) i wprowadzenia ambitnego dolnego pułapu ceny emisji dwutlenku węgla, jak również mechanizmu dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2. EKES podkreśla, że mechanizm sprawiedliwej transformacji może wspomagać rozwój nowej gospodarki. Zaleca, by w razie potrzeby zastosować środki społeczne i pomocowe, dzięki którym kryzys i przejście na niskoemisyjną gospodarkę o obiegu zamkniętym nie przyniosą szkody najsłabszym, w tym wsparcie dla sektora prywatnego, gdy odczuwalne są negatywne skutki, zwłaszcza dla MŚP. Aby zachęcić MŚP do działań na rzecz ekologii, należy motywować je do wprowadzania radykalnych i przełomowych innowacji, tak aby mogły szybciej przejść na zieloną gospodarkę. Mając odpowiednie wsparcie rzeczowe i legislacyjne, MŚP będą mogły w szybszym tempie niż większe przedsiębiorstwa korzystać z innowacyjnych i zrównoważonych praktyk. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Skuteczna polityka w zakresie praw własności intelektualnej jest podstawą sukcesu innowacyjnych przedsiębiorstw, w szczególności MŚP i przedsiębiorstw typu start-up. Prawa własności intelektualnej, w tym patenty, znaki towarowe, prawa autorskie i inne zasoby oparte na wiedzy, muszą stanowić integralną część strategii biznesowych wielu MŚP. Przedsiębiorstwa potrzebują solidnych i wiarygodnych ram w zakresie praw własności intelektualnej, które odpowiadałyby wymogom ery cyfrowej. Wspólny system patentowy UE powinien szybko wejść w życie, aby zagwarantować pewność prawa i umożliwić MŚP rozwijanie i ochronę wynalazków przy zachowaniu umiarkowanych kosztów i ograniczonych obciążeń administracyjnych. Zasadnicze znaczenie dla dalszego wzmocnienia rozwoju i ochrony know-how MŚP mogłoby mieć podejście oparte na współpracy między KE, państwami członkowskimi i Europejskim Urzędem Patentowym (EPO) w celu rozszerzenia usług związanych ze zgłaszaniem patentów, w tym wsparcia finansowego, poprawy dostępu MŚP do wymiaru sprawiedliwości w przypadku naruszenia patentu, w szczególności poprzez system ubezpieczeń przed zdarzeniem, a także ponowne opracowanie procedury odwoławczej EPO. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Przedsiębiorczość jest siłą napędową MŚP. EKES zwraca się do KE o większe zaangażowanie w propagowanie, wspieranie i rozwijanie inicjatywy przedsiębiorczości, postawy przedsiębiorczości i świadomego podejścia do ryzyka, a także o zapewnienie korzystniejszego wizerunku przedsiębiorcom znajdującym się w trudnej sytuacji finansowej. Choć istotne jest koncentrowanie się na kształceniu i szkoleniu w zakresie przedsiębiorczości na wszystkich poziomach nauczania, nie jest to wystarczające, gdyż należy skupić się również na zwiększeniu społecznego uznania dla roli przedsiębiorców, m.in. poprzez upowszechnianie dobrych przykładów i prezentowanie najlepszych wzorców. W tym celu należy wspierać podnoszenie kwalifikacji i szkolenie przedsiębiorców. W ramach tej strategii można określić środki służące dalszemu zwiększaniu mobilności pracowników wewnątrz UE i w państwach trzecich oraz przeanalizować instrumenty, które stanowiłyby uzupełnienie uproszczonego systemu wizowego UE. KE wraz z państwami członkowskimi musi zapewnić MŚP infrastrukturę służącą innowacjom, tj. laboratoria, zaplecze ICT, budynki biurowe oraz wsparcie z zakresu prawa i własności intelektualnej, które na odpowiednim poziomie znacznie obniżyłyby próg dla przedsiębiorstw typu start-up i umożliwiłyby działalność w niepełnym wymiarze godzin. KE mogłaby również zachęcać agencje rządowe do zapewniania takich warunków, w których MŚP mogłyby testować swoje wynalazki, ułatwiając w ten sposób finansowanie innowacyjnych MŚP dzięki zmniejszeniu ryzyka technicznego dla inwestorów. Kluczowe znaczenie ma także rozwój skutecznego gromadzenia informacji na temat umiejętności poprzez kształtowanie programów nauczania w szkołach. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Zasoby ludzkie są kluczowym czynnikiem warunkującym konkurencyjność, zwłaszcza w przypadku MŚP, które zazwyczaj dysponują mniejszą liczbą instrumentów organizacyjnych, kierowniczych i finansowych niezbędnych do pozyskania, motywowania i utrzymania wykwalifikowanych pracowników. Dlatego też EKES podkreśla znaczenie pomocy dla MŚP w pozyskiwaniu doświadczonej i wykwalifikowanej kadry, również za pomocą środków finansowych, i oczekuje, że będzie to kluczowy element specjalnego modułu dotyczącego MŚP wchodzącego w skład przyszłego paktu na rzecz rozwoju umiejętności. Opowiada się za współodpowiedzialnością rządów, pracodawców, regionów i osób prywatnych za podnoszenie i zmianę kwalifikacji pracowników. Kształcenie i szkolenie zawodowe (VET) musi stać się rozwiązaniem na najwyższym poziomie wraz z promowaniem szkolnictwa wyższego w celu wspierania przemian na rynku pracy. Programy nauczania powinny być ukierunkowane na efekty uczenia się, ponieważ dzięki nim łatwiej będzie przeprowadzać szybkie i skuteczne zmiany. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Niezwykle ważne jest zwiększenie potencjału cyfrowego MŚP. Powinno ono rozpocząć się od najsłabiej przygotowanych grup MŚP, np. mikroprzedsiębiorstw i zakładów o charakterze bardzo tradycyjnym, które mają niewielkie doświadczenie w zakresie cyfryzacji lub nie mają go wcale. Należy je objąć programami intensywnych kursów umiejętności cyfrowych skierowanych zarówno do przedsiębiorców, jak i pracowników MŚP. Ich potrzeby powinny zostać uwzględnione w procesie tworzenia ośrodków innowacji cyfrowych (DIH), tak aby mogli oni podnosić i doskonalić swoje umiejętności zawodowe oraz biegle posługiwać się technologią. DIH powinny być odpowiednio wyposażone, aby pomagać MŚP w przeprowadzaniu ocen ryzyka i skutecznie chronić dane. EKES popiera zapowiedzianą europejską strategię w zakresie danych, mającą na celu zwiększenie dostępności danych i umożliwienie ich przepływu między przedsiębiorstwami i rządami. Należy zapewnić swobodny przepływ danych. Przedsiębiorstwa powinny być zachęcane do wzajemnej wymiany danych, aby poprawiać współpracę w ramach łańcuchów wartości i zapewniać możliwości wzmocnienia potencjału gospodarczego naszej gospodarki dzięki lepszej dostępności i przystępności informacji (pochodzących od rządu lub z łańcucha wartości) dotyczących wymiany i przenoszenia danych. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Sieć szerokopasmowa w UE – stanowiąca podstawowy wymóg cyfryzacji – musi zostać kompleksowo rozbudowana, tak aby przedsiębiorstwa mogły w większym stopniu korzystać z technologii cyfrowej, nie pozostając w tyle. Ze względu na to, że postępy UE w tym zakresie nadal są niewielkie, zwłaszcza na obszarach wiejskich, gdzie działa wiele MŚP, wszystkie inne inicjatywy na szczeblu UE powinny od początku brać to pod uwagę i podejmować odpowiednie działania. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | EKES wzywa do wprowadzenia środków wsparcia przeznaczonych konkretnie na cyfryzację i wzmocnienie łączności między takimi sektorami, jak: opieka zdrowotna, edukacja, administracja publiczna, żywność i rolnictwo, produkcja i transport. Transformacja cyfrowa powinna opierać się na otwartości (tzn. niezależności), prostocie, inteligencji, automatyzacji, zaufaniu i bezpieczeństwie, ponieważ dążymy do zbudowania nowych modeli biznesowych, procesów, oprogramowania i systemów. Jest to kluczowy czynnik przywództwa UE w dziedzinie klimatu i ożywienia gospodarczego. UE powinna przyspieszyć inwestycje w zakresie efektywności energetycznej, transportu, niskoemisyjnego budownictwa i niskoemisyjnych procesów przemysłowych, w których cyfryzacja może odegrać kluczową rolę. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | EKES zaleca przyspieszone wdrożenie wszechobecnych sieci o wysokiej wydajności i bezpieczeństwie, wspieranie inwestycji prywatnych oraz zwiększenie finansowania dla obszarów wiejskich i słabo zaludnionych. Planowe alokacje widma, które mogą się opóźnić z powodu kryzysu związanego z COVID-19, powinny być również przyspieszone po wznowieniu normalnej działalności. W tym czasie rządy powinny też nadać priorytet kolejnym nowym alokacjom widma – zarówno zwolnionym z obowiązku uzyskania licencji, jak i licencjonowanym – w celu wzmocnienia łączności bezprzewodowej. |
| --- | --- |

3.10.

4.   Filar 2

| 4.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że szczególną uwagę poświęcono MŚP oraz rygorystycznemu stosowaniu zasad jednorazowości i domyślnej cyfrowości. EKES zwraca się do KE o wdrożenie nowej strategii również w oparciu o zasadę „działaj na rzecz MŚP” i ostrzega, że wszelkie opóźnienia związane z wdrażaniem środków wsparcia dla MŚP mogą sprawić, że strategia przyniesie efekty przeciwne do zamierzonych. MŚP borykają się bowiem obecnie z większymi niż dotychczas wyzwaniami: negatywne skutki pandemii COVID-19, ostra konkurencja, deficyt pracowników z odpowiednimi kwalifikacjami, nowe modele pracy i konsumpcji, coraz bardziej złożony i intensywny przepływ informacji, ograniczone środki na innowacje, ciągłe umniejszanie roli przedsiębiorców, niestabilność rynków finansowych, trudności w dostępie do finansowania, duża zależność od otoczenia zewnętrznego i ograniczona siła przetargowa. Co się tyczy oceny wpływu środków stanowiących nadmiernie rygorystyczne wdrażanie na MŚP, EKES ponownie wyraża pogląd, że docelowe poziomy zmniejszenia obciążeń regulacyjnych powinny opierać się na dokładnym teście MŚP, rzetelnych ocenach skutków oraz kompleksowej ocenie w drodze dialogu ze społeczeństwem obywatelskim i zainteresowanymi stronami. Przy wdrażaniu prawodawstwa UE nie można kwestionować obecnego poziomu ochrony obywateli, konsumentów, pracowników, inwestorów i środowiska obowiązującego w państwie członkowskim. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Problem opóźnień w płatnościach nadal wymaga dokładnego przeanalizowania, a planowany przegląd dyrektywy w sprawie zwalczania opóźnień w płatnościach jest ważnym krokiem, który powinien w znacznym stopniu uwzględniać konsultacje z zainteresowanymi MŚP. Użyteczne mogłoby być działanie na poziomie kulturowym, tak aby promować dobre obyczaje. Z tego względu właściwym środkiem wspierającym ten proces mogłoby okazać się przygotowanie instrumentu, np. strony internetowej, która wymagałaby od przedsiębiorstw przestrzegania pewnych zasad związanych z terminowym dokonywaniem płatności. Aby chronić MŚP przed dominującą siłą przetargową większych przedsiębiorstw, EKES sugeruje, by KE rozszerzyła i wzmocniła przepisy dotyczące nieuczciwych praktyk handlowych między przedsiębiorstwami i między platformą a przedsiębiorstwem, rozszerzając je na wszystkie sektory, w miarę możliwości w ramach prawa konkurencji UE, z możliwością składania przez MŚP poufnych skarg do organu centralnego, którym w przypadku UE mogłaby być Dyrekcja Generalna ds. Konkurencji (COMP). |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Zgodnie z wcześniejszymi opiniami EKES wyraża wątpliwości co do rzeczywistej przydatności sieci pełnomocników ds. MŚP, która nie funkcjonuje w pełnym zakresie we wszystkich państwach członkowskich, oraz co do wnoszonej przez nią rzeczywistej wartości dodanej. Zaleca raczej wzmocnienie roli organizacji MŚP niż tworzenie nowej funkcji w postaci pełnomocnika UE ds. MŚP, która nie będzie gwarantowała przyjęcia przepisów korzystnych dla MŚP. EKES proponuje, by krajowy pełnomocnik ds. MŚP był wybierany w porozumieniu z krajowymi organizacjami MŚP, które powinny utrzymywać z nim stały kontakt i systematycznie pociągać go do odpowiedzialności. Wdrażanie „strategii na rzecz MŚP nowej generacji” i programu „Small Business Act” należy włączyć do działań w ramach europejskiego semestru i do opracowanej tablicy wyników dla MŚP. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Piaskownice regulacyjne okazały się użytecznym narzędziem i EKES wzywa do ich szerszego stosowania przy wprowadzaniu przepisów dla MŚP oraz do ich szerszego propagowania wśród krajowych prawodawców. KE powinna wyjaśnić, w jaki sposób, w jakich przypadkach i dlaczego będą one stosowane. Nadal istnieje zdecydowana potrzeba poprawy testu MŚP w zakresie oceny skutków, aby upewnić się, że wszystkie proponowane przepisy są korzystne dla MŚP. Nowa platforma ds. dostosowania się do wymogów przyszłości opracowana przez KE powinna koncentrować się w dużej mierze na sprawdzaniu potencjalnych obciążeń, które mogłyby utrudniać odnowę społeczno-gospodarczą. UE powinna również wprowadzić piaskownice regulacyjne na szczeblu wspólnotowym w celu wzmocnienia jednolitego rynku, zapewniając jego większą harmonizację, a także szybkiego zagwarantowania innowatorom pewności prawa dla innowacyjnych rozwiązań w całej Europie. W UE działa więcej nowych przedsiębiorstw typu start-up i nowatorskich MŚP niż w USA czy Chinach, ale z niektórych badań wynika, że przedsiębiorstwa te wolą wdrażać swoje innowacyjne rozwiązania poza Europą. Wynika to z wielu powodów, w tym z braku zachęt finansowych w Europie oraz z fragmentacji wspólnego rynku. Z tego względu duże znaczenie ma wprowadzenie piaskownic regulacyjnych: zachęcałyby one przedsiębiorców do pozostania w Europie i – jak można oczekiwać – przyczyniłyby się do wyłonienia na dłuższy okres liderów rynku europejskiego. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Zwiększenie dostępności zamówień publicznych i związane z tym ułatwienia dla MŚP pozwalają zapobiegać transgranicznej przestępczości i nadużyciom na rynku. Zachęcanie MŚP, aby aktywniej angażowały się w inicjatywy solidarnościowe oraz w sektory strategiczne i o zasadniczym znaczeniu, takie jak towary/usługi związane ze zdrowiem i bezpieczeństwem, lotnictwo i kosmonautyka oraz obrona, jest skutecznym sposobem na ich lepszą integrację w ramach łańcuchów wartości i z pewnością byłoby pożądane w otwartym systemie handlu, który walczy z rosnącym protekcjonizmem. Ponadto pandemia COVID-19 wykazała, jak ważne jest posiadanie zdywersyfikowanych łańcuchów dostaw, jak również ich umiejscowienie na lądzie i w pobliżu lądu, dlatego też należy pomóc MŚP, aby znalazły dla siebie miejsce w tym procesie. Kryzys dostarczył również wiele przykładów pokazujących, jak słaby jest jeszcze wspólny rynek; potrzebujemy planu działania, aby zapewnić sprawne funkcjonowanie każdego sektora, co ma kluczowe znaczenie dla MŚP, a także aby zachęcić MŚP do aktywnego rozszerzania działalności na rynki zewnętrzne. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | KE powinna podejmować ambitniejsze działania na rzecz dopuszczenia MŚP do zamówień publicznych, starając się, we współpracy z dostawcami usług publicznych, zwiększyć przejrzystość zamówień publicznych i zapewnić ich zgodność z przepisami dotyczącymi wspólnego rynku UE. EKES proponuje, by uczynić to w szczególności poprzez:






  — | zwiększenie i stałe monitorowanie wskaźnika udziału MŚP, |
| --- | --- | --- |

4.6.

—

zwiększenie i stałe monitorowanie wskaźnika udziału MŚP,

| — | uproszczenie procedur administracyjnych i zapewnienie lepszych usług publicznych i cyfrowych, |
| --- | --- |

—

uproszczenie procedur administracyjnych i zapewnienie lepszych usług publicznych i cyfrowych,

| — | wyznaczenie w każdym państwie członkowskim jednego punktu kontaktowego, w którym można będzie rejestrować i śledzić skargi dotyczące zamówień publicznych lub kwestie związane z tymi zamówieniami, |
| --- | --- |

—

wyznaczenie w każdym państwie członkowskim jednego punktu kontaktowego, w którym można będzie rejestrować i śledzić skargi dotyczące zamówień publicznych lub kwestie związane z tymi zamówieniami,

| — | ułatwienie dostępu do procedur odwoławczych w związku z wynikami procedur przetargowych. |
| --- | --- |

—

ułatwienie dostępu do procedur odwoławczych w związku z wynikami procedur przetargowych.

| 4.7. | UE powinna też kontynuować dążenia do większej przejrzystości i ściślejszej współpracy z całym przemysłem UE w trakcie prowadzenia postępowań w sprawie instrumentów ochrony handlu, a także w dalszym ciągu ułatwiać MŚP dostęp do tych instrumentów. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | EKES wyraża zaniepokojenie z powodu trudności, jakich doświadcza sektor detaliczny, zwłaszcza podczas blokady COVID-19, i wzywa do podjęcia konkretnych działań wspierających i promujących. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Jednolity portal cyfrowy, połączony z punktami kompleksowej obsługi w państwach członkowskich, będzie źródłem informacji i wsparcia dla MŚP, a krajowe i regionalne organizacje MŚP pomogą im w ustaleniu i wyborze rozwiązań najlepiej dostosowanych do ich potrzeb. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Łatwiejsze przenoszenie własności przedsiębiorstwa jest niezwykle ważne, ponieważ dodatkowo motywuje ono całe pokolenie do utrzymania działalności firm rodzinnych i ułatwia przeniesienie tytułu własności w przypadkach, gdy właścicielowi (właścicielom) brakuje umiejętności, środków i koncepcji potrzebnych do dalszego prowadzenia przedsiębiorstwa. W takich przypadkach można również zbadać możliwość wykupu przez pracowników przedsiębiorstw poprzez utworzenie spółdzielni i innych form własności pracowniczej. Niezwykle ważne jest też określenie dwóch odrębnych rodzajów przenoszenia własności przedsiębiorstw w celu zrozumienia, w jaki sposób są one regulowane przez konkretne przepisy. Konieczne jest rozróżnienie między przeniesieniem własności przedsiębiorstwa w rodzinie a zewnętrznym przeniesieniem własności przedsiębiorstwa, z których każde podlega odrębnej definicji. Ramy prawne powinny być elastyczniejsze, aby ułatwić zakup istniejącego przedsiębiorstwa, z czym wiążą się obecnie: duże ryzyko, znaczne koszty i skomplikowane procedury. Szczególną uwagę należy zwrócić na transgraniczne przenoszenie własności MŚP, aby rozwiązać problem wysokich kosztów związanych z tymi transakcjami oraz znacząco odmiennych przepisów państw członkowskich. Oprócz kwestii przenoszenia własności EKES zaleca utworzenie europejskiej spółki 2.0 dla MŚP w formie znowelizowanej europejskiej spółki prywatnej (Societas Privata Europaea (SPE)), aby ułatwić transgraniczną ekspansję i zwiększać zasięg działalności MŚP. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Aby umożliwić MŚP pełne czerpanie korzyści z umów handlowych, EKES wzywa do tego, by rozdziały dotyczące MŚP stały się normą w przyszłych dwustronnych negocjacjach handlowych UE z krajami trzecimi, oraz nawołuje do utworzenia komitetów MŚP w celu podejmowania inicjatyw na rzecz wymiany informacji na temat umów o wolnym handlu i norm technicznych z MŚP, a także monitorowania, w jaki sposób MŚP wykorzystują je zarówno w UE, jak i w innych krajach będących stronami umowy. Należy ulepszyć Europejską Sieć Przedsiębiorczości, będącą narzędziem wspierania internacjonalizacji MŚP, jak również zacieśnić współpracę i synergię z krajowymi dostawcami usług oraz sektorowymi i krajowymi związkami MŚP. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | KE powinna nadal badać możliwość opracowania europejskiego wzoru prawa spółek przeznaczonego dla MŚP, bazując na wynikach prac nad wnioskiem dotyczącym europejskiej spółki prywatnej. W ramach strategii na rzecz MŚP KE planuje ocenić potrzebę wprowadzenia dodatkowych środków z zakresu prawa spółek w celu ułatwienia ekspansji transgranicznej i zwiększenia zasięgu działalności MŚP. Konkretna propozycja dotycząca realizacji tych założeń zakłada stworzenie europejskiego wzoru prawa spółek przeznaczonego dla MŚP, o którym już wspomniano. Ze względu na różnice językowe, administracyjne i prawne między państwami członkowskimi, które utrudniają tworzenie zagranicznych spółek zależnych, tylko 2 % europejskich MŚP inwestuje za granicą, gdzie otwiera swoje filie. W związku z tym należy rozważyć, czy istnieje konieczność wprowadzenia mechanizmu prawnego umożliwiającego przedsiębiorstwom lepsze zarządzanie rozszerzeniem działalności na terenie UE. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | Biorąc pod uwagę, że promowanie handlu leży zasadniczo w gestii rządów krajowych, pomyślne wdrożenie umów o wolnym handlu zależy ostatecznie od zdolności, możliwości i gotowości poszczególnych państw członkowskich do promowania danej umowy handlowej UE w ich krajowych kręgach przedsiębiorców. EKES zachęca 27 państw członkowskich i KE, aby dobrowolnie zobowiązały się, zgodnie ze swoimi kompetencjami, do wdrożenia konkretnych środków i działań na szczeblu krajowym, wykorzystując do tego europejskie plany działania, w celu uzupełnienia wewnątrz UE planów działania dotyczących realizacji umów o wolnym handlu zawartych z krajami trzecimi. Takie plany działania powinny w dalszym ciągu przyczyniać się do skutecznego monitorowania faktycznej transpozycji wynegocjowanych zobowiązań dotyczących umów o wolnym handlu w danym państwie trzecim, umożliwiając jednocześnie monitorowanie i porównywanie konkretnych środków podejmowanych przez rządy i środowisko przedsiębiorców na szczeblu krajowym i regionalnym. |
| --- | --- |

4.13.

5.   Filar 3

| 5.1. | EKES ponawia propozycję, by zachęcać państwa członkowskie do tworzenia i rozwijania sieci rzeczników finansowych, koordynowanej przez UE. Przy wsparciu proponowanej grupy zadaniowej ds. płynności MŚP, sieć ta powinna stosować odpowiednie metody pozwalające na monitorowanie procesu wdrażania nowych środków KE przeznaczonych na zapewnienie krótkoterminowej płynności mikroprzedsiębiorstwom i MŚP, które zostały zaproponowane na szczeblu UE i państw członkowskich. Oprócz pomocy dla MŚP w codziennym dostępie do funduszy, sieć może również wspierać KE w zbieraniu i analizowaniu danych jakościowych, aby dowiedzieć się, w jaki sposób banki pośredniczące wykorzystują instrumenty finansowe w celu dotarcia do MŚP najbardziej potrzebujących funduszy i dlaczego nie otrzymują one kredytów, zgodnie z zasadami regulującymi informacje zwrotne od banków. Sieć powinna również rozstrzygać bardziej ogólne spory między MŚP a bankami, innymi dostawcami usług finansowych i podmiotami zapewniającymi płynność finansową. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | EKES wyraża zadowolenie z podjętych starań na rzecz dywersyfikacji źródeł finansowania MŚP poprzez propagowanie finansowania kapitałowego i korzystania z rynków wzrostu MŚP oraz poprzez znalezienie dla nich alternatywnych możliwości notowań. Zwraca się do KE, by – korzystając z aktywnego udziału organizacji MŚP – rozważyła wprowadzenie specjalnych rozwiązań mających na celu edukowanie kadry zarządzającej w zakresie korzyści i możliwości oferowanych przez różne opcje finansowania oraz udzielenie jej pomocy w wyborze tej, która najlepiej odpowiada jej potrzebom, a także promowanie dalszych, dostosowanych do konkretnych potrzeb rozwiązań oferowanych przez ekspertów. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Zgodnie z przyjętymi wcześniej stanowiskami służącymi wspieraniu i pobudzaniu przedsiębiorczości kobiet EKES gorąco i ze szczególnym zadowoleniem przyjmuje propozycję Komisji dotyczącą uruchomienia inicjatywy finansowania sprzyjającej równouprawnieniu płci w celu stymulowania finansowania przedsiębiorstw i funduszy kierowanych przez kobiety oraz wzmocnienia pozycji kobiet w przedsiębiorczości. Większa i silniejsza obecność kobiet, również w środowisku przedsiębiorczości, jest bowiem absolutną koniecznością z punktu widzenia urzeczywistnienia Europy przyszłości. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | EKES z zadowoleniem przyjmuje rozwój funduszu prywatno-publicznego zajmującego się pierwszymi ofertami publicznymi (IPO) i w pełni popiera utworzenie dodatkowych instrumentów kapitałowych, quasi-kapitałowych, kapitału podwyższonego ryzyka i instrumentów finansowania opartych na podziale ryzyka dla MŚP. Wyraża przekonanie, że ich promowanie i zapewnienie ich dostępności jest szczególnie ważne dla nowatorskich małych i średnich przedsiębiorstw. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Wprawdzie EKES uznaje, że notowania MŚP stanowią szansę dla przedsiębiorstw, ale zauważa również, że nie są one przeznaczone dla wszystkich podmiotów ze względu na charakter związanych z nimi obciążeń i kosztów administracyjnych. Wykorzystanie akcji bez prawa głosu mogłoby stanowić dobrą formę zachęty dla MŚP, w szczególności przedsiębiorstw rodzinnych, do pozyskiwania kapitału bez utraty kontroli nad swoją działalnością. Kolejnym wyzwaniem jest potraktowanie finansowania kapitałowego w taki sam sposób jak finansowania dłużnego. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Wprawdzie kolejny budżet UE będzie koncentrował się w logiczny sposób na pozyskiwaniu środków na inwestycje, nie należy jednak lekceważyć wartości finansowania wspólnych działań oraz ogólnounijnego budowania potencjału MŚP, co ma szczególne znaczenie w obecnej sytuacji. Budżet UE ma szczególne znaczenie w przypadku działań na rzecz rozwoju umiejętności, internacjonalizacji, promowania gospodarki o obiegu zamkniętym, przedsiębiorczości, wspierania przedsiębiorstw w trudnej sytuacji oraz dostępu do usług publicznych. Inicjatywy takie mogą przynieść ogromny zysk z inwestycji podatnikom UE i poszczególnym MŚP, które czerpią z nich bezpośrednie korzyści, dlatego należy je również uwzględnić w zmienionych WRF. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | Jeśli chodzi o wykorzystanie kryptoaktywów i tokenów cyfrowych przez MŚP, EKES zwraca się do KE, by we współpracy z organizacjami reprezentującymi MŚP uważnie monitorowała ich stosowanie, ponieważ kryptoaktywa mają wyjątkowe cechy, które odróżniają je od tradycyjnych aktywów finansowych i jako takie stanowią nowe wyzwania dla przedsiębiorstw (w tym MŚP), zwłaszcza w odniesieniu do bezpieczeństwa i kontroli wewnętrznych. MŚP powinny zatem najpierw zrozumieć zagrożenia i korzyści związane z kryptoaktywami oraz opracować skuteczne środowisko kontroli, które może zapewnić bezpieczeństwo. Ponadto, ponieważ kryptoaktywa są w dużym stopniu nieuregulowane, MŚP mogą być narażone na dochodzenia w sprawie nadużyć finansowych, jeżeli ich inwestorzy złożą przeciwko nim skargi. |
| --- | --- |

5.7.

6.   Realizacja i zobowiązanie państw członkowskich

| 6.1. | Pełne wsparcie i zaangażowanie państw członkowskich jest kluczowym czynnikiem sukcesu w szybkim wdrożeniu środków w ramach strategii. EKES jest zdania, że pełne zastosowanie zasady partnerstwa przyniesie wymierne rezultaty dzięki ścisłej współpracy w zakresie wdrażania tych środków z ambasadorami strategicznej przedsiębiorczości, których praca powinna przynieść wartość dodaną. Ponownie podkreśla znaczenie pełnego zaangażowania w ten proces również organizacji reprezentujących MŚP na szczeblu unijnym, krajowym i regionalnym, ponieważ są one bezpośrednim łącznikiem ze społecznością przedsiębiorców. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | EKES wyraża zrozumienie w odniesieniu do powodów, dla których KE nie zmieniła definicji MŚP, chociaż istnieją różne opinie na temat tego, w jakim stopniu odpowiada ona celowi, i z zadowoleniem przyjmuje zobowiązanie do przeprowadzenia oceny i przedstawienia raportu na temat konkretnych kwestii poruszonych w trakcie konsultacji. Tymczasem, zgodnie z wcześniejszymi opiniami, zwraca się do KE o udzielenie pomocy państwom członkowskim, aby mogły one elastycznie wybierać metodę wdrażania. |
| --- | --- |

6.2.

7.   Działalność i rozwój MŚP podczas pandemii COVID-19

| 7.1. | Tragiczny i pogłębiający się wpływ pandemii COVID-19 na poszczególne systemy gospodarcze najbardziej odczuły MŚP, w szczególności mikroprzedsiębiorstwa. Ten ogromny negatywny wpływ poważnie zagraża systemowej roli MŚP w gospodarce i dowiódł, jak ważne jest pełne i systematyczne włączanie partnerów społecznych i odpowiednich organizacji społeczeństwa obywatelskiego we wszystkie etapy procesu decyzyjnego oraz w tworzenie sieci wymiany wiedzy i szkoleń w ramach obecnego Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności, jak już proponował EKES. |
| --- | --- |

7.1.

| 7.2. | EKES wyraża gotowość do dalszej debaty na temat nowego podejścia zaproponowanego przez Komisję, polegającego na preferowaniu wsparcia udzielanego ekosystemom, zamiast wspierania przedsiębiorstw w zależności od ich wielkości. Komitet zwraca uwagę, że obecnie KE uznaje 14 ekosystemów, i chciałby podkreślić potrzebę zapewnienia skutecznej komunikacji i zarządzania, tak aby głosy wszystkich zainteresowanych stron w ramach tych ekosystemów były uwzględniane i aby organizacje reprezentujące MŚP na szczeblu UE, krajowym i regionalnym mogły aktywnie uczestniczyć w tym procesie. |
| --- | --- |

7.2.

| 7.3. | Priorytetowe krótkoterminowe środki nadzwyczajne, które mają kluczowe znaczenie dla MŚP, szczególnie dla mikroprzedsiębiorstw, powinny zapewniać płynność w sposób przejrzysty i w odpowiednim czasie, przy zastosowaniu uczciwej stopy procentowej, z udziałem pośredników finansowych oraz bez nieuzasadnionych przeszkód i nieuzasadnionych administracyjnych obciążeń bankowych. Jednocześnie MŚP, które stwierdzą, że ich model biznesowy uległ dezaktualizacji, zasługują na pomoc w przeprowadzaniu sprawnej likwidacji firmy oraz w rozpoczęciu nowej działalności. |
| --- | --- |

7.3.

| 7.4. | Środki wsparcia na poziomie UE powinny jak najszybciej dotrzeć do MŚP, a ich wdrażanie powinno być oceniane i ściśle monitorowane zarówno przez UE, jak i państwa członkowskie, w oparciu o odpowiedni wspólny mechanizm informacji zwrotnej, w ramach którego organizacje MŚP, pośrednicy finansowi oraz sektor bankowy i sektor gwarancji kredytowych mogą dzielić się swoimi danymi. Działanie to ma na celu zapobieganie wymuszaniu nieuzasadnionych opóźnień i podejmowaniu arbitralnych, uznaniowych decyzji w odpowiedzi na pilne potrzeby przemysłu rzemieślniczego i MŚP w zakresie płynności, które mogłyby być spowodowane istniejącymi różnicami we wdrażaniu takich środków przez krajowe systemy kredytowe i pośredników finansowych. |
| --- | --- |

7.4.

| 7.5. | Istotne jest opracowanie i pełne wdrożenie zharmonizowanego i szybkiego systemu reagowania UE na problemy związane z płynnością, skierowanego do mikroprzedsiębiorstw i małych firm. EKES proponuje, by KE utworzyła stałą grupę zadaniową ekspertów wysokiego szczebla ds. płynności mikro- i małych przedsiębiorstw w UE, której celem byłoby ułatwianie przepływów środków płynnych MŚP na podstawie analiz niezależnych danych dostarczanych okresowo oraz pogłębianie wiedzy na temat sposobów pokonywania istniejących przeszkód w płynności MŚP. Dane i praktyki gospodarcze i finansowe mogłyby podlegać okresowej ocenie przez niezależne centrum monitorowania MŚP. |
| --- | --- |

7.5.

| 7.6. | EKES zwraca się do KE o rozpatrzenie możliwości wprowadzenia zmian do załącznika III do dyrektywy VAT, tak aby dać państwom członkowskim swobodę tymczasowego obniżenia stawki podatku VAT dla niektórych z najpoważniej dotkniętych sektorów, takich jak turystyka i powiązany z nią sektor hotelarski (HORECA), osoby pracujące na własny rachunek, rzemiosło itp. EKES popiera takie działania pod warunkiem, że nie spowodują one nieuczciwej konkurencji, i uważa, że warunek ten zostanie spełniony ze względu na tymczasowy charakter tego środka. |
| --- | --- |

7.6.

| 7.7. | Potrzebne są specjalne środki wsparcia, aby pomóc pracownikom w powrocie do pracy, zwłaszcza tym pracującym dla MŚP. Środki te obejmują „żółtą legitymację”, wsparcie umożliwiające natychmiastowe rozpoczęcie drobnych lokalnych prac publicznych, informacje i porady dotyczące sposobu zachowania i przestrzegania środków higieny i bezpieczeństwa w celu dalszego zmniejszania ryzyka zarażania się COVID-19 oraz ocenę ryzyka związanego z COVID-19 przeprowadzaną przez krajowe i zewnętrzne organy ds. bezpieczeństwa i higieny pracy (BHP) w celu zapewnienia właściwego wdrożenia tych środków oraz zmniejszenia związanych z nimi obciążeń i kosztów. Bardzo ważne jest zapewnienie niezbędnych środków ochrony osobistej, aby umożliwić pracownikom powrót do pracy, oraz zwiększenie zdolności produkcyjnych wytwarzających je MŚP poprzez bezpośrednie inwestycje i zapewnienie pomocy technicznej, a także poprzez przyjęcie odpowiednich zharmonizowanych norm. Organizacje MŚP mogą odegrać kluczową rolę pomocniczą dzięki wymianie protokołów i praktyk między swoimi członkami, aby ułatwić im powrót do pracy i skrócić wymagany do tego czas. |
| --- | --- |

7.7.

| 7.8. | Uwzględniony został jeszcze jeden wniosek złożony przez partnerów społecznych UE w ramach przeprowadzonej niedawno zmiany tymczasowych ram środków pomocy państwa w odniesieniu do MŚP. Wzięto w niej pod uwagę specjalne korzyści dla przedsiębiorstw w czasie kryzysu związanego z COVID-19, takie jak odroczenia płatności podatków i pożyczek, ale nie zmieniono ogólnej zasady de minimis. Regiony oddalone i wiejskie oraz wyspy tradycyjnie korzystają z dotacji transportowych, które z pewnością mogą stanowić większą część kwoty de minimis. W następstwie kryzysu związanego z COVID-19 w takich regionach ruch turystyczny będzie ograniczony, o ile w ogóle zostanie odnotowany, i będą one musiały wykorzystać przywrócony handel towarami w celu poprawy swojej sytuacji. |
| --- | --- |

7.8.

| 7.9. | Efektywne ożywienie gospodarcze będzie wymagało ogromnych inwestycji publicznych i prywatnych w celu sfinansowania podwójnej transformacji, umożliwienia przedsiębiorstwom utrzymania konkurencyjności i uruchomienia działalności przez nowe przedsiębiorstwa. MŚP napotykają jednak trudności w przystosowaniu się do zmian i złożonych przepisów w okresie przejściowym. Aby umożliwić takie nadzwyczajne inwestycje, UE będzie musiała ponownie poszerzyć swe istniejące instrumenty finansowania (WRF, InvestEU, Fundusz Spójności i fundusze strukturalne, programy „Horyzont Europa”, „Cyfrowa Europa” itp. oraz wsparcie finansowe ze strony grupy EBI, a także wdrożenie Europejskiego Mechanizmu Stabilności), zapewnić ich długoterminową elastyczność i powołać stały fundusz naprawczy, który pomoże państwom członkowskim w sprostaniu nadchodzącym wyzwaniom. W celu wspierania MŚP znajdujących się w trudnej sytuacji finansowej w całej Europie niezwykle ważne jest, aby państwa członkowskie w pełni wdrożyły dyrektywę o upadłości dotyczącą zapobiegawczych ram restrukturyzacji i zapewniły MŚP profesjonalne wsparcie, aby mogły one dokonać rentownego zwrotu lub uzyskać drugą szansę. |
| --- | --- |

7.9.

| 7.10. | EKES wzywa do opracowania programu UE, który zapewniłby organizacjom MŚP budowanie potencjału i wsparcie dla wspólnych działań, aby mogły one działać jako punkty kompleksowej obsługi w zakresie informacji i pomocy technicznej, co będzie niezbędne po zakończeniu fazy początkowej. Równie ważne jest, by UE finansowała dostępne nieodpłatnie, wielojęzyczne bazy danych dotyczących analiz cyklu życia grup produktów, aby umożliwić MŚP, które nie mogą bezpośrednio generować tych danych, produkcję w bardziej ekologiczny sposób. |
| --- | --- |

7.10.

| 7.11. | Jeszcze przed kryzysem organizacje MŚP były zaangażowane w rozwijanie i świadczenie różnych usług mających na celu pomoc MŚP znajdującym się w trudnej sytuacji finansowej, w tym inicjatywy „Early Warning Europe”. Zapotrzebowanie na takie wsparcie będzie jeszcze większe w nadchodzących miesiącach i latach. Należy przyspieszyć wdrażanie narzędzi wczesnego ostrzegania określonych w dyrektywie o upadłości, aby zagwarantować dostęp do skutecznego wsparcia dla przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji. |
| --- | --- |

7.11.

Bruksela, dnia 18 września 2020 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

| 11.12.2020 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 429/219 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 429/219

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Turystyka i transport w roku 2020 i w dalszej przyszłości«”

(COM(2020) 550 final)

(2020/C 429/27)

| Sprawozdawca: | Panagiotis GKOFAS |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Panagiotis GKOFAS

| Wniosek o konsultację | Komisja, 17.6.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji |
| Data przyjęcia przez sekcję | 4.9.2020 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 18.9.2020 |
| Sesja plenarna nr | 554 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 217/2/0 |

Wniosek o konsultację

Komisja, 17.6.2020

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji

Data przyjęcia przez sekcję

4.9.2020

Data przyjęcia na sesji plenarnej

18.9.2020

Sesja plenarna nr

554

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

217/2/0

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES uważa, że komunikat Komisji Europejskiej COM(2020) 550 powinien stanowić strategiczne narzędzie polityki na rzecz nowego podejścia do zrównoważonego modelu turystyki i transportu w UE. EKES wzywa do opracowania kompleksowego pakietu środków wraz z wytycznymi i zaleceniami, które będą miały na celu:






  1) | bezpieczne przywrócenie nieograniczonej swobody przemieszczania się, skoordynowane ponowne otwarcie granic wewnętrznych oraz zniesienie kontroli na granicach wewnętrznych; |
| --- | --- | --- |

1.1.

1)

bezpieczne przywrócenie nieograniczonej swobody przemieszczania się, skoordynowane ponowne otwarcie granic wewnętrznych oraz zniesienie kontroli na granicach wewnętrznych;

| 2) | bezpieczne przywrócenie transportu i łączności po przyjęciu wspólnej ramowej umowy politycznej odnoszącej się do wszystkich państw członkowskich;






  — | bezpieczną kontynuację świadczenia usług w dziedzinie turystyki kulinarnej i hotelarsko-gastronomicznej, |
| --- | --- | --- |

2)

bezpieczne przywrócenie transportu i łączności po przyjęciu wspólnej ramowej umowy politycznej odnoszącej się do wszystkich państw członkowskich;

—

bezpieczną kontynuację świadczenia usług w dziedzinie turystyki kulinarnej i hotelarsko-gastronomicznej,

| — | osiągnięcie równowagi dzięki porozumieniu między państwami członkowskimi w sprawie bezpiecznego i wspólnego zarządzania decyzjami i strategiami dotyczącymi granic i transportu. Dopóki prowadzone są kontrole w kierunku COVID-19, personel będzie dysponował wystarczającą liczbą pracowników do zarządzania natychmiastowym i szybkim tranzytem osób, |
| --- | --- |

—

osiągnięcie równowagi dzięki porozumieniu między państwami członkowskimi w sprawie bezpiecznego i wspólnego zarządzania decyzjami i strategiami dotyczącymi granic i transportu. Dopóki prowadzone są kontrole w kierunku COVID-19, personel będzie dysponował wystarczającą liczbą pracowników do zarządzania natychmiastowym i szybkim tranzytem osób,

| — | zapewnienie finansowania na szkolenia dla pracowników w hotelach, restauracjach, placówkach gastronomicznych, muzeach, turystyce morskiej itp., tak aby umieli właściwie wdrażać środki zapobiegania rozprzestrzenianiu się choroby COVID-19; |
| --- | --- |

—

zapewnienie finansowania na szkolenia dla pracowników w hotelach, restauracjach, placówkach gastronomicznych, muzeach, turystyce morskiej itp., tak aby umieli właściwie wdrażać środki zapobiegania rozprzestrzenianiu się choroby COVID-19;

| 3) | zadbanie o to, by zdrowie i bezpieczeństwo były priorytetem w każdej sytuacji, na przykład w podróży itd., ponieważ jest to jedyny sposób przywrócenia zaufania do przepływu osób; |
| --- | --- |

3)

zadbanie o to, by zdrowie i bezpieczeństwo były priorytetem w każdej sytuacji, na przykład w podróży itd., ponieważ jest to jedyny sposób przywrócenia zaufania do przepływu osób;

| 4) | przyjęcie nowego formularza lokalizacji pasażerów na szczeblu UE, ponieważ taki system pozwoliłby osiągnąć większą wartość dodaną na szczeblu UE w wielu obszarach:






  — | monitorowanie na szczeblu UE: Gdyby wszystkie państwa członkowskie zgodziły się udostępniać zarówno nowe informacje z formularzy lokalizacji pasażerów, jak i informacje o wynikach badań laboratoryjnych dla podróżnych, moglibyśmy osiągnąć korzyści skali pod względem zasobów przeznaczanych na testowanie (1). Jeżeli wszystkie kraje UE zgodzą się na stosowanie tej technologii (jak do tej pory w Belgii i Niemczech) i tego samego standardowego formularza lokalizacji pasażerów, można by opracowywać wiarygodne szacunki i prognozy na poziomie miast, co będzie można wykorzystać do kształtowania strategii politycznych na szczeblu zarówno krajowym, jak i unijnym. Taki wysiłek byłby znamiennym przykładem roli UE: dzięki innowacjom i współpracy możemy osiągnąć wspólne cele, którymi są zdrowie publiczne i działalność gospodarcza w czasach kryzysu, |
| --- | --- | --- |

4)

przyjęcie nowego formularza lokalizacji pasażerów na szczeblu UE, ponieważ taki system pozwoliłby osiągnąć większą wartość dodaną na szczeblu UE w wielu obszarach:

—

monitorowanie na szczeblu UE: Gdyby wszystkie państwa członkowskie zgodziły się udostępniać zarówno nowe informacje z formularzy lokalizacji pasażerów, jak i informacje o wynikach badań laboratoryjnych dla podróżnych, moglibyśmy osiągnąć korzyści skali pod względem zasobów przeznaczanych na testowanie (1). Jeżeli wszystkie kraje UE zgodzą się na stosowanie tej technologii (jak do tej pory w Belgii i Niemczech) i tego samego standardowego formularza lokalizacji pasażerów, można by opracowywać wiarygodne szacunki i prognozy na poziomie miast, co będzie można wykorzystać do kształtowania strategii politycznych na szczeblu zarówno krajowym, jak i unijnym. Taki wysiłek byłby znamiennym przykładem roli UE: dzięki innowacjom i współpracy możemy osiągnąć wspólne cele, którymi są zdrowie publiczne i działalność gospodarcza w czasach kryzysu,

| — | paszport COVID-19: Jednym z najtrudniejszych zadań w kontekście naszego doświadczenia sezonu turystycznego jest potwierdzenie ważności testów PCR. Gdyby wszystkie państwa członkowskie postanowiły przyjąć tę samą platformę obsługującą formularz lokalizacji pasażerów, wszystkie akredytowane laboratoria mogłyby przekazywać wyniki za pośrednictwem samej platformy, co pozwoliłoby stworzyć paszport COVID-19 dla wszystkich podróżnych, który byłby wiarygodny i zminimalizowałby ryzyko związane z podróżą; |
| --- | --- |

—

paszport COVID-19: Jednym z najtrudniejszych zadań w kontekście naszego doświadczenia sezonu turystycznego jest potwierdzenie ważności testów PCR. Gdyby wszystkie państwa członkowskie postanowiły przyjąć tę samą platformę obsługującą formularz lokalizacji pasażerów, wszystkie akredytowane laboratoria mogłyby przekazywać wyniki za pośrednictwem samej platformy, co pozwoliłoby stworzyć paszport COVID-19 dla wszystkich podróżnych, który byłby wiarygodny i zminimalizowałby ryzyko związane z podróżą;

| 5) | ustanowienie wspólnego planu strategicznego UE mającego na celu wspieranie państw członkowskich we wdrażaniu środków gospodarczych i środków wsparcia dla MŚP w branży turystycznej, restauracji, hoteli, biur podróży, przewodników turystycznych itp.;






  — | rozwiązanie problemu braku płynności, w szczególności w odniesieniu do bezpośredniego finansowania mikroprzedsiębiorstw, oraz przywrócenie poziomu zaufania konsumentów, jak również zapewnienie bonów podróżnych, |
| --- | --- | --- |

5)

ustanowienie wspólnego planu strategicznego UE mającego na celu wspieranie państw członkowskich we wdrażaniu środków gospodarczych i środków wsparcia dla MŚP w branży turystycznej, restauracji, hoteli, biur podróży, przewodników turystycznych itp.;

—

rozwiązanie problemu braku płynności, w szczególności w odniesieniu do bezpośredniego finansowania mikroprzedsiębiorstw, oraz przywrócenie poziomu zaufania konsumentów, jak również zapewnienie bonów podróżnych,

| — | zapewnianie natychmiastowego dostępu do pożyczek i ich natychmiastowe zatwierdzanie we wszystkich państwach członkowskich objętych nadzorem EBC i UE, z gwarancjami UE i państw członkowskich, |
| --- | --- |

—

zapewnianie natychmiastowego dostępu do pożyczek i ich natychmiastowe zatwierdzanie we wszystkich państwach członkowskich objętych nadzorem EBC i UE, z gwarancjami UE i państw członkowskich,

| — | natychmiastowe ustanowienie europejskiego mechanizmu monitorowania wdrażania środków wsparcia dla MŚP i pracowników, w szczególności płynności, udzielania pożyczek i przejrzystości w odniesieniu do środków wsparcia; |
| --- | --- |

—

natychmiastowe ustanowienie europejskiego mechanizmu monitorowania wdrażania środków wsparcia dla MŚP i pracowników, w szczególności płynności, udzielania pożyczek i przejrzystości w odniesieniu do środków wsparcia;

| 6) | wzmocnienie i rozszerzenie programu SURE obejmującego świadczenia dla bezrobotnych i rekompensatę wynagrodzenia w MŚP; należy zwolnić MŚP z obowiązku płacenia części wynagrodzenia i zobowiązać je do włączania pracowników za pośrednictwem krajowych programów wspieranych przez SURE; |
| --- | --- |

6)

wzmocnienie i rozszerzenie programu SURE obejmującego świadczenia dla bezrobotnych i rekompensatę wynagrodzenia w MŚP; należy zwolnić MŚP z obowiązku płacenia części wynagrodzenia i zobowiązać je do włączania pracowników za pośrednictwem krajowych programów wspieranych przez SURE;

| 7) | europejskie i krajowe instytucje właściwe do realizacji programu SURE powinny odpowiednio konsultować się z organizacjami MŚP; |
| --- | --- |

7)

europejskie i krajowe instytucje właściwe do realizacji programu SURE powinny odpowiednio konsultować się z organizacjami MŚP;

| 8) | program SURE powinien w pełni pokrywać płace i składki na ubezpieczenie społeczne pracowników sektora turystyki i transportu, którzy stracili pracę z powodu pandemii, na przykład w takich segmentach jak gastronomia, hotelarstwo, linie lotnicze, statki wycieczkowe, autobusy turystyczne, porty lotnicze, terminale portowe, turystyka wodna czy przewodnicy turystyczni, co najmniej do 30 czerwca 2021 r.; |
| --- | --- |

8)

program SURE powinien w pełni pokrywać płace i składki na ubezpieczenie społeczne pracowników sektora turystyki i transportu, którzy stracili pracę z powodu pandemii, na przykład w takich segmentach jak gastronomia, hotelarstwo, linie lotnicze, statki wycieczkowe, autobusy turystyczne, porty lotnicze, terminale portowe, turystyka wodna czy przewodnicy turystyczni, co najmniej do 30 czerwca 2021 r.;

| 9) | wprowadzenie ulg podatkowych wraz z moratorium na zobowiązania podatkowe, pakiet bodźców fiskalnych ad hoc w dziedzinie turystyki i transportu dla wszystkich MŚP w branży turystycznej na lata 2020–2024; EKES uważa, że w ramach zharmonizowanego systemu VAT UE obniżona stawka podatku VAT powinna obowiązywać hotele, restauracje, usługi turystyczne, turystykę wodną (czarter łodzi, przystanie jachtowe), autokary, przewodników turystycznych itp.; środki te powinny być jednak uzależnione od ochrony praw pracowniczych i dostarczenia gwarancji, że pracownicy nie będą zwalniani; ponadto wszelkie wsparcie finansowe, takie jak pomoc państwa, pożyczki lub zwolnienia podatkowe, powinno być przyznawane wyłącznie przedsiębiorstwom, które:






  — | chronią zatrudnienie/tworzą godne miejsca pracy i respektują prawa pracownicze, |
| --- | --- | --- |

9)

wprowadzenie ulg podatkowych wraz z moratorium na zobowiązania podatkowe, pakiet bodźców fiskalnych ad hoc w dziedzinie turystyki i transportu dla wszystkich MŚP w branży turystycznej na lata 2020–2024; EKES uważa, że w ramach zharmonizowanego systemu VAT UE obniżona stawka podatku VAT powinna obowiązywać hotele, restauracje, usługi turystyczne, turystykę wodną (czarter łodzi, przystanie jachtowe), autokary, przewodników turystycznych itp.; środki te powinny być jednak uzależnione od ochrony praw pracowniczych i dostarczenia gwarancji, że pracownicy nie będą zwalniani; ponadto wszelkie wsparcie finansowe, takie jak pomoc państwa, pożyczki lub zwolnienia podatkowe, powinno być przyznawane wyłącznie przedsiębiorstwom, które:

—

chronią zatrudnienie/tworzą godne miejsca pracy i respektują prawa pracownicze,

| — | nie są zarejestrowane w rajach podatkowych i zawsze płacą sprawiedliwą część podatków i składek na ubezpieczenia społeczne; |
| --- | --- |

—

nie są zarejestrowane w rajach podatkowych i zawsze płacą sprawiedliwą część podatków i składek na ubezpieczenia społeczne;

| 10) | uregulowanie gospodarki współpracy w sektorze turystyki, szczególnie w sektorze obejmującym przewodników; zachęcanie rządów państw członkowskich do uregulowania gospodarki współpracy w sektorze obejmującym przewodników oraz o stosowanie środków ustawodawczych i administracyjnych mających na celu zapewnienie równych szans; |
| --- | --- |

10)

uregulowanie gospodarki współpracy w sektorze turystyki, szczególnie w sektorze obejmującym przewodników; zachęcanie rządów państw członkowskich do uregulowania gospodarki współpracy w sektorze obejmującym przewodników oraz o stosowanie środków ustawodawczych i administracyjnych mających na celu zapewnienie równych szans;

| 11) | kontynuowanie wszystkich programów wsparcia płynności, polityki pieniężnej i fiskalnej dotyczących hoteli, restauracji, przewodników, autobusów, biur podróży, turystyki wodnej itp. oraz osób samozatrudnionych przez co najmniej 10 miesięcy po powrocie do normalnego życia, zgodnie z zaleceniami WTTC (Światowej Rady Podróży i Turystyki). |
| --- | --- |

11)

kontynuowanie wszystkich programów wsparcia płynności, polityki pieniężnej i fiskalnej dotyczących hoteli, restauracji, przewodników, autobusów, biur podróży, turystyki wodnej itp. oraz osób samozatrudnionych przez co najmniej 10 miesięcy po powrocie do normalnego życia, zgodnie z zaleceniami WTTC (Światowej Rady Podróży i Turystyki).

| 1.2. | Ponieważ polityka pieniężna i fiskalna Eurogrupy, Rady Europejskiej, EBC nie jest przenoszona w sposób symetryczny do wszystkich państw członkowskich, a zwłaszcza nie do państw najbardziej podatnych na zagrożenia i w największym stopniu dotkniętych pandemią, Komisja musi zwiększyć swoją rolę strażnika traktatów i zabezpieczyć symetryczne ożywienie jednolitego rynku w następujący sposób:






  a) | wydając wytyczne dla rządów i banków w sprawie wspierania sektora turystyki i sektora hotelarsko-gastronomicznego oraz zapewniając odpowiednią pomoc (np. poprzez wspólną grupę zadaniową ds. każdego państwa, złożoną z urzędników Komisji i EKES-u); |
| --- | --- | --- |

1.2.

a)

wydając wytyczne dla rządów i banków w sprawie wspierania sektora turystyki i sektora hotelarsko-gastronomicznego oraz zapewniając odpowiednią pomoc (np. poprzez wspólną grupę zadaniową ds. każdego państwa, złożoną z urzędników Komisji i EKES-u);

| b) | egzekwując poprawne wdrożenie polityki zatwierdzonej przez Radę Europejską poprzez stosowanie strategii piętnowania. Komisja musi wyraźnie wskazać budzące wątpliwości praktyki bankowe lub decyzje rządu, które są sprzeczne z zaleceniami dla poszczególnych krajów, zarówno na zewnątrz, jak i pod względem procykliczności w odniesieniu do europejskiego semestru; |
| --- | --- |

b)

egzekwując poprawne wdrożenie polityki zatwierdzonej przez Radę Europejską poprzez stosowanie strategii piętnowania. Komisja musi wyraźnie wskazać budzące wątpliwości praktyki bankowe lub decyzje rządu, które są sprzeczne z zaleceniami dla poszczególnych krajów, zarówno na zewnątrz, jak i pod względem procykliczności w odniesieniu do europejskiego semestru;

| c) | aby uniknąć grabieżczych praktyk, należy pilnie wprowadzić dżentelmeńską umowę w sprawie przedsiębiorstw lotniczych, wynegocjowaną i monitorowaną przez Komisję Europejską, właściwe organy krajowe, reprezentatywnych partnerów gospodarczych i społecznych oraz organizacje reprezentujące konsumentów i pasażerów; |
| --- | --- |

c)

aby uniknąć grabieżczych praktyk, należy pilnie wprowadzić dżentelmeńską umowę w sprawie przedsiębiorstw lotniczych, wynegocjowaną i monitorowaną przez Komisję Europejską, właściwe organy krajowe, reprezentatywnych partnerów gospodarczych i społecznych oraz organizacje reprezentujące konsumentów i pasażerów;

| d) | wprowadzając środki w zakresie ulg podatkowych dla MŚP w sektorze turystyki, z moratorium na zobowiązania podatkowe i zawieszenie zaległych zobowiązań podatkowych zaciągniętych do dnia 31 grudnia 2020 r., a także utworzenie wystarczających rat spłaty od dnia 1 kwietnia 2021 r. |
| --- | --- |

d)

wprowadzając środki w zakresie ulg podatkowych dla MŚP w sektorze turystyki, z moratorium na zobowiązania podatkowe i zawieszenie zaległych zobowiązań podatkowych zaciągniętych do dnia 31 grudnia 2020 r., a także utworzenie wystarczających rat spłaty od dnia 1 kwietnia 2021 r.

| 1.3. | Z uwagi na brak danych na temat rozwoju i sytuacji przedsiębiorstw turystycznych EKES stworzył kwestionariusz internetowy, aby lepiej ocenić propozycje zawarte w niniejszej opinii. Na kwestionariusz odpowiedziało ponad 170 organizacji z całej UE reprezentujących około 3,5 mln członków z sektora turystyki, w tym restauracje i sektor hotelarsko-gastronomiczny, przedsiębiorstwa hotelarskie i noclegowe, agencje turystyczne, branża rekreacyjna, turystyka wodna, przewodnicy wycieczek, usługi transportowe itp. Z kwestionariusza wyłaniają się przede wszystkim następujące dane:






  — | 88 % respondentów wskazało, że kryzys związany z pandemią wywarł na nich bardzo negatywny wpływ, |
| --- | --- | --- |

1.3.

—

88 % respondentów wskazało, że kryzys związany z pandemią wywarł na nich bardzo negatywny wpływ,

| — | dla 81 % respondentów kryzys będzie miał długoterminowe konsekwencje w reprezentowanym przez nich sektorze; |
| --- | --- |

—

dla 81 % respondentów kryzys będzie miał długoterminowe konsekwencje w reprezentowanym przez nich sektorze;

| — | prawie 55 % respondentów wskazało, że sektor, który reprezentują, prawdopodobnie nie przetrwa w 2021 r. (dla 45 % jest to mało prawdopodobne, a dla 10 % bardzo mało prawdopodobne), |
| --- | --- |

—

prawie 55 % respondentów wskazało, że sektor, który reprezentują, prawdopodobnie nie przetrwa w 2021 r. (dla 45 % jest to mało prawdopodobne, a dla 10 % bardzo mało prawdopodobne),

| — | w przypadku 77 % respondentów poziom zatrudnienia w reprezentowanym przez nich sektorze zmniejszył się w 2020 r., |
| --- | --- |

—

w przypadku 77 % respondentów poziom zatrudnienia w reprezentowanym przez nich sektorze zmniejszył się w 2020 r.,

| — | stopa obrotu przedsiębiorstw spadła w 2020 r. w przypadku 90 % respondentów (w przypadku 49 % respondentów o ponad 70 %); |
| --- | --- |

—

stopa obrotu przedsiębiorstw spadła w 2020 r. w przypadku 90 % respondentów (w przypadku 49 % respondentów o ponad 70 %);

| — | 51 % respondentów spodziewa się, że kryzys zakończy się po 2021 r., |
| --- | --- |

—

51 % respondentów spodziewa się, że kryzys zakończy się po 2021 r.,

| — | 73 % respondentów stwierdziło, że reprezentowany przez nich sektor będzie potrzebował więcej niż jednego roku, aby powróciły wyniki gospodarcze oraz zaufanie do rynku wewnętrznego i międzynarodowych przepływów turystycznych, |
| --- | --- |

—

73 % respondentów stwierdziło, że reprezentowany przez nich sektor będzie potrzebował więcej niż jednego roku, aby powróciły wyniki gospodarcze oraz zaufanie do rynku wewnętrznego i międzynarodowych przepływów turystycznych,

| — | zdaniem respondentów priorytetami politycznymi sektora turystyki na poziomie krajowym i europejskim są: szczepionka przeciwko COVID-19 (dla 66 % respondentów), systemy finansowania bezpośredniego / wsparcia finansowego (63 %), protokoły dotyczące zdrowia (56 %) i odroczenia płatności podatków (45 %). |
| --- | --- |

—

zdaniem respondentów priorytetami politycznymi sektora turystyki na poziomie krajowym i europejskim są: szczepionka przeciwko COVID-19 (dla 66 % respondentów), systemy finansowania bezpośredniego / wsparcia finansowego (63 %), protokoły dotyczące zdrowia (56 %) i odroczenia płatności podatków (45 %).

| 1.4. | Pilnie potrzebny jest intensywny dialog społeczny oraz istotny program polityczny w celu wynegocjowania uaktualnionych sektorowych układów zbiorowych dla sektorów turystyki i transportu, które obejmują MŚP i reprezentatywne organizacje MŚP najbardziej dotknięte przez COVID-19. |
| --- | --- |

1.4.

2.   Uwagi ogólne

| 2.1. | Wybuch pandemii COVID-19 sparaliżował branżę turystyczną, sprawiając, że podróżujący mają problemy z powrotem do domu, i wyniszczając gospodarki, które są w dużym stopniu zależne od turystyki. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | W sektorze turystyki w UE zatrudnionych jest około 22,6 mln osób (2). Stanowi to 11,2 % całkowitego zatrudnienia w UE i 9,5 % unijnego PKB w 2019 r.; w 2018 r. w UE-27 dostępne były 600 154 turystyczne obiekty noclegowe, a zapotrzebowanie na noclegi w takich obiektach wynosiło ok. 1 326 049 994 nocy. W wielu państwach członkowskich, europejskich regionach i miastach turystyka jest istotnym czynnikiem struktury gospodarczej i społecznej. Ponadto sektor ten zapewnia bardzo potrzebne miejsca pracy i dochody, skupione często w obszarach bez alternatywnych źródeł zatrudnienia, i umożliwia zatrudnienie pracowników o niskich kwalifikacjach (3). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Szacuje się, że w wyniku pandemii COVID-19 branża turystyczna w UE, w której zatrudnionych jest około 13 mln osób (4), traci w przybliżeniu 1 mld EUR dochodów miesięcznie. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | W wielu innych popularnych ośrodkach turystycznych hotele stoją puste, zamknięto restauracje, bary, atrakcje turystyczne, przystanie jachtowe, muzea i ośrodki. W kilku krajach UE będących kluczowymi ośrodkami turystycznymi, takich jak Włochy, Grecja, Portugalia, Malta, Cypr, Hiszpania i Francja, sytuacja jest szczególnie trudna. W tym roku Włochy mogą stracić około 60 % odwiedzających je turystów. WTTC przewiduje, że w 2020 r. rynek podróży i turystyki może stracić 75 mln miejsc pracy na całym świecie i 6,4 mln miejsc pracy w UE (5). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Według Zrzeszenia Międzynarodowego Transportu Lotniczego (IATA) w 2020 r. straty związane z globalnymi podróżami lotniczymi mogą wynieść ponad 252 mld USD (228 mld EUR). Do 30 czerwca odwołano dwa miliony lotów pasażerskich. We Francji wskaźnik wykorzystania hoteli na dzień 17 marca wyniósł 3,3 % (w porównaniu z 65,3 % na dzień 26 lutego). Do 30 maja w niemal wszystkich państwach członkowskich UE, z wyjątkiem Szwecji, zamknięto restauracje i bary. Właściciele hoteli, restauracji, barów i przystani zwolnili na stałe lub tymczasowo tysiące pracowników. W szczytowym momencie kryzysu europejskie koleje straciły 90 % pasażerów i nadal działają przy niskim wykorzystaniu zdolności. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Należy uznać wpływ na sektory pomocnicze związane z turystyką, takie jak produkcja sprzętu dla branży rekreacyjnej (np. budowa łodzi). Konieczne jest ich wsparcie za pomocą promowania turystyki i rozwijania międzynarodowych możliwości handlu. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Europejski branża turystyczna obejmuje szereg sektorów, takich jak podróże, transport, zakwaterowanie, żywienie, rekreacja na lądzie i wodzie, kultura czy przyroda. Bezpośrednio i pośrednio odpowiada za niemal 10 % PKB UE i sprawia, że UE stała się wiodącym celem turystycznym na świecie, do którego przybyło 563 mln osób z zagranicy, generując 30 % światowych wpływów w 2018 r. (źródło: KE). UE jest głównym ośrodkiem turystycznym na świecie, który w 2018 r. odpowiadał za 30 % przyjazdów w międzynarodowym ruchu turystycznym (źródło: KE). Strukturę tych międzynarodowych przepływów można by wykorzystać do opracowania stosownych krótko-, średnio- i długoterminowych unijnych strategii i programu. |
| --- | --- |

2.7.

3.   FILAR I: zrównoważony charakter turystyki i transportu

| 3.1. | EKES uważa, że komunikat ten powinien być pierwszym krokiem w ramach nowej generacji unijnych strategii i programów zrównoważonej turystyki. Należy w nim połączyć potrzeby MŚP i pracowników i sytuacje w jakich się znajdują, aby odbudować zaufanie społeczne wśród turystów i konsumentów. Należy w nim chronić prawa i normy w zakresie zdrowia i bezpieczeństwa oraz zapewniać zrównoważony charakter i płynność przedsiębiorstw w kontekście odnowionej europejskiej strategii dla MŚP na 2030 r., zgodnie z zasadami programu Small Business Act. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | EKES nie uważa, aby zwykłe przyjęcie podejścia opartego na powrocie do normalności mogło realnie umożliwić uporanie się z najpoważniejszym kryzysem, jaki kiedykolwiek dotknął sektory turystyki i transportu w UE. EKES wzywa do gruntownego przeglądu tych strategii w celu przywrócenia zaufania i stabilności przedsiębiorstw i pracowników, poprzez przyjęcie do 2030 r. paktu solidarności UE nowej generacji na rzecz zrównoważonej turystyki. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | EKES jest zdania, że mamy teraz możliwość sprawiedliwego ożywienia i szybkiej odbudowy naszych gospodarek, aby uczynić je bardziej ekologicznymi, sprawiedliwszymi i odporniejszymi na przyszłe wstrząsy. Należy dokonać przeglądu wkładu unijnego planu integracji w europejski model rozwoju zrównoważonej turystyki i zrównoważonego transportu, unikając wszelkich środków stwarzających ryzyko dalszej fragmentacji i nieuczciwych warunków i praktyk na rynku wewnętrznym. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Sprawiedliwa i zrównoważona odbudowa w sektorze turystyki wymaga:






  1) | uwzględnienia europejskich celów do 2050 r. w zakresie neutralności pod względem emisji dwutlenku węgla zgodnie z celami porozumienia paryskiego (konkluzje Rady Europejskiej z dnia 12 grudnia 2019 r.). |
| --- | --- | --- |

3.4.

1)

uwzględnienia europejskich celów do 2050 r. w zakresie neutralności pod względem emisji dwutlenku węgla zgodnie z celami porozumienia paryskiego (konkluzje Rady Europejskiej z dnia 12 grudnia 2019 r.).

| 2) | Aby przyczynić się do realizacji tych celów, zdaniem EKES-u, należy najpierw zająć się kwestią środków transportu, zachęcając do wybierania wolniejszych i czystych sposobów mobilności, takich jak transport rowerowy i kolejowy. |
| --- | --- |

2)

Aby przyczynić się do realizacji tych celów, zdaniem EKES-u, należy najpierw zająć się kwestią środków transportu, zachęcając do wybierania wolniejszych i czystych sposobów mobilności, takich jak transport rowerowy i kolejowy.

| 3) | W odniesieniu do turystycznych obiektów noclegowych EKES zaleca, aby zachęcać do renowacji i wykorzystywać w przypadku takich obiektów unijne oznakowanie ekologiczne. Należy zachęcać do tego, aby w obiektach takich wykazywano zużycie energii i ich wpływ na emisyjność. |
| --- | --- |

3)

W odniesieniu do turystycznych obiektów noclegowych EKES zaleca, aby zachęcać do renowacji i wykorzystywać w przypadku takich obiektów unijne oznakowanie ekologiczne. Należy zachęcać do tego, aby w obiektach takich wykazywano zużycie energii i ich wpływ na emisyjność.

| 4) | Aby zmniejszyć emisje CO2 w turystyce, EKES zdecydowanie zachęca do stosowania lokalnych produktów spożywczych i innych materiałów zużywalnych, które mogą zostać poddane recyklingowi. |
| --- | --- |

4)

Aby zmniejszyć emisje CO2 w turystyce, EKES zdecydowanie zachęca do stosowania lokalnych produktów spożywczych i innych materiałów zużywalnych, które mogą zostać poddane recyklingowi.

| 5) | EKES proponuje, by w celu uzupełnienia istniejących luk w informacjach i danych dotyczących międzynarodowego ruchu turystycznego do UE jako docelowego miejsca podróży utworzono niezależne centrum monitorowania zrównoważonej turystyki. |
| --- | --- |

5)

EKES proponuje, by w celu uzupełnienia istniejących luk w informacjach i danych dotyczących międzynarodowego ruchu turystycznego do UE jako docelowego miejsca podróży utworzono niezależne centrum monitorowania zrównoważonej turystyki.

| 3.5. | Odpowiedzialni operatorzy turystyczni muszą zobowiązać się do informowania na temat śladu węglowego oferowanych przez nich wakacji i imprez. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Plan odbudowy UE i krajowe plany odbudowy powinny zapewniać wystarczające środki finansowe na transformację środowiskową i cyfrową branży turystycznej i jej infrastruktury dzięki inwestycjom służącym zwiększeniu atrakcyjności turystyki w oczach konsumentów i przynoszącym realne korzyści przedsiębiorstwom turystycznym. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | EKES uważa, że sprawiedliwa turystyka opiera się na społecznie odpowiedzialnym prowadzeniu działalności gospodarczej zapewniającym wysokiej jakości miejsca pracy. Wymaga to rozwoju turystyki pozasezonowej, która gwarantuje trwałe miejsca pracy. Dlatego Komisja Europejska musi wspierać inicjatywy i projekty spełniające te kryteria. Należy przeprowadzić europejskie badania dotyczące społecznych i środowiskowych kosztów niezrównoważonej turystyki. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Ze względu na zasady utrzymywania dystansu fizycznego wśród konsumentów coraz bardziej popularne są sektory oferujące turystykę niemasową (np. turystykę na świeżym powietrzu, turystykę wodną). Te tendencje konsumenckie stwarzają okazję do przyspieszenia odbudowy szerzej pojętego europejskiego przemysłu turystycznego i zatrudnienia. Należy wspierać te sektory, zwłaszcza w przypadkach, gdy aktywność w nich może się odbywać w środowisku regionalnym, krajowym lub europejskim. Jeśli chodzi o turystykę wodną, oferuje to w całej Europie różne możliwości dla wysp, rzek, kanałów, jezior i obszarów przybrzeżnych. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | EKES uważa, że w ramach zharmonizowanego systemu VAT UE należy zastosować obniżony VAT odnośnie do hoteli, restauracji, usług turystycznych, turystyki wodnej (czarteru łodziowego, przystani), autobusów, przewodników wycieczek itp. W razie potrzeby powinno to obejmować wprowadzenie szybkich zmian w dyrektywie VAT, które zapewnią równe traktowanie wszystkich sektorów przemysłu turystycznego. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Branża autokarowa, która składa się z wielu przedsiębiorstw będących MŚP, poważnie ucierpiała wskutek pandemii. Obrót wielu przedsiębiorstw autokarowych spadł do 0–10 % w porównaniu z tym samym okresem w ubiegłym roku. UE ma teraz okazję pomóc temu sektorowi, realizując przedstawione przez siebie propozycje, między innymi w sprawie ujednoliconych przepisów odnoszących się do stref niskiej emisji w UE oraz punktu kompleksowej obsługi w zakresie zwrotu podatku VAT. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | W tym kontekście należy podjąć działania, które pomogą w przywróceniu międzynarodowej, kontynentalnej i krajowej turystyki z korzyścią dla wielu sektorów gospodarki UE. Koleje mogą pomóc w rozwijaniu ośrodków turystycznych, które nie są wystarczająco obsługiwane przez transport lotniczy, w otwarciu nowych tras i stymulowaniu nowych łańcuchów wartości. Dla europejskiej kolei stanowi to szansę na zaspokojenie rosnącego popytu na rynku wśród turystów troszczących się o klimat. Rok Kolei powinien być szansą na stworzenie świadomości społecznej w zakresie zrównoważonej turystyki i nowych tras turystycznych, które obywatele Unii mogą odkrywać dzięki połączeniom kolejowym. W tym kontekście Europejski Rok Kolei powinien być również okazją do zwiększenia widoczności i popularyzacji historycznych i krajobrazowych tras kolejowych w całej Europie (6). |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Z wielu powodów znaczna liczba młodych Europejczyków nigdy nie podróżowała po Europie lub ich podróże były bardzo rzadkie. Jakkolwiek istnieją już programy wymiany edukacyjnej, UE właśnie uruchomiła narzędzie umożliwiające Europejczykom takie doświadczanie podróży, które przybliży osoby młode do tożsamości europejskiej, podnosząc przy tym ich świadomość w zakresie podstawowych wartości Unii Europejskiej i zapoznając je ze zrównoważonym i czystym środkiem transportu. DiscoverEU jest inicjatywą Unii Europejskiej stwarzającą szansę na odkrywanie Europy poprzez doświadczanie jej. Podróżując w przeważającej mierze koleją (istnieją w tym zakresie wyjątki, aby umożliwić uczestnictwo osobom zamieszkującym wyspy lub odległe obszary), młodzi Europejczycy mogą odkrywać Europę, jej miasta i miasteczka (7). |
| --- | --- |

3.12.

4.   FILAR II: płynność, naprawa w sferze zatrudnienia i przywrócenie poziomu zaufania konsumentów

| 4.1. | Niezwykle istotne jest, aby wspierać ożywienie oraz krótko-, średnio- i długoterminową płynność europejskich przedsiębiorstw z branży turystycznej, zwłaszcza mikroprzedsiębiorstw i małych przedsiębiorstw. Należy to uczynić w części poprzez natychmiastowe utworzenie unijnej grupy zadaniowej ds. płynności, która powinna móc zmierzyć skuteczność przedmiotowych środków. Powinno się to odbywać częściowo poprzez zapewnienie przejrzystości w odniesieniu do nieuzasadnionych odmów udzielenia kredytu, opóźnień i zbędnych obciążeń biurokratycznych, a częściowo poprzez podejmowanie odpowiednich środków naprawczych dotyczących Europejskiego Funduszu Inwestycyjnego, nowych postępowań upadłościowych i poprzez działania krajowych rzeczników praw obywatelskich. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | UE musi zapewnić równe szanse na rynku turystycznym obejmujące równe warunki i uczciwą konkurencję między zawodem przewodnika a nielegalnie działającymi organizatorami wycieczek i samozwańczymi przewodnikami. EKES wzywa Komisję Europejską jako strażnika traktatów do zapewnienia zrównoważonego rozwoju unijnej gospodarki dzielenia się (8)
  w państwach członkowskich, także w odniesieniu do usług przewodników, jak wskazano w nocie Parlamentu Europejskiego z dnia 16 listopada 2016 r. w sprawie wprowadzenia europejskiego programu na rzecz gospodarki dzielenia się. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Polityka w zakresie bankowości, płynności i finansów nie była prowadzona w sposób prawidłowy. Niektóre banki (na przykład w Grecji) decydują się na wykorzystanie luzowania ilościowego (transakcji w ramach nadzwyczajnego programu zakupów w czasie pandemii uruchomionego przez EBC) w celu umocnienia swojej pozycji, a nie wspierania realnego rynku. Banki te rozszerzają zakres udzielania kredytów na rentowne i niedotknięte kryzysem przedsiębiorstwa (np. supermarkety) i nie podejmują ryzyka udzielania kredytów na rzecz najbardziej narażonych sektorów, takich jak turystyka i usługi. Restauracje, kawiarnie, hotele, firmy autobusowe itp. nie znajdują się już na listach kredytobiorców banków; banki domagają się gwarancji kredytowych, których przedsiębiorstwa te nie mogą udzielić, nawet te z nich, którym banki udzieliłyby pożyczki. Stopa procentowa jest wyższa niż 4,5 % pomimo wszystkich gwarancji i dotacji EBC. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Zatrudnienie w sektorze turystyki UE wymaga zharmonizowanego i zaawansowanego podejścia opartego na krajowych partnerach społecznych i na skonsolidowanych praktykach. Aby uniknąć bezrobocia i utraty wyszkolonych pracowników, należy uzgodnić krótkoterminowe środki robocze między właściwymi rządami i partnerami społecznymi na szczeblu krajowym. Należy również wziąć pod uwagę to, że w dużych miastach, w których publiczne i prywatne biura promują obecnie pracę z domu, istnieje zagrożenie zamknięcia większości restauracji, pubów, barów i kawiarni. Konieczne jest wdrożenie środków w zakresie polityki i zatrudnienia, aby uniknąć zamykania na stałe lokali w centrach miast i w ich otoczeniu. Ponadto w dłuższej perspektywie domowe biura (czy też telepraca) nie mogą zastąpić silnej europejskiej mobilności pracowników. Ograniczenie liczby europejskich konferencji, targów, kongresów i podróży służbowych pociągałoby za sobą ogromne straty dla zatrudnienia, MŚP, know-how, kreatywności i partnerstw innowacyjnych w Europie i prowadziłoby do przyjęcia bardziej krajowej perspektywy. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Należy zapewnić wsparcie dla organizacji targów, które mają kluczowe znaczenie dla branży turystycznej i sektorów pomocniczych, a także same w sobie są istotnym źródłem turystyki, podróży i zatrudnienia. Należy także opracować wytyczne dotyczące bezpiecznego organizowania targów i zapewnienia im finansowania ze strony UE i państw członkowskich. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Sektor turystyki: oczekiwania związane z zarządzaniem. Zgodnie ze wszystkimi dostępnymi danymi bieżący sezon jest już stracony. Przyjazdy turystów nie spowodują osiągnięcia wyniku pozwalającego zbliżyć się do punktu, w którym przychody przewyższą koszty operacyjne sektora. Wszystkie przedsiębiorstwa poniosą ogromne straty, co zagrozi ich rentowności. Potrójny pakiet Eurogrupy (pakiety SURE wynoszący 100 mld, EBI – 200 mld i EMS – 250 mld) nie jest wystarczający albo rządy w niewłaściwy sposób realizują przenoszenie polityki. Na przykład w Grecji rząd zdecydował się nie korzystać z EMS, a wdrażanie pozostałych dwóch elementów opóźnia się: są niewystarczająco ukierunkowane, dysponują zbyt małymi środkami i nie zapewniają wystarczających zachęt. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Wszechstronna kampania marketingowa i informacyjna powinna promować europejski przemysł turystyczny zarówno w UE, jak i poza nią, aby wesprzeć ożywienie gospodarcze w tym sektorze. Dzięki ogłoszeniu Europejskiego Roku Zrównoważonej Turystyki w 2021 lub 2022 r. możliwe byłoby ustanowienie ogólnounijnych ram oraz rozpoczęcie działań w całej UE. |
| --- | --- |

4.7.

5.   FILAR III: sieci wiedzy w zakresie danych i gotowość; zdrowie i bezpieczeństwo, ograniczanie ryzyka i gotowość

| 5.1. | EKES uważa, że w ramach działań następczych po pandemii COVID-19, a także na podstawie wniosków wyciągniętych przez państwa członkowskie, które mają trudności z koordynacją strategii transgranicznych i wspólnej polityki, potrzebne jest bardziej skoordynowane podejście w sektorze turystyki i transportu. Można to osiągnąć dzięki opracowywaniu pilotażowych programów szkoleniowych na rzecz skutecznego wspólnego reagowania w kontekście gotowości corocznie do 2024 r., przy udziale europejskich sieci wiedzy otwartych dla partnerów społecznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | EKES uważa, że konieczne jest zadbanie o szybsze uruchomienie krajowych platform na rzecz ograniczania ryzyka w ramach Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności utworzonego w ramach działań następczych w odniesieniu do ram z Sendai ONZ. W związku z tym EKES zwraca się do Komisji Europejskiej i państw członkowskich (w ramach krajowego planu koordynacji pomocy w sytuacjach kryzysowych), partnerów gospodarczych i społecznych oraz organów naukowych o uwzględnienie sektora turystyki i mobilności we wspólnych projektach pilotażowych w trakcie kryzysu związanego z COVID-19 i po tym kryzysie, a także w europejskiej sieci szkoleniowej w celu przygotowania reakcji UE. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | W celu uzyskania europejskich, zharmonizowanych i aktualnych danych dotyczących turystyki, mobilności transportowej, wąskich gardeł rynku i najlepszych praktyk EKES zwraca się do Komisji Europejskiej o ustanowienie specjalnych programów i regionalnych projektów pilotażowych w ramach partnerstwa z unijnymi i krajowymi partnerami społecznymi oraz akademickimi i niezależnymi sieciami badawczymi, łącząc w ten sposób zasoby badawcze i szkoleniowe. Ponadto, aby lepiej koordynować przywrócenie UE statusu międzynarodowego ośrodka turystycznego na szczeblu światowym i przyciągnąć bezpośrednie inwestycje zagraniczne, EKES zwraca się do Komisji Europejskiej, by zachęcała państwa członkowskie do promowania konkretnych programów i wspólnych inicjatyw pilotażowych. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Transgraniczne szlaki turystyczne i rekreacyjne mogą odegrać kluczową rolę w ponownym łączeniu regionów i państw członkowskich, stwarzając jednocześnie możliwości rozwoju turystyki w regionach słabiej rozwiniętych. Sieć EuroVelo może być wzorem dla inicjatyw, jakie należy podejmować – przy wsparciu funduszy UE – w innych sektorach; działania takie trzeba szeroko promować wśród konsumentów (np. szlaki turystyki wodnej). |
| --- | --- |

5.4.

6.   FILAR IV: zarządzanie i zasoby: nowa generacja strategii w zakresie zrównoważonej turystyki i zrównoważonego transportu

| 6.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje pilny i niezbędny komunikat dotyczący europejskiej turystyki i europejskiego transportu w roku 2020 i w dalszej przyszłości (9). Zdobyte doświadczenia powinny skłonić instytucje UE i państwa członkowskie do ponownego przemyślenia obecnych strategii w dziedzinie turystyki i transportu w oparciu o nowe kompetencje dzielone UE na zasadzie dobrowolności poprzez wzmocnioną współpracę między zainteresowanymi rządami i władzami na wielu szczeblach. Można to osiągnąć przy aktywnym zaangażowaniu unijnych i krajowych partnerów społecznych i organów doradczych oraz dzięki ogłoszeniu Europejskiego Roku Zrównoważonej Turystyki. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | EKES podkreśla, że pilnie potrzebujemy skutecznej średnio- i długoterminowej polityki UE w celu przywrócenia zaufania obywateli i całego społeczeństwa do bezpiecznego
  podróżowania
  w całej UE. Polityka ta musi obejmować inne sektory turystyczne UE, takie jak zakwaterowanie, żywienie, zdrowie i bezpieczeństwo, handel, telekomunikacja i rolnictwo. Turystyka i transport w UE są jedną z branż, w które pandemia COVID-19 uderzyła najsilniej. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | Z myślą o tym, by przywrócić zaufanie, wznowić i zwiększyć ruch turystyczny, EKES popiera stosowanie wewnętrznego paszportu zdrowia UE (podobnie do karty lokalizacji pasażera i kodów QR) wraz z interoperacyjną i wielojęzyczną platformą pomocy zdrowotnej UE. Można by używać kodu QR, aby skorzystać z informacji i usług zdrowotnych w odwiedzanym kraju i uzyskać pilny dostęp do systemów opieki zdrowotnej i zabezpieczenia społecznego. |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | Karta lokalizacji pasażera, której celem jest testowanie i wymiana danych na szczeblu UE, została wprowadzona w Grecji z myślą o przyjmowaniu odwiedzających z Unii Europejskiej i kilku innych krajów, jako strategia służąca osiągnięciu kompromisu między zdrowiem publicznym, nadzorem epidemiologicznym i korzyściami społeczno-gospodarczymi związanymi z przepływem podróżnych. Karta lokalizacji pasażera opiera się na następujących dwóch filarach:






  1) | skutecznym nadzorze opartym na danych: testowanie jest najważniejszym elementem przy wdrażaniu strategii łagodzenia skutków w przypadku globalnej pandemii; badania są cennym zasobem i niezmiernie ważne jest, aby skutecznie je wykorzystywać do gromadzenia danych, przewidywania ognisk choroby i opracowywania zharmonizowanych polityk leżących w interesie ogólnym; |
| --- | --- | --- |

6.4.

1)

skutecznym nadzorze opartym na danych: testowanie jest najważniejszym elementem przy wdrażaniu strategii łagodzenia skutków w przypadku globalnej pandemii; badania są cennym zasobem i niezmiernie ważne jest, aby skutecznie je wykorzystywać do gromadzenia danych, przewidywania ognisk choroby i opracowywania zharmonizowanych polityk leżących w interesie ogólnym;

| 2) | skutecznym śledzeniu: natychmiastowa komunikacja z potwierdzonymi przypadkami pozytywnymi oraz ustalanie kontaktów zakaźnych to jedna z niewielu skutecznych alternatyw dla blokad. |
| --- | --- |

2)

skutecznym śledzeniu: natychmiastowa komunikacja z potwierdzonymi przypadkami pozytywnymi oraz ustalanie kontaktów zakaźnych to jedna z niewielu skutecznych alternatyw dla blokad.

| 6.5. | EKES wzywa wszystkie właściwe instytucje europejskie i krajowe do opracowania wieloletniego planu działania UE bezpośrednio po zakończeniu fazy zagrożenia. W ramach takiego planu działania należy zupełnie na nowo przemyśleć kształtowanie unijnej polityki w dziedzinie turystyki i transportu oraz ułatwić koordynację turystyki na rynku wewnętrznym, jak również międzynarodowych przepływów turystycznych z całego świata. |
| --- | --- |

6.5.

| 6.6. | Mając na uwadze te dwa filary, opracowano kartę lokalizacji pasażera, która wraz z narzędziem sztucznej inteligencji EVA umożliwia:






  a) | ukierunkowane testy w oparciu o cechy charakterystyczne podróżnego (państwo i miejsce zamieszkania, odwiedzane kraje, wiek i płeć), które maksymalizują skuteczność testów, oraz |
| --- | --- | --- |

6.6.

a)

ukierunkowane testy w oparciu o cechy charakterystyczne podróżnego (państwo i miejsce zamieszkania, odwiedzane kraje, wiek i płeć), które maksymalizują skuteczność testów, oraz

| b) | szybkie śledzenie w oparciu o zadeklarowane przez daną osobę dane kontaktowe, informacje o miejscu przeznaczenia itp. |
| --- | --- |

b)

szybkie śledzenie w oparciu o zadeklarowane przez daną osobę dane kontaktowe, informacje o miejscu przeznaczenia itp.

| 6.7. | EKES z zadowoleniem przyjmuje i w pełni popiera propozycje przedstawione w komunikacie i średnio- i długoterminową perspektywę wybraną przez Komisję Europejską w ramach unijnego planu nowej generacji oraz ogólny budżet UE na lata 2021–2027, który będzie wymagał przyjęcia odpowiednich środków budżetowych. W szczególności środki te powinny koncentrować się na realizacji strategii i programów w zakresie zrównoważonej turystyki nowej generacji, w tym krajowych biznesplanów dotyczących sektora turystyki mających na celu budowanie zdolności w MŚP, w organizacjach przedstawicielskich i u partnerów społecznych, przy jednoczesnym wystarczającym uwzględnieniu innych priorytetów UE, które niekoniecznie są związane z pandemią. |
| --- | --- |

6.7.

| 6.8. | Grabieżcze praktyki linii lotniczych: osoby podróżujące tak w celach rekreacyjnych, jak i służbowych tracą pieniądze, gdy linie lotnicze dokonują rezerwacji lotów, które są anulowane wkrótce po dokonaniu opłaty. Linie lotnicze podejmują nagłe decyzje, czy zachować trasy, loty i czasy na start lub lądowanie, czy je anulować, nie uprzedzając o tym wcześniej klientów. Klienci gubią się w praktykach dotyczących bonów i zmian planu podróży. Refundacje zajmują zbyt dużo czasu i stanowią mniej niż 20 % całkowitej liczby zarezerwowanych i anulowanych lotów, co powoduje utratę cennej płynności konsumentów i przedsiębiorstw. |
| --- | --- |

6.8.

| 6.9. | EKES z zaniepokojeniem obserwuje delikatną równowagę między prawami konsumentów a problemami z płynnością przedsiębiorstw lotniczych w związku z pandemią COVID-19, których przyczyną jest odwoływanie lotów. Wzywa linie lotnicze, pasażerów oraz organy unijne i krajowe do znalezienia odpowiednich rozwiązań w zakresie alternatywnych wariantów lub terminów zwrotu kosztów podczas okresu przejściowego wywołanego przez COVID-19. EKES nie zgadza się na sprzeczne z prawem praktyki linii lotniczych, które czasami oferują jedynie bony lub zmianę rezerwacji. Apeluje do linii lotniczych, by przestrzegały europejskiego prawodawstwa dotyczącego praw pasażerów (rozporządzenie (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady (10)), w tym prawa do otrzymania pełnego zwrotu kosztów po odwołaniu lotu przez przedsiębiorstwo lotnicze. |
| --- | --- |

6.9.

| 6.10. | Zharmonizowane podejście do emisji bonów i zwrotów potrzebne jest w całym sektorze turystyki, w tym w odniesieniu do indywidualnej działalności turystycznej, która obecnie nie jest nimi objęta i w której występują różnice w traktowaniu między sektorami i państwami członkowskimi. |
| --- | --- |

6.10.

| 6.11. | Sektor turystyki potrzebuje intensywnego dialogu społecznego, którego wynikiem byłyby skuteczne sektorowe układy zbiorowe obejmujące wszystkich pracowników, zwłaszcza w czasie pandemii COVID-19 i po jej zakończeniu. To samo dotyczy sektora transportu. Jest to najlepszy sposób skutecznej ochrony pracowników w tych sektorach i zapewnienia pokoju społecznego, co pomoże zagrożonym przedsiębiorstwom. Wszystkie zainteresowane strony muszą dołożyć wszelkich starań, aby zintensyfikować dialog społeczny i negocjacje zbiorowe na wszystkich szczeblach sektora. |
| --- | --- |

6.11.

| 6.12. | Strategie wartości dodanej należy skoordynować z krajowymi programami naprawy turystyki na szczeblu Komisji Europejskiej w celu odbudowy europejskiego sektora turystyki. Należy to z pewnością powiązać z koordynacją krajowych programów antykryzysowych i z odbudową transportu powietrznego, morskiego i autokarowego, który znacznie ucierpiał w wielu krajach UE (w Polsce, we Włoszech, w Hiszpanii i innych krajach). |
| --- | --- |

6.12.

| 6.13. | Potrzebny jest intensywny dialog społeczny, obejmujący także organizacje MŚP, w celu wynegocjowania zaktualizowanych układów zbiorowych dla sektora turystyki i transportu, które zapewnią pokój społeczny, a dzięki uzgodnionym rozwiązaniom będą także najskuteczniejszym sposobem ochrony pracowników. Pomoże on też zagrożonym przedsiębiorstwom i całemu sektorowi. |
| --- | --- |

6.13.

| 6.14. | Do ponownego ożywienia i rozwoju branży turystycznej potrzebne jest kompleksowe podejście do umiejętności i kwalifikacji, gdyż nie zawsze są one zharmonizowane między krajami i brakuje wzajemnego uznawania (np. licencji dla kapitanów małych statków komercyjnych). |
| --- | --- |

6.14.

| 6.15. | Europejscy partnerzy społeczni w sektorze usług turystycznych i transportu powinni koordynować swoje wysiłki, aby porozumieć się co do standardów społecznych w tych sektorach. |
| --- | --- |

6.15.

Bruksela, dnia 18 września 2020 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Grecja przeprowadza 7 000 testów dziennie i jesteśmy w stanie określić częstotliwość zachorowań w najbardziej zagrożonych krajach z bardzo dużym stopniem pewności.

1

(2)  https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/RC-9-2020-0166_PL.html

2

(3)  COM(2020) 550 final.

3

(4)  https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=tour_cap_nuts2&lang=en

4

(5)  EPRS_ATA(2020)649368_EN.

5

(6)  Opinia TEN/710 – Europejski Rok Kolei (2021) (Dz.U. C 364 z 28.10.2020, s. 149).

6

(7)  Zob. przypis 6.

7

(8)  https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52016DC0356&from=PL

8

(9)  COM(2020) 550 final.

9

(10)  Dz.U. L 46 z 17.2.2004, s. 1.

10

---

| 11.12.2020 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 429/227 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 429/227

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Banku Centralnego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Przegląd zarządzania gospodarczego. Sprawozdanie dotyczące stosowania rozporządzeń (UE) nr 1173/2011, 1174/2011, 1175/2011, 1176/2011, 1177/2011, 472/2013 i 473/2013 oraz przydatności dyrektywy Rady 2011/85/UE«”

(COM(2020) 55 final)

(2020/C 429/28)

| Sprawozdawczyni: | Judith VORBACH |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Tommaso DI FAZIO |

Sprawozdawczyni:

Judith VORBACH

Współsprawozdawca:

Tommaso DI FAZIO

| Wniosek | Komisja Europejska, 9.3.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej |
| Data przyjęcia przez sekcję: | 20.7.2020 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 18.9.2020 |
| Sesja plenarna nr | 554 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 216/0/3 |

Wniosek

Komisja Europejska, 9.3.2020

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej

Data przyjęcia przez sekcję:

20.7.2020

Data przyjęcia na sesji plenarnej

18.9.2020

Sesja plenarna nr

554

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

216/0/3

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje to sprawozdanie, ponieważ przegląd ram zarządzania gospodarczego jest konieczny. Przeżywamy historyczny etap, na którym istnieje pilna potrzeba ożywienia wartości leżących u podstaw Unii Europejskiej i osiągnięcia prawdziwej unii gospodarczej i społecznej w celu stworzenia podstaw unii politycznej opartej na demokracji i spójności. UE musi wykazać, że jest wspólnotą solidarną, promującą dobrobyt obywateli, jak określono w Traktacie o Unii Europejskiej (TUE) (1) (2). Kryzys związany z COVID-19 to ogromny wstrząs i stawienie mu czoła wymaga pełnej zdolności finansowej. Potrzebna jest harmonia celów, aby opanować gospodarcze i społeczne skutki tej pandemii oraz sprawiedliwie podzielić ciężar wynikających stąd szkód w państwach członkowskich i pomiędzy nimi. Wprowadzono już ważne środki krótkoterminowe, takie jak uruchomienie ogólnej klauzuli wyjścia ram budżetowych. Zamiast zbyt szybkiego „powrotu do normalności” EKES zaleca „przekształcenie” w zmienione ramy zarządzania gospodarczego, przedstawione w niniejszej opinii. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES zwraca uwagę na fakt, że aby ten drugi przeprowadzany co pięć lat przegląd szczególnych środków wprowadzonych od czasu kryzysu finansowego, znanych jako „sześciopak” i „dwupak”, był kompleksowy, musiałby również obejmować wszystkie przepisy ustanowione od 2010 r. mające na celu zapewnienie wdrożenia, ściślejszej koordynacji i większej konwergencji polityki gospodarczej i finansowej państw członkowskich. EKES wzywa także do tego, by na nadchodzącej konferencji na temat przyszłości Europy omówić kluczową kwestię dotyczącą sposobu kształtowania zarządzania gospodarczego. W takim kontekście dostosowanie postanowień TFUE dotyczących zarządzania gospodarczego do obecnej rzeczywistości gospodarczej UE nie powinno stanowić tabu. Na przykład pomimo bardzo ekspansywnej polityki pieniężnej stoimy w obliczu zagrożenia deflacją. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES uważa, że odpowiedni przegląd zarządzania gospodarczego wymaga kompleksowego przeglądu celów polityki gospodarczej. EKES opowiada się za zarządzaniem gospodarczym ukierunkowanym na dobrobyt, w którym priorytetem jest dobrostan społeczeństwa i dobrobyt gospodarczy, tak aby nikt nie pozostał w tyle. W związku z tym Komitet wzywa do prowadzenia zrównoważonej polityki gospodarczej, w której podkreśla się znaczenie szeregu kluczowych celów polityki gospodarczej i przywiązuje się do nich równą wagę: zrównoważonego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu, pełnego zatrudnienia i godnej pracy, sprawiedliwego podziału dóbr materialnych, zdrowia publicznego i jakości życia, zrównoważenia środowiskowego, stabilności rynków finansowych, stabilności cen, zrównoważonych stosunków handlowych, konkurencyjnej społecznej gospodarki rynkowej i stabilności finansów publicznych. W ramach cyklu koniunkturalnego intensywne inwestycje publiczne i prywatne są zarówno podstawą, jak i wynikiem stabilnego otoczenia gospodarczego. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Stabilność finansów publicznych jest źródłem odporności gospodarczej i zaufania i leży w interesie każdego państwa członkowskiego. Jest ona jednak uzależniona od wielu parametrów i w wielu przypadkach nie da się nią sterować na szczeblu krajowym. Działania mające na celu ograniczenie wydatków publicznych, zwłaszcza jeśli są źle zaprojektowane, mogą mieć negatywne skutki krótko- i średnioterminowe w odniesieniu do innych kluczowych celów politycznych, a także potencjalnie negatywny wpływ na inne państwa członkowskie. Obecnie obowiązujące przepisy budżetowe i zalecenia dla poszczególnych krajów doprowadziły do ograniczenia wydatków i inwestycji publicznych, zwłaszcza w systemach opieki zdrowotnej, co doprowadziło do przedłużenia kryzysu gospodarczego i do ogromnych trudności dla wielu obywateli. Egzekwowanie przepisów w taki sposób okazało się po części procykliczne. W czasach pogorszenia koniunktury pogrążyło gospodarki w jeszcze większej depresji, co oznaczało jeszcze większą presję na finanse publiczne. Zarządzanie gospodarcze oparte na solidarności powinno być realizowane w taki sposób, by nie nakładać kar na państwo członkowskie, lecz umożliwić mu wzmocnienie odporności na sytuacje kryzysowe oraz osiągnięcie trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu i takichże finansów publicznych. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES apeluje do Komisji o rozpoczęcie prac nad reformą europejskiego zarządzania gospodarczego, która – zwłaszcza w sytuacjach kryzysowych – pozwoli uniknąć asymetrycznych skutków w państwach członkowskich i zapewni, że nikt nie pozostanie w tyle. Konieczne jest podjęcie zdecydowanych działań w celu pobudzenia ożywienia gospodarczego poprzez wdrożenie „złotej reguły budżetowej” oraz uruchomienie i koordynację szeroko zakrojonych planów inwestycyjnych. W odpowiedzi na kryzys związany z COVID-19 należy ustanowić nadzwyczajną politykę antycykliczną na szczeblu unijnym i krajowym. EKES usilnie zaleca zajęcie się kryzysem w oparciu o zasadę solidarności, zgodnie ze swoją rezolucją z czerwca 2020 r. (3) Potrzebne są inwestycje UE w sektorach podstawowych i priorytetowych, takich jak infrastruktura materialna i niematerialna (koncentrując się obecnie na infrastrukturze zdrowotnej), szkolenia na każdym poziomie (w szczególności kształcenie zawodowe i szkolenie zawodowe przez całe życie), odnowa ekologiczna i energetyka oraz badania naukowe (zwłaszcza w celu rozwiązania kryzysu klimatycznego i zdrowotnego oraz stworzenia uczciwych ram dla międzynarodowej konkurencji). Najlepszym rozwiązaniem byłoby dokonanie przeglądu i przywrócenie równowagi ram zarządzania gospodarczego w następujący sposób: |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Zapewnienie stabilności finansów publicznych w perspektywie długoterminowej i wyeliminowanie zakłóceń równowagi makroekonomicznej poprzez:






  — | uznanie, że trudności gospodarcze niezwykle utrudniają konsolidację budżetu i antycykliczną politykę fiskalną, |
| --- | --- | --- |

1.6.

—

uznanie, że trudności gospodarcze niezwykle utrudniają konsolidację budżetu i antycykliczną politykę fiskalną,

| — | wspieranie zrównoważonego wzrostu, a tym samym umożliwienie wzmocnienia finansów publicznych, |
| --- | --- |

—

wspieranie zrównoważonego wzrostu, a tym samym umożliwienie wzmocnienia finansów publicznych,

| — | nadanie priorytetu zrównoważonemu wzrostowi sprzyjającemu włączeniu społecznemu, przy jednoczesnej świadomości istnienia mnożników fiskalnych, |
| --- | --- |

—

nadanie priorytetu zrównoważonemu wzrostowi sprzyjającemu włączeniu społecznemu, przy jednoczesnej świadomości istnienia mnożników fiskalnych,

| — | zapewnienie wystarczających dochodów i sprawiedliwego podziału obciążeń podatkowych poprzez zwalczanie agresywnego planowania podatkowego i oszustw podatkowych, |
| --- | --- |

—

zapewnienie wystarczających dochodów i sprawiedliwego podziału obciążeń podatkowych poprzez zwalczanie agresywnego planowania podatkowego i oszustw podatkowych,

| — | wdrożenie symetrycznych wskaźników pokazujących zarówno nadwyżki, jak i deficyty, |
| --- | --- |

—

wdrożenie symetrycznych wskaźników pokazujących zarówno nadwyżki, jak i deficyty,

| — | położenie większego nacisku na zatrudnienie i rozwój społeczny w ramach procedury dotyczącej zakłóceń równowagi makroekonomicznej lub w ramach europejskiego semestru, w przypadku gdy należy rozważyć zintegrowaną tablicę wyników zawierającą zestaw wskaźników przedstawiających główne cele gospodarcze. |
| --- | --- |

—

położenie większego nacisku na zatrudnienie i rozwój społeczny w ramach procedury dotyczącej zakłóceń równowagi makroekonomicznej lub w ramach europejskiego semestru, w przypadku gdy należy rozważyć zintegrowaną tablicę wyników zawierającą zestaw wskaźników przedstawiających główne cele gospodarcze.

| 1.7. | Zadbanie o to, by polityka fiskalna zapewniała zrównoważony rozwój, a jednocześnie umożliwiała stabilizację w krótkim okresie poprzez:






  — | silne złagodzenie wpływu wskaźników wątpliwych pod względem gospodarczym i technicznym, |
| --- | --- | --- |

1.7.

—

silne złagodzenie wpływu wskaźników wątpliwych pod względem gospodarczym i technicznym,

| — | przywiązywanie większej wagi do zwiększania dochodów, |
| --- | --- |

—

przywiązywanie większej wagi do zwiększania dochodów,

| — | prowadzenie dalszych analiz w przypadku znacznych odchyleń zamiast grożenia państwom członkowskim, których to dotyczy, sankcjami finansowymi. |
| --- | --- |

—

prowadzenie dalszych analiz w przypadku znacznych odchyleń zamiast grożenia państwom członkowskim, których to dotyczy, sankcjami finansowymi.

| 1.8. | Przeprowadzenie kluczowych reform i pobudzanie zrównoważonych inwestycji poprzez:






  — | stosowanie „złotej reguły budżetowej” i zabezpieczenie kwoty aktywów publicznych niezbędnych do zapewnienia wydajności i dobrobytu w przyszłości, |
| --- | --- | --- |

1.8.

—

stosowanie „złotej reguły budżetowej” i zabezpieczenie kwoty aktywów publicznych niezbędnych do zapewnienia wydajności i dobrobytu w przyszłości,

| — | wdrożenie strategicznego planu inwestycyjnego, |
| --- | --- |

—

wdrożenie strategicznego planu inwestycyjnego,

| — | uzależnienie wsparcia publicznego od spełnienia kryteriów zrównoważonego rozwoju i kryteriów społecznych. |
| --- | --- |

—

uzależnienie wsparcia publicznego od spełnienia kryteriów zrównoważonego rozwoju i kryteriów społecznych.

| 1.9. | Przedstawienie ram zarządzania gospodarczego opartych na solidarności połączonej z odpowiedzialnością poprzez:






  — | opracowywanie wraz z zainteresowanymi krajami, na równych warunkach, rozwiązań w przypadku znacznych odchyleń poprzez ukierunkowanie na trwały wzrost gospodarczy sprzyjający włączeniu społecznemu, |
| --- | --- | --- |

1.9.

—

opracowywanie wraz z zainteresowanymi krajami, na równych warunkach, rozwiązań w przypadku znacznych odchyleń poprzez ukierunkowanie na trwały wzrost gospodarczy sprzyjający włączeniu społecznemu,

| — | oparcie zarządzania gospodarczego na wyważonej ocenie technicznej, a także na bardziej demokratycznym procesie podejmowania decyzji poprzez wzmocnienie roli Parlamentu Europejskiego, |
| --- | --- |

—

oparcie zarządzania gospodarczego na wyważonej ocenie technicznej, a także na bardziej demokratycznym procesie podejmowania decyzji poprzez wzmocnienie roli Parlamentu Europejskiego,

| — | większe zaangażowanie partnerów społecznych i społeczeństwa obywatelskiego w celu pogodzenia wszystkich interesów, |
| --- | --- |

—

większe zaangażowanie partnerów społecznych i społeczeństwa obywatelskiego w celu pogodzenia wszystkich interesów,

| — | wprowadzenie obowiązku konsultowania się z EKES-em jako właściwym organem UE do przekazywania poglądów społeczeństwa obywatelskiego unijnym decydentom. |
| --- | --- |

—

wprowadzenie obowiązku konsultowania się z EKES-em jako właściwym organem UE do przekazywania poglądów społeczeństwa obywatelskiego unijnym decydentom.

| 1.10. | Zapewnienie zrównoważonego zarządzania gospodarczego poprzez pogłębienie unii gospodarczej i walutowej (UGW) w następujących obszarach:






  — | wzmocnienie jej filaru finansowego, gospodarczego, społecznego i politycznego w sposób zrównoważony, |
| --- | --- | --- |

1.10.

—

wzmocnienie jej filaru finansowego, gospodarczego, społecznego i politycznego w sposób zrównoważony,

| — | wdrożenie instrumentu stabilizacji w celu realizacji wspólnej polityki antycyklicznej, |
| --- | --- |

—

wdrożenie instrumentu stabilizacji w celu realizacji wspólnej polityki antycyklicznej,

| — | oparte na solidarności zajęcie się katastrofalnymi skutkami kryzysu związanego z COVID-19, |
| --- | --- |

—

oparte na solidarności zajęcie się katastrofalnymi skutkami kryzysu związanego z COVID-19,

| — | emisja długoterminowego wspólnego instrumentu dłużnego wraz ze środkami na rzecz sprawiedliwego podziału obciążeń podatkowych, |
| --- | --- |

—

emisja długoterminowego wspólnego instrumentu dłużnego wraz ze środkami na rzecz sprawiedliwego podziału obciążeń podatkowych,

| — | pogłębienie unii bankowej i unii rynków kapitałowych w celu dalszej konsolidacji jednolitego rynku poprzez wprowadzenie skutecznych przepisów. |
| --- | --- |

—

pogłębienie unii bankowej i unii rynków kapitałowych w celu dalszej konsolidacji jednolitego rynku poprzez wprowadzenie skutecznych przepisów.

2.   Kontekst

| 2.1. | W następstwie kryzysu finansowego z 2008 r. pakt stabilności i wzrostu został zaostrzony w ramach pakietu legislacyjnego „sześciopak” z 2011 r. Część prewencyjna paktu wymaga od państw, które odbiegają od średniookresowego celu budżetowego, aby poprawiły swoje strukturalne pozycje budżetowe o co najmniej 0,5 % PKB rocznie. Ustalono również wartość odniesienia dotyczącą wydatków. W przypadku krajów, których poziom zadłużenia przekracza 60 % PKB, wymaga to również redukcji zadłużenia o ok. 1/20 rocznie, z możliwością zastosowania procedury nadmiernego deficytu za pomocą części naprawczej paktu stabilności i wzrostu w razie nieprzestrzegania przepisów. Wprowadzono również procedurę dotyczącą eliminowania zakłóceń równowagi makroekonomicznej. Nieprzestrzeganie wymogów paktu stabilności i wzrostu lub „sześciopaku” generalnie wiąże się z możliwością nałożenia surowych kar (4). Do europejskiego semestru włączono ściślejszy nadzór nad polityką budżetową i wskaźnikami makroekonomicznymi, a tym samym wprowadzono harmonogram. Zasady „dwupaku” z 2013 r. stworzyły ramy dla krajów, które doświadczają lub doświadczyły trudności finansowych. Przewidywały one również szczegółowy unijny przegląd projektów budżetów państw członkowskich należących do strefy euro przed ich przyjęciem przez parlamenty narodowe. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Komisja Europejska dokonuje przeglądu ram zarządzania gospodarczego, w szczególności „sześciopaku” i „dwupaku”. Stwierdziła jeszcze przed kryzysem związanym z COVID-19, że otoczenie się zmieniło, odnosząc się do niższego potencjalnego wzrostu, niższych stóp procentowych i niższej inflacji oraz wyzwania, jakim jest osiągnięcie większej przyjazności dla klimatu i dostosowanie się do cyfryzacji i starzenia się społeczeństwa. Komisja wyciągnęła pozytywne wnioski na temat procedury nadmiernego deficytu, ponieważ wszystkie państwa członkowskie spełniły kryterium deficytu w wysokości 3 % PKB, zauważając jednocześnie, że część zapobiegawcza paktu stabilności i wzrostu wykazuje słabość, ponieważ w niektórych krajach nadal występują deficyty, które nie zapewniają wystarczającego marginesu bezpieczeństwa w odniesieniu do tego kryterium deficytu. Ogólnie odnotowano spadek wskaźników zadłużenia publicznego w strefie euro, jednak pogłębiły się rozbieżności między poszczególnymi krajami. |
| --- | --- |

2.2.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje ten wymagany prawem co pięć lat przegląd ram zarządzania gospodarczego. Zbiega się on tym razem w czasie z największym od stu lat kryzysem w czasach pokoju. Przegląd ten musi odzwierciedlać skutki tego wstrząsu i zapewnić sprawiedliwe rozwiązania w zakresie ram zarządzania, które przywrócą wzrost i dobrobyt wszystkim państwom członkowskim. Można to osiągnąć tylko wtedy, gdy wszystkie te państwa będą zdecydowanie wspierać prawdziwą unię gospodarczą i społeczną, która stanowi podstawę unii politycznej opartej na demokracji, spójności, wzajemnej pomocy, solidarności i odpowiedzialności. Komunikat Komisji jest jednak niekompletny, ponieważ skupia się głównie na ocenie wyników przepisów „sześciopaku” i „dwupaku”, nie uwzględniając przy tym w równym stopniu innych zatwierdzonych środków na rzecz wspierania koordynacji polityki gospodarczej. EKES wzywa do tego, by na konferencji na temat przyszłości Europy omówić kluczową kwestię sposobu unowocześnienia zarządzania gospodarczego. Dostosowanie postanowień TFUE dotyczących zarządzania gospodarczego nie powinno stanowić tabu. Ponieważ pytania do debaty publicznej (zob. punkt 4) są sformułowane w sposób, który ogranicza możliwość uzyskania kompleksowego obrazu sytuacji, EKES przedstawia w tym punkcie swoje ogólne rozważania. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | EKES opowiada się za zarządzaniem gospodarczym ukierunkowanym na dobrobyt, w którym priorytetem jest dobrostan społeczeństwa i dobrobyt gospodarczy, tak aby nikt nie pozostał w tyle. W związku z tym Komitet wzywa do prowadzenia zrównoważonej polityki gospodarczej, w której podkreśla się znaczenie szeregu kluczowych celów polityki gospodarczej i społecznej, które są ze sobą ściśle powiązane, oraz przywiązuje się do nich równą wagę: zrównoważonego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu, pełnego zatrudnienia i godnej pracy, sprawiedliwego podziału dóbr materialnych, zdrowia publicznego i jakości życia, zrównoważenia środowiskowego, stabilności rynków finansowych, stabilności cen, zrównoważonych stosunków handlowych, konkurencyjnej społecznej gospodarki rynkowej (5) i stabilności finansów publicznych. Cele te są zgodne zarówno z celami określonymi w art. 3 Traktatu UE, jak i z obecnymi celami zrównoważonego rozwoju ONZ. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Jeśli chodzi o środki polityczne, oznacza to: po pierwsze, osiągnięcie trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu poprzez zwiększenie popytu, a tym samym produkcji, dzięki zrównoważonej konsumpcji i inwestycjom produkcyjnym; po drugie, rozwiązanie problemu nierówności społecznych poprzez wysoki poziom ochrony socjalnej, wysokiej jakości miejsca pracy oraz płace zapewniające utrzymanie w państwach członkowskich i w UE jako całości; po trzecie, rozwiązanie problemu kryzysu klimatycznego i zdrowotnego poprzez wspieranie publicznych i prywatnych inwestycji w technologie cyfrowe, opiekę zdrowotną, oszczędność energii, infrastrukturę, szkolenia, badania naukowe i rozwój. Stabilność finansów publicznych oraz zdolność do zwiększania popytu w okresach pogorszenia koniunktury gospodarczej leżą w interesie każdego państwa członkowskiego. Cele polityki gospodarczej są jednak ściśle ze sobą powiązane, a wieloma parametrami nie da się sterować na szczeblu krajowym. Oparte na solidarności zarządzanie gospodarcze powinno pomóc państwom członkowskim w osiągnięciu trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu oraz takichże finansów i odporności na kryzysy. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | EKES wyraża ubolewanie, że przyjęte dotychczas zarządzanie gospodarcze koncentrowało się głównie na osiągnięciu stabilności finansów publicznych poprzez zmniejszenie deficytu budżetowego i długu państwowego. EKES przyznaje, że procedura dotycząca zakłóceń równowagi makroekonomicznej i europejski semestr mogły odegrać rolę w opracowywaniu zaleceń dla poszczególnych krajów, mających na celu wspieranie reform strukturalnych. W celu wdrożenia zrównoważonej polityki gospodarczej ważne będzie, aby narzędzia te koncentrowały się również na głównych celach polityki gospodarczej i społecznej (zob. pkt 3.2) oraz odgrywały bardziej znaczącą i skuteczną rolę w każdej reformie zarządzania. Analiza zrównoważonego wzrostu gospodarczego dotyczy środowiska, wydajności, stabilności i sprawiedliwości. Pozostaje jednak brak równowagi proceduralnej: analiza zrównoważonego wzrostu gospodarczego jest procesem niewiążącym, opartym na zasadzie wskazywania i piętnowania, podczas gdy pakt stabilności i wzrostu przewiduje procedurę z jasno określonymi terminami i konkretnymi sankcjami (zob. pkt 4.7.1). |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Gospodarki, w których uznaje się, że w okresie wzrostu należy tworzyć rezerwy dochodowe w ramach krajowych polityk budżetowych, a jednocześnie zapewnić inwestycje niezbędne dla przyszłego dobrobytu, wykażą większą odporność podczas przeciwdziałania negatywnym skutkom pogorszenia koniunktury gospodarczej. Źle zaprojektowana i wdrażana równowaga budżetowa – zwłaszcza w okresie, gdy kraje znajdują się jeszcze we wczesnej fazie ożywienia – niebezpiecznie ogranicza pole manewru w polityce budżetowej, a jeżeli działania idące w tym kierunku są podejmowane w strefie euro w sposób nieskoordynowany, prowadzi to również do znacznego spadku popytu w innych państwach członkowskich. Dostosowanie za pomocą krajowej polityki budżetowej jest szczególnie ważne w strefie euro, ponieważ krajowa polityka pieniężna, polityka w zakresie stóp procentowych i kursów walutowych nie wchodzi w grę na szczeblu państw członkowskich. Niektóre działania na rzecz równoczesnej konsolidacji budżetowej w całej UE przeciągnęły kryzys gospodarczy i finansowy do 2014 r., a polityka oszczędnościowa w okresie spowolnienia gospodarczego oznaczała ogromne trudności dla wielu zwykłych ludzi. Chociaż wskaźniki społeczne w strefie euro w ujęciu ogólnym poprawiły się w latach 2014–2020, w wielu krajach utrzymują się one na poziomie niższym niż przed kryzysem. Inwestycje publiczne również zmniejszyły się z 3,7 % PKB w 2009 r. do 2,7 % PKB w 2017 r. Co więcej miało to negatywny wpływ na wzrost PKB, a w związku z tym również na relację długu do PKB. Komisja musi przykładać większą wagę do pogarszających się skutków spowolnienia wzrostu. EKES zwraca uwagę na swoje wcześniejsze zalecenia (6) – które nie zostały jeszcze uwzględnione – dotyczące przeglądu przepisów. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Ochrona stabilności cen obecnie i najprawdopodobniej również w najbliższej przyszłości oznacza w rzeczywistości unikanie deflacji, a nie inflacji. Polityka pieniężna ma zasadnicze znaczenie dla stabilności gospodarstw domowych i gospodarki jako całości. Widoczna rola EBC jako pożyczkodawcy ostatniej instancji musi być skonsolidowana, tak aby państwa nie musiały polegać wyłącznie na refinansowaniu przez rynki finansowe. W kontekście kryzysu wywołanego przez COVID-19 EKES z zadowoleniem przyjmuje środki EBC mające na celu utrzymanie pod kontrolą spreadów na rynku obligacji. W obliczu stanu zagrożenia gospodarki EBC musi być gotowy do rozszerzenia luzowania ilościowego. Zrównoważonej polityce gospodarczej służyłby jednak zarówno cel inflacyjny, jak i cel dotyczący zrównoważonego wzrostu sprzyjającego włączeniu społecznemu w ramach polityki pieniężnej. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | W odpowiedzi na kryzys związany z COVID-19 należy przyjąć zdecydowane i nadzwyczajne wspólne podejście w zakresie polityki antycyklicznej, aby zapobiec masowemu bezrobociu i zapewnić, tam gdzie jest to potrzebne, więcej zasobów i personelu dla usług świadczonych w interesie ogólnym i infrastruktury publicznej, zwłaszcza w ramach systemów zabezpieczenia społecznego i opieki zdrowotnej. Ponieważ doświadczenia z kryzysu finansowego z 2008 r. i kryzysu pandemii z 2020 r. zmuszają nas do stwierdzenia, że w przyszłości mogą wystąpić równie krytyczne sytuacje, należy pogłębić UGW (zob. pkt 4.6). EKES potwierdza, że w obliczu każdego kryzysu UE musi pokazać, że jest nie tylko wspólnotą interesów gospodarczych, ale także – i przede wszystkim – wspólnotą opartą na solidarności (7). Zasada ta musi rządzić polityką UE, a także zasadą promowania dobrobytu obywateli europejskich, określoną w Traktacie o Unii Europejskiej (TUE) (8). |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | EKES z zadowoleniem przyjmuje uruchomienie ogólnej klauzuli wyjścia ram budżetowych, która na szczęście została wprowadzona jako opcja dla wszystkich państw członkowskich UE w ramach „sześciopaku”. Powstaje pytanie, jak szybko należy powrócić do „normalnych” reguł fiskalnych. EKES ostrzega przed zbyt szybkim „powrotem do normalności”, który mógłby wywołać nową recesję. Zamiast „powrotu” EKES zaleca „przekształcenie” w zmienione ramy zarządzania gospodarczego, opisane poniżej. |
| --- | --- |

3.8.

4.   Uwagi szczegółowe dotyczące kwestii poruszonych podczas konsultacji publicznych Komisji Europejskiej

Jak zauważono w punkcie 3.1 powyżej, EKES zwraca uwagę, że pytania do debaty publicznej sformułowano w sposób, który ogranicza możliwość uzyskania całościowego obrazu sytuacji. Poniższe szczegółowe odpowiedzi należy rozpatrywać w powiązaniu z ogólnymi uwagami EKES-u na temat ram zarządzania gospodarczego zawartymi w sekcji 3.

4.1.   Poprawa ram w celu

  zapewnienia stabilności finansów publicznych

  w perspektywie długoterminowej i

  wyeliminowania zakłóceń równowagi makroekonomicznej

| 4.1.1. | Komisja w dalszym ciągu opowiada się za skuteczną częścią zapobiegawczą i szybkim wdrożeniem zaleceń dotyczących polityki budżetowej, nie dostarczając rozwiązań dla problemów, z jakimi borykają się niektóre państwa członkowskie i nie uwzględniając wpływu na inne kluczowe cele gospodarcze. Osiągnięcie wartości odniesienia dotyczącej długu okazało się niezwykle trudne, zwłaszcza w krajach o wysokim zadłużeniu, charakteryzujących się niskim wzrostem, niską inflacją i wysokimi kosztami finansowania długu. Obniżenie wydatków bieżących i inwestycji publicznych aby osiągnąć cel średniookresowy ma istotne konsekwencje w postaci niższego poziomu wydatków socjalnych, zatrudnienia i wzrostu gospodarczego. Obecny kryzys gospodarczy jest jednak sygnałem ostrzegawczym, aby stworzyć przestrzeń fiskalną dla antycyklicznej polityki fiskalnej. |
| --- | --- |

4.1.1.

| 4.1.2. | EKES zwraca uwagę, że zapewnienie zrównoważonego finansowania nie będzie możliwe dzięki zaostrzeniu procedur, lecz dzięki zmianie perspektyw polityki gospodarczej. Ramy zarządzania UE mają do odegrania zasadniczą rolę w umożliwianiu państwom członkowskim osiągania postępów w zakresie wzmacniania finansów publicznych i wspieraniu ich w doprowadzaniu do długoterminowej równowagi wydatków i dochodów publicznych. Po pierwsze, należy skoncentrować się na zrównoważonym i sprzyjającym włączeniu społecznemu wzroście, a także uwzględnić mnożniki fiskalne. W przypadku spowolnienia wzrostu PKB bodziec fiskalny może przyczynić się do przyspieszenia wzrostu dochodów i zmniejszenia stosunku długu publicznego do PKB. Wyższy wzrost gospodarczy tworzy przestrzeń dla większych inwestycji i wystarczającego finansowania filaru społecznego, a tym samym pobudza popyt. W związku z tym pomocna może być również dalsza analiza mająca na celu określenie stopnia, w jakim poprawa wskaźników budżetowych wynika z ram zarządzania gospodarczego lub z korzystnego rozwoju sytuacji gospodarczej. |
| --- | --- |

4.1.2.

| 4.1.3. | Po drugie, należy położyć większy nacisk na zwiększanie dochodów niż na cięcie wydatków. Presja na obniżenie podatków nakładanych na mobilne czynniki produkcji, w połączeniu z agresywnym unikaniem opodatkowania i oszustwami podatkowymi, ogranicza strukturę dochodów i zakłóca konkurencję. Dodatkowo stwarza to także presję na ograniczanie wydatków sektora społecznego, edukacyjnego i zdrowotnego, co jest często postrzegane jako najłatwiejszy sposób zmniejszenia zadłużenia w krótkim okresie. Aby sprawiedliwie chronić zrównoważony budżet publiczny, należy temu zaradzić poprzez skoordynowaną politykę podatkową. Środki przeciwko oszustwom podatkowym już w znacznym stopniu przyczyniają się do zmniejszenia presji na budżety publiczne. Szacuje się jednak, że roczne straty z tytułu samego tylko uchylania się od płacenia podatku VAT i unikania zobowiązań podatkowych wynoszą 147 mld EUR (9), podczas gdy suma deficytów wszystkich państw członkowskich UE w 2018 r. wyniosła 114 mld EUR. |
| --- | --- |

4.1.3.

| 4.1.4. | Po trzecie, w kontekście zarządzania gospodarczego należy równie poważnie podchodzić zarówno do nadwyżek, jak i do deficytów. Jest to jedyny sposób na skorygowanie nierównowag między krajami. Komisja podaje słuszny argument, że większe dostosowanie sald rachunków bieżących, zarówno deficytów, jak i nadwyżek, w strefie euro przyczyniłoby się do zwiększenia konwergencji i miało pozytywny wpływ na wzrost nominalny. W rzeczywistości niektóre kraje powinny obniżyć nadwyżki na rachunku obrotów bieżących za pomocą bardziej ekspansywnej polityki mającej na celu pobudzanie popytu krajowego, ale tego nie uczyniły. Natomiast inne kraje, w których występują zakłócenia równowagi strukturalnej wynikające z niskiego poziomu wydajności i konkurencyjności, powinny były zwiększyć inwestycje w szkolenia, zwiększyć wydatki na badania i rozwój oraz zmodernizować działalność produkcyjną. Nie pozwoliły na to jednak ograniczone środki finansowe. |
| --- | --- |

4.1.4.

| 4.1.5. | Pożądanym krokiem jest rozszerzenie procedury dotyczącej zakłóceń równowagi makroekonomicznej w celu uwzględnienia dostosowań związanych z zatrudnieniem i rozwojem społecznym. Niezależnie od zakresu procedury dotyczącej zakłóceń równowagi makroekonomicznej nadzór nadal opiera się na aspektach, które Komisja uznaje za istotne z punktu widzenia stabilności makroekonomicznej, takich jak wydajność i konkurencyjność. Perspektywa ta jest zbyt wąska, ponieważ zakłócenia równowagi w sferze społecznej również stanowią zagrożenie dla stabilności makroekonomicznej. Na przykład wysokie bezrobocie ma negatywny wpływ na popyt gospodarczy, system finansowy (złe długi) i budżety publiczne. Większą uwagę należy zwrócić w szczególności na kwestię wzrostu wynagrodzeń, który od 2010 r. pozostaje w tyle za wydajnością pracy w 15 państwach członkowskich. Czynniki środowiskowe nie są uwzględniane, mimo że kryzys klimatyczny mógłby mieć ogromny, negatywny wpływ na stabilność makroekonomiczną. |
| --- | --- |

4.1.5.

4.2.   Odpowiedzialna

  polityka budżetowa

  w celu zapewnienia długoterminowej stabilności przy jednoczesnym umożliwieniu stabilizacji w krótkim okresie

| 4.2.1. | Przeprojektowanie części zapobiegawczej paktu stabilności i wzrostu miało na celu zapewnienie, by automatyczne stabilizatory mogły zacząć działać w trudnych okresach. Zamiar ten jest mile widziany, niemniej jednak nadal obowiązują strategie procykliczne. Główną tego przyczyną były długotrwałe trudności gospodarcze w wielu państwach członkowskich, które utrudniały antycykliczną politykę budżetową. Inną przyczyną były poważne problemy ze wskaźnikami, takie jak brak pewności co do tego, w jaki sposób zdefiniować lukę produktową i różne metody szacowania potencjalnego PKB w poszczególnych krajach. Złożone procedury szacowania sald strukturalnych budżetu oznaczają, że wyniki są wielokrotnie przedmiotem poważnych korekt (10). Sam PKB jest jednak również wynikiem szacunków statystycznych, które są obarczone błędami i poddawane poważnym korektom retrospektywnym. Ponadto nie ma możliwości bezpośredniego wpływania na wartość tych wskaźników za pomocą środków politycznych. EKES zaleca zdecydowanie łagodzenie ich znaczącego wpływu na rozwój obecnej polityki gospodarczej, a w szczególności rezygnację z koncepcji sald strukturalnych budżetu. |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | Alternatywnie, wskaźnik pokazujący związek między średniookresowymi zmianami wydatków i dochodów mógłby stać się bardziej istotny. Przykładowo, wzrost wydatków nominalnych może zostać dostosowany do średniookresowej stopy wzrostu produktu potencjalnego powiększonej o cel inflacyjny EBC, skorygowanej o dyskrecjonalne środki po stronie dochodów. Jednak niezależnie od tego, w jaki sposób opracowano reguły fiskalne, mogą one zawsze prowadzić do powstania niekorzystnych scenariuszy. Dlatego też odstępstwa nie powinny pociągać za sobą automatycznych konsekwencji, ale powinny uruchamiać bardziej szczegółową analizę techniczną uwzględniającą wszystkie kluczowe cele polityki gospodarczej oraz proces decyzyjny z udziałem odpowiednich zainteresowanych stron (zob. pkt 4.4). Deficyty budżetowe wynikają ostatecznie z wielu czynników. Należy wziąć pod uwagę uwarunkowania specyficzne dla danego kraju, ogólną sytuację gospodarczą oraz złożone wzajemne zależności między celami polityki gospodarczej. |
| --- | --- |

4.2.2.

4.3.   Zachęty do podejmowania

  reform i inwestycji niezbędnych

  do sprostania wyzwaniom gospodarczym, społecznym i ekologicznym, przy jednoczesnym zachowaniu zabezpieczeń przed zagrożeniami dla stabilności

| 4.3.1. | Pomimo klauzul dotyczących inwestycji i reform strukturalnych zawartych w pakcie stabilności i wzrostu, nie udało się zapobiec spadkowi poziomu inwestycji publicznych w okresach konsolidacji fiskalnej. Chociaż uelastycznienie wdrażania reguł fiskalnych jest rozsądnym pomysłem, okazało się ono niewystarczające. W związku z tym EKES zaleca stosowanie „złotej reguły budżetowej” w odniesieniu do inwestycji publicznych w celu zagwarantowania wydajności oraz społecznej i ekologicznej bazy dobrobytu przyszłych pokoleń. Oznacza to, że inwestycje netto na przyszłość zostają wyłączone z obliczania odpowiednich wskaźników deficytu. Jest niezrozumiałe, dlaczego w przeciwieństwie do inwestycji prywatnych w przypadku inwestycji publicznych nie jest stosowana amortyzacja przez jasno określony okres, wyznaczony na podstawie okresu użytkowania składnika aktywów. |
| --- | --- |

4.3.1.

| 4.3.2. | Aktywa publiczne są niezbędne do zapewnienia dobrobytu i generowania przyszłych dochodów i konkurencyjności w perspektywie długoterminowej. Jest to szczególnie ważne, jeśli chodzi o wdrażanie Zielonego Ładu i zapewnienie nowoczesnej infrastruktury w zakresie zdrowia, edukacji i technologii. Ponieważ zapewnia to zrównoważony rozwój gospodarczy, społeczny i środowiskowy dla przyszłych pokoleń, które również będą czerpać korzyści z potencjalnych zysków, należy oczekiwać, że pokolenia te pomogą w finansowaniu takich inwestycji. Zakłócenia równowagi makroekonomicznej można również zmniejszyć poprzez inwestycje o znaczeniu kluczowym dla przyszłości. Ponadto inwestycje publiczne są ważnym sposobem promowania polityki antycyklicznej i sprzyjającej wzrostowi gospodarczemu, a pobudzanie popytu sprzyja zrównoważonemu wzrostowi w perspektywie krótkoterminowej. |
| --- | --- |

4.3.2.

| 4.3.3. | EKES zaleca również wspólny strategiczny plan inwestycyjny, którego zakres powinien obejmować zarówno walkę z kryzysem klimatycznym, jak i dalszy rozwój sektorów technologicznych, oraz wspieranie zmian strukturalnych w tradycyjnych sektorach przemysłu i modernizacji usług socjalnych. Komitet z zadowoleniem przyjmuje zapowiedziane wzmocnienie InvestEU, utworzenie instrumentu na rzecz inwestycji strategicznych i instrumentu wsparcia wypłacalności, a także planowany instrument na rzecz odbudowy i finansowanie dostępne w ramach EBI, uzgodnione w kwietniu 2020 r. Jak zawsze, pomoc publiczna i gwarancje muszą być przejrzyste i oceniane obok kwestii społecznych, środowiskowych i podatkowych. |
| --- | --- |

4.3.3.

4.4.   Prostsze i bardziej przejrzyste

  ramy UE

  koncentrujące się na nadzorze nad państwami członkowskimi, które stoją przed bardziej

  palącymi wyzwaniami

  , oraz zapewniające

  wysokiej jakości dialog

| 4.4.1. | Skomplikowany system regulacyjny odzwierciedla trudności związane z uchwyceniem bardzo zróżnicowanych zmian w zharmonizowanych przepisach. Jako alternatywę EKES zaleca jasny zestaw wskaźników i szczegółową analizę w przypadku znacznych odchyleń od nich, obejmującą wszystkie państwa członkowskie zarówno pod względem nadwyżek, jak i deficytów. Sankcje pieniężne nie mają sensu, zwłaszcza w ramach procedur nadmiernego deficytu. Uszczerbek reputacji może jeszcze bardziej zagrozić wiarygodności kredytowej i konkurencyjności. Sankcje również wzmacniają siły odśrodkowe, a pogłębienie UGW nie będzie możliwe bez solidarności. Zarządzanie gospodarcze powinno być realizowane w taki sposób, by nie nakładać kar na państwo członkowskie, lecz umożliwić mu osiągnięcie zrównoważonych finansów. |
| --- | --- |

4.4.1.

| 4.4.2. | Zamiast omawiać różne rodzaje zachęt, zarządzanie gospodarcze musi opierać się na wyważonej ocenie technicznej, uwzględniającej wszystkie kluczowe cele polityki gospodarczej, oraz na szerokim, demokratycznym i przejrzystym procesie decyzyjnym. Parlament Europejski ma odgrywać znacznie bardziej znaczącą rolę w bieżących decyzjach w ramach zarządzania gospodarczego. Ponieważ wiele aspektów paktu stabilności i wzrostu dotyczy wyłącznie strefy euro, w Parlamencie Europejskim może być za to odpowiedzialna specjalna grupa ds. UGW. Decyzje Eurogrupy powinny stać się bardziej przejrzyste. |
| --- | --- |

4.4.2.

| 4.4.3. | EKES wskazuje także na potrzebę większego zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego w proces podejmowania decyzji gospodarczych na szczeblu UE i w związku z tym podkreśla również znaczenie dialogu społecznego. W ten sposób można ustanowić zrównoważoną politykę gospodarczą, w której pogodzi się wszystkie interesy i lepiej uwzględni podstawowe potrzeby. Ze względu na swoje stanowisko gospodarcze i społeczne Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny uważa się za kompetentny organ UE, który przyczynia się do takiego oddolnego podejścia. EKES nie jest jednak w ogóle wymieniony w tytule VIII TFUE dotyczącym polityki gospodarczej i pieniężnej ani też w przepisach dotyczących dialogu gospodarczego w ramach „sześciopaku” i „dwupaku”. Brak ten należy naprawić przy okazji przyszłych zmian postanowień TFUE dotyczących zarządzania gospodarczego, „sześciopaku” i „dwupaku”. |
| --- | --- |

4.4.3.

| 4.4.4. | W przypadku znacznych odchyleń od wskaźników odzwierciedlających cele polityki gospodarczej należy przeprowadzić bardziej szczegółową analizę, a także dyskusję z zainteresowanym państwem członkowskim, na równych warunkach, na temat przyczyn zakłóceń równowagi i wprowadzenia pozytywnych zachęt. Promowanie sprzyjającego włączeniu społecznemu i zrównoważonego wzrostu gospodarczego musi być kluczowym kryterium w zaleceniach. Zajęcie się odchyleniami od, przykładowo, kryteriów deficytu poprzez zaproponowanie np. polityki przemysłowej zorientowanej na ochronę środowiska, leży w interesie poszczególnych krajów i sprawia, że nakładanie sankcji staje się nieaktualne. |
| --- | --- |

4.4.4.

4.5.   
  Krajowe ramy budżetowe

  i ich powiązania z ramami polityki budżetowej UE

| 4.5.1. | Zasady budżetowe zapisane w pakcie fiskalnym i „hamulce zadłużenia” zawarte w konstytucjach niektórych państw są mniej elastyczne niż zasady zarządzania gospodarczego na szczeblu UE. Może to prowadzić nie tylko do złożoności i rozbieżności, ale również do przestrzegania reguł polityki budżetowej, które przynoszą efekty odwrotne do zamierzonych. Na poziomie państw członkowskich równoważenie budżetu powinno być częścią polityki gospodarczej ukierunkowanej na dobrobyt. |
| --- | --- |

4.5.1.

4.6.   Uwzględnienie

  wymiaru strefy euro

  i programu na rzecz

  pogłębienia UGW

| 4.6.1. | EKES w pełni podziela pogląd Komisji, że skuteczność zarządzania gospodarczego uległaby poprawie dzięki pogłębieniu UGW. EKES zaleca wzmocnienie w wyważony sposób polityki pieniężnej/filaru finansowego, gospodarczego, społecznego i politycznego (11). Ogólnie rzecz biorąc, potrzebny jest plan na rzecz pogłębienia strefy euro, który wykraczałby poza granice określone w traktacie z Maastricht. Wysiłki muszą być niezwłocznie ukierunkowane na kluczowe cele polityki gospodarczej nastawionej na dobrobyt. Państwa członkowskie, które jeszcze nie przystąpiły do strefy euro, będą musiały do niej przystąpić i powinny robić to jak najszybciej. W świetle obecnego rozwoju sytuacji najwyższy priorytet należy w szczególności nadać celowi ożywienia gospodarczego. |
| --- | --- |

4.6.1.

| 4.6.2. | EKES zauważa, że Komisja wielokrotnie wspomina, iż ze względu na brak centralnego mechanizmu zdolności fiskalnej, wyposażonego w instrumenty stabilizacyjne, możliwość sterowania kursem polityki budżetowej pozostaje ograniczona. W przeszłości EKES podkreślał, że wzmocnienie zdolności fiskalnej ma kluczowe znaczenie dla właściwego zarządzania UGW. Wspólna antycykliczna polityka gospodarcza jest potrzebna, aby wspierać politykę antycykliczną na szczeblu krajowym. Należy wprowadzić funkcję stabilizacyjną, ale jej wsparcie musi być uzależnione od uwarunkowań zgodnych z celami zrównoważonego rozwoju i z Europejskim filarem praw socjalnych. Jeżeli Europejski Mechanizm Stabilności (EMS) jest wykorzystywany w tym celu, jego interwencja nie może być związana warunkami szkodzącymi zrównoważonemu i sprzyjającemu włączeniu społecznemu wzrostowi. |
| --- | --- |

4.6.2.

| 4.6.3. | EKES zdecydowanie popiera koncepcję pobudzenia odbudowy w oparciu o zasadę solidarności, jak zaznaczył w rezolucji z czerwca 2020 r. (12). W długim okresie instrument wsparty wspólnymi gwarancjami państw strefy euro przyczyniłby się do zmniejszenia nierównowagi budżetowej. Jednak instrument ten może być bezpiecznym składnikiem aktywów i być odporny na poważne kryzysy dotykające całą strefę euro tylko wtedy, gdy dochody publiczne nie będą dodatkowo zagrożone przez uchylanie się od płacenia podatków. EKES zaleca zatem wdrożenie środków towarzyszących w celu zwalczania agresywnego planowania podatkowego i oszustw podatkowych. Bezpieczne składniki aktywów powinny być emitowane za pośrednictwem narzędzia podlegającego demokratycznej kontroli i koncentrować się na wspieraniu postępu społecznego i zrównoważonego rozwoju. Wspólne obligacje skarbowe zmniejszyłyby również niestabilność sektora finansowego. |
| --- | --- |

4.6.3.

| 4.6.4. | Rynki finansowe i finanse publiczne są ze sobą ściśle powiązane. Kryzysy finansowe pokazały, że uczestnicy rynku mogą zwiększać niestabilność poprzez zwiększanie kosztów finansowania dla rządów znajdujących się w trudnej sytuacji. W ramach „błędnego koła powiązań” rząd może być zmuszony do zwiększenia długu w celu dokapitalizowania banków, czego skutkiem będzie spadek zaufania do finansów publicznych i wartości obligacji, co ponownie wywrze presję na banki. Próba uniknięcia tych zagrożeń, zwłaszcza poprzez restrykcyjne reguły fiskalne, wywiera jeszcze bardziej szkodliwą presję na budżety publiczne. Aby skutecznie ograniczyć ryzyko na rynkach finansowych, należy również wzmocnić unię bankową i unię rynków kapitałowych poprzez nadanie priorytetu skutecznej regulacji. Stabilność budżetowa będzie zagrożona, jeżeli nie zostaną ograniczone systemowe ryzyka na rynkach finansowych. Wreszcie, musi zostać wzmocniona międzynarodowa rola euro w oparciu o stabilną, silną gospodarczo i społecznie zrównoważoną UGW. |
| --- | --- |

4.6.4.

4.7.   Wzajemne zależności między paktem stabilności i wzrostu a procedurą dotyczącą zakłóceń równowagi makroekonomicznej w ramach europejskiego semestru

| 4.7.1. | Ogólnym zamiarem jest, aby zarówno europejski semestr, wraz z analizą zrównoważonego wzrostu gospodarczego, jak i zarządzanie gospodarcze opierały się na celach polityki gospodarczej ukierunkowanej na dobrobyt. W związku z tym europejski semestr w połączeniu z bardziej demokratycznym podejściem powinien stać się bardziej wiążący. Zintegrowana tablica wyników zawierająca wszystkie cele społeczne, środowiskowe, gospodarcze i budżetowe przyczyniłaby się do wprowadzenia zrównoważonego podejścia. |
| --- | --- |

4.7.1.

Bruksela, dnia 18 września 2020 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Opinia EKES-u w sprawie przyszłości Funduszu Solidarności Unii Europejskiej (Dz.U. C 181 z 21.6.2012, s. 52).

1

(2)  Traktat o Unii Europejskiej, art. 3 ust. 1.

2

(3)  Rezolucja „Propozycje EKES-u dotyczące odbudowy i naprawy gospodarczej po kryzysie związanym z COVID-19” (Dz.U. C 311 z 18.9.2020, s. 1).

3

(4)  Jak dotąd procedura ta nigdy nie została zastosowana, ponieważ Komisja była zadowolona z reform zaproponowanych przez państwo członkowskie lub uznała je za politycznie niewykonalne. (Zob. The European Semester for economic policy coordination: A reflection paper [Europejski semestr na rzecz koordynacji polityki gospodarczej: Dokument otwierający debatę], Parlament Europejski, październik 2019 r., PE 624.440).

4

The European Semester for economic policy coordination: A reflection paper

(5)  Zob. pojęcie konkurencyjności przedstawione w opinii EKES-u w sprawie krajowych rad ds. konkurencyjności (Dz.U. C 177 z 18.5.2016, s. 35).

5

(6)  Zob. opinia EKES-u w sprawie przeglądu zarządzania gospodarczego (Dz.U. C 268 z 14.8.2015, s. 33) oraz w sprawie pakietu dotyczącego unii gospodarczej i walutowej (Dz.U. C 262 z 25.7.2018, s. 28).

6

(7)  Zob. przypis 1.

7

(8)  Traktat o Unii Europejskiej, art. 3 ust. 1.

8

(9)  COM(2019) 8 final, s. 4

9

(10)  W przypadku Niemiec można zauważyć niepewny charakter szacowanych sald strukturalnych. W maju 2017 r. Komisja oszacowała, że w latach 2016–2017 saldo zmniejszyło się o 0,25 %. W maju 2018 r. korekta szacunków wykazała wzrost o 0,35 % w tym okresie, w związku z czym zmiana salda strukturalnego została zwiększona do 0,6 % produktu potencjalnego gospodarki. Jest to bardzo sztywna korekta, biorąc pod uwagę fakt, że Niemcy są stosunkowo stabilną gospodarką i że w 2017 r. nie doszło do żadnych większych wstrząsów.

10

(11)  Opinia EKES-u „Nowa wizja dokończenia budowy unii gospodarczej i walutowej” (Dz.U. C 353 z 18.10.2019, s. 32).

11

(12)  Zob. przypis 3.

12

---

| 11.12.2020 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 429/236 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 429/236

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Zmieniony wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego Plus, Funduszu Spójności, Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego, a także przepisy finansowe na potrzeby tych funduszy oraz na potrzeby Funduszu Azylu i Migracji, Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Instrumentu na rzecz Zarządzania Granicami i Wiz”

[COM(2020) 450 final – 2018/0196 (COD)],

„Zmieniony wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i Funduszu Spójności”

[COM(2020) 452 final – 2018/0197 (COD)]

(2020/C 429/29)

| Sprawozdawca: | Mihai IVAȘCU |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Mihai IVAȘCU

| Wniosek o konsultację | Rada Unii Europejskiej, 8.6.2020, 10.6.2020
  Parlament Europejski, 17.6.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 177, 178 i 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej |
| Data przyjęcia przez sekcję | 20.7.2020 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 18.9.2020 |
| Sesja plenarna nr | 554 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 217/0/2 |

Wniosek o konsultację

Rada Unii Europejskiej, 8.6.2020, 10.6.2020

Parlament Europejski, 17.6.2020

Podstawa prawna

Art. 177, 178 i 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej

Data przyjęcia przez sekcję

20.7.2020

Data przyjęcia na sesji plenarnej

18.9.2020

Sesja plenarna nr

554

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

217/0/2

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Prognozy wskazują, że w wyniku bezprecedensowego, zewnętrznego i symetrycznego wstrząsu wywołanego pandemią COVID-19 gwałtownie wzrośnie bezrobocie i ubóstwo, zaś znaczna liczba przedsiębiorstw znajdzie się w stanie upadłości. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES w pełni popiera inicjatywę Komisji, by wykorzystać budżet UE do uruchomienia inwestycji i zaoferowania wsparcia finansowego w okresie odbudowy gospodarki po pandemii COVID-19. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Kryzys związany z COVID-19 wywołał nieskoordynowane reakcje we wszystkich państwach członkowskich, zależnie od potencjału krajowego i regionalnego. EKES uważa, że pewne zmiany do wniosku dotyczącego rozporządzenia w sprawie wspólnych przepisów (RWP) są bezwzględnie konieczne i pochwala zamiar wprowadzenia dodatkowych uproszczeń i elastyczności w przypadku siedmiu funduszy objętych zarządzaniem dzielonym. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES uważa, że zaproponowane rozwiązania w zakresie elastyczności są właściwym podejściem w trudnej sytuacji gospodarczej i społecznej i pozwalają państwom członkowskim wykorzystać dostępne fundusze tam, gdzie są one najpotrzebniejsze. Odbudowa gospodarki po pandemii COVID-19 powinna opierać się na zrównoważonych zasadach i na skorelowanym działaniu EFRR, funduszy spójności i innych programów europejskich. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Z drugiej strony EKES wyraża niezadowolenie z różnic w sposobie, w jaki poszczególne państwa członkowskie włączają i angażują partnerów społecznych oraz organizacje społeczeństwa obywatelskiego w przygotowanie umów o partnerstwie oraz w opracowanie i realizację programów, jak również w ramach komitetów monitorujących. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES jest zdania, że w celu odbudowy zrównoważonej gospodarki szczególną uwagę należy poświęcić regionom poważnie dotkniętym przez kryzys związany z COVID-19, które zmagają się z największymi trudnościami. Włączenie społeczne i zmniejszenie dysproporcji zarówno między państwami członkowskimi, jak i między różnymi regionami, są i powinny być głównym priorytetem Funduszu Spójności. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES podziela stanowisko, że konieczna jest bezwzględna elastyczność czasowa i popiera propozycję, by dokonywać przesunięć na początku okresu programowania lub w dowolnym innym momencie okresu wdrażania. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Ponadto zapewnienie tymczasowych środków umożliwiających wykorzystanie funduszy w wyjątkowych okolicznościach przyczyni się do zwiększenia zaufania i pozwoli wyeliminować zakłócenia równowagi gospodarczej. Spodziewany wysoki dług publiczny będzie miał znaczący wpływ na gospodarkę, jeśli nie będzie skutecznie wspierany przez wszystkie niezbędne środki. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Komitet uważa, że budżet UE powinien być zdecydowanie bardziej elastyczny, by można było radzić sobie z niekorzystnymi wstrząsami, zwłaszcza tymi, które nie mają podłoża gospodarczego. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES zaleca, aby UE prowadziła politykę na rzecz poprawy współpracy transgranicznej w czasach kryzysu. Lepsze protokoły i ściślejsza współpraca umożliwiłyby sprawną i szybką reakcję Europy na wszelkiego rodzaju katastrofy. |
| --- | --- |

1.10.

2.   Wprowadzenie i wniosek ustawodawczy

| 2.1. | Komisja Europejska ponad dwa lata temu zaproponowała rozporządzenie w sprawie wspólnych przepisów (RWP) (1) zawierające normy prawne, które regulują korzystanie z funduszy polityki spójności na lata 2021–2027. Proponowane ramy prawne przyczyniły się do uproszczenia, zwiększenia elastyczności w odpowiedzi na pojawiające się potrzeby oraz do efektywnego wykorzystania instrumentów finansowych. Tekst ten został poddany pod dyskusję na forum państw członkowskich z udziałem odpowiednich zainteresowanych stron. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Proponowane rozporządzenie wprowadza określone przepisy, które umożliwiają korzystanie z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego Plus, Funduszu Spójności, Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego. Zmienia ono również przepisy finansowe dotyczące wyżej wymienionych funduszy, a także Funduszu Azylu i Migracji, Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Instrumentu na rzecz Zarządzania Granicami i Wiz. EKES wyraża uznanie dla zamiaru uproszczenia i nadania większej elastyczności siedmiu funduszom objętym zarządzaniem dzielonym. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Bezpośrednim następstwem bezprecedensowego, zewnętrznego i symetrycznego wstrząsu wywołanego pandemią COVID-19 była wzmożona presja wywierana na europejskie systemy opieki zdrowotnej, a także poważne trudności społeczne i gospodarcze. Prognozy wskazują, że bezrobocie i ubóstwo gwałtownie wzrosną, zaś znaczna liczba przedsiębiorstw ogłosi upadłość. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | W odniesieniu do pozostałych ram finansowych (do końca roku) przyjęto niezwłocznie dwa wnioski ustawodawcze dotyczące bezpośredniego reagowania na ewentualne skutki pandemii – dwie poprawki do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 (2), przyjęte odpowiednio dnia 30 marca 2020 r. i 23 kwietnia 2020 r., które mają na celu zapewnienie państwom członkowskim elastyczności w zakresie zarządzania programami reagowania na kryzys związany z COVID-19. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Aktualnie toczące się dyskusje na temat zrównoważonej strategii wyjścia koncentrują się na dwóch filarach, a mianowicie na Europejskim Funduszu Odbudowy oraz silnych, wzmocnionych wieloletnich ramach finansowych. Proponowane rozporządzenie jest krokiem w kierunku wspierania inwestycji realizowanych w ramach polityki spójności w perspektywie średnio- i długoterminowej. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | EKES w pełni popiera inicjatywę Komisji, by wykorzystać budżet UE do uruchomienia inwestycji i zaoferowania wsparcia finansowego w okresie odbudowy gospodarki po pandemii COVID-19. Działania te powinny stanowić wsparcie dla szeroko zakrojonych planów zwiększania konkurencyjności i zrównoważonego rozwoju gospodarki europejskiej oraz dla wdrażania Europejskiego filaru praw socjalnych. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Obecny kryzys związany z COVID-19 pokazuje nam znaczenie elastyczności oraz szybkiej koordynacji działań państw członkowskich i UE. Te doświadczenia powinny znaleźć odzwierciedlenie w nowych ramach prawnych i finansowych, które muszą wykazać się elastycznością i zdolnością do reagowania na nadzwyczajne okoliczności na przyszłość. |
| --- | --- |

2.7.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | Kryzys związany z COVID-19 wywołał nieskoordynowane reakcje we wszystkich państwach członkowskich, zależnie od potencjału krajowego i regionalnego. Może to doprowadzić do asymetrycznej odbudowy gospodarki, a jednocześnie przyczynić się do zwiększenia dysproporcji i nierówności między regionami, co w dłuższej perspektywie może osłabić jednolity rynek i stabilność finansową Unii Europejskiej. EKES uważa, że należy niezwłocznie podjąć działania, aby nie dopuścić do dalszej fragmentacji jednolitego rynku i realizować określony w traktacie cel polegający na wspieraniu konwergencji i zmniejszaniu dysproporcji. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Odbudowa gospodarcza wymaga poważnych inwestycji publicznych, którym może zagrażać znacząca presja na finanse publiczne, przedłużająca tym samym okres pogorszenia koniunktury gospodarczej. Z tego względu w ramach kolejnych wieloletnich ram finansowych bezwzględnie konieczne są konkretne zmiany do wniosku RWP. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Europejski semestr jest ściśle powiązany z inwestycjami realizowanymi w ramach polityki spójności, które z kolei są dobrze dostosowane do realizacji potrzeb określonych w procesie europejskiego semestru i aktywnie przyczyniają się do odbudowy gospodarczej. EKES wielokrotnie przewidywał „potrzebę wprowadzenia wspólnych ram europejskich – na wzór umowy partnerstwa w ramach funduszy strukturalnych UE – gwarantujących silny i znaczący udział partnerów społecznych i całego społeczeństwa obywatelskiego na wszystkich etapach opracowywania i wdrażania europejskiego semestru” (3). |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Artykuł 6 rozporządzenia ustanawiającego wspólne przepisy dotyczące siedmiu funduszy określa sposób, w jaki każde państwo członkowskie powinno organizować współpracę z właściwymi władzami regionalnymi i lokalnymi, uwzględniając w niej przynajmniej władze miejskie i inne władze publiczne, partnerów gospodarczych i społecznych, jak również odpowiednie podmioty reprezentujące społeczeństwo obywatelskie, partnerów w dziedzinie ochrony środowiska oraz podmioty reprezentujące prawa podstawowe itp. Wszystkie państwa członkowskie powinny zaangażować wspomniane wyżej podmioty w przygotowanie umów partnerskich oraz opracowywanie i wdrażanie programów, a także w prace komitetów monitorujących. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.4.1. | Choć wytyczne te są jasne, EKES wyraża niezadowolenie z różnic występujących w poszczególnych państwach członkowskich, dotyczących sposobu włączenia i zaangażowania partnerów społecznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego. EKES podkreślał już, że „kilka państw członkowskich otrzymało zalecenia dotyczące wzmocnienia dialogu społecznego. Aby zachęcić do udziału partnerów społecznych, należy wprowadzić minimalne normy dotyczące konsultacji z krajowymi partnerami społecznymi przez rządy krajowe na różnych etapach procesu europejskiego semestru” (4). |
| --- | --- |

3.4.1.

| 3.5. | Mając na uwadze obecny okres wdrażania, EKES przyznaje, że beneficjenci napotykają na pewne trudności w terminowym finalizowaniu zaakceptowanych programów. Elastyczność jest kluczowym czynnikiem umożliwiającym osiągnięcie pozytywnych skutków i ewentualne przedłużenie okresu realizacji przy jednoczesnym zapewnieniu prawidłowego przebiegu działalności. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | EKES uważa, że zaproponowane rozwiązania w zakresie elastyczności są właściwym podejściem w trudnej sytuacji gospodarczej i społecznej, w której oczekuje się wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności w ramach kolejnego okresu wdrożeniowego. Coraz wyraźniej widać, że skutki gospodarcze wywołane pandemią COVID-19 będą miały długofalowe konsekwencje dla państw członkowskich, a jedynym sposobem na zapewnienie trwałego wyjścia z tej sytuacji jest zadłużenie. Dlatego też niezwykle użyteczne będzie niezwłoczne stworzenie ram dla wszystkich krajów, aby mogły one zwiększyć elastyczność swoich strategii wyjścia z pandemii oraz wykorzystać dostępne fundusze w obszarach, w których są najbardziej potrzebne. |
| --- | --- |

3.6.

4.   Uwagi szczegółowe

| 4.1. | EKES jest zdania, że w celu odbudowy zrównoważonej gospodarki szczególną uwagę należy poświęcić regionom poważnie dotkniętym przez kryzys związany z COVID-19 i zmagającym się z największymi trudnościami. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Włączenie społeczne i zmniejszenie dysproporcji zarówno między państwami członkowskimi, jak i między różnymi regionami są i powinny być głównym priorytetem Funduszu Spójności. Ze względu na silny wpływ kryzysu związanego z COVID-19 na sektory turystyki i kultury, należy je wspierać w szczególny sposób. Jednocześnie włączenie społeczne nie ogranicza się do tych sektorów, a zasady Europejskiego filaru praw socjalnych powinny mieć podstawowe znaczenie w każdym podejściu. W związku z tym EKES popiera utworzenie odrębnego celu w ramach polityki 4 EFRR. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | EKES pochwala zamiar, by umożliwić państwom członkowskim większą elastyczność w zakresie przesunięć określonych kwot między różnymi funduszami UE w dowolnym momencie, kiedy państwa te uznają to za konieczne. Należy jak najszybciej dostosować ramy prawne polityki spójności do nowych realiów, aby można było z łatwością przyjąć i wdrożyć specjalnie przygotowane mechanizmy. W tak trudnej sytuacji gospodarczej i społecznej elastyczność i odstępstwa od obowiązujących przepisów mogą okazać się niezwykle istotne. Dlatego EKES popiera upoważnienie Komisji Europejskiej do przyjmowania niezbędnych aktów wykonawczych. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Proponowane poprawki wprowadzają pewną elastyczność dla państw członkowskich w zakresie wnioskowania o przesunięcia środków między funduszami lub z funduszy do dowolnego instrumentu, poprzez zarządzanie bezpośrednie lub pośrednie. EKES podziela stanowisko, że konieczna jest bezwzględna elastyczność czasowa i popiera propozycję, by dokonywać przesunięć na początku okresu programowania lub w dowolnym innym momencie okresu wdrażania. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Pakt na rzecz stabilności i wzrostu wzmacnia koordynację między polityką fiskalną a stosowaniem zdrowych finansów publicznych, które są niezbędne dla trwałego odbudowania i wzrostu gospodarczego. EKES uważa, że zapewnienie tymczasowych środków umożliwiających wykorzystanie funduszy w wyjątkowych okolicznościach przyczyni się do zwiększenia zaufania i pozwoli wyeliminować zakłócenia równowagi gospodarczej. Spodziewany wysoki dług publiczny będzie miał znaczący wpływ na gospodarkę, jeśli nie będzie skutecznie wspierany przez wszystkie niezbędne środki. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | EKES uważa, że powinny istnieć jasne mechanizmy komplementarności między różnymi europejskimi strumieniami finansowania. Odbudowa gospodarcza po pandemii COVID-19 powinna opierać się na zrównoważonych zasadach i na połączeniu wysiłków między EFRR, Funduszem Spójności i innymi programami europejskimi. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | EKES pochwala włączenie nadzwyczajnych i nietypowych okoliczności dotyczących środków związanych z należytym zarządzaniem gospodarczym. Zgodnie z potrzebą większej elastyczności w reagowaniu na nadzwyczajne okoliczności, takie jak kryzys związany z COVID-19, EKES uważa, że proponowana zmiana tytułu rozdziału III na tytuł 2 jest konieczna. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | EKES w pełni popiera proponowane wprowadzenie art. 15a. Komitet uważa, że budżet UE powinien być zdecydowanie bardziej elastyczny, by można było radzić sobie z niekorzystnymi wstrząsami, zwłaszcza tymi, które nie mają podłoża gospodarczego. Elastyczność wprowadza ponadto właściwe podejście, zgodnie z którym płatności okresowe mogą być wyjątkowo zwiększone do 10 % powyżej stosowanej stopy współfinansowania, jednak nie mogą przekroczyć 100 % kwoty. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | EKES uznaje za słuszne dodanie uzasadnienia dla przesunięć w art. 8 lit. d), ponieważ umożliwi to lepszy nadzór i przejrzystość. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Modyfikacja motywu (71) zapewnia też, że uprawnienia wykonawcze dotyczące środków tymczasowych w zakresie wykorzystania funduszy powinny zostać przyznane Komisji Europejskiej bez procedur komitetowych. Zaproponowano dodatkową elastyczność we wszelkich przesunięciach, o które każde państwo członkowskie może wnioskować do 5 % całkowitej alokacji któregokolwiek z funduszy na rzecz innego funduszu. Dodatkowe przesunięcie w wysokości do 5 % może być również wymagane w ramach celu „Inwestycje na rzecz zatrudnienia i wzrostu”, pomiędzy EFRR, EFS+ i Funduszem Spójności. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | EKES przyznaje, że MŚP mają duże znaczenie dla gospodarki, i z zadowoleniem przyjmuje fakt, że zwrócono na nie większą uwagę. Szczególny akcent należy ponadto położyć na MŚP, które generują wzrost gospodarczy i tworzą wysokiej jakości miejsca pracy, które są niezbędne w zmniejszaniu nierówności i dysproporcji. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Pandemia COVID-19 pokazała, że edukacja cyfrowa wiąże się z wieloma wyzwaniami. Nie wystarczy samo zapewnienie dostępu do ICT i sprzętu cyfrowego osobom uczącym się, pochodzącym z mniej uprzywilejowanych środowisk. EKES zaleca, by państwa członkowskie przeanalizowały, w jaki sposób zapewnić dostęp do platform cyfrowych. Ponadto osoby uczące się pochodzące z najmniej uprzywilejowanych środowisk oraz niektórzy starsi nauczyciele nie posiadają umiejętności niezbędnych do właściwej pracy z narzędziami i treściami cyfrowymi. Dlatego EKES wzywa do podjęcia dodatkowych pilnych inwestycji w podnoszenie kwalifikacji. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | EKES popiera proponowane obniżenie progu z 10 mln EUR do 5 mln EUR w przypadku operacji podlegającej stopniowemu wdrożeniu, pod warunkiem że spełnione są wszystkie inne warunki określone w art. 111. |
| --- | --- |

4.13.

| 4.14. | EKES zaleca, by UE oprócz zwiększenia potencjału w zakresie sprzętu medycznego i dostaw prowadziła politykę na rzecz poprawy współpracy transgranicznej w czasach kryzysu. Klęski żywiołowe i kryzysy naturalne nie zatrzymują się na granicy państwa. Podczas pandemii koordynacja i wspólne reagowanie państw członkowskich były bardzo ograniczone, zdezorganizowane i napędzane tendencjami wewnętrznymi. Lepsze protokoły i ściślejsza współpraca wyeliminowałyby wiele wąskich gardeł i pozwoliłyby Europie sprawnie i szybko reagować na wszelkiego rodzaju klęski żywiołowe. |
| --- | --- |

4.14.

Bruksela, dnia 18 września 2020 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  COM(2018) 375 final, 2018/0196(COD).

1

(2)  Dz.U. L 347 z 20.12.2013, s. 320.

2

(3)  Zob. opinia EKES-u z inicjatywy własnej: Europejski semestr i polityka spójności – w kierunku nowej europejskiej strategii na okres po 2020 r. (Dz.U. C 353 z 18.10.2019, s. 39).

3

Europejski semestr i polityka spójności – w kierunku nowej europejskiej strategii na okres po 2020 r.

(4)  Dz.U. C 47 z 11.2.2020, s. 113.

4

---

| 11.12.2020 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 429/240 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 429/240

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie instrumentu pożyczkowego na rzecz sektora publicznego w ramach mechanizmu sprawiedliwej transformacji”

[COM(2020) 453 final – 2020/0100 (COD)]

„Zmieniony wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji”

[COM(2020) 460 final – 2020/0006 (COD)]

(2020/C 429/30)

| Sprawozdawca: | Petr ZAHRADNÍK |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Petr ZAHRADNÍK

| Wniosek o konsultację | Rada Unii Europejskiej, 8.6.2020, 10.6.2020
  Parlament Europejski, 17.6.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 175 akapit trzeci i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej |
| Data przyjęcia przez sekcję | 20.7.2020 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 18.9.2020 |
| Sesja plenarna nr | 554 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 219/0/1 |

Wniosek o konsultację

Rada Unii Europejskiej, 8.6.2020, 10.6.2020

Parlament Europejski, 17.6.2020

Podstawa prawna

Art. 175 akapit trzeci i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej

Data przyjęcia przez sekcję

20.7.2020

Data przyjęcia na sesji plenarnej

18.9.2020

Sesja plenarna nr

554

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

219/0/1

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES zdecydowanie popiera i docenia znaczne zwiększenie środków finansowych na Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji w celu ułatwienia przejścia od gospodarki i społeczeństwa charakteryzującego się wysoką intensywnością emisji do gospodarki i społeczeństwa, które będą bardziej nowoczesne, zrównoważone i zróżnicowane. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES jest głęboko przekonany, że dla osiągnięcia optymalnego rezultatu w procesie sprawiedliwej transformacji ogromne znaczenie mają nie tylko nowoczesne i wystarczające zasoby finansowe skierowane do precyzyjnie określonych obszarów wymagających wsparcia, ale również elastyczna interpretacja zasad pomocy państwa. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES docenia w dużym stopniu wniosek dotyczący instrumentu pożyczkowego na rzecz sektora publicznego i uważa go za innowacyjny, oryginalny i bardzo potrzebny podmiotom sektora publicznego w drodze do transformacji klimatycznej. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES podkreśla, że po przyjęciu nowych wniosków związanych z planem odbudowy i Next Generation EU, mechanizm sprawiedliwej transformacji ma realną szansę stać się bardzo ważnym narzędziem w przyszłych wieloletnich ramach finansowych na lata 2021–2027 z korzyścią nie tylko dla Europejskiego Zielonego Ładu, ale również dla ożywienia i odbudowy po zakończeniu pandemii COVID-19. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES wzywa odpowiednie instytucje UE do jak największego przyspieszenia prac w zakresie przygotowania, zatwierdzenia i wdrożenia zmienionego mechanizmu sprawiedliwej transformacji, tak by zaczął wkrótce funkcjonować w praktyce. Czas odgrywa w tym znaczącą rolę. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że w ramach instrumentu pożyczkowego na rzecz sektora publicznego szczególną uwagę zwrócono na słabiej rozwinięte regiony dokonujące sprawiedliwej transformacji. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES jest przekonany, że nowatorska koncepcja, na której opiera się instrument pożyczkowy na rzecz sektora publicznego, mogłaby również posłużyć za źródło inspiracji do podobnego rodzaju produktów finansowych na szczeblu państw członkowskich. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES uważa, że kryteria kwalifikowalności i wyboru, a także proponowane obszary inwestycyjne mają duże znaczenie dla sprawiedliwej transformacji. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES z zadowoleniem przyjmuje i popiera dodatkowe finansowanie programu InvestEU i jego specjalnego systemu sprawiedliwej transformacji, co zwiększa potencjał wykorzystywania instrumentów finansowych w procesie sprawiedliwej transformacji. |
| --- | --- |

1.9.

2.   Kontekst omawianego zagadnienia

| 2.1. | Na sesji plenarnej w czerwcu 2020 r. EKES przyjął opinię w sprawie Funduszu Sprawiedliwej Transformacji (1), w której szczegółowo wyjaśnił swoje stanowisko w kwestii sprawiedliwego procesu transformacji, a także prowadził rozważania na temat okresu po zakończeniu pandemii COVID-19. Oczywiście ogólne wyniki tej refleksji i płynące z tego wnioski i zalecenia pozostają aktualne. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Jednak w tym niespokojnym okresie Komisja Europejska opublikowała pod koniec maja swój plan odbudowy. Wszystkie trzy filary mechanizmu sprawiedliwej transformacji stanowią znaczną część programu Next Generation EU. W porównaniu z pierwotną propozycją ze stycznia 2020 r. mechanizm sprawiedliwej transformacji powinien działać w oparciu o większe środki finansowe i większą bazę finansową. Nowo proponowany zestaw dokumentów odzwierciedla symbiozę i możliwość współistnienia celów Europejskiego Zielonego Ładu oraz planu odbudowy i zwiększania odporności na okres po zakończeniu pandemii COVID-19. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Powstanie również platforma sprawiedliwej transformacji, która ma na celu zapewnienie wsparcia technicznego i doradczego podmiotom publicznym i prywatnym w regionach górniczych i innych wysokoemisyjnych regionach, tak by mogły one uzyskać wystarczające informacje na temat możliwości finansowania. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Dostosowany mechanizm sprawiedliwej transformacji opierałby się na trzech filarach:






  — | Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji, |
| --- | --- | --- |

2.4.

—

Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji,

| — | systemie sprawiedliwej transformacji w ramach InvestEU, |
| --- | --- |

—

systemie sprawiedliwej transformacji w ramach InvestEU,

| — | instrumencie pożyczkowym na rzecz sektora publicznego. |
| --- | --- |

—

instrumencie pożyczkowym na rzecz sektora publicznego.

Pandemia COVID-19 ukazała powody, dla których należy nadal realizować rozsądne cele Europejskiego Zielonego Ładu i wspierać proces restrukturyzacji gospodarczej, zwłaszcza w regionach i na obszarach znajdujących się w najtrudniejszym położeniu. Dlatego zaproponowano mechanizm sprawiedliwej transformacji, by znacznie zwiększyć przeznaczone na niego środki finansowe i bazę finansową.

| 2.5. | Główne zmiany w stosunku do wniosków ze stycznia 2020 r. obejmują:






  — | znaczne zwiększenie przydzielonych środków finansowych, głównie w wypadku mechanizmu sprawiedliwej transformacji; proponuje się zwiększenie wstępnego przydziału finansowego z 7,5 mld EUR do 40 mld EUR (dodatkowe 2,5 mld EUR w zwykłych WRF i nowa kwota w wysokości 30 mld EUR w ramach Next Generation EU); zasada zwielokrotnienia (1,5 do 3 razy) bazy finansowej Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji za pomocą przesunięć z EFRR lub EFS+ dotyczy wyłącznie środków w WRF na lata 2021–2027, a nie środków w instrumencie Next Generation EU, |
| --- | --- | --- |

2.5.

—

znaczne zwiększenie przydzielonych środków finansowych, głównie w wypadku mechanizmu sprawiedliwej transformacji; proponuje się zwiększenie wstępnego przydziału finansowego z 7,5 mld EUR do 40 mld EUR (dodatkowe 2,5 mld EUR w zwykłych WRF i nowa kwota w wysokości 30 mld EUR w ramach Next Generation EU); zasada zwielokrotnienia (1,5 do 3 razy) bazy finansowej Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji za pomocą przesunięć z EFRR lub EFS+ dotyczy wyłącznie środków w WRF na lata 2021–2027, a nie środków w instrumencie Next Generation EU,

| — | zwiększone środki na rzecz InvestEU – kwota gwarancji zostałaby podwojona; na segment dotyczący zrównoważonej infrastruktury przeznaczono 20 mld EUR, na segment dotyczący badań naukowych, innowacji i cyfryzacji – 10 mld EUE, na segment dotyczący MŚP – 10 mld EUR, na segment dotyczący inwestycji społecznych i umiejętności – 3,6 mld EUR, a na nowo proponowany segment dotyczący strategicznych inwestycji europejskich – 31 mld EUR, |
| --- | --- |

—

zwiększone środki na rzecz InvestEU – kwota gwarancji zostałaby podwojona; na segment dotyczący zrównoważonej infrastruktury przeznaczono 20 mld EUR, na segment dotyczący badań naukowych, innowacji i cyfryzacji – 10 mld EUE, na segment dotyczący MŚP – 10 mld EUR, na segment dotyczący inwestycji społecznych i umiejętności – 3,6 mld EUR, a na nowo proponowany segment dotyczący strategicznych inwestycji europejskich – 31 mld EUR,

| — | pakiet zapewnia podstawę prawną instrumentowi pożyczkowemu na rzecz sektora publicznego, który jest niepowtarzalnym i innowacyjnym połączeniem praktycznego wdrożenia instrumentów finansowych i dotacji. |
| --- | --- |

—

pakiet zapewnia podstawę prawną instrumentowi pożyczkowemu na rzecz sektora publicznego, który jest niepowtarzalnym i innowacyjnym połączeniem praktycznego wdrożenia instrumentów finansowych i dotacji.

| 2.6. | Inne proponowane elementy pakietu Komisji Europejskiej ze stycznia 2020 r. pozostają bez zmian i ich pełna treść zachowuje ważność. Są one związane ze wspieranymi działaniami i obszarami (jak również z obszarami wyłączonymi ze wsparcia), z procesami wdrażania (kilka alternatyw dla programów operacyjnych), rolą terytorialnych planów sprawiedliwej transformacji oraz głównymi dokumentami bazowymi, które mają decydujące znaczenie dla wsparcia oraz rodzajów beneficjentów. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Wnioski dotyczące dostosowanego mechanizmu sprawiedliwej transformacji należy rozumieć jako zaledwie jeden element kompleksowej i wewnętrznie połączonej mozaiki, na którą składają się pakiet dotyczący programu Next Generation EU, jak również dostosowanie wniosku dotyczącego WRF na lata 2021–2027 w celu zwiększenia bazy podatkowej (budżetowej) UE i skierowania jej na obecne pilne potrzeby. Proponowane środki polityki budżetowej stanowią również uzupełnienie działań nadzwyczajnych, które podjęto już w ramach polityki pieniężnej i strukturalnej, a także w ramach regulacyjnych. Należy je również wspierać poprzez podejmowanie równoległych starań na rzecz poprawy unii bankowej i unii rynków kapitałowych. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Pakiet mający na celu ustanowienie Instrumentu na rzecz Odbudowy oraz dostosowanie WRF na lata 2021–2027 do potrzeb, które pojawią się po zakończeniu pandemii COVID-19, jest nadzwyczajnym, lecz również niezbędnym i pilnie potrzebnym krokiem w finansowaniu przez UE. Polityka budżetowa UE w obecnych okolicznościach i w ramach obecnych zasad byłaby po prostu niewystarczająco elastyczna i niezdolna do wspierania jakiegokolwiek działania, które mogłoby w widoczny sposób pomóc w przezwyciężeniu sytuacji kryzysowej. Jednocześnie w obecnej sytuacji politycznej wniosek wydaje się w dużej mierze możliwy do urzeczywistnienia. |
| --- | --- |

2.8.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje wniosek, ponieważ uznano w nim reformy strukturalne i wsparcie dla dywersyfikacji gospodarczej za bardzo ważny długoterminowy priorytet UE. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | EKES postrzega dostosowanie mechanizmu sprawiedliwej transformacji z perspektywy całego Instrumentu na rzecz Odbudowy i uważa, że jest to sprawiedliwe, innowacyjne, sprzyjające włączeniu społecznemu i skuteczne narzędzie wspierania regionów i obszarów, które muszą stawić czoła zielonej transformacji przemysłu węglowego i wysokoemisyjnego w kierunku nowoczesnych rodzajów działalności gospodarczej zróżnicowanych w zrównoważony sposób. W połączeniu z najbardziej elastyczną interpretacją zasad pomocy państwa oferuje on obecnie realną możliwość ułatwienia osiągnięcia sprawiedliwej transformacji w tych dziedzinach. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | EKES popiera pomysł wykorzystania dodatkowych środków z Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji w ramach Next Generation EU (30 mld EUR) w trybie przyspieszonym, aby pomóc w zdecydowanym przyspieszeniu inwestycji w zieloną transformację najpóźniej do 2024 r. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | EKES wzywa Komisję Europejską do stworzenia odpowiednich ram, by już na początku 2021 r. gotowy był instrument Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji wyposażony w większe środki, kiedy to wyniki gospodarcze i warunki społeczne i środowiskowe w konkretnych regionach mogą poważnie ucierpieć z powodu skutków kryzysu. Jednocześnie apeluje, by państwa członkowskie przyspieszyły prace nad terytorialnymi planami sprawiedliwej transformacji, które są niezbędnym dokumentem planowania strategicznego umożliwiającym dostęp do finansowania we wszystkich trzech filarach mechanizmu sprawiedliwej transformacji. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | EKES z zadowoleniem przyjmuje również dodatkowy przydział środków na program InvestEU, który przynosi korzyści określonym regionom, pomagając im zaspokoić potrzeby w zakresie ekologicznej transformacji. Odnosi się pozytywnie do faktu, że w ramach systemu sprawiedliwej transformacji możliwe będzie wsparcie inwestycji w regionach objętych sprawiedliwą transformacją w dowolnym segmencie polityki InvestEU, w zależności od konkretnych potrzeb inwestycyjnych określonych przez państwa członkowskie w ich terytorialnych planach sprawiedliwej transformacji. Popiera również udział nowo proponowanego segmentu dotyczącego europejskich inwestycji strategicznych w działaniach podejmowanych w ramach mechanizmu sprawiedliwej transformacji. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | EKES docenia fakt, że włączenie projektów InvestEU do drugiego filaru mechanizmu sprawiedliwej transformacji umożliwia opłacalne ekonomicznie i przetestowane na rynku inwestycje podmiotów sektora prywatnego i publicznego poprzez innowacyjny rodzaj finansowania. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | EKES zdecydowanie popiera i docenia koncepcję instrumentu pożyczkowego na rzecz sektora publicznego, który jest bardzo nowatorskim rozwiązaniem dla sektora publicznego obejmującym wspólny produkt opracowany przez Komisję Europejską i EBI, w ramach którego składnik pożyczkowy ma się łączyć z dotacją. To połączenie ma na celu uruchomienie aż 30 mld EUR inwestycji publicznych na rzecz infrastruktury energetycznej i transportowej, sieci ciepłowniczych, transportu publicznego, środków z zakresu efektywności energetycznej, infrastruktury społecznej i innych rodzajów projektów na rzecz wsparcia poszkodowanych społeczności i regionów oraz zwiększenia ich dobrobytu i konkurencyjności. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | EKES podkreśla innowacyjny i oryginalny charakter instrumentu pożyczkowego na rzecz sektora publicznego, który na poziomie projektu wspiera wdrażanie instrumentów finansowych poprzez dodatkowe dotacje. Popiera proponowaną koncepcję, zgodnie z którą instrument ten ma charakter dodatkowy w stosunku do Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji i przekrojowego programu finansowego InvestEU. W tym kontekście rozsądny wydaje się wymóg, zgodnie z którym projekty wspierane w ramach instrumentu pożyczkowego na rzecz sektora publicznego nie mogą otrzymywać innych unijnych źródeł finansowania. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | EKES popiera fakt, że składnikiem dotacyjnym będzie zarządzać bezpośrednio Komisja Europejska, a do końca 2024 r. będzie on rozdysponowywany za pośrednictwem krajowych pul środków finansowych. W związku z tym wzywa Komisję do szybkiego ogłoszenia zaproszeń do składania projektów, gdy tylko przyjęta zostanie pewna liczba terytorialnych planów sprawiedliwej transformacji, i państwa członkowskie do rozpoczęcia już teraz przygotowywania projektów. Dzięki temu można będzie zadbać o to, by środki przeznaczone dla państw członkowskich zostały wyczerpane poprzez zaproszenia do składania projektów ogłoszone do końca 2024 r. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | EKES zdaje sobie sprawę z wyłączności i oryginalności innowacyjnego instrumentu pożyczkowego na rzecz sektora publicznego wspierającego inwestycje podmiotów publicznych, które spełniają wymogi transformacji klimatycznej i nie gwarantują wystarczających dochodów. Element dotacji ma zatem decydujące znaczenie dla praktycznej realizacji projektów gospodarczych, społecznych i środowiskowych, które nie są wystarczająco opłacalne i w związku z tym nie mogą być finansowane wyłącznie z instrumentów finansowych. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | EKES podkreśla ogromne znaczenie terytorialnych planów sprawiedliwej transformacji, które są równie istotne dla wszystkich trzech filarów mechanizmu sprawiedliwej transformacji. Zgadza się, że dostęp do finansowania mogą mieć jedynie państwa członkowskie posiadające już zatwierdzony terytorialny plan sprawiedliwej transformacji. Plany te są w istocie kluczowym środkiem skłaniającym państwa członkowskie do zobowiązania się do postępów na drodze do gospodarki neutralnej dla klimatu. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | EKES z zadowoleniem przyjmuje koncepcję, zgodnie z którą na projekty realizowane w regionach słabiej rozwiniętych (tj. w których PKB na mieszkańca nie przekracza 75 % średniej UE) przyznaje się, dodatkowo do pożyczki, dotacje o 5 punktów procentowych wyższe niż na projekty na innych obszarach (do 20 % w porównaniu z 15 %). Jest jednak zaniepokojony faktem, że efektywna stawka dotacji może wynosić zaledwie 5–7 % całkowitego kosztu projektu. Może to być niewystarczająca zachęta do finansowania projektów. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | EKES uważa również, że zaangażowanie partnerów finansowych innych niż EBI byłoby korzystne dla wdrożenia proponowanych środków na ten instrument. Może to dać instytucjom finansowym z siedzibą w państwach członkowskich możliwość rozwijania tego oryginalnego i innowacyjnego rodzaju produktu i zaoferowania go odpowiednim klientom. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | EKES uważa, że plan sprawiedliwej transformacji jest ważny, zwłaszcza jeśli chodzi o zaoferowanie beneficjentom odpowiednich i jednakowych informacji i usług technicznych, które przyczyniają się do zwiększenia efektywności przydzielonego finansowania. W tym kontekście podkreśla również znaczenie pomocy dostępnej dla państw członkowskich na potrzeby opracowania terytorialnych planów sprawiedliwej transformacji poprzez odpowiednie ogłoszenie zaproszeń i wsparcie ze strony Komisji. |
| --- | --- |

3.14.

4.   Uwagi szczegółowe

| 4.1. | EKES zwraca się do Komisji Europejskiej o bardziej precyzyjne określenie zakresu systemu sprawiedliwej transformacji w ramach zmodyfikowanego Programu InvestEU oraz kwalifikowalności projektów opartych na Zielonym Ładzie w ramach segmentu dotyczącego europejskich inwestycji strategicznych. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Jeśli chodzi o instrument pożyczkowy na rzecz sektora publicznego, EKES docenia propozycję wsparcia inwestycji publicznych poprzez preferencyjne warunki udzielania pożyczek, skierowaną do obszarów najbardziej dotkniętych przez transformację klimatyczną i zgodną z terytorialnymi planami sprawiedliwej transformacji. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | EKES respektuje wymogi dotyczące kryteriów wyboru projektów i ustalania hierarchii ich ważności oraz zgadza się z koncepcją ich szczegółowego przedstawienia w zaproszeniach do składania projektów na szczeblu krajowym. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | EKES zaleca, by Komisja Europejska zdefiniowała i dokładniej określiła obszary synergii z innymi środkami Next Generation EU, aby wspierać zintegrowane podejście i jednocześnie wyeliminować nakładanie się działań. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | EKES docenia w dużej mierze fakt, że beneficjentami kwalifikującymi się do pomocy są zainteresowane strony we wszystkich właściwych obszarach, a mianowicie instytucje sektora publicznego (państwa, regiony, miasta i gminy), przedsiębiorstwa, instytucje badawcze i uczelnie wyższe, szkoły, instytucje oświatowe, doradcy rynku pracy i organizacje pozarządowe. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | EKES wzywa Radę i państwa członkowskie UE do jak najszybszego zakończenia wszystkich niezbędnych prac przygotowawczych w celu wdrożenia mechanizmu sprawiedliwej transformacji. Komisja Europejska proszona jest o jak najszybsze zatwierdzenie programów państw członkowskich dotyczących mechanizmu sprawiedliwej transformacji w drodze procedury przyspieszonej. Tylko w ten sposób możliwe będzie zminimalizowanie opóźnień w wypłacie środków oraz osiągnięcie pożądanych pozytywnych skutków z punktu widzenia sytuacji gospodarczej UE. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | EKES podkreśla, że planowane przeniesienie środków z EFS+ do Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji nie może zagrażać realizacji zwykłych projektów EFS+; zamiarem jest stworzenie w ramach Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji wystarczającej bazy finansowej dla projektów ukierunkowanych na cele społeczne (zmiana kwalifikacji, kształcenie, szkolenie itp.). |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Co się tyczy instrumentu pożyczkowego na rzecz sektora publicznego, EKES uważa, że szeroki zakres obszarów wsparcia jest odpowiedni, i docenia jego zgodność z pozostałymi filarami mechanizmu sprawiedliwej transformacji, a także z innymi narzędziami i instrumentami finansowymi WRF. |
| --- | --- |

4.8.

Bruksela, dnia 18 września 2020 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dz.U. C 311 z 18.9.2020, s. 55.

1

---

| 11.12.2020 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 429/245 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 429/245

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Zmieniony wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie Europejskiego Funduszu Społecznego Plus (EFS+)”

[COM(2020) 447 – 2018-206-COD]

(2020/C 429/31)

| Sprawozdawca generalny: | Krzysztof BALON |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca generalny: | Carlos Manuel TRINDADE |

Sprawozdawca generalny:

Krzysztof BALON

Współsprawozdawca generalny:

Carlos Manuel TRINDADE

| Wniosek o konsultację | Parlament Europejski, 17/06/2020
  Rada, 09/06/2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Decyzja Prezydium | 09/06/2020 |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 18/09/2020 |
| Sesja plenarna nr | 554 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 215/0/6 |

Wniosek o konsultację

Parlament Europejski, 17/06/2020

Rada, 09/06/2020

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Decyzja Prezydium

09/06/2020

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa

Data przyjęcia na sesji plenarnej

18/09/2020

Sesja plenarna nr

554

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

215/0/6

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1 | Gospodarka, rynek pracy, systemy pomocy społecznej i ochrony zdrowia Unii Europejskiej doznały w wyniku pandemii COVID-19 głębokiego wstrząsu na niespotykaną dotąd skalę. Pandemia wiąże się z licznymi i ogromnymi wyzwaniami społecznymi, takimi jak pogłębianie się nierówności i szybki wzrost ubóstwa w wyniku utraty miejsc pracy oraz przewidywalny wzrost wykluczenia społecznego i zawodowego słabszych grup społecznych. Europa, która chce pozostać konkurencyjna w światowej gospodarce oraz chronić, szanować i wdrażać zasady Europejskiego filaru praw socjalnych (EFPS), musi odpowiednio dostosować swoją politykę gospodarczą i społeczną, zwłaszcza w czasach kryzysu. Aby sprostać tym wyzwaniom, Unia powinna podjąć odpowiednie działania, między innymi w odniesieniu do wieloletnich ram finansowych (WRF), w tym również Europejskiego Funduszu Społecznego Plus (EFS+). |
| --- | --- |

1.1

| 1.2 | Na etapie odbudowy ważne jest zapewnienie spójnego wykorzystania różnych funduszy europejskich, aby uniknąć rozproszenia interwencji na szczeblu krajowym. Dlatego też EKES stanowczo opowiada się za umożliwieniem współfinansowania operacji EFS+ z Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności. Ponadto wykorzystanie EFS+ do finansowania działań wspierających transformację ekologiczną i cyfrową powinno koncentrować się na podnoszeniu kwalifikacji i przekwalifikowywaniu jako uzupełnienie innych funduszy europejskich w kontekście WRF i Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności. |
| --- | --- |

1.2

| 1.3 | Rozporządzenie w sprawie EFS+ nie jest odpowiednio finansowane, aby można było sprostać potrzebom polityki spójności społecznej. Dlatego też EKES zdecydowanie sprzeciwia się zmniejszeniu ogólnej puli środków finansowych EFS+ na lata 2021–2027. Należy znieść obowiązkowy mechanizm realokacji środków z EFS+ i/lub EFRR do Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji. Należy utrzymać stopy współfinansowania z obecnych WRF. |
| --- | --- |

1.3

| 1.4 | EKES ponawia swój wniosek z poprzedniej opinii dotyczący przydziału 30 % wszystkich środków przeznaczonych na politykę spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej na EFS+ oraz dodatkowo o przeznaczenie 30 % istniejących środków w ramach EFS+ na działania na rzecz włączenia społecznego. Ponieważ w zmienionym wniosku przewiduje się przeznaczenie 5 % środków na walkę z ubóstwem dzieci, propozycja ta stanowi niezbędne absolutne minimum. Jednocześnie EKES popiera zwiększenie do 15 % minimalnej puli środków przeznaczonych na włączenie młodzieży NEET. Należy uwzględnić wyższy odsetek kobiet wśród NEET w niektórych regionach UE poprzez konkretny przydział środków finansowych. |
| --- | --- |

1.4

| 1.5 | W świetle roli EFS+ we wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych EKES zdecydowanie wzywa KE i państwa członkowskie do rozważenia bardziej odpowiedniego monitorowania sytuacji społecznej w ramach europejskiego semestru poprzez włączenie do niego wykazu uzgodnionych wskaźników mogących zapewnić wiarygodne i odpowiednie informacje na temat rozwoju sytuacji społecznej w UE. EKES przygotuje w najbliższej przyszłości własną propozycję takiego wykazu. |
| --- | --- |

1.5

| 1.6 | Uznając ważną rolę gospodarki społecznej, w tym podmiotów świadczących usługi społeczne, w ramach wymiaru społecznego UE oraz zasadniczą rolę, którą odgrywa ona w czasie kryzysu i w okresie odbudowy, EKES ponawia swój postulat wyrażony w poprzedniej opinii (1), że wsparcie działań w zakresie gospodarki społecznej, w tym organizacji nienastawionych na zysk świadczących wsparcie i usługi dla ludności, powinno stać się odrębnym celem szczegółowym EFS+. |
| --- | --- |

1.6

| 1.7 | W przypadku współfinansowania z EFS+ usług społecznych świadczonych w interesie ogólnym, rozporządzenie powinno stanowić, że usługi takie muszą spełniać kryteria powszechnego dostępu, wysokiej jakości i przystępności cenowej. W związku z usunięciem komponentu „Zdrowie” z EFS+ konieczne jest lepsze zdefiniowanie grupy docelowej, do której skierowane są zasoby przeznaczone na wspieranie opieki zdrowotnej oraz opieki długoterminowej na rzecz osób wymagających szczególnego traktowania. Ponadto za wyraźną grupę docelową EFS+ należy uznać rodziny i opiekunów nieformalnych, aby zapewnić tym grupom pełne wsparcie z myślą o reagowaniu na przyszłe wstrząsy. |
| --- | --- |

1.7

| 1.8 | Aby wspierać solidarność europejską, poważnie nadszarpniętą podczas obecnego kryzysu, potrzebne jest wydatne zwiększenie puli środków na projekty, sieci lub komponenty transnarodowe czy przekrojowe. |
| --- | --- |

1.8

| 1.9 | Mimo że EFS+ zawiera cel szczegółowy dotyczący integracji obywateli państw trzecich, EKES zaleca wprowadzenie motywu wyjaśniającego, że w prawodawstwie unijnym nie ma ograniczeń w dostępie uchodźców, osób ubiegających się o azyl i migrantów z państw trzecich do aktywnych środków lub do wsparcia społecznego. EKES wzywa państwa członkowskie do powstrzymania się od stosowania ograniczeń, które pogłębiają wykluczenie społeczne migrantów. Dotyczy to również innych słabszych grup takich jak mniejszości etniczne. |
| --- | --- |

1.9

| 1.10 | Ponadto ważniejsze niż kiedykolwiek jest pełne wdrożenie zasady partnerstwa z udziałem partnerów społecznych i innych organizacji społeczeństwa obywatelskiego. Niezbędnym warunkiem ku temu jest odpowiednie finansowanie budowania zdolności partnerów społecznych i innych organizacji społeczeństwa obywatelskiego, zwłaszcza ich sieci i federacji. |
| --- | --- |

1.10

2.   Wstęp

| 2.1 | W dniu 30 maja 2018 r. KE przyjęła wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie EFS+ (2) odzwierciedlający dodatkowe wyzwania stojące przed UE – braki w zakresie umiejętności, niedostateczne osiągnięcia w dziedzinie aktywnej polityki rynku pracy i systemów edukacji, wyzwania wynikające z nowych technologii i nowych form pracy, niska mobilność zawodowa i wykluczenie społeczne. W dniu 17 października 2018 r. EKES uchwalił opinię dotyczącą tego wniosku, której główne treści pozostają nadal aktualne (3). Odpowiadając na społeczne i gospodarcze konsekwencje pandemii COVID-19, KE przyjęła 28 maja 2020 r. zmieniony wniosek w sprawie EFS+ (4), do którego odnosi się niniejsza opinia sporządzona na wniosek KE z dnia 28 maja 2020 r. oraz Parlamentu Europejskiego (PE) z dnia 9 czerwca 2020 r. |
| --- | --- |

2.1

| 2.2 | Gospodarka, rynek pracy, systemy pomocy społecznej i ochrony zdrowia Unii Europejskiej doznały w wyniku pandemii COVID-19 głębokiego wstrząsu na niespotykaną dotąd skalę. Bezpośrednie i pośrednie skutki pandemii COVID-19 wywierają i będą nadal wywierać znaczny i szkodliwy wpływ na wszystkie państwa członkowskie, powodując nie tylko znaczny spadek produktu krajowego brutto w perspektywie krótkoterminowej, lecz także – zwłaszcza w perspektywie średnio- i długoterminowej – pogłębiać będą nierówności społeczne, zwiększać ubóstwo i bezrobocie, w tym osób młodych. Najważniejszym wyzwaniem będzie gwałtownie rosnące ubóstwo w wyniku między innymi utraty miejsc pracy oraz nowe rodzaje wykluczenia społecznego i zawodowego słabszych grup, w tym osób z niepełnosprawnościami, Romów i migrantów. |
| --- | --- |

2.2

| 2.3 | Z drugiej strony UE napotyka na trudności w sprostaniu wyzwaniom związanym ze wzrostem średniej długości życia, co tragicznie ilustruje liczba osób starszych umierających na COVID-19 w domach opieki w wielu państwach członkowskich. Mamy do czynienia nie tylko z problemami osób starszych, lecz również z kruchością solidarności międzypokoleniowej w Europie, co wymaga zdecydowanych działań na szczeblu unijnym i krajowym. |
| --- | --- |

2.3

| 2.4 | Dalsze niedawne i bieżące zmiany sytuacji miały negatywny wpływ na – odczuwane zwłaszcza przez MŚP – wyzwania strukturalne wynikające z globalizacji gospodarki, zarządzania przepływami migracyjnymi i rosnącymi zagrożeniami dla bezpieczeństwa, procesu przechodzenia na czystą energię, przemian technologicznych, starzejącej się siły roboczej oraz tych spowodowanych rosnącym niedopasowaniem umiejętności i siły roboczej do potrzeb rynku pracy w tych samych sektorach i regionach. Unia powinna być przygotowana do stawienia czoła bieżącym i przyszłym wyzwaniom poprzez inwestowanie w odpowiednie umiejętności na rzecz transformacji ekologicznej i cyfrowej, zapewnienie, by wzrost gospodarczy w większym stopniu sprzyjał włączeniu społecznemu dzięki usprawnieniu polityki zatrudnienia i polityki społecznej, a jednocześnie uwzględnienie zrównoważonego charakteru gospodarki i przemysłu. EKES z zadowoleniem przyjmuje wsparcie z EFS+ dla środków niezbędnych do osiągnięcia tych celów, co znalazło odzwierciedlenie w nowym motywie 14 wniosku. |
| --- | --- |

2.4

| 2.5 | Aby sprostać tym wyzwaniom, Unia powinna podjąć odpowiednie działania, między innymi poprzez dostosowanie WRF – w tym również EFS+ – do nowych warunków brzegowych. |
| --- | --- |

2.5

| 2.6 | Nawet w czasach kryzysu wszystkie zainteresowane strony na szczeblu europejskim, krajowym i regionalnym powinny przestrzegać zasad dobrego rządzenia i zasad państwa prawa przy planowaniu, wdrażaniu i ocenie operacji EFS+. Komisja Europejska powinna zapewnić, aby wnioski składane przez partnerów społecznych i organizacje społeczeństwa obywatelskiego w ramach EFS+ były oceniane uczciwie na podstawie przejrzystych kryteriów. Ponadto ważniejsza niż kiedykolwiek jest obrona zasady partnerstwa oraz jej odpowiednie wdrożenie w oparciu o kodeks postępowania oraz z udziałem partnerów społecznych i innych organizacji społeczeństwa obywatelskiego. Niezbędnym warunkiem osiągnięcia tego jest odpowiednie finansowanie budowania zdolności partnerów społecznych i innych organizacji społeczeństwa obywatelskiego, w tym ich sieci i federacji. |
| --- | --- |

2.6

| 2.7 | EKES wyraża głębokie ubolewanie, że w tej zmienionej wersji rozporządzenia nie ma możliwości przeprowadzenia konsultacji z podmiotami zewnętrznymi. Argument dotyczący pilnego charakteru nie jest wystarczająco silny, aby uzasadnić brak poszanowania podstawowej zasady konsultacji z zainteresowanymi stronami w sprawie zmian tak ważnego rozporządzenia. EKES z zadowoleniem przyjmuje jednak informację, że prowadzone są konsultacje z państwami członkowskimi i Parlamentem Europejskim, co powinno doprowadzić do znacznej poprawy niektórych aspektów wniosku. |
| --- | --- |

2.7

3.   Najważniejsze aspekty zmienionego wniosku Komisji Europejskiej

| 3.1 | Zwiększenie wymogów koncentracji tematycznej w odniesieniu do zatrudnienia ludzi młodych w związku z niebezpieczeństwem dramatycznie wysokiego bezrobocia wśród młodzieży i wzrostu odsetka młodzieży NEET (niekształcącej się, niepracującej ani nieszkolącej się): w państwach członkowskich, w których odsetek młodzieży NEET w grupie wiekowej 15–29 lat przekracza średnią UE, należy przydzielić co najmniej 15 % środków z EFS+ objętych zarządzaniem dzielonym (wobec 10 % w pierwotnej propozycji KE) na ukierunkowane działania i reformy strukturalne mające na celu wspieranie młodych ludzi. |
| --- | --- |

3.1

| 3.2 | Przeciwdziałanie ubóstwu wśród dzieci: KE proponuje włączyć motyw i artykuł dotyczący wymogu przyznania przez państwo członkowskie co najmniej 5 % środków z EFS+ objętych zarządzaniem dzielonym na przeciwdziałanie ubóstwu wśród dzieci. |
| --- | --- |

3.2

| 3.3 | Wspieranie transformacji ekologicznej i cyfrowej zgodnie ze strategią przemysłową UE (5): w związku z przyjęciem założenia, że po pandemii COVID-19 nastanie „nowa normalność”, pojawią się nowe modele w europejskich ekosystemach przemysłowych obejmujące nowe lokalne łańcuchy wartości, co będzie wymagało nowych umiejętności w odniesieniu do nowych rodzajów miejsc pracy. |
| --- | --- |

3.3

| 3.4 | Ścisłe przestrzeganie horyzontalnej zasady równości mężczyzn i kobiet przez wszystkie państwa członkowskie: w obliczu faktu, że skutki społeczno-gospodarcze pandemii COVID-19 w nieproporcjonalnie dużym stopniu obciążają kobiety. |
| --- | --- |

3.4

| 3.5 | Usunięcie komponentu „Zdrowie” z EFS+ przy jednoczesnym pozostawieniem przepisów wzywających do zapewnienia synergii i komplementarności działań między EFS+ a nowym programem UE w dziedzinie zdrowia wobec konieczności ścisłej koordynacji tych dwóch programów: w związku z propozycją KE ustanowienia znacznie wzmocnionego, odrębnego programu w dziedzinie zdrowia (6). |
| --- | --- |

3.5

| 3.6 | Zapewnienie w ramach prawnych polityki spójności mechanizmów, z których szybko można skorzystać w razie wystąpienia wyjątkowych okoliczności w następnym dziesięcioleciu: KE proponuje tymczasowe środki dotyczące wykorzystania EFS+ w odpowiedzi na wyjątkowe i nadzwyczajne okoliczności, obejmujące odstępstwa od niektórych przepisów w celu ułatwienia reagowania na takie okoliczności, jak na przykład rozszerzenie zakresu EFS+ o wsparcie dla mechanizmów zmniejszonego wymiaru czasu pracy, które nie są połączone z aktywnymi środkami i dostępem do opieki zdrowotnej, w tym dla osób, które nie znajdują się w bezpośredniej trudnej sytuacji społeczno-ekonomicznej, a także możliwość złagodzenia wymogów koncentracji tematycznej. |
| --- | --- |

3.6

4.   Postulaty EKES-u dotyczące proponowanej zmiany rozporządzenia

| 4.1 | Europa, która chce utrzymać konkurencyjność w gospodarce światowej oraz zapewniać ochronę, poszanowanie i realizację praw zawartych w Europejskim Filarze Praw Socjalnych (EFPS), w szczególności wysokiej jakości miejsca pracy, kształcenie i szkolenia o dobrej jakości i powszechnie dostępne, równy dostęp do świadczeń zdrowotnych oraz do usług społecznych, włączenie społeczne oraz aktywne uczestnictwo w życiu społecznym osób z niepełnosprawnościami i innych słabszych grup, potrzebuje odpowiedniej korelacji polityki gospodarczej i społecznej, zwłaszcza w warunkach kryzysu. |
| --- | --- |

4.1

| 4.2 | Należy przy tym zająć się kwestią finansowania wymiaru społecznego Unii za pośrednictwem Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności i budżetu Unii Europejskiej w perspektywie finansowej 2021–2027, w tym EFS+. Dlatego też EKES stanowczo opowiada się za umożliwieniem współfinansowania operacji EFS+ z Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności. |
| --- | --- |

4.2

| 4.3 | Ponadto wykorzystanie EFS+ do finansowania działań wspierających transformację ekologiczną i cyfrową powinno koncentrować się na podnoszeniu kwalifikacji i przekwalifikowywaniu jako uzupełnienie innych funduszy europejskich w kontekście WRF i Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności. Na etapie odbudowy ważne jest zapewnienie spójnego wykorzystania różnych funduszy europejskich, aby uniknąć rozproszenia interwencji na szczeblu krajowym. |
| --- | --- |

4.3

| 4.4 | EKES zdecydowanie przeciwstawia się obniżeniu łącznej puli środków finansowych przydzielonych EFS+ na lata 2021–2027 z planowanych uprzednio około 101 mld EUR (w cenach bieżących) na planowane obecnie około 97 mld EUR; obniżki tej nie usprawiedliwia usunięcie komponentu „Zdrowie” (na który planowano uprzednio około 413 mln EUR). |
| --- | --- |

4.4

| 4.5 | Może dojść do wydatnego zmniejszenia środków EFS+ w wyniku zastosowania art. 21a rozporządzenia w sprawie wspólnych przepisów, w którym zobowiązuje się państwa członkowskie do realokacji od 1,5 EUR do 3 EUR z EFS+ /i/lub EFRR na każde 1 EUR z Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji (do 20 % odnośnego funduszu). Dlatego też należy usunąć ten obowiązkowy mechanizm realokacji. |
| --- | --- |

4.5

| 4.6 | Proponowane zmniejszenie współfinansowania UE jest nie do zaakceptowania i byłoby trudne do przeprowadzenia w obecnych strukturach finansowania. Państwa członkowskie przekazują sporą część współfinansowania promotorom projektów. Zamiast generować dodatkowe finansowanie na poziomie krajowym niższe stopy współfinansowania stawiają organizacje realizujące projekty w trudnej sytuacji finansowej. Należy zatem utrzymać stopy współfinansowania z obecnego okresu finansowania. |
| --- | --- |

4.6

| 4.7 | EKES już w swojej poprzedniej opinii (7) wezwał – mając na uwadze, że EFS+ jest głównym instrumentem finansowym służącym wdrażaniu EFPS – by na EFS+ przekazać 30 % wszystkich zasobów przeznaczonych na politykę spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej, a ponadto, aby już w ramach EFS+ 30 % jego zasobów wydzielić na środki włączenia społecznego. |
| --- | --- |

4.7

| 4.8 | Ponadto EKES uważa, że skala wyzwań gospodarczych i społecznych w okresie po kryzysie związanym z pandemią COVID-19 wymaga zapewnienia zrównoważonego wykorzystania środków z EFS+ w całej Europie W związku z tym EKES ponownie wyraża sprzeciw wobec wyeliminowania udziału minimalnego (wyznaczonego obecnie na poziomie 23,1 %) środków polityki spójności w ramach EFS+. Dodatkowe wsparcie dla regionów najbardziej oddalonych i słabo zaludnionych obszarów, a także wsparcie dla mobilności siły roboczej stanowią jeden z celów EFS+ i są również ściśle powiązane z polityką spójności. |
| --- | --- |

4.8

| 4.9 | W sytuacji, w której w zmienionym wniosku przewiduje się wydzielenie 25 % środków na włączenie społeczne, a także 5 % środków na zwalczanie ubóstwa dzieci, żądanie alokacji 30 % środków na włączenie społeczne jest absolutnie niezbędnym minimum. Ponadto w zależności od konkretnej sytuacji na określonym terenie należy umożliwić alokację środków na zwalczanie ubóstwa dzieci przewyższającą 5 % (w ramach 30 % środków na włączenie społeczne). Operacje w zakresie zwalczania ubóstwa dzieci powinny być przy tym prowadzone zgodnie z zaleceniem Komisji z dnia 20 lutego 2013 r.„Inwestowanie w dzieci: przerwanie cyklu marginalizacji” (8) i z uwzględnieniem studium wykonalności na temat gwarancji dla dzieci (sprawozdanie końcowe) (9). |
| --- | --- |

4.9

| 4.10 | EKES popiera zwiększenie minimalnej puli środków dla włączenia NEET do 15 %. Popiera także dążenie Komisji do promowania ukierunkowanych środków mających zwiększyć udział w rynku pracy młodych ludzi, w tym osób ze środowisk migracyjnych. Środki te powinny mieć na celu poprawę zdolności do zatrudnienia młodych ludzi o odpowiednich kwalifikacjach oraz zapewnienie ochrony socjalnej i zasięgu rokowań zbiorowych. Komitet zwraca przy tym uwagę na znacznie wyższe wskaźniki NEET dla kobiet w niektórych regionach Unii, co należy uwzględnić, przeznaczając odpowiednio wyższe środki zaadresowane szczególnie do kobiet oraz wspierając innowacyjne rozwiązania wynegocjowane na poziomie przedsiębiorstw mające na celu poprawę równowagi między życiem zawodowym a prywatnym. |
| --- | --- |

4.10

| 4.11 | EKES pozytywnie odnosi się do koncentracji tematycznej, ponieważ zapewnia ona egzekwowanie przez państwa członkowskie priorytetów politycznych na szczeblu UE. Niemniej wzywa do połączenia koncentracji tematycznej z pewną elastycznością i autonomią państw członkowskich w dostosowywaniu zasobów, aby uniknąć obciążeń administracyjnych w zarządzaniu programami. Jeżeli jednak doprowadzi to do zmniejszenia wymogów koncentracji tematycznej w zakresie włączenia społecznego, EKES apeluje o środki towarzyszące, na przykład dopuszczenie stopy współfinansowania do 100 % dla działań związanych z tymi celami szczegółowymi. |
| --- | --- |

4.11

| 4.12 | Biorąc pod uwagę, że EFS+ dedykowany jest implementacji EFPS, należy w treści rozporządzenia o EFS+ uwzględnić plany wdrażania EFPS na poziomie unijnym i krajowym jako podstawowe dokumenty kierunkowe, z którymi powinny być zgodne umowy partnerstwa oraz programy operacyjne, i zapewnić monitorowanie tych planów w ramach semestru europejskiego. W związku z tym EKES zdecydowanie wzywa KE i państwa członkowskie do rozważenia bardziej odpowiedniego monitorowania sytuacji społecznej w ramach europejskiego semestru poprzez włączenie do niego wykazu uzgodnionych wskaźników mogących zapewnić wiarygodne i odpowiednie informacje na temat rozwoju sytuacji społecznej w UE. EKES przedstawił już swoją opinię (10) na ten temat i zaapelował o nowe wskaźniki społeczne w ramach procesu europejskiego semestru z myślą o monitorowaniu wdrażania Europejskiego filaru praw socjalnych, a także o zalecenia dla poszczególnych krajów w dziedzinie socjalnej. Komitet przygotuje w najbliższej przyszłości własną propozycję takiego wykazu środków. W tym celu KE powinna przygotować zasady i procedury weryfikacji korelacji projektów krajowych dokumentów programujących wydatki EFS+ 2021–2027 z zasadami EFPS (ramy dla polityki rynku pracy, edukacji i szkoleń powinny wyznaczać przede wszystkim zasady z rozdziałów I i II, natomiast ramy dla przeciwdziałania ubóstwu i wykluczeniu społecznemu powinny wyznaczać zasady z rozdziału III). |
| --- | --- |

4.12

| 4.13 | W ramach EFS+ nie uwzględnia się w wystarczającym stopniu aspektów okresu przejściowego, w którym obecnie żyjemy, takich jak: konieczność rozważenia – z wykorzystaniem dialogu społecznego i w ramach rokowań zbiorowych – strategii na rzecz skrócenia czasu pracy bez obniżania wynagrodzenia, lepsze godzenia życia zawodowego i rodzinnego, promowanie dobrowolnej pracy w niepełnym wymiarze godzin, nowe formy zatrudnienia, zwłaszcza w srebrnej gospodarce, gospodarce o obiegu zamkniętym i gospodarce społecznej, a także – bardziej ogólnie – redystrybucja pracy, która pozwala wszystkim pracować, prowadząc jednocześnie sensowne i zdrowe życie. EFS+ powinien wspierać partnerów społecznych i inne organizacje społeczeństwa obywatelskiego w opracowywaniu tych strategii oraz w rozpowszechnianiu dobrych praktyk, a jednocześnie promować działania mające zachęcić państwa członkowskie do ich wdrożenia. Innym obszarem, w którym EFS+ mógłby być proaktywny i innowacyjny, jest wsparcie dla pracy społecznie użytecznej. |
| --- | --- |

4.13

| 4.14 | W przypadku współfinansowania z EFS+ usług społecznych świadczonych w interesie ogólnym rozporządzenie powinno stanowić, że usługi takie muszą spełniać kryteria solidarności i przejrzystości oraz powszechnego dostępu, wysokiej jakości i przystępności cenowej zgodnie ze standardami wyznaczonymi w dobrowolnych europejskich ramach odniesienia na rzecz zapewniania jakości usług społecznych (11). |
| --- | --- |

4.14

| 4.15 | W związku z usunięciem komponentu „Zdrowie” z ESF+ należy lepiej określić grupę docelową, do której adresowane są środki przeznaczone na wsparcie w dostępie do ochrony zdrowia „dla osób znajdujących się w trudnej sytuacji”, precyzując, że chodzi w szczególności o osoby bezdomne, migrantów o nieuregulowanym statusie oraz osoby nie objęte ubezpieczeniem zdrowotnym, a także osoby z niepełnosprawnościami i osoby starsze podatne na zagrożenia. Ponadto należy wyjaśnić, że EFS+ obejmuje swoim zakresem również długoterminową opiekę w odniesieniu do grup w szczególnie trudnej sytuacji, biorąc pod uwagę, że po pandemii wiele państw członkowskich prawdopodobnie będzie musiało przemyśleć, zreorganizować i/lub rozwinąć swoje usługi w zakresie opieki długoterminowej. |
| --- | --- |

4.15

| 4.16 | Opiekunowie (głównie kobiety) już obecnie świadczą 80 % opieki długoterminowej w Europie, a w wyniku pandemii COVID-19 z dnia na dzień stali się jedynym źródłem wsparcia dla członków swoich rodzin. Pogodzenie pracy z życiem rodzinnym okazało się całkowicie niemożliwe. Opiekunki i opiekunowie musieli zapewnić opiekę i rehabilitację, często bez żadnego przygotowania i bez chwili na odpoczynek podczas obowiązywania ograniczeń w przemieszczaniu się. Tak więc rodziny i opiekunów nieformalnych należy uznać za wyraźną grupę docelową EFS+. |
| --- | --- |

4.16

| 4.17 | Uznając ważną rolę gospodarki społecznej, w tym podmiotów świadczących usługi społeczne, w ramach wymiaru społecznego UE oraz zasadniczą rolę, którą odgrywa ona w czasie kryzysu i w okresie odbudowy, EKES ponawia swój postulat dotyczący tego, by wspieranie działań w zakresie gospodarki społecznej stało się odrębnym celem szczegółowym EFS+. Gospodarka społeczna tworzy wysokiej jakości miejsca pracy, promuje włączenie społeczne m.in. poprzez zapewnianie usług społecznych, zdrowotnych i edukacyjnych świadczonych w interesie ogólnym, a zarazem przyczynia się do rozwoju demokracji partycypacyjnej i społeczeństwa obywatelskiego. Ponadto sektor gospodarki społecznej, jak również organizacje nienastawione na zysk zapewniające wsparcie i usługi dla ludności wykazały się dużą odpornością i wniosły wkład w łagodzenie skutków kryzysu związanego z COVID-19. Powinno to doprowadzić do wzmocnienia istniejących podmiotów społecznych nienastawionych na zysk oraz do pobudzenia inwestycji dla nowych podmiotów w celu zapewnienia nie tylko wzrostu gospodarczego, lecz również wspólnego dobra i dobrobytu. |
| --- | --- |

4.17

| 4.18 | Szeroko zakrojone gromadzenie danych, zwłaszcza osobowych, spowodowało poważne trudności podczas wdrażania projektów. Uczestnicy projektów EFS często nie są brani pod uwagę dla celów finansowania, jeśli nie dostarczyli kompletnych danych. Mimo wysiłków mających uprościć EFS Komisja Europejska nie zmieniła swojej propozycji dotyczącej wskaźników w załącznikach I i II do rozporządzenia w sprawie EFS+. EKES zaleca więc zrezygnowanie z gromadzenia niepotrzebnych danych oraz dostosowanie wymaganych wskaźników do danego programu. Należy również zmniejszyć ilość wskaźników. |
| --- | --- |

4.18

| 4.19 | Kilka państw wprowadziło pewne ograniczenia dotyczące uchodźców, osób ubiegających się o azyl i innych migrantów, jeśli chodzi o dostęp do aktywnych środków lub dostęp do wsparcia społecznego. W związku z tym – mimo że EFS+ zawiera cel szczegółowy dotyczący integracji obywateli państw trzecich – EKES wzywa Komisję do dodania nowego motywu wyjaśniającego, że w prawodawstwie unijnym nie ma ograniczeń w dostępie do aktywnych środków lub wsparcia społecznego. Państwa członkowskie mogą jednak ograniczyć ten dostęp za pomocą przepisów krajowych. EKES wzywa państwa członkowskie do powstrzymania się od stosowania ograniczeń, które pogłębiają wykluczenie społeczne migrantów. |
| --- | --- |

4.19

| 4.20 | Biorąc pod uwagę konieczność wspierania solidarności europejskiej, poważnie nadszarpniętej podczas obecnego kryzysu, EKES postuluje też istotne zwiększenie puli środków przeznaczonej na projekty, sieci i komponenty transnarodowe. Jest to konieczne do tworzenia przekrojowych sieci wsparcia oraz dla umocnienia poczucia tożsamości europejskiej wśród obywateli różnych państw członkowskich i zwiększenia widoczności unijnego wsparcia finansowego oferowanego obywatelom. Wymogi dotyczące współfinansowania tych transnarodowych sieci i projektów muszą być bardziej elastyczne, biorąc pod uwagę negatywne skutki pandemii COVID-19 dla transnarodowej stabilności pracy i finansów. |
| --- | --- |

4.20

Bruksela, dnia 18 września 2020 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dz.U. C 62 z 15.2.2019, s. 165

1

(2)  COM(2018) 382

2

(3)  Dz.U. C 62 z 15.2.2019, s. 165

3

(4)  COM(2020) 447

4

(5)  COM(2020) 102

5

(6)  COM(2020) 405

6

(7)  Dz.U. C 62 z 15.2.2019, s. 165

7

(8)  Dz.U. L 59 z 2013, s. 5

8

(9)  https://ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=1428&langId=pl

9

(10)  Dz.U. C 14 z 15.1.2020, s. 1

10

(11)  SPC/2010/10/8 final https://ec.europa.eu/social/BlobServlet?docId=6140&langId=en.

11

---

| 11.12.2020 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 429/251 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 429/251

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ustanowienia Programu działań Unii w dziedzinie zdrowia na lata 2021–2027 oraz uchylenia rozporządzenia (UE) nr 282/2014 (»Program UE dla zdrowia«)”

[COM(2020) 405 final – 2020/0102 (COD)]

(2020/C 429/32)

| Sprawozdawca generalny: | Antonello PEZZINI (IT-I) |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca generalny: | Alain COHEUR (BE-III) |

Sprawozdawca generalny:

Antonello PEZZINI (IT-I)

Współsprawozdawca generalny:

Alain COHEUR (BE-III)

| Wniosek o konsultację | Parlament Europejski, 17.6.2020
  Rada, 10.6.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 9.6.2020 |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 18.9.2020 |
| Sesja plenarna nr | 554 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 218/0/2 |

Wniosek o konsultację

Parlament Europejski, 17.6.2020

Rada, 10.6.2020

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

9.6.2020

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa

Data przyjęcia na sesji plenarnej

18.9.2020

Sesja plenarna nr

554

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

218/0/2

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES podkreśla, że pandemia koronawirusa w większym niż kiedykolwiek stopniu uwydatniła znaczenie zwiększenia roli Unii Europejskiej w dziedzinie zdrowia, jej zdolności reagowania, zarządzania i koordynacji oraz jej kompetencji za pośrednictwem „Unii Europejskiej na rzecz zdrowia”, tak by ulżyć w cierpieniu obywatelom i podmiotom sektora opieki zdrowotnej, w tym personelowi medycznemu i paramedycznemu działającemu na pierwszej linii, oraz spełnić ich oczekiwania co do skutecznej europejskiej polityki zdrowia publicznego, z uwzględnieniem współdziałania na szczeblu europejskim, krajowym i regionalnym poprzez „wielopoziomowe sprawowanie rządów” (1). |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES z zadowoleniem przyjmuje wniosek Komisji Europejskiej z maja 2020 r. w sprawie „Programu UE dla zdrowia”, przewidujący uruchomienie specjalnych środków, zarówno w ramach instrumentu odbudowy Next Generation EU, jak i wieloletnich ram finansowych na lata 2021–2027. Jednocześnie ubolewa nad cięciami budżetu dokonanymi przez Radę Europejską w lipcu 2020 r., podczas gdy w perspektywie krótko- i długoterminowej sektor zdrowia publicznego musi sprostać złożonym wyzwaniom politycznym, społecznym, gospodarczym, cyfrowym i środowiskowym, które wymagają innowacyjnych, przekrojowych i zintegrowanych działań oraz znaczących inwestycji strategicznych (w dziedzinie społecznej i zdrowotnej). |
| --- | --- |

1.2.

| 1.2.1. | Zdaniem EKES-u „Europa à la carte” (2) (tak zwana „Europa wielu prędkości”) nie może stać się sposobem reagowania na bieżące wyzwania wykraczające poza granice państw i nie umożliwia działania na rzecz ambitnego i solidarnego projektu integracji europejskiej opartego na „jedności w różnorodności”, w oparciu o wspólne cele współpracy. |
| --- | --- |

1.2.1.

| 1.3. | EKES wzywa instytucje europejskie i państwa członkowskie do wykazania się wolą polityczną w odniesieniu do paktu na rzecz przyszłości Europy w zakresie zdrowia, zgodnie z podstawowymi wartościami Unii Europejskiej, w tym z europejską solidarnością, oraz zobowiązaniami podjętymi na szczeblu międzynarodowym (cele zrównoważonego rozwoju, promowanie praw człowieka i stosowanie konwencji międzynarodowych) i europejskim (priorytety niemieckiej prezydencji w Radzie Unii Europejskiej, urzeczywistnienie Europejskiego filaru praw socjalnych). |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES wzywa Parlament Europejski, jako współprawodawcę, do przeprowadzenia negocjacji z Radą w sprawie zwiększenia środków finansowych na program dla zdrowia i inne instrumenty stosowane w synergii w dziedzinie zdrowia (badania, spójność i współpraca transgraniczna), a także do wykorzystania funduszy Europejskiego Mechanizmu Stabilności w celu odejścia od polityki oszczędnościowej. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES nalega, by podczas realizacji programu szczególną uwagę poświęcono zwalczaniu nierówności społecznych w dziedzinie zdrowia, dostępowi do wysokiej jakości opieki zdrowotnej, ciągłości opieki (w tym transgranicznej) we wszystkich okolicznościach, wspieraniu i konsolidacji systemów opieki zdrowotnej o powszechnym zasięgu, a także opracowaniu wielowymiarowego europejskiego działania w dziedzinie zdrowia publicznego, w powiązaniu z zasadami Europejskiego filaru praw socjalnych, w tym opieki zdrowotnej, włączenia osób z niepełnosprawnościami i opieki długoterminowej. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.5.1. | W szczególności wzywa do przyjęcia europejskich wytycznych w celu zaspokojenia potrzeb osób znajdujących się w najtrudniejszym położeniu, a mianowicie osób w niepewnej sytuacji, osób starszych i osób z niepełnosprawnościami, zwłaszcza tych zmuszonych do przebywania w wieloosobowych ośrodkach, które dotkliwie ucierpiały wskutek pandemii i jej konsekwencji. |
| --- | --- |

1.5.1.

| 1.5.2. | Szczególną uwagę należy poświęcić wzmocnieniu praw osób starszych i osób z niepełnosprawnością oraz, w szczególności, określeniu wspólnych ram oceny łączących zindywidualizowane planowanie, preferencję w kierunku opieki domowej lub małych domów opieki, kryteria jakościowe i kryteria dostępności w odniesieniu do opieki stacjonarnej i opieki długoterminowej, których takie osoby potrzebują. Bardzo wysoki wskaźnik śmiertelności w wielu ośrodkach dla osób starszych i osób z niepełnosprawnością musi zwiększyć świadomość tego, że konieczna jest poprawa zarządzania takimi placówkami, co jest kwestionowane w wielu krajach UE. Ogólnie rzecz biorąc, należy dokonać przeglądu całej polityki wspierania osób starszych, między innymi w kontekście prac Komisji Europejskiej nad skutkami zmian demograficznych w Europie. Podobnie jak w przypadku prac dotyczących konkretnych uwarunkowań zdrowotnych, EKES wzywa do opracowania jasnych i innowacyjnych wytycznych, które w centrum priorytetów umieszczą ludzi, prawa człowieka oraz osoby najstarsze i najsłabsze. |
| --- | --- |

1.5.2.

| 1.6. | EKES uważa, że priorytetowe znaczenie ma spójne zarządzanie europejskie w dziedzinie zdrowia, które obejmuje również zasady wdrażania programu dla zdrowia, wraz z odpowiednimi środkami finansowymi i inicjatywami urzeczywistniającymi Europę na rzecz zdrowia, i wzywa do przyjęcia podejścia operacyjnego „zdrowie we wszystkich politykach”. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES proponuje, by z uwagi na obecną sytuację nadzwyczajną, ryzyko ponownego wystąpienia pandemii i inspirujące doświadczenia związane z Europą energetyczną, a także narzędzia obrony i ochrony ludności jak najszybciej wprowadzono europejski mechanizm koordynacji i szybkiej interwencji. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Konieczne jest bezzwłoczne utworzenie grupy zadaniowej składającej się z ekspertów, która koordynowałaby wiedzę i zasoby z myślą o połączeniu w sieć najlepszych ośrodków ds. wirusologii i epidemiologii oraz najlepszych umiejętności diagnostycznych. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Zdaniem EKES-u wspomniana grupa zadaniowa – między innymi we współpracy z jednostkami wojskowymi ds. szybkiego reagowania kryzysowego – musi dokonać spisu dostępnych zasobów, które mogą zostać łatwo przydzielone, w tym służb ratowniczych, a także zapewnić przemieszczanie się jednostek mobilnych. Musi ona połączyć w sieć najlepsze dostępne zasoby w postaci sztucznej inteligencji i sprzętu informatycznego w celu opracowania symulacji i strategii. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.9.1. | Grupa ta powinna również przeanalizować aspekty dotyczące stanu zdrowia wszystkich pracowników służby zdrowia, co ma zasadnicze znaczenie nie tylko z punktu widzenia prawa do zdrowia, lecz również skutecznego reagowania na nowy, ewentualny kryzys. Ponadto mogłaby ona położyć podwaliny pod – zaproponowaną w dokumencie Komisji – europejską specjalizację w dziedzinie medycyny w sytuacjach kryzysowych i nadzwyczajnych. |
| --- | --- |

1.9.1.

| 1.9.2. | Obciążenie wydatkami w związku z tym kluczowym działaniem wydaje się bardzo ograniczone, ponieważ większość członków jest już zatrudniona w uczelniach wyższych, ośrodkach badawczych lub jednostkach wojskowej służby zdrowia. |
| --- | --- |

1.9.2.

| 1.9.3. | Zdaniem EKES-u niezwykle istotne jest, by grupa ta bezzwłocznie osiągnęła operacyjność. |
| --- | --- |

1.9.3.

| 1.9.4. | EKES ubolewa, że podczas obecnej pandemii zabrakło autorytatywnego głosu Komisji Europejskiej, która przy współpracy z europejskimi ekspertami najwyższego szczebla mogła wyjaśnić kwestie stref, w których obowiązują obostrzenia sanitarne i wpływ wirusa na ludność oraz rozwiać różne – często przeciwstawne – domysły na temat tej choroby i jej rozwoju. Na poprzednie przypadki epidemii instytucje europejskie odpowiedziały za pomocą konkretnych działań, takich jak utworzenie Dyrekcji Generalnej ds. Zdrowia i Bezpieczeństwa Żywności (DG SANTE) oraz utworzenie Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC). EKES uważa, że należy nadal działać w tym kierunku. |
| --- | --- |

1.9.4.

| 1.10. | Zdaniem Komitetu wymierne wyniki w ramach programu dla zdrowia można osiągnąć jedynie dzięki podejściu sprzyjającemu włączeniu społecznemu z udziałem organizacji międzynarodowych (w tym Światowej Organizacji Zdrowia, z którą należy pogłębić współpracę i synergię) oraz podmiotów sektora opieki zdrowotnej, które są najbliżej realiów obywateli, z zastosowaniem Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych i regularnej oceny celów. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES podkreśla wartość pracowników służby zdrowia, którzy działają w szczególnie newralgicznym i trudnym sektorze, i apeluje o nieustanną troskę o to,, by antycypować ich potrzeby w zakresie szkolenia, struktur, narzędzi ochrony oraz dobrobytu ekonomicznego i społecznego. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | EKES zdecydowanie popiera europejskie partnerstwa publiczno-prywatne w dziedzinie zdrowia, wzorując się na wspólnej inicjatywie IMI 2, i popiera wspólne wysiłki na rzecz wzmocnienia europejskiego wymiaru technologicznego i produkcyjnego poprzez większe zaangażowanie europejskich społeczności naukowych i zdrowotnych w tworzenie w rzeczywistego europejskiego obszaru ochrony zdrowia. |
| --- | --- |

1.12.

2.   Wyciąganie wniosków z wielowymiarowego kryzysu wywołanego przez pandemię koronawirusa

| 2.1. | Pandemia koronawirusa obnażyła kruchość systemów opieki zdrowotnej w wielu krajach na całym świecie, w tym w państwach członkowskich UE, które odczuwają wpływ niskiego poziomu inwestycji publicznych i bezpośredniego zastosowania wymogów europejskiego zarządzania gospodarczego narzucających ograniczenia budżetowe. W związku z tym kwoty dofinansowania systemów opieki zdrowotnej różnią się znacznie w zależności od państwa członkowskiego, podobnie jak kwoty przydzielone przez każde z państw członkowskich na walkę z pandemią koronawirusa. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Europa musi stawić czoła potrójnemu zagrożeniu – niekontrolowanym pandemiom i pogłębieniu się nierówności społecznych w dziedzinie zdrowia, niewystarczającemu zestawowi środków polityki gospodarczej oraz czarnym łabędziom na płaszczyźnie geopolitycznej – które może poddać ciężkiej próbie zdrowie i dobrostan obywateli, a także wpędzić światową gospodarkę w stałą depresję i prowadzić do krachów finansowych i ucieczki z rynku finansowego. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Kryzys wywołany przez koronawirusa ponownie podkreślił wagę przywrócenia równowagi między działalnością człowieka a przyrodą. Nie trzeba już dowodzić, że środowisko (wraz ze zmianą klimatu, jakością powietrza, różnorodnością biologiczną, systemami żywnościowymi itd.) wpływa na zdrowie. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.3.1. | Byłoby wysoce wskazane, aby Komisja i Parlament Europejski, które są bardzo zaangażowane w kwestie zrównoważonego rozwoju, środowiska i różnorodności biologicznej, dobitniej przedstawiły swoje zdanie. Przede wszystkim powinny one – przy współpracy głównych ekspertów europejskich – przekazać europejskim obywatelom w tych trudnych chwilach wskazania i możliwe rozwiązania w oparciu o bazę naukową, tak by można było z większą pewnością stawić czoła trudnej sytuacji zdrowotnej, która powoduje zamieszanie i cierpienie. |
| --- | --- |

2.3.1.

| 2.4. | Choroby niezakaźne w Europie nadal się rozwijają i są główną przyczyną niepełnosprawności i zgonów w Europie: choroby układu krążenia, cukrzyca, nowotwory i choroby układu oddechowego odpowiadają za 77 % obciążenia zdrowotnego i 86 % przedwczesnych zgonów. Wiele chorób niezakaźnych związanych jest z połączeniem kilku czynników, w tym środowiskowych. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Przedstawiony przez Komisję Europejską Zielony Ład stanowi podstawę nowej strategii na rzecz trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu, mającej na celu poprawę stanu zdrowia i jakości życia ludzi, ochronę przyrody i niepozostawianie nikogo w tyle. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Obszary przygraniczne nadają się szczególnie do europejskich działań politycznych w dziedzinie zdrowia. Są one w większości przypadków terytorium geograficznym, gdzie notuje się dużą mobilność. Jako pierwsze mogły korzystać z umów lub konwencji między sąsiadującymi krajami w celu poprawy dostępu do opieki zdrowotnej. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Współpraca transgraniczna w dziedzinie zdrowia, która została rozpoczęta ponad 20 lat temu w ramach programów INTERREG i polega na koordynacji, rozwoju, organizacji i czasem skomplikowanych rozwiązaniach wypracowanych między podmiotami, została jednak zarzucona w ciągu zaledwie kilku godzin z powodu wybuchu pandemii COVID-19 i jednostronnego zamknięcia granic bez uwzględnienia realiów transgranicznych i woli zachowania ducha współpracy. |
| --- | --- |

2.7.

3.   Wzmocnienie systemów opieki zdrowotnej i zdolności Unii Europejskiej (UE) do działania

| 3.1. | Pandemia COVID-19 wywarła i wywiera nadal znaczący wpływ w skali globalnej, europejskiej i transgranicznej, w szczególności na obywateli i społeczeństwo oraz struktury gospodarcze, społeczne i zdrowotne, uwidaczniając wyraźną potrzebę wzmocnienia systemów opieki zdrowotnej i zarządzania kryzysowego. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Celami polityki zdrowotnej UE są: promocja zdrowia, ochrona przed zagrożeniami zdrowotnymi i koordynacja strategii między państwami członkowskimi. Pandemia COVID-19 pokazała, że współpraca i koordynacja między krajami UE są niezbędne do uporania się z kryzysami. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Aby skutecznie przeciwdziałać nowym transgranicznym zagrożeniom dla zdrowia, należy wzmocnić zdolność reagowania UE w sytuacjach nadzwyczajnych. Ogólnie rzecz biorąc, ma to związek z urzeczywistnianiem Europejskiego filaru praw socjalnych (w szczególności jego zasady nr 16) i rozszerzonymi kompetencjami europejskimi w dziedzinie zdrowia, między innymi poprzez zmianę traktatów europejskich. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Chociaż UE posiada obecnie jedynie uprawnienia w zakresie wspierania krajowych polityk zdrowia publicznego, co ogranicza jej wpływ, jednak podejmuje działania w tej dziedzinie w ramach swoich innych strategii politycznych, zwłaszcza w odniesieniu do cyklu koordynacji polityki gospodarczej i rynku wewnętrznego. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Z myślą o przyszłości Europy priorytetowe znaczenie trzeba nadać Europie zdrowia: program UE dla zdrowia stanowi pierwszy krok w tym kierunku. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | UE podjęła kilka inicjatyw, które należy kontynuować i wzmacniać, w tym szczególnie dwie z nich zasługują na wzmiankę: europejskie sieci referencyjne (ESR) i plany europejskie. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Od 2017 r. europejskie sieci referencyjne mają na celu ułatwienie kontaktów europejskim specjalistom do spraw chorób rzadkich. Dbają one o rozpowszechnienie informacji zamiast mobilności pacjenta w celu zapewnienia jak najlepszej opieki bez niedogodności związanych z jego przemieszczaniem się. Obecnie obejmują one ponad 900 wysoko wyspecjalizowanych jednostek opieki zdrowotnej w ponad 300 szpitalach. Model ten można by zastosować do innych chorób. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Jeśli chodzi o zarządzanie i sposoby działania, UE dysponuje pięcioma agencjami, a także innymi narzędziami, w tym europejskim korpusem medycznym i białymi hełmami, które umożliwiają szybsze reagowanie w sytuacjach nadzwyczajnych. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | W kwestiach zdrowia rządy krajowe otrzymują wsparcie od dwóch wyspecjalizowanych agencji. Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (3) ocenia i monitoruje zagrożenia nowo występującymi chorobami w celu koordynowania reakcji. Natomiast Europejska Agencja Leków (4) zarządza naukową oceną jakości, bezpieczeństwa oraz skuteczności wszystkich produktów leczniczych w UE. Inne agencje wykonują ważne zadania poboczne. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Obecny kryzys związany z pandemią COVID-19 pokazał, że obecnie bardziej niż kiedykolwiek w przyszłych wieloletnich ramach finansowych należy nadać większe znaczenie przydzieleniu środków na zdrowie. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Doświadczenia wyniesione z kryzysu pokazały, że należy dołożyć większych starań, by systemy opieki zdrowotnej były gotowe do zapewnienia nowoczesnych usług, leków, technologii i produktów medycznych oraz by były przygotowane na epidemie i inne nieprzewidywalne kryzysy lub wyzwania. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Konieczne jest opracowanie dostosowanego do przyszłych potrzeb i odpornego na kryzysy systemu w celu zagwarantowania we wszystkich okolicznościach szybkiego dostępu do bezpiecznych i skutecznych leków o wysokiej jakości, a także rozwiązania problemu niedoborów i zależności od przywozu leków i farmaceutycznych składników czynnych z powodu produkcji poza UE, a przede wszystkim zacieśnienia współpracy i koordynacji między organami regulacyjnymi w przypadku pojawiających się zagrożeń zdrowia. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Niezbędne są inwestycje na obszarze lokalnym i rozwijanie opieki lokalnej i domowej, tak aby być blisko obywateli za pomocą zdalnych technologii monitorowania, telemedycyny, aplikacji lub spersonalizowanych wyrobów medycznych powstałych w ramach medycyny 4P (prognozowania, profilaktyki, personalizacji i partycypacji), a także inwestycje we wzmocnienie ubezpieczeń zdrowotnych, początkowo na szczeblu krajowym, a następnie w ramach szerszej koordynacji na szczeblu UE (5). |
| --- | --- |

3.13.

4.   Zapewnienie Europie środków na miarę jej ambicji

| 4.1. | Inwestycje w dziedzinie zdrowia i różne programy finansowe muszą być ze sobą powiązane w sposób przekrojowy. Należy wziąć pod uwagę zarówno aspekty dotyczące leczenia, jak i profilaktyki i promocji. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Program „Horyzont Europa” przewiduje ponadto misje, które stanowią nowość w stosunku do przeszłości, tj. partnerstwa badawcze, charakteryzujące się ambitnymi celami i mające na celu rozwiązanie pilnych problemów wpływających na życie codzienne obywateli. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Cyfryzacja sektora opieki zdrowotnej jest dziedziną, która zajmie istotne miejsce w europejskich strategiach politycznych dotyczących finansowania. W związku z tym w ramach programu „Horyzont Europa” i klastru „Zdrowie” aż 1 mld EUR rezerwuje się wyłącznie na opracowywanie rozwiązań technologii informacyjno-komunikacyjnych (ICT) w zakresie profilaktyki, diagnostyki, leczenia i opieki. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | W ramach instrumentu „Łącząc Europę” około 80 mln EUR przeznacza się na rozwój i interoperacyjność systemów e-zdrowia. Przyszły program „Cyfrowa Europa” również ma na celu wspieranie tworzenia i konsolidacji wspólnej europejskiej przestrzeni danych na temat zdrowia, w tym standaryzacji rodzajów wspólnych danych, porozumienia w sprawie wspólnych wskaźników i aktywnego zaangażowania Eurostatu w tę ostatnią kwestię. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Rozwinięto unijny instrument wsparcia UE w sytuacjach nadzwyczajnych w sektorze opieki zdrowotnej. Rezerwa RescEU, która jest częścią Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności (6), koncentruje się na szybkich i bezpośrednich reakcjach na kryzys zdrowotny. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | W ramach programów współpracy transgranicznej INTERREG, którymi zarządza się w sposób delegowany, należy priorytetowo traktować zdrowie. |
| --- | --- |

4.6.

5.   Ambitna i wspólna europejska reakcja w ramach odbudowy

| 5.1. | W swojej rezolucji przyjętej dnia 17 kwietnia 2020 r. (7) Parlament Europejski wezwał do stworzenia specjalnego budżetu na wsparcie krajowych systemów opieki zdrowotnej w okresie kryzysu za pomocą większych inwestycji w celu zwiększenia odporności europejskiej opieki zdrowotnej oraz wspomożenia krajów doświadczających trudności i wniósł o opracowanie nowego, niezależnego europejskiego programu w dziedzinie zdrowia. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Komitet wielokrotnie wypowiadał się na temat europejskiej polityki zdrowotnej (8). Już w dniu 17 marca 2020 r. EKES i jego członkowie zaapelowali o większą solidarność i podjęcie wspólnych działań na szczeblu europejskim w celu skutecznego przeciwdziałania skutkom pandemii. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Podobnie jak w przypadku odbudowy, różne środki przyjęte przez instytucje europejskie w ramach programu UE dla zdrowia muszą sprzyjać włączeniu społecznemu i obejmować wszystkie podmioty działające w dziedzinie zdrowia (podmioty ubezpieczenia zdrowotnego, towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych itp.). |
| --- | --- |

5.3.

6.   Wdrożenie zintegrowanego i międzysektorowego programu w dziedzinie zdrowia

| 6.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę Komisji Europejskiej dotyczącą skoordynowanej i zintegrowanej europejskiej reakcji na kryzysy zdrowotne wynikające z pandemii, która nadaje w pełni europejski wymiar polityce zdrowotnej, sieciom profilaktyki i wczesnej telediagnostyki, wzmocnieniu innowacji i badań naukowych w dziedzinie zdrowia oraz rozwojowi cyfrowych technologii medycznych. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Komitet podkreśla również potrzebę lepszej koordynacji europejskiej celów w zakresie chorób niezakaźnych i przewlekłych chorób upośledzających oraz zwraca uwagę na ochronę słabszych grup społecznych, aspekty zdrowia psychicznego i zapobieganie utracie samodzielności przez osoby starsze. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | EKES akcentuje wagę przyjętego podejścia „Jedno zdrowie”, mając świadomość, że na ogół niemożliwa jest reakcja skupiająca się na jednym sektorze i że rozwiązaniem jest wyłącznie poprawa leczenia. Jednak jest jasne, że problemy zdrowia publicznego trzeba rozwiązywać w oparciu o kompleksowe i zintegrowane podejście. |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | Komitet uważa, że aspekt koordynacji ma kluczowe znaczenie i nie może zostać zepchnięty na margines jako jedno z ponad 70 możliwych działań poprzez «utworzenie i funkcjonowanie mechanizmu międzysektorowej koordynacji zgodnie z podejściem „Jedno zdrowie”. Jego zdaniem należy położyć nacisk na ten aspekt, gdyż zarządzanie mechanizmem międzysektorowej koordynacji jest zasadniczym elementem w radzeniu sobie z kryzysami. |
| --- | --- |

6.4.

| 6.5. | Komitet uważa za istotne, by proponowane podejście umożliwiło uwzględnienie aspektów równowagi w zakresie zdrowia ludzi i zwierząt (zob. rola możliwych zwierzęcych rezerwuarów patogenów w chorobach zakaźnych) czy też ekosystemów (np. uwaga poświęcana wpływowi unieszkodliwiania niebezpiecznych odpadów w czasie kryzysu) i by za kluczowy element strategii zwiększania odporności na sytuacje kryzysowe uznano ochronę najsłabszych grup. |
| --- | --- |

6.5.

| 6.6. | EKES wyraża jednak zaniepokojenie, że koordynację takiego podejścia do ochrony przed poważnymi transgranicznymi zagrożeniami dla zdrowia i pandemiami oraz zapobieganie im powierza się wielu agencjom (9), które mają specyficzną historię, misję i umiejętności i nie wydają się zdolne do automatycznej i skutecznej koordynacji w przypadku konieczności zmobilizowania się i zapewnienia pilnej i zintegrowanej reakcji. |
| --- | --- |

6.6.

| 6.7. | EKES podkreśla, że agencje powinny działać wspólnie, w oparciu o międzysektorowy mechanizm koordynacji i stanowić dla UE siłę napędową do przedstawiania propozycji w drodze współpracy. |
| --- | --- |

6.7.

| 6.8. | W związku z zarządzaniem i rolą agencji należy wzmocnić zdolność działania Dyrekcji Generalnej ds. Zdrowia i Bezpieczeństwa Żywności (DG SANTE) w Komisji Europejskiej, jej powiązania z Dyrekcją Generalną ds. Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Włączenia Społecznego (DG EMPL) oraz przekrojowe monitorowanie przez nie kwestii zdrowotnych i społecznych we wszystkich obszarach polityki europejskiej. |
| --- | --- |

6.8.

| 6.9. | EKES jest przekonany o potrzebie należytego uwzględnienia faktu, że trzy kolejne pandemie koronawirusa pokazały na świecie, a w ostatnim przypadku również w Europie, iż niedociągnięcia w zakresie natychmiastowej i zintegrowanej reakcji, brak zdolności zarządzania informacjami, nieumiejętność i również brak chęci koordynowania reakcji, niedobór zasobów, a przede wszystkim niewykorzystanie potencjalnie dostępnych zasobów i brak strategicznego zarządzania nimi sprzyjały rozprzestrzenianiu się epidemii, które w przeciwnym razie mogły mieć mniejszy wpływ. |
| --- | --- |

6.9.

| 6.10. | Komitet podkreśla, że najbardziej problematycznym aspektem reakcji na COVID-19 w wielu krajach na całym świecie, a przynajmniej częściowo również w Europie, jest nieumiejętność zintegrowanego ostrzegania i reagowania. W obliczu konieczności podjęcia pilnych działań sytuacja uległa pogorszeniu z powodu braku zdolności prawnej do szybkiego wdrożenia przejściowych przepisów dotyczących sytuacji nadzwyczajnych. Wskazane byłoby zatem zbadanie możliwości wprowadzenia europejskiego mechanizmu wczesnego ostrzegania. |
| --- | --- |

6.10.

| 6.11. | EKES podkreśla konieczność wyłączenia względów zdrowotnych ze wszelkich środków dotyczących zamykania granic. Zasada: „zdrowie nie może mieć granic” powinna zostać zapisana w traktatach europejskich. W związku z tym EKES wzywa do uznania mobilności pracowników służby zdrowia i pacjentów. |
| --- | --- |

6.11.

| 6.12. | Trybunał Obrachunkowy wielokrotnie zabierał głos w sprawie potrzeby zwiększania obecności Europy i jej działań w zakresie systemów opieki zdrowotnej, tak aby przybliżyć je obywatelom ponad granicami i ulepszyć usługi zdrowotne, zwłaszcza kierowane do osób najsłabszych i znajdujących się w najtrudniejszym położeniu ekonomicznym. Również EKES wzywa Komisję do uwidocznienia wartości społecznych jasno określonych w Traktatach, które muszą stać się w praktyce elementem kultury i działania na rzecz Unii Europejskiej w dziedzinie zdrowia. |
| --- | --- |

6.12.

| 6.13. | EKES popiera Trybunał Obrachunkowy, który wielokrotnie wypowiadał się w sprawie konieczności poprawy działań UE w dziedzinie zdrowia, działań na rzecz zbliżenia systemów opieki zdrowotnej ponad granicami z korzyścią dla obywateli europejskich oraz zwiększenia dostępności usług zdrowotnych, zwłaszcza w przypadku osób najsłabszych i w najtrudniejszym położeniu ekonomicznym. |
| --- | --- |

6.13.

7.   Dostosowanie środków operacyjnych, funkcjonalnych i strategicznych

| 7.1. | Z pewnością warto zwiększyć zasoby ludzkie i finansowe, lecz zintegrowane działania i większy duch współpracy mogły sprawić, że – mając do dyspozycji ówczesne zasoby – udałoby się zapewnić wystarczający sprzęt i umiejętności, by powstrzymać ogniska choroby. |
| --- | --- |

7.1.

| 7.2. | Aby reagować na potrzeby związane ze stanem zagrożenia zdrowia publicznego, wspierać działalność gospodarczą i przygotować grunt pod odbudowę, niezbędne są koordynacja i współpraca. |
| --- | --- |

7.2.

| 7.3. | EKES uważa, że należy koniecznie przewidzieć utworzenie organu ds. analizy, profilaktyki w kontekście ECDC i symulowania reakcji, zdolnego zapewnić podstawowe dane potrzebne do zaplanowania strategii i umożliwiającego zmobilizowanie – z bardzo krótkim wyprzedzeniem – najlepszych dostępnych zasobów. |
| --- | --- |

7.3.

| 7.4. | Możliwość wykorzystania doświadczenia europejskich sieci referencyjnych (10) w innych sektorach ma tę zaletę, że umożliwia utworzenie konsorcjów zdolnych do pozyskania – w kwestiach istotnych z punktu widzenia zwalczania kryzysu – najlepszych talentów w Europie i stworzenia podstaw synergii. |
| --- | --- |

7.4.

| 7.5. | EKES uważa jednak, że doświadczenie to jest niewystarczające, ponieważ prawdziwy problem polega na tym, kto może kierować koordynacją i finalizacją prac w ramach tych sieci (tj. tworzyć sieci sieci i nimi zarządzać). |
| --- | --- |

7.5.

| 7.6. | Należy opracować europejskie kampanie i plany i położyć większy nacisk na grupy znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji. Inicjatywy te powinny dotyczyć zwłaszcza promowania zdrowego trybu życia, profilaktyki i badań przesiewowych, wprowadzenia zintegrowanych ścieżek opieki i dobrostanu, walki z nierównościami społecznymi itp. |
| --- | --- |

7.6.

8.   Śledzenie realizacji celów poprzez regularne monitorowanie i podejście oparte na włączeniu społecznym

| 8.1. | EKES podkreśla potrzebę zwrócenia szczególnej uwagi na wskaźniki kontroli i monitorowania jakości pod kątem celów programu. Ogólne wskaźniki programu, czyli makrowskaźniki, mają zasadnicze znaczenie, lecz cel polegający na promowaniu i wdrażaniu zasobów europejskich w obliczu kryzysu lub kryzysów wymaga elastycznego systemu umożliwiającego – w odpowiedzi na doraźne i zmieniające się potrzeby – nieustanne opracowywanie mikrowskaźników ad hoc w celu reagowania na ciągłe sytuacje awaryjne, z myślą o których został stworzony. |
| --- | --- |

8.1.

| 8.2. | Zdaniem Komitetu konieczne byłoby utworzenie grupy pracowników służby zdrowia z państw członkowskich oraz ekspertów z różnych dziedzin, z których przynajmniej niektórzy posiadaliby specjalistyczną wiedzę w dziedzinie walki ze stanami zagrożenia zdrowia publicznego, a niektórzy – doświadczenie w zakresie zintegrowanych prac, tak jak ma to miejsce w środowisku badawczym, ochrony ludności i wojskowej służby zdrowia w Europie. |
| --- | --- |

8.2.

| 8.3. | EKES z zadowoleniem przyjmuje program Komisji, w którym podkreśla się potrzebę mechanizmu monitorowania sytuacji kryzysowych. W tym kontekście, oprócz proponowanych środków dotyczących produkcji sprzętu i technologii, EKES zwraca uwagę na znaczenie ustanowienia systemu koordynacji, planowania, monitorowania i zarządzania strategicznego w celu zapobiegania i wczesnej interwencji. |
| --- | --- |

8.3.

| 8.4. | Podczas gdy w dziedzinie zdrowia rola Unii polega na udzielaniu wsparcia państwom członkowskim, to w przypadku kształcenia Unia odgrywa rolę kluczową. Z tego punktu widzenia należałoby wzmocnić rolę kontrolną poszczególnych organów w dziedzinie zdrowia związaną z kształceniem (kliniki uniwersyteckie są dziedziną, w której Unia powinna odgrywać kluczową rolę, wykonując zadania związane z kształceniem, również w zakresie zdrowia). |
| --- | --- |

8.4.

| 8.5. | EKES opowiada się za równym udziałem i równowagą płci w procesach decyzyjnych: oprócz odpowiednich ram prawnych równowadze płci w procesach decyzyjnych oraz w życiu politycznym, gospodarczym i społecznym może służyć podejście oparte na uwzględnieniu problematyki płci w kontekście społecznym i rodzinnym. |
| --- | --- |

8.5.

| 8.6. | Zdaniem Komitetu wskazane byłoby stałe monitorowanie przez Unię jakości w tych sektorach służby zdrowia; Powinno ono również skupiać się na potrzebie zagwarantowania przez państwa członkowskie odpowiednich pomieszczeń i obiektów służby zdrowia potrzebnych do kształcenia zgodnego z wymogami UE. |
| --- | --- |

8.6.

| 8.7. | EKES przypomina, że technologie cyfrowe mogą sprzyjać równemu dostępowi do opieki zdrowotnej pod warunkiem spełnienia następujących warunków:






  — | jednakowe pokrycie na całym terytorium, |
| --- | --- | --- |

8.7.

—

jednakowe pokrycie na całym terytorium,

| — | zmniejszenie przepaści cyfrowej, |
| --- | --- |

—

zmniejszenie przepaści cyfrowej,

| — | interoperacyjność całej architektury cyfrowej, |
| --- | --- |

—

interoperacyjność całej architektury cyfrowej,

| — | zgodność z ogólnym rozporządzeniem o ochronie danych dotyczących stanu zdrowia (11). |
| --- | --- |

—

zgodność z ogólnym rozporządzeniem o ochronie danych dotyczących stanu zdrowia (11).

9.   Wsparcie dla pracowników służby zdrowia

| 9.1. | EKES wyraża przekonanie, że należy położyć nacisk na bezpośredni udział UE w kształceniu pracowników służby zdrowia, również ze względu na fakt, że rozwijanie systemów ochrony ludności wymaga nowego profilu zawodowego: eksperta ds. koordynacji i monitorowania kryzysu. Taka kategoria zawodowa powinna występować we wszystkich terytorialnych oddziałach ochrony ludności. |
| --- | --- |

9.1.

| 9.2. | Można by zastanowić się nad działaniem pilotażowym mającym na celu stworzenie europejskiej placówki kształcenia na poziomie wyższym zorganizowanej w porozumieniu z europejskimi uczelniami wyższymi. |
| --- | --- |

9.2.

| 9.3. | Oprócz wagi kształcenia EKES dostrzega znaczenie dążenia UE do zapewnienia godnych warunków pracy dla pracowników służby zdrowia – bohaterów kryzysu. |
| --- | --- |

9.3.

10.   Uczynienie z UE pioniera w dziedzinie badań naukowych

| 10.1. | Jeśli chodzi o politykę wspierania badań nad lekami potencjalnie przydatnymi w sytuacjach kryzysowych, należy podkreślić, że niektóre z nich, w szczególności badania nad produktami leczniczymi stosowanymi już w podobnych warunkach, dotyczą leków mających niewielkie znaczenie dla rynku, ponieważ nie są one opatentowane. Dlatego też należy również wzmocnić niezależne badania, między innymi w odniesieniu do takich kluczowych kwestii jak szczepionki, mając również na uwadze europejską suwerenność technologiczną i produkcyjną. |
| --- | --- |

10.1.

| 10.2. | Z niedawno przeprowadzonych analiz wynika, że najważniejsze uczelnie wyższe straciły pozycję w klasyfikacji prac naukowych (2015–2019), przy czym wyraźnie gorszą tendencję obserwuje się w Europie (wśród pierwszych 30 znalazła się tylko jedna uczelnia europejska). Natomiast agencje specjalizujące się w usługach związanych z internetem, technologią i analizą danych zyskują coraz większe znaczenie w dziedzinie badań naukowych. |
| --- | --- |

10.2.

| 10.3. | EKES uważa, że należy wprowadzić mechanizmy synergii między programem UE dla zdrowia na lata 2021–2027 a wszystkimi innymi programami i funduszami ukierunkowanymi na badania i innowacje technologiczne w dziedzinie zdrowia, pobudzając do innowacji i uzyskiwania patentów, które mogą towarzyszyć istotnej produkcji biomedycznej i ją wspierać. |
| --- | --- |

10.3.

Bruksela, dnia 18 września 2020 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Komitet Regionów, Karta wielopoziomowego sprawowania rządów.

1

(2)  EUR-Lex.

2

(3)  https://www.ecdc.europa.eu/en

3

(4)  https://www.ema.europa.eu/en

4

(5)  Dz.U. C 434 z 15.12.2017, s. 1.

5

(6)  https://what-europe-does-for-me.eu/pl/portal/2/X07_26001

6

(7)  https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/TA-9-2020-04-17-TOC_PL.html

7

(8)  Rozporządzenie w sprawie inicjatywy inwestycyjnej w odpowiedzi na koronawirusa, EESC-2020-01536-00-01-PAC-TRA (ECO/515, opinia w trakcie sporządzania); Dz.U. C 227 z 28.6.2018, s. 11; Dz.U. C 240 z 16.7.2019, s. 10; Dz.U. C 271 z 19.9.2013, s. 122; Dz.U. C 14 z 15.1.2020, s. 52; Dz.U. C 434 z15.12.2017, s. 1; Dz.U. C 242 z 23.7.2015, s. 48; Dz.U. C 116 z 20.4.2001, s. 75; Dz.U. C 255 z 22.9.2010, s. 76; Dz.U. C 143 z 22.5.2012, s. 102; Dz.U. C 234 z 30.9.2003, s. 36; Dz.U. C 18 z 19.1.2011, s. 74; Dz.U. C 120 z 20.5.2005, s. 54; Dz.U. C 44 z 15.2.2013, s. 36; Dz.U. C 218 z 11.9.2009, s. 91; Dz.U. C 242 z 23.7.2015, s. 48; Dz.U. C 44 z 11.2.2011,s. 10; Dz.U. C 13 z 15.1.2016, z. 14; Dz.U. C 440 z 6.12.2018, s. 150; Dz.U. C 283 z 10.8.2018, s. 28; Dz.U. C 440 z 6.12.2018, s. 57.

8

(9)  Zob. pkt 2.6.

9

(10)  Dz.U. L 88 z 4.4.2011, s. 45.

10

(11)  Zob. przypis 5.

11

---

| 11.12.2020 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 429/259 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 429/259

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Unijna strategia na rzecz bioróżnorodności 2030 – Przywracanie przyrody do naszego życia«”

[COM(2020) 380 final]

(2020/C 429/33)

| Sprawozdawca: | Antonello PEZZINI (IT-I) |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Lutz RIBBE (DE-III) |

Sprawozdawca:

Antonello PEZZINI (IT-I)

Współsprawozdawca:

Lutz RIBBE (DE-III)

| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 17.6.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Decyzja Prezydium | 21.1.2020 |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 31.8.2020 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 18.9.2020 |
| Sesja plenarna nr | 554 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 209/5/4 |

Wniosek o konsultację

Komisja Europejska, 17.6.2020

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Decyzja Prezydium

21.1.2020

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego

Data przyjęcia przez sekcję

31.8.2020

Data przyjęcia na sesji plenarnej

18.9.2020

Sesja plenarna nr

554

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

209/5/4

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje wysiłki Komisji Europejskiej (KE) zmierzające do opracowania strategii na rzecz bioróżnorodności 2030 jako jednej z dróg do osiągnięcia Europejskiego Zielonego Ładu i globalnych ram różnorodności biologicznej zaproponowanych w Konwencji o różnorodności biologicznej (CBD). |
| --- | --- |

1.1.

| 1.1.1. | Jednocześnie ubolewa, że nie uwzględniono stałych zaleceń Europejskiego Trybunału Obrachunkowego dotyczących dokładniejszej realizacji polityki w dziedzinie różnorodności biologicznej. |
| --- | --- |

1.1.1.

| 1.2. | Zdaniem EKES-u strategia na rzecz bioróżnorodności jest sposobem na to, by różnorodność biologiczna w Europie znalazła się w centrum odbudowy gospodarczej po pandemii COVID-19 z korzyścią dla ludzi, klimatu i planety. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | W UE należy znacznie zwiększyć wysiłki na rzecz ochrony wciąż istniejących zasobów naturalnych, angażując się nieustannie w działania uświadamiające i informacyjne adresowane do społeczeństwa, a w szczególności do młodych ludzi, i podkreślając pozytywne aspekty ochrony. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | W tym celu EKES uważa za konieczne poszerzenie, w porozumieniu z KE, obszarów chronionych, w szczególności tych, które są ściśle chronione, ograniczając w miarę możliwości wpływ na rolnictwo i leśnictwo, chociaż nie jest to w żaden sposób wystarczające do powstrzymania spadku różnorodności biologicznej. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Dlatego też EKES uważa, że należy znacznie zwiększyć wysiłki na rzecz odbudowy siedlisk i przeciwdziałania spadkowi liczebności gatunków spowodowanemu głównie niedostatecznym wdrażaniem ram prawnych i niewystarczającym finansowaniem niezbędnych środków. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Zdaniem EKES-u konieczne jest podkreślenie wagi łączności, w związku z czym trzeba stworzyć europejską sieć ochrony przyrody, zaradzając tym samym niedociągnięciom metodologicznym w dyrektywie siedliskowej. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES uznaje, że realizacja celów w zakresie odbudowy wymaga nowych, prawnie wiążących celów oraz odpowiedniego i autonomicznego finansowania. Należy jednak również zachęcać do podejmowania dobrowolnych środków. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES ubolewa, że w nowym planie finansowym na lata 2021–2027 brakuje pełnego, skutecznego i spójnego uwzględnienia różnorodności biologicznej, i uważa, że jest to niepokojący sygnał, iż nadal istnieją znaczne rozbieżności między słowami a czynami. Wynika to również z różnych sprawozdań Europejskiego Trybunału Obrachunkowego opublikowanych w ciągu ostatnich dwóch lat w kwestii braku zgodności polityki w dziedzinie rolnictwa, klimatu i różnorodności biologicznej. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES podkreśla, że rolnicy i właściciele lasów nie mogą ponosić kosztów ochrony różnorodności biologicznej. Zapewnienie tego dobra i wartości publicznej powinno raczej stanowić dla nich interesującą możliwość zarobkową. Uważa, że kwestii tej można poświęcić szczególną uwagę w nowym planie naprawy gospodarczej dzięki inwestycjom mającym na celu realizację strategii za pomocą personelu i środków. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES uważa za niezbędne, by niektóre części obszarów chronionych podlegały ścisłej ochronie (w ramach zarządzania nieinterwencyjnego). Tylko wtedy mogą zachodzić w nich autentyczne (a nie zarządzane) procesy naturalne. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES zauważa, że cel 10 % obszarów priorytetowych w sektorze rolnictwa nie znajduje odzwierciedlenia w obecnie omawianym wniosku w sprawie reformy WPR, w którym mowa jest jedynie o „minimalnej wartości procentowej”, bez wskazania konkretnej liczby. Komitet zaleca, by każdy ustalany cel był realistyczny i podzielany przez zainteresowane strony. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | EKES z zadowoleniem przyjmuje wzmocnienie zielonej infrastruktury i wzywa KE i państwa członkowskie do opracowania i wdrożenia spójnej strategii w tym zakresie. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | UE powinna uczynić z zielonych sieci transeuropejskich (TEN-G) priorytet inwestycyjny i zapewnić im odpowiednie finansowanie przeznaczone na określony cel. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | EKES apeluje do Komisji o opracowanie solidnej i kompleksowej strategii na rzecz lasów i sektora leśnego. |
| --- | --- |

1.14.

2.   Kontekst opinii

| 2.1. | Strategia na rzecz bioróżnorodności, rozumianej jako różnorodność życia na Ziemi, obejmującej ekosystemy, społeczności, gatunki i zasoby genetyczne, jest warunkiem wstępnym zrównoważonego dobrostanu i dobrostanu człowieka. Jest to zasób sam w sobie, który zapewnia społeczeństwu szereg podstawowych usług ekosystemowych, od dostaw żywności i wody po zapylanie i zapobieganie powodziom. Oprócz względów czysto materialnych istnieją również względy etyczne i moralne związane z ochroną różnorodności biologicznej. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Działania UE w dziedzinie różnorodności biologicznej opierają się na kilku artykułach TFUE:






  — | na art. 4 ust. 2 lit. e), w którym określa się kompetencje dzielone UE w dziedzinie ochrony środowiska, |
| --- | --- | --- |

2.2.

—

na art. 4 ust. 2 lit. e), w którym określa się kompetencje dzielone UE w dziedzinie ochrony środowiska,

| — | na art. 11, który obejmuje wymogi w zakresie ochrony środowiska, |
| --- | --- |

—

na art. 11, który obejmuje wymogi w zakresie ochrony środowiska,

| — | na art. 191, który reguluje działania UE w dziedzinie ochrony środowiska. |
| --- | --- |

—

na art. 191, który reguluje działania UE w dziedzinie ochrony środowiska.

Ponadto UE jest stroną Konwencji Narodów Zjednoczonych o różnorodności biologicznej, podpisanej w Rio de Janeiro w 1992 r. (1).

| 2.3. | W prawie wtórnym UE posiada szereg aktów prawnych mających na celu ochronę i zrównoważone zarządzanie naturalnymi siedliskami i zagrożonymi gatunkami, a także wnoszenie wkładu w uwzględnianie problematyki różnorodności biologicznej w politykach i działaniach UE. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Szczególne znaczenie ma sieć Natura 2000, ogólnounijny system stref ochronnych ustanowiony dyrektywą siedliskową (2), obejmujący także obszary specjalnej ochrony ustanowione na mocy dyrektywy ptasiej (3), dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej (4) i rozporządzenia w sprawie inwazyjnych gatunków obcych (5). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Jednak pomimo istniejących instrumentów prawnych i wielu obietnic politycznych dotyczących powstrzymania utraty różnorodności biologicznej, jest ona poważnie zagrożona:






  — | już w 1998 r. przedstawiono unijną strategię ochrony różnorodności biologicznej, w 2001 r. szefowie państw i rządów UE zobowiązali się w ramach strategii z Göteborga do powstrzymania do 2010 r. utraty różnorodności biologicznej, która już wówczas drastycznie przyspieszyła w Europie, oraz do przywrócenia siedlisk i systemów naturalnych w tych samych ramach czasowych, |
| --- | --- | --- |

2.5.

—

już w 1998 r. przedstawiono unijną strategię ochrony różnorodności biologicznej, w 2001 r. szefowie państw i rządów UE zobowiązali się w ramach strategii z Göteborga do powstrzymania do 2010 r. utraty różnorodności biologicznej, która już wówczas drastycznie przyspieszyła w Europie, oraz do przywrócenia siedlisk i systemów naturalnych w tych samych ramach czasowych,

| — | w 2006 r. KE przedstawiła plan działania na rzecz różnorodności biologicznej (6), obejmujący 160 działań, aby osiągnąć cel wyznaczony na 2010 r. Cel ten nie został jednak osiągnięty, gdyż istniały i wciąż istnieją wyraźne luki między ambicjami a rzeczywistością, co EKES wielokrotnie krytykował w licznych opiniach, |
| --- | --- |

—

w 2006 r. KE przedstawiła plan działania na rzecz różnorodności biologicznej (6), obejmujący 160 działań, aby osiągnąć cel wyznaczony na 2010 r. Cel ten nie został jednak osiągnięty, gdyż istniały i wciąż istnieją wyraźne luki między ambicjami a rzeczywistością, co EKES wielokrotnie krytykował w licznych opiniach,

| — | w maju 2011 r., w następstwie Konwencji o różnorodności biologicznej, która podkreśla konieczność coraz lepszego uświadamiania opinii publicznej korzyści z poszanowania różnorodności biologicznej (art. 13), UE przedstawiła kolejną strategię ochrony różnorodności biologicznej, obejmującą bardzo podobne środki jak we wcześniejszych strategiach i różnych programach działań UE w dziedzinie środowiska, które zostały przyjęte w międzyczasie. Strategia ta powinna była położyć kres utracie różnorodności biologicznej i degradacji usług ekosystemowych w Unii Europejskiej przed upływem nowego terminu 2020 r., |
| --- | --- |

—

w maju 2011 r., w następstwie Konwencji o różnorodności biologicznej, która podkreśla konieczność coraz lepszego uświadamiania opinii publicznej korzyści z poszanowania różnorodności biologicznej (art. 13), UE przedstawiła kolejną strategię ochrony różnorodności biologicznej, obejmującą bardzo podobne środki jak we wcześniejszych strategiach i różnych programach działań UE w dziedzinie środowiska, które zostały przyjęte w międzyczasie. Strategia ta powinna była położyć kres utracie różnorodności biologicznej i degradacji usług ekosystemowych w Unii Europejskiej przed upływem nowego terminu 2020 r.,

| — | w 2017 r. KE przyjęła plan działania mający na celu wsparcie państw członkowskich w zachowaniu gatunków i siedlisk: 15 działań, które miały zostać zrealizowane do 2019 r. w celu wdrożenia dyrektyw dotyczących ochrony przyrody. |
| --- | --- |

—

w 2017 r. KE przyjęła plan działania mający na celu wsparcie państw członkowskich w zachowaniu gatunków i siedlisk: 15 działań, które miały zostać zrealizowane do 2019 r. w celu wdrożenia dyrektyw dotyczących ochrony przyrody.

| 2.6. | Wszystkie unijne programy w zakresie różnorodności biologicznej zawsze ustanawiały bardzo ambitne cele, które EKES zawsze popierał. Wyniki były jednak zbyt słabe. Konsekwencje są następujące: prawie jedna czwarta gatunków dzikich zwierząt i roślin w Europie jest obecnie zagrożona wyginięciem, liczebność owadów, w tym owadów zapylających gwałtownie spada, a warunki ekosystemowe w większości przypadków pogorszyły się do tego stopnia, że ekosystemy nie są już w stanie w pełni świadczyć swoich usług, które są bardzo cenne. Takie sytuacje degradacji prowadzą do ogromnych strat społeczno-gospodarczych dla krajów UE. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Pięć głównych przyczyn utraty różnorodności biologicznej – czyli zmiany w użytkowaniu gruntów i morza, nadmierna eksploatacja zasobów naturalnych, zanieczyszczenie, zmiana klimatu oraz wprowadzanie i rozprzestrzenianie się inwazyjnych gatunków obcych – stało się jeszcze bardziej odczuwalnych i w dużej mierze zaprzepaściło częściowe skutki pozytywne działań podjętych w celu złagodzenia tego problemu. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | UE ponosi wielką odpowiedzialność, zwłaszcza za pośrednictwem swojej polityki rolnej i polityki rybołówstwa, w ramach której określa ramy polityki i udostępnia miliardy euro. Pomimo tego, że od ponad 20 lat podkreśla się i uznaje, że sektory te muszą zostać zreformowane, dotychczas nie zrobiono niemal nic. W tym kontekście EKES zwraca uwagę na różne sprawozdania Europejskiego Trybunału Obrachunkowego (7), w tym najnowsze, i zauważa, że są one niestety niemal całkowicie ignorowane w odpowiednich dokumentach KE, Rady i Parlamentu Europejskiego. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | W sprawozdaniu z 2019 r. przygotowanym przez Międzyrządową Platformę Naukowo-Polityczną w sprawie Różnorodności Biologicznej i Funkcjonowania Ekosystemów (IPBES) ogłoszono przyspieszone wymieranie gatunków i zmniejszenie zdrowia ekosystemów w skali globalnej. W sprawozdaniu wyraźnie stwierdza się również z naciskiem, że utrata różnorodności biologicznej nie może zostać ograniczona ani powstrzymana bez fundamentalnych i strukturalnych zmian w społeczeństwie. Autorzy sprawozdania spodziewają się, że konieczność transformacji spotka się z silnym sprzeciwem ze strony tych, którzy korzystają ze status quo. Jednak możliwe i niezbędne jest przezwyciężenie tej sytuacji w interesie publicznym (8). Badanie Eurobarometr przeprowadzone w państwach członkowskich UE w grudniu 2018 r. (z udziałem ponad 27 000 respondentów) wskazało na rosnącą świadomość obywateli UE na temat znaczenia i wagi różnorodności biologicznej. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | W agendzie terytorialnej UE, która została zresztą wspomniana w programie prezydencji niemieckiej w Radzie UE, należy zawrzeć wyraźne odniesienie do ochrony różnorodności biologicznej (9). |
| --- | --- |

2.10.

3.   Unijna strategia na rzecz bioróżnorodności 2030

| 3.1. | Unijna strategia na rzecz bioróżnorodności 2030 ma na celu osiągnięcie w dużym stopniu celów poprzednich strategii. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Podejście to opiera się na zaleceniach Rady, zgodnie z którymi UE i jej państwa członkowskie muszą dawać dobry przykład i wzmóc wysiłki na rzecz przeciwdziałania utracie różnorodności biologicznej i odtwarzania ekosystemów. W grudniu 2019 r. Rada przedstawiła wytyczne strategiczne dotyczące różnorodności biologicznej do roku 2030, zgodnie z Zielonym Ładem. Rada podkreśliła pilną potrzebę podjęcia działań na wszystkich szczeblach w skali globalnej w celu powstrzymania utraty różnorodności biologicznej, zobowiązując się do:






  — | uwzględniania różnorodności biologicznej we wszystkich odpowiednich politykach UE, głównie w nowej wspólnej polityce rolnej (WPR), |
| --- | --- | --- |

3.2.

—

uwzględniania różnorodności biologicznej we wszystkich odpowiednich politykach UE, głównie w nowej wspólnej polityce rolnej (WPR),

| — | wyeliminowania dotacji szkodliwych dla różnorodności biologicznej, |
| --- | --- |

—

wyeliminowania dotacji szkodliwych dla różnorodności biologicznej,

| — | poprawy przeglądu realizacji i sprawozdawczości w zakresie polityk, działań i zobowiązań dotyczących przyrody i różnorodności biologicznej, |
| --- | --- |

—

poprawy przeglądu realizacji i sprawozdawczości w zakresie polityk, działań i zobowiązań dotyczących przyrody i różnorodności biologicznej,

| — | osiągnięcia pełnej, skutecznej i spójnej integracji różnorodności biologicznej przy opracowywaniu i realizacji wieloletnich ram finansowych UE na lata 2021–2027, |
| --- | --- |

—

osiągnięcia pełnej, skutecznej i spójnej integracji różnorodności biologicznej przy opracowywaniu i realizacji wieloletnich ram finansowych UE na lata 2021–2027,

| — | przyspieszenia przejścia na zasobooszczędną, bezpieczną i neutralną dla klimatu gospodarkę o obiegu zamkniętym, chroniącą i przywracającą różnorodność biologiczną i usługi ekosystemowe, |
| --- | --- |

—

przyspieszenia przejścia na zasobooszczędną, bezpieczną i neutralną dla klimatu gospodarkę o obiegu zamkniętym, chroniącą i przywracającą różnorodność biologiczną i usługi ekosystemowe,

| — | zapewnienia spójności krajowych i międzynarodowych przepływów finansowych, zwłaszcza w zakresie zamówień publicznych, z globalnymi ramami różnorodności biologicznej. |
| --- | --- |

—

zapewnienia spójności krajowych i międzynarodowych przepływów finansowych, zwłaszcza w zakresie zamówień publicznych, z globalnymi ramami różnorodności biologicznej.

| 3.3. | EKES wielokrotnie wypowiadał się na temat polityki w dziedzinie różnorodności biologicznej (10) i ponownie zwraca uwagę na brak woli politycznej, a nie podstawy prawnej. W istocie decyzje Rady podjęte w grudniu 2019 r., które są częściowo odzwierciedlone w strategii, nie są niczym nowym i istnieje zagrożenie, że ponownie nie zostaną wprowadzone w życie. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Nowa strategia UE na rzecz bioróżnorodności ma na celu nie tylko ochronę i odbudowę przyrody w Europie, lecz również – bardziej zdecydowanie niż poprzednie strategie – porusza kwestie usług ekosystemowych. Znacznie jaśniej określa się w niej ponadto cele w zakresie odbudowy utraconych siedlisk oraz wyznacza się kierunek działania z myślą o realizacji celów UE w zakresie różnorodności biologicznej na COP15 – decydującą konferencję stron dotyczącą różnorodności biologicznej, która ma się odbyć w 2021 r. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | W strategii na rzecz bioróżnorodności 2030 wyznaczono trzy cele dotyczące spójnej sieci obszarów chronionych:






  — | zgodna z prawem ochrona co najmniej 30 % obszaru lądowego UE i 30 % jej mórz oraz integracja korytarzy ekologicznych w prawdziwą transeuropejską sieć naturalną, |
| --- | --- | --- |

3.5.

—

zgodna z prawem ochrona co najmniej 30 % obszaru lądowego UE i 30 % jej mórz oraz integracja korytarzy ekologicznych w prawdziwą transeuropejską sieć naturalną,

| — | objęcie jednej trzeciej tych obszarów ścisłą ochroną, tj. 10 % powierzchni lądowej i 10 % mórz UE, |
| --- | --- |

—

objęcie jednej trzeciej tych obszarów ścisłą ochroną, tj. 10 % powierzchni lądowej i 10 % mórz UE,

| — | skuteczne zarządzanie wszystkimi obszarami chronionymi, wyznaczanie jasnych celów i środków ochronnych oraz poddawanie tych obszarów odpowiedniemu monitorowaniu. |
| --- | --- |

—

skuteczne zarządzanie wszystkimi obszarami chronionymi, wyznaczanie jasnych celów i środków ochronnych oraz poddawanie tych obszarów odpowiedniemu monitorowaniu.

| 3.6. | W celu odbudowy zdegradowanych i wrażliwych ekosystemów (dla których nie istnieją jeszcze skuteczne ramy prawne) oraz w celu zmniejszenia presji na różnorodność biologiczną przewiduje się szereg działań między innymi na rzecz:






  — | sporządzenia wniosku dotyczącego nowych ram prawnych w zakresie odbudowy przyrody, |
| --- | --- | --- |

3.6.

—

sporządzenia wniosku dotyczącego nowych ram prawnych w zakresie odbudowy przyrody,

| — | przywrócenia do 2030 r. rozległych obszarów zdegradowanych i bogatych w węgiel ekosystemów; niepogorszenia się tendencji w zakresie ochrony lub stanu siedlisk i gatunków oraz osiągnięcia przez co najmniej 30 % z nich zadowalającego stanu ochrony lub wykazywania co najmniej pozytywnej tendencji, |
| --- | --- |

—

przywrócenia do 2030 r. rozległych obszarów zdegradowanych i bogatych w węgiel ekosystemów; niepogorszenia się tendencji w zakresie ochrony lub stanu siedlisk i gatunków oraz osiągnięcia przez co najmniej 30 % z nich zadowalającego stanu ochrony lub wykazywania co najmniej pozytywnej tendencji,

| — | zatrzymania i odwrócenia tendencji do spadku liczby ptaków i owadów występujących na obszarach rolnych, w szczególności owadów zapylających, |
| --- | --- |

—

zatrzymania i odwrócenia tendencji do spadku liczby ptaków i owadów występujących na obszarach rolnych, w szczególności owadów zapylających,

| — | ograniczenia o 50 % stosowania pestycydów chemicznych i związanego z tym ryzyka oraz ograniczenia o 50 % stosowania bardziej niebezpiecznych pestycydów, |
| --- | --- |

—

ograniczenia o 50 % stosowania pestycydów chemicznych i związanego z tym ryzyka oraz ograniczenia o 50 % stosowania bardziej niebezpiecznych pestycydów,

| — | przeznaczenia co najmniej 10 % użytków rolnych na obszary proekologiczne zawierające elementy krajobrazu o wysokiej różnorodności biologicznej, |
| --- | --- |

—

przeznaczenia co najmniej 10 % użytków rolnych na obszary proekologiczne zawierające elementy krajobrazu o wysokiej różnorodności biologicznej,

| — | objęcia co najmniej 25 % gruntów rolnych rolnictwem ekologicznym i uzyskania znacznie wyższego poziomu stosowania praktyk agroekologicznych, |
| --- | --- |

—

objęcia co najmniej 25 % gruntów rolnych rolnictwem ekologicznym i uzyskania znacznie wyższego poziomu stosowania praktyk agroekologicznych,

| — | zasadzenia co najmniej 3 mld drzew zgodnie z zasadami ekologicznymi oraz ochrony nadal istniejących lasów pierwotnych i starych, |
| --- | --- |

—

zasadzenia co najmniej 3 mld drzew zgodnie z zasadami ekologicznymi oraz ochrony nadal istniejących lasów pierwotnych i starych,

| — | poczynienia znacznych postępów w rekultywacji miejsc z zanieczyszczoną glebą, |
| --- | --- |

—

poczynienia znacznych postępów w rekultywacji miejsc z zanieczyszczoną glebą,

| — | przywrócenie 25 000 km rzek w UE do stanu swobodnego przepływu, |
| --- | --- |

—

przywrócenie 25 000 km rzek w UE do stanu swobodnego przepływu,

| — | ograniczenia o 50 % liczby gatunków z czerwonej księgi, dla których zagrożenie stanowią inwazyjne gatunki obce; ograniczenia o co najmniej 50 % utraty składników odżywczych zawartych w nawozach, co doprowadzi do ograniczenia stosowania nawozów o co najmniej 20 %, |
| --- | --- |

—

ograniczenia o 50 % liczby gatunków z czerwonej księgi, dla których zagrożenie stanowią inwazyjne gatunki obce; ograniczenia o co najmniej 50 % utraty składników odżywczych zawartych w nawozach, co doprowadzi do ograniczenia stosowania nawozów o co najmniej 20 %,

| — | ambitnego planu zazieleniania obszarów miejskich dla miast z co najmniej 20 000 mieszkańców, |
| --- | --- |

—

ambitnego planu zazieleniania obszarów miejskich dla miast z co najmniej 20 000 mieszkańców,

| — | niestosowania żadnych pestycydów chemicznych na obszarach wrażliwych, takich jak miejskie obszary zielone w UE, |
| --- | --- |

—

niestosowania żadnych pestycydów chemicznych na obszarach wrażliwych, takich jak miejskie obszary zielone w UE,

| — | znacznego ograniczenia negatywnego wpływu działalności połowowej i wydobywczej na wrażliwe gatunki i siedliska, w tym na siedliska dna morskiego, w celu przywrócenia dobrego stanu środowiska, |
| --- | --- |

—

znacznego ograniczenia negatywnego wpływu działalności połowowej i wydobywczej na wrażliwe gatunki i siedliska, w tym na siedliska dna morskiego, w celu przywrócenia dobrego stanu środowiska,

| — | wyeliminowania przyłowu gatunków chronionych lub jego ograniczenia do poziomu umożliwiającego pełne odtworzenie populacji i niezagrażającego stanowi ochrony. |
| --- | --- |

—

wyeliminowania przyłowu gatunków chronionych lub jego ograniczenia do poziomu umożliwiającego pełne odtworzenie populacji i niezagrażającego stanowi ochrony.

| 3.7. | Cele te zostaną osiągnięte między innymi poprzez wdrożenie następujących środków:






  — | stworzenie warunków do głębokich zmian poprzez uruchomienie nowego procesu w celu poprawy zarządzania różnorodnością biologiczną oraz zagwarantowania włączenia przez państwa członkowskie do ich polityk krajowych zobowiązań określonych w strategii, |
| --- | --- | --- |

3.7.

—

stworzenie warunków do głębokich zmian poprzez uruchomienie nowego procesu w celu poprawy zarządzania różnorodnością biologiczną oraz zagwarantowania włączenia przez państwa członkowskie do ich polityk krajowych zobowiązań określonych w strategii,

| — | zwiększenie wysiłków na rzecz wdrożenia i egzekwowania prawodawstwa UE w zakresie ochrony środowiska, |
| --- | --- |

—

zwiększenie wysiłków na rzecz wdrożenia i egzekwowania prawodawstwa UE w zakresie ochrony środowiska,

| — | odblokowanie 20 mld EUR rocznie na różnorodność biologiczną z różnych źródeł, w tym funduszy UE oraz finansowania krajowego i prywatnego poprzez uwzględnienie w praktykach handlowych kwestii kapitału naturalnego i różnorodności biologicznej, |
| --- | --- |

—

odblokowanie 20 mld EUR rocznie na różnorodność biologiczną z różnych źródeł, w tym funduszy UE oraz finansowania krajowego i prywatnego poprzez uwzględnienie w praktykach handlowych kwestii kapitału naturalnego i różnorodności biologicznej,

| — | zajęcie przez UE czołowej pozycji na świecie w pokonywaniu światowego kryzysu różnorodności biologicznej poprzez mobilizację wszystkich narzędzi działań zewnętrznych i partnerstw międzynarodowych na rzecz nowych, ambitnych globalnych ram ONZ w zakresie różnorodności biologicznej, |
| --- | --- |

—

zajęcie przez UE czołowej pozycji na świecie w pokonywaniu światowego kryzysu różnorodności biologicznej poprzez mobilizację wszystkich narzędzi działań zewnętrznych i partnerstw międzynarodowych na rzecz nowych, ambitnych globalnych ram ONZ w zakresie różnorodności biologicznej,

| — | wzmocnienie ochrony ludności poprzez ustanowienie polityki UE w celu poprawy możliwości natychmiastowego reagowania w przypadku pożarów lasów w całej Europie, |
| --- | --- |

—

wzmocnienie ochrony ludności poprzez ustanowienie polityki UE w celu poprawy możliwości natychmiastowego reagowania w przypadku pożarów lasów w całej Europie,

| — | utworzenie regionalnych oddziałów straży pożarnej w poszczególnych państwach członkowskich w celu zwiększenia elastyczności reagowania na pożary lasów, |
| --- | --- |

—

utworzenie regionalnych oddziałów straży pożarnej w poszczególnych państwach członkowskich w celu zwiększenia elastyczności reagowania na pożary lasów,

| — | ułatwianie edukowania społeczeństwa obywatelskiego we wszystkich państwach członkowskich w oparciu o wykorzystanie baz regionalnych i tworzenie małych zespołów umożliwiających szybkie reagowanie. |
| --- | --- |

—

ułatwianie edukowania społeczeństwa obywatelskiego we wszystkich państwach członkowskich w oparciu o wykorzystanie baz regionalnych i tworzenie małych zespołów umożliwiających szybkie reagowanie.

| 3.8. | By umożliwić tę niezbędną i dogłębną przemianę, KE zamierza stworzyć nowe europejskie ramy zarządzania różnorodnością biologiczną. W tym celu ustanowiony zostanie mechanizm monitorowania i przeglądu oparty na zestawie jasnych i uzgodnionych wskaźników. W 2023 r. oszacowana zostanie potrzeba przyjęcia prawnie wiążącego podejścia do zarządzania. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | KE umieszcza wdrażanie i egzekwowanie prawa UE w zakresie ochrony środowiska w centrum swojej strategii. Przewiduje z jednej strony zacieśnienie współpracy z państwami członkowskimi i sieciami europejskimi, inspektorami, oddziałami policji i prokuraturą, a – z drugiej strony – zwiększenie roli społeczeństwa obywatelskiego. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Przedstawiona strategia dotyczy UE, lecz KE podkreśla, że również na szczeblu dwustronnym i wielostronnym przedmiotem większej uwagi będzie ochrona różnorodności biologicznej, i dodaje, że UE jest gotowa odegrać wiodącą rolę w koalicji dążącej do ambitnych celów w zakresie różnorodności biologicznej na 15. Konferencji Stron Konwencji o różnorodności biologicznej (CBD). |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Plan działania dotyczący nowej strategii na rok 2030 zawiera około czterdziestu środków, które należy przedsięwziąć w ciągu najbliższych czterech lat, zgodnie z orientacyjnym harmonogramem załączonym do wniosku dotyczącego nowej strategii. |
| --- | --- |

3.11.

4.   Uwagi ogólne

| 4.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje wysiłki KE zmierzające do opracowania strategii na rzecz bioróżnorodności 2030 jako jednej z dróg do osiągnięcia Europejskiego Zielonego Ładu i globalnych ram różnorodności biologicznej zaproponowanych w CBD. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Bezprecedensowa utrata różnorodności biologicznej i rozprzestrzenianie się niszczycielskich pandemii stanowią wyraźny sygnał: nadszedł czas, by ponownie przemyśleć nasze relacje z przyrodą. Zdaniem EKES-u strategia na rzecz bioróżnorodności jest sposobem na to, by różnorodność biologiczna w Europie znalazła się w centrum odbudowy gospodarczej po pandemii COVID-19 na rzecz ludzi, klimatu i planety. Utrata różnorodności biologicznej i kryzys klimatyczny są wzajemnie powiązane i od siebie zależne. Zapewnienie spójnej ochrony i odbudowa lasów, gleb i terenów podmokłych oraz tworzenie terenów zielonych w miastach mają istotne znaczenie dla złagodzenia zmiany klimatu do 2030 r. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | W strategii na rzecz bioróżnorodności dostrzeżono następujący związek: należy znacznie zwiększyć wysiłki na rzecz ochrony nadal istniejących zasobów naturalnych, w związku z czym konieczne jest a) rozszerzenie obszarów chronionych, a zwłaszcza – ściśle chronionych. Nie jest to jednak w żaden sposób wystarczające, aby powstrzymać spadek różnorodności biologicznej (nie tylko w odniesieniu do liczby gatunków, lecz przede wszystkim rozmiarów populacji, w przypadku których notuje się drastyczne spadki, na co wskazuje wymieranie owadów na dużych obszarach). Dlatego też niezbędne są również b) znaczne wysiłki w celu odtworzenia siedlisk. EKES wyraźnie popiera oba te cele. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | EKES zgadza się z oceną KE, że spadek liczby chronionych gatunków i siedlisk jest spowodowany głównie niewystarczającym wdrożeniem ram prawnych i niewystarczającym finansowaniem. Istniejące ramy prawne (głównie dyrektywa ptasia i dyrektywa siedliskowa) skupiają się na zagrożonych gatunkach i siedliskach, ale ochrona różnorodności biologicznej wykracza daleko poza te obszary, co pokazuje fakt, że dyrektywy te nie obejmują owadów, w tym owadów zapylających, podobnie jak nie obejmują usług ekosystemowych ani zielonej infrastruktury. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | W związku z tym EKES popiera propozycje KE dotyczące rozważenia wprowadzenia dodatkowych instrumentów prawnych, jeżeli państwa członkowskie nie przystąpią do szybkiej realizacji nowych celów w nadchodzących latach. Komitet podkreśla również, że należy uznać jakość ochrony i dobre praktyki na szczeblu państw członkowskich, takie jak dobrowolne środki ochronne i zachęcać do nich. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | EKES zauważa, że poza wspomnianymi już czynnikami istnieją dodatkowe czynniki powodujące spadek, m.in. zachowania ludzkie. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | EKES zgadza się z analizą KE, że utrzymujący się dramatyczny spadek różnorodności biologicznej sprawia, że konieczne staje się znaczne poszerzenie sieci obszarów chronionych. Do tej pory nie zwracano zwłaszcza należytej uwagi na ochronę procesów naturalnych. Nowy cel 10 % obszarów ściśle chronionych zmieni tę sytuację. Takie środki miałyby pozytywny wpływ na klimat, ochronę owadów zapylających oraz innych owadów, a także na poprawę retencji wody na danym terytorium. Nakładając wymóg stworzenia transeuropejskiej sieci ochrony przyrody, KE dąży do zaradzenia niedociągnięciom metodologicznym dyrektywy siedliskowej i słusznie podkreśla znaczenie łączności ekologicznej. W ten sposób powraca również do kwestii zielonej infrastruktury, która niestety po komunikacie KE COM(2013) 249 final nie była uwzględniana z niezbędną determinacją. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | EKES uznaje, że realizacja założeń w zakresie odbudowy wymaga wytyczenia nowych prawnie wiążących celów. W strategii ochrony różnorodności biologicznej na okres do 2020 r. wyznaczono cel odbudowy 15 % zdegradowanych ekosystemów. Realizacja tego celu była całkowicie niewystarczająca, w szczególności ze względu na brak prawnie wiążącego charakteru. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że strategia z większą jasnością podejmuje kwestię potrzeb finansowych. Od dawna wiadomo, że nie ma odpowiedniego finansowania: do tej pory pokryto finansowanie jedynie 20 % potrzeb obszarów ochrony przyrody, w tym obszarów należących do sieci Natura 2000 (11), a szacunki finansowe EKES-u zawsze były znacznie wyższe niż szacunki KE. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Komitet wyraził również wyraźne poparcie dla odrębnej linii finansowania poza budżetem rolnym, jak wskazał Europejski Trybunał Obrachunkowy. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | W swojej opinii Trybunał Obrachunkowy zauważył, że nie jest jasne, jaka część wydatków w ramach WPR jest przeznaczana na różnorodność biologiczną. Według KE około 8 % budżetu UE zostało przeznaczone na ochronę różnorodności biologicznej (86 mld EUR w latach 2014–2020). Trybunał Obrachunkowy krytykuje fakt, że pomimo tego nie można wskazać pozytywnych skutków. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Wynika to również z faktu, że programy 2. filaru, które są szczególnie skuteczne pod względem różnorodności biologicznej, są nie tylko niedofinansowane, lecz również w większości opracowane w sposób mało atrakcyjny dla rolników w wielu państwach członkowskich.
  EKES od lat popiera również rozwiązania, które na przykład ułatwiają rolnikom przedsięwzięcie środków mających na celu promowanie różnorodności biologicznej, w tym między innymi wystarczający element zachęty. Podkreśla, że również od rolników i właścicieli lasów należy wymagać ochrony różnorodności biologicznej, jednak nie można od nich oczekiwać pokrywania jej kosztów. Dostarczanie tego dobra publicznego powinno raczej stać się dla nich korzystną możliwością zarobkową. |
| --- | --- |

4.12.

EKES od lat popiera również rozwiązania, które na przykład ułatwiają rolnikom przedsięwzięcie środków mających na celu promowanie różnorodności biologicznej, w tym między innymi wystarczający element zachęty. Podkreśla, że również od rolników i właścicieli lasów należy wymagać ochrony różnorodności biologicznej, jednak nie można od nich oczekiwać pokrywania jej kosztów. Dostarczanie tego dobra publicznego powinno raczej stać się dla nich korzystną możliwością zarobkową.

| 4.13. | KE wspomina o zapotrzebowaniu na 20 mld EUR rocznie. Jednym ze słabych punktów strategii na rzecz bioróżnorodności jest to, że nie doprecyzowano a) ani w jaki sposób obliczono kwotę 20 mld EUR, b) ani w jaki sposób zapewnić pokrycie tego zapotrzebowania. |
| --- | --- |

4.13.

| 4.14. | W nowych wieloletnich ramach finansowych nie uwzględniono tej kwoty. Nowe wieloletnie ramy finansowe nie uwzględniają takiej kwoty, co jest zaskakujące, ponieważ w grudniu 2019 r. Rada wezwała do „pełnej, skutecznej i spójnej integracji różnorodności biologicznej przy opracowywaniu i realizacji wieloletnich ram finansowych UE na lata 2021–2027” (por. pkt 3.2). W każdym razie EKES nie znajduje żadnego śladu powyższych deklaracji i uważa, że jest to niepokojący sygnał, iż wciąż istnieją znaczne rozbieżności między słowami a czynami. |
| --- | --- |

4.14.

| 4.15. | EKES krytycznie ocenia to, że w ramach tej strategii na rzecz bioróżnorodności KE znowu nie wdraża zaleceń Rady z grudnia 2019 r. w sprawie wsparcia finansowego na rzecz ochrony różnorodności biologicznej i nie proponuje skutecznych środków mających na celu zniesienie wszelkich dotacji szkodliwych dla różnorodności biologicznej. KE nie zaproponowała jeszcze odpowiednich instrumentów również w odniesieniu do wniosku Rady o poprawę przeglądu wdrażania i sprawozdawczości w zakresie polityk, działań i zobowiązań dotyczących ochrony przyrody i różnorodności biologicznej. |
| --- | --- |

4.15.

| 4.16. | EKES zgadza się z Komisją, że w przypadku większości obszarów chronionych zrównoważone praktyki zarządzania są właściwym sposobem utrzymania lub promowania wysokich norm różnorodności biologicznej. EKES uważa jednak za niezbędne, by część obszarów chronionych podlegała ścisłej ochronie, co oznacza zarządzanie nieinterwencyjne. Tylko w ten sposób można skutecznie chronić procesy naturalne. |
| --- | --- |

4.16.

| 4.17. | EKES z zadowoleniem przyjmuje zatem znaczne zwiększenie odsetka obszarów ściśle chronionych oraz podkreśla, że ochrona procesów naturalnych ma zasadnicze znaczenie dla ochrony różnorodności biologicznej, szczególnie w czasie dramatycznej zmiany klimatu. Z zadowoleniem przyjmuje to, że szczególny nacisk kładzie się na ścisłą ochronę (z zarządzaniem nieinterwencyjnym) lasów pierwotnych i starych drzewostanów. EKES zwraca jednak uwagę, że bez znacznej rekompensaty finansowej trudno będzie w szczególności chronić skutecznie lasy pierwotne i stare lasy należące do prywatnych właścicieli. W związku z tym podkreśla godne pochwały działania podejmowane przez organizacje pozarządowe zajmujące się ochroną środowiska, które są strażniczkami środowiska, oraz nieustanne działania strażaków zaangażowanych w ochronę obszarów, które często mają istotne aspekty związane z różnorodnością biologiczną. W odniesieniu do lasów pierwotnych i starych będących własnością państwa EKES życzyłby sobie, aby KE wydała zalecenie w sprawie blokowania wycinki drzew. Obecne spory dotyczące ochrony lasów w kilku państwach członkowskich UE wskazują na znaczną presję gospodarczą również na obszarach państwowych. |
| --- | --- |

4.17.

| 4.18. | EKES podkreśla, że wspólna polityka rolna musi być dostosowana do celów polityki w zakresie różnorodności biologicznej (12), do europejskiego prawa klimatycznego, do strategii „od pola do stołu” i do celów Europejskiego Zielonego Ładu. |
| --- | --- |

4.18.

| 4.19. | EKES bardzo krytycznie odnosi się do tego, że proponowane ostatnio wieloletnie ramy finansowe oraz europejski plan naprawy gospodarczej nie obejmują żadnych dodatkowych wydatków na ochronę różnorodności biologicznej. |
| --- | --- |

4.19.

| 4.20. | Zdaniem EKES-u ważne jest opracowanie solidnej i kompleksowej strategii na rzecz lasów i sektora leśnego. Jest to konieczne tym bardziej, że UE nie posiada wspólnej polityki leśnej umocowanej w prawodawstwie. |
| --- | --- |

4.20.

| 4.21. | EKES zauważa, że cel 10 % obszarów priorytetowych w sektorze rolnictwa nie znajduje odzwierciedlenia w obecnie omawianym wniosku w sprawie reformy drugiego filaru WPR, w którym mowa jest jedynie o „minimalnej wartości procentowej”, bez wskazania konkretnej liczby. Jest to bardzo negatywny sygnał, gdyż wymóg ten, z jednej strony, został uznany przez KE, lecz z drugiej strony nie jest brany pod uwagę w równoległym procesie reform. |
| --- | --- |

4.21.

| 4.22. | EKES z zadowoleniem przyjmuje wzmocnienie zielonej infrastruktury i wzywa KE i państwa członkowskie do opracowania i wdrożenia spójnej strategii w tym zakresie. UE powinna uczynić z zielonych sieci transeuropejskich (TEN-G) priorytet inwestycyjny i zapewnić im odpowiednie finansowanie przeznaczone na określony cel. |
| --- | --- |

4.22.

| 4.23. | Zapowiada się nie tylko prawnie wiążące cele w zakresie odbudowy, lecz również nową inicjatywę ustawodawczą dotyczącą rozszerzenia obszarów chronionych w wypadku, gdy państwa członkowskie nie zastosują się do wymogów i zaleceń KE. EKES uważa, że te działania ustawodawcze będą miały zasadnicze znaczenie, jeżeli państwa członkowskie nie dokonają radykalnej zmiany w zakresie ochrony różnorodności biologicznej. Inicjatywa ustawodawcza zapowiedziana na rok 2024 powinna zatem prowadzić do opracowania kompleksowej dyrektywy w sprawie różnorodności biologicznej, która dotyczyłaby również innych niedociągnięć wymienionych w niniejszej opinii i której powinna towarzyszyć ocena skutków, umożliwiająca lepszą analizę aspektów handlowych. |
| --- | --- |

4.23.

Bruksela, dnia 18 września 2020 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Konwencja o różnorodności biologicznej.

1

(2)  Dyrektywa Rady 92/43/WE (Dz.U. L 206 z 22.7.1992, s. 7).

2

(3)  Dyrektywa Rady 79/409/EWG (Dz.U. L 103 z 25.4.1979, s. 1), znana jako dyrektywa ptasia, i dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/147/WE (Dz.U. L 20 z 26.1.2010, s. 7).

3

(4)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/56/WE (Dz.U. L 164 z 25.6.2008, s. 19).

4

(5)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1143/2014 (Dz.U. L 317 z 4.11.2014, s. 35).

5

(6)  COM(2006) 216 final.

6

(7)  Zob. np. opinię nr 7/2018 w sprawie wniosków Komisji dotyczących rozporządzeń odnoszących się do wspólnej polityki rolnej po 2020 r., (Dz.U. C 41 z 1.2.2019, s. 1) i Sprawozdanie specjalne 13/2020: Różnorodność biologiczna na użytkach rolnych – wspólna polityka rolna nie zapobiegła pogorszeniu sytuacji.

7

wniosków Komisji dotyczących rozporządzeń odnoszących się do wspólnej polityki rolnej po 2020 r.

Różnorodność biologiczna na użytkach rolnych – wspólna polityka rolna nie zapobiegła pogorszeniu sytuacji

(8)  IPBES, streszczenie z dla decydentów w sprawie sprawozdania z globalnej oceny różnorodności biologicznej i funkcji ekosystemów, 2018 r.

8

(9)  Karta lipska i agenda miejska dla UE.

9

(10)  Dz.U. C 195 z 18.8.2006, s. 96; Dz.U. C 97 z 28.4.2007, s. 6; Dz.U. C 161 z 13.7.2007, s. 48; Dz.U. C 317 z 23.12.2009, s. 75; Dz.U. C 306 z 16.12.2009, s. 42; Dz.U. C 48 z 15.2.2011, s. 150; Dz.U. C 24 z 28.1.2012, s. 111; Dz.U. C 67 z 6.3.2014, s. 153; Dz.U. C 487 z 28.12.2016, s. 14; Dz.U. C 129 z 11.4.2018, s. 90; Dz.U. C 62 z 15.2.2019, s. 226 oraz Dz.U. C 47 z 11.2.2020, s. 87.

10

(11)  Por. COM(2010) 548 final, s. 13.

11

(12)  W listopadzie 2018 r. Europejski Trybunał Obrachunkowy ostro skrytykował propozycje komisarza Phila Hogana dotyczące reformy rolnej po 2020 r., uznając je za niezgodne z celami środowiskowymi.

12

---

ZAŁĄCZNIK

Następująca poprawka, która uzyskała poparcie co najmniej jednej czwartej oddanych głosów, została odrzucona w trakcie debaty:

Punkt 4.18

Zmienić:

EKES podkreśla, że wspólna polityka rolna musi być dostosowana do celów polityki w zakresie różnorodności biologicznej, do europejskiego prawa klimatycznego, do strategii „od pola do stołu” i do celów Europejskiego Zielonego Ładu. Ważne jest, by realizacja strategii na rzecz bioróżnorodności nie zagrażała bezpieczeństwu żywnościowemu ani dobrobytowi obszarów wiejskich w UE.

Wynik głosowania

| Za: | 59 |
| --- | --- |
| Przeciw: | 106 |
| Wstrzymało się: | 8 |

Za:

59

Przeciw:

106

Wstrzymało się:

8

---

| 11.12.2020 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 429/268 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 429/268

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Strategia »od pola do stołu« na rzecz sprawiedliwego, zdrowego i przyjaznego dla środowiska systemu żywnościowego””

[COM(2020) 381]

(2020/C 429/34)

| Sprawozdawca: | Peter SCHMIDT (DE–II) |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Jarmila DUBRAVSKÁ (SK-I) |

Sprawozdawca:

Peter SCHMIDT (DE–II)

Współsprawozdawca:

Jarmila DUBRAVSKÁ (SK-I)

| Wniosek | Komisja, 17.6.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 8.7.2020 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 16.9.2020 |
| Sesja plenarna nr | 554 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 208/4/7 |

Wniosek

Komisja, 17.6.2020

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego

Data przyjęcia przez sekcję

8.7.2020

Data przyjęcia na sesji plenarnej

16.9.2020

Sesja plenarna nr

554

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

208/4/7

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Komunikat Komisji Europejskiej „Strategia »od pola do stołu« na rzecz sprawiedliwego, zdrowego i przyjaznego dla środowiska systemu żywnościowego” ma na celu wzmocnienie zrównoważonego charakteru systemów żywnościowych pod względem gospodarczym, środowiskowym i społecznym. Kryzys związany z COVID-19 był testem sprawności i odporności dla europejskiego sektora rolno-spożywczego, który – choć zakończył się pomyślnie i wyraźnie dowiódł bezpieczeństwa zaopatrzenia w żywność w UE – to pokazał również, że idea „od pola do stołu” nie jest czymś oczywistym. Należy skorzystać z możliwości oferowanych przez strategię „od pola do stołu”, by przebudować dynamikę łańcucha dostaw i trwale poprawić warunki dla producentów, przetwórców i detalistów. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Zdaniem EKES-u wszechstronna polityka żywnościowa UE powinna zadbać o: i) zrównoważony rozwój pod względem gospodarczym, środowiskowym i społeczno-kulturowym; ii) integrację między sektorami, obszarami politycznymi i szczeblami sprawowania rządów; iii) procesy inkluzywnego podejmowania decyzji oraz iv) powiązanie środków obligatoryjnych (przepisy i opodatkowanie) z zachętami (premie cenowe, dostęp do kredytów, środków finansowych i ubezpieczenia), by przyspieszyć przemiany w kierunku zrównoważonych systemów żywnościowych. Tymczasem proponowana strategia nie odzwierciedla wystarczająco tych celów. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Budżet WPR nie może zostać ani obniżony, ani utrzymany na tym samym poziomie, lecz powinien zostać zwiększony zgodnie z tymi celami. Cięcia w finansowaniu rozwoju obszarów wiejskich mogą mieć bardzo negatywne skutki, biorąc pod uwagę, że obejmuje ono niektóre z najistotniejszych narzędzi wspierania transformacji. Choć dodatkowe środki – 15 mld EUR zaproponowane w ramach pakietu na rzecz odbudowy po COVID-19 – są mile widziane i konieczne, nie zastąpią one długoterminowych zobowiązań. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Warunkiem zatwierdzenia planów strategicznych WPR powinno być przyjęcie przez państwa członkowskie wszechstronnych planów ponownego ukształtowania otoczenia żywnościowego, które łączą zachęty do zrównoważonej produkcji zdrowej żywności z tworzeniem nowych rynków zbytu tych produktów. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Uczciwe ceny żywności (odzwierciedlające rzeczywiste koszty produkcji dla środowiska i społeczeństwa) są jedynym sposobem na zbudowanie zrównoważonych systemów żywnościowych w perspektywie długoterminowej. UE i państwa członkowskie powinny podjąć działania, by zagwarantować, że ceny „loco gospodarstwo” będą utrzymywały się powyżej kosztów produkcji oraz że zdrowe odżywianie będzie łatwiej dostępne. Aby to zrobić, niezbędne będzie zastosowanie pełnego wachlarza narzędzi sprawowania rządów, od twardych środków polityki budżetowej po podejście oparte na informacji, w celu uwidocznienia faktycznych kosztów. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Tani import często pociąga za sobą wysokie koszty społeczne i środowiskowe w państwach trzecich. Nie można zrealizować założeń strategii bez zmian w polityce handlowej UE. Komitet wzywa UE do zapewnienia rzeczywistej wzajemności standardów w preferencyjnych umowach handlowych. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Strategia niestety nie zajmuje się zrównoważonym zarządzaniem gruntami i dostępem do gruntów. Jest to poważne pominięcie, biorąc pod uwagę, że kwestia ta stanowi jedną z głównych przeszkód na drodze do odmłodzenia populacji rolników, bez czego utracimy w UE podstawy zrównoważonego i wydajnego rolnictwa. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Należy przeprowadzić ocenę skutków w odniesieniu do różnych sposobów realizacji każdego z celów określonych w strategii, biorąc pod uwagę aktualną sytuację w każdym państwie członkowskim. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Należy przeanalizować możliwość utworzenia Europejskiej Rady ds. Polityki Żywnościowej zaproponowanej we wcześniejszej opinii EKES-u (w tym rentowność finansową). Rady ds. polityki żywnościowej działają już na szczeblu lokalnym, skupiając różne podmioty systemu żywnościowego z danego obszaru w celu reagowania na wyzwania, ponownego powiązania miast z produkcją żywności w rejonach podmiejskich oraz zapewnienia skutecznego zarządzania lokalną i regionalną polityką żywnościową. |
| --- | --- |

1.9.

2.   Wprowadzenie

| 2.1. | Komunikat Komisji Europejskiej „Strategia »od pola do stołu« na rzecz sprawiedliwego, zdrowego i przyjaznego dla środowiska systemu żywnościowego” to kluczowy element Europejskiego Zielonego Ładu. Ma on wnieść wkład w realizację europejskich celów w zakresie zmiany klimatu, ochronę środowiska naturalnego i utrzymanie różnorodności biologicznej, zadbanie o odpowiednie miejsce rolników i rybaków w łańcuchu wartości, zachęcanie do zrównoważonej konsumpcji żywności i promowanie przystępnej cenowo i zdrowej żywności dla wszystkich bez narażania szwank bezpieczeństwa, jakości i przystępności cenowej żywności. Jest to pierwsza strategia UE, która ma objąć cały łańcuch żywnościowy. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Pandemia COVID-19 sprawiła, że zwiększenie odporności systemów żywnościowych w UE i na świecie jest pilniejsze niż kiedykolwiek, gdyż w przyszłości z pewnością systemy te będą poddawane próbie w związku ze zmianą klimatu, pojawieniem się nowych chorób oraz niedoborami na rynku pracy (1). Kryzys pokazał, że idea „od pola do stołu” nie jest czymś oczywistym oraz uwidocznił wzajemne powiązania podmiotów i działań w rolnictwie i w całym łańcuchu żywnościowym. Wymaga to kryzysowych środków wsparcia, jak również kroków w kierunku zadbania o długoterminową naprawę i odbudowę. Komunikat „od pola do stołu” oraz unijna strategia ochrony różnorodności biologicznej prawidłowo uznają potrzebę budowania postpandemicznej odporności przez wzmocnienie gospodarczej, środowiskowej i społecznej zrównoważoności systemów żywnościowych. W tej chwili podstawowe znaczenie ma przełożenie tych strategii na znaczące i podejmowane w odpowiednim czasie działania. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Rolnicy w całej UE podjęli już kroki w celu zwiększenia zrównoważoności i dalszego rozwinięcia norm. Rolnicy i pracownicy systemów żywnościowych (w rolnictwie, przetwórstwie i dystrybucji) znaleźli się na pierwszej linii frontu podczas pandemii COVID-19 i zapewniali Europejczykom nieprzerwane dostawy żywności. Cały czas mierzą się z ryzykiem, a jednocześnie zachowują niewielki udział wartości dodanej systemu żywnościowego. Także w przyszłości trzeba oczekiwać od rolników jeszcze większego niż obecnie zaangażowania w budowanie zrównoważoności i odporności. Z uwagi na trudną sytuację gospodarczą, w jakiej znajduje się obecnie przeważająca większość rolników, te konieczne zasadnicze zmiany będą możliwe jedynie wtedy, jeśli stworzone zostaną odpowiednie zachęty polityczne i gospodarcze. Zdaniem EKES-u propozycje reformy WPR nie prowadzą skutecznie do zamierzonego celu. Dlatego niezbędne jest stworzenie znacznie lepszych warunków, by zapewnić konkurencyjność lokalnej i zrównoważonej produkcji żywności w UE wobec produktów importowanych (2), a nie tylko równomierny rozkład rachunku kosztów i korzyści transformacji (między różnymi grupami społecznymi, branżami i regionami oraz między obecnymi i przyszłymi pokoleniami). Ponadto pieniądze muszą być kierowane na wspieranie zrównoważonego rolnictwa. Należy skorzystać ze sposobności stwarzanej przez strategię „od pola do stołu”, by całkowicie przebudować dynamikę łańcucha dostaw oraz trwale poprawić przychody rolników i źródła ich utrzymania. Komitet ponownie podkreśla, że Europejski Zielony Ład musi – we wszystkich swych wymiarach – być porozumieniem ekologicznym i odpowiedzialnym społecznie. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Jeśli chodzi o import surowców rolnych i żywności, EKES oczekiwałby, że strategia „od pola do stołu” będzie zawierała podobnie jednoznaczne stwierdzenie jak zapowiedź Komisji dotycząca mechanizmu dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2 w odniesieniu do produktów przemysłowych, ponieważ nasi rolnicy (i konsumenci) muszą być chronieni przed importem niespełniającym europejskich kryteriów zrównoważonego rozwoju. Jest to tym bardziej istotne, że jest jasne, że nasze obecne standardy muszą zostać jeszcze podniesione. W tej kwestii strategia „od pola do stołu” zawodzi na całej linii. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | EKES z zadowoleniem przyjmuje publikację strategii „od pola do stołu”, która stanowi doskonałą okazję do osiągnięcia powyższych celów. W niniejszej opinii Komitet wskazuje na pewne luki w komunikacie Komisji poświęconym strategii „od pola do stołu” (w odniesieniu do ambitnych celów Europejskiego Zielonego Ładu i propozycji Komitetu w zakresie wszechstronnej polityki żywnościowej (3)) i przedstawia wytyczne dotyczące sposobu, w jaki można by rozwinąć strategię „od pola do stołu” i przełożyć ją na skuteczny plan działania w kierunku przemian. |
| --- | --- |

2.5.

3.   Podstawy skutecznej strategii „od pola do stołu”: zarządzanie, odpowiedzialność, cele i zasoby

| 3.1. | Od 2016 r. EKES wzywa do opracowania kompleksowej polityki żywnościowej w UE w celu zapewnienia zdrowej diety w ramach zrównoważonych systemów żywnościowych, połączenia rolnictwa z żywieniem i usługami ekosystemowymi oraz zapewnienia łańcuchów dostaw chroniących zdrowie publiczne na rzecz całego społeczeństwa europejskiego (4). Zawiązała się także szeroka koalicja społeczeństwa obywatelskiego, by współtworzyć szczegółowy plan wspólnej polityki żywnościowej dla UE w trzyletnim procesie pod patronatem IPES-Food (5). |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Zgodnie z zaleceniami we wspomnianych powyżej tekstach wszechstronna polityka żywnościowa UE powinna zadbać o: i) zrównoważony rozwój pod względem gospodarczym, środowiskowym i społeczno-kulturowym; ii) integrację między sektorami, obszarami politycznymi i szczeblami sprawowania rządów; iii) procesy inkluzywnego podejmowania decyzji; iv) powiązanie środków obligatoryjnych (premie cenowe, dostęp do kredytów, środków finansowych i ubezpieczenia), by przyspieszyć przemiany w kierunku zrównoważonych systemów żywnościowych. Powinna także przyspieszyć rozwój gospodarki o obiegu zamkniętym oraz ograniczyć wpływ branży przetwarzania żywności i branży detalicznej na środowisko przez podjęcie działań w odniesieniu do transportu, magazynowania, pakowania i marnotrawienia żywności. Polityka ta powinna również być tak skonstruowana, by zająć się nową rzeczywistością po pandemii COVID-19, w szczególności jeżeli chodzi o poprawę zarządzania kryzysowego i wzmocnienie bezpiecznych i sprawiedliwych warunków pracy w całym łańcuchu. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Choć komunikat i plan działania w sprawie strategii „od pola do stołu” wskazują na wiele właściwych narzędzi, brakuje skutecznych mechanizmów zarządzania. Po pierwsze, należy pogrupować działania w szeregu nadrzędnych, ukierunkowanych na cel kategorii odnoszących się do systemu żywnościowego, który UE planuje stworzyć w średniej i długiej perspektywie (6). Te ukierunkowane na cel kategorie powinny być przekrojowe, a nie stanowić kolejne ogniwa łańcucha (7). Ma to zasadnicze znaczenie dla: i) podkreślenia potrzeby przyjęcia sposobów podejścia obejmujących cały łańcuch oraz sprawiedliwego podziału kosztów, by zająć się wyzwaniami, przed którymi staje rolnictwo; ii) umożliwienia priorytetowego potraktowania różnych rozwiązań i unikania podejścia „à la carte” obejmującego niekompatybilne rozwiązania; iii) zadbania o wprowadzenie alternatywnych środków (o równoważnych skutkach) w przypadku opóźnienia lub niepowodzenia pierwotnie przewidzianych działań; iv) zadbania o to, by celom jakościowym i ilościowym towarzyszyła cała gama środków pozwalających na ich realizację (co przekłada się na ich osiągnięcie) oraz dodania kolejnych celów niezbędnych dla osiągnięcia założeń; v) stworzenia mocnych podstaw pozwalających zadbać o dopasowanie różnych sektorowych strategii politycznych (np. WPR, handel, środowisko, rozwój ochrony zdrowia i bezpieczeństwo żywności) do strategii „od pola do stołu”. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Aby strategia „od pola do stołu” była skuteczna, muszą jej towarzyszyć jasne ramy z ustalonymi celami i wskaźnikami oraz solidnym mechanizmem monitorowania, jednak bez zwiększania biurokracji. EKES zalecał już opracowanie tablicy wyników UE dotyczącej zrównoważonej żywności, dzięki której w ramach wieloletniego podejścia zajmowano by się wyzwaniami w zakresie systemu żywnościowego, a tym samym wspierano dostosowanie polityki na poszczególnych szczeblach sprawowania rządów. Tablica wyników obejmowałaby określone wskaźniki, zachęcając w ten sposób do postępów i monitorując realizację wyznaczonych celów (8). |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Skuteczna strategia „od pola do stołu” powinna ograniczyć kosztowne efekty zewnętrzne działalności rolnej i zadbać o to, by wszyscy rolnicy byli sprawiedliwie wynagradzani przez rynki. W dłuższej perspektywie byłaby zatem bardzo wydajna pod względem kosztów. Jednak przejście do konkurencyjnych systemów żywnościowych o zrównoważonym charakterze wymaga natychmiastowych inwestycji. W szczególności niezbędne są zasadnicze wysiłki i inwestycje kapitałowe, by zrealizować działania na rzecz klimatu i środowiska naturalnego na poziomie zdefiniowanym w Europejskim Zielonym Ładzie i pomóc rolnikom wdrożyć zrównoważone podejścia. Nie można osiągnąć tych celów, jeśli zostaną zaburzone przepływy finansowe z kluczowych źródeł. Cięcia w finansowaniu rozwoju obszarów wiejskich mogą mieć bardzo negatywne skutki, biorąc pod uwagę, że finansowanie to obejmuje niektóre z najistotniejszych narzędzi wspierania przemian, co odnotowano w komunikacie poświęconym strategii „od pola do stołu”. Komitet podkreśla również ponownie znaczenie przeznaczenia 10 mld EUR na badania w zakresie rolnictwa, rozwoju obszarów wiejskich i biogospodarki, zgodnie z postanowieniami, które zaproponowała Komisja Europejska w ramach wieloletnich ram finansowych na lata 2021–2027 (WRF). Choć dodatkowe środki – 15 mld EUR na rozwój obszarów wiejskich i badania w sektorze rolno-spożywczym zaproponowane w ramach pakietu na rzecz odbudowy po COVID-19 – są mile widziane i konieczne, nie zastępują one długoterminowych zobowiązań. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | W nadzorowaniu tworzenia i wdrażania strategii „od pola do stołu” wiele podmiotów w systemach żywnościowych ma do odegrania swoją rolę. Choć współpracę między istniejącymi organami należy potraktować priorytetowo, prawdopodobnie niezbędne okaże się stworzenie struktury zarządzania opartej na współpracy wielu podmiotów. Podczas analizy opcji należy zadbać o to, by nowa struktura zarządzania: i) stosowała demokratyczne i inkluzywne podejście zgodne z najlepszymi sposobami postępowania wypracowanymi dotąd przez różnego rodzaju gremia, zwłaszcza wielostronną platformę wysokiego szczebla na rzecz realizacji celów zrównoważonego rozwoju; ii) miała jasny mandat obejmujący rozważania nad tym, jak dalece sektorowe strategie polityczne, takie jak WPR, są zbieżne ze strategią „od pola do stołu”; iii) uwzględniała silną i zróżnicowaną reprezentację grup rolników, społeczeństwa obywatelskiego (w tym organizacje szczebla UE, organizacje krajowe i lokalne) i podmioty łańcucha dostaw. Należy unikać sytuacji, w której zainteresowane rolnictwem podmioty zajmują się tylko WPR, zaś społeczeństwo obywatelskie tylko strategią „od pola do stołu: trzeba stawić czoła napięciom, a wszystkie zainteresowane podmioty powinny wypracować drogę ku przemianom. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Należy przeanalizować możliwość utworzenia Europejskiej Rady ds. Polityki Żywnościowej (9) zaproponowanej w poprzedniej opinii EKES-u (w tym rentowność finansową). Europejska Rada ds. Polityki Żywnościowej byłaby gremium, które należałoby konsultować w zakresie wdrażania strategii „od pola do stołu”. Taka rada powinna zostać powołana jak najszybciej. Rady ds. polityki żywnościowej działają już na szczeblu lokalnym, skupiając różne podmioty systemu żywnościowego z danego obszaru w celu reagowania na wyzwania, ponownego powiązania miast z produkcją żywności w rejonach podmiejskich oraz zapewnienia skutecznego zarządzania lokalną i regionalną polityką żywnościową (10). Kryzys związany z COVID-19 wykazał, że odporne łańcuchy dostaw zależą od podejmowania skutecznych działań na szczeblu lokalnym, gdzie społeczeństwo obywatelskie może współpracować z partnerami publicznymi i handlowymi, by zaradzić lukom w dostawach żywności (11). Europejska Rada ds. Polityki Żywnościowej przyspieszyłaby dostosowanie strategii politycznych na szczeblu unijnym, krajowym i lokalnym (tj. wielopoziomowe sprawowanie rządów). Stałaby się forum współpracy przedstawicieli lokalnych rad ds. polityki żywnościowej oraz zainteresowanych podmiotów ze społeczeństwa obywatelskiego i całego łańcucha dostaw (w tym rolników), stanowiła dla zainteresowanych podmiotów platformę wzajemnego uczenia się przez dzielenie się dobrymi praktykami, dbała o uwzględnienie wszystkich punktów widzenia z różnych sektorów i określała przeszkody w promocji zrównoważonej żywności na szczeblu lokalnym. |
| --- | --- |

3.7.

4.   Kluczowe obszary, w których niezbędne są dalsze działania

4.1.   Zdrowy sposób odżywiania o zrównoważonym charakterze

| 4.1.1. | Zdrowe i zrównoważone odżywianie stanowi podstawowy filar wszechstronnej polityki żywnościowej z uwagi na pilną potrzebę odmiennego ukierunkowania naszego odżywiania, tak by poprawić stan ekosystemów, stan zdrowia ogółu społeczeństwa oraz witalność obszarów wiejskich (12). Komunikat „od pola do stołu” uznaje potrzebę zadbania o to, by opcje zdrowe i zrównoważony były również najprostszym dla konsumenta wyborem (czyli by konsument miał do nich dostęp i mógł z nich skorzystać w przystępnej cenie) oraz przyznaje, że „środowisko żywnościowe” kształtuje wybory obywateli. |
| --- | --- |

4.1.1.

| 4.1.2. | Strategia „od pola do stołu” mogłaby stanowić niepowtarzalną okazję, by na nowo ukształtować środowisko żywnościowe, co wymaga dostosowania szeregu strategii politycznych po stronie popytu i podaży oraz na poziomie unijnym, krajowymi i lokalnym, w tym działań pozwalających: i) zająć się niezdrowym marketingiem i niewłaściwą reklamą poprzez regulacje; ii) zadbać o przygotowanie łatwych w użyciu, wiarygodnych i niezależnych informacji dla konsumentów na temat żywienia; iii) wprowadzić zdrową politykę cenową; iv) wspierać zrównoważone zamówienia publiczne żywności; v) dążyć do zmiany receptur produktów; vi) tworzyć zdrową atmosferę w handlu detalicznym, restauracjach, miastach i szkołach; vii) inwestować w edukację konsumentów. Krokom tym musi towarzyszyć polityka społeczna, by zadbać o lepszy dostęp grup o niskich dochodach i grup w niekorzystnej sytuacji do zdrowej diety o zrównoważonym charakterze. |
| --- | --- |

4.1.2.

| 4.1.3. | Jednakże komunikat w sprawie strategii „od pola do stołu” i plan działania nie nakreślają wszechstronnych działań w tych obszarach politycznych i opierają się na kodeksach postępowania, zobowiązaniach i innych mechanizmach samoregulacji (13), które dotychczas się nie sprawdziły. EKES z zadowoleniem przyjmuje plan Komisji Europejskiej, by (w ramach planów strategicznych WPR) przygotować zalecenia dla państw członkowskich w zakresie tego, jak zrealizować założenia WPR i strategii „od pola do stołu”, w tym cele w zakresie zdrowia. Jednak działania w zakresie sposobów odżywiania się nie mogą być fakultatywne. Warunkiem zatwierdzenia planów strategicznych WPR powinno być przyjęcie przez państwa członkowskie wszechstronnych planów ponownego ukształtowania środowiska żywnościowego, które łączą zachęty do produkcji zdrowej i zrównoważonej żywności z tworzeniem nowych rynków zbytu tych produktów. Byłoby to również zbieżne ze zobowiązaniem Komisji do promowania produkcji i konsumpcji żywności ekologicznej. |
| --- | --- |

4.1.3.

| 4.1.4. | W odniesieniu do doradzania i wiarygodnych informacji na temat żywności EKES wzywał do przyjęcia wytycznych dotyczących zrównoważonego odżywiania uwzględniających różnice kulturowe i geograficzne zarówno w państwach członkowskich, jak i między nimi. Wytyczne dotyczące zrównoważonego odżywiania pomogłyby wyznaczyć jasny kierunek dla gospodarstw rolnych, przetwórców, detalistów i branży hotelarsko-gastronomicznej, a system rolno-spożywczy skorzystałby z nowych ram, by produkować, przetwarzać, dystrybuować i sprzedawać zdrowszą i bardziej zrównoważoną żywność po uczciwszych cenach (14). |
| --- | --- |

4.1.4.

4.2.   Sprawiedliwy łańcuch dostaw żywności po uczciwych cenach

| 4.2.1. | EKES wzywał już do zakazu nieuczciwych praktyk handlowych (15). Łańcuch dostaw żywności jest szczególnie podatny na nieuczciwe praktyki handlowe z uwagi na duże zakłócenia równowagi między małymi i dużymi podmiotami oraz między producentami z długoterminowymi zobowiązaniami i bardziej elastycznymi przedsiębiorcami. Sposobem skutecznego zwalczania nieuczciwych praktyk handlowych na poziomie UE jest podejście regulacyjne i przyjęcie ram prawnych zapewniających skuteczne i solidne mechanizmy egzekwowania prawa. |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | W komunikacie w sprawie strategii „od pola do stołu” słusznie uznaje się niezbędną pracę rolników i pracowników w całym łańcuchu żywnościowym (w tym osób zatrudnionych na niepewnych warunkach) oraz potrzebę zadbania o ich zdrowie i bezpieczeństwo zgodnie ze zobowiązaniami w ramach Europejskiego filaru praw socjalnych. Komitet wyraża jednak ubolewanie, że nie towarzyszą temu konkretne kroki w planie działania. Ponadto EKES wyraża ubolewanie, że nie udało się powiązać sprawiedliwych warunków z uczciwymi cenami żywności, i uważa, że uczciwe ceny żywności (odzwierciedlające rzeczywisty społeczny i środowiskowy koszt produkcji) są jedynym sposobem doprowadzenia do stworzenia w dłuższej perspektywie zrównoważonych i równościowych systemów żywnościowych. Obecnie najwięksi przetwórcy detaliczni i wielonarodowi osiągają największe zyski, podczas gdy ceny „loco gospodarstwo” są zbyt niskie, by zagwarantować rolnikom możliwość utrzymania się i godne warunki pracy, a czasem nie pokrywają nawet kosztów produkcji. Odsetek wartości unijnego łańcucha żywności przypadający na rolników spadł z 31 % w 1995 r. do 24 % w 2005 r. (16), a ostatnio szacuje się go na ok. 21 % (17). Obniżanie cen „loco gospodarstwo” było możliwe z powodu wąskiej interpretacji prawa konkurencji UE, gdzie dobro konsumenta zrównuje się z możliwie najniższą ceną. Należy to zmienić, w tym w traktatach UE. |
| --- | --- |

4.2.2.

| 4.2.3. | UE i państwa członkowskie powinny w ramach strategii „od pola do stołu” podjąć wszechstronne działania, by zagwarantować, że ceny „loco gospodarstwo” utrzymają się powyżej kosztów produkcji oraz że zdrowe odżywianie o zrównoważonym charakterze stanie się bardziej dostępne i przystępne cenowo. Aby to zrobić, niezbędne będzie zastosowanie pełnego wachlarza narzędzi sprawowania rządów, od twardych środków polityki budżetowej po podejścia oparte na informacji, tak by uwidocznić faktyczne koszty, korzystając z najlepszych powstających metodologii wyliczania rzeczywistych kosztów (18). EKES ponownie podkreśla znaczenie inwestowania w edukację na temat zrównoważonego odżywiania od najmłodszych lat, aby pomóc młodym ludziom docenić wartość żywności i uczciwych cen. Szczególną uwagę należy zwrócić na grupy znajdujące się w niekorzystnej sytuacji, zwłaszcza osoby starsze i osoby o niskich dochodach. Należy przeanalizować nowe formy oznakowania, które pokazują, jaka część wartości trafia do rolników. Wszelkie kroki wpływające na ceny powinny być wdrażane ostrożnie i stopniowo, by uniknąć gwałtownych zmian; należy również monitorować ich skutki dla rodzin o niskich dochodach (19), by zadbać o szerszy dostęp tych rodzin do zdrowego odżywiania, a nie spowodować jego ograniczenie z uwagi na prowadzoną politykę. |
| --- | --- |

4.2.3.

| 4.2.4. | Targowiska dla rolników, rolnictwo wspierane przez społeczność lokalną, spółdzielnie konsumentów i inne inicjatywy w ramach krótkiego łańcucha dają rolnikom, szczególnie tym zaangażowanym w rolnictwo ekologiczne lub stosującym inne przyjazne dla środowiska metody produkcji nieobjęte oznakowaniem, ważną możliwość zwiększenia wartości dodanej i otrzymywania uczciwych cen. Władze lokalne i regionalne są często zaangażowane w tworzenie lokalnych systemów zarządzania żywnością łączących różne zainteresowane podmioty a przede wszystkim sprzyjających wykorzystaniu produktów lokalnych w sektorze żywienia zbiorowego. EKES ubolewa nad tym, że Komisja nie uwzględniła jego wcześniejszych opinii w tej sprawie. |
| --- | --- |

4.2.4.

| 4.2.5. | Taki powrót do produktów lokalnych przekłada się na miejsca pracy i kształtuje lokalną dynamikę. Zwiększa również odporność na kryzys, o czym świadczą reakcje na pandemię COVID-19 na wszystkich poziomach łańcucha dostaw (producenci, przetwórcy i detaliści). Obszary wiejskie to jeden z przykładów miejsc, gdzie spółdzielnie konsumentów są zazwyczaj ostatnimi podmiotami gospodarczymi. Krótkie łańcuchy dostaw oferują konsumentom dostęp do świeżych produktów wysokiej jakości, które zyskują na znaczeniu dzięki swojej historii i stosunkom międzyludzkim oraz stymulują zainteresowanie opinii publicznej i edukują ludzi na temat wartości żywności, jak również odbudowują zaufanie do systemów żywnościowych (20). Spółdzielnie opierające się na solidarności również odgrywają kluczową rolę w tworzeniu materiałów edukacyjnych dla szkół i organizacji prężnych kampanii uświadamiających, by walczyć z marnotrawstwem żywności i otyłością, szczególnie wśród dzieci. Choć komunikat w sprawie strategii „od pola do stołu” uznaje korzyści płynące z krótkich łańcuchów dostaw, niezbędne jest podjęcie konkretnych działań i przyznanie finansowania (w tym w ramach planów strategicznych WPR), by dalej rozwijać takie łańcuchy i usunąć wszelkie bariery dla ich prężnego rozwoju w UE. |
| --- | --- |

4.2.5.

4.3.   Wzmocnienie zewnętrznego wymiaru strategii „od pola do stołu”

| 4.3.1. | Nie można zrealizować założeń strategii „od pola do stołu” bez zmian w polityce handlowej UE. Komunikat i plan działania w sprawie strategii „od pola do stołu” zawierają istotne kroki mające na celu wzmocnienie przepisów dotyczących zrównoważonego rozwoju w zawieranych przez UE dwustronnych umowach o wolnym handlu oraz lepsze egzekwowanie tych przepisów. Jednakże – jak zauważyły władze Francji i Holandii (21) – można zrobić więcej, by zapewnić zgodność z umowami międzynarodowymi oraz odpowiednio ukierunkować procedury powiadamiania i podchodzenia do naruszeń zobowiązań w zakresie zrównoważonego rozwoju. Ponadto Komitet wzywa UE, by zadbała o faktyczną wzajemność standardów w preferencyjnych umowach handlowych, w szczególności w odniesieniu do dobrostanu, zrównoważoności i identyfikalności produktu „od pola do stołu”, w oparciu o wypracowane w niedawno zawartych umowach dwustronnych zapisy, które należy uwzględnić we wszystkich działaniach (22). Transgraniczny podatek od emisji dwutlenku węgla, do którego przyjęcia upoważniono wiceprzewodniczącego wykonawczego do spraw Europejskiego Zielonego Ładu w piśmie określającym zadania (23), pozostaje istotnym narzędziem, by zapobiegać negatywnemu wpływowi importu z krajów, które nie podchodzą poważnie do łagodzenia zmiany klimatu, odbijającemu się na rolnikach UE i przedsiębiorstwach sektora spożywczego. Milczenie w zakresie tego podatku, opłat za emisje i monitorowania emisji gazów cieplarnianych towarów importowanych jest zatem godne pożałowania i szkodzi ambitnym założeniom strategii „od pola do stołu” i Europejskiego Zielonego Ładu. |
| --- | --- |

4.3.1.

| 4.3.2. | W strategii „od pola do stołu” pominięto wpływ eksportu UE na producentów na małą skalę w krajach rozwijających się oraz udział wielonarodowych przedsiębiorstw z siedzibą w UE w niezrównoważonej działalności na świecie. Nowe możliwości w zakresie egzekwowania przepisów należy przede wszystkim skierować na przedsiębiorstwa zarejestrowane w UE, które muszą być odpowiedzialne za zapewnienie, że ich łańcuchy dostaw nie przyczyniają się do wylesiania, masowego wykupu i dzierżawy ziemi oraz naruszania praw. W związku z tym EKES z zadowoleniem przyjmuje zobowiązanie komisarza do spraw wymiaru sprawiedliwości Didiera Reyndersa, by wprowadzić wymogi w zakresie należytej staranności w dziedzinie praw człowieka i ochrony środowiska dla przedsiębiorstw w UE, i wzywa do rozważenia dodatkowych środków sektorowych w ramach strategii „od pola do stołu”. Jak zauważył Parlament Europejski (24), wymogi w zakresie należytej staranności są szczególnie pilne w przypadku podmiotów w łańcuchach dostaw towarów zagrażających lasom (np. wołowiny, soi czy oleju palmowego). |
| --- | --- |

4.3.2.

| 4.3.3. | Co najważniejsze, strategia „od pola do stołu” nie uwzględnia obiegu zamkniętego światowych rynków rolnych i wzajemnego wpływu, jaki wielkość wymiany handlowej wywiera zarówno na kraj importujący, jak i eksportujący. Strategia ta stanowi przede wszystkim istotną okazję do ponownego ustalenia zewnętrznych celów UE zgodnie z ambicjami komunikatu Komisji „Handel z korzyścią dla wszystkich” (25). W komunikacie poświęconym strategii „od pola do stołu” brakuje takiej długofalowej refleksji. Umowy o wolnym handlu nadal napędzają wzrost niezrównoważonej konsumpcji o ogromnym wpływie środowiskowym w krajach trzecich – w szczególności w postaci wylesiania (26). Należy zatem kwestionować ciągłą ekspansję obrotów handlowych jako ostateczny cel polityki UE (szczególnie w sektorach o wysokiej emisji gazów cieplarnianych i sektorach strategicznych wymagających zróżnicowanych, solidnych łańcuchów dostaw w następstwie pandemii COVID-19). Istotne jest także znalezienie nowych sposobów podnoszenia standardów, promowania zrównoważonych praktyk oraz zapewnienia, że drobni rolnicy w UE i krajach rozwijających się będą mogli skorzystać z nowych możliwości w zakresie zrównoważonej produkcji. Refleksje takie należy prowadzić na wielostronnych forach takich jak Komitet ONZ ds. Światowego Bezpieczeństwa Żywnościowego i Komisja Kodeksu Żywnościowego, a nie ograniczać je do negocjacji dwustronnych, w których rolnicy i organizacje społeczeństwa obywatelskiego mają niewielki udział, brak jest równowagi sił, a liberalizacja handlu stanowi nadrzędny cel. Planowane ramy legislacyjne dotyczące zrównoważonych systemów żywnościowych mogą stać się punktem wyjściowym. Przede wszystkim musi to służyć ustaleniu jasnej definicji zrównoważonych systemów żywnościowych zgodnej z obowiązującymi w UE definicjami zrównoważenia środowiskowego (27). |
| --- | --- |

4.3.3.

4.4.   Wspieranie rolników w transformacji w kierunku odpornych, zróżnicowanych agroekologicznych systemów

| 4.4.1. | Komunikat w sprawie strategii „od pola do stołu” oraz strategia na rzecz bioróżnorodności obejmują kluczowe kroki pozwalające odbudować i chronić gleby i ekosystemy rolnicze, a mianowicie cele dla użytków rolnych z elementami krajobrazu o wysokiej różnorodności (10 %) i gruntów rolnych pod uprawy ekologiczne (25 %). Należy jednak rozważyć pozycję wyjściową poszczególnych państw członkowskich. Komunikat w sprawie strategii „od pola do stołu” niestety nie zajmuje się zrównoważonym zarządzaniem gruntami i dostępem do gruntów. Jest to poważne pominięcie, biorąc pod uwagę, że kwestia ta stanowi jedną z głównych przeszkód na drodze do odmłodzenia populacji rolników, bez którego utracimy w UE podstawy zrównoważonego i wydajnego rolnictwa. EKES proponuje w związku z tym unijne ramy mające na celu ochronę w państwach członkowskich gruntów rolnych cennych dla produkcji żywności (28). Jednak te godne pochwały cele wymagałyby odpowiedniego wsparcia finansowego, którego brakuje w obecnych wnioskach budżetowych. Podobnie komunikat nie zawiera wskazówek co do tego, w jaki sposób należy dalej zwiększać popyt na produkty ekologiczne. Dla niektórych rolników cel dotyczący cech krajobrazowych będzie bardzo kosztowny. EKES wzywa do przeprowadzenia oceny skutków wdrożenia tego celu. |
| --- | --- |

4.4.1.

| 4.4.2. | EKES uważa, że agroekologia jest celem, do którego powinno dążyć europejskie rolnictwo (29), wymagającym zmiany paradygmatu, który polegałby na rozwijaniu różnorodności na każdym poziomie (gatunki, gospodarstwa rolne, krajobrazy i źródła utrzymania). Agroekologia jako nauka, technologia i ruch społeczny uwzględnia system żywnościowy jako całość i ma na celu przybliżenie producenta do jego środowiska, z zachowaniem, a nawet przywróceniem, złożoności i bogactwa systemu rolno-eko-społecznego. Niemniej komunikat w sprawie strategii „od pola do stołu” wciąż uważa agroekologię za rozwiązanie niszowe, które należy wspierać pośród innych rozwiązań przez badania i w ramach ekoprogramów WPR. W związku z tym komunikat nie wskazuje na potrzebę ponownego ukształtowania i ponownej dywersyfikacji rolnictwa w całej UE, choć taka zmiana byłaby potrzebna, by zrealizować założenia i cele strategii „od pola do stołu” i strategii na rzecz bioróżnorodności (w tym cele w zakresie ograniczenia użycia pestycydów, nawozów i antybiotyków). |
| --- | --- |

4.4.2.

| 4.4.3. | EKES nalega, by oprócz opisanego powyżej rozwoju rolnictwa ekologicznego lepiej przeanalizowano i promowano inne praktyki rolnicze, które prowadziłyby do zwiększenia różnorodności biologicznej i mniejszego stosowania środków produkcji. Może to obejmować również wspieranie rolnictwa precyzyjnego, w którym trzeba również uwzględnić wysokie koszty inwestycji; wiele małych i średnich gospodarstw rolnych może nie być w stanie im samodzielnie podołać. Potencjał przyjaznych dla zasobów, gleby i środowiska praktyk rolniczych można zrealizować dzięki połączeniu danych dotyczących gleby, nawozów, pestycydów i plonów, co wymaga lepszego dostępu do informacji zawartych w krajowych bazach danych, większej mobilności i większej przyjazności dla użytkownika itd. Należy również promować wykorzystywanie technologii informacyjno-komunikacyjnych. Należy również promować wykorzystywanie technologii informacyjno-komunikacyjnych |
| --- | --- |

4.4.3.

| 4.4.4. | W świetle pandemii COVID-19 restrukturyzacja sektora hodowli bydła w sposób, który pozwala ograniczyć słabe strony i wpływ na pracowników, środowisko i dobrostan zwierząt, wydaje się jeszcze pilniejsza. Strategia „od pola do stołu” zupełnie nie pomaga zmierzyć się z tym wyzwaniem. Musiałaby na przykład opisywać i uwzględniać kroki pozwalające na ograniczenie uzależnienia od importowanych pasz białkowych i ponownie uwzględnić zwierzęta gospodarskie w mieszanych systemach agroekologicznych. Od lat prowadzi się na przykład w Europie polityczne dysputy na temat „europejskiej strategii dotyczącej białka”, ale nie podejmuje się żadnych działań. Strategia „od pola do stołu” także w tej kwestii zawiera zbyt mało wypowiedzi i są one niedostatecznie wiążące. W ogóle nie podejmuje się rozważań dotyczących tego, co tak wielokrotnie zachwalana zasada gospodarki o obiegu zamkniętym miałaby oznaczać dla europejskiego rolnictwa. EKES zastanawia się na przykład, w jaki sposób ogromne ilości pasz przywożone np. z Ameryki Południowej, które również są częściowo odpowiedzialne za katastrofalne wycinanie lasów deszczowych, są do pogodzenia z zasadą obiegu zamkniętego. |
| --- | --- |

4.4.4.

| 4.4.5. | Komunikat w sprawie strategii „od pola do stołu” nie zawiera dostatecznych szczegółów na temat sposobów wsparcia rolników w stosowaniu nowych praktyk. Podczas gdy związane z transformacją płatności w ramach ekoprogramów wymagałyby pokaźnego finansowania, by zrealizować nowe ambitne cele, funkcja wsparcia dochodów, jaką mają płatności w ramach WPR, odgrywa i będzie odgrywać zasadniczą rolę, nawet jeśli podjęte zostaną kroki pozwalające zagwarantować, że ceny żywności odzwierciedlają rzeczywiste koszty jej produkcji (zob. pkt 4.2). Usługi doradcze będą wymagać odpowiednich zasobów, by mogły wspierać rolników w kontekście zasadniczych zmian sposobu produkcji. Jeżeli cele Europejskiego Zielonego Ładu i strategii „od pola do stołu” mają zostać zrealizowane, budżet WPR nie może zostać ani obniżony, ani utrzymany na tym samym poziomie, lecz powinien zostać zwiększony zgodnie z wyznaczonymi celami. Koszty związane z realizacją założeń Europejskiego Zielonego Ładu wychodzą poza bieżący okres programowania. Należy wyjaśnić, jakie będą wymagania wobec przyszłych budżetów krajowych, by zrealizować działania Europejskiego Zielonego Ładu i spełnić jego cele i wskaźniki. |
| --- | --- |

4.4.5.

| 4.4.6. | W komunikacie w sprawie strategii „od pola do stołu” słusznie zauważono potrzebę wzięcia pod uwagę różnej sytuacji wyjściowej w państwach członkowskich. W praktyce obserwuje się duże różnice, jeżeli chodzi o intensywność rolnictwa na hektar, gęstość obsady na hektar, stosowanie pestycydów, nawozów i antybiotyków na hektar i na zwierzę oraz dobrostan zwierząt. Należy przeprowadzić analizę skutków dla każdego celu wyznaczonego w Europejskim Zielonym Ładzie i strategii „od pola do stołu”, biorąc pod uwagę różną sytuację poszczególnych państw członkowskich. Jednak EKES również podkreśla potrzebę stworzenia równych warunków działania między państwami członkowskimi i wnioskuje o większą jasność w zakresie tego, jak w ramach wdrażania strategii „od pola do stołu” i strategicznych planów WPR oraz w jakim czasie UE zajmie się ryzykiem rozbieżnych standardów. Komitet uważa, że odpowiednio dostosowane podejścia powinny odnosić się właśnie do prędkości transformacji, ale nie do ostatecznych celów, jakie mają zostać osiągnięte. |
| --- | --- |

4.4.6.

Bruksela, dnia 16 września 2020 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  COVID-19 and the crisis in food systems: Symptoms, causes, and potential solutions [COVID-19 i kryzys systemów żywnościowych: objawy, przyczyny i potencjalne rozwiązania]. Komunikat IPES-Food, kwiecień 2020 r.

1

(2)  „By po stronie podaży kompleksowa europejska polityka żywnościowa miała prawdziwe znaczenie dla europejskich konsumentów, żywność produkowana w sposób zrównoważony w UE musi być konkurencyjna. Oznacza to, że europejski sektor rolno-spożywczy musi być w stanie dostarczać żywność konsumentom po cenach zawierających dodatkowe koszty takich elementów jak zrównoważoność, dobrostan zwierząt, bezpieczeństwo żywności, odżywianie, a także godziwy dochód dla rolników, a zarazem utrzymać swą pozycję, tak by dla przeważającej większości konsumentów żywność ta była preferowanym wariantem”. Opinia „Wkład społeczeństwa obywatelskiego w rozwój kompleksowej polityki żywnościowej w UE”, punkt 5.8 (Dz.U. C 129 z 11.4.2018, s. 18).

2

(3)  Dz.U. C 129 z 11.4.2018, s. 18.

3

(4)  Zob. przypis 3.

4

(5)  IPES-Food, Towards a Common Food Policy for the European Union [Ku wspólnej polityce żywnościowej Unii Europejskiej], Bruksela, IPES Food, 2019 r.

5

(6)  Konkretne cele, istotne z punktu widzenia kompleksowej strategii, oraz rodzaje działań niezbędnych, by osiągnąć te cele, zostały wyszczególnione poniżej w oparciu o opinie przygotowane przez EKES.

6

(7)  Jedynym wyjątkiem w strategii „od pola do stołu” jest odniesienie do wypracowania zdrowych i zrównoważonych sposobów odżywiania się. Choć to założenie jest ukierunkowane na konkretny cel, postrzega się je raczej jako ważny wybór po stronie konsumenta, a nie jako kwestię do poruszenia w całym łańcuchu żywnościowym.

7

(8)  Zob. przypis 3.

8

(9)  To nowe gremium działałoby jako platforma pod patronatem istniejących instytucji.

9

(10)  Proces ponownego powiązania miast z położonymi nieopodal obszarami produkcji żywności jest realizowany w wielu miejscach (np. w Mediolanie we Włoszech, w Montpellier we Francji, w Gandawie, Brukseli i Liège w Belgii oraz w Toronto w Kanadzie) i z pewnością przyspieszy w konsekwencji COVID-19.

10

(11)  COVID-19 and the crisis in food systems: Symptoms, causes, and potential solutions [COVID-19 i kryzys systemów żywnościowych: objawy, przyczyny i potencjalne rozwiązania]Komunikat IPES-Food, kwiecień 2020 r.

11

(12)  Dz.U. C 190 z 5.6.2019, s. 9.

12

(13)  W komunikacie w sprawie strategii „od pola do stołu” stwierdzono, że „Komisja zwróci się do przedsiębiorstw i organizacji sektora spożywczego o to, by zobowiązały się do podjęcia konkretnych działań w zakresie zdrowia i zrównoważonego rozwoju”.

13

(14)  Zob. przypis 12.

14

(15)  Dz.U. C 440 z 6.12.2018, s. 165.

15

(16)  Parlament Europejski, Sprawozdanie w sprawie sprawiedliwego wynagrodzenia dla rolników: poprawa funkcjonowania łańcucha dostaw żywności w Europie (2009/2237(INI)), 2009 r., https://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//TEXT+REPORT+A7-2010-0225+0+DOC+XML+V0//PL.

16

(17)  Parlament Europejski, pytanie parlamentarne – odpowiedź udzielona przez komisarza Phila Hogana w imieniu Komisji, 27 lutego 2015r., http://www.europarl.europa.eu/doceo/document/E-8-2015-000521-ASW_EN.html?redirect [brak wersji w języku polskim].

17

(18)  http://www.fao.org/nr/sustainability/full-cost-accounting/

18

(19)  Zob. przypis 12.

19

(20)  Dz.U. C 353 z 18.10.2019, s. 65.

20

(21)  Dokument roboczy władz Francji i Niderlandów w sprawie handlu, skutków społeczno-gospodarczych i zrównoważonego rozwoju.

21

(22)  Na przykład bezcłowy dostęp do rynków jaj w UE został obwarowany wymogiem dostosowania się do unijnych norm w zakresie dobrostanu kur po raz pierwszy w umowie o wolnym handlu UE-Mercosur: https://www.theguardian.com/environment/2019/oct/02/eu-imposes-hen-welfare-standards-on-egg-imports-for-first-time.

22

(23)  https://ec.europa.eu/commission/sites/beta-political/files/mission-letter-frans-timmermans-2019_en.pdf?fbclid=IwAR3MP8zmxW1jBVJhtBUtP2PKkEct5ibFjKVJTCoaxgRX6thxcdsylXhTPIk

23

(24)  Rezolucja Parlamentu Europejskiego z 11 września 2018 r. w sprawie przejrzystego i odpowiedzialnego zarządzania zasobami naturalnymi w krajach rozwijających się – kwestia lasów 2018/2003(INI).

24

(25)  https://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2015/october/tradoc_153846.pdf

25

(26)  https://ec.europa.eu/environment/forests/impact_deforestation.htm

26

(27)  Ta definicja może opierać się na definicji zrównoważenia środowiskowego w przyjętym przez Komisję Planie działania: finansowanie zrównoważonego wzrostu gospodarczego i być zbieżna z tą definicją.

27

Planie działania: finansowanie zrównoważonego wzrostu gospodarczego

(28)  Użytkowanie gruntów na rzecz zrównoważonej produkcji żywności i usług ekosystemowych (Dz.U. C 81 z 2.3.2018, s. 72).

28

(29)  Zob. przypis 20.

29

---

| 11.12.2020 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 429/276 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 429/276

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej decyzję Rady 2003/17/WE w odniesieniu do równoważności przeprowadzanych na Ukrainie inspekcji polowych upraw nasiennych zbożowych roślin uprawnych i w sprawie równoważności materiału siewnego roślin zbożowych wyprodukowanego na Ukrainie”

[COM(2020) 137 final – 2020/0053 (COD)]

(2020/C 429/35)

| Samodzielny sprawozdawca: | Arnold PUECH D’ALISSAC |
| --- | --- |

Samodzielny sprawozdawca:

Arnold PUECH D’ALISSAC

| Wniosek o konsultację | Rada Unii Europejskiej, 17.4.2020
  Parlament Europejski, 16.4.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 43 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 29.6.2020 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 18.9.2020 |
| Sesja plenarna nr | 554 |
| Wynik głosowania
  (za/ przeciw/ wstrzymało się) | 213/1/4 |

Wniosek o konsultację

Rada Unii Europejskiej, 17.4.2020

Parlament Europejski, 16.4.2020

Podstawa prawna

Art. 43 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego

Data przyjęcia przez sekcję

29.6.2020

Data przyjęcia na sesji plenarnej

18.9.2020

Sesja plenarna nr

554

Wynik głosowania

(za/ przeciw/ wstrzymało się)

213/1/4

1.   Kontekst i wniosek Komisji

| 1.1. | Decyzją Rady 2003/17/WE (1) uznano równoważność niektórych państw trzecich w odniesieniu do inspekcji polowych i produkcji materiału siewnego niektórych gatunków (2). |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Przepisy te, dotyczące materiału siewnego zebranego i skontrolowanego w tych państwach, dają takie same gwarancje w odniesieniu do charakterystyki materiału siewnego, organizacji jego badań, zapewniania identyfikacji materiału siewnego oraz jego znakowania i kontroli jak przepisy mające zastosowanie do materiału siewnego zebranego i skontrolowanego w Unii Europejskiej. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Ponieważ Ukraina nie znajduje się wśród państw trzecich ujętych na liście w decyzji 2003/17/WE, przywóz do Unii Europejskiej materiału siewnego roślin zbożowych zebranego w tym państwie nie jest obecnie możliwy. Ukraina przedłożyła Komisji wniosek o objęcie ukraińskiego materiału siewnego roślin zbożowych decyzją Rady 2003/17/WE jako równoważnego. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | W odpowiedzi na ten wniosek Komisja przeprowadziła analizę obowiązującego prawodawstwa Ukrainy oraz audyt inspekcji polowych i systemu certyfikacji materiału siewnego roślin zbożowych na Ukrainie. Stwierdzono, że system i jego wymogi są równoważne z systemem i wymogami unijnymi oraz dają taką samą pewność jak system unijny. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Komisja proponuje zatem, by ukraiński materiał siewny uznać, w drodze decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady, za równoważny z materiałem siewnym roślin zbożowych zebranym, wyprodukowanym i skontrolowanym w Unii Europejskiej. |
| --- | --- |

1.5.

2.   Uwagi i zalecenia

| 2.1. | EKES przyjmuje do wiadomości pozytywny wynik audytu przeprowadzonego przez Komisję na Ukrainie zgodnie z wymogami przewidzianymi w załączniku II do decyzji 2003/17/WE w celu uznania równoważności przepisów prawnych i oficjalnych kontroli mających na celu certyfikację materiału siewnego. EKES zauważa jednak, że w sprawozdaniu z audytu odnotowano, iż niektóre normy nie są w pełni zgodne z wymogami UE, w szczególności normy dotyczące izolacji przestrzennej kwalifikowanego materiału siewnego sorga, które są niższe, normy czystości odmianowej linii rodzicielskich wykorzystywanych do produkcji hybrydowego materiału siewnego kukurydzy oraz normy dotyczące poziomu materiału siewnego innych gatunków dla kwalifikowanego materiału siewnego kukurydzy. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | EKES, w ślad za swoimi wcześniejszymi opiniami (3), popiera omawiany wniosek ustawodawczy, ale proponuje przesunięcie rozpoczęcia jego stosowania do czasu, gdy UE uzyska po kontroli ex post gwarancje, że limity, o których mowa w sprawozdaniu z audytu, zostały poprawione, że normy dotyczące produkcji na Ukrainie są obecnie ściśle zgodne z wymogami europejskimi, że nie ma nieuczciwej konkurencji oraz że wykluczone są niekorzystne skutki dla środowiska. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Komitet zgadza się, że uznanie równoważności może przynieść korzyści unijnym przedsiębiorstwom z sektora nasiennictwa prowadzącym działalność na Ukrainie, potencjalnym unijnym importerom materiału siewnego z tego kraju oraz rolnikom, którzy będą mieli dostęp do szerszej gamy materiału siewnego, ale po obu stronach musi istnieć analogiczny system kontroli przywozu i musi być zapewniona taka sama ochrona konsumentów.
  Obie strony muszą prowadzić kontrolę konkurencji, aby nie dochodziło do zakłóceń warunków handlu dla europejskich organizacji działających na terytorium UE. |
| --- | --- |

2.3.

Obie strony muszą prowadzić kontrolę konkurencji, aby nie dochodziło do zakłóceń warunków handlu dla europejskich organizacji działających na terytorium UE.

| 2.4. | EKES pragnie jednak podkreślić pewne aspekty techniczne dotyczące metod produkcji materiału siewnego, co do których istnieją różnice między Ukrainą a Unią Europejską, w szczególności w odniesieniu do dostępu do środków ochrony roślin. Producenci ukraińscy mają dostęp do szerszej gamy środków ochrony roślin niż producenci unijni i korzystają z niektórych substancji zakazanych w Unii Europejskiej. Różnice te prowadzą do zakłócenia konkurencji. Ponadto ich konsekwencją byłoby wprowadzenie na terytorium Unii Europejskiej produktów, które nie są zgodne z unijnymi normami sanitarnymi i środowiskowymi. Do najbardziej znaczących różnic należy dostęp do substancji czynnych wykorzystywanych do zwalczania chwastów, takich jak atrazyna (zakazana w UE od 2003 r.) lub acetochlor (zakazany w UE od 2012 r.). Oprócz wpływu na zdrowie, dostęp do tych substancji o szerokim spektrum działania, trwałym charakterze, wysokiej wydajności technicznej wobec chwastów i ograniczonych kosztach daje producentom z Ukrainy niezaprzeczalną przewagę konkurencyjną. Jeżeli chodzi o ochronę przed szkodnikami, producenci z Ukrainy nadal mają dostęp do substancji czynnych z grupy neonikotynoidów. Niektóre z nich, takie jak klotianidyna lub tiametoksam są zakazane w UE, a inne, takie jak tiaklopryd, zakazane będą wkrótce. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | W oparciu o Europejski Zielony Ład należy chronić, zachowywać i wzmacniać kapitał naturalny Unii Europejskiej oraz należy chronić zdrowie i dobrostan obywateli przed zagrożeniami środowiskowymi. Dlatego też Ukraina musi zaprzestać stosowania w produkcji materiału siewnego chemikaliów, których stosowania UE zakazała na swoim terytorium. Ukraina musi stawiać wymogi na takim samym poziomie jak Unia, zobowiązać się do pełnego przestrzegania wszystkich warunków porozumienia paryskiego i umożliwiać coroczną ocenę zawartych umów. Różnice te nie mogą się utrzymywać, a nawet zwiększać. W przeciwnym razie nasiona nie mogą być dopuszczone do obrotu na rynku UE. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | EKES zapoznał się ze stanowiskiem Komisji, która uważa, że uznanie procedur certyfikacyjnych w odniesieniu do przedmiotowych produktów ma charakter techniczny. Jednakże w świetle przytoczonych powyżej elementów oraz z uwagi na fakt, że otwarcie rynku UE na produkty z państw trzecich będzie miało skutki gospodarcze i społeczne, Komitet zaleca, aby przed podjęciem decyzji Komisja przeprowadziła ocenę skutków w celu sprawdzenia, czy środki te nie będą miały wpływu na producentów europejskich (tzn. rolników rozmnażających nasiona i przedsiębiorstwa nasienne), a w szczególności na mikroprzedsiębiorstwa i małe przedsiębiorstwa. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | W świetle tej oceny skutków oraz w związku z tym, że obecna umowa o wolnym handlu z Ukrainą nie zapewnia sprawiedliwego handlu z porównywalnymi normami podatkowymi, społecznymi i środowiskowymi, należy najpierw dokonać przeglądu umowy o wolnym handlu, i ogólniej, europejskiej polityki handlowej, aby uniknąć nieuczciwej konkurencji. Przegląd ten jest zresztą planowany przez Komisję Europejską w jej komunikacie z 16 czerwca, wraz z kompleksową analizą polityki handlowej UE i rozpoczęciem konsultacji publicznych. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Jeżeli chodzi o Ukrainę i UE, jest to szczególnie istotne w odniesieniu do sektora nasion kukurydzy, gdyż koszt produkcji (cena ex-works) na Ukrainie jest znacznie niższy (szacuje się, że w 2019 r. różnica w stosunku do francuskich kosztów produkcji wynosiła 26 %). Połączenie tych decyzji spowodowałoby zagrożenie dla europejskiego sektora rozmnażania nasion kukurydzy. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | W chwili wyciągania wniosków z kryzysu COVID-19 nie można zaakceptować zależności od państw trzecich w sektorze strategicznym dla suwerenności żywnościowej i należy rozwiązać tę kwestię na wczesnym etapie. |
| --- | --- |

2.9.

Bruksela, dnia 18 września 2020 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dz.U. L 8 z 14.1.2003, p. 10.

1

(2)  Na mocy dyrektyw Rady 66/401/EWG (Dz.U. 125 z 11.7.1966, s. 2298), 66/402/EWG (Dz.U. 125 z 11.7.1966, s. 2309), 2002/54/WE (Dz.U. L 193 z 20.7.2002, s. 12) i 2002/57/WE (Dz.U. L 193 z 20.7.2002, s. 74).

2

(3)  Dz.U. C 74 z 23.3.2005, s. 55, Dz.U. C 351 z 15.11.2012, s. 92.

3

---

| 11.12.2020 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 429/279 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 429/279

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/833 z dnia 20 maja 2019 r. ustanawiające środki ochrony i egzekwowania mające zastosowanie na obszarze podlegającym regulacji Organizacji Rybołówstwa Północno-Zachodniego Atlantyku”

[COM(2020) 215 final – 2020/95(COD)]

(2020/C 429/36)

| Sprawozdawca: | Gabriel SARRÓ IPARRAGUIRRE |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Gabriel SARRÓ IPARRAGUIRRE

| Wniosek o konsultację | Parlament Europejski, 17.6.2020
  Rada, 8.6.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 43 ust. 2 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 8.7.2020 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 18.9.2020 |
| Sesja plenarna nr | 554 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 215/0/4 |

Wniosek o konsultację

Parlament Europejski, 17.6.2020

Rada, 8.6.2020

Podstawa prawna

Art. 43 ust. 2 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego

Data przyjęcia przez sekcję

8.7.2020

Data przyjęcia na sesji plenarnej

18.9.2020

Sesja plenarna nr

554

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

215/0/4

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES przypomina swoje stanowisko wyrażone w opinii 2018/05155 (1), które odnosi się do obecnego wniosku dotyczącego rozporządzenia. Wnioski i zalecenia ze wspomnianej opinii zostają przytoczone poniżej. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES uważa, że transpozycja do prawa UE środków ochrony i egzekwowania przyjętych przez Organizację Rybołówstwa Północno-Zachodniego Atlantyku (NAFO) jest konieczna w celu doprowadzenia do jednolitego i skutecznego wdrożenia tych środków w UE. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Jednakże Komitet sądzi, że wniosek nie ustanawia mechanizmu sprawnej transpozycji przepisów przyjętych przez NAFO i nie rozwiązuje kwestii ich dorocznej aktualizacji. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Komitet opowiada się za sprawniejszym i prostszym mechanizmem, zatem proponuje rozporządzenie składające się z jednego artykułu stwierdzającego, że Unia Europejska musi obowiązkowo stosować do swojej floty przepisy przyjęte przez NAFO. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES podkreśla ryzyko związane z wprowadzeniem systemu aktów delegowanych, który przyznaje Komisji uprawnienia do stanowienia prawa bez konieczności stosowania się do zwykłej procedury. |
| --- | --- |

1.5.

2.   Streszczenie wniosku Komisji

| 2.1. | Głównym celem wniosku jest wprowadzenie do prawa Unii środków ochrony i egzekwowania przyjętych przez Organizację Rybołówstwa Północno-Zachodniego Atlantyku (NAFO) na 41. dorocznym posiedzeniu we wrześniu 2019 r. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Proponuje się zmiany techniczne związane z takimi aspektami jak: sformułowania dotyczące ograniczeń połowowych i ograniczeń nakładu połowowego, zamykanie łowisk, połowy zatrzymane na burcie, rozmiary oczek sieci, dzienniki połowowe i produkcyjne. Wprowadzono również dodatkowe obowiązki w zakresie inspekcji oraz uproszczenia miesięcznych sprawozdań z połowów. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Proponuje się również zmiany redakcyjne dotyczące halibuta niebieskiego, dziennika produkcyjnego oraz postępowań w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego. Zawarto odniesienia do strony internetowej NAFO dotyczącej kontroli i nadzoru statków rybackich. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Inne proponowane środki dotyczą wyjaśnienia używania przyrządów pomiarowych oraz ochrony stad rekinów i zarządzania nimi. Wprowadza się zakaz prowadzenia połowów ukierunkowanych rekina polarnego oraz proponuje zmniejszenie przyłowów tego gatunku. Wyjaśniono również przepisy dotyczące umów czarterowych. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | We wniosku przekazuje się Komisji uprawnienia do zmiany przepisów dotyczących ochrony i egzekwowania w odniesieniu do kwestii technicznych takich jak rozmiary oczek sieci, kratownice sortujące lub kratownice i łańcuchy przegubowe stosowane do połowów krewetki północnej oraz obszarowe ograniczenia połowów dennych. Wszystko to w celu wprowadzenia do prawa UE w sprawny i prosty sposób ewentualnych przyszłych zmian w ramach NAFO powiązanych z tymi środkami ochrony i egzekwowania. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Wniosek zmienia rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/833 (2) z dnia 20 maja 2019 r. |
| --- | --- |

2.6.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | EKES uważa za konieczną transpozycję do prawa UE środków ochrony i egzekwowania przyjętych na ostatnim dorocznym posiedzeniu NAFO, tak aby zapewnić ich jednolite stosowanie w UE. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Komitet jest jednak zdania, że procedurze transpozycji nadal nie towarzyszy sprawny mechanizm, ponieważ wspomniane środki podlegają zmianom co roku, a unijne procedury biurokratyczne są bardzo powolne, co prowadzi do ciągłej luki między normami przyjętymi przez NAFO a prawodawstwem wspólnotowym. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | EKES zwraca uwagę na fakt, że obecny wniosek dotyczący rozporządzenia jest przedmiotem analizy właśnie dlatego, że nie przyjęto bardziej uproszczonej procedury, jak ta zaproponowana przez Komitet w 2019 r., która znalazła poparcie administracji państw członkowskich i zainteresowanych sektorów. Chodziło o proste rozporządzenie z jednym artykułem obejmującym zobowiązanie UE do bezwzględnego stosowania do floty unijnej norm przyjmowanych co roku przez NAFO. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Komitet zwraca uwagę, że obecna procedura stwarza niepewność prawną nie tylko dla przedsiębiorstw, ale również dla samych administracji, z uwagi na wystąpienie kolizji przepisów. Ponadto prowadzi do zakłóceń we wdrażaniu środków wobec flot spoza UE. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | EKES uważa, że jedynym ułatwieniem płynącym z wprowadzenia aktów delegowanych będzie umożliwienie Komisji ustanawiania przepisów bez potrzeby stosowania się do zwykłej procedury. |
| --- | --- |

3.5.

Bruksela, dnia 18 września 2020 r.

Luca JAVIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Opinia EKES-u w sprawie środków ochrony zasobów i egzekwowania na obszarze podlegającym regulacji Organizacji Rybołówstwa Północno-Zachodniego Atlantyku (Dz.U. C 159 z 10.5.2019, s. 60).

1

(2)  Dz.U. L 141 z 28.5.2019, s. 1.

2

---

| 11.12.2020 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 429/281 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 429/281

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Bezpieczne wprowadzanie sieci 5G w UE – wdrażanie unijnego zestawu narzędzi«”

[COM(2020) 50 final]

(2020/C 429/37)

| Sprawozdawca: | Alberto MAZZOLA |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Dumitru FORNEA |

Sprawozdawca:

Alberto MAZZOLA

Współsprawozdawca:

Dumitru FORNEA

| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 9.3.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 3.9.2020 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 16.9.2020 |
| Sesja plenarna nr | 554 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 217/0/2 |

Wniosek o konsultację

Komisja Europejska, 9.3.2020

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego

Data przyjęcia przez sekcję

3.9.2020

Data przyjęcia na sesji plenarnej

16.9.2020

Sesja plenarna nr

554

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

217/0/2

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę państw członkowskich i Komisji Europejskiej (KE) na rzecz weryfikacji wdrażania przez państwa członkowskie zestawu środków zalecanych we wnioskach dotyczących pakietu kluczowych strategicznych i technicznych środków bezpieczeństwa w zakresie wdrażania ekosystemu 5G. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES uważa, że z uwagi na coraz większą złożoność i różnorodność zastosowań 5G (KE ustaliła następujące cele dotyczące łączności na 2025 r.: szkoły, wyższe uczelnie, ośrodki badawcze, szpitale, główni dostawcy usług publicznych i przedsiębiorstwa prowadzące intensywną działalność w internecie powinny mieć dostęp do prędkości pobierania/wysyłania danych wynoszącej 1 GB danych na sekundę; miejskie i wiejskie gospodarstwa domowe powinny mieć dostęp do sieci połączeń o prędkości pobierania danych wynoszącej co najmniej 100 MB na sekundę; obszary miejskie, główne drogi i linie kolejowe powinny mieć nieprzerwany zasięg 5G), takie badanie ekosystemu 5G oraz działania w ramach kompetencji KE w celu zapewnienia cyberbezpieczeństwa sieci 5G i zdywersyfikowanego łańcucha wartości 5G, normalizacja techniczna i certyfikacja, bezpośrednie inwestycje zagraniczne, ochrona handlu i konkurencja, zobowiązania z tytułu świadczenia usług publicznych, zamówienia publiczne i dyplomacja cyfrowa powinny obejmować bezpieczeństwo geopolityczne, infrastrukturę, bezpieczeństwo danych oraz bezpieczeństwo sanitarne, w tym zgodnie z art. 168 ust. 1 TFUE. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Zdaniem EKES-u ważne jest, aby europejski ekosystem 5G zapewniał integralność, poufność, odpowiedzialność za zarządzanie i odpowiedzialność operacyjną, bezpieczeństwo, zamienność, interoperacyjność sprzętu i oprogramowania, wspólne standardy techniczne, ciągłość usług, niezawodność przepływu i ochronę danych, zasięg na wszystkich obszarach, w tym na obszarach słabo zaludnionych, jasność komunikacji z użytkownikiem działającym na rynku cyfrowym, dynamiczne stosowanie się do wytycznych Międzynarodowej Komisji ds. Ochrony Przed Promieniowaniem Niejonizującym (ICNIRP) w zakresie ochrony zdrowia ludności przy jednoczesnym jak największym ograniczeniu promieniowania. ICNIRP zaktualizował odpowiednio część wytycznych z 1998 r. o polach elektromagnetycznych i częstotliwościach radiowych. Dokument ten przedstawia zmienione wytyczne, które zapewniają ochronę ludzi przed narażeniem na pola elektromagnetyczne o częstotliwości od 100 kHz do 300 GHz. Health Phys. 118(5):483–524; 2020, marzec 2020 r. ICNIRP (2020 r.) wprowadził szereg zmian w celu zapewnienia, aby nowe technologie, takie jak 5G, nie były szkodliwe, niezależnie od związanych z nimi oczekiwań. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES wzywa KE do ścisłego monitorowania postępów we wdrażaniu i faktycznym wykorzystywaniu technologii 5G oraz wzywa państwa członkowskie do dalszego przyspieszenia tego procesu i zapewnienia jego odpowiedzialnej realizacji, z uwzględnieniem wszystkich aspektów bezpieczeństwa i ochrony, w tym aspektów dotyczących wpływu technologii 5G na zdrowie publiczne i żywe ekosystemy, wpływu na sytuację społeczno-gospodarczą i konkurencję, wpływu na kształcenie i szkolenia oraz gwarancji poszanowania praw podstawowych. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES apeluje, by UE stała się światowym liderem w technologii mobilnej kolejnej generacji 5G wyposażonej w bezpieczną infrastrukturę cyfrową jako solidny element nowej nowoczesnej europejskiej strategii przemysłowej poprzez radykalne przesunięcie w kierunku łączności mobilnej, z ogromnym potencjałem dynamicznym w zakresie zwiększenia wydajności i pobudzenia gospodarki i usług dla obywateli. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | W szczególności EKES uważa, że zasadnicze znaczenie ma zapewnienie oceny profilu ryzyka dostawców oraz stosowanie odpowiednich ograniczeń w odniesieniu do dostawców uznawanych za stwarzających wysokie ryzyko, w tym niezbędnych wyłączeń w celu skutecznego określenia zobowiązań i ograniczenia ryzyka związanego z aktywami kluczowymi i wrażliwymi określonymi w unijnej skoordynowanej ocenie ryzyka. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES uważa za niezbędne, by Europa przyjęła średnioterminową wizję autonomii i samowystarczalności w tej dziedzinie, oraz zdecydowanie wspierała europejskie badania i różnorodność przedsiębiorstw. EKES uważa, że ważne jest zwiększenie zasobów wspólnotowych na rzecz cyfrowych badań naukowych i innowacji oraz wspieranie inwestycji operatorów i dostawców w zakresie nowych funkcjonalności technicznych w dziedzinie bezpieczeństwa, które powinny iść w parze z zdolnością rynku do uznawania i wynagradzania wszystkich inicjatyw mających na celu zwiększenie bezpieczeństwa i odporności systemów. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Ważne jest zapewnienie bezpieczeństwa wszystkim państwom członkowskim, w tym poprzez utrzymywanie ośrodków badawczych na wielu obszarach w UE: EKES podtrzymuje również swoją sugestię, by było co najmniej dwóch dostawców dla każdego kraju, z których przynajmniej jeden pochodziłby z kraju europejskiego, co mogłoby zagwarantować bezpieczeństwo polityczne danych oraz poszanowanie ograniczeń zdrowotnych. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES uważa, że należy położyć większy nacisk na problem ograniczonych i nieskutecznych instrumentów dla użytkowników, obywateli i odpowiednich organizacji społeczeństwa obywatelskiego, oprócz słusznego skupienia się na właściwych środkach dotyczących uprawnień krajowych organów regulacyjnych i roli operatorów telekomunikacyjnych w celu promowania wzmocnienia pozycji i zdolności konsumentów, tak aby stali się proaktywnymi uczestnikami rynku. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Komisja Europejska, Parlament Europejski, Rada oraz rządy i parlamenty państw członkowskich muszą zapewnić demokratyczne ramy konsultacji, w których będą mogły być podawane do publicznej wiadomości tematy naukowe lub technologiczne, gwarancje prawne i odpowiedzi właściwych instytucji na pytania społeczeństwa obywatelskiego. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES zaleca wzmocnienie dyplomacji europejskiej w dziedzinie technologii, tak aby zapewnić większą równowagę i wzajemność w dziedzinie handlu i inwestycji, w szczególności w odniesieniu do dostępu do rynku, dotacji, zamówień publicznych, transferu technologii, własności przemysłowej oraz norm społecznych i środowiskowych. |
| --- | --- |

1.11.

2.   Wprowadzanie

| 2.1. | Bezpieczeństwo sieci 5G ma znaczenie strategiczne dla obywateli i przedsiębiorstw, całego jednolitego rynku i suwerenności technologicznej UE. Już w 2013 r. Komisja uruchomiła inicjatywę przewodnią UE ustanawiającą partnerstwo publiczno-prywatne 5G (PPP 5G) w celu przyspieszenia badań i innowacji w dziedzinie technologii 5G. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Technologia 5G, która w 2025 r. będzie według szacunków generować w skali globalnej przychody przekraczające 100 mld euro, stanowi kluczowy atut Europy, który pozwoli jej konkurować na światowych rynkach, a cyberbezpieczeństwo ma decydujące znaczenie dla zapewnienia strategicznej autonomii Unii. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Sieci 5G opierają się na obecnej 4. generacji (4G) technologii sieciowych i na infrastrukturze światłowodowej, zapewniają nowe zdolności w zakresie usług oraz stają się infrastrukturą o głównym znaczeniu i czynnikiem wspomagającym dla dużej części gospodarki Unii, tworząc trzon szerokiego zakresu usług niezbędnych dla funkcjonowania rynku wewnętrznego oraz utrzymania ważnych funkcji gospodarczych i społecznych, takich jak energetyka, transport, bankowość i usługi zdrowotne oraz rolnicze i przemysłowe systemy produkcji, dystrybucji i konsumpcji, a także zarządzania nimi. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Biorąc pod uwagę kluczową rolę sieci 5G w transformacji cyfrowej gospodarki i społeczeństwa UE oraz wzajemnie połączony i ponadnarodowy charakter infrastruktur leżących u podstaw ekosystemu cyfrowego oraz transgraniczny charakter tych zagrożeń, wszelkie istotne luki lub incydenty cybernetyczne mające wpływ na sieci 5G i występujące w danym państwie członkowskim miałyby wpływ na całą Unię. Dlatego też należy przewidzieć środki w celu zapewnienia wysokiego wspólnego poziomu cyberbezpieczeństwa sieci 5G. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | W 2016 r. KE – w ramach zestawu inicjatyw, poczynając od komunikatu „Łączność dla konkurencyjnego rynku cyfrowego: w kierunku europejskiego społeczeństwa gigabitowego” (1) (2) oraz wniosków w sprawie rozporządzenia ustanawiającego Europejski kodeks łączności elektronicznej (3), ustanawiającego Organ Europejskich Regulatorów Łączności Elektronicznej – BEREC (4), w sprawie priorytetów w normalizacji ICT na jednolitym rynku cyfrowym (5), w sprawie propagowania łączności internetowej w społecznościach lokalnych (6) – przyjęła plan działania UE na rzecz sieci 5G (7), w sprawie którego EKES wydał pozytywną opinię (8), w celu wzmocnienia wysiłków UE na rzecz wdrożenia infrastruktury i usług 5G na jednolitym rynku cyfrowym za pomocą planu działania na rzecz publicznych i prywatnych inwestycji w infrastrukturę sieci 5G w UE oraz celu dotyczącego uruchomienia sieci komercyjnych 5G do 2020 r. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Zgodnie z definicją zawartą w zaleceniu KE (9)„sieci 5G” oznaczają „zbiór wszystkich istotnych elementów infrastruktury sieciowej z zakresu technologii łączności mobilnej i bezprzewodowej, wykorzystywanej na potrzeby łączności i usług o wartości dodanej, o zaawansowanych parametrach eksploatacyjnych, takich jak bardzo wysoka prędkość przesyłu danych i przepustowość łączy, łączność charakteryzująca się niskim opóźnieniem, ekstremalnie wysoka niezawodność bądź zdolność obsługi dużej liczby podłączonych urządzeń”. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | W zaleceniu wyjaśniono, że KE będzie wspierać wdrażanie unijnego podejścia do cyberbezpieczeństwa sieci 5G i – zgodnie z wnioskiem państw członkowskich – będzie działać na rzecz zapewnienia bezpieczeństwa infrastruktury 5G i łańcucha dostaw, wykorzystując, w stosownych przypadkach, wszystkie instrumenty, którymi dysponuje:






  — | przepisy dotyczące telekomunikacji, multimediów i cyberbezpieczeństwa, |
| --- | --- | --- |

2.7.

—

przepisy dotyczące telekomunikacji, multimediów i cyberbezpieczeństwa,

| — | koordynację normalizacji i certyfikacji na szczeblu UE, |
| --- | --- |

—

koordynację normalizacji i certyfikacji na szczeblu UE,

| — | ramy monitorowania bezpośrednich inwestycji zagranicznych w celu ochrony europejskiego łańcucha dostaw w zakresie sieci 5G, |
| --- | --- |

—

ramy monitorowania bezpośrednich inwestycji zagranicznych w celu ochrony europejskiego łańcucha dostaw w zakresie sieci 5G,

| — | instrumenty ochrony handlu, |
| --- | --- |

—

instrumenty ochrony handlu,

| — | reguły konkurencji, |
| --- | --- |

—

reguły konkurencji,

| — | zamówienia publiczne zapewniające należyte uwzględnienie aspektów bezpieczeństwa, |
| --- | --- |

—

zamówienia publiczne zapewniające należyte uwzględnienie aspektów bezpieczeństwa,

| — | programy finansowania UE zapewniające, że beneficjenci spełniają odpowiednie wymogi w zakresie bezpieczeństwa. |
| --- | --- |

—

programy finansowania UE zapewniające, że beneficjenci spełniają odpowiednie wymogi w zakresie bezpieczeństwa.

| 2.8. | W lipcu 2019 r. państwa członkowskie przedstawiły grupie współpracy ustanowionej na mocy dyrektywy w sprawie bezpieczeństwa sieci i informacji (10) (złożonej z przedstawicieli każdego państwa członkowskiego), KE i ENISA wyniki krajowych ocen ryzyka zawierające informacje na temat głównych działań, zagrożeń i luk zgodnie z normą ISO/IEC 27005, w odniesieniu do infrastruktury 5G i głównych scenariuszy ryzyka, opisując potencjalne sposoby niepożądanego wykorzystania luk w ramach danego działania. Te krajowe oceny stanowiły podstawę kolejnej skoordynowanej oceny i wspólnego zestawu możliwych środków zmniejszających ryzyko. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | W październiku 2019 r. grupa współpracy ds. bezpieczeństwa sieci i informacji, przy wsparciu Komisji Europejskiej i Europejskiej Agencji ds. Bezpieczeństwa Sieci i Informacji, opublikowała sprawozdanie na temat skoordynowanej, ogólnounijnej oceny zagrożeń w zakresie cyberbezpieczeństwa w sieciach 5G, w którym wskazano szereg istotnych wyzwań w zakresie bezpieczeństwa związanych z kluczowymi innowacjami technologicznymi oprogramowania, aplikacji i usług, a także rolą dostawców we wdrażaniu i wykorzystywaniu sieci 5G oraz stopniem zależności od poszczególnych dostawców:






  — | zwiększone narażenie na ataki i zwiększoną liczbę potencjalnych punktów dostępu dla sprawców tych ataków, |
| --- | --- | --- |

2.9.

—

zwiększone narażenie na ataki i zwiększoną liczbę potencjalnych punktów dostępu dla sprawców tych ataków,

| — | większą wrażliwość ze względu na nowe cechy i funkcjonalności sieci 5G, |
| --- | --- |

—

większą wrażliwość ze względu na nowe cechy i funkcjonalności sieci 5G,

| — | zagrożenia związane z zależnością operatorów sieci komórkowych od dostawców, przy zwiększeniu liczby możliwych dróg ataków ze strony sprawców, |
| --- | --- |

—

zagrożenia związane z zależnością operatorów sieci komórkowych od dostawców, przy zwiększeniu liczby możliwych dróg ataków ze strony sprawców,

| — | znaczenie profilu ryzyka poszczególnych dostawców dla ewentualnej ingerencji spoza UE, |
| --- | --- |

—

znaczenie profilu ryzyka poszczególnych dostawców dla ewentualnej ingerencji spoza UE,

| — | zwiększone ryzyko spowodowane dużym uzależnieniem od dostawców w związku z zakłóceniami dostaw spowodowanymi napięciami handlowymi lub innymi, |
| --- | --- |

—

zwiększone ryzyko spowodowane dużym uzależnieniem od dostawców w związku z zakłóceniami dostaw spowodowanymi napięciami handlowymi lub innymi,

| — | zagrożenia dla dostępności i integralności sieci w odniesieniu do bezpieczeństwa, poufności i prywatności. |
| --- | --- |

—

zagrożenia dla dostępności i integralności sieci w odniesieniu do bezpieczeństwa, poufności i prywatności.

| 2.10. | Wszystkie te wyzwania tworzą nowy model bezpieczeństwa, który sprawia, że konieczna jest ponowna ocena obecnych ram polityki i polityki bezpieczeństwa mających zastosowanie do tego sektora i jego ekosystemu oraz wymaga od państw członkowskich podjęcia niezbędnych środków łagodzących. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | 21 listopada 2019 r. komisja ENISA opublikowała sprawozdanie zatytułowane „Panorama zagrożeń dla sieci 5G”, które zawierało ocenę zagrożeń związanych z piątą generacją mobilnych sieci telekomunikacyjnych i stanowiło uzupełnienie sprawozdania państw członkowskich UE. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | 29 stycznia 2020 r. grupa współpracy ds. bezpieczeństwa sieci i informacji opublikowała unijny zestaw narzędzi na potrzeby cyberbezpieczeństwa sieci 5G (11) wraz z ewentualnym wspólnym zestawem środków mogących złagodzić poważne zagrożenia dla cyberbezpieczeństwa sieci 5G, zawierającym wytyczne dotyczące wyboru środków, które powinny być traktowane priorytetowo w planach ograniczania ryzyka na szczeblu krajowym i unijnym. W tym samym dniu KE przyjęła komunikat popierający zestaw narzędzi (12), który jest przedmiotem tej opinii. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | Główne zainteresowane strony w kontekście sieci 5G to:






  — | obywatele, konsumenci i użytkownicy końcowi 5G, |
| --- | --- | --- |

2.13.

—

obywatele, konsumenci i użytkownicy końcowi 5G,

| — | operatorzy sieci łączności ruchomej: podmioty świadczące usługi sieci ruchomych na rzecz użytkowników, zarządzające siecią z pomocą osób trzecich, |
| --- | --- |

—

operatorzy sieci łączności ruchomej: podmioty świadczące usługi sieci ruchomych na rzecz użytkowników, zarządzające siecią z pomocą osób trzecich,

| — | dostawcy operatorów sieci łączności ruchomej: podmioty świadczące usługi lub oferujące infrastrukturę operatorom sieci ruchomych w celu budowy lub eksploatacji ich sieci; kategoria ta obejmuje: producentów sprzętu telekomunikacyjnego, innych dostawców będących stronami trzecimi, takich jak dostawcy infrastruktury w chmurze, integratorów systemów, wykonawców ds. bezpieczeństwa i obsługi technicznej, producentów urządzeń przesyłowych, |
| --- | --- |

—

dostawcy operatorów sieci łączności ruchomej: podmioty świadczące usługi lub oferujące infrastrukturę operatorom sieci ruchomych w celu budowy lub eksploatacji ich sieci; kategoria ta obejmuje: producentów sprzętu telekomunikacyjnego, innych dostawców będących stronami trzecimi, takich jak dostawcy infrastruktury w chmurze, integratorów systemów, wykonawców ds. bezpieczeństwa i obsługi technicznej, producentów urządzeń przesyłowych,

| — | producentów urządzeń połączonych i powiązanych z nimi dostawców usług: podmioty, które dostarczają sprzęt lub świadczą usługi, które będą podłączone do sieci 5G (np. smartfony, pojazdy podłączone do sieci, e-zdrowie) i powiązane komponenty usług, które zostaną uwzględnione w planie kontroli 5G, jak określono w architekturze opartej na usługach lub architekturze Mobile Edge Computing, |
| --- | --- |

—

producentów urządzeń połączonych i powiązanych z nimi dostawców usług: podmioty, które dostarczają sprzęt lub świadczą usługi, które będą podłączone do sieci 5G (np. smartfony, pojazdy podłączone do sieci, e-zdrowie) i powiązane komponenty usług, które zostaną uwzględnione w planie kontroli 5G, jak określono w architekturze opartej na usługach lub architekturze Mobile Edge Computing,

| — | inne zainteresowane strony, w tym dostawcy usług i treści. |
| --- | --- |

—

inne zainteresowane strony, w tym dostawcy usług i treści.

Wszystkie te zainteresowane strony są ważnymi podmiotami w dziedzinie bezpieczeństwa, zarówno pod względem przyczyniania się do cyberbezpieczeństwa sieci 5G, jak i potencjalnych punktów wejścia lub wektorów ataku. Ważne jest zatem, aby ocenić ryzyko związane z ich pozycją w ekosystemie 5G.

| 2.14. | Główne tradycyjne kategorie zagrożeń są związane z zagrożeniem poufności, integralności i dostępności. Stwierdzono, że szereg scenariuszy zagrożenia dla sieci 5G dotyczy w szczególności:






  — | zakłócenia lokalnej lub globalnej sieci 5G (dostępność), |
| --- | --- | --- |

2.14.

—

zakłócenia lokalnej lub globalnej sieci 5G (dostępność),

| — | szpiegostwa w zakresie danych dotyczących ruchu w infrastrukturze sieciowej 5G (poufność), |
| --- | --- |

—

szpiegostwa w zakresie danych dotyczących ruchu w infrastrukturze sieciowej 5G (poufność),

| — | modyfikacji lub przekierowania danych w infrastrukturze sieciowej 5G (integralność i/lub poufność), |
| --- | --- |

—

modyfikacji lub przekierowania danych w infrastrukturze sieciowej 5G (integralność i/lub poufność),

| — | zniszczenia lub zmiany innej infrastruktury cyfrowej lub cyfrowych systemów informatycznych za pośrednictwem sieci 5G (integralność i/lub dostępność). |
| --- | --- |

—

zniszczenia lub zmiany innej infrastruktury cyfrowej lub cyfrowych systemów informatycznych za pośrednictwem sieci 5G (integralność i/lub dostępność).

| 2.15. | Zagrożenia stwarzane przez państwa lub podmioty wspierane przez państwo postrzegane są jako niezwykle istotne, ponieważ to najpoważniejsze i najbardziej prawdopodobne podmioty zagrożeń, które mogą mieć powody, intencję, a przede wszystkim zdolność do przeprowadzania uporczywych i wyrafinowanych ataków na bezpieczeństwo sieci 5G.
  Chociaż wiele z tych luk nie jest cechą wyłącznie sieci 5G, prawdopodobne jest, że ich liczba i znaczenie wzrosną wraz z 5G ze względu na wyższy poziom złożoności technologii oraz rosnące oczekiwania gospodarek i społeczeństw w tej dziedzinie. |
| --- | --- |

2.15.

Chociaż wiele z tych luk nie jest cechą wyłącznie sieci 5G, prawdopodobne jest, że ich liczba i znaczenie wzrosną wraz z 5G ze względu na wyższy poziom złożoności technologii oraz rosnące oczekiwania gospodarek i społeczeństw w tej dziedzinie.

| 2.16. | W szczególności, ponieważ sieci 5G będą w dużej mierze opierać się na oprogramowaniu, główne wady w zakresie bezpieczeństwa, takie jak wady wynikające ze niewłaściwych procesów opracowywania oprogramowania u dostawców, mogłyby ułatwić podmiotom celowe wprowadzanie intencjonalnie wbudowanych luk bezpieczeństwa typu „backdoor” i sprawić, że staną się one jeszcze trudniejsze do wykrycia. Może to zwiększyć ich potencjał do wykorzystania ze szczególnie poważnymi konsekwencjami dotykającymi dużej liczby użytkowników. Kwestie związane z cyberbezpieczeństwem sieci 4G nie zostały jeszcze w pełni rozwiązane, a problemy dotyczące 5G mogą rosnąć wykładniczo. |
| --- | --- |

2.16.

| 2.17. | Należy także rozważyć luki związane z procesami lub konfiguracją:






  — | brak wyspecjalizowanych i wyszkolonych pracowników, którzy zajmowaliby się ochroną, monitorowaniem i utrzymywaniem sieci 5G, |
| --- | --- | --- |

2.17.

—

brak wyspecjalizowanych i wyszkolonych pracowników, którzy zajmowaliby się ochroną, monitorowaniem i utrzymywaniem sieci 5G,

| — | niedociągnięcia w zakresie odpowiednich kontroli bezpieczeństwa wewnętrznego, praktyk w zakresie monitorowania, systemów zarządzania bezpieczeństwem oraz słabe punkty w praktykach zarządzania ryzykiem, |
| --- | --- |

—

niedociągnięcia w zakresie odpowiednich kontroli bezpieczeństwa wewnętrznego, praktyk w zakresie monitorowania, systemów zarządzania bezpieczeństwem oraz słabe punkty w praktykach zarządzania ryzykiem,

| — | nieodpowiednie procedury ochrony lub utrzymania dobrego stanu technicznego systemu, takie jak modernizacja oprogramowania/zarządzanie pakietami naprawczymi w sieciach 5G, |
| --- | --- |

—

nieodpowiednie procedury ochrony lub utrzymania dobrego stanu technicznego systemu, takie jak modernizacja oprogramowania/zarządzanie pakietami naprawczymi w sieciach 5G,

| — | niestosowanie się do standardów 3GPP lub ich niewłaściwe stosowanie, |
| --- | --- |

—

niestosowanie się do standardów 3GPP lub ich niewłaściwe stosowanie,

| — | niedoskonałości rozwiązań projektowych lub w zakresie architektury sieci, w tym brak skutecznych mechanizmów awaryjnych i zapewniających ciągłość, niewłaściwa lub nieprawidłowa konfiguracja, na przykład w dziedzinie wirtualizacji lub zarządzania prawami dostępu, |
| --- | --- |

—

niedoskonałości rozwiązań projektowych lub w zakresie architektury sieci, w tym brak skutecznych mechanizmów awaryjnych i zapewniających ciągłość, niewłaściwa lub nieprawidłowa konfiguracja, na przykład w dziedzinie wirtualizacji lub zarządzania prawami dostępu,

| — | nieodpowiednie kryteria lokalnego i zdalnego dostępu do elementów sieci, |
| --- | --- |

—

nieodpowiednie kryteria lokalnego i zdalnego dostępu do elementów sieci,

| — | niewystarczające wymogi dotyczące bezpieczeństwa w procesie zapewniania dostawy usług i produktów; niedociągnięcie to może przyjąć formę niewłaściwych strategii wyboru dostawcy lub nieprzyznania pierwszeństwa kryterium bezpieczeństwa ponad innymi aspektami. |
| --- | --- |

—

niewystarczające wymogi dotyczące bezpieczeństwa w procesie zapewniania dostawy usług i produktów; niedociągnięcie to może przyjąć formę niewłaściwych strategii wyboru dostawcy lub nieprzyznania pierwszeństwa kryterium bezpieczeństwa ponad innymi aspektami.

| 2.18. | Profile ryzyka poszczególnych dostawców należy oceniać na podstawie szeregu czynników, w szczególności: możliwości, że dostawca będzie poddany ingerencji z kraju poza UE, czemu sprzyjałyby silne powiązania między dostawcą a rządem danego państwa trzeciego, prawodawstwa państwa trzeciego – w szczególności w przypadku braku legislacyjnych lub demokratycznych mechanizmów kontroli i równowagi, w wyniku czego filie przedsiębiorstwa działające w UE mogłyby być nakłaniane do nieprzestrzegania prawodawstwa unijnego – lub w przypadku braku umów o bezpieczeństwie lub ochrony danych między UE a danym państwem trzecim, struktury własnościowej dostawcy, zdolności państwa trzeciego do wywierania jakiegokolwiek nacisku, w tym odnośnie do miejsca produkcji sprzętu, ogólnej jakości produktów i praktyk stosowanych przez dostawcę w zakresie cyberbezpieczeństwa, w tym stopnia kontroli nad jego łańcuchem dostaw oraz odpowiednich priorytetów w zakresie bezpieczeństwa. |
| --- | --- |

2.18.

| 2.19. | Państwa członkowskie uzgodniły zapewnienie odpowiednich i proporcjonalnych środków w odniesieniu do wskazanych już i możliwych przyszłych zagrożeń. Uzgodniły w szczególności, że będą w stanie ograniczyć lub nałożyć szczegółowe wymogi i warunki w ramach podejścia opartego na analizie ryzyka w odniesieniu do dostarczania, dystrybucji i eksploatacji urządzeń sieciowych 5G lub też ich zakazać. |
| --- | --- |

2.19.

| 2.20. | W tym celu państwa członkowskie powinny:






  — | zaostrzyć wymogi w zakresie bezpieczeństwa w odniesieniu do operatorów sieci ruchomych, takie jak rygorystyczne kontrole dostępu, zasady bezpiecznej eksploatacji i monitorowania, ograniczenia w outsourcingu konkretnych funkcji, |
| --- | --- | --- |

2.20.

—

zaostrzyć wymogi w zakresie bezpieczeństwa w odniesieniu do operatorów sieci ruchomych, takie jak rygorystyczne kontrole dostępu, zasady bezpiecznej eksploatacji i monitorowania, ograniczenia w outsourcingu konkretnych funkcji,

| — | ocenić na podstawie obiektywnych i jasnych kryteriów profil ryzyka dostawców oraz w związku z tym, kierując się zasadami proporcjonalności i pewności prawa, stosować odpowiednie ograniczenia w odniesieniu do dostawców wysokiego ryzyka, w tym niezbędne wyłączenia w celu skutecznego ograniczania ryzyka związanego z aktywami kluczowymi i wrażliwymi określonymi w skoordynowanej ocenie ryzyka na szczeblu UE, |
| --- | --- |

—

ocenić na podstawie obiektywnych i jasnych kryteriów profil ryzyka dostawców oraz w związku z tym, kierując się zasadami proporcjonalności i pewności prawa, stosować odpowiednie ograniczenia w odniesieniu do dostawców wysokiego ryzyka, w tym niezbędne wyłączenia w celu skutecznego ograniczania ryzyka związanego z aktywami kluczowymi i wrażliwymi określonymi w skoordynowanej ocenie ryzyka na szczeblu UE,

| — | przyjąć ogólnie uznane i wdrażane oraz oparte na konsensusie standardy i najlepsze praktyki w zakresie bezpieczeństwa, |
| --- | --- |

—

przyjąć ogólnie uznane i wdrażane oraz oparte na konsensusie standardy i najlepsze praktyki w zakresie bezpieczeństwa,

| — | zagwarantować, że każdy operator ma odpowiednia strategię wielu dostawców, tak aby uniknąć uzależniania się od jednego dostawcy lub dostawców o podobnym profilu ryzyka lub też ograniczyć taką sytuację, |
| --- | --- |

—

zagwarantować, że każdy operator ma odpowiednia strategię wielu dostawców, tak aby uniknąć uzależniania się od jednego dostawcy lub dostawców o podobnym profilu ryzyka lub też ograniczyć taką sytuację,

| — | zapewnić ścisłą kontrolę dostępu oraz bezpieczne zarządzanie sieciami oraz ich działanie i monitorowanie wraz z korzystaniem z certyfikacji dla elementów i/lub procesów sieci 5G; strategia ta musi opierać się na analizie ryzyka przeprowadzanej przez państwa członkowskie i operatorów, tak aby wybór strategii wielu dostawców nie spowodował zwiększenia poziomu ryzyka dla sieci operatora, |
| --- | --- |

—

zapewnić ścisłą kontrolę dostępu oraz bezpieczne zarządzanie sieciami oraz ich działanie i monitorowanie wraz z korzystaniem z certyfikacji dla elementów i/lub procesów sieci 5G; strategia ta musi opierać się na analizie ryzyka przeprowadzanej przez państwa członkowskie i operatorów, tak aby wybór strategii wielu dostawców nie spowodował zwiększenia poziomu ryzyka dla sieci operatora,

| — | zapewnić odpowiednią równowagę dostawców na szczeblu krajowym i unikać uzależnienia od dostawców ocenianych jako prezentujący wysoki poziom ryzyka, również poprzez promowanie większej interoperacyjności sprzętu, |
| --- | --- |

—

zapewnić odpowiednią równowagę dostawców na szczeblu krajowym i unikać uzależnienia od dostawców ocenianych jako prezentujący wysoki poziom ryzyka, również poprzez promowanie większej interoperacyjności sprzętu,

| — | utrzymać zróżnicowany i zrównoważony łańcuch dostaw 5G w celu uniknięcia długotrwałej zależności, przy pełnym wykorzystaniu unijnych instrumentów kontroli bezpośrednich inwestycji zagranicznych, instrumentów ochrony handlu, dyscypliny konkurencji oraz przepisów UE dotyczących zamówień publicznych, |
| --- | --- |

—

utrzymać zróżnicowany i zrównoważony łańcuch dostaw 5G w celu uniknięcia długotrwałej zależności, przy pełnym wykorzystaniu unijnych instrumentów kontroli bezpośrednich inwestycji zagranicznych, instrumentów ochrony handlu, dyscypliny konkurencji oraz przepisów UE dotyczących zamówień publicznych,

| — | wzmocnić wewnętrzne zdolności UE w dziedzinie technologii 5G i technologii będącej następcą 5G z wykorzystaniem odpowiednich funduszy i programów UE, zapewnić koordynację działań państw członkowskich w dziedzinie normalizacji poprzez wzmocnienie zdolności „testu” i „audytu” w celu realizacji określonych celów w zakresie bezpieczeństwa oraz opracowania odpowiednich systemów certyfikacji UE na mocy aktu o cyberbezpieczeństwie, a także propagowania interoperacyjności. |
| --- | --- |

—

wzmocnić wewnętrzne zdolności UE w dziedzinie technologii 5G i technologii będącej następcą 5G z wykorzystaniem odpowiednich funduszy i programów UE, zapewnić koordynację działań państw członkowskich w dziedzinie normalizacji poprzez wzmocnienie zdolności „testu” i „audytu” w celu realizacji określonych celów w zakresie bezpieczeństwa oraz opracowania odpowiednich systemów certyfikacji UE na mocy aktu o cyberbezpieczeństwie, a także propagowania interoperacyjności.

| 2.21. | Jak wielokrotnie podkreślała KE, europejski rynek wewnętrzny jest i pozostaje otwarty dla podmiotów pragnących przybyć do Europy, o ile wszystkie spełnią jasne i wymagające przepisy oparte na obiektywnych kryteriach. |
| --- | --- |

2.21.

| 2.22. | W dniu 6 czerwca 2020 r. Rada podkreśliła znaczenie wzmocnienia suwerenności cyfrowej i współpracy cyfrowej w UE, a także stworzenia synergii poprzez unijne programy, takie jak instrument „Łącząc Europę” i program „Cyfrowa Europa”, wraz z rozwojem umiejętności cyfrowych, rozwojem gospodarki opartej na danych, podkreśleniem znaczenia sztucznej inteligencji i cyberbezpieczeństwa oraz aktywną rolą sektora cyfrowego w osiąganiu celów Zielonego Ładu. |
| --- | --- |

2.22.

3.   Komunikat Komisji

| 3.1. | W odpowiedzi na zestaw narzędzi bezpieczeństwa dla sieci 5G opracowany przez grupę współpracy ds. bezpieczeństwa sieci i informacji Komisja:






  — | zobowiązuje się dołożyć wszelkich starań, na wniosek państw członkowskich, na rzecz zapewnienia bezpieczeństwa infrastruktury 5G i łańcucha dostaw, z wykorzystaniem, w stosownych przypadkach, wszystkich instrumentów, którymi dysponuje, |
| --- | --- | --- |

3.1.

—

zobowiązuje się dołożyć wszelkich starań, na wniosek państw członkowskich, na rzecz zapewnienia bezpieczeństwa infrastruktury 5G i łańcucha dostaw, z wykorzystaniem, w stosownych przypadkach, wszystkich instrumentów, którymi dysponuje,

| — | wzywa państwa członkowskie do zapewnienia wdrożenia skutecznych strategii ograniczania ryzyka oraz do podjęcia na szczeblu UE dalszych środków koordynacji w zakresie wspólnego podejścia do cyberbezpieczeństwa sieci 5G, |
| --- | --- |

—

wzywa państwa członkowskie do zapewnienia wdrożenia skutecznych strategii ograniczania ryzyka oraz do podjęcia na szczeblu UE dalszych środków koordynacji w zakresie wspólnego podejścia do cyberbezpieczeństwa sieci 5G,

| — | zachęca państwa członkowskie do kontynuowania wdrażania zestawu środków zalecanych w konkluzjach w sprawie pakietu instrumentów oraz do przygotowania wspólnego sprawozdania na temat ich wdrażania, podczas gdy grupa ds. współpracy w zakresie bezpieczeństwa sieci i informacji będzie kontynuować prace mające na celu wspieranie wdrażania zestawu narzędzi, |
| --- | --- |

—

zachęca państwa członkowskie do kontynuowania wdrażania zestawu środków zalecanych w konkluzjach w sprawie pakietu instrumentów oraz do przygotowania wspólnego sprawozdania na temat ich wdrażania, podczas gdy grupa ds. współpracy w zakresie bezpieczeństwa sieci i informacji będzie kontynuować prace mające na celu wspieranie wdrażania zestawu narzędzi,

| — | określa – w sektorach wchodzących w zakres jej kompetencji – działania mające na celu zapewnienie cyberbezpieczeństwa sieci 5G i zdywersyfikowanego łańcucha wartości 5G, normalizacji technicznej i certyfikacji, bezpośrednich inwestycji zagranicznych i ochrony handlu oraz konkurencji, zamówień publicznych i dyplomacji cyfrowej, a także ich własnych programów i funduszy istotnych z punktu widzenia badań naukowych i innowacji, spójności i rozwoju. |
| --- | --- |

—

określa – w sektorach wchodzących w zakres jej kompetencji – działania mające na celu zapewnienie cyberbezpieczeństwa sieci 5G i zdywersyfikowanego łańcucha wartości 5G, normalizacji technicznej i certyfikacji, bezpośrednich inwestycji zagranicznych i ochrony handlu oraz konkurencji, zamówień publicznych i dyplomacji cyfrowej, a także ich własnych programów i funduszy istotnych z punktu widzenia badań naukowych i innowacji, spójności i rozwoju.

4.   Uwagi ogólne

| 4.1. | EKES jest przekonany, że nowe technologie 5G są w stanie zmienić sposób interakcji ze światem, oferując możliwości takie jak nowe aplikacje, modele biznesowe, nowy styl życia, inteligentne fabryki, większa wydajność i nowe wysokiej jakości usługi dla obywateli, potencjalnie otwierając dostęp do przełomowych technologii, takich jak zautomatyzowane samochody oraz zaawansowane systemy produkcji i dystrybucji, a także umożliwiając wielu tysiącom połączonych ze sobą urządzeń wejście w nasze codzienne życie w ramach internetu rzeczy. EKES chciałby jednak, by Komisja wzmocniła analizy wpływu i wykonalności oraz analizy kosztów i korzyści w odniesieniu do technologii 5G w porównaniu z wykorzystaniem technologii 4G lub telekomunikacji światłowodowej. EKES uważa, że istotne jest, by strategia 5G była ukierunkowana na osiągnięcie lepszego wykorzystania zasobów w obiegu zamkniętym i zmniejszenie dużego śladu węglowego związanego z energią. EKES podkreśla, jak ważne jest uwzględnienie społecznych zmian strukturalnych poprzez wzmocnienie sprawiedliwej i płynnej transformacji oraz rozwiązanie problemu niedoboru kwalifikacji w celu uzyskania lepiej płatnych, elastycznych i wysoko wykwalifikowanych miejsc pracy. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | To trojakie zagrożenie – niekontrolowane pandemie, niewystarczający zestaw środków polityki gospodarczej oraz zjawiska typu „czarny łabędź” na płaszczyźnie geopolitycznej – może wpędzić światową gospodarkę w stałą depresję i prowadzić do krachów finansowych i ucieczki kapitału z rynku finansowego właśnie wtedy, gdy wszystkie grupy społeczeństwa europejskiego nabywają coraz większą świadomość, że zrównoważony rozwój gospodarczy i obecna rewolucja cyfrowa – której fundamentem jest 5G – wymagają sposobów jednoczesnego połączenia suwerenności technologicznej, wzrostu wydajności i bardziej efektywnego wykorzystania dostępnych zasobów, wspieranych przez odpowiednie ramy prawne i regulacyjne oraz ramy gospodarcze i finansowe. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | EKES wzywa instytucje UE i państwa członkowskie do ukończenia tworzenia jednolitego rynku cyfrowego, m.in. poprzez budowanie zdolności w zakresie integracji i wykorzystania usług 5G w celu ochrony i poprawy konkurencyjności europejskiego przemysłu. Wzywa państwa członkowskie do dalszego przyspieszenia tego procesu, z uwzględnieniem wszystkich aspektów bezpieczeństwa i ochrony, w tym aspektów dotyczących wpływu technologii 5G na zdrowie publiczne i żywe ekosystemy, wpływu na sytuację społeczno-gospodarczą i konkurencję, wpływu na kształcenie i szkolenia oraz gwarancję poszanowania praw podstawowych, takich jak prawo własności lub prawo do prywatności i bezpieczeństwa danych osobowych. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | EKES apeluje, by UE stała się światowym liderem w dziedzinie technologii mobilnej kolejnej generacji 5G wyposażonej w bezpieczną infrastrukturę cyfrową stanowiącą solidną podstawę nowej, nowoczesnej europejskiej strategii przemysłowej poprzez radykalną zmianę w zakresie łączności mobilnej oraz posiadającą ogromny, dynamiczny potencjał na rzecz zwiększenia wydajności i rozwoju gospodarki oraz usług dla obywateli, ich dobrobytu, a także ochrony klimatu i środowiska, dzięki czemu UE stanie się liderem rewolucji 5G. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Biorąc pod uwagę, że cyberbezpieczeństwo i bezpieczeństwo narodowe są ze sobą nierozerwalnie związane, EKES uważa, że wszelkie decyzje w sprawie bezpieczeństwa narodowego państwa członkowskiego UE muszą być podejmowane w kontekście UE, oraz że oceny nietechniczne powinny być przeprowadzane obiektywnie na podstawie kryteriów oceny ryzyka określonych na szczeblu europejskim, niezbędnych do zapewnienia zharmonizowanego i przewidywalnego otoczenia regulacyjnego w całej Europie, które zapewni pełną interoperacyjność. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | EKES uważa, że jakość informacji i sposób ich przekazywania – tzw. efekt sformułowania, tzn. efekt związany z kontekstem lub uwidocznieniem danego elementu – mają istotny wpływ na zachowanie odbiorców. Cel, jakim jest promowanie wzmocnienia pozycji konsumentów, jest zatem odzwierciedlony w określaniu narzędzi służących edukacji i wzmacnianiu pozycji konsumentów jako uczestników rynku cyfrowego. EKES uznaje potrzebę dostarczania obywatelom aktualnych i prawidłowych informacji na temat korzyści i zagrożeń związanych z 5G w oparciu o konsensus zdecydowanej większości środowiska naukowego i wskazuje na te aspekty, co do których taki konsensus jest niepewny. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | EKES jest przekonany, że dostęp do europejskiego rynku cyfrowego powinien być nadal otwarty dla każdego przedsiębiorstwa bez dyskryminacji, ale w ramach europejskich zasad, norm i solidnych, jasnych kryteriów oceny i bezpieczeństwa, stawiających w centrum strategii europejskiej odzyskanie i ożywienie europejskiej suwerenności technologicznej. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Chociaż wśród pięciu głównych dostawców infrastruktury znajduje się dwóch dostawców europejskich, dwóch chińskich i jeden koreański (13), żadne duże przedsiębiorstwo europejskie nie należy do pierwszych, które produkuje urządzenia i zestawy układów scalonych 5G; EKES jest głęboko przekonany, że należy zagwarantować pluralizm dostawców, z których przynajmniej jeden jest własnością europejskiej spółki dominującej, a także ramy interoperacyjności i pełną zamienność elementów sprzętu i oprogramowania, również w celu zapewnienia pełnej europejskiej suwerenności technologicznej w kontekście ścisłej współpracy międzynarodowej i pełnej wzajemności w zakresie otwartości, dostępu i działania na rynkach. Takie zróżnicowanie może być stosowane, o ile możliwa jest interoperacyjność usług, a różnorodność nie zwiększa zagrożeń z punktu widzenia cyberbezpieczeństwa. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | EKES uważa za niezbędne, by Europa przyjęła średnioterminową wizję autonomii i samowystarczalności w tej dziedzinie, oraz zdecydowanie wspiera europejskie badania i różnorodność przedsiębiorstw. EKES z zadowoleniem przyjmuje pakiet środków uzgodnionych przez państwa członkowskie w celu przeciwdziałania zagrożeniom dla bezpieczeństwa i ochrony związanym z wprowadzeniem technologii 5G, które zostały już określone w ocenie europejskiej. Uważa jednak, że rygorystyczne i bezpieczne wartości graniczne ekspozycji na pola elektromagnetyczne, zalecane na poziomie UE i oparte na aktualnych wytycznych Międzynarodowej Komisji Ochrony przed Promieniowaniem Niejonizującym (ICNIRP), uznanych przez Światową Organizację Zdrowia (WHO), powinny mieć zastosowanie do wszystkich pasm częstotliwości 5G (14): wartości graniczne ICNIRP opierają się na zasadzie ostrożności, ponieważ są 50 razy niższe niż poziomy wpływu na zdrowie publiczne ustalone na podstawie dostępnych dowodów naukowych. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | EKES zauważa jednak, że ICNIRP nie jest uznawany przez całą społeczność naukową, a niektórzy naukowcy promują znacznie bardziej rygorystyczne dopuszczalne wartości narażenia ludności zgodnie z zasadą ALARA (na najniższym racjonalnie osiągalnym poziomie). Rozwiązania, które można by zaproponować jako uzupełnienie infrastruktury komunikacyjnej 5G, obejmują wykorzystanie stałych łączy transmisji danych przez istniejące technologie nieradiowe (kable Ethernet, światłowody itp.), w sytuacjach, gdy ich wykorzystanie jest stałe (np. bankomaty, oddziały banków, roboty przemysłowe, zdalnie sterowane roboty medyczne itp.) oraz tam, gdzie działają duzi użytkownicy przesyłu danych (dostawcy usług cyfrowych, firmy/przedsiębiorstwa itp.); internet rzeczy znajdujących się w stałych, niemobilnych lokalizacjach (inteligentny dom, inteligentne miasto, czujniki w urządzeniach użyteczności publicznej itp.). |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Komisja Europejska, Parlament Europejski, Rada oraz rządy i parlamenty państw członkowskich muszą zapewnić demokratyczne ramy konsultacji, w których będą mogły być podawane do publicznej wiadomości tematy naukowe lub technologiczne, gwarancje prawne i odpowiedzi właściwych instytucji na pytania społeczeństwa obywatelskiego. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | EKES uważa, że należy położyć większy nacisk na ograniczone i nieskuteczne instrumenty dla użytkowników, obywateli i odpowiednich organizacji społeczeństwa obywatelskiego, a także słusznie skoncentrować się na odpowiednich środkach dotyczących uprawnień krajowych organów regulacyjnych i na roli operatorów telekomunikacyjnych. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | EKES uznał (15) istnienie problemu nadwrażliwości elektromagnetycznej (EHS) i podkreślił swoje obawy, uznając za zachęcający fakt, iż prowadzone są dalsze szczegółowe badania mające na celu zrozumienie problemu i jego przyczyn, a także wzywa Komisję do kontynuowania i aktualizacji prac w tej dziedzinie. |
| --- | --- |

4.13.

| 4.14. | Wiarygodność dostawców usług telekomunikacyjnych i zastosowań 5G ma, zdaniem EKES-u, zasadnicze znaczenie, ponieważ zarządzanie informacjami w internecie stanowi podstawę usług w zakresie agregacji danych gromadzonych i przetwarzanych przez użytkowników za pomocą mechanizmów technologicznych, prawnych i podatkowych, łączących ze sobą bezpośrednio obiekty, maszyny i algorytmy. |
| --- | --- |

4.14.

| 4.15. | EKES zaproponował (16) przejście od koncepcji własności danych do definicji praw do danych dla osób fizycznych i prawnych. Konsumenci powinni mieć kontrolę nad danymi wytwarzanymi przez połączone urządzenia, w sposób zapewniający ochronę prywatności konsumentów wraz z dostępnością, interoperacyjnością i przekazywaniem danych, przy jednoczesnym zapewnieniu odpowiedniej ochrony danych i poufności, uczciwej konkurencji i szerszego wyboru dla konsumentów. |
| --- | --- |

4.15.

| 4.16. | Ogólne rozporządzenie o ochronie danych (RODO) powinno zostać wzbogacone o jasne wytyczne dotyczące wdrażania w celu osiągnięcia jednolitego stosowania i wysokiego poziomu ochrony danych oraz ochrony konsumentów w świetle wzajemnych połączeń maszyn i przedmiotów oraz zmiany przepisów dotyczących odpowiedzialności cywilnej i ubezpieczenia produktów, w celu dostosowania ich do sytuacji, w której decyzje będą w coraz większym stopniu podejmowane przez oprogramowanie w całkowicie bezpiecznym środowisku. |
| --- | --- |

4.16.

| 4.17. | EKES uważa za niezbędne, by państwa członkowskie stosowały się do strategicznych i technicznych zaleceń zawartych w zestawie narzędzi UE, unikając opracowywania konkretnych podejść krajowych, takich jak dodatkowe testy i certyfikacja, które prowadziłyby do fragmentacji rynku, opóźnień we wdrażaniu technologii i niespójności między rynkami, co groziłoby podważeniem zaufania do systemów testowania i certyfikacji. |
| --- | --- |

4.17.

| 4.18. | EKES uważa, że konieczne jest stosowanie norm światowych, przy większym wsparciu ze strony Europy, oraz wspólnych i uznanych sprawdzonych rozwiązań w celu umożliwienia skutecznego zarządzania zagrożeniami, uzyskania korzyści skali, uniknięcia fragmentacji i zapewnienia interoperacyjności systemów europejskich. Rozmowy na temat norm technicznych są niezbędnym wyjaśnieniem, które pozwoli przedsiębiorstwom na ponowne podjęcie konkurencji i prowadzenie tych kluczowych działań w celu wdrożenia zaawansowanych technologii, takich jak 5G i sztuczna inteligencja (SI), na wszystkich rynkach. |
| --- | --- |

4.18.

| 4.19. | W szczególności EKES uważa, że zasadnicze znaczenie ma zapewnienie oceny ryzyka dla dostawców oraz stosowanie odpowiednich ograniczeń w odniesieniu do dostawców wysokiego ryzyka, w tym niezbędnych wyłączeń w celu skutecznego ograniczenia ryzyka związanego z aktywami kluczowymi i wrażliwymi określonymi w skoordynowanej ocenie ryzyka na szczeblu UE. |
| --- | --- |

4.19.

| 4.20. | EKES uważa, że istotne jest zwiększenie inwestycji operatorów i dostawców w zakresie nowych funkcjonalności technicznych w dziedzinie bezpieczeństwa, które powinny iść w parze z zdolnością rynku do uznawania i wynagradzania wszystkich inicjatyw mających na celu zwiększenie bezpieczeństwa i odporności systemów. Większa koncentracja na inwestycjach w bezpieczeństwo mogłaby przynieść nowe korzyści rynkowe. |
| --- | --- |

4.20.

| 4.21. | EKES zdecydowanie popiera wspólne działania na rzecz wspierania rozwoju przemysłowego i wdrażania sieci 5G: ocenę potencjalnych niepowodzeń lub luk rynkowych w łańcuchu wartości 5G, uzasadniającą ukierunkowane interwencje w następnym długoterminowym budżecie lub ewentualny projekt stanowiący przedmiot wspólnego europejskiego zainteresowania w zakresie cyberbezpieczeństwa 5G (bezpieczeństwa i ochrony). |
| --- | --- |

4.21.

| 4.22. | EKES podkreśla, że chociaż infrastruktura cyfrowa okazała się odporna i solidna w czasie kryzysu wywołanego przez COVID-19, konieczne są dalsze inwestycje w infrastrukturę 5G w celu przezwyciężenia wciąż istniejącej przepaści cyfrowej, która może ograniczyć dostęp obywateli do e-zdrowia, e-nauki i pracy zdalnej. |
| --- | --- |

4.22.

| 4.23. | Jeśli chodzi o dyplomację technologiczną, EKES uważa, że zasadnicze znaczenie ma zapewnienie przez UE bardziej zrównoważonych i wzajemnych warunków dla handlu i inwestycji, w szczególności w zakresie dostępu do rynku, dotacji, zamówień publicznych, transferu technologii, własności przemysłowej oraz norm społecznych i środowiskowych, zwłaszcza w obecności „systemowych konkurentów promujących alternatywne modele zarządzania”, przy jednoczesnym dążeniu do pełnej konkurencji i innowacji technicznych na rynku. |
| --- | --- |

4.23.

| 4.24. | EKES zdecydowanie popiera potrzebę utrzymania zdywersyfikowanego i zrównoważonego łańcucha dostaw 5G w celu uniknięcia długotrwałej zależności poprzez zapewnienie obecności wielu dostawców w ramach zastępowalności i interoperacyjności oraz dalszego wzmacniania ram finansowych na lata 2021–2027 w odniesieniu do programów i inicjatyw na rzecz budowania zdolności oraz europejskiej suwerenności technologicznej 5G i post-5G. |
| --- | --- |

4.24.

| 4.25. | W kontekście planu naprawy gospodarczej dla Europy przyjętego w dniu 27 maja 2020 r., Indeks gospodarki cyfrowej i społeczeństwa cyfrowego 2020 (DESI) będzie stanowił źródło informacji dla analiz krajowych wspierających zalecenia agendy cyfrowej zawarte w europejskim semestrze. Pomoże to państwom członkowskim ukierunkować i uszeregować pod względem ważności ich potrzeby w zakresie reform i inwestycji, ułatwiając tym samym dostęp do Europejskiego Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności o wartości 560 mld EUR. Instrument ten zapewni państwom członkowskim środki, które pozwolą ich gospodarkom zwiększyć odporność oraz zagwarantuje, że inwestycje i reformy będą wspierać przejście na gospodarkę ekologiczną i cyfrową. Ponieważ pandemia wywarła znaczący wpływ na każdy z pięciu wymiarów DESI, wnioski na 2020 r. dotyczące 5G należy odczytywać w powiązaniu z licznymi środkami podejmowanymi przez KE i państwa członkowskie w celu zarządzania kryzysem i wspierania odbudowy gospodarczej. |
| --- | --- |

4.25.

Bruksela, dnia 16 września 2020 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Art. 168 ust. 1 TFUE „Działanie Unii, które uzupełnia polityki krajowe...”.

1

(2)  COM(2016) 587.

2

(3)  COM(2016) 590.

3

(4)  COM(2016) 591.

4

(5)  COM(2016) 176.

5

(6)  COM(2016) 589.

6

(7)  COM(2016) 588.

7

(8)  Dz.U. C 125 z 21.4.2017, s. 74.

8

(9)  Zalecenie Komisji (UE) 2019/534 z 26 marca 2019 r.„Cyberbezpieczeństwo sieci 5G” (Dz.U. L 88 z 29.3.2019, s. 42).

9

(10)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1148 z dnia 6 lipca 2016 r. w sprawie środków na rzecz wysokiego wspólnego poziomu bezpieczeństwa sieci i systemów informatycznych na terytorium Unii (Dz.U. L 194 z 19.7.2016, s. 1).

10

(11)  https://ec.europa.eu/digital-single-market/en/news/cybersecurity-5 g-networks-eu-toolbox-risk-mitigating-measures

11

(12)  https://ec.europa.eu/digital-single-market/en/news/secure-5 g-deployment-eu-implementing-eu-toolbox-communication-commission

12

(13)  Grupę pięciu dostawców światowych tworzą obecnie: Ericsson, Nokia, Huawei, ZTE i Samsung.

13

(14)  PE – E-003040/2019 – Odpowiedź udzielona przez Stellę Kyriakides w imieniu Komisji Europejskiej (17 stycznia 2020 r.).

14

(15)  Dz.U. C 242 z 2.7.2015, s. 31.

15

(16)  Dz.U. C 353 z 18.10.2019, s. 79.

16

---

| 11.12.2020 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 429/290 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 429/290

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów – Europejska strategia w zakresie danych”

[COM(2020) 66 final]

(2020/C 429/38)

| Sprawozdawca: | Antonio GARCÍA DEL RIEGO |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Antonio GARCÍA DEL RIEGO

| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 22.4.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Decyzja Prezydium Komitetu | 18.2.2020 |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 23.7.2020 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 18.9.2020 |
| Sesja plenarna nr | 554 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 216/0/2 |

Wniosek o konsultację

Komisja Europejska, 22.4.2020

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Decyzja Prezydium Komitetu

18.2.2020

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego

Data przyjęcia przez sekcję

23.7.2020

Data przyjęcia na sesji plenarnej

18.9.2020

Sesja plenarna nr

554

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

216/0/2

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje wniosek Komisji dotyczący strategii w zakresie danych, w której priorytetem jest międzysektorowa wymiana danych oraz poprawa wykorzystywania, udostępniania danych, dostępu do danych i zarządzania nimi za pomocą działań ustawodawczych i sektorowych. Ambitna strategia w zakresie danych może zaspokoić pilną potrzebę zwiększenia zdolności w odniesieniu do danych w UE. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES popiera propozycję Komisji, aby ogólna konstrukcja unijnej architektury danych zapewniała dalsze wsparcie w egzekwowaniu praw osób fizycznych w zakresie wykorzystania i ochrony ich danych oraz kontroli nad nimi, a także w poszerzaniu ich wiedzy o istnieniu danych i wzmocniła pozycję tych osób poprzez „przestrzenie danych osobowych”, przy ustanowieniu wyraźniejszych gwarancji, oraz wzmocniła przysługujące osobom fizycznym prawa do przenoszenia danych na mocy art. 20 RODO (1). |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES wzywa Komisję do wdrożenia bardziej przejrzystej strategii na rzecz opracowania ram prawnych dotyczących danych. Ramy te powinny obejmować wysokie standardy ochrony danych, międzysektorową i odpowiedzialną wymianę danych, jasne kryteria dotyczące zarządzania w poszczególnych sektorach i jakości danych oraz większą kontrolę osób fizycznych nad danymi. EKES proponuje również uszczegółowienie podejścia do finansowania strategii i zaleca sposoby na wypełnienie luki kompetencyjnej. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Zdaniem EKES-u rozwój platform opartych na danych w Europie powinien odzwierciedlać wartości europejskie, w tym przez koncentrowanie się na osobach fizycznych. EKES uważa, że obecne podejście zorientowane na konsumencie powinno obejmować również aspekt ludzkiej kontroli, który uwzględnia wymiar etyczny w odniesieniu do wykorzystywania danych. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES ubolewa, że dwa lata po wejściu w życie RODO nie jest ono odpowiednio egzekwowane, a rozbieżności nadal występują. Komisja powinna rozwiązać te kwestie, w tym poprzez motywowanie państw członkowskich, aby zapewnić wszystkim osobom w UE możliwość korzystania w pełni z przysługujących im praw. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES jest zdania, że urzeczywistnienie jednolitego rynku jest zasadniczym priorytetem dla funkcjonowania wspólnych przestrzeni danych. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Biorąc pod uwagę wrażliwość wymienianych danych, EKES nalega na potrzebę zagwarantowania zabezpieczeń prywatności danych osób fizycznych za pomocą mechanizmów zgody, kontroli, sankcji i nadzoru oraz do zapewnienia, by dane były anonimizowane (i by nie mogły zostać poddane deanonimizacji). |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES zaleca, aby Komisja określiła w strategii opcję zalecaną w odniesieniu do pojęcia własności danych. Trwające debaty prawne budzą obecnie niepewność obywateli w zakresie określania wymagań, jakie mogą zgłaszać. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES opowiada się za silniejszym dialogiem ze społeczeństwem obywatelskim i przypomina o potrzebie zapewnienia MŚP jaśniejszych wytycznych dotyczących mechanizmów wymiany danych, ponieważ oba te aspekty będą kluczem do szerokiego uczestnictwa w przestrzeniach danych. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES przypomina, że jednolity rynek danych powinien zapewniać, by dane osobowe nie podlegały tym samym zasadom, które dotyczą towarów i usług, tj. aby stopniowo nie stawały się postrzegane jako dane nieosobowe (2). |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Komisja powinna zapewnić, aby ramy prawne umożliwiały równy dostęp do danych wszystkim przedsiębiorstwom, dużym i małym, i uwzględniały siłę rynkową dominujących platform. Ogólnie rzecz biorąc, Komisja powinna przedstawić jaśniejszy i bardziej konkretny wniosek dotyczący kontroli przestrzeni danych i zarządzania nimi, w tym sposobu, w jaki zainteresowane strony będą wymieniać się danymi. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | EKES podkreśla, że zasadnicze znaczenie ma zajęcie się wpływem spersonalizowanych produktów na osoby fizyczne (np. dyskryminacja), a także skutkami, jakie niesie dla przedsiębiorstw udostępnianie danych. Ramy prawne powinny wspierać wysokie standardy bezpieczeństwa i praw własności intelektualnej. Dane pochodne powinny być chronione i nie powinny podlegać obowiązkowemu dostępowi i przekazywaniu. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | EKES podkreśla pilną potrzebę rozwijania umiejętności cyfrowych oraz alfabetyzmu cyfrowego poprzez kształcenie i szkolenie, w tym w oparciu o ramy kompetencji cyfrowych i zachęcanie państw członkowskich do rozwoju kształcenia ustawicznego na wszystkich poziomach edukacji w obszarze umiejętności, które będą najbardziej poszukiwane (3). Dzięki temu obywatele staną się jednostkami obeznanymi z kwestiami związanymi z danymi, z większą świadomością w zakresie swoich danych i kontrolą nad nimi, korzystającymi z technologii dużych zbiorów danych i zarządzającymi danymi, a także będą rozumieć swoje środowisko cyfrowe i związane z nim ryzyko (np. personalizacja) (4). |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | EKES zachęca Komisję do wyjaśnienia i wzmocnienia roli właściwych organów, organizacji konsumenckich i niezależnych podmiotów, co ma istotne znaczenie w zarządzaniu inicjatywami sektorowymi oraz w zapewnieniu działania przedsiębiorstw zgodnie z przepisami oraz wskazówek, porad i szkoleń dla użytkowników. |
| --- | --- |

1.14.

2.   Uwagi ogólne: Właściwa strategia w zakresie danych

| 2.1. | EKES popiera nacisk kładziony przez Komisję na dane, które mają kluczowe znaczenie dla życia i działalności gospodarczej jednostek. Transformacja cyfrowa i usprawnienia technologiczne zwiększyły zakres i częstotliwość generowania danych oraz ułatwiły ich przechowywanie, przetwarzanie, analizę i przekazywanie. Usługi oparte na danych zwiększają wygodę klientów i odpowiadają ich oczekiwaniom oraz usprawniają istniejące procesy przemysłowe. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | EKES podziela pogląd, że innowacje oparte na danych są ważną siłą napędową europejskiego wzrostu gospodarczego i konkurencyjności, a ich rolę ogranicza brak dostępności danych przemysłowych i danych użytkowników w UE. EKES popiera propozycję Komisji, by zająć się tą kwestią i poprawić międzysektorowe wykorzystywanie danych, wymianę danych oraz dostęp do nich poprzez stworzenie wspólnych przestrzeni danych w ścisłej zgodności z normami RODO, ze wspólnym zestawem przepisów prawnych i norm technicznych oraz za pomocą środków uzupełniających. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | EKES uważa, że strategia w zakresie danych będzie miała kluczowe znaczenie we wspieraniu technologicznej suwerenności UE, aby zagwarantować bezpieczną wymianę danych i dostęp do nich i zwiększyć kontrolę obywateli Europy nad danymi, które ich dotyczą, oraz zapewnić korzyści osobom fizycznym i przedsiębiorstwom. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | EKES zgadza się, że sektorowe podejście do dostępu do danych jest najodpowiedniejsze, aby znaleźć konkretne rozwiązania umożliwiające radzenie sobie ze specyficznymi cechami poszczególnych sektorów i zwalczanie niedoskonałości rynku, i zapewni jednocześnie najsilniejsze zabezpieczenia w zakresie ochrony konsumentów (5). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | EKES podziela niepokoje Komisji, że zdolność UE do wykorzystywania i udostępniania danych jest ograniczona poważnymi problemami interoperacyjności systemów informatycznych. Kryzys związany z COVID-19 uwidocznił potrzebę i przydatność kompletnego ekosystemu danych, ponieważ dane wykraczają poza granice poszczególnych sektorów – w tym opracowania rozwiązań w zakresie bezpieczeństwa jednostek (np. dane dotyczące geolokalizacji i zdrowia) oraz unikania silosów. W sektorze opieki zdrowotnej naukowcy mogliby wykorzystywać dane o znaczeniu dla zdrowia publicznego gromadzone przez różne sektory, aby przyspieszyć opracowywanie leków i lepiej rozumieć choroby. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | EKES zgadza się, że innowacje oparte na danych są ograniczane przez lukę kompetencyjną, brak pracowników w UE posiadających umiejętność korzystania z danych i niski poziom umiejętności cyfrowych. EKES z zadowoleniem przyjmuje cel strategii polegający na stworzeniu „wspólnej europejskiej przestrzeni danych dotyczących umiejętności” i zbliżającą się aktualizację komisyjnego Planu działania w dziedzinie edukacji cyfrowej. |
| --- | --- |

2.6.

3.   Opracowanie unijnych ram prawnych dotyczących danych: uwagi ogólne

EKES zwraca uwagę na zasadniczą kwestię etyki w odniesieniu do dalszego rozwoju unijnych ram prawnych dotyczących danych. Badanie Ethics of Big Data (6), zlecone przez EKES w 2016 r., odnosi się do tej kwestii poprzez analizę potrzeby prywatności i samostanowienia obywateli z kilku perspektyw: świadomości, kontroli, zaufania, własności, nadzoru i bezpieczeństwa, tożsamości cyfrowej, dostosowanej rzeczywistości, deanonimizacji, przepaści cyfrowej i prywatności. EKES zaleca uznanie ich za zasady przewodnie każdej polityki.

3.1.   Normy ochrony danych

| 3.1.1. | EKES wzywa Komisję do podkreślenia, że dane powinny pozostać pod kontrolą osób fizycznych, ponieważ gromadzenie i udostępnianie danych ma wpływ na ich prywatność i równość. Międzysektorowe wykorzystywanie danych pozwala przedsiębiorstwom na zasilenie i usprawnienie istniejących procesów, skuteczniejsze dostarczanie informacji oraz dostarczanie konsumentom nowych, spersonalizowanych produktów i doświadczeń. Dane użytkowników zapewniają w szczególności informacje o istotnych cechach, potrzebach i zachowaniach, które nie są zbierane przy użyciu danych zanonimizowanych, i przynoszą pozytywne efekty naczyń połączonych znacznie wykraczające poza sektor, w którym dane zostały pierwotnie wygenerowane. Na przykład w sektorze finansowym międzysektorowa wymiana danych mogłaby poprawić analizę ryzyka i prognozy przepływów środków pieniężnych, rozwiązać problem wykrywania nadużyć finansowych oraz zwiększyć zdolność osób fizycznych do radzenia sobie z nadmiernym zadłużeniem, wspierać włączenie społeczne pod względem finansowym i edukację finansową. Niemniej jednak dla konsumentów podatnych na zagrożenia personalizacja może wiązać się z ryzykiem, takim jak dyskryminacja, nadużycia i manipulacja. |
| --- | --- |

3.1.1.

| 3.1.2. | Komisja powinna zająć się niewystarczającym i fragmentarycznym wdrażaniem RODO, rozbieżnymi interpretacjami prawnymi i brakiem zasobów organów ochrony danych. RODO, opracowane w 2012 r., przegłosowane w 2016 r. i uchwalone w 2018 r., nie jest wystarczające, aby uwzględnić proponowane ramy. EKES zaleca, by Komisja odpowiednio zaktualizowała RODO i przeprowadziła oceny skutków, ponieważ musi ono współgrać z nowym podejściem opartym na wspólnych przestrzeniach danych. EKES wzywa również Komisję, aby zajęła się ograniczeniami prawa do przenoszenia danych określonymi w RODO. Zostały one opracowane, gdy zmiana dostawcy usług była jednorazowa, natomiast obecnie dane wykorzystuje się wielokrotnie i są one użyteczne w czasie rzeczywistym. |
| --- | --- |

3.1.2.

| 3.1.3. | Chociaż EKES uważa, że zaproponowane narzędzia mogłyby pomóc obywatelom podejmować decyzję „o tym, w jaki sposób wykorzystuje się ich dane” (7), aby zmniejszyć niepewność prawną, Komisja powinna zdefiniować w strategii zalecaną przez siebie koncepcję własności danych w celu ogólnego wyjaśnienia, kto jest właścicielem danych i, na przykład, co dzieje się z tymi danymi w przypadkach, gdy są generowane przez domowe urządzenia internetu rzeczy. |
| --- | --- |

3.1.3.

| 3.1.3.1. | Istnieje różnica, którą należy wyjaśnić, między prawami osób fizycznych związanymi z danymi a własnością danych. |
| --- | --- |

3.1.3.1.

| 3.1.4. | Biorąc pod uwagę fakt, że udostępnianie danych w celu korzystania z bezpłatnych usług jest formą płatności, EKES wzywa Komisję do określenia, do jakich treści lub kryteriów odnosi się, gdy odwołuje się do „interesu publicznego”, oraz do określenia, jaki jest jej cel w tym obszarze. Komitet zaleca również, aby Komisja przedstawiła definicję przekazywania danych bez bezpośredniej nagrody (lub „bezinteresowności danych”) oraz aby zapewniła odpowiednie środki zapobiegające uchylaniu się przez podmioty gromadzące dane od swoich obowiązków. |
| --- | --- |

3.1.4.

3.2.   Odpowiedzialne ramy wymiany danych

| 3.2.1. | Komisja powinna doprecyzować, w jaki sposób zamierza udzielać wskazówek osobom fizycznym, aby zrozumiały, jak działają „przestrzenie danych osobowych”. Bez tej świadomości prawo osób do dostępu do tych przestrzeni będzie bez znaczenia, a realizacja wniosku będzie pozbawiona skuteczności i podważy cele, które strategia ma promować. |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.2.2. | UE zauważyła potrzebę wprowadzenia prawa do wymiany danych i ustanowiła praktyczne mechanizmy w ramach poszczególnych inicjatyw sektorowych, np. w odniesieniu do dostawców usług przetwarzania danych (FFDR (8)) i danych przechowywanych na rachunkach płatniczych (PSD2 (9)). Poza kilkoma szczególnymi przypadkami, osoby fizyczne (użytkownicy danych, konsumenci, obywatele) nie mają jednak umiejętności, kompetencji ani narzędzi, by żądać dostępu do swoich danych osobowych i nieosobowych, ani by je łatwo i skutecznie udostępniać. |
| --- | --- |

3.2.2.

| 3.2.3. | Aby wzmocnić przenoszenie danych przez zastosowanie „surowszych wymogów dotyczących interfejsów umożliwiających dostęp do danych w czasie rzeczywistym”, zagwarantować przestrzenie danych osobowych i zapewnić, by dostawcy działali jako „neutralni pośrednicy” (10), EKES zwraca uwagę Komisji na przypadki wykorzystania bezpiecznych mechanizmów wymiany, takich jak systemy osobistej identyfikacji cyfrowej, które mogłyby zostać wdrożone przez prywatne i publiczne organizacje oraz rozbudowane w celu przyspieszenia międzysektorowej wymiany danych. Aplikacje zapewniające tożsamość elektroniczną w sektorze finansowym, takie jak Itsme (mobilna tożsamość do celów transakcji cyfrowych), stanowią przykłady skutecznego i obustronnie korzystnego stosowania tych mechanizmów, w tym między bankami i operatorami telefonii komórkowej. Tworzą znaczną wartość dla przedsiębiorstw (oszczędności kosztów, wzrost sprzedaży, ograniczenie oszustw i kradzieży tożsamości), zapewniają większy wybór, chronią prywatność użytkowników, zwiększają zaufanie konsumentów, zapewniają osobom fizycznym silne środki uwierzytelniania i narzędzia do zarządzania przysługującymi im prawami oraz do sprawowania kontroli i umożliwiają przeprowadzanie bezpiecznych, wygodnych i efektywnych pod względem czasowym procesów cyfrowych, takich jak cyfrowy onboarding. |
| --- | --- |

3.2.3.

| 3.2.4. | EKES zwraca uwagę Komisji na doświadczenia związane z dyrektywą PSD2 (umożliwiającą dostawcom będącym osobami trzecimi wykorzystywanie danych konsumentów banków po uzyskaniu ich zgody na wprowadzanie innowacji) oraz inne przypadki użycia (np. wykorzystywanie danych dotyczących geolokalizacji i transakcji), które mogą stanowić inspirację do stworzenia szerszych ram wymiany danych. Zasady te powinny być stosowane jednakowo we wszystkich sektorach i w podobnych ramach czasowych, aby zagwarantować równe szanse poszczególnym uczestnikom rynku. |
| --- | --- |

3.2.4.

| 3.2.5. | UE powinna opierać się na RODO, aby umożliwić międzysektorową wymianę danych użytkowników oraz powielać istniejące inicjatywy w różnych sektorach, by ułatwiać bezpieczną wymianę danych oraz zapewniać korzyści dla osób fizycznych i wartość dla przedsiębiorstw. Powinno to zagwarantować użytkownikom końcowym prawo do żądania, aby ich dostarczone (wprowadzone dane, np. nazwisko, adres) i zaobserwowane dane osobowe (np. geolokalizacja) były przekazywane bezpośrednio od jednego posiadacza danych do drugiego, w sposób znormalizowany, z wykorzystaniem interfejsów programowania aplikacji w czasie rzeczywistym (11). Na przykład użytkownik może zlecić Spotify zapewnienie serwisowi Deezer dostępu do list odtwarzania, których słuchał. Zagwarantowałoby to przestrzeganie zasad RODO dotyczących prywatności, umożliwiłoby użytkownikom zachowanie pełnej kontroli nad procesem i wykorzystanie wartości ich danych, a także zapewniłoby rzeczywistą skuteczność, dynamiczność, terminowość i przejrzystość prawa do przenoszenia danych osobowych, rozszerzając jednocześnie te same zasady na niektóre dane nieosobowe. |
| --- | --- |

3.2.5.

| 3.2.6. | Zarówno przedsiębiorstwa, jak i użytkownicy powinni mieć możliwość bezpiecznego udostępniania własnych danych – niezależnie od tego, kto je zebrał – oraz wybierania, komu udostępniają dane i zarządzania sposobem wykorzystania udostępnionych danych. |
| --- | --- |

3.2.6.

| 3.2.7. | System i funkcjonowanie wspólnych przestrzeni danych powinny być takiej jakości, jak w przypadku rejestru publicznego; dostawcy danych powinni zapewniać wysoką jakość samych danych i ciągłość tej infrastruktury. Tacy „administratorzy danych” nie powinni tworzyć efektu wąskiego gardła w wymianie danych, lecz ją wzmacniać. Jest to klucz do sprawnego, bezproblemowego zarządzania danymi i dostępności danych wysokiej jakości. EKES uważa, że w strategii nie położono wystarczającego nacisku na jakość danych oraz że kwestia ta wymaga wyjaśnienia. Ponadto EKES zaleca ustanowienie minimalnego progu zobowiązań w celu zapewnienia jakości danych i praw osób fizycznych w przypadku wszystkich przedsiębiorstw, niezależnie od ich wielkości. Ponieważ zapewnienie jakości danych może być kosztowne i nie wszystkie zainteresowane strony mogą mieć dostęp do wymaganych technologii, te kryteria progowe powinny być realistyczne dla wszystkich przedsiębiorstw, w szczególności dla MŚP: mogą one napotkać trudności w spełnieniu tych kryteriów ze względu na ograniczone zasoby i powinny otrzymać wsparcie, tak aby nie nakładać na nie nadmiernych kosztów (12). |
| --- | --- |

3.2.7.

| 3.2.8. | Platformy oparte na danych są najbardziej cenionymi przedsiębiorstwami ze względu na ich strategiczne znaczenie na rynkach cyfrowych oraz sprawowaną przez nie oligopolistyczną kontrolę nad określonymi zbiorami danych. Ograniczony dostęp przedsiębiorstw unijnych do danych zawęża jednak zakres, w jakim przedsiębiorstwa te mogą wykorzystywać dane do wspierania innowacji. Zasada „zwycięzca bierze wszystko” – charakteryzująca rynki cyfrowe – oznacza, że kilka dużych przedsiębiorstw znajduje się w centrum internetowych przepływów danych, które dostarczają im informacji niedostępnych dla innych dostawców. Nawet w przypadkach, w których zasoby danych są szerzej rozpowszechniane, rzadko są one dostępne ponad granicami branżowymi, co ogranicza możliwości wprowadzania innowacji międzysektorowych przez podmioty branżowe i inne. Ponieważ żadna platforma nie jest zobowiązana do tworzenia puli danych, użytkownicy końcowi nie są w stanie łączyć i agregować danych, które generują w różnych branżach. EKES wzywa Komisję do zbadania, w jaki sposób można poprawić kontrolę użytkowników biznesowych i osób fizycznych nad ich danymi, traktując priorytetowo platformy systemowe (gigantów technologicznych). EKES proponuje również utworzenie wspieranej przez UE platformy, która centralizowałaby i agregowała wszystkie dostępne na rynku unijne dane publiczne dotyczące przedsiębiorstw pragnących skorzystać z takiej usługi. |
| --- | --- |

3.2.8.

3.3.   Zarządzanie przestrzeniami danych

| 3.3.1. | EKES proponuje następujące kryteria regulujące sektorowe przestrzenie danych. Po pierwsze, interwencja w formie dostępu do danych powinna mieć na celu przeciwdziałanie niedoskonałościom rynku prowadzącym do wyższych cen konsumpcyjnych, mniejszego wyboru dla konsumentów i mniejszej innowacyjności. Po drugie, dostęp do danych musi sprzyjać opracowywaniu innowacji zorientowanych na konsumenta. Po trzecie, operatorzy przetwarzający dane osobowe powinni przestrzegać wysokich standardów bezpieczeństwa i ochrony danych. Po czwarte, osobom fizycznym należy zaoferować rozwiązania techniczne służące zarządzaniu i kontroli nad przepływami danych osobowych. Po piąte, należy umożliwić osobom fizycznym sprzeciw wobec udostępniania ich danych osobowych oraz zapewnić dostęp do środków zaskarżenia, w przypadku gdy zasady nie są przestrzegane (EKES popiera zasadę ludzkiej kontroli). |
| --- | --- |

3.3.1.

| 3.3.2. | Nie wszystkie dane powinny być otwarte lub upublicznione. Do danych B2B, B2C, B2G lub Me2B powinny mieć zastosowanie inne zasady. Dane pochodne powinny być chronione, a ich udostępnianie i przekazywanie nie powinno być obowiązkowe. |
| --- | --- |

3.3.2.

| 3.3.3. | Wymiana danych między przestrzeniami danych będzie obejmowała mieszane zbiory danych (dane osobowe i nieosobowe), np. w obszarach opieki zdrowotnej i finansów. Gromadzenie i wykorzystywanie danych wrażliwych i osobowych do celów nadzoru lub lokalizacji powinno wymagać indywidualnej zgody. Zabezpieczenia powinny gwarantować, by połączenie punktów danych osobowych (np. informacji finansowych i zdrowotnych) nie prowadziło do uzależnienia od jednego dostawcy technologii, nadużyć ani dyskryminacji, na przykład w zakresie dostępu osób fizycznych do zatrudnienia. |
| --- | --- |

3.3.3.

| 3.3.4. | Zainteresowane strony (przedsiębiorstwa i osoby fizyczne) nie mają dostępu do mechanizmów identyfikacji, uwierzytelniania i autoryzacji, które umożliwiają przekazywanie danych w sposób chroniący prywatność, szczególnie w służbie zdrowia, ani nie posiadają wystarczającej wiedzy w tym zakresie, co utrudnia udostępnianie danych. EKES zaleca wykorzystanie i wdrożenie wspólnego zbioru danych dotyczących opieki zdrowotnej, podobnego do europejskiego jednolitego formatu elektronicznego. |
| --- | --- |

3.3.4.

| 3.3.5. | Powinno się określić warunki dostępu osób trzecich do danych na potrzeby badań i rozwoju. Na przykład jeśli naukowcy w sektorze opieki zdrowotnej i wydziały gmin korzystają z bezpłatnych danych, powinno to być regulowane przez RODO. |
| --- | --- |

3.3.5.

| 3.3.6. | EKES podkreśla, że nie wszystkie przedsiębiorstwa mogą czerpać korzyści z danych, ponieważ nie wszystkie są zdigitalizowane (tj. w tradycyjnych gałęziach przemysłu i wiele europejskich MŚP), co ma wpływ na równe warunki działania na jednolitym rynku. Dobrowolne udostępnianie jest dobrym, ale niewystarczającym narzędziem do zapewnienia równego dostępu do danych. Komisja powinna zająć się tym brakiem równowagi między przedsiębiorstwami zdigitalizowanymi i niezdigitalizowanymi oraz między dużymi i małymi przedsiębiorstwami. Strategia UE w zakresie MŚP i strategia przemysłowa to dobre punkty wyjścia do podjęcia działań. |
| --- | --- |

3.3.6.

| 3.3.7. | EKES podkreśla, że pomimo postępów UE na drodze do konwergencji jednolity rynek cyfrowy wciąż jest daleki od jednorodności: jego zasady są nadal rozdrobnione. Dlatego skalowanie działalności przedsiębiorstw jest trudne i nieefektywne, tak samo jak konkurowanie z ich amerykańskimi i chińskimi odpowiednikami, którzy podlegają rzeczywiście jednolitym ramom regulacyjnym i wykupują swoich unijnych rywali, co widać na przykładzie przedsiębiorstw Skype i Booking.com. Założyciele unijnych przedsiębiorstw typu start-up przenoszą się w końcu do Stanów Zjednoczonych lub na bardziej przyjazne dla biznesu rynki, aby korzystać z większych jednolitych rynków i większego kapitału wysokiego ryzyka. Aby zapewnić efektywność, wspólna infrastruktura obsługująca przestrzenie danych powinna również odzwierciedlać wielojęzyczną charakterystykę jednolitego rynku (13). |
| --- | --- |

3.3.7.

3.4.   Finansowanie

| 3.4.1. | W strategii przewidziano finansowanie w wysokości 4–6 mld EUR, w które zarówno państwa członkowskie UE, jak i przemysł powinny wspólnie inwestować. Komisja powinna wyjaśnić, w jaki sposób zamierza zgromadzić środki finansowe i ustanowić jasne kryteria, aby zagwarantować i ocenić ich sprawiedliwy podział. |
| --- | --- |

3.4.1.

| 3.4.2. | Aby zapewnić wystarczające inwestycje prywatne i ciągłość usług świadczonych obecnie na rzecz wielu unijnych przedsiębiorstw, zdaniem EKES-u konieczne jest zachowanie udziału zagranicznych dostawców w projekcie (zgodnie z przepisami UE). Kluczowe znaczenie ma także finansowanie publiczne, np. za pośrednictwem programów „Horyzont Europa” i „Cyfrowa Europa”. Jednak budżet UE będzie podlegał priorytetowi budżetowemu dotyczącemu odbudowy i został zmniejszony w porównaniu z pierwszym wnioskiem Komisji przedstawionym w maju. W szczególności, chociaż ogólny przydział środków finansowych na kluczowe strategiczne zdolności cyfrowe Europy wzrósł w porównaniu z poprzednimi wieloletnimi ramami finansowymi, budżet programu „Cyfrowa Europa” został zmniejszony z 8,2 mld EUR do 6,76 mld EUR. |
| --- | --- |

3.4.2.

3.5.   Wypełnienie luki kompetencyjnej

| 3.5.1. | Kryzys gospodarczy może doprowadzić do zmian w hierarchii zawodów uznawanych za przydatne dla społeczności, ale prawdopodobnie nie zmniejszy zapotrzebowania na umiejętności techniczne. Automatyzacja może prowadzić do ponownej definicji miejsc pracy i zadań (wymagających lepszych umiejętności miękkich) oraz raczej do masowych zmian zawodów niż do masowego bezrobocia (14). |
| --- | --- |

3.5.1.

| 3.5.2. | W przypadku miejsc pracy związanych z dużymi zbiorami danych najbardziej pożądane są następujące umiejętności (15): umiejętności analityczne, wizualizacja danych, znajomość domeny biznesowej i narzędzi dużych zbiorów danych, programowanie, rozwiązywanie problemów, strukturalny język zapytań (SQL), eksploracja danych, znajomość technologii, chmura publiczna i chmury hybrydowe oraz praktyczne doświadczenie. Niektóre z nich mogą być nauczane w szkołach, a inne muszą być zdobywane i rozwijane przez całe życie, w ramach podejścia opartego na uczeniu się przez całe życie i w każdych okolicznościach poprzez ciągłe, pozaformalne i nieformalne uczenie się (16). |
| --- | --- |

3.5.2.

| 3.5.3. | Aby wykorzystać tę szansę, jako że kształcenie pozostaje w kompetencji krajowej, EKES wzywa Komisję do zachęcania państw członkowskich do prowadzenia bardziej zdecydowanej polityki na rzecz poprawy umiejętności cyfrowych, zajęcia się luką kompetencyjną w zakresie umiejętności korzystania z danych oraz koncentracją tych umiejętności, tak by rozwiązać problem nierówności w całej UE oraz ograniczyć utratę know-how. |
| --- | --- |

3.5.3.

| 3.5.4. | UE powinna dogłębnie przeorganizować programy szkoleń i kształcenia. Zbyt często przedmioty STEM (17) nie są wystarczająco uwzględniane w programach nauczania na wszystkich poziomach kształcenia. Wpływa to w szczególności na kobiety, na co Komisja nie położyła nacisku pomimo zaleceń przewodniczącej Komisji w sprawie równouprawnienia płci (18). W tym obszarze EKES uznaje ramy kompetencji cyfrowych dla obywateli (19) za przydatne narzędzie, które należy szerzej promować i wdrażać. Wzywamy Komisję do zachęcania państw członkowskich, by w sposób proaktywny tworzyły i przyspieszały inicjatywy realizowane w tych ramach. |
| --- | --- |

3.5.4.

| 3.5.5. | EKES sugeruje, aby Komisja wzmocniła rolę organizacji konsumenckich zajmujących się szkoleniem użytkowników, edukacją i zapewnianiem niezależnych porad dotyczących narzędzi, z których mogą korzystać obywatele (np. w celu uzyskania informacji na temat wykorzystywania i udostępniania danych, podmiotu posiadającego dane, sposobu odwoływania się i składania skarg). W celu rozwijania umiejętności cyfrowych, inicjatywy takie jak fiński kurs online „Elements of AI [Elementy SI]” (obecnie dostępny dla wszystkich, za darmo, we wszystkich językach UE) mogłyby zostać rozbudowane, aby obejmować różnorodne moduły edukacyjne. |
| --- | --- |

3.5.5.

Bruksela, dnia 18 września 2020 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  https://ec.europa.eu/info/sites/info/files/communication-european-strategy-data-19feb2020_en.pdf, s. 20.

1

(2)  Dz.U. C 14 z 15.1.2020, s. 122.

2

(3)  Zob. przypis 2.

3

(4)  Chociaż osoby te są coraz bardziej świadome swoich praw, nadal trudno jest im dowiedzieć się, w jaki sposób dane, które ich dotyczą, są wykorzystywane i udostępniane przez różne organizacje – 81 % Europejczyków uważa, że nie ma żadnej kontroli nad swoimi danymi lub ma nad nimi tylko częściową kontrolę. Zobacz Eurobarometr (czerwiec 2019 r.), https://ec.europa.eu/commfrontoffice/publicopinion/index.cfm/survey/getsurveydetail/instruments/special/surveyky/2222.

4

(5)  Zob. https://ec.europa.eu/info/sites/info/files/communication-europe-moment-repair-prepare-next-generation.pdf (s. 9–10).

5

(6)  Zob. Badanie EKES-u: The ethics of Big Data: Balancing economic benefits and ethical questions of Big Data in the EU policy context (2017 r.).

6

Badanie EKES-u: The ethics of Big Data: Balancing economic benefits and ethical questions of Big Data in the EU policy context

(7)  Narzędzia takie jak „instrumenty zarządzania zgodą, aplikacje do zarządzania danymi osobowymi, w tym w pełni zdecentralizowane rozwiązania” są odpowiednimi instrumentami. https://ec.europa.eu/info/sites/info/files/communication-european-strategy-data-19feb2020_en.pdf, s. 10.

7

(8)  Rozporządzenie w sprawie ram swobodnego przepływu danych: https://ec.europa.eu/knowledge4policy/publication/regulation-free-flow-non-personal-data_en.

8

(9)  Druga dyrektywa w sprawie usług płatniczych: https://ec.europa.eu/info/law/payment-services-psd-2-directive-eu-2015-2366_en.

9

(10)  https://ec.europa.eu/info/sites/info/files/communication-european-strategy-data-19feb2020_en.pdf, s. 20.

10

(11)  Dz.U. C 62 z 15.2.2019, s. 238.

11

(12)  Zob. przypis 11..

12

(13)  Dz.U. C 75 z 10.3.2017, s. 119.

13

(14)  W zamian za każde miejsce pracy utracone w przyszłości w wyniku transformacji cyfrowej można by stworzyć 3,7 nowych miejsc pracy. Zob. https://www.agoria.be/en/Agoria-Without-a-suitable-policy-there-will-be-584-000-unfilled-vacancies-in-2030; https://newsroom.ibm.com/2019-10-30-MIT-IBM-Watson-AI-Lab-Releases-Groundbreaking-Research-on-AI-and-the-Future-of-Work; zob. opinia EKES-u TEN/705 (zob. s. 77 niniejszego Dziennika Urzędowego), Dz.U. C 13 z 15.1.2016, s. 161.

14

(15)  Utkarsh Singh, Top 10 In-Demand Big Data Skills To Land „Big” Data Jobs in 2020 (blog upGrad, 24 grudnia 2019 r.), https://www.upgrad.com/blog/big-data-skills/.

15

Top 10 In-Demand Big Data Skills To Land „Big” Data Jobs in 2020

(16)  Zob. przypis 2.

16

(17)  Nauki przyrodnicze, technologia, inżynieria i matematyka.

17

(18)  Opinia EKES-u TEN/705 (zob. s. 77 niniejszego Dziennika Urzędowego).

18

(19)  EU Science Hub, DigComp: Digital Competence Framework for Citizens (Komisja Europejska), https://ec.europa.eu/jrc/en/digcomp.

19

DigComp: Digital Competence Framework for Citizens

---

| 11.12.2020 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 429/296 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 429/296

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady upoważniającej Francję do wynegocjowania umowy uzupełniającej obowiązujący traktat dwustronny ze Zjednoczonym Królestwem dotyczący budowy i eksploatacji stałego połączenia przez kanał La Manche przez prywatnych koncesjonariuszy”

[COM(2020) 622 final – 2020/0160 (COD)]

(2020/C 429/39)

| Wniosek o konsultację | Parlament Europejski, 14.9.2020
  Rada, 27.7.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 2 ust. 1 i art. 91 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 16.9.2020 |
| Sesja plenarna nr | 554 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | Jednomyślność |

Wniosek o konsultację

Parlament Europejski, 14.9.2020

Rada, 27.7.2020

Podstawa prawna

Art. 2 ust. 1 i art. 91 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego

Data przyjęcia na sesji plenarnej

16.9.2020

Sesja plenarna nr

554

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

Jednomyślność

Uznawszy, że treść wniosku jest w zupełności zadowalająca i nie wymaga żadnego komentarza ze strony EKES-u, na 554. sesji plenarnej w dniach 16, 17 i 18 września 2020 r. (posiedzenie z 16 września) Komitet jednogłośnie postanowił wydać pozytywną opinię na temat proponowanego tekstu.

Bruksela, dnia 16 września 2020 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

| 11.12.2020 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 429/297 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 429/297

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego dyrektywę (UE) 2016/798 w odniesieniu do stosowania przepisów bezpieczeństwa i interoperacyjności kolei w stosunku do stałego połączenia przez kanał La Manche”

[COM(2020) 623 final – 2020/0161 (COD)]

(2020/C 429/40)

| Wniosek o konsultację | Parlament Europejski, 14.9.2020
  Rada, 4.8.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 91 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 16.9.2020 |
| Sesja plenarna nr | 554 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | Jednomyślność |

Wniosek o konsultację

Parlament Europejski, 14.9.2020

Rada, 4.8.2020

Podstawa prawna

Art. 91 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego

Data przyjęcia na sesji plenarnej

16.9.2020

Sesja plenarna nr

554

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

Jednomyślność

Uznawszy, że treść wniosku jest w zupełności zadowalająca i nie wymaga żadnego komentarza ze strony EKES-u, na 554. sesji plenarnej w dniach 16, 17 i 18 września 2020 r. (posiedzenie z 16 września), Komitet jednogłośnie postanowił wydać pozytywną opinię na temat proponowanego tekstu.

Bruksela, dnia 16 września 2020 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---