# Επίσημη Εφημερίδα C 429/11 Δ

| | ISSN 1977-0901 |
| --- | --- |
| Επίσημη Εφημερίδα
  της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 429 |
| | |
| Έκδοση στην ελληνική γλώσσα | Ανακοινώσεις και Πληροφορίες | 63ό έτος11 Δεκεμβρίου 2020 |

ISSN 1977-0901

Επίσημη Εφημερίδα

της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 429

Έκδοση στην ελληνική γλώσσα

Ανακοινώσεις και Πληροφορίες

63ό έτος11 Δεκεμβρίου 2020

---

| Περιεχόμενα | Σελίδα |
| --- | --- |
| | I   Ψηφίσματα, συστάσεις και γνωμοδοτήσεις |
| | ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΕΙΣ |
| | Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή |
| | 554η σύνοδος ολομέλειας της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, 16.9.2020 - 18.9.2020 |
| 2020/C 429/01 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ψηφιακή ενιαία αγορά — Τάσεις και προοπτικές για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) | 1 |
| 2020/C 429/02 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Αποτελεσματικά και συντονισμένα μέτρα της ΕΕ για την καταπολέμηση της φορολογικής απάτης, της φοροαποφυγής, της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και των φορολογικών παραδείσων (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) | 6 |
| 2020/C 429/03 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Το κράτος δικαίου και ο αντίκτυπός του στην οικονομική ανάπτυξη (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) | 16 |
| 2020/C 429/04 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Η προστασία των ασυνόδευτων ανήλικων μεταναστών στην Ευρώπη (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) | 24 |
| 2020/C 429/05 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Οι δημόσιες συμβάσεις ως εργαλείο για τη δημιουργία αξίας και την εξασφάλιση αξιοπρέπειας κατά την εργασία στον τομέα των υπηρεσιών καθαρισμού και συντήρησης (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) | 30 |
| 2020/C 429/06 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ψηφιακή εξόρυξη στην Ευρώπη: νέες λύσεις για τη βιώσιμη παραγωγή πρώτων υλών (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) | 37 |
| 2020/C 429/07 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Προς μια διαρθρωμένη συμμετοχή των νέων όσον αφορά το κλίμα και τη βιωσιμότητα στη διαδικασία λήψης των αποφάσεων της ΕΕ (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) | 44 |
| 2020/C 429/08 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Προς μια στρατηγική της ΕΕ για τη βιώσιμη κατανάλωση (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) | 51 |
| 2020/C 429/09 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ολοκληρωμένη προσέγγιση για τις αγροτικές περιοχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με ιδιαίτερη έμφαση στις ευάλωτες περιφέρειες (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) | 60 |
| 2020/C 429/10 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Συμβατότητα της εμπορικής πολιτικής της ΕΕ με την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) | 66 |
| 2020/C 429/11 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ενέργεια: οι γυναίκες ως ισότιμοι παράγοντες στον 21ο αιώνα (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) | 77 |
| 2020/C 429/12 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Μεταξύ ενός διευρωπαϊκού υπερδικτύου και τοπικών ενεργειακών νησίδων — Το κατάλληλο μείγμα αποκεντρωμένων λύσεων και κεντρικών δομών για μια οικονομικά, κοινωνικά και οικολογικά βιώσιμη ενεργειακή μετάβαση (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) | 85 |
| 2020/C 429/13 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Καθολική πρόσβαση σε στέγαση αξιοπρεπή, βιώσιμη και οικονομικά προσιτή σε μακροπρόθεσμη βάση (Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) | 93 |
| 2020/C 429/14 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Το μέλλον των αερομεταφορών στην ΕΕ κατά τη διάρκεια και μετά την κρίση του κορονοϊού (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) | 99 |
| 2020/C 429/15 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα ΕΕ και Αφρική: Πραγμάτωση μιας ισότιμης εταιρικής σχέσης ανάπτυξης βασισμένης στη βιωσιμότητα και στις κοινές αξίες (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) | 105 |
| 2020/C 429/16 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Συνεισφορά της κοινωνίας των πολιτών στην Πράσινη Ατζέντα και στη βιώσιμη ανάπτυξη των Δυτικών Βαλκανίων ως μέρος της διαδικασίας προσχώρησης στην ΕΕ (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) | 114 |
| 2020/C 429/17 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Αγορές ανθρακούχων εκπομπών: Ανάδυση, διάρθρωση και προκλήσεις για την ευρωπαϊκή βιομηχανία (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) | 122 |
| 2020/C 429/18 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ενίσχυση των μη κερδοσκοπικών κοινωνικών επιχειρήσεων ως ουσιαστικός πυλώνας μιας κοινωνικά δίκαιης Ευρώπης (διερευνητική γνωμοδότηση) | 131 |
| 2020/C 429/19 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Υποχρεώσεις δέουσας επιμέλειας (διερευνητική γνωμοδότηση) | 136 |
| 2020/C 429/20 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Αναθεώρηση της εδαφικής ατζέντας της ΕΕ, του Χάρτη της Λειψίας και του Αστικού θεματολογίου της ΕΕ (Διερευνητική γνωμοδότηση κατόπιν αιτήματος της γερμανικής Προεδρίας) | 145 |
| 2020/C 429/21 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ο ρόλος της διαρθρωτικής πολιτικής και της πολιτικής συνοχής της ΕΕ στην προώθηση του μετασχηματισμού της οικονομίας κατά τρόπο καινοτόμο και έξυπνο (διερευνητική γνωμοδότηση) | 153 |
| 2020/C 429/22 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Αξιοπρεπείς κατώτατοι μισθοί σε ολόκληρη την Ευρώπη (διερευνητική γνωμοδότηση κατόπιν αιτήματος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου/Συμβουλίου) | 159 |
| 2020/C 429/23 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Αξιοπρεπής εργασία στην οικονομία των πλατφορμών (διερευνητική γνωμοδότηση κατόπιν αιτήματος της γερμανικής Προεδρίας) | 173 |
| 2020/C 429/24 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ψηφιοποίηση και βιωσιμότητα: Υφιστάμενη κατάσταση και ανάγκη δράσης από τη σκοπιά της κοινωνίας των πολιτών (διερευνητική γνωμοδότηση) | 187 |
| 2020/C 429/25 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Βιώσιμες αλυσίδες εφοδιασμού και αξιοπρεπής εργασία στο διεθνές εμπόριο (διερευνητική γνωμοδότηση) | 197 |

Περιεχόμενα

Σελίδα

I   Ψηφίσματα, συστάσεις και γνωμοδοτήσεις

ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΕΙΣ

Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή

554η σύνοδος ολομέλειας της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, 16.9.2020 - 18.9.2020

2020/C 429/01

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ψηφιακή ενιαία αγορά — Τάσεις και προοπτικές για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

1

2020/C 429/02

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Αποτελεσματικά και συντονισμένα μέτρα της ΕΕ για την καταπολέμηση της φορολογικής απάτης, της φοροαποφυγής, της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και των φορολογικών παραδείσων (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

6

2020/C 429/03

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Το κράτος δικαίου και ο αντίκτυπός του στην οικονομική ανάπτυξη (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

16

2020/C 429/04

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Η προστασία των ασυνόδευτων ανήλικων μεταναστών στην Ευρώπη (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

24

2020/C 429/05

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Οι δημόσιες συμβάσεις ως εργαλείο για τη δημιουργία αξίας και την εξασφάλιση αξιοπρέπειας κατά την εργασία στον τομέα των υπηρεσιών καθαρισμού και συντήρησης (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

30

2020/C 429/06

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ψηφιακή εξόρυξη στην Ευρώπη: νέες λύσεις για τη βιώσιμη παραγωγή πρώτων υλών (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

37

2020/C 429/07

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Προς μια διαρθρωμένη συμμετοχή των νέων όσον αφορά το κλίμα και τη βιωσιμότητα στη διαδικασία λήψης των αποφάσεων της ΕΕ (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

44

2020/C 429/08

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Προς μια στρατηγική της ΕΕ για τη βιώσιμη κατανάλωση (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

51

2020/C 429/09

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ολοκληρωμένη προσέγγιση για τις αγροτικές περιοχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με ιδιαίτερη έμφαση στις ευάλωτες περιφέρειες (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

60

2020/C 429/10

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Συμβατότητα της εμπορικής πολιτικής της ΕΕ με την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

66

2020/C 429/11

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ενέργεια: οι γυναίκες ως ισότιμοι παράγοντες στον 21ο αιώνα (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

77

2020/C 429/12

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Μεταξύ ενός διευρωπαϊκού υπερδικτύου και τοπικών ενεργειακών νησίδων — Το κατάλληλο μείγμα αποκεντρωμένων λύσεων και κεντρικών δομών για μια οικονομικά, κοινωνικά και οικολογικά βιώσιμη ενεργειακή μετάβαση (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

85

2020/C 429/13

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Καθολική πρόσβαση σε στέγαση αξιοπρεπή, βιώσιμη και οικονομικά προσιτή σε μακροπρόθεσμη βάση (Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

93

2020/C 429/14

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Το μέλλον των αερομεταφορών στην ΕΕ κατά τη διάρκεια και μετά την κρίση του κορονοϊού (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

99

2020/C 429/15

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα ΕΕ και Αφρική: Πραγμάτωση μιας ισότιμης εταιρικής σχέσης ανάπτυξης βασισμένης στη βιωσιμότητα και στις κοινές αξίες (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

105

2020/C 429/16

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Συνεισφορά της κοινωνίας των πολιτών στην Πράσινη Ατζέντα και στη βιώσιμη ανάπτυξη των Δυτικών Βαλκανίων ως μέρος της διαδικασίας προσχώρησης στην ΕΕ (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

114

2020/C 429/17

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Αγορές ανθρακούχων εκπομπών: Ανάδυση, διάρθρωση και προκλήσεις για την ευρωπαϊκή βιομηχανία (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

122

2020/C 429/18

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ενίσχυση των μη κερδοσκοπικών κοινωνικών επιχειρήσεων ως ουσιαστικός πυλώνας μιας κοινωνικά δίκαιης Ευρώπης (διερευνητική γνωμοδότηση)

131

2020/C 429/19

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Υποχρεώσεις δέουσας επιμέλειας (διερευνητική γνωμοδότηση)

136

2020/C 429/20

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Αναθεώρηση της εδαφικής ατζέντας της ΕΕ, του Χάρτη της Λειψίας και του Αστικού θεματολογίου της ΕΕ (Διερευνητική γνωμοδότηση κατόπιν αιτήματος της γερμανικής Προεδρίας)

145

2020/C 429/21

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ο ρόλος της διαρθρωτικής πολιτικής και της πολιτικής συνοχής της ΕΕ στην προώθηση του μετασχηματισμού της οικονομίας κατά τρόπο καινοτόμο και έξυπνο (διερευνητική γνωμοδότηση)

153

2020/C 429/22

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Αξιοπρεπείς κατώτατοι μισθοί σε ολόκληρη την Ευρώπη (διερευνητική γνωμοδότηση κατόπιν αιτήματος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου/Συμβουλίου)

159

2020/C 429/23

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Αξιοπρεπής εργασία στην οικονομία των πλατφορμών (διερευνητική γνωμοδότηση κατόπιν αιτήματος της γερμανικής Προεδρίας)

173

2020/C 429/24

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ψηφιοποίηση και βιωσιμότητα: Υφιστάμενη κατάσταση και ανάγκη δράσης από τη σκοπιά της κοινωνίας των πολιτών (διερευνητική γνωμοδότηση)

187

2020/C 429/25

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Βιώσιμες αλυσίδες εφοδιασμού και αξιοπρεπής εργασία στο διεθνές εμπόριο (διερευνητική γνωμοδότηση)

197

---

| | III   Προπαρασκευαστικές πράξεις |
| --- | --- |
| | Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή |
| | 554η σύνοδος ολομέλειας της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, 16.9.2020 - 18.9.2020 |
| 2020/C 429/26 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών – Στρατηγική για τις ΜΜΕ με στόχο μια βιώσιμη και ψηφιακή Ευρώπη[COM(2020) 103 final] | 210 |
| 2020/C 429/27 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Τουρισμός και μεταφορές το 2020 και μετά[COM(2020) 550 final] | 219 |
| 2020/C 429/28 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Επανεξέταση της οικονομικής διακυβέρνησης — Έκθεση για την εφαρμογή των κανονισμών (ΕΕ) αριθ. 1173/2011, 1174/2011, 1175/2011, 1176/2011, 1177/2011, 472/2013 και 473/2013, καθώς και για την καταλληλότητα της οδηγίας 2011/85/ΕΕ του Συμβουλίου[COM(2020) 55 final] | 227 |
| 2020/C 429/29 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέματα Τροποποιημένη πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τον καθορισμό κοινών διατάξεων για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+, το Ταμείο Συνοχής, το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας, και δημοσιονομικών κανόνων για τα εν λόγω Ταμεία και για το Ταμείο Ασύλου και Μετανάστευσης, το Ταμείο Εσωτερικής Ασφάλειας και το Μέσο για τη Διαχείριση των Συνόρων και των Θεωρήσεων[COM(2020) 450 final — 2018/0196 (COD)] και Τροποποιημένη πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης και το Ταμείο Συνοχής[COM(2020) 452 final — 2018/0197 (COD)] | 236 |
| 2020/C 429/30 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέματα Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τη δανειακή διευκόλυνση του δημόσιου τομέα στο πλαίσιο του Μηχανισμού Δίκαιης Μετάβασης[COM(2020) 453 final — 2020/0100 (COD)] και Τροποποιημένη πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση του Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης[COM(2020) 460 final — 2020/0006 (COD)] | 240 |
| 2020/C 429/31 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Τροποποιημένη πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+ (ΕΚΤ+)[COM(2020) 447 — 2018-206-COD] | 245 |
| 2020/C 429/32 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση προγράμματος σχετικά με τη δράση της Ένωσης στον τομέα της υγείας για την περίοδο 2021-2027 και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 282/2014 [πρόγραμμα Η ΕΕ για την υγεία (EU4Health)][COM(2020) 405 final — 2020/0102 (COD)] | 251 |
| 2020/C 429/33 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Στρατηγική της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα με ορίζοντα το 2030 — Επαναφορά της φύσης στη ζωή μας[COM(2020) 380 final] | 259 |
| 2020/C 429/34 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών —Από το αγρόκτημα στο πιάτο — Μια στρατηγική για ένα δίκαιο, υγιές και φιλικό προς το περιβάλλον σύστημα τροφίμων[COM(2020) 381] | 268 |
| 2020/C 429/35 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση της απόφασης 2003/17/ΕΚ του Συμβουλίου σχετικά με την ισοδυναμία των καλλιεργητικών ελέγχων των σποροπαραγωγικών καλλιεργειών δημητριακών που διενεργούνται στην Ουκρανία και την ισοδυναμία των σπόρων δημητριακών προς σπορά που παράγονται στην Ουκρανία[COM(2020) 137 final — 2020/0053 (COD)] | 276 |
| 2020/C 429/36 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) 2019/833 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Μαΐου 2019, για τον καθορισμό μέτρων διατήρησης και ελέγχου που εφαρμόζονται στη ζώνη διακανονισμού της Οργάνωσης Αλιείας Βορειοδυτικού Ατλαντικού[COM(2020) 215 final — 2020/95(COD)] | 279 |
| 2020/C 429/37 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Ασφαλής εγκατάσταση του 5G στην ΕΕ — Εφαρμογή της εργαλειοθήκης της ΕΕ[COM(2020) 50 final] | 281 |
| 2020/C 429/38 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Ευρωπαϊκή στρατηγική για τα δεδομένα[COM(2020) 66 final] | 290 |
| 2020/C 429/39 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου με την οποία εξουσιοδοτείται η Γαλλία να διαπραγματευθεί συμφωνία για τη συμπλήρωση της υφιστάμενης διμερούς συνθήκης με το Ηνωμένο Βασίλειο σχετικά με την κατασκευή και λειτουργία από ιδιώτες παραχωρησιούχους της σταθερής σύνδεσης της Μάγχης[COM(2020) 622 final — 2020/0160 (COD)] | 296 |
| 2020/C 429/40 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση της οδηγίας (ΕΕ) 2016/798 όσον αφορά την εφαρμογή των κανόνων ασφάλειας και διαλειτουργικότητας των σιδηροδρόμων στη σταθερή σύνδεση της Μάγχης[COM(2020) 623 final — 2020/0161 (COD)] | 297 |

III   Προπαρασκευαστικές πράξεις

Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή

554η σύνοδος ολομέλειας της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, 16.9.2020 - 18.9.2020

2020/C 429/26

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών – Στρατηγική για τις ΜΜΕ με στόχο μια βιώσιμη και ψηφιακή Ευρώπη[COM(2020) 103 final]

[COM(2020) 103 final]

210

2020/C 429/27

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Τουρισμός και μεταφορές το 2020 και μετά[COM(2020) 550 final]

[COM(2020) 550 final]

219

2020/C 429/28

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Επανεξέταση της οικονομικής διακυβέρνησης — Έκθεση για την εφαρμογή των κανονισμών (ΕΕ) αριθ. 1173/2011, 1174/2011, 1175/2011, 1176/2011, 1177/2011, 472/2013 και 473/2013, καθώς και για την καταλληλότητα της οδηγίας 2011/85/ΕΕ του Συμβουλίου[COM(2020) 55 final]

[COM(2020) 55 final]

227

2020/C 429/29

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέματα Τροποποιημένη πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τον καθορισμό κοινών διατάξεων για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+, το Ταμείο Συνοχής, το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας, και δημοσιονομικών κανόνων για τα εν λόγω Ταμεία και για το Ταμείο Ασύλου και Μετανάστευσης, το Ταμείο Εσωτερικής Ασφάλειας και το Μέσο για τη Διαχείριση των Συνόρων και των Θεωρήσεων[COM(2020) 450 final — 2018/0196 (COD)] και Τροποποιημένη πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης και το Ταμείο Συνοχής[COM(2020) 452 final — 2018/0197 (COD)]

[COM(2020) 450 final — 2018/0196 (COD)]

[COM(2020) 452 final — 2018/0197 (COD)]

236

2020/C 429/30

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέματα Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τη δανειακή διευκόλυνση του δημόσιου τομέα στο πλαίσιο του Μηχανισμού Δίκαιης Μετάβασης[COM(2020) 453 final — 2020/0100 (COD)] και Τροποποιημένη πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση του Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης[COM(2020) 460 final — 2020/0006 (COD)]

[COM(2020) 453 final — 2020/0100 (COD)]

[COM(2020) 460 final — 2020/0006 (COD)]

240

2020/C 429/31

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Τροποποιημένη πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+ (ΕΚΤ+)[COM(2020) 447 — 2018-206-COD]

[COM(2020) 447 — 2018-206-COD]

245

2020/C 429/32

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση προγράμματος σχετικά με τη δράση της Ένωσης στον τομέα της υγείας για την περίοδο 2021-2027 και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 282/2014 [πρόγραμμα Η ΕΕ για την υγεία (EU4Health)][COM(2020) 405 final — 2020/0102 (COD)]

[COM(2020) 405 final — 2020/0102 (COD)]

251

2020/C 429/33

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Στρατηγική της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα με ορίζοντα το 2030 — Επαναφορά της φύσης στη ζωή μας[COM(2020) 380 final]

[COM(2020) 380 final]

259

2020/C 429/34

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών —Από το αγρόκτημα στο πιάτο — Μια στρατηγική για ένα δίκαιο, υγιές και φιλικό προς το περιβάλλον σύστημα τροφίμων[COM(2020) 381]

[COM(2020) 381]

268

2020/C 429/35

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση της απόφασης 2003/17/ΕΚ του Συμβουλίου σχετικά με την ισοδυναμία των καλλιεργητικών ελέγχων των σποροπαραγωγικών καλλιεργειών δημητριακών που διενεργούνται στην Ουκρανία και την ισοδυναμία των σπόρων δημητριακών προς σπορά που παράγονται στην Ουκρανία[COM(2020) 137 final — 2020/0053 (COD)]

[COM(2020) 137 final — 2020/0053 (COD)]

276

2020/C 429/36

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) 2019/833 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Μαΐου 2019, για τον καθορισμό μέτρων διατήρησης και ελέγχου που εφαρμόζονται στη ζώνη διακανονισμού της Οργάνωσης Αλιείας Βορειοδυτικού Ατλαντικού[COM(2020) 215 final — 2020/95(COD)]

[COM(2020) 215 final — 2020/95(COD)]

279

2020/C 429/37

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Ασφαλής εγκατάσταση του 5G στην ΕΕ — Εφαρμογή της εργαλειοθήκης της ΕΕ[COM(2020) 50 final]

[COM(2020) 50 final]

281

2020/C 429/38

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Ευρωπαϊκή στρατηγική για τα δεδομένα[COM(2020) 66 final]

[COM(2020) 66 final]

290

2020/C 429/39

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου με την οποία εξουσιοδοτείται η Γαλλία να διαπραγματευθεί συμφωνία για τη συμπλήρωση της υφιστάμενης διμερούς συνθήκης με το Ηνωμένο Βασίλειο σχετικά με την κατασκευή και λειτουργία από ιδιώτες παραχωρησιούχους της σταθερής σύνδεσης της Μάγχης[COM(2020) 622 final — 2020/0160 (COD)]

[COM(2020) 622 final — 2020/0160 (COD)]

296

2020/C 429/40

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση της οδηγίας (ΕΕ) 2016/798 όσον αφορά την εφαρμογή των κανόνων ασφάλειας και διαλειτουργικότητας των σιδηροδρόμων στη σταθερή σύνδεση της Μάγχης[COM(2020) 623 final — 2020/0161 (COD)]

[COM(2020) 623 final — 2020/0161 (COD)]

297

---

| EL | |
| --- | --- |

EL

---

I Ψηφίσματα, συστάσεις και γνωμοδοτήσεις

ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΕΙΣ

Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή

554η σύνοδος ολομέλειας της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, 16.9.2020 - 18.9.2020

| 11.12.2020 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 429/1 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 429/1

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ψηφιακή ενιαία αγορά — Τάσεις και προοπτικές για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις»

(γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

(2020/C 429/01)

| Εισηγητής: ο κ. | Pedro ALMEIDA FREIRE |
| --- | --- |

Εισηγητής: ο κ.

Pedro ALMEIDA FREIRE

| Απόφαση της συνόδου ολομέλειας | 30.3.2017 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 32 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού |
| | Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας |
| Αρμόδιο τμήμα: | Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 4.9.2020 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 18.9.2020 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 554 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 220/0/0 |

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας

30.3.2017

Νομική βάση

Άρθρο 32 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού

Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας

Αρμόδιο τμήμα:

Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

4.9.2020

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

18.9.2020

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

554

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

220/0/0

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) δίνει ιδιαίτερη σημασία στις συνέπειες της ψηφιακής τεχνολογίας στις ευρωπαϊκές μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ). Πράγματι, οι 25 εκατομμύρια ΜΜΕ είναι ο πυλώνας της οικονομίας της ΕΕ. Απασχολούν περί τα 100 εκατομμύρια ανθρώπους, αντιπροσωπεύουν πάνω από το μισό του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος (ΑΕγχΠ) της Ευρώπης και διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην παραγωγή αξίας σε όλους τους τομείς της οικονομίας. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Η ΕΟΚΕ διαπίστωσε, μέσω των ακροάσεων που πραγματοποίησε σε κάποιες χώρες που επέλεξε με βάση το DESI 2019 (Βέλγιο, Γερμανία, Πορτογαλία και Ρουμανία), ότι πολλές ευρωπαϊκές ΜΜΕ, ιδιαίτερα δε οι μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις (93 % των επιχειρήσεων στην Ευρώπη), καθυστέρησαν να υιοθετήσουν ψηφιακές λύσεις. Εκείνες που τελικά έκαναν αυτό το βήμα δήλωσαν ότι αντιμετωπίζουν πολλά εμπόδια, τα οποία καθυστερούν την ανάπτυξή τους. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Η ΕΟΚΕ συνιστά να γίνουν όλες οι δυνατές προσπάθειες ώστε να αρθεί το πρώτο εμπόδιο, το οποίο έγκειται στην απουσία βέλτιστης κάλυψης των εδαφών από δίκτυο υψηλής ταχύτητας. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Τόνισε ότι οι ανάγκες κατάρτισης των ΜΜΕ στις ψηφιακές τεχνολογίες σε τομείς όπως η ασφάλεια στον κυβερνοχώρο, η τεχνητή νοημοσύνη ή η τεχνολογία αλυσίδας συστοιχιών (blockchain) είναι καίριας σημασίας, εάν όχι επείγουσες. Η ΕΟΚΕ συνιστά, ως προς αυτό, να συμπεριλαμβάνονται στη σχολική εκπαίδευση υποχρεωτικά μαθήματα ψηφιακών τεχνολογιών και να μπορούν οι ΜΜΕ να επωφελούνται από υπηρεσίες επιμόρφωσης σε αυτά τα εργαλεία. Επιπλέον, πρέπει να στηριχτεί και να προωθηθεί περαιτέρω η κατάλληλη και οικονομικά προσιτή διαρκής επιμόρφωση για τους αυτοαπασχολούμενους, τους διευθυντές των ΜΜΕ και τους υπαλλήλους τους. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Η ΕΟΚΕ ζητεί κατάλληλο εθνικό φορολογικό συντονισμό, δεδομένου ότι η απουσία φορολογικού συντονισμού στον τομέα αυτό συνεπάγεται αναλογικά πιο σημαντικές δαπάνες για τις ΜΜΕ απ’ ό,τι για τις μεγάλες επιχειρήσεις των μισών από τις χώρες που συμμετείχαν στην ακρόαση, ενώ εμποδίζει τις διασυνοριακές δραστηριότητες. Η εξασφάλιση ισότιμου ανταγωνισμού μεταξύ ΜΜΕ και μεγάλων επιχειρήσεων έχει καθοριστική σημασία για την εύρυθμη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Η ΕΟΚΕ εύχεται να καταργηθούν οι νομοθετικές ανισότητες και η υπερπληθώρα ρυθμίσεων, προτύπων και σημάτων: αποτελούν σημαντικά εμπόδια στην ψηφιακή και διασυνοριακή ανάπτυξη των ΜΜΕ, καθώς συνεπάγονται δαπάνες συμμόρφωσης, μισθών, εξωτερικών εμπειρογνωμόνων, που αποτελούν τροχοπέδη στην ανάπτυξή τους. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η πρόσβαση των ΜΜΕ σε χρηματοδότηση αποτελεί προτεραιότητα για τη στήριξη των επενδύσεων που πραγματοποιούν οι ΜΜΕ για να προσαρμοστούν στον ψηφιακό μετασχηματισμό της κοινωνίας, του εμπορίου, των τρόπων κατανάλωσης και στη διεθνοποίηση των συναλλαγών. Τονίζει ότι οι ευρωπαϊκές ΜΜΕ, αλλά και οι κόμβοι ψηφιακής καινοτομίας που χρηματοδοτούνται από την Ευρωπαϊκή Ένωση, δεν γνωρίζουν επαρκώς, ούτε χρησιμοποιούν το Enterprise Europe Network (EEN). Η ενίσχυση του διαλόγου και της συνεργασίας μεταξύ EEN και οργανώσεων ΜΜΕ θα μπορούσε να βελτιώσει την αποτελεσματικότητα του συστήματος. |
| --- | --- |

1.7.

2.   Αντίκτυπος της ψηφιακής τεχνολογίας στις ΜΜΕ

| 2.1. | Κατά τη δημοσίευση του δείκτη ψηφιακής οικονομίας και κοινωνίας (DESI) για το 2020, στις 11 Ιουνίου 2020, η εκτελεστική αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κ. Margrethe Vestager δήλωσε ότι η κρίση του κορωνοϊού κατέδειξε πόσο σημαντικό είναι για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις να είναι συνδεδεμένοι και να μπορούν να αλληλεπιδρούν ηλεκτρονικά (1). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Ο Ευρωπαίος επίτροπος για την εσωτερική αγορά κ. Thierry Breton επεσήμανε ότι τα στοιχεία [του DESI (2)
  ] δείχνουν ότι η βιομηχανία χρησιμοποιεί περισσότερο από ποτέ ψηφιακές λύσεις. Πρέπει να διασφαλίσουμε ότι το ίδιο ισχύει επίσης για τις μικρές και τις μεσαίες επιχειρήσεις και ότι χρησιμοποιούνται οι πιο προηγμένες ψηφιακές τεχνολογίες σε ολόκληρο το φάσμα της οικονομίας. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Η ΕΟΚΕ δίνει ιδιαίτερη σημασία στον αντίκτυπο της ψηφιακής τεχνολογίας στις ΜΜΕ. Πράγματι, οι 25 εκατομμύρια ΜΜΕ είναι ο πυλώνας της οικονομίας της ΕΕ. Απασχολούν περί τα 100 εκατομμύρια ανθρώπους, αντιπροσωπεύουν πάνω από το μισό του ΑΕγχΠ της Ευρώπης και διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην παραγωγή αξίας σε όλους τους τομείς της οικονομίας. (3) |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Οι ΜΜΕ είναι βαθιά ενσωματωμένες στον οικονομικό και κοινωνικό ιστό της Ευρώπης και πολύ διαφορετικές όσον αφορά το οικονομικό τους μοντέλο, το μέγεθός τους, την αρχαιότητά τους, το προφίλ επιχειρηματία της καθεμίας, ενώ στηρίζονται σε μια δεξαμενή ποικιλόμορφων ταλέντων, αντρών και γυναικών. Σε αυτές περιλαμβάνονται τα ελευθέρια επαγγέλματα —παρότι τα ελευθέρια επαγγέλματα που υπόκεινται σε ρύθμιση και σε κανόνες ειδικούς για τον κλάδο δραστηριότητάς τους (φαρμακευτικός, δικαστικός κ.λπ.) δεν περιλαμβάνονται στον ορισμό των ΜΜΕ—, οι πολύ μικρές επιχειρήσεις, οι βιομηχανικές επιχειρήσεις μεσαίας κατηγορίας, οι παραδοσιακές βιοτεχνικές επιχειρήσεις και οι νεοφυείς επιχειρήσεις υψηλής τεχνολογίας. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Έχοντας επίγνωση του αντίκτυπου των ψηφιακών τεχνολογιών στις ΜΜΕ, η ΕΟΚΕ συμμερίζεται την άποψη της Επιτροπής και θεωρεί ότι οι τρεις πυλώνες στους οποίους στηρίζεται ο προσανατολισμός της στρατηγικής της Επιτροπής για τις ΜΜΕ με στόχο μια βιώσιμη και ψηφιακή Ευρώπη (4) (ανάπτυξη ικανοτήτων και στήριξη για τη μετάβαση στη βιωσιμότητα και την ψηφιοποίηση· μείωση του κανονιστικού φόρτου και βελτίωση της πρόσβασης στην αγορά· βελτίωση της πρόσβασης σε χρηματοδότηση) είναι πραγματικά τομείς προτεραιότητας. Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι οι ΜΜΕ έχουν ανάγκη από άμεση οικονομική στήριξη, δεδομένου ότι έχουν πληγεί πολύ σοβαρά από τον οικονομικό αντίκτυπο της πανδημίας COVID-19 και ότι, ως εκ τούτου, οι υπάλληλοί τους διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο απώλειας της εργασίας τους.
  Από αυτή την άποψη, η ΕΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι το σχέδιο ανάκαμψης για την Ευρώπη —που ενέκρινε το έκτακτο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της 17ης έως 21ης Ιουλίου 2020, με στόχο την αποκατάσταση των οικονομικών και κοινωνικών ζημιών του προκάλεσε η πανδημία COVID19— περιορίζεται σε 750 δισεκατομμύρια ευρώ και ότι τα είκοσι επτά κράτη μέλη υποβάθμισαν τις φιλοδοξίες τους, ιδίως στον ψηφιακό τομέα, προκειμένου να αποσπάσουν την έγκριση των λεγόμενων «φειδωλών» χωρών, δεδομένου ότι αυτό θα έχει επιπτώσεις στην οικονομική στήριξη για ψηφιοποίηση των ΜΜΕ. |
| --- | --- |

2.5.

Από αυτή την άποψη, η ΕΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι το σχέδιο ανάκαμψης για την Ευρώπη —που ενέκρινε το έκτακτο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της 17ης έως 21ης Ιουλίου 2020, με στόχο την αποκατάσταση των οικονομικών και κοινωνικών ζημιών του προκάλεσε η πανδημία COVID19— περιορίζεται σε 750 δισεκατομμύρια ευρώ και ότι τα είκοσι επτά κράτη μέλη υποβάθμισαν τις φιλοδοξίες τους, ιδίως στον ψηφιακό τομέα, προκειμένου να αποσπάσουν την έγκριση των λεγόμενων «φειδωλών» χωρών, δεδομένου ότι αυτό θα έχει επιπτώσεις στην οικονομική στήριξη για ψηφιοποίηση των ΜΜΕ.

| 2.6. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι οι πυλώνες της στρατηγικής της Επιτροπής για τις ΜΜΕ με στόχο μια βιώσιμη και ψηφιακή Ευρώπη συνάδουν με τις προσδοκίες που εξέφρασαν οι εκπρόσωποι των ΜΜΕ κατά τις ακροάσεις που διεξήγαγε η ΕΟΚΕ σε τέσσερις χώρες που επέλεξε με βάση τον DESI 2019 (Βέλγιο, Γερμανία, Πορτογαλία και Ρουμανία), προκειμένου να αξιολογήσει τον αντίκτυπο των ψηφιακών τεχνολογιών στις ΜΜΕ, πριν οι ακροάσεις αυτές διακοπούν από την κρίση του κορωνοϊού και την εφαρμογή των περιοριστικών μέτρων. Συνεπώς, η ΕΟΚΕ δεν κατάφερε να πραγματοποιήσει ακροάσεις σε Εσθονία και Ιρλανδία, χώρες που είχαν επιλεγεί λαμβανομένης υπόψη της κατάταξής τους στις υψηλότερες θέσεις της κλίμακας του DESI 2019. |
| --- | --- |

2.6.

3.   Γενικές παρατηρήσεις

| 3.1. | Οι ψηφιακές τεχνολογίες είναι παράγοντας ανάπτυξης των ΜΜΕ (βιοτέχνες, έμποροι, ελεύθεροι επαγγελματίες, πάροχοι υπηρεσιών κ.λπ.). Πάνω από το μισό των λιανικών πωλήσεων στην Ευρώπη επηρεάζονται από το διαδίκτυο, είτε πρόκειται για αγορές που γίνονται απευθείας διαδικτυακά είτε για αγορές που πραγματοποιούνται σε φυσικό κατάστημα μετά από έρευνα στο διαδίκτυο (η λεγόμενη δραστηριότητα «ROPO»: Research Online, Purchase Offline) (5). |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Η ανάπτυξη των ιστοτόπων, των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, του ψηφιακού μάρκετινγκ ή των λογισμικών διαχείρισης των σχέσεων με τους πελάτες (CRM) ευνοούν την ανάπτυξη «ψηφιοποιημένων ΜΜΕ». Τα πακέτα λογισμικού και τα προγράμματα ανάλυσης δεδομένων συμβάλλουν, επίσης, στη βελτιστοποίηση των επιχειρηματικών διεργασιών. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει, ως προς αυτό, ότι τα προγράμματα κατάρτισης θα πρέπει να επιτρέπουν στους χρήστες, συμπεριλαμβανομένων των διευθυντών των ΜΜΕ, να εκπαιδεύονται στη χρήση αυτών των εργαλείων. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Οι ψηφιακές τεχνολογίες μπορούν, ακόμη, να προκαλέσουν εκτροπές και να οδηγήσουν σε ριζικές ανατροπές. Η «ανατρεπτική» καινοτομία, η «εκτρέπουσα» καινοτομία, είναι μια διεργασία μετασχηματισμού μιας αγοράς προερχόμενη από τις ψηφιακές προκλήσεις. Η ανατροπή αλλάζει την αγορά, καθιστώντας την ανοιχτή σε περισσότερους και επιτρέπει σε νέους παράγοντες να αποσπούν («να εκτρέπουν») μέρος του κύκλου εργασιών των παραδοσιακών αλυσίδων αξίας. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Για παράδειγμα, η σχέση εμπιστοσύνης και εγγύτητας μεταξύ μιας ΜΜΕ και των πελατών της μπορεί να δημιουργήσει την εντύπωση ότι η δραστηριότητα της ΜΜΕ προστατεύεται από τη διείσδυση μέσω ψηφιακών τεχνολογιών. Ωστόσο, η εμπειρία δείχνει ότι αυτή η σχέση εγγύτητας με τον πελάτη δεν αποτελεί, σε καμία περίπτωση, εγγύηση. Πράγματι, οι καταναλωτές είναι έτοιμοι να επιλέξουν άλλες προσφορές αν αυτές αποδειχθούν πιο πρακτικές και επωφελείς (6). |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Στην ψηφιακή οικονομία, η νομική προστασία του καταναλωτή δεν έχει συνέπειες στη συμπεριφορά του. Πράγματι, μια προσφορά που προτείνεται ψηφιακά σε έναν καταναλωτή που είναι συνηθισμένος σε άυλες υπηρεσίες, διαθέσιμες και εύχρηστες, οι οποίες περιλαμβάνουν νομική προστασία που διαφυλάσσει τα συμφέροντά του, αλλά η οποία είναι λιγότερο εύχρηστη, δεν θα έχει καμία συνέπεια στη συμπεριφορά του (7). |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Η θετική ρητορική για την ανατρεπτική επίδραση των ψηφιακών τεχνολογιών αφορά συχνά τις μεγάλες επιχειρήσεις που διαθέτουν επαρκείς πόρους για επενδύσεις σε έρευνα και καινοτομία και σε μάρκετινγκ. Ωστόσο, αυτή η ρητορική παραβλέπει ότι η ανατρεπτική επίδραση των ψηφιακών τεχνολογιών μπορεί να πλήξει, λόγου χάρη, μεταξύ άλλων, ορισμένα από τα ελευθέρια επαγγέλματα, τα οποία είναι εκ φύσεως πολύ κατακερματισμένα και συχνά δεν διαθέτουν χρηματικούς πόρους για έρευνα και καινοτομία. Μπορούν μόνο να εξοπλιστούν με ψηφιακές λύσεις που είναι διαθέσιμες στην αγορά και όχι να τις αναπτύξουν τα ίδια, ενώ είναι εκ των πραγμάτων πιο ευάλωτα σε ζητήματα ψηφιοποίησης της δραστηριότητάς τους. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Ο ψηφιακός χώρος καταστρέφει, επίσης, ορισμένες αυταπάτες των ΜΜΕ. Έτσι, το γεγονός ότι κάποιος παρέχει υπηρεσίες μικρότερης κλίμακας σε μια περιορισμένη γεωγραφική ζώνη όπου οι δυνατότητες ανάπτυξης είναι εξίσου μικρές, μπορεί να δώσει την εντύπωση ότι βρίσκεται εκτός της μετάβασης που φέρνει η ψηφιακή εποχή. Όμως, η πραγματικότητα δείχνει το αντίθετο. Για παράδειγμα, ο ξενοδοχειακός κλάδος αποτελεί φαινομενικά προσφορά που δεν επιδέχεται μετεγκατάσταση. Ωστόσο, οι πλατφόρμες κρατήσεων κατάφεραν να απορροφήσουν σημαντικό μέρος της αξίας του κλάδου, σε σημείο που ορισμένοι εκπρόσωποι του κλάδου της εστίασης και των ξενοδοχείων δηλώνουν ότι θα έπρεπε να είχαν προλάβει την κατάσταση και να είχαν δημιουργήσει τη δική τους πλατφόρμα, ώστε να εξακολουθήσουν να ελέγχουν οι ίδιοι τις κρατήσεις και να μην εξαρτώνται σε τέτοιο βαθμό από αυτούς τους έξωθεν του κλάδου παράγοντες (8). |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Επιπλέον, η ανατρεπτική επίδραση των ψηφιακών τεχνολογιών έχει ως αποτέλεσμα την ανακατανομή της εργασίας. Ας αναφέρουμε ορισμένα παραδείγματα από τον χώρο των ελευθέριων επαγγελμάτων: όσον αφορά τη δραστηριότητα του ορκωτού λογιστή, το έργο της καταχώρησης λογιστικών δεδομένων, το οποίο είναι μια ιδιαιτέρως «χειρωνακτική» εργασία, πραγματοποιείται όλο και περισσότερο από τους ίδιους τους πελάτες, γεγονός που περιορίζει το εκτελεστικό έργο των ορκωτών λογιστών και τα περιθώριά τους, ενώ επιπλέον εμφανίζονται ανταγωνιστές που προσφέρουν υπηρεσίες λογιστικής μέσω διαδικτύου. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Ο κίνδυνος που δημιουργείται από την ανακατανομή της εργασίας στον κλάδο των συμβολαιογράφων, για παράδειγμα, είναι μικρότερος, αλλά ένα μέρος των συμβολαιογραφικών εργασιών μπορεί να εκτελεστεί και από άλλους: έτσι, κάποιες νεοφυείς επιχειρήσεις προτείνουν την κατάρτιση νομικά έγκυρων διαθηκών με 70 ευρώ (9). |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Η ανακατανομή της εργασίας επηρεάζει επίσης τον ιατρικό κλάδο: κάποιοι ιστότοποι προτείνουν το κλείσιμο ραντεβού διαδικτυακά ή την τηλεϊατρική για την κάλυψη των λιγότερο εξυπηρετούμενων περιοχών. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Συμβαίνει, ακόμη, οι συνεργατικές πλατφόρμες με εμπορικό σκοπό να μην είναι ενημερωμένες για τις απαιτήσεις που πρέπει να πληρούνται κατ’ εφαρμογή του ευρωπαϊκού και του εθνικού δικαίου, όπως, για παράδειγμα, την υποχρέωση καταχώρησης των εταιρειών σε μητρώα, τις απαιτήσεις όσον αφορά την υποχρεωτική ασφάλιση, την υγεία και την ασφάλεια, την προστασία των εργαζομένων, των καταναλωτών κ.λπ. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Έτσι, υπό το πρίσμα όλων αυτών των οικονομικών, κοινωνικών και κοινωνιακών ανατροπών, φαίνεται ότι οι προκλήσεις του ψηφιακού μετασχηματισμού θα πρέπει να αποτελούν μόνιμο αντικείμενο κοινωνικού διαλόγου. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Οι ΜΜΕ συνιστούν μια ετερογενή κατηγορία οικονομικών παραγόντων, από τον φούρναρη ως τον φαρμακοποιό, συμπεριλαμβανομένων των ελευθέριων επαγγελμάτων, γεγονός που σημαίνει ότι η πολιτική όσον αφορά την ενίσχυση των ικανοτήτων και την υποστήριξη του ψηφιακού μετασχηματισμού των ΜΜΕ πρέπει να τις περιλαμβάνει όλες και να είναι εύκολα εφαρμόσιμη από αυτές, χωρίς να συνεπάγεται δυσανάλογο επιπρόσθετο κόστος ή επιβράδυνση της κύριας δραστηριότητάς τους για την επίτευξη συμμόρφωσης. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Ωστόσο, οι ανάγκες των ΜΜΕ δεν περιορίζονται σε μια νομοθεσία έξυπνη και χωρίς διακρίσεις, αλλά εκτείνονται στην ανάπτυξη τεχνογνωσίας και τη διαρκή επιμόρφωση, και βασίζονται σε μια νέα θεώρηση της επιχείρησης. Πράγματι, ο ψηφιακός μετασχηματισμός των ΜΜΕ επηρεάζει εξίσου την οργάνωση και τη φιλοσοφία της επιχείρησης. Όμως, πολλοί διευθυντές ΜΜΕ δεν υιοθετούν τον ψηφιακό μετασχηματισμό ως στρατηγική για την επιχείρησή τους. Ο ψηφιακός μετασχηματισμός δεν είναι μόνο ζήτημα ψηφιακών εργαλείων και διαδικασιών· είναι ένας νέος τρόπος δημιουργίας αξίας με προσαρμογή του επιχειρηματικού μοντέλου στο ψηφιακό πλαίσιο, και η σχετική πρωτοβουλία εξαρτάται από τους διευθύνοντες. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | Οι ΜΜΕ, εξάλλου, αντιμετωπίζουν πολυάριθμα εμπόδια όσον αφορά την πρόσβαση σε χρηματοδότηση, σε οικονομικά προσιτή επιμόρφωση, και σε υποστήριξη για τη διεθνοποίηση. Το δίκτυο Enterprise Europe Network, το οποίο ασχολείται με την καινοτομία και τη διεθνοποίηση των επιχειρήσεων και παρέχει στις ΜΜΕ υπηρεσίες πληροφόρησης, συμβουλευτικής στο ευρωπαϊκό δίκαιο και καθοδήγησης, δεν είναι ιδιαίτερα γνωστό στον χώρο. Οι κόμβοι ψηφιακής καινοτομίας που χρηματοδοτούνται από την Ευρωπαϊκή Ένωση (European Digital Innovation Hubs, που στις Βρυξέλλες, για παράδειγμα, τελεί υπό τη διαχείριση της Innoviris (10)) συμβάλλουν επίσης στην υποστήριξη της ψηφιοποίησης των ΜΜΕ, μέσω επιμόρφωσης και χρηματοδοτήσεων, καθώς και στην ανάπτυξη ψηφιακού επιχειρηματικού πνεύματος. Ωστόσο, η ενίσχυση του διαλόγου, της ανάλυσης των αναγκών των ΜΜΕ και της συνεργασίας μεταξύ EEN και οργανώσεων ΜΜΕ θα μπορούσε να βελτιώσει την αποτελεσματικότητα του συστήματος. |
| --- | --- |

3.15.

4.   Ειδικές παρατηρήσεις

| 4.1. | Η παρούσα γνωμοδότηση στηρίζεται εν μέρει στα συμπεράσματα από τις ακροάσεις που διεξήχθησαν από τον Ιούλιο του 2019 μέχρι το πρώτο τρίμηνο του 2020 με κοινωνικούς εταίρους, ομοσπονδίες των ΜΜΕ, ενώσεις καταναλωτών και δημόσιες αρχές, μεταξύ άλλων, σε τέσσερα κράτη μέλη: Γερμανία, Βέλγιο, Πορτογαλία και Ρουμανία. Στην Εσθονία και την Ιρλανδία, που είχαν επίσης επιλεγεί, δεν κατέστη δυνατή η πραγματοποίηση των ακροάσεων λόγω της κρίσης του κορωνοϊού. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι ο στόχος των ακροάσεων που πραγματοποιήθηκαν στις εν λόγω χώρες ήταν να υποστηριχθεί και να τροφοδοτηθεί με επιτόπιες μαρτυρίες η ευρωπαϊκή δράση και πολιτική αναφορικά με την ενσωμάτωση των ψηφιακών τεχνολογιών από τις ΜΜΕ. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Προκειμένου να αξιολογήσει τον αντίκτυπο της ψηφιακής τεχνολογίας στις ΜΜΕ, μεταξύ των πέντε δεικτών (11) του DESI η ΕΟΚΕ επέλεξε:






  — | την ενσωμάτωση της ψηφιακής τεχνολογίας, στην εμπορική της διάσταση, η οποία περιλαμβάνει τρεις δείκτες που η ΕΟΚΕ θεωρεί σημαντικούς: το ποσοστό των ΜΜΕ που πραγματοποιούν πωλήσεις μέσω διαδικτύου, τον κύκλο εργασιών των ΜΜΕ από το ηλεκτρονικό εμπόριο και το ποσοστό των ΜΜΕ που πραγματοποιούν πωλήσεις μέσω διαδικτύου (e-commerce) και σε διασυνοριακό επίπεδο. |
| --- | --- | --- |

4.3.

—

την ενσωμάτωση της ψηφιακής τεχνολογίας, στην εμπορική της διάσταση, η οποία περιλαμβάνει τρεις δείκτες που η ΕΟΚΕ θεωρεί σημαντικούς: το ποσοστό των ΜΜΕ που πραγματοποιούν πωλήσεις μέσω διαδικτύου, τον κύκλο εργασιών των ΜΜΕ από το ηλεκτρονικό εμπόριο και το ποσοστό των ΜΜΕ που πραγματοποιούν πωλήσεις μέσω διαδικτύου (e-commerce) και σε διασυνοριακό επίπεδο.

| 4.4. | Μεταξύ των χωρών που επέλεξε η ΕΟΚΕ υπό το πρίσμα του προαναφερθέντα δείκτη του DESI 2019, η Ιρλανδία και η Εσθονία βρίσκονται στην κορυφή του ηλεκτρονικού εμπορίου και της ενσωμάτωσης της ψηφιακής τεχνολογίας στην εμπορική της διάσταση, ενώ ακολουθεί το Βέλγιο, το οποίο βρίσκεται επίσης πάνω από τον μέσο όρο. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Η Γερμανία βρίσκεται στον μέσο όρο, ενώ η Πορτογαλία κάτω από τον μέσο όρο. Η Ρουμανία περιλαμβάνεται στη βάση της κατάταξης. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Οι περισσότερες ακροάσεις (Βέλγιο, Γερμανία, Πορτογαλία) δείχνουν ότι η κάλυψη δικτύου υψηλής ταχύτητας είναι άνιση: στις αστικές περιοχές η κάλυψη είναι πολύ καλή, ενώ στις αγροτικές και απόκεντρες περιοχές δεν είναι καλή, το δε δίκτυο 4G δεν είναι καν διαθέσιμο σε πολλές ορισμένες της χώρας (Πορτογαλία). Ωστόσο, η διαμόρφωση του ψηφιακού μέλλοντος της Ευρώπης και των ΜΜΕ της προϋποθέτει μεγάλης κλίμακας ανάπτυξη ψηφιακών λύσεων και διαλειτουργικότητα των απαραίτητων ψηφιακών υποδομών. Πράγματι, η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η συνδεσιμότητα είναι ο βασικός πυλώνας του ψηφιακού μετασχηματισμού των ΜΜΕ. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Η κατάρτιση στις ψηφιακές τεχνολογίες είναι μια ανάγκη που επισημαίνουν όλοι οι συνομιλητές που συναντήσαμε στις ακροάσεις. Υπάρχει μεγάλο κενό σε εκπαίδευση και επαγγελματική κατάρτιση στις ψηφιακές τεχνολογίες, με αποτέλεσμα να δυσκολεύονται οι ΜΜΕ να προσλάβουν προσωπικό με σχετικές δεξιότητες (Πορτογαλία, Ρουμανία). Η κατάρτιση των υπαλλήλων των ΜΜΕ σε ψηφιακά ζητήματα, ώστε να αποκτήσουν τις απαραίτητες δεξιότητες και να παραμένουν ενημερωμένοι σε τομείς όπως η ασφάλεια στον κυβερνοχώρο, η τεχνητή νοημοσύνη ή η τεχνολογία αλυσίδας συστοιχιών (blockchain) είναι κρίσιμης σημασίας, αν όχι επείγουσα ανάγκη (Βέλγιο). Πράγματι, σήμερα υπάρχει επιφανειακή μόνο γνώση των ψηφιακών εργαλείων, η οποία δεν είναι δυνατό να θεωρείται ικανοποιητική για πολύ καιρό ακόμη (Γερμανία).
  Οι εργαζόμενοι έχουν ανάγκη να αποκτήσουν ψηφιακές δεξιότητες για να διατηρήσουν τις θέσεις εργασίας τους και να είναι επιτυχημένοι σε μια αγορά εργασίας, η οποία γίνεται όλο και περισσότερο ψηφιοποιημένη και εξελίσσεται με γρήγορους ρυθμούς (Γερμανία). Πράγματι, ο ψηφιακός μετασχηματισμός μπορεί να δημιουργήσει τον φόβο απώλειας της θέσης εργασίας σε ορισμένους τομείς ιδιαίτερα αυτοματοποιημένους. |
| --- | --- |

4.7.

Οι εργαζόμενοι έχουν ανάγκη να αποκτήσουν ψηφιακές δεξιότητες για να διατηρήσουν τις θέσεις εργασίας τους και να είναι επιτυχημένοι σε μια αγορά εργασίας, η οποία γίνεται όλο και περισσότερο ψηφιοποιημένη και εξελίσσεται με γρήγορους ρυθμούς (Γερμανία). Πράγματι, ο ψηφιακός μετασχηματισμός μπορεί να δημιουργήσει τον φόβο απώλειας της θέσης εργασίας σε ορισμένους τομείς ιδιαίτερα αυτοματοποιημένους.

| 4.8. | Οι ΜΜΕ δεν είναι επαρκώς εξοπλισμένες, ούτε υπάρχει η απαραίτητη κατάρτιση για τη διαχείριση των κινδύνων που συνεπάγονται οι κακόβουλες δραστηριότητες στον κυβερνοχώρο (Βέλγιο, Γερμανία). Ως εκ τούτου, ορισμένες παραδοσιακές ΜΜΕ εκφράζουν ανησυχίες όσον αφορά και την καθαυτό ανάπτυξη δραστηριότητας στο διαδίκτυο (Πορτογαλία). Εκείνες που έχουν επιλέξει τον ψηφιακό μετασχηματισμό αντιμετωπίζουν δυσκολίες να εκμεταλλευτούν τους ιδιαίτερα εκτενείς καταλόγους δεδομένων που διαθέτουν οι μεγαλύτερες επιχειρήσεις και είναι απρόθυμες να χρησιμοποιήσουν προηγμένα εργαλεία και εφαρμογές που βασίζονται, για παράδειγμα, στην τεχνητή νοημοσύνη, γεγονός που τις τοποθετεί σε μειονεκτική θέση ως προς τον ανταγωνισμό έναντι των μεγάλων επιχειρήσεων (Γερμανία). Παράλληλα, οι ΜΜΕ, ανεξαρτήτως κλάδου, είναι πολύ εκτεθειμένες στις απειλές στον κυβερνοχώρο και συχνά πρέπει να απευθύνονται σε εξωτερικούς εμπειρογνώμονες, γεγονός που συνεπάγεται επιπρόσθετες δαπάνες. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Η απουσία κατάλληλου εθνικού φορολογικού συντονισμού επιφέρει αναλογικά πιο σημαντικό κόστος για τις ΜΜΕ απ’ ό,τι για τις μεγάλες επιχειρήσεις των μισών από τις χώρες που συμμετείχαν στην ακρόαση (Βέλγιο, Πορτογαλία) και εμποδίζει τις διασυνοριακές δραστηριότητες. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Οι νομοθετικές ανισότητες και η υπερπληθώρα ρυθμίσεων, προτύπων και σημάτων, αποτελούν επίσης εμπόδια στην ψηφιακή και διασυνοριακή ανάπτυξη των ΜΜΕ (Βέλγιο, Πορτογαλία), καθώς συνεπάγονται δαπάνες συμμόρφωσης, μισθών, εξωτερικών εμπειρογνωμόνων, σε βαθμό που βάζουν στον πειρασμό της μετεγκατάστασης ορισμένες ΜΜΕ (Βέλγιο). Για παράδειγμα, η έναρξη ισχύος του γενικού κανονισμού για την προστασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα ανάγκασε τις ΜΜΕ να διαθέσουν προσωπικό για την ανάπτυξη εσωτερικών διαδικασιών διαχείρισης προσωπικών δεδομένων, την ενημέρωση των πελατών τους κ.λπ. Σε ορισμένες περιπτώσεις, χρειάστηκε να απευθυνθούν σε εξωτερικούς συμβούλους, γεγονός που τις έκανε να παρεκκλίνουν από την προτεραιότητά της εμπορικής ανάπτυξης, να επιβαρυνθούν με επιπρόσθετες δαπάνες και να επιβραδύνουν την κύρια δραστηριότητά τους (Βέλγιο). |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Η αδράνεια του εθνικού νομοθέτη μπορεί, επίσης, να παρεμποδίσει την ψηφιακή ανάπτυξη των ΜΜΕ: η κατάρτιση και η εκπαίδευση στις ψηφιακές τεχνολογίες, καθώς και η καθοδήγηση των ΜΜΕ στην ψηφιακή τους ανάπτυξη δεν θεωρούνται στρατηγικές προτεραιότητες (Ρουμανία). |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Δεδομένων των οικονομικών, κοινωνικών και κοινωνιακών κινδύνων που ελλοχεύουν λόγω της ψηφιακής επανάστασης, οι συνομιλητές που συναντήσαμε σε όλες τις χώρες όπου πραγματοποιήθηκαν ακροάσεις προβάλλουν ως αδήριτη ανάγκη τη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων και των εκπροσώπων των ΜΜΕ στην κατάρτιση της νομοθεσίας που τους αφορά και στον κοινωνικό διάλογο. |
| --- | --- |

4.12.

Βρυξέλλες, 18 Σεπτεμβρίου 2020

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Luca JAHIER

---

(1)  Δελτίο Τύπου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, 11 Ιουνίου 2020, Βρυξέλλες.

1

(2)  Δείκτης ψηφιακής οικονομίας και κοινωνίας (DESI).

2

(3)  COM(2020) 103 final.

3

(4)  Βλ. υποσημείωση 3.

4

(5)  Forrester, European Cross-Channel Retail Sales Forecast, 2015 to 2020,

5

https://www.forrester.com/report/European+CrossChannel+Retail+Sales+Forecast+2015+To+2020/-/E-RES115375.

(6)  Τα καταστήματα ενοικίασης DVD, που έχουν συρρικνωθεί λόγω άνθησης του βίντεο κατά παραγγελία και της τηλεφόρτωσης, αποτελούν ενδεικτικό παράδειγμα αυτής της ευπάθειας. Η εμφάνιση παραγόντων όπως η Amazon, που προτείνει, στην ίδια τιμή, αξιόπιστη και γρήγορη παράδοση κατ’ οίκον, με βάση μια προσφορά καταλόγου, οδήγησε πολλούς καταναλωτές να προτιμούν τις διαδικτυακές αγορές, ακόμη κι εάν συνεχίζουν να χαζεύουν στα βιβλιοπωλεία στον ελεύθερο χρόνο τους.

6

(7)  Le numérique déroutant. Μελέτη BPI France Le Lab, 19 Φεβρουαρίου 2015.

7

(8)  Μελέτη BPI France Le Lab, όπως ανωτέρω.

8

(9)  https://testamento.fr/fr/

9

(10)  Πρόγραμμα «Ψηφιακή Ευρώπη» 2021-2027.

10

(11)  Συνδεσιμότητα, ανθρώπινο κεφάλαιο, χρήση διαδικτύου, ενσωμάτωση της ψηφιακής τεχνολογίας, ψηφιακές δημόσιες υπηρεσίες.

11

---

| 11.12.2020 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 429/6 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 429/6

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Αποτελεσματικά και συντονισμένα μέτρα της ΕΕ για την καταπολέμηση της φορολογικής απάτης, της φοροαποφυγής, της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και των φορολογικών παραδείσων»

(γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

(2020/C 429/02)

| Εισηγητής: ο κ. | Javier DOZ ORRIT |
| --- | --- |

Εισηγητής: ο κ.

Javier DOZ ORRIT

| Απόφαση της συνόδου ολομέλειας | 20.2.2020 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 32, παράγραφος 2 του εσωτερικού κανονισμού |
| | Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας |
| Αρμόδιο τμήμα | Οικονομική και Νομισματική Ένωση, Οικονομική και Κοινωνική Συνοχή |
| Έγκριση από το τμήμα | 20.7.2020 |
| Έγκριση από την Ολομέλεια | 18.9.2020 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 554 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 216/2/2 |

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας

20.2.2020

Νομική βάση

Άρθρο 32, παράγραφος 2 του εσωτερικού κανονισμού

Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας

Αρμόδιο τμήμα

Οικονομική και Νομισματική Ένωση, Οικονομική και Κοινωνική Συνοχή

Έγκριση από το τμήμα

20.7.2020

Έγκριση από την Ολομέλεια

18.9.2020

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

554

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

216/2/2

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Παρά τις προσπάθειες της ΕΕ και πολλών κυβερνήσεων, παρά την έναρξη ισχύος σημαντικών ενωσιακών οδηγιών (οδηγία για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, οδηγία κατά της φοροαποφυγής) (1), και του προγράμματος BEPS (Διάβρωση της φορολογικής βάσης και μετατόπιση κερδών) του ΟΟΣΑ, ο όγκος της φορολογικής απάτης, της φοροδιαφυγής, της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, καθώς και της φοροαποφυγής, εξακολουθεί να είναι πολύ μεγάλος σε σχέση με τα δημόσια οικονομικά των κρατών μελών της ΕΕ. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Η ΕΟΚΕ προτείνει την εκπόνηση ενός ευρωπαϊκού συμφώνου για την αποτελεσματική πάταξη της φορολογικής απάτης, της φοροδιαφυγής, της φοροαποφυγής και της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες. Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναλάβει πολιτική πρωτοβουλία στην οποία θα συμμετέχουν οι εθνικές κυβερνήσεις και τα υπόλοιπα θεσμικά όργανα της ΕΕ για την επίτευξη αυτού του στόχου, προωθώντας την αναγκαία συναίνεση και μεριμνώντας για τη συμμετοχή της κοινωνίας πολιτών. Η συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών πρέπει να αποτελεί έναν από τους πυλώνες του συμφώνου. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Η ΕΟΚΕ καλεί τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα και τα κράτη μέλη να διαθέσουν τους χρηματοδοτικούς και ανθρώπινους πόρους που απαιτούνται για την αποτελεσματική εφαρμογή της υφιστάμενης ευρωπαϊκής νομοθεσίας και να δεσμευτούν ότι θα λάβουν όλα τα αναγκαία νέα νομοθετικά και διοικητικά μέτρα για την αποτελεσματική καταπολέμηση των φορολογικών εγκλημάτων και των αθέμιτων πρακτικών, της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και των δραστηριοτήτων των φορολογικών παραδείσων. Προς τούτο απαιτείται μόνιμη αξιολόγηση των αποτελεσμάτων της εφαρμογής κάθε μέτρου. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ουσιαστικής σημασίας τη δέσμευση των κρατών μελών για τον τερματισμό περιπτώσεων αθέμιτου και επιβλαβούς φορολογικού ανταγωνισμού. Επιβεβαιώνονται επίσης τα αναφερόμενα στη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Φορολογία — ψηφοφορία με ειδική πλειοψηφία» (2) για την ανάγκη προώθησης της συζήτησης σχετικά με τη σταδιακή μετάβαση από την ομοφωνία στην ψήφιση με ειδική πλειοψηφία όταν πρόκειται για φορολογικά θέματα. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Η ενεργός συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών έχει καίρια σημασία για τη δημιουργία μιας φορολογικής συνείδησης των πολιτών που να τάσσεται κατά τέτοιων αδικημάτων και αθέμιτων πρακτικών και υπέρ της δίκαιης φορολόγησης. Η συνεργασία τους θα βοηθήσει στην επίτευξη του συμφώνου και την εφαρμογή του. Η συμμετοχή των εργοδοτών και των ενώσεών τους είναι πολύ σημαντική για την επιτυχία του. Είναι αναγκαίο να εξασφαλιστεί ότι τα νομοθετικά μέτρα που θα θεσπιστούν δεν θα έχουν αδικαιολόγητο αντίκτυπο —με την επιβολή υπερβολικών διοικητικών διατυπώσεων— στις επιχειρήσεις που τηρούν τις φορολογικές υποχρεώσεις τους. Μια αποτελεσματική και επείγουσα δράση κατά των φορολογικών αδικημάτων και καταχρήσεων θα προσπορίσει πρόσθετα δημόσια χρηματοδοτικά έσοδα που απαιτούνται για τη χρηματοδότηση των σχεδίων ανάκαμψης από την πανδημία, του οικολογικού και ψηφιακού μετασχηματισμού της οικονομίας και της κατασκευής του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Η ψηφιοποίηση της οικονομίας δημιουργεί νέα ζητούμενα για τις φορολογικές αρχές, καθότι ενδέχεται να οδηγήσει σε νέες μεθόδους επιθετικού φορολογικού σχεδιασμού, οικονομικά αδικήματα και καταχρήσεις. Ωστόσο, η ψηφιοποίηση της οικονομίας, μέσω της αποτελεσματικότερης διοικητικής συνεργασίας και της ανταλλαγής δεδομένων, προσφέρει επίσης νέες ευκαιρίες στις φορολογικές αρχές να πατάσσουν αυτές τις πρακτικές. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Η βελτίωση των επιδόσεων της πάταξης αυτών των αδικημάτων και των αθέμιτων πρακτικών απαιτεί στενότερη πολιτική, διοικητική, αστυνομική και δικαστική συνεργασία, τόσο άμεσα μεταξύ των κρατών μελών όσο και των κρατών μελών με την ΕΕ, την ενίσχυση της νομικής βάσης αυτής της συνεργασίας και την παροχή επαρκών χρηματοδοτικών μέσων και ανθρώπινου δυναμικού στις μονάδες χρηματοοικονομικών πληροφοριών (ΜΧΠ), τις φορολογικές αρχές, τις ενωσιακές εποπτικές αρχές και σε άλλα όργανα πάταξης των ανωτέρω. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Προκειμένου να βελτιωθεί η αποτελεσματικότητα των δράσεων, είναι αναγκαίο να ληφθεί ως αφετηρία μια κοινή αντίληψη όσον αφορά αυτά τα αδικήματα και τις αθέμιτες πρακτικές, τις μεταξύ τους διασυνδέσεις και τη σχέση τους με το οικονομικό και χρηματοπιστωτικό έγκλημα και την πολιτική διαφθορά, καθώς και τον ρόλο των φορολογικών παραδείσων που είναι απαραίτητος για τη διευκόλυνση και την κάλυψή τους. Η εξάλειψη των παράνομων δραστηριοτήτων των φορολογικών παραδείσων θα πρέπει να αποτελέσει στόχο προτεραιότητας της ΕΕ. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Με δεδομένο ότι η πολιτική αυτή είναι απαραίτητη σε κάθε περίσταση, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι, στην κατάσταση που θα προκύψει μετά την πανδημία COVID-19, είναι απαραίτητο να καταστεί πολιτική και δεοντολογική προτεραιότητα για την Ένωση, τις εθνικές κυβερνήσεις και την ευρωπαϊκή κοινωνία των πολιτών. Όταν απαιτούνται τόσοι δημοσιονομικοί πόροι για την αντιμετώπιση των υγειονομικών, οικονομικών και κοινωνικών επιπτώσεων της πανδημίας, είναι απαράδεκτο ένα σημαντικό μέρος αυτών των πόρων να εκτρέπεται παρανόμως προς την ιδιωτική κερδοσκοπία ορισμένων ολίγων, πλήττοντας άμεσα τη μεγάλη πλειονότητα των εργαζομένων, των εργοδοτών, των αυτοαπασχολούμενων, των εργαζομένων εξαρτημένης εργασίας και των συνταξιούχων που εκπληρώνουν τις φορολογικές υποχρεώσεις τους. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει το νέο σχέδιο δράσης για μια ολοκληρωμένη ενωσιακή πολιτική με σκοπό την πρόληψη της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας (3) που υπέβαλε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις 7 Μαΐου 2020 και θεωρεί αναγκαία την επείγουσα εφαρμογή του. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τα μέτρα που προτείνονται για την εξασφάλιση της αποτελεσματικής εφαρμογής του ισχύοντος νομικού πλαισίου που διέπει την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας, τη θέσπιση ενός ενιαίου νομικού κώδικα της ΕΕ, τη σύσταση ενός ευρωπαϊκού εποπτικού οργάνου και τους λοιπούς πυλώνες που περιλαμβάνονται στο σχέδιο. Η ΕΕ και τα κράτη μέλη πρέπει να έχουν κοινές θέσεις σε διεθνή φόρουμ όπως η Ομάδα χρηματοοικονομικής δράσης (FATF — ΟΟΣΑ), η Ομάδα των 20 (G20) και ο ΟΗΕ. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την άποψη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ότι στα μέτρα που εγκρίνονται θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη η ενωσιακή νομοθεσία περί προστασίας των δεδομένων και η σχετική νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ θα πρέπει να επιχειρηθεί να συνεπάγονται όσο το δυνατόν μικρότερο πρόσθετο διοικητικό και οικονομικό φόρτο για τα κράτη μέλη και τις υπόχρεες οντότητες. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Η ΕΟΚΕ ζητεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αξιολογήσει τον ισχύοντα κατάλογο μη συνεργάσιμων αρχών και να εξετάσει τη δυνατότητα θέσπισης πρόσθετων κριτηρίων για να διασφαλιστεί ότι όλοι οι φορολογικοί παράδεισοι περιλαμβάνονται στον εν λόγω κατάλογο. Ζητεί επίσης να θεσπιστούν τα κατάλληλα μέτρα ώστε οι εταιρείες και οι ιδιώτες να μην μπορούν να διενεργούν αδικαιολόγητες συναλλαγές με τα χρηματοπιστωτικά τους ιδρύματα. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί τη θέσπιση φορολογικών δεικτών στο Ευρωπαϊκό Εξάμηνο, και καλεί τα κράτη μέλη να συμμορφωθούν εν προκειμένω με τις ειδικές ανά χώρα συστάσεις. Προτείνει δε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να συμπεριλάβει στο Ευρωπαϊκό Εξάμηνο μια διαδικασία για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας, της δικαιοσύνης, της επάρκειας και της σωστής λειτουργίας των φορολογικών συστημάτων. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Η ΕΟΚΕ ζητεί, αφενός, οι ενωσιακές οδηγίες να αφορούν τα έργα τέχνης και άλλα στοιχεία υψηλής αξίας, ιδίως εκείνα που είναι κατατεθειμένα σε ελεύθερους λιμένες και τελωνειακές αποθήκες και, αφετέρου, να καταργηθούν σταδιακά τα καθεστώτα ιθαγένειας ή διαμονής λόγω επενδύσεων που έχουν θεσπίσει ορισμένα κράτη μέλη και να σταματήσει η αδιαφάνεια του καθεστώτος των μετοχών στον κομιστή. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι, σε περιπτώσεις φοροδιαφυγής, θα πρέπει να εφαρμόζονται οι διατάξεις της 5ης οδηγίας κατά της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες όσον αφορά το κεντρικό και δημόσιο μητρώο των πραγματικών ιδιοκτητών εταιρειών και καταπιστευμάτων. Ζητεί επίσης να θεσπιστούν κατάλληλες διαδικασίες για τη διευκόλυνση της συμμόρφωσης των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ) με τις απαιτήσεις των μητρώων. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ μιας συνολικής λύσης για τη φορολόγηση των εταιρειών με σημαντική ψηφιακή παρουσία στο πλαίσιο των εργασιών του ΟΟΣΑ, αλλά εάν δεν έχει επιτευχθεί λύση έως τα τέλη του 2020, η ΕΕ θα πρέπει να συνεχίσει την πρωτοβουλία της για τη φορολόγηση μεγάλων ψηφιοποιημένων επιχειρήσεων. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | Πρέπει να αναθεωρηθεί η οδηγία κατά της φοροαποφυγής, έτσι ώστε να συμπεριληφθούν κανόνες για τη φορολογική μεταχείριση σε περιοχές δικαιοδοσίας με χαμηλή φορολογία και για τον επαναπατρισμό μερισμάτων ή υπεραξίας ενεργητικού που δεν έχουν φορολογηθεί στο εξωτερικό. |
| --- | --- |

1.16.

| 1.17. | Πρέπει να υπάρξει χρηματοδοτική και τεχνική στήριξη των εθνικών ΜΧΠ και προώθηση της στενής συνεργασίας τόσο μεταξύ τους όσο και με τις φορολογικές αρχές, καθώς και μεταξύ των εθνικών αστυνομικών αρχών και της Ευρωπόλ, για τη δίωξη των φορολογικών και οικονομικών εγκλημάτων. |
| --- | --- |

1.17.

| 1.18. | Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εκπονήσει μελέτη σχετικά με τον ρόλο των «εικονικών-εταιρειών» στη φορολογική απάτη, τη φοροδιαφυγή, τη φοροαποφυγή και τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και, με βάση τα συμπεράσματά της, να τροποποιήσει την οδηγία κατά της φοροαποφυγής, την οδηγία για την επάρκεια των ιδίων κεφαλαίων και την οδηγία κατά της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, με σκοπό την αποτροπή της διάπραξης ποινικών αδικημάτων και της διευκόλυνσης των αθέμιτων πρακτικών μέσω αυτών των εταιρειών. |
| --- | --- |

1.18.

| 1.19. | Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να εξετάσουν την έννοια της πραγματικής ελάχιστης φορολόγησης των κερδών των εταιρειών και την πιθανή εφαρμογή της. |
| --- | --- |

1.19.

| 1.20. | Η ΕΟΚΕ προτείνει οι εμπορικές ή οικονομικές συμφωνίες της ΕΕ να περιλαμβάνουν, σύμφωνα με τις αρχές και τους κανόνες του ΠΟΕ, ένα κεφάλαιο με διατάξεις κατά των φορολογικών εγκλημάτων, της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και του επιθετικού φορολογικού σχεδιασμού, καθώς και για τη συνεργασία μεταξύ των φορολογικών διοικήσεων. |
| --- | --- |

1.20.

2.   Ιστορικό

| 2.1. | Το μέγεθος, στην Ευρώπη και παγκοσμίως, της φορολογικής απάτης, της φοροδιαφυγής, της φοροαποφυγής και της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες είναι σημαντικό σε μακροοικονομικούς όρους. Η διακρατική διάστασή τους είναι ολοφάνερη. Οι φορολογικοί παράδεισοι, λόγω της φύσης τους, διαδραματίζουν καίριο ρόλο, καθότι υποδέχονται και διοχετεύουν κεφάλαια από μεγάλες επιχειρήσεις και ατομικές περιουσίες που έχουν διαφύγει ή αποφύγει την καταβολή φόρων, καθώς και κεφάλαια προερχόμενα από υποθέσεις πολιτικής και οικονομικής διαφθοράς και από το οργανωμένο οικονομικό έγκλημα. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Δεν υπάρχει παγκοσμίως αποδεκτός ορισμός των φορολογικών παραδείσων, αν και σε όλους η φορολογία είναι μηδενική ή πολύ χαμηλή και η αδιαφάνεια όσον αφορά τους πελάτες και τις ροές κεφαλαίου αποτελεί τον κανόνα. Ο προσδιορισμός τους γίνεται βάσει καταλόγων, από τους οποίους το πνεύμα άρνησης συνεργασίας προκύπτει από την άρνηση παροχής πληροφοριών στις φορολογικές αρχές και συνεργασίας με τη δικαιοσύνη. Οι αναγνωρισμένοι κατάλογοι είναι ο ένας του ΟΟΣΑ (4) και οι δύο κατάλογοι της ΕΕ: για τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας και για τη φοροδιαφυγή και τη φοροαποφυγή (5). Μια μονογραφία στο F&D (ΔΝΤ) εκτιμά ότι ο ιδιωτικός πλούτος σε υπερπόντια χρηματοπιστωτικά κέντρα κυμαίνεται μεταξύ 7 και 8,7 τρισεκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ (6) (μεταξύ 8 % και 10 % του παγκόσμιου ΑΕγχΠ). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Το ΔΝΤ εκτιμά ότι η φοροδιαφυγή κοστίζει στις κυβερνήσεις περί τα 3 τρισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ ετησίως (7). Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υπολογίζει ότι στην ΕΕ το ποσό ανέρχεται στα 825 δισεκατομμύρια ευρώ (8), και το έλλειμμα είσπραξης ΦΠΑ, που ως επί το πλείστον οφείλεται στη φορολογική απάτη, ανέρχεται στα 147 δισεκατομμύρια ευρώ περίπου ετησίως, εκ των οποίων τα 50 δισεκατομμύρια ευρώ αντιστοιχούν στη διασυνοριακή κυκλική απάτη (επιστροφής του ΦΠΑ) (9). |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Η φοροαποφυγή δεν συνεπάγεται πάντα παραβίαση του γράμματος του νόμου, αλλά παραβιάζει σαφώς το πνεύμα του. Οι φορολογικοί παράδεισοι υποδέχονται περί τα 600 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ ετησίως από τη φοροαποφυγή κατά τη φορολόγηση των επιχειρήσεων (10). Οι απώλειες της ΕΕ κυμαίνονται μεταξύ των 160 και των 190 δισεκατομμυρίων ευρώ περίπου ετησίως (11). Η φοροαποφυγή, μέσω έξι κρατών μελών, ζημιώνει κατά 42,8 δισεκατομμύρια ευρώ τα φορολογικά έσοδα άλλων είκοσι δύο (12). Σύμφωνα με την F&D (ΔΝΤ), το 40 % των παγκόσμιων άμεσων ξένων επενδύσεων, δηλ. περίπου 15 τρισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ, κατευθύνεται σε εταιρείες-φαντάσματα (χωρίς καμία οικονομική δραστηριότητα), συχνά με μορφή εταιρειών χαρτοφυλακίου που διαμορφώνουν ομίλους με τις θυγατρικές τους και φαίνεται ότι εξαρτώνται από αυτές. Η πλειονότητα βρίσκεται δε σε πέντε ευρωπαϊκές χώρες (13). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Σύμφωνα με τον ΟΗΕ, η νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες κυμαίνεται μεταξύ του 2 % και του 5 % του παγκόσμιου ΑΕγχΠ (14). Πρόσφατες υποθέσεις όπως αυτή της Danske Bank (με αρχική εκτίμηση περίπου 200 δισεκατομμύρια ευρώ) (15), ή της Swedbank (37 δισεκατομμύρια ευρώ) (16), καταδεικνύουν τις αδυναμίες στην πάταξη της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, παρά τις ενωσιακές οδηγίες και το έργο των ελεγκτικών αρχών. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Εκτός από τον χρηματοπιστωτικό τομέα, υπάρχουν και άλλοι δίαυλοι νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες: αγορές έργων τέχνης, διαμαντιών και πολύτιμων μετάλλων· ελεύθεροι λιμένες, τελωνειακές αποθήκες και ειδικές οικονομικές ζώνες κ.λπ. Οι γοργές τεχνολογικές αλλαγές παρέχουν νέες δυνατότητες μέσω των εικονικών περιουσιακών στοιχείων και της τεχνολογίας αλυσίδας συστοιχιών (blockchain). Το ίδιο ισχύει και για τις διαδικασίες διαφυγής και αποφυγής: διανομή μερισμάτων και τοκομεριδίων για συναλλαγές τύπου «cum ex» (55,2 δισεκατομμύρια ευρώ)· επιθετικός φορολογικός σχεδιασμός· μυστικές συμβάσεις μεταξύ κρατών και πολυεθνικών εταιρειών που μειώνουν σημαντικά τις φορολογικές τους υποχρεώσεις· τα καθεστώτα χορήγησης ιθαγένειας ή διαμονής σε αλλοδαπούς με αντάλλαγμα επενδύσεις. Το ηλεκτρονικό εμπόριο, η οικονομία των πλατφορμών και η ψηφιακή οικονομία γενικά δημιουργούν νέους κινδύνους διευκόλυνσης των φορολογικών αδικημάτων και της φοροαποφυγής, καθώς και νέες δυνατότητες ιχνηλάτησης και ελέγχου. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επί J.-C. Juncker ανέπτυξε πολύ εντατική δράση για την καταπολέμηση των φορολογικών εγκλημάτων και της φοροαποφυγής: 26 νομοθετικές πρωτοβουλίες και 57 κάθε είδους. Όσον αφορά την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας ξεχωρίζουν δύο οδηγίες, η 4η και η 5η οδηγία σχετικά με την πρόληψη της χρησιμοποίησης του χρηματοπιστωτικού συστήματος για τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας (2015 και 2018). Η τελευταία μεταφέρθηκε στο εθνικό δίκαιο τον Ιανουάριο 2020 και επέφερε βελτιώσεις στην αναγνώριση δικαιούχων, στην ανταλλαγή πληροφοριών και στη συνεργασία μεταξύ των ΜΧΠ, καθώς και στην επέκταση του πεδίου εφαρμογής των υπόχρεων οντοτήτων, εισάγοντας παράλληλα τον έλεγχο των εικονικών νομισμάτων. Τα πρακτικά αποτελέσματα δεν είναι ικανοποιητικά: εξακολουθούν να υφίστανται ελλείψεις και κενά, παρότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι πολύ δραστήρια στο πλαίσιο των περιορισμένων αρμοδιοτήτων της (Αξιολόγηση 2019) (17). Πολύ πρόσφατα, το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο ξεκίνησε έλεγχο για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των μέτρων καταπολέμησης της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες στον τραπεζικό τομέα (18) και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρέπεμψε τρία κράτη μέλη στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για μη συμμόρφωση με την 4η οδηγία για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες (19). |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Στις 7 Μαΐου 2020, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε ένα νέο σχέδιο δράσης για μια ολοκληρωμένη πολιτική της Ένωσης σχετικά με την πρόληψη της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας (20) και έναν κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμό (21) με τον κατάλογο των χωρών και περιοχών δικαιοδοσίας που δεν συνεργάζονται προς τον σκοπό αυτόν. Το σχέδιο δράσης ξεκινά από την εκτίμηση των αποκλίσεων ως προς την εφαρμογή του ισχύοντος νομοθετικού πλαισίου και από τις «σοβαρές αδυναμίες στην επιβολή των κανόνων» και εκφράζει τη βούληση μηδενικής ανοχής στο παράνομο χρήμα στην ΕΕ. Είναι διαρθρωμένο με βάση έξι πυλώνες:






  — | Διασφάλιση της αποτελεσματικής εφαρμογής του υφιστάμενου πλαισίου, αρχής γενομένης από την πλήρη μεταφορά στο εκάστοτε εθνικό δίκαιο των οδηγιών για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες. |
| --- | --- | --- |

2.8.

—

Διασφάλιση της αποτελεσματικής εφαρμογής του υφιστάμενου πλαισίου, αρχής γενομένης από την πλήρη μεταφορά στο εκάστοτε εθνικό δίκαιο των οδηγιών για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες.

| — | Θέσπιση ενός ενιαίου εγχειριδίου κανόνων, μέσω τροποποιημένης οδηγίας και κανονισμού. |
| --- | --- |

—

Θέσπιση ενός ενιαίου εγχειριδίου κανόνων, μέσω τροποποιημένης οδηγίας και κανονισμού.

| — | Θέσπιση διαδικασιών και σύσταση οργανισμού εποπτείας της ΕΕ, μέσω νομοθετικής πρότασης. |
| --- | --- |

—

Θέσπιση διαδικασιών και σύσταση οργανισμού εποπτείας της ΕΕ, μέσω νομοθετικής πρότασης.

| — | Θέσπιση μηχανισμού συντονισμού και στήριξης για τις μονάδες χρηματοοικονομικών πληροφοριών και για τη διασύνδεση των κεντρικών εθνικών μητρώων τραπεζικών λογαριασμών. |
| --- | --- |

—

Θέσπιση μηχανισμού συντονισμού και στήριξης για τις μονάδες χρηματοοικονομικών πληροφοριών και για τη διασύνδεση των κεντρικών εθνικών μητρώων τραπεζικών λογαριασμών.

| — | Επιβολή των διατάξεων του ποινικού δικαίου και ενίσχυση της ανταλλαγής πληροφοριών. |
| --- | --- |

—

Επιβολή των διατάξεων του ποινικού δικαίου και ενίσχυση της ανταλλαγής πληροφοριών.

| — | Ενίσχυση της διεθνούς διάστασης του πλαισίου της ΕΕ. |
| --- | --- |

—

Ενίσχυση της διεθνούς διάστασης του πλαισίου της ΕΕ.

Εντός του πρώτου τριμήνου του 2021, θα υποβληθούν τέσσερις νομοθετικές προτάσεις που θα αναπτύσσουν τους εν λόγω πυλώνες.

| 2.9. | Ο δεύτερος σημαντικός τομέας δράσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ήταν η φοροαποφυγή, που συνδέεται με τις πρωτοβουλίες για την ψηφιακή φορολογία και τη βάση φορολογίας εταιρειών. Με τη στρατηγική της, η Επιτροπή επιδίωξε την επίτευξη «πραγματικής φορολόγησης», που θα υποχρεώνει τις πολυεθνικές να καταβάλλουν το μερίδιο που τους αναλογεί όπου δημιουργούν αξία, σύμφωνα με το σχέδιο δράσης του ΟΟΣΑ για την καταπολέμηση της διάβρωσης της φορολογικής βάσης και τη μετατόπιση κερδών, ιδίως περιορίζοντας τη διάβρωση της φορολογικής βάσης εταιρειών μέσω μείωσης τόκων, δικαιωμάτων εκμετάλλευσης και άλλων οικονομικών οφελών. Ως βασικός κανόνας χρησιμοποιήθηκε η οδηγία κατά της φοροαποφυγής (2016), η οποία τροποποιήθηκε το 2017 για να συμπεριλάβει τις ασυμφωνίες όσον αφορά τα υβριδικά μέσα (ATAD 2) (22). Τα αποτελέσματά της δεν μπορούν ακόμη να αξιολογηθούν. Επίσης, έχει θεσπιστεί νομοθεσία για τη διευκόλυνση του διακανονισμού διαφορών που προκύπτουν από τη διπλή φορολόγηση (23). Το 2018 θεσπίστηκε νέος κανονισμός σχετικά με τους ελέγχους ρευστών διαθεσίμων που εισέρχονται και εξέρχονται από την ΕΕ (24). |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έλαβε υπόψη τη φοροαποφυγή στις νομοθετικές της πρωτοβουλίες για την ψηφιακή φορολογία και τη βάση φορολογίας εταιρειών. Το 2018 πρότεινε δύο οδηγίες σχετικά με τη φορολόγηση των εταιρειών με σημαντική ψηφιακή παρουσία και σχετικά με έναν φόρο εισοδήματος για τις μεγάλες ψηφιακές εταιρείες. Το 2016, πρότεινε ακόμη δύο οδηγίες σχετικά με τη βάση φορολογίας εταιρειών, την οποία κατέστησε κοινή (κοινή βάση φορολογίας εταιρειών) και ενοποιημένη (κοινή ενοποιημένη βάση φορολογίας εταιρειών). Η τελευταία είναι πολύ σημαντική για την καταπολέμηση της φοροαποφυγής. Οι ταυτόχρονες συζητήσεις σε επίπεδο ΟΟΣΑ και η αντίθεση ορισμένων κρατών μελών καθυστέρησαν την έγκριση των εν λόγω οδηγιών. Αντιμέτωπη με αυτήν την κατάσταση, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε ανακοίνωση (2019), με την οποία προτείνει την έναρξη διαλόγου προκειμένου οι αποφάσεις για τα φορολογικά θέματα να λαμβάνονται με ειδική πλειοψηφία. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Καίριας σημασίας είναι, αφενός, η συνεργασία μεταξύ των ΜΧΠ και άλλων θεσμικών οργάνων των κρατών μελών μέσω της αυτόματης ανταλλαγής φορολογικών πληροφοριών (AEOI (25)) και, αφετέρου, η διαφάνεια. Έχουν εκδοθεί έως και έξι οδηγίες διοικητικής συνεργασίας. Από την πρώτη, την οδηγία 2011/16/ΕΕ (26), μέχρι την τελευταία, (ΕΕ) 2018/822 (27), έχει επεκταθεί η υποχρέωση γνωστοποίησης των πραγματικών δικαιούχων λογαριασμών, των χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων και συναλλαγών, καθώς και όλων των προϊόντων, συμπεριλαμβανομένων των ασφαλίσεων και των μερισμάτων. Έχει σημειωθεί πρόοδος στις απαιτήσεις της αυτόματης ανταλλαγής πληροφοριών σχετικά με τις φορολογικές συμβάσεις (tax ruling) και τις χρηματοοικονομικές πληροφορίες για τις μεγάλες επιχειρήσεις, για κάθε χώρα (εκθέσεις ανά χώρα, CBCR (28)). Η χρήση χρηματοοικονομικών και άλλων πληροφοριών για την ποινική δίωξη των αδικημάτων ρυθμίστηκε με την οδηγία (ΕΕ) 2019/1153 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (29). |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επί J.-C. Juncker είχε να αντιμετωπίσει τις μυστικές συμφωνίες ορισμένων κρατών μελών με πολυεθνικές εταιρείες, χάρη στις οποίες δεν πληρώνουν σχεδόν καθόλου φόρους. Κατάφερε επίσης να εισαγάγει φορολογικούς δείκτες στο Ευρωπαϊκό Εξάμηνο. Σύμφωνα με τις τελευταίες συστάσεις ανά χώρα, σε ορισμένα κράτη μέλη, η εφαρμογή της νομοθεσίας δεν είναι ικανοποιητική όσον αφορά τον επιθετικό φορολογικό σχεδιασμό ή τον εντοπισμό των πραγματικών δικαιούχων. Υπάρχουν πολλά περιθώρια βελτίωσης της συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών. Παρά τη σχετική πρόοδο που έχει σημειωθεί, δεν υπάρχει ευρεία μείωση των επιπέδων φορολογικής απάτης, νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και φοροαποφυγής που, σε ορισμένες περιπτώσεις αυξάνονται (όπως ροές κεφαλαίων προς εικονικές-εταιρείες). |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | Η ΕΟΚΕ έχει εκδώσει, κατά την τελευταία πενταετία, 25 γνωμοδοτήσεις για τα θέματα αυτά. Η ΕΟΚΕ έχει σε γενικές γραμμές υποστηρίξει τα μέτρα που πρότεινε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι απαιτήσεις της ήταν μεγαλύτερες, όπως αυτές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. |
| --- | --- |

2.13.

3.   Γενικές παρατηρήσεις και συστάσεις

| 3.1. | Η κρίση της πανδημίας κορoνoϊού, που είναι η πιο σοβαρή από το τέλος του B’ Παγκοσμίου Πολέμου, πρέπει να βρίσκεται στο επίκεντρο κάθε οικονομικού και κοινωνικού προβληματισμού και πρότασης. Όσον αφορά την παρούσα γνωμοδότηση, είναι σαφές ότι η δραστική μείωση του οικονομικού όγκου των φορολογικών εγκλημάτων και της φοροαποφυγής θα παρείχε στα κράτη μέλη και στην ίδια την ΕΕ ένα μέρος των οικονομικών πόρων που απαιτούνται για την αντιμετώπιση των υγειονομικών, οικονομικών και κοινωνικών επιπτώσεων της πανδημίας. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η συμμετοχή των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων, των εθνικών κυβερνήσεων και της κοινωνίας των πολιτών στη λήψη όσων μέτρων απαιτούνται για τη μόνιμη και αποτελεσματική δράση κατά των φορολογικών αδικημάτων και της φοροαποφυγής αποτελεί σήμερα, περισσότερο από ποτέ, αναγκαία πολιτική και ηθική επιταγή, αλλά και επείγον ζήτημα. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Το κύριο θέμα της παρούσας γνωμοδότησης είναι, με βάση μια γενική οπτική και τις απόψεις που διατυπώθηκαν σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της ΕΟΚΕ, η διατύπωση προτάσεων που θα καταστήσουν αποτελεσματικότερη την καταπολέμηση αυτών των εγκλημάτων. Πρέπει να ληφθούν υπόψη οι σχέσεις μεταξύ των διαφόρων φορολογικών εγκλημάτων, καθώς και της σχέσης όλων αυτών με τη φοροαποφυγή, μέσω κοινών διαύλων οι οποίοι έχουν ως κοινή κατάληξη τους φορολογικούς παραδείσους. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει τη βούληση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου να προωθήσουν πρωτοβουλίες για την καταπολέμηση των φορολογικών εγκλημάτων, της φοροδιαφυγής και του αθέμιτου φορολογικού ανταγωνισμού, και εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι ορισμένες από τις κύριες πρωτοβουλίες, όπως αυτές που αφορούν τη φορολόγηση του εισοδήματος των εταιρειών, την απάτη στον τομέα του ΦΠΑ και τον επιθετικό φορολογικό σχεδιασμό, έχουν παγώσει ή μπορούν να ανακοπούν από ορισμένα κράτη μέλη και λόγω έλλειψης συνεργασίας μεταξύ τους. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Η ΕΟΚΕ προτείνει την εκπόνηση ενός ευρωπαϊκού συμφώνου για την αποτελεσματική πάταξη της φορολογικής απάτης, της φοροδιαφυγής, της φοροαποφυγής και της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες. Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναλάβει πολιτική πρωτοβουλία στην οποία θα συμμετέχουν οι εθνικές κυβερνήσεις και τα υπόλοιπα θεσμικά όργανα της ΕΕ για την πραγματοποίηση αυτού του συμφώνου. Η συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών πρέπει να αποτελεί έναν από τους πυλώνες του συμφώνου. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Η αποτελεσματική εφαρμογή του συμφώνου θα πρέπει να παρέχει στην ΕΕ και τα κράτη μέλη της πρόσθετους πόρους, επιπλέον εκείνων που παρέχει η ανάπτυξη, για τη χρηματοδότηση των σχεδίων ανάκαμψης από την κρίση της πανδημίας, του πράσινου και ψηφιακού μετασχηματισμού των οικονομιών τους και της οικοδόμησης ενός στέρεου ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων. Με βάση τον σεβασμό της φορολογικής κυριαρχίας των κρατών μελών, η ΕΟΚΕ απευθύνει έκκληση στους πολιτικούς υπεύθυνους της ΕΕ και τις εθνικές κυβερνήσεις προκειμένου, με την υπευθυνότητα και τη γενναιοδωρία που απαιτεί η τραγική στιγμή που ζούμε, να επιτύχουν συναίνεση ως προς το περιεχόμενο του συμφώνου. Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, η επίτευξη συναίνεσης όσον αφορά ένα ευρωπαϊκό σύμφωνο για την καταπολέμηση των φορολογικών εγκλημάτων, της φοροαποφυγής και της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας θα πρέπει να βασίζεται στα εξής:






  1) | στη δέσμευση των κρατών μελών και των θεσμικών οργάνων της ΕΕ ότι θα λάβουν όλα τα πρόσθετα νομοθετικά και διοικητικά μέτρα που απαιτούνται για την αποτελεσματική καταπολέμηση αυτών των εγκλημάτων και των αθέμιτων πρακτικών· |
| --- | --- | --- |

3.5.

1)

στη δέσμευση των κρατών μελών και των θεσμικών οργάνων της ΕΕ ότι θα λάβουν όλα τα πρόσθετα νομοθετικά και διοικητικά μέτρα που απαιτούνται για την αποτελεσματική καταπολέμηση αυτών των εγκλημάτων και των αθέμιτων πρακτικών·

| 2) | στην επίδειξη μεγαλύτερης πολιτικής βούλησης για συνεργασία τόσο μεταξύ των κρατών μελών όσο και με τα θεσμικά όργανα της ΕΕ, με στόχο την καθιέρωση αποτελεσματικών διαδικασιών για διοικητική, αστυνομική και δικαστική συνεργασία προκειμένου να επιτευχθούν οι στόχοι του Συμφώνου· |
| --- | --- |

2)

στην επίδειξη μεγαλύτερης πολιτικής βούλησης για συνεργασία τόσο μεταξύ των κρατών μελών όσο και με τα θεσμικά όργανα της ΕΕ, με στόχο την καθιέρωση αποτελεσματικών διαδικασιών για διοικητική, αστυνομική και δικαστική συνεργασία προκειμένου να επιτευχθούν οι στόχοι του Συμφώνου·

| 3) | στη δέσμευση των κρατών μελών ότι θα θέσουν τέλος στον αθέμιτο φορολογικό ανταγωνισμό και θα «ξεπαγώσουν» τις οδηγίες που διαλαμβάνουν τους στόχους του συμφώνου· και, τέλος, |
| --- | --- |

3)

στη δέσμευση των κρατών μελών ότι θα θέσουν τέλος στον αθέμιτο φορολογικό ανταγωνισμό και θα «ξεπαγώσουν» τις οδηγίες που διαλαμβάνουν τους στόχους του συμφώνου· και, τέλος,

| 4) | στη συμμετοχή των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών στο σύμφωνο. |
| --- | --- |

4)

στη συμμετοχή των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών στο σύμφωνο.

| 3.6. | Η συμμετοχή των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών στο σύμφωνο αυτό και στη δημιουργία προηγμένης κοινωνικής συνείδησης στα φορολογικά θέματα είναι ουσιαστικής σημασίας. Οι Ευρωπαίοι πολίτες ενδιαφέρονται ιδιαίτερα για την ύπαρξη επαρκών πόρων ώστε να υπάρχουν υψηλής ποιότητας δημόσιες υπηρεσίες —σήμερα, ειδικότερα, υγείας και έρευνας— και επαρκή συστήματα κοινωνικής προστασίας. Στην πλειονότητά τους, οι εργοδότες που εκπληρώνουν τις φορολογικές τους υποχρεώσεις επιθυμούν να σταματήσει η φοροδιαφυγή και η φοροαποφυγή ορισμένων επιχειρήσεων, που σημαίνει γι’ αυτούς αθέμιτο ανταγωνισμό. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ως προς το ότι «[...]η δίκαιη φορολόγηση και η αποφασιστική καταπολέμηση της φορολογικής απάτης, της φοροδιαφυγής, του επιθετικού φορολογικού σχεδιασμού και της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στη διαμόρφωση μιας δίκαιης κοινωνίας και μιας ισχυρής οικονομίας, προασπίζοντας παράλληλα το κοινωνικό συμβόλαιο και το κράτος δικαίου» (30). Ως εκ τούτου, παρατηρεί με ανησυχία το μέγεθος του φορολογικού χάσματος που δημιουργούν αυτά τα εγκλήματα και οι αθέμιτες πρακτικές στα φορολογικά έσοδα, καθώς και την πρόσφατη εξέλιξη της φορολογίας, η οποία έχει μετατοπίσει τη φορολογική επιβάρυνση στα εισοδήματα από την εργασία, και από τον χρηματοπιστωτικό τομέα στην πραγματική οικονομία, όπου οι ΜΜΕ υφίστανται μεγαλύτερη φορολογική πίεση από τις πολυεθνικές. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Η εισαγωγή φορολογικών δεικτών στις ανά χώρα εκθέσεις του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου αποτέλεσε ένα βήμα προς τα εμπρός. Ωστόσο, η αξιολόγηση των επιδόσεών τους δείχνει ότι η λειτουργία των ΜΧΠ, η αυτόματη ανταλλαγή πληροφοριών και η συνεργασία των φορολογικών αρχών δεν είναι ικανοποιητικές σε ορισμένα από τα κράτη μέλη της ΕΕ όσον αφορά τόσο τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες όσο και τη φοροδιαφυγή και τη φοροαποφυγή. Η ΕΟΚΕ προτείνει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναγάγει—στο Ευρωπαϊκό Εξάμηνο— τους φορολογικούς δείκτες στην ίδια θέση με τους υπολοίπους και να εγκαθιδρύσει μια διαδικασία για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας, της δικαιοσύνης, της επάρκειας και της ορθής λειτουργίας των φορολογικών συστημάτων. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει το νέο σχέδιο δράσης για μια ολοκληρωμένη ενωσιακή πολιτική με σκοπό την πρόληψη της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας και εκτιμά ότι θα πρέπει να εφαρμοστεί επειγόντως. Τάσσεται υπέρ της σύστασης ενός ευρωπαϊκού εποπτικού φορέα, ο οποίος θα ενισχύει στον μέγιστο δυνατό βαθμό τη συνεργασία μεταξύ των φορολογικών αρχών και των μονάδων χρηματοοικονομικών πληροφοριών των κρατών μελών και θα διαθέτει άμεσες αρμοδιότητες για τον έλεγχο και τη διερεύνηση των υπόχρεων οντοτήτων σε όλους τους τομείς, καθώς και επαρκή μέσα σε ανθρώπινο δυναμικό και τεχνολογία για την προσαρμογή στη διαρκή εξέλιξη των εγκλημάτων. Ζητά από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να μελετήσει, ως καταλληλότερη μέθοδο προς τούτο, τη σύσταση ευρωπαϊκού οργανισμού αρμόδιου για την καταπολέμηση του φορολογικού, οικονομικού και χρηματοοικονομικού εγκλήματος και της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και για την εποπτεία της τήρησης της νομοθεσίας και της αποτελεσματικότητας των διοικητικών ενεργειών. Η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητο να εκφράζεται η ΕΕ με κοινή γνώμη σε διεθνή φόρουμ όπως η FATF (ΟΟΣΑ), η G20 και ο ΟΗΕ. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να βοηθήσει τα κράτη μέλη εγκαθιδρύοντας ιδρύματα κατάρτισης όπως η Ευρωπαϊκή Σχολή Φοροτεχνικών, όπως προτείνεται στη γνωμοδότησή της με θέμα το πρόγραμμα Fiscalis (Οκτώβριος 2018) (31). |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Το νομικό πλαίσιο για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες πρέπει να επιτρέπει την πρόσβαση σε πληροφορίες για κατόχους λογαριασμών, επιχειρήσεων και καταπιστευμάτων, με τήρηση των κανόνων προστασίας των δεδομένων και της σχετικής νομολογίας του ΔΕΕ. Πρέπει να εξασφαλιστεί η προστασία όσων επαγγελματιών κρίνουν αναγκαίο να καταγγέλλουν πρακτικές ύποπτες για νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες που υποπίπτουν στην αντίληψή τους. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι με το σχέδιο δράσης προτείνεται ένα νέο σύστημα προστασίας των μαρτύρων, και ζητεί να μην καθυστερήσει έως τα τέλη Δεκεμβρίου 2021. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ότι πρέπει να καταβληθούν προσπάθειες ώστε τα μέτρα που θα εγκριθούν να συνεπάγονται όσο το δυνατόν λιγότερο πρόσθετο διοικητικό και οικονομικό φόρτο για τα κράτη μέλη και τις υπόχρεες οντότητες. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Τα μέτρα ελέγχου προς τρίτους που περιλαμβάνονται στην 5η οδηγία κατά της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες θα είναι αποτελεσματικά μόνο με έναν ρεαλιστικό κατάλογο χωρών υψηλού κινδύνου. Η ΕΟΚΕ ζητεί διαφανή και σαφή μεθοδολογία και συντομότερες περιόδους αξιολόγησης. Πιστεύει ότι ο νέος κατάλογος, με μόνο 20 χώρες και περιοχές, θα πρέπει να εγκριθεί το συντομότερο δυνατόν με την προσθήκη μερικών ακόμα χωρών, όπως αυτές που έχουν πρωταγωνιστήσει στα πρόσφατα σκάνδαλα. Εκφράζει την απογοήτευσή της για τα εμπόδια που παρεμβάλλουν ορισμένες χώρες της ΕΕ ως προς την πρόσβαση σε πληροφορίες σχετικά με συναλλαγές σε φορολογικούς παραδείσους. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Ο κατάλογος του Ecofin (2017) των φορολογικών παραδείσων όσον αφορά τη φοροδιαφυγή και τη φοροαποφυγή επικαιροποιήθηκε τον περασμένο Φεβρουάριο. Σε αντίθεση με άλλους καταλόγους, αυτός έχει το πλεονέκτημα ότι καλύπτει τόσο εκείνους που δεν αποδέχονται αυτόματη ανταλλαγή πληροφοριών όσο και εκείνους που προσφέρουν ειδική φορολογική μεταχείριση στις επιχειρήσεις. Είναι κατακριτέο ότι ο ευρωπαϊκός κατάλογος αποκλείει την ύπαρξη κοινοτικών φορολογικών παραδείσων. Ωστόσο, στις ειδικές ανά χώρα συστάσεις του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναφέρει ορισμένα κράτη μέλη που υπονομεύουν τις φορολογικές βάσεις των κοινοτικών εταίρων τους. Παρά το γεγονός ότι η απειλή ένταξης στη μαύρη λίστα έχει αντίκτυπο στη φήμη και μπορεί να λειτουργήσει αποτρεπτικά, οι κυρώσεις δεν είναι επαρκώς αποτελεσματικές. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Για να μπορέσουν οι περιοχές δικαιοδοσίας του καταλόγου να επιτύχουν τις απαιτούμενες μεταρρυθμίσεις, η ΕΟΚΕ προτείνει να αναθεωρηθεί ο κανονισμός, μετά την επόμενη αξιολόγηση, ώστε να απαγορευτούν οι χρηματοπιστωτικές συναλλαγές με την ΕΕ σε όσους δεν το πράξουν. Τα μέτρα πρέπει επίσης να αφορούν τις επιχειρήσεις που αποφεύγουν την καταβολή φόρων. Ένα αποτελεσματικό μέτρο θα ήταν να μη χορηγηθούν δημόσιες ενισχύσεις λόγω της πανδημίας COVID-19 στις επιχειρήσεις που πραγματοποιούν μη δικαιολογημένες συναλλαγές με τις περιοχές δικαιοδοσίας του καταλόγου, όπως έχει εγκριθεί από ορισμένα κράτη μέλη. Η ΕΟΚΕ ζητεί επίσης να εξεταστεί το ενδεχόμενο εξαίρεσης των εν λόγω επιχειρήσεων από τις δημόσιες συμβάσεις. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Οι πολυεθνικές λειτουργούν σε παγκόσμιο επίπεδο και υπό κοινή διεύθυνση, αλλά οι φορολογικοί κανόνες θεσπίζονται σε εθνικό επίπεδο, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η αλληλεπίδρασή τους με τα καθεστώτα άλλων χωρών, αν δεν πρόκειται για ξεκάθαρο φορολογικό ανταγωνισμό με αυτές. Ορισμένες αρχές εγκρίνουν φορολογικά καθεστώτα που υπονομεύουν τις φορολογικές βάσεις άλλων περιοχών. Αυτό, σε συνδυασμό με τη γενικευμένη μείωση των επιτοκίων, οδήγησε τις χώρες σε έναν αγώνα για την όσο το δυνατόν πιο μειωμένη φορολογία, με στόχο την προσέλκυση των άμεσων ξένων επενδύσεων, και οδήγησε σε νομικά κενά και αναντιστοιχίες. Πολλές πολυεθνικές εταιρείες αναδιαρθρώνουν τις δραστηριότητές τους προκειμένου να μειώσουν σημαντικά τη φορολογική τους επιβάρυνση. Για να το επιτύχουν, καταφεύγουν σε ορισμένες συναλλαγές εντός του εκάστοτε ομίλου, ώστε να μεταφέρουν τεχνητά μεγάλο μέρος των δαπανών προς περιοχές μεσαίας ή υψηλής φορολογίας, ενώ τα κέρδη δηλώνονται σε περιοχές δικαιοδοσίας χαμηλής ή μηδενικής φορολογίας, εκεί όπου καταλήγουν σε μυστικές φορολογικές συμφωνίες με τις κυβερνήσεις. Η μεταφορά κερδών από μεγάλες εταιρείες της ψηφιακής οικονομίας είναι ιδιαίτερα εύκολη σε αυτό το περιβάλλον. Η ΕΟΚΕ ευελπιστεί ότι η εφαρμογή τόσο των κανόνων περί διάβρωσης της φορολογικής βάσης και της μετατόπισης κερδών όσο και των οδηγιών κατά της φοροαποφυγής θα καταστήσει δυνατή τη βαθμιαία αλλαγή της κατάστασης αυτής. Είναι νωρίς ακόμη για την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων. Για να υπάρξουν αποτελέσματα, είναι απαραίτητη η συνεργασία όλων των κρατών μελών, κύριος στόχος του ευρωπαϊκού συμφώνου. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | Η ΕΕ είναι χώρος ευάλωτος στη φοροαποφυγή (32). Η κινητικότητα κεφαλαίων, αγαθών και των ανθρώπων στην εσωτερική αγορά έρχεται σε αντίθεση με την έλλειψη συντονισμού των φορολογικών πολιτικών. Μετά την κρίση του 2008, η πρόοδος της οικονομικής διακυβέρνησης επικεντρώθηκε στον έλεγχο των δαπανών. Η κατάσταση έχει αλλάξει τα τελευταία χρόνια, αλλά ο συντονισμός των φορολογικών πολιτικών εξακολουθεί να είναι ανεπαρκής. Η θέσπιση φορολογικών δεικτών στο Ευρωπαϊκό Εξάμηνο αποτελεί ένα βήμα προόδου που έδωσε τη δυνατότητα να επισημανθούν ως επιζήμια τα φορολογικά συστήματα ορισμένων κρατών μελών. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | Το 2009, η Ομάδα των 20 δρομολόγησε μια διαδικασία συνεργασίας για την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής και της φοροαποφυγής. Ο ΟΟΣΑ ενέκρινε ένα νέο παγκόσμιο πρότυπο για την ανταλλαγή πληροφοριών, το κοινό πρότυπο αναφοράς, που βασίζεται στην αυτόματη ανταλλαγή πληροφοριών. Οι περισσότερες περιοχές δικαιοδοσίας της διεθνούς κοινότητας δεσμεύτηκαν να το εφαρμόσουν από τον Ιανουάριο του 2018. Εκκρεμεί συνολική αξιολόγηση όσον αφορά την τήρησή του. |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | Στην ΕΕ, η αυτόματη ανταλλαγή πληροφοριών ρυθμίζεται από την οδηγία διοικητικής συνεργασίας, η οποία έχει αναθεωρηθεί επανειλημμένως προκειμένου να ευθυγραμμιστεί με το κοινό πρότυπο αναφοράς. Η οδηγία διοικητικής συνεργασίας έχει επεκτείνει την υποχρέωση της αυτόματης ανταλλαγής πληροφοριών στα φυσικά και νομικά πρόσωπα και στις κύριες κατηγορίες εισοδήματος, αλλά υπάρχουν κενά που πρέπει να καλυφθούν. Το ζήτημα των πληροφοριών σχετικά με τον πραγματικό δικαιούχο περιουσιακών στοιχείων και κεφαλαίων, αδιαφανών ενδιάμεσων οντοτήτων (ορισμένων καταπιστευμάτων, εταιρειών-βιτρίνα, ιδρυμάτων κ.λπ.) παραμένει ανεπίλυτο, όπως καταδεικνύεται από το σκάνδαλο των «εγγράφων του Παναμά» (Panama Papers). Δεν έχει επιλυθεί ούτε το ζήτημα της ανωνυμίας των «μετοχών στον κομιστή», χωρίς δημοσίως γνωστό δικαιούχο, που ακόμη επιτρέπεται σε ορισμένες χώρες. Το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας διοικητικής συνεργασίας θα πρέπει να επεκταθεί στα έργα τέχνης και στα άλλα στοιχεία υψηλής αξίας που βρίσκονται σε ελεύθερους λιμένες και τελωνειακές αποθήκες. Θα πρέπει επίσης να επιλυθεί το πρόβλημα των καθεστώτων ιθαγένειας ή διαμονής λόγω επενδύσεων που προσφέρουν 19 κράτη μέλη και τα οποία σε πολλές περιπτώσεις χρησιμοποιούνται για τη διάπραξη φορολογικών αδικημάτων. |
| --- | --- |

3.17.

| 3.18. | Το σχέδιο δράσης BEPS του ΟΟΣΑ είναι η παγκόσμια πρωτοβουλία για την καταπολέμηση της διάβρωσης της φορολογικής βάσης και της μετατόπισης κερδών. Οι εκθέσεις προόδου για καθεμία από τις 15 δράσεις του έχουν διαφορετικό νομικό χαρακτήρα. Ορισμένες εκθέσεις αφορούν τις βέλτιστες πρακτικές και άλλες την κατάταξη ελάχιστων προτύπων, με τη δυνατότητα να υποχρεώνουν τα κράτη να ενσωματώσουν το περιεχόμενό τους στο εταιρικό δίκαιο. Η επίλυση ορισμένων βασικών ζητημάτων, όπως η φορολόγηση της ψηφιοποιημένης οικονομίας ή η κατανομή των φορολογικών δικαιωμάτων ανά χώρα, εκκρεμεί σε παγκόσμιο επίπεδο. Ορισμένες χώρες και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών έχουν επικρίνει τη μεθόδευση διάβρωσης της φορολογικής βάσης και της μετατόπισης κερδών και έχουν ζητήσει να μεταφερθεί η μεταρρύθμιση του διεθνούς δημοσιονομικού συστήματος στην Επιτροπή Εμπειρογνωμόνων επί φορολογικών θεμάτων του ΟΗΕ. Η ΕΟΚΕ είναι της άποψης ότι ο ΟΟΣΑ πρέπει να ολοκληρώσει το έργο του και να συνεργαστεί με την Επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών, προκειμένου να καταλήξουν σε κοινά και οικουμενικά συμπεράσματα. |
| --- | --- |

3.18.

| 3.19. | Οι οδηγίες κατά της φοροαποφυγής αποτελούν βασικά στοιχεία της στρατηγικής της ΕΕ για την καταπολέμηση της φοροαποφυγής. Διασφαλίζουν ότι τα κράτη μέλη εφαρμόζουν συντονισμένα τις εκθέσεις με θέμα τη διάβρωση της φορολογικής βάσης και της μετατόπισης κερδών και ενισχύουν τη νομική τους ισχύ, υποβάλλοντάς τες στον έλεγχο του Δικαστηρίου της ΕΕ. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι κανόνες για την αντιμετώπιση των καταχρήσεων υπερβαίνουν τους κανόνες περί διάβρωσης της φορολογικής βάσης και της μετατόπισης κερδών, όπως στην περίπτωση των «εξαγωγικών φόρων», των κανόνων για τις ελεγχόμενες αλλοδαπές εταιρείες, των κανόνων κατά των υβριδικών μέσων, ή της θέσπισης γενικής ρήτρας κατά των καταχρήσεων. Ωστόσο, δεν συμπεριλήφθηκαν οι επενδυτικές ρήτρες λόγω της αντίθεσης ορισμένων χωρών, παρά το γεγονός ότι η Επιτροπή και η πλειοψηφία των κρατών μελών το υποστήριξαν. |
| --- | --- |

3.19.

| 3.20. | Οι έρευνες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής όσον αφορά τις μυστικές φορολογικές συμφωνίες που έχουν υπογραφεί από μερικές μεγάλες πολυεθνικές και τις κυβερνήσεις ορισμένων κρατών μελών της ΕΕ κατέδειξαν τη σημασία της διευκόλυνσης των μεθοδεύσεων φοροαποφυγής: συντελεστές φορολογίας που κυμαίνονται από 0,05 % έως 2 % επί των κερδών που μεταφέρονται από άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Σε απάντηση, η ΕΕ μεταρρύθμισε την οδηγία διοικητικής συνεργασίας για να καταστήσει υποχρεωτική την αυτόματη κοινοποίηση οποιασδήποτε διασυνοριακής φορολογικής απόφασης που υπογράφεται από ένα κράτος μέλος. |
| --- | --- |

3.20.

| 3.21. | Μια πιο πρόσφατη μεταρρύθμιση της οδηγίας διοικητικής συνεργασίας επεξέτεινε την αυτόματη ανταλλαγή βασικών πληροφοριών των μεγάλων επιχειρήσεων (33) ανά χώρα (εκθέσεις ανά χώρα (34)), σύμφωνα με τις προδιαγραφές της δράσης 13 κατά της διάβρωσης της φορολογικής βάσης και της μετατόπισης κερδών. Ωστόσο, εξακολουθεί να μην επιτρέπεται η δημόσια πρόσβαση σε αυτές τις πληροφορίες. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη μεταρρύθμιση της οδηγίας 2013/34/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (35) (περί λογιστικής), έτσι ώστε να καταστεί δυνατή η δημοσίευση των εκθέσεων ανά χώρα. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι θα πρέπει να ισχύει τουλάχιστον για τις επιχειρήσεις που λαμβάνουν κρατικές ενισχύσεις. |
| --- | --- |

3.21.

| 3.22. | Η πολύ σημαντική πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με θέμα τη φορολόγηση των επιχειρήσεων είναι η εναρμόνιση της φορολογητέας βάσης των εταιρειών. Στην πρώτη φάση (θέσπιση κοινής βάσης φορολογίας εταιρειών), η βάση φορολογίας θα υπολογιζόταν με βάση κοινούς κανόνες. Στη δεύτερη φάση (κοινή ενοποιημένη βάση φορολογίας εταιρειών), τα κέρδη και οι ζημίες που θα είχαν σε κάθε κράτος μέλος οι διάφορες θυγατρικές μιας εταιρείας ή ενός πολυεθνικού ομίλου θα ενοποιούνταν σε ολόκληρη την ΕΕ. Το καθαρό υπόλοιπο που προκύπτει θα κατανέμεται στα διάφορα κράτη στα οποία δραστηριοποιείται η εταιρεία, φορολογούμενη σε κάθε ένα από αυτά σύμφωνα με έναν προκαθορισμένο τύπο (στοιχεία ενεργητικού, πωλήσεις και απασχόληση). Ελπίζουμε ότι με την ενοποίηση, ένα μεγάλο μέρος των συναλλαγών επιθετικού φορολογικού σχεδιασμού θα έμενε απενεργοποιημένο. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι η φορολογία θα πρέπει να βασίζεται σε έναν σταθμισμένο τύπο όπου θα συνεκτιμώνται ο τόπος πώλησης, απασχόλησης και στοιχείων ενεργητικού. Η αξία των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, των δεδομένων και άλλων άυλων περιουσιακών στοιχείων πρέπει να αξιολογείται αυστηρά. |
| --- | --- |

3.22.

| 3.23. | Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τον ΟΟΣΑ, η δυσκολία των εν ισχύ φορολογικών κανόνων να εντοπίζουν τα έσοδα των νέων επιχειρηματικών μοντέλων της ψηφιακής οικονομίας είχε ως συνέπεια, σε διάφορες καταστάσεις και χώρες, τη μειωμένη φορολόγηση των ψηφιακών εταιρειών σε σύγκριση με τις παραδοσιακές. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε (τον Μάρτιο 2018) δύο προτάσεις οδηγίας για τη φορολόγηση της ψηφιακής οικονομίας (36), σύμφωνα με τις εργασίες του ΟΟΣΑ που πρόκειται να ολοκληρωθούν το 2020. Η μία οδηγία δίνει μια προσωρινή λύση και η άλλη την τελική λύση. Η προσωρινή λύση θεσπίζει φόρο 3 % επί των πωλήσεων ψηφιακών υπηρεσιών από τις μεγάλες επιχειρήσεις (και όχι επί των κερδών ή όπου δημιουργείται αξία). Παραμένει σε εκκρεμότητα στο Συμβούλιο. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποστηρίζει τώρα μια συνολική λύση στο πλαίσιο των εργασιών του ΟΟΣΑ, αλλά, εάν δεν επιτευχθεί συμφωνία έως το τέλος του 2020, θα συνεχίσει την πρωτοβουλία της για φορολόγηση των μεγάλων ψηφιακών εταιρειών. |
| --- | --- |

3.23.

| 3.24. | Τόσο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή όσο και η ΕΟΚΕ (37) έχουν εκφράσει τις απόψεις τους σχετικά με την ανάγκη να ξεκινήσει συζήτηση και να συζητηθούν οι αναγκαίες προϋποθέσεις για την προοδευτική μετάβαση από την ομοφωνία στην ειδική πλειοψηφία όσον αφορά τα φορολογικά θέματα. Οι προθεσμίες για να πραγματοποιηθεί η αλλαγή αυτή μπορεί να είναι συντομότερες ή μεγαλύτερες, ανάλογα με το πόσο ευαισθητοποιημένα είναι τα κράτη μέλη ως προς τα φορολογικά ζητήματα επί των οποίων είναι επιθυμητή η παρέμβαση. |
| --- | --- |

3.24.

| 3.25. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι οι τεράστιες προκλήσεις που εγείρει η κρίση της πανδημίας COVID-19 στην ΕΕ και σε όλα τα κράτη μέλη της είναι ασυμβίβαστες με κάθε μορφής ολιγωρία όσον αφορά τα εγκλήματα που υπονομεύουν την οικονομική ανάπτυξη και τα δημόσια οικονομικά. Υποστηρίζει, επίσης, την ανάγκη ενίσχυσης της συνεργασίας και της αλληλεγγύης μεταξύ των κρατών μελών, των θεσμικών οργάνων της ΕΕ και των τομέων της ευρωπαϊκής κοινωνίας των πολιτών. |
| --- | --- |

3.25.

4.   Επιμέρους προσεγγίσεις και συστάσεις

| 4.1. | Συνιστάται να επεκταθεί η λύση που προβλέπεται από την 5η οδηγία για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες στο πεδίο της φοροδιαφυγής, ώστε να υποχρεωθούν τα κράτη να δημιουργήσουν ένα κεντρικό και δημόσιο μητρώο των πραγματικών δικαιούχων εταιρειών και καταπιστευμάτων. Επίσης, πρέπει να θεσπιστεί κατάλληλη διαδικασία για τον εντοπισμό του πραγματικού ιδιοκτήτη όταν βρίσκεται πίσω από επιχείρηση με έδρα εκτός της ΕΕ. Όλα τα μητρώα πρέπει να λειτουργούν με ενδεδειγμένο και αναλογικό τρόπο, ώστε να καταστεί ευκολότερη η εργασία για τις επιχειρήσεις που πρέπει να πληρούν τις απαιτήσεις και, ιδίως, για τις ΜΜΕ, οι οποίες θα πρέπει να διαθέτουν υπηρεσίες υποστήριξης. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Η υποχρέωση γνωστοποίησης των πραγματικών ιδιοκτητών όλων των εταιρειών και καταπιστευμάτων πρέπει να επεκταθεί στη γνωστοποίηση των ιδιοκτητών μετοχών στον κομιστή. Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάσει το ενδεχόμενο θέσπισης μιας διαδικασίας που θα επιτρέψει αυτό και, εφόσον δεν καθίσταται δυνατόν, να προβαίνει στην απαγόρευσή της λειτουργίας της στην ΕΕ. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Πρέπει να καλυφθούν τα κενά που υφίστανται ακόμη στο κείμενο της οδηγίας διοικητικής συνεργασίας, προκειμένου να επεκταθεί η αυτόματη ανταλλαγή πληροφοριών στα έργα τέχνης και στα άλλα στοιχεία υψηλής αξίας που βρίσκονται σε ελεύθερους λιμένες, τελωνειακές αποθήκες και ειδικές οικονομικές ζώνες. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Τα κράτη μέλη πρέπει να υποχρεωθούν να καταργήσουν σταδιακά τα καθεστώτα ιθαγένειας ή διαμονής λόγω επενδύσεων που διευκολύνουν τα φορολογικά εγκλήματα. Αυτή είναι η θέση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και της ΕΟΚΕ στη γνωμοδότησή της ECO/618 (38). Εφόσον εξακολουθούν να υφίστανται, θα πρέπει να ληφθούν τα αναγκαία μέτρα ελέγχου για να εξασφαλίζεται ότι οι επενδυτές εκπληρώνουν τις φορολογικές τους υποχρεώσεις. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Πρέπει να θεσπιστούν μέτρα που θα συμφωνηθούν στο πλαίσιο του ΟΟΣΑ και του Ολοκληρωμένου πλαισίου τεχνικής βοήθειας όσον αφορά την κατανομή των φορολογικών εσόδων σε περιοχές δικαιοδοσίας της αγοράς όπως η Ινδία και η Κίνα. Η οδηγία κατά της φοροαποφυγής πρέπει να μεταρρυθμιστεί ώστε να περιλαμβάνει κανόνες για τη φορολογική μεταχείριση όσον αφορά τις περιοχές δικαιοδοσίας με χαμηλή φορολογία, ιδίως όσον αφορά τον επαναπατρισμό μερισμάτων ή υπερτιμημάτων από θυγατρικές στο εξωτερικό, εφόσον αυτές δεν έχουν φορολογηθεί σε ένα ελάχιστο επίπεδο στο εξωτερικό. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Σύμφωνα με το αίτημα του ψηφίσματος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου του Μαρτίου 2019 (39), η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να εξετάσουν την έννοια της πραγματικής ελάχιστης φορολόγησης των κερδών των εταιρειών και την πιθανή εφαρμογή της. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Πρέπει να αυξηθεί η συνεργασία μεταξύ εποπτικών φορέων και φορολογικών αρχών των κρατών μελών, ιδίως στον τομέα των φορολογικών εγκλημάτων και της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, καθώς και να προωθηθεί η ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ της Ευρωπόλ και των εθνικών αστυνομικών δυνάμεων. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Πρέπει να δοθεί χρηματοδοτική και τεχνική στήριξη στις εθνικές ΜΧΠ, ώστε να είναι σε θέση να εκτελούν αποτελεσματικά τα καθήκοντά τους. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Το τεράστιο ύψος των κεφαλαίων που διοχετεύονται μέσω εικονικών-εταιρειών με έδρα την ΕΕ απαιτεί αποφασιστική αντίδραση από πλευράς των πολιτικών αρμοδίων. Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εκπονήσει μελέτη σχετικά με τον ρόλο των «εικονικών-εταιρειών» στη φορολογική απάτη, τη φοροδιαφυγή και τη φοροαποφυγή (μετά την εφαρμογή των οδηγιών κατά της φοροαποφυγής 1 και 2) και τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, καθώς και, με βάση τα συμπεράσματά της, να λάβει όλα τα αναγκαία μέτρα για την αποτροπή των εν λόγω αδικημάτων και αθέμιτων μεθοδεύσεων μέσω εταιρειών αυτού του τύπου. Οι οδηγίες για την καταπολέμηση της φοροαποφυγής, η οδηγία για την επάρκεια των ιδίων κεφαλαίων και η οδηγία για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες θα πρέπει, κατά περίπτωση, να τροποποιηθούν. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Η ΕΟΚΕ προτείνει, στις προσεχείς συμφωνίες της ΕΕ, είτε εμπορικές είτε επενδυτικές είτε οικονομικής εταιρικής σχέσης, ή στην αναθεώρηση των υφιστάμενων συμφωνιών, να συμπεριληφθεί, σύμφωνα με τις αρχές και τους κανόνες του ΠΟΕ, ένα κεφάλαιο με θέμα τη φορολογία, το οποίο θα περιλαμβάνει τα αποτελέσματα του προγράμματος κατά της διάβρωσης της φορολογικής βάσης και της μετατόπισης κερδών του ΟΟΣΑ, με ρήτρες για την καταπολέμηση της φορολογικής απάτης και της φοροδιαφυγής, του επιθετικού φορολογικού σχεδιασμού και της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, καθώς και για τη συνεργασία μεταξύ των φορολογικών διοικήσεων. |
| --- | --- |

4.10.

Βρυξέλλες, 18 Σεπτεμβρίου 2020.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Luca JAHIER

---

(1)  Αντιστοίχως AMLD και ATAD στα αγγλικά.

1

(2)  ΕΕ C 353 της 18.10.2019, σ. 90.

2

(3)  C(2020) 2800 final.

3

(4)  The FATF's High-Risk Jurisdictions Κατάλογος δικαιοδοσιών υψηλού κινδύνου που περιλαμβάνει μόνο δύο κράτη (Βόρεια Κορέα και Ιράν). The FATF's Jurisdictions under Increased Monitoring Κατάλογος δικαιοδοσιών ενισχυμένης παρακολούθησης που περιλαμβάνει 18 κράτη. Και οι δύο κατάλογοι επικαιροποιήθηκαν στις 21 Φεβρουαρίου 2020.

4

(5)  Ο κατάλογος του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού (ΕΕ) 2020/855 της Επιτροπής της 7ης Μαΐου 2020 (ΕΕ L 195 της 19.6.2020, σ. 1) περιλαμβάνει είκοσι περιοχές υψηλού κινδύνου όσον αφορά τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας. Ο αναθεωρημένος ενωσιακός κατάλογος μη συνεργάσιμων περιοχών δικαιοδοσίας όσον αφορά τη φοροδιαφυγή και τη φοροαποφυγή περιλαμβάνει δώδεκα, στις οποίες προστίθενται άλλες είκοσι που υπόκεινται σε εποπτεία.

5

(6)  Lipton, D.: Shining a Light, σ. 4 και Shaxson, N.: Tackling Tax Havens, σ. 7, με αναφορά στον Zucman G. (2017). ΔΝΤ, F&D, Σεπτέμβριος 2019.

6

Shining a Light,

Tackling Tax Havens,

(7)  Bhatt, G.: Editor’s Letter. ΔΝΤ. Ό.π., σ. 2.

7

Editor’s Letter

(8)  Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 26.3.2019, σχετικά με το οικονομικό έγκλημα, τη φοροδιαφυγή και τη φοροαποφυγή, σημείο 24.

8

Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 26.3.2019, σχετικά με το οικονομικό έγκλημα, τη φοροδιαφυγή και τη φοροαποφυγή

(9)  ΕΚ, Όπ. πρ., σημεία 142 και 143.

9

(10)  Shaxson, N. Tackling Tax Havens. ΔΝΤ, ό.π., σ. 7.

10

Tackling Tax Havens

(11)  ΕΚ, Ό.π., σημείο 19

11

(12)  ΕΚ, Ό.π., σημείο 328.

12

(13)  Damgaardm, J., Elkjaer, T. Johannesen, N. The Rise of Phantom Investments, σ. 11-13. ΔΝΤ, F&D, Σεπτέμβριος 2019.

13

The Rise of Phantom Investments,

(14)  UN: UNODC Money-Laundering and Globalization.

14

(15)  ΕΚ, Όπ. πρ., σημεία 236 και 237.

15

(16)  ΕΚ, Ό.π., σημείο 235 Financial Times, 23/3/2020.

16

(17)  COM(2019) 360 final, 370 final, 371 final και 372 final της 24.7.2019. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το έγγραφο COM (2019) 373 final — Έκθεση για την αξιολόγηση των πρόσφατων υποθέσεων εικαζόμενης νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες με την εμπλοκή πιστωτικών ιδρυμάτων της ΕΕ.

17

(18)  11 Ιουνίου 2020: https://www.eca.europa.eu/en/Pages/DocItem.aspx?did=53979

18

(19)  2 Ιουλίου 2020: https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/IP_20_1228

19

(20)  C(2020) 2800.

20

(21)  Κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμός (ΕΕ) 2020/855 της Επιτροπής, της 7ης Μαΐου 2020.

21

(22)  Η οδηγία (ΕΕ) 2016/1164 του Συμβουλίου (οδηγία κατά της φοροαποφυγής) (ΕΕ L 193 της 19.7.2016, σ. 1) τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2020 στα κράτη μέλη που δεν είχαν τη δική τους νομοθεσία (το 2024 στα άλλα κράτη). Η οδηγία (ΕΕ) 2017/952 του Συμβουλίου (ATAD 2) (ΕΕ L 144 της 7.6.2017, σ. 1) θα τεθεί σε ισχύ την 1 Ιανουαρίου 2022.

22

(23)  Οδηγία (ΕΕ) 2017/1852 του Συμβουλίου (ΕΕ L 265 της 14.10.2017, σ. 1).

23

(24)  Κανονισμός (ΕΕ) 2018/1672 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (ΕΕ L 284 της 12.11.2018, σ. 6).

24

(25)  Automatic exchange of information / AEOI.

25

(26)  Οδηγία 2011/16/ΕΕ του Συμβουλίου (ΕΕ L 64 της 11.3.2011, σ. 1).

26

(27)  Οδηγία (ΕΕ) 2018/822 του Συμβουλίου (ΕΕ L 139 της 5.6.2018, σ. 1).

27

(28)  Country by country reporting / CBCR.

28

(29)  ΕΕ L 186 της 11.7.2019, σ. 122.

29

(30)  ΕΚ, Όπ. πρ., σημείο 328.

30

(31)  Βλ. γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα το «Πρόγραμμα Fiscalis 2021-2027», ECO/470 (ΕΕ C 62 της 15.2.2019, σ. 118).

31

(32)  Cobham A. και Garcia-Bernardo J. Time for the EU to close its own tax havens, Tax Justice Network (Καιρός για την ΕΕ να κλείσει τους δικούς της φορολογικούς παραδείσους Δίκτυο Φορολογικής Ισότητας): 4 Απριλίου 2020.

32

(33)  Όπου βρίσκονται οι υπάλληλοί τους, οι πωλήσεις, τα δηλωθέντα κέρδη και οι καταβληθέντες φόροι.

33

(34)  Country by country reporting /CBCR.

34

(35)  ΕΕ L 182 της 29.6.2013, σ. 19.

35

(36)  COM(2018) 147 final, Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για τη θέσπιση κανόνων σχετικά με τη φορολόγηση των εταιρειών με σημαντική ψηφιακή παρουσία και COM(2018) 148 final, Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου σχετικά με το κοινό σύστημα φόρου ψηφιακών υπηρεσιών επί εσόδων που προκύπτουν από την παροχή ορισμένων ψηφιακών υπηρεσιών.

36

(37)  COM(2019) 8 final, Προς μια πιο αποτελεσματική και πιο δημοκρατική διαδικασία λήψης αποφάσεων στη φορολογική πολιτική της ΕΕ.

37

(38)  Γνωμοδότηση SOC/618 με θέμα «Προγράμματα χορήγησης ιθαγένειας και άδειας διαμονής σε επενδυτές στην Ευρωπαϊκή Ένωση» SOC/618 (ΕΕ C 47 της 11.2.2020, σ. 81).

38

(39)  ΕΚ, Όπ. πρ., σημεία 78 έως 85.

39

---

| 11.12.2020 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 429/16 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 429/16

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Το κράτος δικαίου και ο αντίκτυπός του στην οικονομική ανάπτυξη»

(γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

(2020/C 429/03)

| Εισηγητής: | ο κ. Jukka AHTELA |
| --- | --- |

Εισηγητής:

ο κ. Jukka AHTELA

| Απόφαση της συνόδου ολομέλειας | 20.2.2020 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 32 παράγραφος 2 του εσωτερικού κανονισμού |
| Αρμόδιο τμήμα | Οικονομική και Νομισματική Ένωση, οικονομική και κοινωνική συνοχή |
| Έγκριση από το τμήμα | 20.7.2020 |
| Έγκριση από την Ολομέλεια | 18.9.2020 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 554 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 215/2/1 |

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας

20.2.2020

Νομική βάση

Άρθρο 32 παράγραφος 2 του εσωτερικού κανονισμού

Αρμόδιο τμήμα

Οικονομική και Νομισματική Ένωση, οικονομική και κοινωνική συνοχή

Έγκριση από το τμήμα

20.7.2020

Έγκριση από την Ολομέλεια

18.9.2020

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

554

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

215/2/1

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Τον τελευταίο καιρό, το κράτος δικαίου δέχεται πιέσεις τόσο εντός όσο και εκτός της ΕΕ. Η συγκεκριμένη εξέλιξη είναι ανησυχητική διότι έχει τη δυνατότητα να υπονομεύσει τον σεβασμό για τα ανθρώπινα δικαιώματα — καθώς και τις άλλες αξίες που καθορίζονται στο άρθρο 2 της ΣΕΕ. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Η αποδυνάμωση του κράτους δικαίου θα επηρεάσει τη λειτουργία της κοινωνίας, τα θεμελιώδη δικαιώματα, την κοινωνία των πολιτών και την οικονομία. Συνεπώς, το ερώτημα είναι πού θα μπορούσαν να οδηγηθούν η ΕΕ και το ευρωπαϊκό και οικονομικό μοντέλο λόγω αυτού του είδους οπισθοδρόμησης. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Για να λειτουργήσει σωστά η ενιαία αγορά, πρέπει να βασίζεται σε ένα διαφανές και σταθερό νομικό πλαίσιο το οποίο καλύπτει επίσης την επιβολή κοινών κανόνων, καθώς τα εθνικά δικαστήρια πρέπει να είναι πεπεισμένα ότι τα δικαστήρια άλλων κρατών μελών δεσμεύονται εξίσου να προασπίζουν τις θεμελιώδεις αξίες της ΕΕ. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Η διάκριση των εξουσιών, και ιδίως η ανεξάρτητη δικαιοσύνη η οποία έχει την εξουσία να ελέγχει την κυβερνητική συμπεριφορά, αποτελεί βασικό στοιχείο για τις επενδύσεις και την οικονομική ανάπτυξη. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να καταβάλει προσπάθειες για να υπολογίσει τον οικονομικό αντίκτυπο του κράτους δικαίου. Η εν λόγω διαδικασία περιλαμβάνει την ανάπτυξη ενός σταθερού συστήματος μέτρησης το οποίο λαμβάνει ρητά υπόψη τόσο το ουσιαστικό όσο και το διαδικαστικό μέρος του κράτους δικαίου. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Πολλές χώρες έχουν νομοθεσίες που είναι απολύτως συμβατές με το κράτος δικαίου, ωστόσο η επιβολή τους είναι ατελής. Συνεπώς, είναι σημαντικό να δοθεί έμφαση στην ορθή εφαρμογή. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί τις προσπάθειες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και άλλων θεσμικών οργάνων για την ανάπτυξη κατάλληλων εργαλείων για την προάσπιση των αξιών της ΕΕ και την προώθηση μιας νοοτροπίας κράτους δικαίου. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η αποτελεσματικότητα των υφιστάμενων εργαλείων, όπως το άρθρο 7 της ΣΕΕ, το πλαίσιο για το κράτος δικαίου, και η διαδικασία επί παραβάσει, καθώς και ο ετήσιος πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης και ο νέος μηχανισμός για το κράτος δικαίου θα μπορούσαν να βελτιωθούν περαιτέρω και θα πρέπει να συμπληρώνονται από μέτρα που εστιάζουν στο κράτος δικαίου, αλλά προσανατολίζονται πιο αποτελεσματικά σε οικονομικά ζητήματα. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να επισπεύσει να υπογραμμίσει τη σημασία του κράτους δικαίου ως ενός από τα βασικά στοιχεία που στηρίζουν μια ανταγωνιστική και βιώσιμη οικονομία. Η ΕΟΚΕ συνιστά τη θέσπιση εθνικών διαδικασιών επανεξέτασης, στις οποίες να συμμετέχουν εκπρόσωποι της κοινωνίας των πολιτών και οι κοινωνικοί εταίροι, και να αυξηθεί η συνολική συμμετοχή των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και των κοινωνικών εταίρων σε ολόκληρη τη διαδικασία του Εξαμήνου. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Η ετήσια ενωσιακή διαδικασία επανεξέτασης του κράτους δικαίου θα πρέπει να καταστεί όσο το δυνατόν πιο ανοικτή στην κοινωνία των πολιτών. Τα πορίσματα και οι συστάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής θα πρέπει να συζητούνται δημόσια, τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, και να ακολουθούνται από συγκεκριμένα μέτρα για την αντιμετώπιση συμβάντων και αρνητικών τάσεων, μεταξύ άλλων για την οικονομία. Οι κοινωνία των πολιτών, συμπεριλαμβανομένων των κοινωνικών εταίρων, θα πρέπει να συμμετέχει πιο ενεργά γενικότερα, αλλά και πιο συγκεκριμένα στη διαδικασία παρακολούθησης. Η ΕΟΚΕ έχει προτείνει τη θέσπιση ετήσιου φόρουμ των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, το οποίο θα συμβάλει στον κύκλο επανεξέτασης μέσω ποικιλόμορφης εκπροσώπησης. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και τα μέσα ενημέρωσης διαδραματίζουν καίριο ρόλο σε χώρες όπου οι κυβερνήσεις αποκλίνουν από το κράτος δικαίου και συμβάλλουν στη διεξαγωγή ελέγχων και στη διατήρηση της ισορροπίας καθιστώντας τις κυβερνήσεις υπόλογες. Η ΕΟΚΕ ζητεί αυξημένη χρηματοδοτική και ουσιαστική στήριξη για τις οργανώσεις που συμμετέχουν στην προάσπιση και την προώθηση του κράτους δικαίου και των θεμελιωδών δικαιωμάτων. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Η προσχώρηση στην ΕΕ είναι εξαιρετικά πολύτιμη για όλα τα μέλη, εφόσον η μη συμμόρφωση με τους βασικούς κανόνες επισύρει κυρώσεις. Αν δεν εφαρμόζονται κυρώσεις, μειώνεται η αξία της ιδιότητας μέλους για όλα τα συμμορφούμενα μέλη. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Φαίνεται ότι σε πολλά κράτη μέλη το κοινό δεν αντιλαμβάνεται την καίρια σημασία που έχει το κράτος δικαίου τόσο ως θεμελιώδης αξία όσο και ως μέσο αποφασιστικής συμβολής στην οικονομική ανάπτυξη. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ ζητεί μια μόνιμη στρατηγική αύξησης της ευαισθητοποίησης προκειμένου να ενημερωθεί το κοινό σχετικά με τον καίριο ρόλο του κράτους δικαίου. |
| --- | --- |

1.12.

2.   Εισαγωγή

| 2.1. | Το κράτος δικαίου είναι μια από τις θεμελιώδεις αξίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (άρθρο 2 της ΣΕΕ) και αποτελεί προϋπόθεση για την επίτευξη άλλων αξιών τις οποίες επιδιώκει να προωθήσει η Ένωση (1). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Ωστόσο, τον τελευταίο καιρό το κράτος δικαίου δέχεται πιέσεις τόσο εντός όσο και εκτός της Ένωσης. Η συγκεκριμένη εξέλιξη είναι ανησυχητική διότι ενδεχομένως να συνεπάγεται λιγότερο σεβασμό για τις άλλες αξίες που παρατίθενται στο άρθρο 2. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Η πίεση αυτή έχει αντίκτυπο στη λειτουργία της δικαστικής εξουσίας και στην εμπιστοσύνη σε αυτήν. Περαιτέρω επιπτώσεις γίνονται αισθητές από την κοινωνία των πολιτών λόγω του κινδύνου που διατρέχει η δικαστική εξουσία να χάσει τον ρόλο της ως προπύργιου και θεματοφύλακα των θεμελιωδών δικαιωμάτων. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Όπως επισημαίνεται στη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ (2), «[ο] σεβασμός του κράτους δικαίου διασφαλίζει επίσης την ασφάλεια δικαίου και την ισότητα των επιχειρηματικών πρωτοβουλιών, την καινοτομία, τις επενδύσεις και τον θεμιτό ανταγωνισμό στην εσωτερική αγορά, προς όφελος των καταναλωτών και των πολιτών». |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Συνεπώς, το ερώτημα είναι πού θα μπορούσε να οδηγηθεί το ευρωπαϊκό και οικονομικό μοντέλο λόγω αυτού του είδους οπισθοδρόμησης. Η αποδυνάμωση του κράτους δικαίου ενδέχεται να επηρεάσει τη λειτουργία της κοινωνίας, τα θεμελιώδη δικαιώματα, την κοινωνία των πολιτών και την οικονομία. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Εάν δεν αναχαιτιστεί, οι απειλές που υφίσταται το κράτος δικαίου καθώς και η συνολική επιδείνωση της κατάστασης των θεμελιωδών δικαιωμάτων θα επηρεάσουν πιθανόν αρνητικά την αμοιβαία εμπιστοσύνη στην οποία στηρίζεται η εσωτερική αγορά και, κατά συνέπεια, την οικονομική ανάπτυξη στην ΕΕ. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Στην ανακοίνωση (3) με τίτλο «Ενίσχυση του κράτους δικαίου εντός της Ένωσης Στρατηγικό σχέδιο δράσης», η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναφέρεται στο έργο του ΟΟΣΑ όσον αφορά τη σημασία του κράτους δικαίου για την ανάπτυξη και το συνολικό επιχειρηματικό και επενδυτικό κλίμα. Εν προκειμένω, η ΕΟΚΕ έχει επίσης υπογραμμίσει την ανάγκη να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στις οικονομικές πτυχές του κράτους δικαίου. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Η περιφρόνηση προς το κράτος δικαίου παρεμποδίζει την ισορροπημένη οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη βάσει των στόχων βιώσιμης ανάπτυξης (ΣΒΑ), καθώς και την επιδίωξη του πρωταρχικού στόχου της Ένωσης «να προάγει την ειρήνη, τις αξίες της και την ευημερία των λαών της» (άρθρο 3 της ΣΕΕ). Η προαγωγή του κράτους δικαίου αποτελεί έναν από τους στόχους του ΣΒΑ 16. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Στο πλαίσιο της αντιμετώπισης των ελλείψεων όσον αφορά το κράτος δικαίου στην ΕΕ, δεν έχει δοθεί μεγάλη έμφαση στον αντίκτυπο στην οικονομική ανάπτυξη. Η έρευνα επικεντρώνεται στον αντίκτυπο της κρατικής και της δημόσιας διακυβέρνησης γενικά στην οικονομική ανάπτυξη, ιδίως στις αναπτυσσόμενες χώρες. Ως εκ τούτου, η παρούσα γνωμοδότηση επικεντρώνεται στον οικονομικό αντίκτυπο στο κράτος δικαίου στην ΕΕ. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Στόχος της είναι να βοηθήσει τους ενδιαφερόμενους φορείς να κατανοήσουν ότι οι ευρωπαϊκές αξίες που κατοχυρώνονται στο άρθρο 2 της ΣΕΕ, εκτός από την εγγενή αξία τους, έχουν επίσης οικονομική αξία. |
| --- | --- |

2.10.

3.   Ορισμός του κράτους δικαίου

| 3.1. | Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το κράτος δικαίου είναι μια παγιωμένη αρχή η οποία κατοχυρώνεται στις Συνθήκες και βασίζεται στη νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ), του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΔΑΔ) και του Συμβουλίου της Ευρώπης, καθώς και στο σχετικό έργο της Επιτροπής της Βενετίας. Η έννοια του κράτους δικαίου απαιτεί όλες οι δημόσιες εξουσίες να ενεργούν στα πλαίσια των περιορισμών που θέτει η νομοθεσία, σύμφωνα με τις αξίες της δημοκρατίας και των θεμελιωδών δικαιωμάτων, και υπό τον έλεγχο ανεξάρτητων και αμερόληπτων δικαστηρίων (4). |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Στο πλαίσιο καθορισμού των επιμέρους συνιστωσών του κράτους δικαίου, οι ουσιαστικές συνιστώσες μπορούν να διαχωριστούν από τις διαδικαστικές. Η πιο βασική και κεντρικής σημασίας συνιστώσα του κράτους δικαίου είναι η ισότητα ενώπιον του νόμου, δηλαδή η έννοια ότι όλοι έχουν την ίδια αντιμετώπιση από τον νόμο, και αναφέρεται στην ουσία του νόμου. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Η δικονομική ισότητα ενώπιον του νόμου αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για την επίτευξη υψηλού επιπέδου κράτους δικαίου. Ωστόσο, δεν επαρκεί και πρέπει να συνοδεύεται από ουσιαστική ισότητα. Απαιτείται μια σειρά διαδικαστικών συνιστωσών για να διασφαλιστεί ότι εφαρμόζεται το γράμμα του νόμου. Η διάκριση των εξουσιών είναι θεμελιώδους σημασίας δεδομένου ότι βοηθά να διασφαλιστεί ότι η κυβέρνηση παραμένει επίσης εντός των ορίων του νόμου. Η δικαστική εξουσία θα είναι σε θέση να ελέγχει την εκτελεστική εξουσία μόνο αν οι δικαστές και οι εισαγγελείς είναι ανεξάρτητοι από τους δύο άλλους κλάδους διακυβέρνησης. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Επιπλέον πρέπει να διασφαλιστεί ένας αριθμός ελάχιστων προτύπων στον τομέα της επιβολής του νόμου: όλοι πρέπει να μπορούν να ασκούν τα θεμελιώδη δικαιώματά τους, να έχουν το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη κ.λπ. Τέλος, η επιβολή του νόμου πρέπει να είναι αμερόληπτη, δηλαδή κανείς δεν πρέπει να υφίσταται διακρίσεις, και το δικαστικό σώμα πρέπει να είναι αδιάφθορο (5). Σύμφωνα με το άρθρο 2 της ΣΕΕ, το κράτος δικαίου και η δημοκρατία συμβαδίζουν ως θεμελιώδεις αξίες. |
| --- | --- |

3.4.

4.   Γιατί το κράτος δικαίου συμβάλλει στη βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη

| 4.1. | Η βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους δείκτες υγείας μιας οικονομίας. Η ενίσχυση της οικονομικής ανάπτυξης συνδέεται με την αύξηση του πλούτου μιας χώρας και του πληθυσμού της. Επιπλέον, μια οικονομία της αγοράς δεν μπορεί να λειτουργήσει χωρίς βασικούς κανόνες και διαδικασίες, συμπεριλαμβανομένων κανόνων που αφορούν την ατομική ιδιοκτησία και την εκούσια μεταβίβαση ιδιοκτησίας (δηλαδή το ενοχικό δίκαιο). Σε γενικές γραμμές, μια οικονομία της αγοράς θα ευδοκιμήσει μόνο όταν βασίζεται σε σταθερούς και προβλέψιμους κανόνες, όπως αποδεικνύεται από την εσωτερική αγορά και την οικονομική και νομισματική ένωση (ΟΝΕ), οι οποίες αποτελούν κινητήριους μοχλούς της ευρωπαϊκής οικονομίας. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Η οικονομική ανάπτυξη συνεπάγεται την κατά κεφαλήν διάθεση περισσότερων αγαθών και υπηρεσιών με την πάροδο του χρόνου. Ο μόνος τρόπος για να επιτευχθεί κάτι τέτοιο είναι η αύξηση της παραγωγικότητας. Αυτό, με τη σειρά του, προϋποθέτει επενδύσεις τόσο στο κεφάλαιο όσο και στην εκπαίδευση (που αποκαλείται επίσης «ανθρώπινο κεφάλαιο»). Για να δημιουργήσουμε, λοιπόν, μια σύνδεση ανάμεσα στο κράτος δικαίου και την οικονομική ανάπτυξη, πρέπει να αναρωτηθούμε με ποιον τρόπο μπορεί το κράτος δικαίου να επηρεάσει τη γενική επενδυτική τάση. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Επενδύσεις, ιδίως μακροπρόθεσμες, θα πραγματοποιηθούν μόνο αν οι δυνητικοί επενδυτές προσδοκούν ότι το επενδυτικό περιβάλλον θα παραμείνει προβλέψιμο και ευνοϊκό για πολλά έτη. Το κράτος δικαίου διαδραματίζει καίριο ρόλο στην ικανότητα μιας κυβέρνησης να παρέχει ένα τέτοιο σταθερό περιβάλλον. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Μια εκτελεστική εξουσία που δεν περιορίζεται από τους άλλους δύο κλάδους διακυβέρνησης —τον νομοθετικό και τον δικαστικό— θα μπορούσε να δώσει πολλές υποσχέσεις σε δυνητικούς επενδυτές σχετικά με την ελευθερία τους να καθορίζουν τις τιμές κατά βούληση, να μην υπόκεινται σε υψηλή φορολογία (ή να απαλλάσσονται αυτής), να μεταφέρουν κέρδη πίσω στη χώρα καταγωγής τους κ.λπ. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Ωστόσο, μια κυβέρνηση χωρίς περιορισμούς είναι ανίκανη να δώσει δεσμευτικές υποσχέσεις, δηλαδή να αναλάβει αξιόπιστες δεσμεύσεις. Η διάκριση των εξουσιών, και ιδίως η ανεξάρτητη δικαιοσύνη η οποία έχει την εξουσία να ελέγχει την κυβερνητική συμπεριφορά και να στηρίζει τις ιδιωτικές συμβάσεις, αποτελεί βασικό στοιχείο για τις επενδύσεις και την οικονομική ανάπτυξη. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Εκτός από την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης, σημαντική είναι επίσης και η αμεροληψία της. Αν οι δικαστές χρηματίζονται, δηλαδή δεν είναι αμερόληπτοι, τότε αντί να κρίνουν τις υποθέσεις με βάση τις αρχές του κράτους δικαίου, θα αποφαίνονται υπέρ του διαδίκου που είναι σε θέση (και/ή είναι πρόθυμος) να καταβάλει το υψηλότερο δωροδόκημα. Συνεπώς, η διαφθορά είναι ασύμβατη με το κράτος δικαίου. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Όταν οι δικαστές εισάγουν διακρίσεις εις βάρος συγκεκριμένων ομάδων, τότε ο νόμος δεν εφαρμόζεται εξίσου για όλους. Κάθε είδος μεροληψίας θα καταστήσει το νομικό περιβάλλον λιγότερο βέβαιο, γεγονός που αναμένεται να οδηγήσει όχι μόνο σε συνολικά χαμηλότερα επίπεδα επενδύσεων αλλά και σε λιγότερες συναλλαγές. Ως εκ τούτου, τα μεροληπτικά δικαστήρια θα επιβραδύνουν την οικονομική ανάπτυξη. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Ένας άλλος βασικός παράγοντας είναι η προσβασιμότητα των δικαστηρίων. Αν χρειάζονται χρόνια για να εκδοθεί μια δικαστική απόφαση, οι επιπτώσεις για την οικονομία μπορεί να είναι καταστροφικές: τα συμβαλλόμενα μέρη που παραβιάζουν μια σύμβαση ενδέχεται να χρησιμοποιήσουν το δικαστήριο βάσει στρατηγικής αν είναι ευρέως γνωστό ότι η έκδοση δικαστικής απόφασης θα διαρκέσει πολύ. Η καθυστέρηση στην απόδοση δικαιοσύνης, είτε πρόκειται για καθυστέρηση στη λήψη αποφάσεων είτε για καθυστερημένη εφαρμογή της απόφασης, καθιστά λιγότερο ελκυστική τη σύναψη συμβάσεων, γεγονός που οδηγεί σε λιγότερες συναλλαγές και στις ίδιες ακριβώς επιπτώσεις με εκείνες που προκαλούνται λόγω της έλλειψης ανεξάρτητης δικαιοσύνης, όπως περιγράφεται ανωτέρω. |
| --- | --- |

4.8.

5.   Τρόποι μέτρησης του κράτους δικαίου

| 5.1. | Για να εξακριβωθούν οι επιπτώσεις του κράτους δικαίου στην οικονομική ανάπτυξη, πρέπει καταρχάς να είναι μετρήσιμες. Ωστόσο, κάτι τέτοιο δεν είναι εύκολο καθώς πρόκειται για πολυδιάστατη έννοια, και πρέπει να ληφθούν διάφορες δύσκολες αποφάσεις ως προς την κωδικοποίηση, όπως το αν θα πρέπει να δοθεί η ίδια βαρύτητα σε όλες τις διαστάσεις. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Ορισμένα από τα πρώιμα μέτρα βασίζονταν στη διαθεσιμότητα των στοιχείων και όχι σε θεωρητικές υποθέσεις. Μολονότι υπάρχει πολύ μεγάλος βαθμός συσχέτισης μεταξύ των ουσιαστικών και των διαδικαστικών πτυχών του κράτους δικαίου (6), η ουσιαστική συνιστώσα, δηλαδή η ισότητα ενώπιον του νόμου, δεν συνυπολογίζεται στους περισσότερους από τους γνωστότερους δείκτες του κράτους δικαίου. Συνεπώς, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να αναπτύξει ένα σταθερό σύστημα μέτρησης το οποίο θα λαμβάνει ρητά υπόψη τόσο το ουσιαστικό όσο και το διαδικαστικό μέρος του κράτους δικαίου. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Ένα άλλο σημαντικό ζήτημα που σχετίζεται με τη μέτρηση είναι το αν οι διατάξεις de jure ή η πραγματική εφαρμογή τους μπορούν να μετρηθούν. Πολλές χώρες έχουν νομοθεσίες που είναι απολύτως συμβατές με το κράτος δικαίου, ωστόσο η επιβολή τους είναι αναποτελεσματική. Είναι, συνεπώς, σημαντικό να δοθεί έμφαση στην εφαρμογή. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Είναι επίσης σημαντικό το ερώτημα που αφορά τον βέλτιστο τρόπο χρήσης των διαθέσιμων μέτρων. Αφενός, τα συγκεντρωτικά μέτρα μπορεί να είναι χρήσιμα για να αποκομίσει κανείς μια πρώτη εντύπωση για το τι συμβαίνει σε μια συγκεκριμένη χώρα. Αφετέρου, στις περιπτώσεις που ζητούνται «αξιοποιήσιμες συμβουλές», δηλαδή αναλύσεις που μπορούν να έχουν άμεσες επιπτώσεις στην πολιτική, τα συγκεντρωτικά μέτρα δεν είναι ιδιαίτερα χρήσιμα. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Παρά τη δυσκολία που υφίσταται, η ΕΟΚΕ συνιστά στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να διερευνήσει τη δυνατότητα μέτρησης του οικονομικού αντικτύπου του κράτους δικαίου τόσο στα κράτη μέλη όσο και στις υποψήφιες χώρες, και ενδεχομένως να τον συνδέσει με τον κύκλο επανεξέτασης του κράτους δικαίου. |
| --- | --- |

5.5.

6.   Τι προκύπτει από τα υφιστάμενα στοιχεία;

| 6.1. | Από διακρατικές μελέτες ανάλυσης των επιπτώσεων που έχει το κράτος δικαίου στην οικονομική ανάπτυξη προκύπτει ότι, κατά μέσο όρο, οι χώρες που επιδεικνύουν μεγαλύτερη προσήλωση στο κράτος δικαίου αναπτύσσονται ταχύτερα από τις υπόλοιπες χώρες (7). Αυτό δεν σημαίνει ότι μεμονωμένες χώρες που δεν τηρούν το κράτος δικαίου δεν μπορούν να επιτύχουν υψηλά επίπεδα οικονομικής ανάπτυξης. Οι οικονομολόγοι τις αποκαλούν «ακραίες περιπτώσεις» (outliers). Τέτοιες περιπτώσεις είναι πιθανές και πράγματι προκύπτουν, όχι όμως με μεγάλη συχνότητα. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Κατά την εκτίμηση των επιπτώσεων του κράτους δικαίου στην οικονομική ανάπτυξη, πρέπει επίσης να ληφθούν υπόψη τα αντίστοιχα επίπεδα εισοδήματος. Υπό όμοιες κατά τα άλλα συνθήκες, οι χώρες που έχουν ήδη υψηλό κατά κεφαλήν εισόδημα τείνουν να δυσκολεύονται περισσότερο να επιτύχουν υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης σε σύγκριση με τις χώρες που ξεκινούν από χαμηλότερο επίπεδο. Αυτό αποτελεί ένδειξη του λεγόμενου «αποτελέσματος σύγκλισης». |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | Τα συγκεντρωτικά μέτρα στον τομέα του κράτους δικαίου δεν είναι ιδιαίτερα χρήσιμα για τον καθορισμό ειδικών διαύλων μετάδοσης μέσω των οποίων θα μπορούσε να επηρεάσει την οικονομική ανάπτυξη. Για τον λόγο αυτό, στην παρούσα ενότητα δίνεται έμφαση σε έναν περιορισμένο αριθμό κεντρικών στοιχείων του κράτους δικαίου. |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | Όπως διαπιστώθηκε ήδη ανωτέρω, η ανεξαρτησία των δικαστηρίων φαίνεται αναγκαία για να διασφαλιστεί ότι οι κυβερνήσεις παραμένουν εντός των συνταγματικά καθορισμένων ορίων τους |
| --- | --- |

6.4.

| 6.5. | Από τη χωριστή ανάλυση των επιπτώσεων που έχουν οι δείκτες de jure και de facto της ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης, προκύπτει ότι οι διατάξεις de jure δεν έχουν καμία επίπτωση στην οικονομική ανάπτυξη. Οι διατάξεις de facto, αφετέρου, συνδέονται στενά με την επίσπευση της οικονομικής ανάπτυξης (8). Η βελτίωση των de facto επιπέδων της ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης αποφέρει οικονομικά οφέλη: οι χώρες που το έχουν κάνει έχουν επιπλέον απολαβές, δηλαδή έχουν παρουσιάσει ταχύτερη ανάπτυξη (9). |
| --- | --- |

6.5.

| 6.6. | Έχει αποδειχθεί ότι η ανεξαρτησία και η λογοδοσία της δικαιοσύνης δρουν συμπληρωματικά, και δεν ανταγωνίζονται η μία την άλλη (10). Μια σειρά δικαστικών εγγυήσεων, όπως το δικαίωμα συνηγόρου, περιορίζουν τη διακριτική ευχέρεια των δικαστών. Στο πλαίσιο αυτό, μπορεί να θεωρηθεί ότι διασφαλίζουν δικαστική λογοδοσία. Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι ορισμένες τέτοιου είδους εγγυήσεις συμβάλλουν όχι μόνο στη δικαστική λογοδοσία και, συνεπώς, στο κράτος δικαίου αλλά και στην οικονομική ανάπτυξη. Αυτό ισχύει όσον αφορά την έγκαιρη έκδοση δικαστικών αποφάσεων, με γραπτές —σε αντίθεση με τις προφορικές— διαδικασίες και με δικαίωμα συνηγόρου (11). |
| --- | --- |

6.6.

| 6.7. | Η διαφθορά όχι μόνο αποτελεί αξιόποινη πράξη αλλά είναι και ασύμβατη με το κράτος δικαίου. Ωστόσο, η μέτρηση της διαφθοράς συνοδεύεται από πολλές δυσκολίες. Εφόσον εκείνος που δωροδοκεί και ο αποδέκτης της δωροδοκίας συνήθως δεν έχουν κανένα κίνητρο για να γνωστοποιήσουν τη δωροδοκία, η συλλογή αντικειμενικών στοιχείων είναι αδύνατη. Το μεγαλύτερο μέρος της βιβλιογραφίας έχει βασιστεί στη λεγόμενη «αντίληψη της διαφθοράς», δηλαδή στην υποκειμενική εκτίμηση του εύρους εξάπλωσης της διαφθοράς σε μια συγκεκριμένη χώρα ή σε μια συγκεκριμένη δημόσια υπηρεσία. |
| --- | --- |

6.7.

| 6.8. | Παρόλο που παραμένει δύσκολο να αποδειχθεί ότι η διαφθορά είναι επιζήμια για την οικονομική ανάπτυξη, πολλές μελέτες έως τώρα συνηγορούν υπέρ αυτής της άποψης. Για παράδειγμα, έχει αποδειχθεί ότι η διαφθορά μειώνει τις επενδύσεις (12) και ότι έχει κι άλλες στρεβλωτικές επιπτώσεις: για παράδειγμα, θα μπορούσε να οδηγήσει σε υψηλότερους στρατιωτικούς προϋπολογισμούς (13). Επηρεάζει επίσης τη δομή των δημόσιων δαπανών, οι οποίες δεν επικεντρώνονται πλέον σε σημαντικές δημόσιες υπηρεσίες, όπως η υγεία και η εκπαίδευση, αλλά προσανατολίζονται σε λιγότερο παραγωγικές δραστηριότητες (14). Ο ΟΟΣΑ συνοψίζει μια πρόσφατη μελέτη ως εξής: καθίσταται σαφές ότι η διαφθορά έχει άμεσο αντίκτυπο στο κόστος ενός έργου τόσο για τον δημόσιο όσο και για τον ιδιωτικό τομέα. Στις έμμεσες επιπτώσεις περιλαμβάνονται η ζημίωση των δημόσιων ιδρυμάτων, η μείωση της εμπιστοσύνης των πολιτών στην κυβέρνησή τους και, ως εκ τούτου, μείωση των κινήτρων για καινοτομία και η επίταση των κοινωνικών ανισοτήτων. Αυξάνουν, όμως, επίσης το κόστος της επιχειρηματικής δραστηριότητας, ένα είδος φόρου οικονομικής δραστηριότητας, που στη συνέχεια μεταβιβάζονται στους τελικούς χρήστες ή τους καταναλωτές αυτών των έργων (15). |
| --- | --- |

6.8.

| 6.9. | Οι ανεξάρτητοι εισαγγελείς που υπόκεινται σε λογοδοσία συμβάλλουν στην επίτευξη υψηλών επιπέδων κράτους δικαίου, διότι τα εγκλήματα διώκονται ανεξάρτητα από πολιτικές πιέσεις, από τη συγκεκριμένη ταυτότητα ενός υπόπτου εγκληματικής πράξης και από άλλους παρόμοιους παράγοντες. Όπως έχει αποδειχθεί, οι πραγματικά ανεξάρτητοι δικαστές συνδέονται με χαμηλότερα επίπεδα διαφθοράς (16). Δεδομένου ότι η διαφθορά είναι επιζήμια για την ανάπτυξη, το γεγονός αυτό μπορεί, συνεπώς, να ερμηνευθεί ως έμμεση απόδειξη ότι οι ανεξάρτητοι εισαγγελείς —ως μια από τις συνιστώσες του κράτους δικαίου— συμβάλλουν στην οικονομική ανάπτυξη. |
| --- | --- |

6.9.

| 6.10. | Τέλος, ας εξετάσουμε το ζήτημα της αποτελεσματικότητας της δικαιοσύνης, έχοντας κατά νου τη γνωστή ρήση ότι η καθυστέρηση απονομής δικαιοσύνης ισοδυναμεί με αρνησιδικία. Μια από τις πιο εντυπωσιακές μελέτες στον τομέα επικεντρώνεται στην Ινδία (17). Οι διαφορές στις καθυστερήσεις των δικαστηρίων συνδέονται με μέτρα παραγωγής στους τομείς της γεωργίας, της βιομηχανίας και των υπηρεσιών. Αποδεικνύεται ότι οι δικαστικές καθυστερήσεις έχουν αρνητικό αντίκτυπο στην αύξηση της παραγωγής και στους τρεις κλάδους της οικονομίας. |
| --- | --- |

6.10.

7.   Πιθανές επιπτώσεις στην πολιτική

Υφιστάμενα ενωσιακά εργαλεία

| 7.1. | Η ΕΟΚΕ έχει ζητήσει ενίσχυση των εργαλείων που έχει στη διάθεσή της η ΕΕ προκειμένου να αντιμετωπιστεί η οπισθοδρόμηση όσον αφορά τις θεμελιώδεις αξίες της ΕΕ (18). Η ΕΟΚΕ επικροτεί τις προσπάθειες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και άλλων θεσμικών οργάνων για την ανάπτυξη κατάλληλων εργαλείων για την προάσπιση των αξιών της ΕΕ και την προώθηση μιας νοοτροπίας κράτους δικαίου. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι τα υφιστάμενα εργαλεία, όπως το άρθρο 7 της ΣΕΕ, το πλαίσιο για το κράτος δικαίου, και η διαδικασία επί παραβάσει, καθώς και ο ετήσιος πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης και ο νέος μηχανισμός για το κράτος δικαίου θα μπορούσαν να βελτιωθούν περαιτέρω και θα πρέπει να συμπληρώνονται από μέτρα που εστιάζουν στο κράτος δικαίου, αλλά προσανατολίζονται πιο αποτελεσματικά σε οικονομικά ζητήματα. |
| --- | --- |

7.1.

| 7.2. | Στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέτασε τη σύνδεση του κράτους δικαίου με το επιχειρηματικό περιβάλλον στην προσπάθειά της να προωθήσει τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις που ενισχύουν την ανάπτυξη σε τομείς όπως τα αποτελεσματικά συστήματα δικαιοσύνης και η καταπολέμηση της διαφθοράς. Επί του παρόντος, τα στοιχεία που εισάγονται στον πίνακα αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης προέρχονται κυρίως από αυτούς που παρέχουν νομικές υπηρεσίες, όπως τα υπουργεία δικαιοσύνης, οι ενώσεις δικαστών, τα δικαστικά συμβούλια κ.λπ. Περιέργως, απουσιάζει η συμβολή όσων ζητούν την παροχή νομικών υπηρεσιών, οι οποίοι θα μπορούσαν να προσφέρουν πολύτιμες προτάσεις για τη βελτίωση των διαφόρων δικαστικών συστημάτων. Οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών (ΟΚΠ), καθώς και οι κοινωνικοί εταίροι, θα μπορούσαν να αναλάβουν σημαντικό ρόλο στη διαβίβαση των πληροφοριών. Η ΕΟΚΕ προτρέπει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να επισπεύσει να υπογραμμίσει τη σημασία του κράτους δικαίου ως ενός από τα βασικά στοιχεία που στηρίζουν μια ανταγωνιστική και βιώσιμη οικονομία. Οι δείκτες του κράτους δικαίου θα πρέπει να ενσωματωθούν με πιο εμφανή τρόπο και να περιλαμβάνουν ζητήματα όπως η ασφάλεια δικαίου και η πρόσβαση επιχειρήσεων και εργαζομένων σε ένδικα μέσα. Θα πρέπει να καταβληθούν προσπάθειες για τη βελτίωση της διαδικασίας παρακολούθησης με σκοπό την καλύτερη υλοποίηση των συστάσεων. Η ΕΟΚΕ συνιστά τη θέσπιση εθνικών διαδικασιών επανεξέτασης, στις οποίες να συμμετέχουν εκπρόσωποι της κοινωνίας των πολιτών και οι κοινωνικοί εταίροι, και να αυξηθεί η συνολική συμμετοχή των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και των κοινωνικών εταίρων σε ολόκληρη τη διαδικασία του Εξαμήνου. |
| --- | --- |

7.2.

| 7.3. | Η ετήσια ενωσιακή διαδικασία επανεξέτασης του κράτους δικαίου θα πρέπει να καταστεί όσο το δυνατόν πιο ανοικτή προκειμένου να διασφαλιστεί ότι τα πορίσματα και οι συστάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής συζητούνται δημόσια τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, και να ακολουθείται από συγκεκριμένα μέτρα για την αντιμετώπιση συμβάντων και αρνητικών τάσεων. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα ήταν σκόπιμο να ενισχύσει τη συμμετοχή των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, καθώς είναι συχνά οι πρώτες που πλήττονται όταν το κράτος δικαίου απειλείται και θα μπορούσαν, ως εκ τούτου, να λειτουργούν ως σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης (19). Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει επίσης να λαμβάνει μέτρα όσον αφορά τα αντίποινα κατά των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών λόγω της συμμετοχής τους στη διαδικασία. Η ΕΟΚΕ έχει προτείνει τη θέσπιση ετήσιου φόρουμ των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, το οποίο θα συμβάλει στον κύκλο επανεξέτασης. Η ΕΟΚΕ δηλώνει έτοιμη να συμβάλει στη συγκεκριμένη διαδικασία και να διασφαλίσει ευρεία εκπροσώπηση των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που εκπροσωπούν κοινωνικοοικονομικά συμφέροντα, όπως οι κοινωνικοί εταίροι. |
| --- | --- |

7.3.

| 7.4. | Η ΕΟΚΕ επιδοκίμασε ήδη την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για προστασία του προϋπολογισμού της Ένωσης σε περίπτωση γενικευμένων ελλείψεων όσον αφορά το κράτος δικαίου στα κράτη μέλη. Εν προκειμένω, η ΕΟΚΕ υποστήριξε την πρόταση βάσει της οποίας η διάθεση κονδυλίων της ΕΕ στα κράτη μέλη θα εξαρτάται από τον σεβασμό της αρχής του κράτους δικαίου, θεώρησε δε ότι η προϋπόθεση αυτή θα μπορούσε να επεκταθεί και στις άλλες αρχές που συνδέονται με το κράτος δικαίου και καθορίζονται στις Συνθήκες της ΕΕ (20). |
| --- | --- |

7.4.

Πιθανά περαιτέρω πολιτικά μέτρα

| 7.5. | Δεδομένου ότι το υψηλό επίπεδο κράτους δικαίου αποτελεί θεμελιώδη αξία της ΕΕ και επιπλέον έχει θετικές επιπτώσεις στην οικονομική ανάπτυξη, είναι επιτακτική ανάγκη η ΕΕ να λάβει μέτρα για τη διασφάλιση του κράτους δικαίου. |
| --- | --- |

7.5.

| 7.6. | Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ) εξέδωσε πρόσφατα ορισμένες αποφάσεις-ορόσημα υπέρ της ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης. Εκτός από τους νομικούς λόγους που προέβαλε το δικαστήριο, υπάρχουν επίσης οικονομικοί λόγοι που συνηγορούν υπέρ της ανάληψης δράσης από τα θεσμικά όργανα της ΕΕ. Για να λειτουργήσει σωστά η ενιαία αγορά, πρέπει να βασίζεται σε ένα διαφανές και σταθερό νομικό πλαίσιο το οποίο καλύπτει επίσης την επιβολή κοινών κανόνων, καθώς τα εθνικά δικαστήρια πρέπει να είναι πεπεισμένα ότι τα δικαστήρια άλλων κρατών μελών δεσμεύονται εξίσου να προασπίζουν τις θεμελιώδεις αξίες της ΕΕ. |
| --- | --- |

7.6.

| 7.7. | Η έννοια του ενιαίου ευρωπαϊκού δικαστικού χώρου είναι σημαντική για τις επιχειρήσεις, καθώς επιτρέπει στις δικαστικές αποφάσεις που λαμβάνονται σε ένα κράτος μέλος να εφαρμόζονται σε άλλο. Για την επίτευξη του εν λόγω έργου, πρέπει όλα τα δικαστήρια εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης να είναι ανεξάρτητα. Αν η προϋπόθεση αυτή δεν μπορεί πλέον να διασφαλιστεί, τότε ο ενιαίος ευρωπαϊκός δικαστικός χώρος όχι μόνο θα παραμείνει ελλιπής αλλά θα περιέλθει σε κατάσταση παρακμής. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει να διασφαλίσει την τήρηση της αρχής της δικαστικής ανεξαρτησίας σε όλα τα κράτη μέλη προκειμένου να υλοποιηθεί η ιδέα ενός ενιαίου ευρωπαϊκού δικαστικού χώρου και της ελεύθερης κυκλοφορίας των δικαστικών αποφάσεων. |
| --- | --- |

7.7.

| 7.8. | Κάθε εθνικό κράτος θέλει να είναι αξιόπιστο και φιλικό προς τους επενδυτές, μέσω της παροχής αξιόπιστων δεσμεύσεων σε πιθανούς επενδυτές. Η προσχώρηση στην ΕΕ παρέχει σαφή οφέλη σε όλα τα κράτη μέλη, καθώς τους δίνει τη δυνατότητα να αναλαμβάνουν πιο αξιόπιστες δεσμεύσεις, ανεξαρτήτως της οικονομικής ή πολιτικής ιστορίας τους. Υπό αυτή την έννοια, η προσχώρηση στην ΕΕ είναι εξαιρετικά πολύτιμη για όλα τα μέλη, εφόσον η μη συμμόρφωση με τους βασικούς κανόνες επισύρει κυρώσεις. Χωρίς κυρώσεις, θα μειωθεί η αξία της ιδιότητας μέλους για όλα τα συμμορφούμενα μέλη. |
| --- | --- |

7.8.

| 7.9. | Με άλλα λόγια, τα μη συμμορφούμενα κράτη μέλη δημιουργούν αρνητικά εξωτερικά επακόλουθα για τα συμμορφούμενα κράτη μέλη. Αυτό οφείλεται στο ότι κάθε φορά που η κυβέρνηση ενός κράτους μέλους δεν τηρεί τις υποσχέσεις που έδωσε κατά την προσχώρησή της στην ΕΕ και η εν λόγω μη συμμόρφωση παραμένει ατιμώρητη, η αξιοπιστία του ενωσιακού δικαίου πλήττεται σε όλα τα κράτη μέλη. Συνεπώς, θα μειωθεί η αξία της ιδιότητας κράτους μέλους της ΕΕ, καθώς με την πάροδο των ετών δεν θα αποτελεί πλέον ένδειξη αξιοπιστίας. Ως εκ τούτου, αιτιολογείται πλήρως η επιμονή στη συμμόρφωση με τις βασικές αξίες της ΕΕ. |
| --- | --- |

7.9.

| 7.10. | Πολλές αποφάσεις αφορούν άμεσα όλους τους πολίτες των κρατών μελών της ΕΕ. Αν δεν ανασταλούν τα δικαιώματα ψήφου των κρατών μελών που κυβερνώνται από δυνάμει αυταρχικές δυνάμεις, οι οποίες καταπατούν συστηματικά την αρχή του κράτους δικαίου, τότε αυτές οι δυνάμεις θα έχουν τη δυνατότητα να συμμετέχουν στη διαδικασία λήψης αποφάσεων που επηρεάζουν άμεσα όλους τους πολίτες της ΕΕ. Το εν λόγω φαινόμενο αποκαλείται εύστοχα «άλλο δημοκρατικό έλλειμμα» (21). |
| --- | --- |

7.10.

| 7.11. | Με άλλα λόγια, ένας άλλος παράγοντας που δικαιολογεί την παρέμβαση της ΕΕ είναι τα αρνητικά εξωτερικά επακόλουθα που δημιουργούν οι δυνάμει αυταρχικές κυβερνήσεις, τα οποία εκτείνονται όχι μόνο πέρα από τα σύνορα του εθνικού κράτους αλλά επηρεάζουν κάθε πολίτη των κρατών μελών της ΕΕ. Συνοψίζοντας, οι παρεμβάσεις με στόχο την προάσπιση ή την αποκατάσταση του σεβασμού στο κράτος δικαίου είναι πλήρως δικαιολογημένες. |
| --- | --- |

7.11.

| 7.12. | Ένα μέσο υποστήριξης και προώθησης του κράτους δικαίου είναι η παροχή στήριξης στις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και στα μέσα ενημέρωσης. Η ικανότητα των πολιτών να συγκροτούν οργανώσεις, να συνέρχονται και να εκφράζονται ελεύθερα, καθώς και η ελευθερία των μέσων ενημέρωσης αποτελούν κομβικά στοιχεία του κράτους δικαίου στο πλαίσιο των ελέγχων και των ισορροπιών με σκοπό την υποχρέωση λογοδοσίας των κυβερνήσεων. Η συρρίκνωση του χώρου δράσης της κοινωνίας των πολιτών επηρεάζει την ικανότητα εταιρειών και εργαζομένων να εδραιώνουν την παρουσία τους, να συνεταιρίζονται ελεύθερα και να καινοτομούν. Οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών αποτελούν επίσης σημαντικό οικονομικό παράγοντα που αντιπροσωπεύει περίπου το ένα τρίτο της απασχόλησης στην ΕΕ (22) και παρέχει υπηρεσίες θεμελιώδους σημασίας για την οικονομική ανάπτυξη, όπως στους τομείς της εκπαίδευσης, της υγείας και της κοινωνικής προστασίας. Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει την έκκλησή της για ενεργό ενωσιακή στήριξη των κοινωνικών εταίρων και των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών στην ΕΕ, και ιδίως για την εγκαθίδρυση ταμείου της ΕΕ που θα παρέχει χρηματοδοτική στήριξη σε δικαστικές υποθέσεις που αφορούν παραβιάσεις της δημοκρατίας, του κράτους δικαίου και των θεμελιωδών δικαιωμάτων και οι οποίες θέτουν στο στόχαστρο οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών (23). |
| --- | --- |

7.12.

| 7.13. | Υπάρχουν πολλοί λόγοι για τους οποίους τόσο τα κράτη μέλη όσο και τα θεσμικά όργανα της ΕΕ θα πρέπει να προασπιστούν το κράτος δικαίου. Φαίνεται ότι σε πολλά κράτη μέλη το ευρύ κοινό πρέπει να ενημερωθεί περισσότερο σχετικά με την καίρια σημασία του κράτους δικαίου τόσο ως θεμελιώδους αξίας όσο και ως ζωτικού στοιχείου της οικονομικής ανάπτυξης. Επομένως, ένας έμμεσος τρόπος για την προάσπιση του κράτους δικαίου θα μπορούσε να είναι η ενημέρωση του ευρέος κοινού στα διάφορα κράτη μέλη σχετικά με τη σημασία του. Η ΕΟΚΕ έχει ζητήσει ήδη τη διοργάνωση εκστρατείας ευαισθητοποίησης με τη μορφή σκόπιμης στρατηγικής επικοινωνίας (24). Η ΕΕ πρέπει να επενδύσει σε ενημερωτικές εκστρατείες για την προώθηση του κράτους δικαίου και να λάβει επειγόντως μέτρα για τη στήριξη των ελεύθερων μέσων ενημέρωσης. |
| --- | --- |

7.13.

Βρυξέλλες, 18 Σεπτεμβρίου 2020.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Luca JAHIER

---

(1)  Η θέση αυτή υποστηρίζεται από την Επιτροπή και δηλώνεται ρητά στο οικείο πλαίσιο για το κράτος δικαίου (IP/14/237).

1

(2)  ΕΕ C 62 της 15.2.2019, σ. 173.

2

(3)  COM(2019) 343 final.

3

(4)  Academic literature often differentiates between «thick» and «thin» varieties. Møller, J. (2018). The advantages of a thin view in Handbook on the Rule of Law, Edward Elgar Publishing, pp. 21-33 and Bedner, A. (2018) The promise of a thick view in Handbook on the Rule of Law, Edward Elgar Publishing, pp. 34-47.

4

The advantages of a thin view

Handbook on the Rule of Law,

The promise of a thick view

Handbook on the Rule of Law

(5)  Voigt, S. (2012) How to measure the rule of law, Kyklos, 65(2), σ. 262-284.

5

How to measure the rule of law

(6)  Gutmann, J., & Voigt, S. (2018) The rule of law: Measurement and deep roots, European Journal of Political Economy, 54, σ. 68-82.

6

The rule of law: Measurement and deep roots

(7)  Αυτή η αιτιώδης σχέση αποτελεί ένα από τα κεντρικά σημεία με τα οποία ασχολείται ο λεγόμενος κλάδος της Θεσμικής Οικονομικής. Βλ. για εξειδικευμένη βιβλιογραφία: Acemoglu, D. (2008) Introduction to Modern Economic Growth, Princeton University Press, και για μια εισαγωγή για τους μη ειδικούς: Voigt, S. (2019) Institutional Economics — An Introduction, Cambridge University Press.

7

Introduction to Modern Economic Growth

Institutional Economics — An Introduction

(8)  Feld, L. P., & Voigt, S. (2003) Economic growth and judicial independence: cross-country evidence using a new set of indicators, European Journal of Political Economy, 19(3), σ. 497-527.

8

Economic growth and judicial independence: cross-country evidence using a new set of indicators

(9)  Voigt, S., Gutmann, J., & Feld, L. P. (2015) Economic growth and judicial independence, a dozen years on: Cross-country evidence using an updated set of indicators, European Journal of Political Economy, 38, σ. 197-211.

9

Economic growth and judicial independence, a dozen years on: Cross-country evidence using an updated set of indicators

(10)  Voigt, S. (2008) The economic effects of judicial accountability: cross-country evidence, European Journal of Law and Economics, 25(2), σ. 95-123.

10

The economic effects of judicial accountability: cross-country evidence

25

(11)  Hayo, B., & Voigt, S. (2014) The relevance of judicial procedure for economic growth, CESifo Economic Studies, 60(3), σ. 490-524.

11

The relevance of judicial procedure for economic growth

(12)  Mauro, P. (1995) Corruption and growth, The quarterly journal of economics, 110(3), σ. 681-712.

12

Corruption and growth

(13)  Gupta, S., De Mello, L., & Sharan, R. (2001) Corruption and military spending, European journal of political economy, 17(4), σ. 749-777.

13

Corruption and military spending

(14)  Mauro, P. (1998) Corruption and the composition of government expenditure, Journal of Public economics, 69(2), σ. 263-279.

14

Corruption and the composition of government expenditure

(15)  Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (2015) Consequences of Corruption at the Sector Level and Implications for Economic Growth and Development, Paris: OECD Publishing.

15

Consequences of Corruption at the Sector Level and Implications for Economic Growth and Development

(16)  Van Aaken, A., Feld, L. P., & Voigt, S. (2010) Do independent prosecutors deter political corruption? An empirical evaluation across seventy-eight countries, American Law and Economics Review, 12(1), σ. 204-244.

16

Do independent prosecutors deter political corruption? An empirical evaluation across seventy-eight countries

(17)  Chemin, Matthieu (2009) Do judiciaries matter for development? Evidence from India, Journal of Comparative Economics 37: σ. 230-250.

17

Do judiciaries matter for development? Evidence from India

(18)  ΕΕ C 282 της 20.8. 2019, σ. 39.

18

(19)  Στο σύγγραμα των McCubbins, M. D., & Schwartz, T. (1984) Congressional oversight overlooked: Police patrols versus fire alarms. American journal of political science, σ. 165-179, προτάθηκε η σύγκριση των αστυνομικών περιπολιών με ένα σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης για την παρακολούθηση των διοικητικών αρχών.

19

Congressional oversight overlooked: Police patrols versus fire alarms

(20)  ΕΕ C 440 της 6.12. 2018, σ. 106

20

(21)  Kelemen, R. D. (2017) Europe's other democratic deficit: National authoritarianism in Europe's Democratic Union. Government and opposition, 52(2), σ. 211-238.

21

Europe's other democratic deficit: National authoritarianism in Europe's Democratic Union. Government and opposition

(22)  Έγγραφο εργασίας αριθ. 13/2016 The Size and Scope of the European Third Sector, σ. 8.

22

The Size and Scope of the European Third Sector

(23)  ΕΕ C 62 της 15.2. 2019, σ. 178.

23

(24)  ΕΕ C 282 της 20.8.2019, σ. 39, συστάσεις 1.11

24

---

| 11.12.2020 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 429/24 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 429/24

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Η προστασία των ασυνόδευτων ανήλικων μεταναστών στην Ευρώπη»

(γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

(2020/C 429/04)

| Εισηγήτρια: | η κ. Özlem YILDIRIM (FR-II) |
| --- | --- |

Εισηγήτρια:

η κ. Özlem YILDIRIM (FR-II)

| Απόφαση της ολομέλειας | 20.2.2020 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 32 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού |
| | Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας |
| Αρμόδιο τμήμα | Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 9.7.2020 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 18.9.2020 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 554 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 215/1/5 |

Απόφαση της ολομέλειας

20.2.2020

Νομική βάση

Άρθρο 32 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού

Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας

Αρμόδιο τμήμα

Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

9.7.2020

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

18.9.2020

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

554

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

215/1/5

1.   Συστάσεις και παρατηρήσεις

| 1.1. | Η ΕΟΚΕ συνιστά για μια ακόμη φορά να υπερισχύει η αρχή «του υπέρτερου συμφέροντος του παιδιού» έναντι οποιασδήποτε εθνικής ή διεθνούς νομοθεσίας. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Η ΕΟΚΕ προτρέπει την ΕΕ να αναπτύξει μια συνεκτική και εναρμονισμένη προσέγγιση για την προστασία των αλλοδαπών ασυνόδευτων ανηλίκων στην Ευρώπη. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Η ΕΟΚΕ εκφράζει τη σοβαρή ανησυχία της για την κατάσταση των αλλοδαπών ασυνόδευτων ανηλίκων που συγκαταλέγονται μεταξύ των πιο ευάλωτων ατόμων στο πλαίσιο της μετανάστευσης και, ως εκ τούτου, εκτίθενται σε αυξημένο κίνδυνο παραβίασης των θεμελιωδών δικαιωμάτων τους. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει την έκκλησή της προς τα κράτη μέλη να εξασφαλίσουν ότι τα παιδιά σε παράτυπη κατάσταση θα προστατεύονται, πρωτίστως ως παιδιά, από τα εθνικά συστήματα για την προστασία των παιδιών. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη να αποτρέψουν κάθε είδους βία κατά των παιδιών-μεταναστών με τη δημιουργία ασφαλών, νόμιμων και κανονικών μεταναστευτικών διαύλων. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει για άλλη μια φορά (1) την απόλυτη απαγόρευση κράτησης παιδιών, ανεξάρτητα από το διοικητικό καθεστώς τους. Καταδικάζει απερίφραστα την πρακτική αυτή και υπενθυμίζει ότι παραβιάζει τη διεθνή σύμβαση για τα δικαιώματα του παιδιού. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Για την αποτελεσματική προστασία των αλλοδαπών ασυνόδευτων ανηλίκων, η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη να διαθέσουν τους αναγκαίους πόρους στις δημόσιες υπηρεσίες και να παρέχουν προσαρμοσμένες υπηρεσίες, κυρίως με εξειδικευμένη κατάρτιση και ανάπτυξη ικανοτήτων για τους επαγγελματίες στον τομέα της προστασίας των παιδιών. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εκπονήσει οδηγία για την προστασία των αλλοδαπών ασυνόδευτων ανηλίκων, με γνώμονα το υπέρτερο συμφέρον του παιδιού. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι κάθε αλλοδαπός ασυνόδευτος ανήλικος πρέπει, το συντομότερο δυνατόν και μέχρι την ενηλικίωσή του, να επικουρείται από υπεύθυνο επίτροπο, ο οποίος πρέπει να ενημερώνεται για όλες τις αποφάσεις που λαμβάνονται σχετικά με αυτόν και να τον βοηθά καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας. Ο εν λόγω επίτροπος θα πρέπει πάντα να είναι σε θέση να ενεργεί με γνώμονα το συμφέρον του παιδιού και να μην βρίσκεται σε σύγκρουση συμφερόντων με τις εθνικές υπηρεσίες προστασίας του παιδιού. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι, βάσει της αρχής του «τεκμηρίου της ανηλικότητας», ένας νέος που παρουσιάζεται ως ανήλικος πρέπει να θεωρείται ως τέτοιος, έως ότου εκδοθεί δικαστική απόφαση από την αρμόδια δικαστική αρχή. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη να αξιολογούν την ανηλικότητα με βάση ένα σύνολο αποδεικτικών στοιχείων, εξετάζοντας πρωτίστως τις δηλώσεις του ενδιαφερόμενου, τα ληξιαρχικά έγγραφα που παρουσιάζει, τις συζητήσεις του ενδιαφερομένου με τους αρμόδιους επαγγελματίες και, κατά περίπτωση, την εξακρίβωση της γνησιότητας των ληξιαρχικών εγγράφων. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | H ΕΟΚΕ ζητεί να παύσουν εντελώς οι οστικές εξετάσεις, εφόσον στερούνται πραγματικής αξιοπιστίας. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι δεν είναι ανάγκη, απλώς επειδή δεν υπάρχει τρόπος για αξιόπιστη εξακρίβωση, να χρησιμοποιούνται μέθοδοι που είναι γνωστό ότι είναι προσεγγιστικές. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Δεδομένης της δυσκολίας να καλυφθούν όλα τα θέματα και οι αρχές που σχετίζονται με τους αλλοδαπούς ασυνόδευτους ανηλίκους στην παρούσα γνωμοδότηση, η ΕΟΚΕ προτείνει να εκπονηθεί σειρά από μελέτες παρακολούθησης με άξονες τα συγκεκριμένα επιμέρους θέματα. |
| --- | --- |

1.13.

2.   Ιστορικό

| 2.1. | Ο αλλοδαπός ασυνόδευτος ανήλικος (ο οποίος αποκαλείται επίσης «αλλοδαπός μη συνοδευόμενος ανήλικος») είναι «o υπήκοος τρίτης χώρας ή o ανιθαγενής ηλικίας κάτω των 18 ετών», ο οποίος είτε «φτάνει στο έδαφος των κρατών μελών χωρίς να συνοδεύεται από ενήλικο υπεύθυνο για αυτόν σύμφωνα με το νόμο ή την πρακτική του οικείου κράτους μέλους, και εφόσον κανένας ενήλικος δεν ασκεί στην πράξη την επιμέλειά του» είτε «αφέθηκε ασυνόδευτος κατόπιν της εισόδου του στο έδαφος των κρατών μελών» (2). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Αλλοδαποί ασυνόδευτοι ανήλικοι υπάρχουν σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ, αλλά το 2019, το 60 % του συνόλου των αλλοδαπών ασυνόδευτων ανηλίκων καταγράφηκαν σε τέσσερις χώρες (Ελλάδα, Γερμανία, Βέλγιο και Κάτω Χώρες). Το 2019, 13 800 αιτούντες άσυλο που υπέβαλαν αίτηση διεθνούς προστασίας στα 27 κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) θεωρήθηκαν ασυνόδευτοι ανήλικοι. Σε επίπεδο ΕΕ, οι αλλοδαποί ασυνόδευτοι ανήλικοι αντιπροσώπευαν το 7 % του συνόλου των αιτούντων άσυλο ηλικίας κάτω των 18 ετών. Οι περισσότεροι από αυτούς ήταν αγόρια (85 %). Τα δύο τρίτα ήταν 16 ή 17 ετών (δηλ. 9 200 άτομα), τα άτομα ηλικίας 14 ή 15 ετών αντιπροσώπευαν το 22 % των ασυνόδευτων ανηλίκων (3 100 άτομα) και, τέλος, τα άτομα ηλικίας κάτω των 14 ετών, το 11 % (1 500 άτομα) (3). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Τα παιδιά μετανάστες ανήκουν στις πιο ευάλωτες ομάδες των κοινωνιών μας. Χωρίς τους γονείς τους, γεγονός που από μόνο του προκαλεί μεγάλη ανασφάλεια και κινδύνους, οι αλλοδαποί ασυνόδευτοι ανήλικοι διανύουν μια πολύ μακρά, χαοτική, τραυματική και σημαδεμένη από βίαια επεισόδια μεταναστευτική πορεία. Εξακολουθούν να εκτίθενται σε πολλαπλούς κινδύνους και είναι ιδιαίτερα ευάλωτα θηράματα για τα εγκληματικά δίκτυα, κυρίως εμπορίας παιδιών με σκοπό τη σεξουαλική εκμετάλλευση και την παιδική εργασία. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Η ΕΟΚΕ συνιστά για μια ακόμη φορά να υπερισχύει η αρχή «του υπέρτερου συμφέροντος του παιδιού» έναντι οποιασδήποτε εθνικής ή διεθνούς νομοθεσίας (4). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Υποστηρίζει επίσης ότι οι διάφορες και περίπλοκες καταστάσεις με τις οποίες έρχονται αντιμέτωποι οι αλλοδαποί ασυνόδευτοι ανήλικοι απαιτούν πολυεπιστημονικές (νομικο-ψυχο-ιατρο-κοινωνικές) προσεγγίσεις, διεξοδικές και ολιστικές. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα του παιδιού (1989, «UNCRC») αποτελεί το γενικό πλαίσιο για την προστασία των παιδιών στην Ευρώπη. Ωστόσο, καμία Σύμβαση, ούτε αυτή, ούτε η Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (1950), ούτε η Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την άσκηση των δικαιωμάτων των παιδιών (1996), δεν προβλέπει ειδικές διατάξεις που να εφαρμόζονται άμεσα στους αλλοδαπούς ασυνόδευτους ανηλίκους. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Χρειάστηκε αναμονή έως τις 26 Ιουνίου 1997 ώστε το Συμβούλιο της Ευρώπης να εγκρίνει το πρώτο νομικό μέσο που αφορά ειδικά το ζήτημα των ασυνόδευτων παιδιών-μεταναστών. Ωστόσο, το ψήφισμα αυτό αποτελεί μη δεσμευτικό μέσο. Ενώ τα ευρωπαϊκά κείμενα αναφέρονται στους αλλοδαπούς ασυνόδευτους ανηλίκους, όπως η οδηγία για την επιστροφή ή η οδηγία 2003/9/ΕΚ (5), δεν έχει συνταχθεί κανένα ειδικό μέσο σε κλίμακα ΕΕ. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Ως εκ τούτου, ελλείψει συγκεκριμένου νομικού πλαισίου, τα κράτη μέλη αντιμετωπίζουν μεγάλες δυσκολίες στο να διαχειριστούν το ζήτημα των αλλοδαπών ασυνόδευτων ανηλίκων κατά τρόπο συντονισμένο και συνεκτικό. Είναι συνεπώς σαφές ότι, στα κράτη μέλη, η κατάσταση των αλλοδαπών ασυνόδευτων ανηλίκων χαρακτηρίζεται από τεράστιες διαφορές μεταξύ των νομοθεσιών που ορίζουν τον τρόπο με τον οποίο πρέπει αυτοί να αντιμετωπίζονται και τις διαδικασίες στις οποίες πρέπει να υπόκεινται (προσδιορισμός της ηλικίας, επίτροποι, δικαιώματα κ.λπ.). |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Ως εκ τούτου, το νομικό πλαίσιο που ισχύει για τους αλλοδαπούς ασυνόδευτους ανηλίκους πρέπει να ενισχυθεί από τα κράτη μέλη. Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εκπονήσει οδηγία για την προστασία των αλλοδαπών ασυνόδευτων ανηλίκων, με γνώμονα το υπέρτερο συμφέρον του παιδιού. Η ανάγκη αυτή είναι ακόμη πιο προφανής υπό το φως των θλιβερών καταστάσεων πολλών αλλοδαπών ασυνόδευτων ανηλίκων που καταγγέλλονται σε όλη την Ευρώπη από τις ενώσεις για τα δικαιώματα των παιδιών. |
| --- | --- |

2.9.

3.   Γενικές παρατηρήσεις

| 3.1. | Η ΕΟΚΕ εκφράζει τη σοβαρή ανησυχία της για την κατάσταση των αλλοδαπών ασυνόδευτων ανηλίκων που συγκαταλέγονται μεταξύ των πιο ευάλωτων ατόμων στο πλαίσιο της μετανάστευσης και, ως εκ τούτου, εκτίθενται σε αυξημένο κίνδυνο παραβίασης των θεμελιωδών δικαιωμάτων τους. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Η UNCRC υποχρεώνει τα κράτη να επιφυλάσσουν στα παιδιά που δεν διαθέτουν χαρτιά την ίδια μεταχείριση την οποία επιφυλάσσουν σε «όλα» τα παιδιά, αδιακρίτως (6). Η ΕΟΚΕ διαπιστώνει ότι στην πράξη υφίστανται ασυνέπειες μεταξύ των εθνικών νομικών πλαισίων που διέπουν τον έλεγχο της μετανάστευσης και εκείνων που αφορούν την προστασία των παιδιών. Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει την έκκλησή της προς τα κράτη μέλη να εξασφαλίσουν ότι τα παιδιά σε παράτυπη κατάσταση θα προστατεύονται, πρωτίστως ως παιδιά, από τα εθνικά συστήματα για την προστασία των παιδιών (7). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη να αποτρέψουν κάθε είδους βία κατά των παιδιών-μεταναστών με τη δημιουργία ασφαλών, νόμιμων και κανονικών μεταναστευτικών διαύλων, όπως είναι οι ευέλικτες, γοργές και αποτελεσματικές διαδικασίες, ιδίως η επανένωση των οικογενειών, η αύξηση των ποσοστώσεων για επανεγκατάσταση μεταναστών ή η χορήγηση θεωρήσεων για ανθρωπιστικούς λόγους, έτσι ώστε να ενισχυθούν οι εγγυήσεις για τα παιδιά και τα μέλη των οικογενειών τους. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη να θεσπίσουν ειδικές και αποτελεσματικές διαδικασίες για την τακτοποίηση της παραμονής τους σε αναζήτηση μιας «βιώσιμης λύσης» για τους αλλοδαπούς ασυνόδευτους ανηλίκους που θα εγγυάται το υπέρτερο συμφέρον τους. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει την απόλυτη απαγόρευση κράτησης παιδιών, ανεξάρτητα από το διοικητικό καθεστώς τους. Καταδικάζει απερίφραστα την πρακτική αυτή και υπενθυμίζει ότι παραβιάζει πλήρως τη UNCRC (άρθρο 3). Η ΕΟΚΕ επισημαίνει (8) ότι η κράτηση μπορεί να έχει πολύ σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία και την ανάπτυξη των παιδιών, ανεξάρτητα από τη διάρκεια της κράτησης. Η κράτηση είναι πάντοτε αντίθετη προς το υπέρτατο συμφέρον του παιδιού (9). |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη να θεσπίσουν εθνικούς νόμους που να απαγορεύουν την κράτηση και να προωθούν την ανάπτυξη εναλλακτικών λύσεων προσαρμοσμένων στον ιδιαίτερα ευάλωτο χαρακτήρα των αλλοδαπών ασυνόδευτων ανηλίκων, όπως η ανάληψη της φροντίδας τους από οικογένειες υποδοχής και η τοποθέτησή τους σε ελεγχόμενο περιβάλλον αυτόνομης διαβίωσης. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει τη σημασία της διασφάλισης του σεβασμού του δικαιώματος των παιδιών να συμμετέχουν στις αποφάσεις που τα αφορούν. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Η ΕΟΚΕ συνιστά στα κράτη μέλη να παρέχουν νομικές εγγυήσεις για την πρόσβαση των αλλοδαπών ασυνόδευτων ανηλίκων στις διαδικασίες διεθνούς προστασίας και να τους παρέχουν πληροφορίες προσαρμοσμένες στην ηλικία τους. Για τον σκοπό αυτό, κρίνεται σκόπιμο να δημιουργηθούν εξειδικευμένες μονάδες ασύλου για την παροχή βοήθειας σε παιδιά-μετανάστες και για την παροχή πληροφοριών φιλικών προς τα παιδιά, στη μητρική τους γλώσσα, με την ενσωμάτωση, κυρίως, της διάστασης του φύλου και της διαπολιτισμικής διάστασης στα εν λόγω εθνικά συστήματα. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Για την προστασία των αλλοδαπών ασυνόδευτων ανηλίκων από όλες τις μορφές εκμετάλλευσης, η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη να χορηγήσουν στα παιδιά που αποτελούν αντικείμενο εκμετάλλευσης και άσκησης βίας το καθεστώς των θυμάτων εμπορίας ανθρώπων μαζί με ένα έγγραφο άδειας διαμονής. Η ΕΟΚΕ τονίζει επίσης την ανάγκη επείγουσας λήψης των αποφάσεων για τους αλλοδαπούς ασυνόδευτους ανηλίκους. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Οι αλλοδαποί ασυνόδευτοι ανήλικοι δεν θα πρέπει ποτέ να υπόκειται σε ποινικές διαδικασίες για λόγους που σχετίζονται αποκλειστικά με τη μεταναστευτική τους ιδιότητα ή όταν η συμμετοχή τους σε εγκληματικές δραστηριότητες προκύπτει από την εκμετάλλευσή τους. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Για την αποτελεσματική προστασία των αλλοδαπών ασυνόδευτων ανηλίκων, η ΕΟΚΕ παροτρύνει τα κράτη μέλη και την ΕΕ να διαθέσουν τους αναγκαίους πόρους στις δημόσιες υπηρεσίες και να παράσχουν προσαρμοσμένες υπηρεσίες, ιδίως μέσω εξειδικευμένης κατάρτισης και ενίσχυσης των ικανοτήτων των επαγγελματιών στον τομέα της προστασίας των παιδιών. Η κατάρτιση αυτή θα πρέπει να θεσπιστεί σε ευρωπαϊκή κλίμακα. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Η προστασία των αλλοδαπών ασυνόδευτων ανηλίκων δεν σταματά στα σύνορα της Ευρώπης. Η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει την ΕΕ και τα κράτη μέλη να δώσουν προτεραιότητα στις ανάγκες και τα δικαιώματα των αλλοδαπών ασυνόδευτων ανηλίκων σε εξωτερικά μέσα και δράσεις, ιδίως κατά τη σύναψη συμφωνιών ή προγραμμάτων συνεργασίας. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι η φροντίδα όλων των αλλοδαπών ασυνόδευτων ανηλίκων πρέπει να ανατίθεται, όσο πιο γρήγορα γίνεται και μέχρι την ενηλικίωσή τους, σε έναν κατάλληλο επίτροπο, ο οποίος πρέπει να ενημερώνεται για όλες τις αποφάσεις που λαμβάνονται και τους αφορούν και να τους βοηθά καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας. Ο εν λόγω επίτροπος θα πρέπει πάντα να είναι σε θέση να ενεργεί με γνώμονα το συμφέρον του παιδιού και να μην βρίσκεται σε σύγκρουση συμφερόντων με τις εθνικές υπηρεσίες προστασίας του παιδιού. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Όπως έχει ήδη επισημάνει η ΕΟΚΕ, μολονότι η νομοθεσία της ΕΕ αναγνωρίζει τη σημασία της νόμιμης επιτροπείας, δεν ορίζει τις υποχρεώσεις του νόμιμου επιτρόπου. Ο νόμιμος επίτροπος ενδείκνυται να είναι «ειδικευμένος εκπρόσωπος» με πείρα στους ανηλίκους και γνώση της εθνικής νομοθεσίας σε θέματα δικαιωμάτων των αλλοδαπών και της νομοθεσίας περί προστασίας των παιδιών, καθώς και να έχει αρμοδιότητα εκπροσώπησης του παιδιού σε όλες τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων (10), υπό την προϋπόθεση ότι το παιδί συναινεί (11). Η διαδικασία διορισμού επιτρόπων στο Βέλγιο θα μπορούσε να αποτελέσει πηγή έμπνευσης (12). |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι, εκτός από τη νομική συνδρομή, οι αλλοδαποί ασυνόδευτοι ανήλικοι πρέπει επίσης να έχουν πρόσβαση σε κοινωνική προστασία και σε κάποια δομή υποδοχής και προσωρινής αξιοπρεπούς στέγασης. Αυτή η δομή υποδοχής πρέπει να είναι προσαρμοσμένη στο ευάλωτο της ηλικίας τους, να παρέχει υποστήριξη από επαγγελματίες ειδικούς για νέους, δυνατότητα για ιατρικό ή ψυχολογικό έλεγχο και πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | Οι αλλοδαποί ασυνόδευτοι ανήλικοι πρέπει επίσης να έχουν πρόσβαση στην εκπαίδευση, με σεβασμό στις επιλογές του ανηλίκου και, κατά περίπτωση, του επιτρόπου του. Επιπλέον, τα προγράμματα Erasmus και Erasmus+ θα μπορούσαν επίσης να διευκολύνουν τη συμμετοχή των αλλοδαπών ασυνόδευτων ανηλίκων, καθώς και των πρώην αλλοδαπών ασυνόδευτων ανηλίκων που έχουν ενηλικιωθεί. |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | Η ΕΟΚΕ τονίζει τη σημασία της ενημέρωσης κάθε παιδιού, ανάλογα με την ηλικία του, όσον αφορά τα δικαιώματά του που απορρέουν από τη Σύμβαση του ΟΗΕ, ώστε να μπορούν οι ανήλικοι που δεν διαθέτουν κατάλληλη επιτροπεία να υποβάλουν αίτηση προστασίας. |
| --- | --- |

3.17.

4.   Ειδικές παρατηρήσεις

| 4.1. | Το άρθρο 1 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού ορίζει ως παιδί κάθε άτομο ηλικίας κάτω των 18 ετών. Η ειδική νομική του κατάσταση του παρέχει ένα σύνολο δικαιωμάτων τα οποία πρέπει να διασφαλίζουν τα συμβαλλόμενα κράτη. Η προστασία αυτή εξαρτάται από την κατάσταση ανηλίκου, η οποία στην πράξη και σε όλα τα κράτη μέλη θέτει το ζήτημα του προσδιορισμού της ηλικίας του. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι, βάσει της αρχής του «τεκμηρίου της ανηλικότητας», ένας νέος που παρουσιάζεται ως ανήλικος πρέπει να θεωρείται ως τέτοιος, έως ότου εκδοθεί δικαστική απόφαση από την αρμόδια δικαστική αρχή. Ως εκ τούτου, πρέπει αμέσως να τίθεται σε προστασία υπό αξιοπρεπείς συνθήκες, συμβατές με την ιδιαιτέρως ευάλωτη κατάστασή του. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει επίσης ότι πρέπει να εφαρμόζεται το τεκμήριο εγκυρότητας των ληξιαρχικών εγγράφων που φέρει από το εξωτερικό και υποβάλλει ο νέος για να αποδείξει ότι είναι ανήλικος, ενώ αυτά τα έγγραφα πρέπει να είναι τα πρώτα που θα λαμβάνονται υπόψη για να οριστεί ότι είναι ανήλικος. Μόνο η επίσημη αμφισβήτηση της αυθεντικότητας του ληξιαρχικού εγγράφου που υποβάλλεται θα πρέπει να καθιστά δυνατή την αμφισβήτηση του τεκμηρίου εγκυρότητας που ισχύει για το έγγραφο αυτό. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι, σύμφωνα με το άρθρο 8 της UNCRC, εάν ένα παιδί στερείται παράνομα ορισμένα ή όλα τα στοιχεία που συνιστούν την ταυτότητά του, τα συμβαλλόμενα κράτη οφείλουν να του παράσχουν κατάλληλη υποστήριξη και προστασία, ώστε η ταυτότητά του να αποκατασταθεί το συντομότερο δυνατόν (13). |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Ωστόσο, η διαδικασία εξακρίβωσης της ηλικίας του μετανάστη δεν θα πρέπει κατ’ αρχήν να εφαρμόζεται παρά μόνον εάν αυτός δεν διαθέτει επίσημα διοικητικά έγγραφα που να αποδεικνύουν την ηλικία του και σε περίπτωση σοβαρών αμφιβολιών (14). |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει εκ νέου ότι δεν υπάρχει συνοχή μεταξύ των κρατών μελών ως προς τις μεθόδους εκτίμησης της ηλικίας των αλλοδαπών ασυνόδευτων ανηλίκων, ενώ καμία από τις μεθόδους αυτές δεν έχει αποδειχθεί αξιόπιστη. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη να εκτιμούν την ανηλικότητα βάσει συνόλου αποδεικτικών στοιχείων, από τα οποία πρέπει να εξετάζονται πρώτα οι δηλώσεις του ενδιαφερόμενου, τα υποβαλλόμενα ληξιαρχικά έγγραφα, οι συζητήσεις με τον ενδιαφερόμενο και, κατά περίπτωση, η εξακρίβωση της γνησιότητας των ληξιαρχικών εγγράφων, τονίζοντας ότι η ιατρική γνωμάτευση για την ηλικία μπορεί να πραγματοποιείται μόνο εάν υφίσταται αμφιβολία και ως ύστατη λύση. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Δεδομένης της ιδιαίτερα ευάλωτης κατάστασής τους, η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι η αμφιβολία θα πρέπει να λειτουργεί προς όφελος των αλλοδαπών ασυνόδευτων ανηλίκων. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η εκτίμηση με οστική εξέταση, που πραγματοποιείται από μεγάλο αριθμό κρατών μελών, αμφισβητείται ιδιαιτέρως όσον αφορά την επιστημονική της αξιοπιστία από διεθνείς οργανισμούς και εμπειρογνώμονες (15), αλλά και επικρίνεται διότι παραβιάζει την ιδιωτική ζωή του παιδιού, ενέχει δυνητικούς κινδύνους για την υγεία του (κατά τη χρήση ακτίνων Χ), καθώς και πιθανά σφάλματα. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | H ΕΟΚΕ ζητεί από τα κράτη μέλη να παύσουν εντελώς οι δοκιμασίες αυτές, εφόσον στερούνται πραγματικής αξιοπιστίας. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι δεν είναι ανάγκη, απλώς επειδή δεν υπάρχει τρόπος για αξιόπιστη εξακρίβωση, να χρησιμοποιούνται μέθοδοι που είναι γνωστό ότι είναι προσεγγιστικές. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Η ΕΟΚΕ προτρέπει τα κράτη μέλη να προστατεύουν τους αλλοδαπούς ασυνόδευτους μετανάστες, παρέχοντάς τους τον χρόνο και τα πραγματικά μέσα για την εξακρίβωση της ταυτότητάς τους, κάνοντας λόγου χάρη χρήση της διπλωματικής συνεργασίας (με την επιφύλαξη της συναίνεσης και εφόσον δεν εκτίθεται σε κίνδυνο ο νέος), παρέχοντας εκ πρώτης όψεως αποδεικτικά στοιχεία, όπως ψυχοκοινωνικές γνωματεύσεις, ώστε να τεκμηριώνεται η ανηλικότητα. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Η ΕΟΚΕ προτείνει, ως έσχατη λύση, εφόσον δεν υπάρχουν αποδεικτικά έγγραφα και σε περίπτωση σοβαρών αμφιβολιών σχετικά με την ηλικία του ανηλίκου, η εκτίμηση της ηλικίας να γίνεται πολυεπιστημονικά, δηλαδή από ανεξάρτητους επαγγελματίες με την κατάλληλη εμπειρογνωμοσύνη και γνώση του πολιτιστικού και εθνοτικού υπόβαθρου του ατόμου. Οι διαδικασίες που εφαρμόζονται στην Αγγλία μπορούν να χρησιμεύσουν ως πηγή έμπνευσης. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | Η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη να συστήσουν μια εποπτική επιτροπή σε ευρωπαϊκή κλίμακα, για να προτείνει ολιστική εκτίμηση της ηλικίας, κοινή για όλα τα κράτη μέλη, και να επιβλέπει τα πρωτόκολλα και τις πρακτικές για την εκτίμηση της ηλικίας. |
| --- | --- |

4.13.

| 4.14. | Για να μην είναι αναποτελεσματικά, τα συμπεράσματα κάθε διαδικασίας πρέπει να είναι απαραιτήτως τεκμηριωμένα και να είναι δυνατόν να αποτελέσουν αντικείμενο προσφυγής με ανασταλτικό αποτέλεσμα, αποτελεσματικής, γοργής και δυνάμενης να προσβληθεί. |
| --- | --- |

4.14.

5.   Ειδικές παρατηρήσεις COVID-19

| 5.1. | Η πανδημία COVΙD-19 ενισχύει αναπόφευκτα τους κινδύνους που αντιμετωπίζουν οι αλλοδαποί ασυνόδευτοι ανήλικοι, η κατάσταση της υγείας των οποίων είναι συχνά εξασθενημένη: αδυναμία συμμόρφωσης με τα μέτρα περιορισμού, ανεπαρκής πρόσβαση σε τρόφιμα, υγιεινή και νερό, ανεπαρκείς πληροφορίες σχετικά με τα μέτρα ατομικής προστασίας και τις προφυλάξεις που πρέπει να λαμβάνονται, δυσκολία πρόσβασης στην ιατροφαρμακευτική περίθαλψη. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Η ΕΟΚΕ καλεί όλα τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα να αναλάβουν όλες τις αναγκαίες δράσεις για να διασφαλιστεί ότι γίνονται σεβαστά τα δικαιώματα όλων των παιδιών, όπως κατοχυρώνονται από τις διεθνείς πράξεις, κατά τη διάρκεια της κρίσης στον τομέα της υγείας που συνδέεται με την νόσο COVID-19 και ότι θα προστατευθούν δεόντως από την οικονομική κρίση που διαφαίνεται. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την πρόσφατη μετεγκατάσταση αλλοδαπών ασυνόδευτων ανηλίκων από την Ελλάδα στο Λουξεμβούργο, την Πορτογαλία, τη Γαλλία, τη Φινλανδία και τη Γερμανία και καλεί τα κράτη μέλη να δώσουν προτεραιότητα και να συνεχίσουν την άμεση μετεγκατάσταση όσων ζουν σε άθλιες συνθήκες, ιδίως στην Ελλάδα (16). |
| --- | --- |

5.3.

Βρυξέλλες, 18 Σεπτεμβρίου 2020.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Luca JAHIER

---

(1)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την καταπολέμηση της σεξουαλικής κακοποίησης, της σεξουαλικής εκμετάλλευσης παιδιών και της παιδικής πορνογραφίας, με την οποία καταργείται η απόφαση — πλαίσιο 2004/68/ΔΕΥ» (ΕΕ C 48 της 15.2.2011, σ. 138).

1

(2)  Άρθρο 2 της οδηγίας 2011/95/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Δεκεμβρίου 2011 (ΕΕ L 337 της 20.12.2011, σ. 9).

2

(3)  https://ec.europa.eu/eurostat/documents/2995521/10774042/3-28042020-AP-FR.pdf/a5951a9e-fe8f-ef1a-64f1-cdedfc925eb2.

3

(4)  Βλ. σχετικά, ιδίως, τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα του παιδιού, την Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την άσκηση των δικαιωμάτων των παιδιών και τη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ της 15ης Οκτωβρίου 2014, σχετικά με τη διεθνή προστασία ασυνόδευτων ανηλίκων (ΕΕ C 12 της 15.1.2015, σ. 69).

4

(5)  Οδηγία 2008/115/ΕΚ της 16ης Δεκεμβρίου 2008 (ΕΕ L 348 της 24.12.2008, σ. 98), αποκαλούμενη «Οδηγία για την επιστροφή»: «Πριν αποφασισθεί η έκδοση απόφαση επιστροφής έναντι ασυνόδευτου ανηλίκου, παρέχεται βοήθεια από κατάλληλους φορείς άλλους από τις αρχές που διενεργούν την επιστροφή, λαμβανομένων δεόντως υπόψη των βέλτιστων συμφερόντων του παιδιού». Η οδηγία 2003/9/ΕΚ του Συμβουλίου, της 27ης Ιανουαρίου 2003 (ΕΕ L 31 της 6.2.2003, σ. 18), ορίζει τους βασικούς όρους, συμπεριλαμβανομένου του όρου «ασυνόδευτος ανήλικος».

5

(6)  Άρθρο 2 UNCRC.

6

(7)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ σχετικά με τη διεθνή προστασία ασυνόδευτων ανηλίκων (ΕΕ C 12 της 15.1.2015, σ. 69).

7

(8)  Βλ. «A study of immigration detention practices and the use of alternatives to immigration detention of children», PACE Committee on Migration, Refugees and Displaced Persons, 2017.

8

(9)  The European Network of Ombudspersons for Children (ENOC), Position Statement on «Ending detention of children for immigration purposes», εγκρίθηκε από το 23ο ENOC, 27 Σεπτεμβρίου 2019.

9

(10)  Βλ. σχετικά «La protection des mineurs migrants non accompagnés en Europe» [Η προστασία των ασυνόδευτων ανηλίκων μεταναστών στην Ευρώπη], Nisrine Eba Nguema, 2015. https://journals.openedition.org/revdh/1147?lang=en.

10

La protection des mineurs migrants non accompagnés en Europe

(11)  Σύμβαση της Χάγης του 1996.

11

(12)  Το Βέλγιο δημιούργησε μια πολύ γρήγορη υπηρεσία διορισμού επιτρόπων. Για όλους τους αλλοδαπούς ασυνόδευτους ανηλίκους διορίζεται ένας επίτροπος που μπορεί να είναι ιδιώτης (μετά από διαδικασία επιλογής και κατάρτιση) ο οποίος θα τους συνοδεύει σε όλες τις διαδικασίες του βλ.: https://justice.belgium.be/fr/themes_et_dossiers/enfants_et_jeunes/mineurs_etrangers_non_accompagne. Τα καθήκοντά του ορίζονται ως εξής: ως νόμιμος εκπρόσωπος, που είναι υπεύθυνος να μεριμνά για την ευζωία του ανηλίκου σε όλα τα επίπεδα, ο επίτροπος είναι τρόπον τινά ο «καθοδηγητής» που διασφαλίζει την ανάπτυξη των δεξιοτήτων που απαιτούνται για την ενεργό συμμετοχή του στην κοινωνία. https://justice.belgium.be/fr/themes_et_dossiers/enfants_et_jeunes/mineurs_etrangers_non_accompagne/tuteur/missions_du_tuteur.

12

ως νόμιμος εκπρόσωπος, που είναι υπεύθυνος να μεριμνά για την ευζωία του ανηλίκου σε όλα τα επίπεδα, ο επίτροπος είναι τρόπον τινά ο «καθοδηγητής» που διασφαλίζει την ανάπτυξη των δεξιοτήτων που απαιτούνται για την ενεργό συμμετοχή του στην κοινωνία.

(13)  Βλ. επίσης το άρθρο 24 του Διεθνούς Συμφώνου για τα ατομικά και πολιτικά δικαιώματα του 1966 και το άρθρο 7 της Διεθνούς Σύμβασης για τα δικαιώματα του παιδιού.

13

(14)  Η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (Ιούλιος 2010) και η Κοινοβουλευτική Συνέλευση του Συμβουλίου της Ευρώπης (15 Απριλίου 2011) διευκρινίζουν ότι η εκτίμηση της ηλικίας θα πρέπει να πραγματοποιείται μόνο σε περίπτωση αμφιβολίας.

14

(15)  Η επιστημονική αξιοπιστία αμφισβητείται ιδίως από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (ψήφισμα της 12ης Σεπτεμβρίου) ή με τις συστάσεις της Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Παιδιού, της 12ης Ιουνίου 2009. Ο εθνικός ιατρικός Σύλλογος του Βελγίου (γνωμοδότηση της 20ής Φεβρουαρίου 2010), η εθνική ιατρική Ακαδημία της Γαλλίας αποδοκιμάζουν την αξιοπιστία των εν λόγω εξετάσεων. Ο Συνήγορος του πολίτη στη Γαλλία αποδοκιμάζει τη χρήση των οστικών εξετάσεων (26 Φεβρουαρίου 2016). Βλ. επίσης επ’ αυτού την έκθεση της πλατφόρμας «Ανήλικοι στην εξορία» (Βέλγιο) «L’estimation de l’âge des MENA en question: problématique, analyse et recommandations», [Η εκτίμηση της ηλικίας των αλλοδαπών ασυνόδευτων ανηλίκων: προβληματική, ανάλυση και συστάσεις] Σεπτέμβριος 2017.

15

(16)  Βλ. https://www.unhcr.org/news/press/2020/4/5e9707ed4/un-agencies-welcome-first-relocation-unaccompanied-children-greece.html και https://www.eepa.be/?p=3856.

16

---

| 11.12.2020 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 429/30 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 429/30

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Οι δημόσιες συμβάσεις ως εργαλείο για τη δημιουργία αξίας και την εξασφάλιση αξιοπρέπειας κατά την εργασία στον τομέα των υπηρεσιών καθαρισμού και συντήρησης»

(γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

(2020/C 429/05)

| Εισηγητής: | ο κ. Diego DUTTO |
| --- | --- |
| Συνεισηγητής: | ο κ. Νικόλαος ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ |

Εισηγητής:

ο κ. Diego DUTTO

Συνεισηγητής:

ο κ. Νικόλαος ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ

| Απόφαση της συνόδου ολομέλειας | 20.2.2020 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 32, παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού |
| | Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας |
| Αρμόδιο τμήμα | Συμβουλευτική Επιτροπή Βιομηχανικών Μεταλλαγών (CCMI) |
| Υιοθετήθηκε από τη CCMI | 2.9.2020 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 18.9.2020 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 554 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 192/7/18 |

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας

20.2.2020

Νομική βάση

Άρθρο 32, παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού

Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας

Αρμόδιο τμήμα

Συμβουλευτική Επιτροπή Βιομηχανικών Μεταλλαγών (CCMI)

Υιοθετήθηκε από τη CCMI

2.9.2020

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

18.9.2020

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

554

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

192/7/18

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τα κράτη μέλη οφείλουν να αναπτύξουν τα απαραίτητα μέσα στήριξης προκειμένου να προωθήσουν την αξιοποίηση των στρατηγικών δημοσίων συμβάσεων για την προαγωγή της συστηματικής χρήσης βιώσιμων, διαφανών, φιλόδοξων και εφαρμόσιμων στρατηγικών κριτηρίων με στόχο τη διασφάλιση υψηλότερων κοινωνικών και ποιοτικών προτύπων στις δημόσιες συμβάσεις. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Προκειμένου να εξασφαλιστεί η εστίαση των υπηρεσιών καθαρισμού στην ποιότητα και όχι στην τιμή, πρέπει να τηρείται η αρχή της διαφάνειας τόσο για τον πελάτη όσο και για τον ανάδοχο. Οι συμβατικές προδιαγραφές, όπως συχνότητα, χρόνος, υγεία και ασφάλεια κατά την εργασία και οικονομικό κόστος του καθαρισμού, πρέπει να καθορίζονται και να παρατίθενται αναλυτικά (1). Ο έλεγχος της εκπλήρωσης αυτών των κριτηρίων, καθ’ όλη τη διάρκεια της σύμβασης, είναι καθοριστικής σημασίας για την αξιολόγηση της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών καθαρισμού. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Οι κοινωνικοί εταίροι θα πρέπει να συμμετέχουν στην κατάρτιση και την επαγγελματοποίηση των αγοραστών του δημόσιου τομέα, όπως ορίζεται στη σύσταση της Επιτροπής της 3ης Οκτωβρίου 2017 (2). |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη θα πρέπει να αναλάβουν την πρωτοβουλία να καταπολεμήσουν την αδήλωτη εργασία και να βελτιώσουν περαιτέρω τις συνθήκες απασχόλησης στον τομέα του καθαρισμού. Η ενισχυμένη νομοθεσία και οι ισχυρότεροι μηχανισμοί επιβολής, όπως τα μισθολογικά κριτήρια και οι κλαδικές συλλογικές διαπραγματεύσεις, μπορούν να συμβάλουν στην εξασφάλιση θεμιτού ανταγωνισμού, υψηλότερων κοινωνικών προτύπων και ποιοτικής απασχόλησης. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Η EOKE καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, τα κράτη μέλη και τις περιφερειακές και τοπικές αρχές να χρησιμοποιούν, στο μέτρο του δυνατού, υπηρεσίες καθαρισμού κατά τη διάρκεια της ημέρας, σε όλες τις δημόσιες συμβάσεις. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Η εξασφάλιση θεμιτού ανταγωνισμού μπορεί να επιτευχθεί με την εστίαση στις ποιοτικές πτυχές και τον σεβασμό στη δικαιοδοσία του ΔΕΕ και των εθνικών κανόνων αναφορικά με τη δυνατότητα να καταστεί ο σεβασμός των συλλογικών συμβάσεων προϋπόθεση για την ανάθεση δημοσίων συμβάσεων. Τα κράτη μέλη οφείλουν να προωθήσουν, σε συνεργασία με τους κοινωνικούς εταίρους και σύμφωνα με τις εθνικές πρακτικές, την κάλυψη των συλλογικών συμβάσεων σε κλαδικό επίπεδο όσον αφορά τον εθνικό τομέα του καθαρισμού και να εξασφαλίσουν την επιβολή τους. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Το εργατικό δυναμικό του κλάδου αποτελείται πρωτίστως από γυναίκες και υπηκόους τρίτων χωρών. Συνεπώς ενδέχεται να επηρεάζεται πιο άμεσα από τις πολιτικές αγορών των δημόσιων διοικήσεων. Για αυτό το λόγο, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι, πέραν των συλλογικών συμβάσεων, θα πρέπει να αναπτυχθούν επιπλέον δικλείδες ασφαλείας με στόχο την τήρηση των αρχών της απαγόρευσης των διακρίσεων και της ίσης μεταχείρισης των εργαζομένων. Η ΕΟΚΕ συνιστά την απονομή επιπλέον πόντων στο πλαίσιο των κριτηρίων ανάθεσης που να επιβραβεύουν μορφές ένταξης, όπως ειδικά μαθήματα κατάρτισης, υπηρεσίες στήριξης της οικογένειας, όπως η παροχή βοήθειας μετά το σχολείο για τους ανηλίκους, και άλλες μορφές εταιρικής κοινωνικής πρόνοιας με κοινωνικό περιεχόμενο. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Η ΕΟΚΕ συνιστά, κατά την αναθεώρηση των οδηγιών της ΕΕ του 2014 σχετικά με τις δημόσιες συμβάσεις, το κόστος της υποχρεωτικής ασφάλειας και κατάρτισης να εμφανίζεται εκτός του τομέα της ανταγωνιστικής τιμολόγησης, ως μη συμπιέσιμο και επαληθεύσιμο στοιχείο της ανάλυσης κόστους της προσφοράς. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Η ΕΟΚΕ συνιστά να τηρούνται οι όροι βιωσιμότητας, τα εργασιακά δικαιώματα και οι γενικά ισχύουσες συλλογικές συμβάσεις εργασίας (καθιστώντας υπεύθυνους την αναθέτουσα αρχή, τον κύριο ανάδοχο και τους υπεργολάβους, καθέναν για τον άμεσα αντισυμβαλλόμενό του) σε ολόκληρη την αλυσίδα της υπεργολαβίας και καθ’ όλη τη διάρκεια εκτέλεσης των συμβάσεων. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη να δώσουν, εάν δεν το κάνουν ήδη, ιδιαίτερη προσοχή και να ελέγχουν αποτελεσματικά την τήρηση όλων των καταστατικών και συμβατικών υποχρεώσεων και των πτυχών υγείας και ασφάλειας κατά την εργασία που αφορούν κοινωνικά και περιβαλλοντικά ζητήματα και ζητήματα βιωσιμότητας, κατά το στάδιο της εκτέλεσης των δημόσιων συμβάσεων στον τομέα του καθαρισμού. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Όσον αφορά τις υποχρεώσεις των κρατών μελών, των αναθετουσών αρχών και της Επιτροπής δυνάμει των άρθρων 83 έως 85 της οδηγίας 2014/24/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (3), η ΕΟΚΕ καλεί όλα τα εν λόγω δημόσια όργανα να καταστήσουν χωρίς περαιτέρω καθυστέρηση διαθέσιμα όλα τα σχετικά δεδομένα, εξασφαλίζοντας ιδίως ότι παρέχονται τα κριτήρια ανάθεσης και η σχετική βαρύτητά τους όσον αφορά τις συμβάσεις καθαρισμού. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλείται να υποστηρίξει οικονομικά τα έργα παρακολούθησης και την έρευνα των τομεακών κοινωνικών εταίρων σχετικά με το ζήτημα των δημόσιων συμβάσεων στον τομέα των υπηρεσιών καθαρισμού και συντήρησης. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να ενισχύσει το νομοθετικό πλαίσιο και τη διαπραγματευτική ικανότητα των κοινωνικών εταίρων σε εθνικό επίπεδο, μεταξύ άλλων μέσω της χρηματοδότησης για δράσεις ανάπτυξης ικανοτήτων, ιδίως στις χώρες της Νοτιοανατολικής, Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης (4). |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Η ΕΟΚΕ συνιστά, κατά την αναθεώρηση των ευρωπαϊκών οδηγιών του 2014 για τις δημόσιες συμβάσεις, για τις υπηρεσίες υψηλής έντασης εργασίας, όπως οι υπηρεσίες καθαρισμού, οι οδηγίες της ΕΕ για τις δημόσιες συμβάσεις να ζητούν ή να απαιτούν από τα κράτη μέλη να αποκλείουν τη χρήση της χαμηλότερης τιμής ως κριτηρίου για την ανάθεση συμβάσεων, να καθορίσουν ανώτατο όριο 30 % της βαθμολογίας που θα δίδεται για την τιμή, σε σύγκριση με τη βαθμολογία που θα δίδεται για την ποιότητα και να εξασφαλίζουν μέσω ειδικών κοινωνικών ρητρών, την εργασιακή σταθερότητα του προσωπικού που απασχολείται στο πλαίσιο της σύμβασης, σύμφωνα, ωστόσο, με την οδηγία 2001/23/ΕΚ (5) όπως ερμηνεύεται από την ενωσιακή νομολογία, με τις εργασιακές ρυθμίσεις της εταιρείας και με τις συλλογικές συμβάσεις. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Η ΕΟΚΕ καλεί τις αναθέτουσες αρχές να χρησιμοποιούν τις δικές τους εκτιμήσεις κόστους για τις υπηρεσίες καθαρισμού, συμβουλευόμενες εξειδικευμένα κλαδικά εργαλεία όπως ο Οδηγός Βέλτιστης Αξίας και εθνικά παραδείγματα προκειμένου να αξιολογούν ορθά την αγορά του κλάδου, καθώς και κρατώντας μέρος αυτών των υπηρεσιών για συμβάσεις ανατιθέμενες κατ’ αποκλειστικότητα, όπως ορίζεται στο άρθρο 20 της οδηγίας 2014/24/ΕΕ, όπως μεταφέρθηκε από τα κράτη μέλη στους δικούς τους κώδικες δημόσιων συμβάσεων. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να ξεκινήσουν μια διαδικασία πιστοποίησης ή ένα σύστημα προεπιλογής για τους εργολήπτες που επιθυμούν να συνάψουν δημόσιες συμβάσεις υπηρεσιών καθαρισμού. Αυτή η διαδικασία θα πρέπει να εποπτεύεται από μια επιτροπή αξιολόγησης που θα αποτελείται από διάφορους ενδιαφερόμενους φορείς, συμπεριλαμβανομένων των συνδικαλιστικών οργανώσεων και ενός εκπροσώπου των εργοληπτών του τομέα. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | Καθώς ο κίνδυνος της νόσου COVID-19 συνεχίζει να υπάρχει, ο κίνδυνος μετάδοσης της νόσου COVID-19 ή άλλης ασθένειας, απαιτεί την προστασία των εργαζομένων και του κοινού. Η ΕΟΚΕ συνιστά στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και στα κράτη μέλη να καταρτίσουν δεσμευτικά πρωτόκολλα για την υγεία και ασφάλεια κατά την εργασία, με τη βοήθεια των κοινωνικών εταίρων. |
| --- | --- |

1.16.

| 1.17. | Η ΕΟΚΕ καλεί επιπλέον τα κράτη μέλη να αναλάβουν δράση και να συνεργαστούν με τους κοινωνικούς εταίρους με σκοπό τη συζήτηση πρακτικών προσωρινών λύσεων για μια ταχεία επιστροφή σε δίκαιες πρακτικές συμβάσεων προσανατολισμένες στην ποιότητα. |
| --- | --- |

1.17.

| 1.18. | Υπό το πρίσμα της κρίσης της νόσου COVID-19, η ΕΟΚΕ συνιστά στα κράτη μέλη να προωθήσουν την κατάρτιση και την επαγγελματοποίηση του προσωπικού καθαρισμού. Οι χρηματοδοτικοί πόροι θα πρέπει να είναι διαθέσιμοι, έτσι ώστε οι δημόσιες αρχές και οι ανάδοχες εταιρείες να μπορούν να επενδύσουν στην κατάρτιση και στις δεξιότητες. Οι εργαζόμενοι που απασχολούνται σε υπηρεσίες καθαρισμού και υγιεινής θα πρέπει να ενθαρρύνονται να αποκτήσουν επαγγελματικά προσόντα, θέτοντας τις βάσεις για βελτιωμένες ευκαιρίες απασχόλησης για τα ευάλωτα άτομα. |
| --- | --- |

1.18.

| 1.19. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ότι τα ενωσιακά θεσμικά όργανα, τα κράτη μέλη και οι τοπικές και περιφερειακές αρχές θα πρέπει να υιοθετήσουν μια ολοκληρωμένη προσέγγιση σχετικά με την αγορά υπηρεσιών καθαρισμού. Η προσέγγιση αυτή δεν προβλέπει τον συμβιβασμό των περιβαλλοντικών και εργασιακών συνθηκών, αλλά προάγει την κοινωνική συνοχή, τα εργασιακά πρότυπα, την ισότητα των φύλων και τους περιβαλλοντικούς στόχους που προτείνει η Πράσινη Συμφωνία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. |
| --- | --- |

1.19.

2.   Γενικές παρατηρήσεις

| 2.1. | Κύριος στόχος της παρούσας γνωμοδότησης είναι να προτείνει συστάσεις για τη χρήση των δημόσιων συμβάσεων με σκοπό την ενίσχυση της ποιοτικής απασχόλησης και της αξιοπρέπειας κατά την εργασία στις υπηρεσίες καθαρισμού και συντήρησης. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Πολλές από αυτές τις συστάσεις έχουν γενικό χαρακτήρα και μπορούν να εφαρμοστούν σε όλους τους τομείς της οικονομίας. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα στην περίπτωση των κλάδων υπηρεσιών υψηλής έντασης εργασίας, όπως τα ιδιωτικά σώματα ασφάλειας και η εστίαση. |
| --- | --- |

2.2.

3.   Ιστορικό και ευρύτερο πλαίσιο

| 3.1. | «Κάθε χρόνο, περισσότερες από 250 000 δημόσιες αρχές στην ΕΕ δαπανούν περίπου το 14 % του ΑΕΠ (περίπου 2 τρισ. EUR ετησίως) για την αγορά υπηρεσιών, έργων και προμηθειών». (6) Υπηρεσίες όπως αυτές του καθαρισμού αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος των δημόσιων συμβάσεων. Το 2017, η αξία των αναθέσεων για παροχή υπηρεσιών έφτασε τα 250 δισ. EUR (7). |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Οι δημόσιες συμβάσεις μπορούν να στηρίξουν τις επενδύσεις στην πραγματική οικονομία, να διασφαλίσουν και να δημιουργήσουν ποιοτικές θέσεις εργασίας και να προωθήσουν τόσο την ένταξη όσο και καλύτερες συνθήκες για τα άτομα με αναπηρία και τα μειονεκτούντα άτομα, καθώς και για τους εργαζόμενους μετανάστες (8). Μπορούν, ακόμη, να ενθαρρύνουν τη ζήτηση για καινοτόμα προϊόντα, να επιδιώξουν στόχους βιομηχανικής πολιτικής, να προωθήσουν τη μετάβαση σε μια αποδοτική ως προς τους πόρους και την ενέργεια κυκλική οικονομία (9). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Στην οδηγία 2014/24/ΕΕ σχετικά με τις δημόσιες συμβάσεις αναφέρεται ότι, στα κριτήρια που συνιστούν την «πλέον συμφέρουσα από οικονομική άποψη προσφορά», θα πρέπει να περιλαμβάνονται όλα τα κριτήρια που προαναφέρθηκαν στο σημείο 3.2. Δεδομένου ότι οι κανόνες παραμένουν ασαφείς, οι περισσότερες δημόσιες συμβάσεις συνεχίζουν να ανατίθενται στον υποψήφιο με τη χαμηλότερη προσφορά, ενίοτε ακόμα και σε ασυνήθιστα χαμηλή προσφορά (10). |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Οι οδηγίες για τις δημόσιες συμβάσεις δεν αξιοποιούνται πλήρως και η εφαρμογή τους παρουσιάζει αποκλίσεις μεταξύ των κρατών μελών. Συνεπώς, κάθε δημόσια αρχή πρέπει να ορίζει τις προτεραιότητές της (11). |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Πρόκειται για πρωτίστως πολιτικό και εν συνεχεία τεχνικό ζήτημα. Η απόφαση σχετικά με το ποιες υπηρεσίες θα αγοραστούν και ποια κριτήρια ανάθεσης θα χρησιμοποιηθούν και ποια θα είναι σχετική στάθμισή τους αποτελεί μέρος της διαδικασίας λήψης πολιτικών αποφάσεων. Αυτές οι αποφάσεις θέτουν το πλαίσιο και τις θεμελιώδεις παραμέτρους της διαδικασίας ανάθεσης σύμβασης. Ο μη συνυπολογισμός των εργατικών, περιβαλλοντικών και κοινωνικών δικαιωμάτων θα δημιουργούσε άνισους όρους ανταγωνισμού. |
| --- | --- |

3.5.

4.   Η κρίση της νόσου COVID-19, ο τομέας των υπηρεσιών καθαρισμού και οι δημόσιες συμβάσεις

| 4.1. | Η πανδημία COVID-19 έχει αναδείξει τη θεμελιώδη αξία της εργασίας των καθαριστών ως κοινού δημόσιου αγαθού. Οι ανάδοχες εταιρείες πρέπει να πληρούν τις απαιτήσεις προσόντων, αποτελεσματικότητας και εξειδίκευσης. Σε κοινή τους δήλωση στις 22 Απριλίου 2020 οι κοινωνικοί εταίροι της ΕΕ, η Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Επιχειρήσεων Καθαρισμού (EFCI) και η UNI Europa, υπογραμμίζουν τον καθοριστικό ρόλο που διαδραματίζει ο τομέας του καθαρισμού, καθώς και οι εργαζόμενοι σε αυτόν, στην πρόληψη της εξάπλωσης του ιού (12). |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Το 2018, στην ΕΕ απασχολούνταν 4,11 εκατομμύρια καθαριστές σε 283 506 εταιρείες. Από τα μέσα της δεκαετίας του 2010 σημειώνεται σταθερή αύξηση του κύκλου εργασιών. Παράλληλα, ο κύκλος εργασιών ανά εταιρεία ανήλθε σε 393 000 ευρώ το 2017. Σύμφωνα με το EFCI, «ο μέσος κύκλος εργασιών ανά εργαζόμενο ανήλθε περίπου σε 30 000 ευρώ». Συγκεκριμένα, ο κύκλος εργασιών ανά εργαζόμενο ανέρχεται σε 27 400 ευρώ, ενώ οι εργαζόμενοι λαμβάνουν ετησίως κατά μέσο όρο 12 200 ευρώ. Μεγάλο μέρος των εργαζόμενων στον ευρωπαϊκό τομέα καθαρισμού εργάζονται με καθεστώς μερικής απασχόλησης. Επιπλέον, σε αυτόν τον τομέα υψηλής έντασης εργασίας τα περιθώρια κερδοφορίας των επιχειρήσεων δεν υπερβαίνουν το 3 %. Λόγω της πανδημίας COVID-19 ανέκυψαν επιπλέον έξοδα για τις επιχειρήσεις, προκειμένου να προστατέψουν τόσο τους πελάτες τους όσο και τους εργαζομένους τους. Το ποσοστό μερικώς απασχολούμενων, γυναικών και μεταναστών εργαζομένων είναι ιδιαίτερα υψηλό. Το ποσοστό των απασχολούμενων γυναικών είναι πάντα υψηλότερο από 50 % (εκτός από τη Δανία), ενώ ξεπερνάει το 80 % στη Λιθουανία, το Λουξεμβούργο, την Πορτογαλία και το Ηνωμένο Βασίλειο (13). Σε ολόκληρη την ΕΕ, το 30 % των καθαριστών είναι μετανάστες (60 % στο Βέλγιο). |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Οι φραγμοί εισόδου στην αγορά των υπηρεσιών καθαρισμού και συντήρησης είναι χαμηλοί έως ανύπαρκτοι. Οι υπηρεσίες καθαρισμού είναι υψηλής έντασης εργασίας και σχεδόν 80 % των εσόδων των εταιρειών αντιστοιχούν στο κόστος εργασίας και στα πολύ στενά περιθώρια κέρδους για τους εργολάβους καθαρισμού. Ως εκ τούτου, η απόφαση αγοράς των πελατών, δημόσιου ή ιδιωτικού τομέα, οδηγεί σε πίεση των τιμών προς τα κάτω, με αποτέλεσμα να υπονομεύονται τα κοινωνικά πρότυπα και η αξιοπρέπεια κατά την εργασία των καθαριστών. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Κατά τη διάρκεια αλλά και μετά από την κρίση της νόσου COVID-19, οι υπηρεσίες καθαρισμού και συντήρησης μπορούν να εξασφαλίσουν την αξία και τα υψηλά πρότυπα ποιοτικής απασχόλησης μόνο εάν οι καθαριστές διαθέτουν επαρκή προσόντα και τον κατάλληλο τεχνικό εξοπλισμό και υπάρχει σαφής ορισμός των δικαιωμάτων και υποχρεώσεων των εργοδοτών και των εργαζομένων. Αυτό θα απαιτούσε από τις δημόσιες αρχές να καταβάλουν υψηλότερη τιμή για τις υπηρεσίες καθαρισμού. Μάλιστα, λόγω της διακοπής δραστηριοτήτων κατά τη διάρκεια της κρίσης της νόσου COVID-19, επωμίσθηκαν επιπρόσθετες δαπάνες για την υλοποίηση των μέτρων υγείας και ασφάλειας που απαιτούνταν για την προστασία των εργαζομένων και των πελατών τους. Αυτά τα χρηματοοικονομικά προβλήματα επιτείνονται από κακές πρακτικές σύναψης συμβάσεων, τόσο από ιδιωτικούς όσο και από δημόσιους αγοραστές. Για τη στήριξη των επιχειρήσεων με μέλημα τη συνεχή εξασφάλιση της υγείας και της ασφάλειας των καθαριστών τους, καθώς και για τη διατήρηση και τη βελτίωση της ποιότητας των συνθηκών απασχόλησής τους, η ΕΟΚΕ καλεί τους δημόσιους και ιδιωτικούς αγοραστές υπηρεσιών καθαρισμού να επιστρέψουν γρήγορα σε αποτελεσματικές πρακτικές δημοσίων συμβάσεων, σε δίκαιες πρακτικές ανάθεσης συμβάσεων και σε καλύτερη συνεκτίμηση των ποιοτικών κριτηρίων (14). Οι καθαριστές εργάζονται συχνά υπό επικίνδυνες και βλαβερές συνθήκες, οι οποίες μπορούν να θέσουν σε κίνδυνο την υγεία τους (15). Παρότι ορισμένοι εργαζόμενοι προτιμούν τη μερική απασχόληση, άλλοι επιθυμούν να εργαστούν περισσότερες ώρες ή με συμβάσεις πλήρους απασχόλησης, Ωστόσο ενίοτε είναι δύσκολο για τους εργοδότες να προσφέρουν συμβάσεις πλήρους απασχόλησης. Επιπλέον, παρά την προσήλωση των κοινωνικών εταίρων στον καθαρισμό κατά τη διάρκεια της ημέρας, οι υπηρεσίες καθαρισμού παρέχονται συχνά από καθαριστές που εργάζονται μόνοι τους κατά τη διάρκεια της νύχτας. Αυτό συχνά οφείλεται στις απαιτήσεις των πελατών. Αυτές οι πρακτικές απασχόλησης συντελούν στο να παραμένει η εργασία των καθαριστών αφανής (16), υποτιμημένη και μη αναγνωρισμένη (17). Δυστυχώς, συμβάσεις μηδενικών ωρών εργασίας εξακολουθούν να υφίστανται σε ορισμένα κράτη μέλη. Οι δημόσιες αρχές φέρουν ευθύνη στον βαθμό που συνεχίζουν να διαχειρίζονται τη σύμβαση, να την παρακολουθούν και να αξιολογούν την ποιότητα. Στόχος πρέπει να είναι η ενίσχυση των ευκαιριών εργασίας των εργαζομένων κατά τη διάρκεια της ημέρας, σε μία μόνo βάρδια και με συμβάσεις πλήρους απασχόλησης για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Η χρήση της χαμηλότερης τιμής ως το μοναδικό κριτήριο για την ανάθεση δημόσιων συμβάσεων υπονομεύει την παροχή ποιοτικών υπηρεσιών και συμβάλλει στην επιδείνωση των συνθηκών εργασίας, στην επισκίαση της ποιότητας (χαμηλότερη ποιότητα) και στην αποφυγή ευθυνών (χαμηλότερη προσπάθεια) (18). Καθώς ο καθαρισμός είναι ετερογενής εργασία και δεν είναι εύκολο να προσδιοριστεί ποσοτικά, είναι δύσκολο να αξιολογηθεί η ποιότητα, τόσο κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, όσο και στη συνέχεια. Για τον λόγο αυτό, είναι σημαντικό η ποιότητα να βασίζεται στο αποτέλεσμα και στη συνολική διάρκεια του κύκλου ζωής και όχι στη διαδικασία. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Η έκφραση «χαμηλότερη τιμή» έχει εξαφανιστεί από το κείμενο της οδηγίας 2014/24/ΕΕ, ωστόσο η τιμή ως μοναδικό κριτήριο ανάθεσης επιτρέπεται εφόσον τα κράτη μέλη δεν την απαγορεύουν (Άρθρο 67 παράγραφος 2, τελευταία παράγραφος). Αυτό σημαίνει ότι ορισμένες αναθέτουσες αρχές συνεχίζουν να αναθέτουν συμβάσεις στη χαμηλότερη προσφορά και μερικές φορές ακόμη και σε «ασυνήθιστα χαμηλές προσφορές». Οι χώρες που χρησιμοποιούν το κριτήριο της πλέον συμφέρουσας από οικονομική άποψη προσφοράς για υπηρεσίες υψηλής έντασης εργασίας θα χρειαστεί να προχωρήσουν ένα βήμα παραπέρα, καθοδηγώντας τις διοικήσεις προς την αποτελεσματική χρήση του εν λόγω κριτηρίου μέσω του καθορισμού ανώτατου ορίου ως προς το βάρος της τιμής στην επιλογή και μέσω της χρήσης τύπων που δεν θα υπερτονίζουν τις διαφορές τιμής μεταξύ των προσφορών. Προς τούτο απαιτείται ειδική κατάρτιση για την επαγγελματοποίηση του αρμοδίου για τις δημόσιες συμβάσεις προσωπικού. Επιπλέον, στην επόμενη αναθεώρηση των οδηγιών θα πρέπει να θεσπιστούν υποχρεωτικοί κανόνες για (α) τον προσδιορισμό πιθανώς ασυνήθιστα χαμηλών προσφορών με τον ορισμό διαφοράς 20 % σε σχέση με τη δεύτερη χαμηλότερη προσφορά για την ενεργοποίηση της υποχρέωσης ελέγχου, (β) τον ενδελεχή έλεγχο του κατά πόσον ο προσφέρων έχει αντικειμενικούς και πειστικούς λόγους για τη χαμηλή προσφορά και (γ) τον αποκλεισμό τέτοιου είδους προσφορών αν ο προσφέρων δεν μπορεί να τις αιτιολογήσει αντικειμενικά και πειστικά. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Ως εκ τούτου, η κρίση είναι μια ευκαιρία για τις εταιρείες καθαρισμού και τους εργαζομένους τους προκειμένου να ενισχύσουν την αξία και τη θεμελιώδη σημασία των υπηρεσιών καθαρισμού και την αναγνώρισή τους από τους πολίτες και τους άμεσους πελάτες τους. Ο «Οδηγός βέλτιστης αξίας» (Best Value Guide) (19), ο οποίος καταρτίστηκε από τους κοινωνικούς εταίρους του ενωσιακού τομέα καθαρισμού το 2017, είναι ένα εργαλείο που μπορεί να κατευθύνει τους δημόσιους και ιδιωτικούς οργανισμούς που αναθέτουν συμβάσεις υπηρεσιών καθαρισμού προς τη σύναψη συμβάσεων που προσφέρουν τη βέλτιστη αξία. Αντίστοιχα εργαλεία έχουν αναπτυχθεί και από ορισμένους εθνικούς κοινωνικούς εταίρους. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Η ψηφιοποίηση δημιουργεί ευκαιρίες και προκλήσεις για τους εργαζομένους με χαμηλές δεξιότητες σε αυτό τον τομέα, ενώ οι κοινωνικοί εταίροι της ΕΕ πιστεύουν ότι οι τεχνολογίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να ενισχυθεί η αναγνώριση της αξίας της εργασίας των καθαριστών και η σημασία του καθαρισμού εν γένει και να δημιουργηθεί πρόσθετη αξία για τους αγοραστές υπηρεσιών καθαρισμού (20). Το πρόγραμμα SK-Clean της EFCI θα χαρτογραφήσει τις μεταβαλλόμενες ανάγκες του τομέα σε δεξιότητες και θα καταστεί εργαλείο προς την κατεύθυνση της περαιτέρω επαγγελματοποίησης των καθαριστών (21). |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Το νέο πλαίσιο που έχει διαμορφωθεί από την κατάσταση έκτακτης ανάγκης COVID-19 απαιτεί οι αρμόδιες αρχές να εξασφαλίσουν τη διάδοση πληροφοριών σχετικά με τον τρόπο χρήσης των μέσων ατομικής προστασίας, καθώς και την παροχή των κατάλληλων μέσων ατομικής προστασίας για την προστασία των εργαζομένων και των πολιτών. Οι επιχειρήσεις χρειάζονται οικονομική στήριξη για να καλύψουν το αυξανόμενο πρόσθετο κόστος των οργανωτικών μέτρων, της διενέργειας εκτιμήσεων και ανάλυσης κινδύνου, καθώς και της διανομής μέσων ατομικής προστασίας στο εργατικό δυναμικό (22). Εν τω μεταξύ, η πραγματοποίηση επενδύσεων από τις αναδόχους εταιρείες είναι θεμελιώδους σημασίας, προκειμένου να είναι σε θέση να προσφέρουν στους πελάτες τους λύσεις καθαρισμού που να είναι καινοτόμες και πιο αποτελεσματικές, επειδή θα βασίζονται σε χημική και βιολογική έρευνα. |
| --- | --- |

4.9.

5.   Δημόσιες συμβάσεις και Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία

| 5.1. | Η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία προτείνει να χρησιμοποιούνται οι δημόσιες συμβάσεις για να μειωθούν οι εκπομπές άνθρακα. Ωστόσο, χρειάζεται μια ολοκληρωμένη προσέγγιση. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Ο τομέας του καθαρισμού μπορεί να συμβάλει σε μια πράσινη μετάβαση και σε μια κυκλική οικονομία με οικολογικά σήματα για οικολογικά προϊόντα καθαρισμού, σαπούνια χεριών, χαρτί τουαλέτας, χαρτοπετσέτες και ορθή διαλογή απορριμμάτων. Αυτός είναι και ο στόχος των οικολογικών σημάτων για τις υπηρεσίες καθαρισμού (23) και τα προϊόντα καθαρισμού (24), ακόμη και αν η αποτελεσματικότητά τους δεν είναι εμφανής στην πράξη. Αν η χρήση οικολογικών προϊόντων και διαδικασιών δεν γίνει δεκτή από τον πελάτη, ενδέχεται να οδηγήσει σε αύξηση του κόστους, η οποία θα δημιουργήσει μεγαλύτερες πιέσεις σε όλα τα στοιχεία του κόστους. Αυτό θα μπορούσε επίσης να οδηγήσει σε επιδείνωση των κοινωνικών και εργασιακών συνθηκών και των συνθηκών υγείας και ασφάλειας κατά την εργασία. Επιπλέον, όλα αυτά ενδέχεται να οδηγήσουν επίσης σε πιο περιορισμένη πρόσβαση των μικρών και μεσαίων εταιρειών στις ευκαιρίες σύναψης δημόσιων συμβάσεων (25). Για αυτόν τον λόγο, απαιτείται μια πιο ολοκληρωμένη προσέγγιση στο ζήτημα των δημόσιων συμβάσεων. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Σύμφωνα με έρευνες, τα περιβαλλοντικά κριτήρια δεν είναι αρκετά ισχυρά για να παρακινήσουν τους προμηθευτές να προβούν σε αλλαγές (26). Οι ιδιώτες πάροχοι υπηρεσιών που έχουν δεσμευτεί να προστατεύουν το περιβάλλον δεν μπορούν να αξιοποιήσουν πλήρως τις δυνατότητές τους, εάν οι αναθέτουσες αρχές δεν είναι πρόθυμες να καταβάλουν το πρόσθετο κόστος. Ως εκ τούτου, απαιτείται μεγαλύτερη επαγγελματοποίηση των αγοραστών. |
| --- | --- |

5.3.

6.   Κοινωνικές και ποιοτικές παράμετροι στις δημόσιες συμβάσεις

| 6.1. | Σύμφωνα με το άρθρο 18 παράγραφος 2 της οδηγίας 2014/24/ΕΕ, «τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα κατάλληλα μέτρα ώστε να εξασφαλίσουν ότι, κατά την εκτέλεση των δημόσιων συμβάσεων, οι οικονομικοί φορείς τηρούν τις ισχύουσες υποχρεώσεις στους τομείς του περιβαλλοντικού, κοινωνικού και εργατικού δικαίου, που έχουν θεσπισθεί με το ενωσιακό δίκαιο, το εθνικό δίκαιο, συλλογικές συμβάσεις ή διεθνείς διατάξεις περιβαλλοντικού, κοινωνικού και εργατικού δικαίου, οι οποίες απαριθμούνται στο παράρτημα X». |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Ο οδηγός της Ευρωπαϊκή Επιτροπής, του Οκτωβρίου 2010, για κοινωνικές αγορές καθορίζει διάφορες κοινωνικές παραμέτρους για τις αναθέτουσες αρχές, όπως η απαγόρευση της παιδικής και της αναγκαστικής εργασίας, οι απαιτήσεις για την υγεία και την ασφάλεια κατά την εργασία, οι υποχρεώσεις ελάχιστου ημερομισθίου, οι απαιτήσεις κοινωνικής ασφάλισης και, γενικότερα, τα πρότυπα αξιοπρεπούς εργασίας (27). Όλα τα παραπάνω συνιστούν νομικές υποχρεώσεις και πρέπει να τηρούνται, είτε περιλαμβάνονται σε ρήτρες εκτέλεσης της σύμβασης είτε όχι. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | Σύμφωνα με την αιτιολογική σκέψη 98 της οδηγίας 2014/24/ΕΕ, οι όροι εκτέλεσης μιας σύμβασης μπορούν επίσης να αποσκοπούν στην ενθάρρυνση της εφαρμογής μέτρων για την προαγωγή της ισότητας γυναικών και ανδρών κατά την εργασία και το συνδυασμό εργασίας και ιδιωτικής ζωής. |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | Για να αποφευχθεί η χρήση του κόστους εργασίας ως κύριου στοιχείου ανταγωνισμού μεταξύ των υποψηφίων, όλοι οι υποψήφιοι (συμπεριλαμβανομένων των υπεργολάβων) πρέπει να τηρούν τα ελάχιστα πρότυπα που έχουν θεσπιστεί σε τοπικό επίπεδο από τη νομοθεσία ή μέσω δεσμευτικών και γενικά εφαρμοστέων συλλογικών συμβάσεων σχετικά με το κόστος εργασίας και τις τυποποιημένες ρήτρες στις δημόσιες συμβάσεις. Οι δεσμευτικές κλαδικές και γενικά ισχύουσες κλαδικές συλλογικές συμβάσεις μπορούν να δημιουργήσουν ισότιμους όρους ανταγωνισμού. |
| --- | --- |

6.4.

| 6.5. | Παρότι εργαλεία όπως ο «Οδηγός βέλτιστης αξίας» μπορούν να περιορίσουν τη φτώχεια των εργαζομένων και να συμβάλουν στην κοινωνική συνοχή στα κράτη μέλη της ΕΕ, δεν ενισχύουν τους κοινωνικούς εταίρους σε κλαδικό επίπεδο, ούτε συμβάλλουν στην ικανότητά τους να θεσπίζουν δεσμευτικά συστήματα κλαδικών συλλογικών διαπραγματεύσεων. Τα κράτη μέλη, στα οποία εμπίπτει η σχετική αρμοδιότητα, θα πρέπει να καταστήσουν πιο αυστηρούς τους κανόνες για την εφαρμογή των συλλογικών διαπραγματεύσεων στις δημόσιες συμβάσεις. |
| --- | --- |

6.5.

| 6.6. | Τα δημόσια ιδρύματα, όπως παιδικοί σταθμοί, σχολεία, ιδρύματα φροντίδας και νοσοκομεία, έχουν εμπορικές επωνυμίες και ανταγωνίζονται με άλλα ιδρύματα για τους πελάτες. Στα πλαίσια του ανταγωνισμού αυτού, η «καθαριότητα» και η ποιότητα του καθαρισμού θεωρούνται, συνεπώς, παράγοντες διαφοροποίησης, που συμβάλλουν άμεσα στην ικανοποίηση των χρηστών και στην ανταγωνιστικότητα. |
| --- | --- |

6.6.

| 6.7. | Η έλλειψη χρήσης ποιοτικών και κοινωνικών παραμέτρων στις δημόσιες συμβάσεις έχει αρνητικές επιπτώσεις στην εναλλαγή του προσωπικού, γεγονός που συνεπάγεται τριπλή απώλεια για τους εργοδότες, τους πελάτες και τους εργαζομένους (28). |
| --- | --- |

6.7.

| 6.8. | Η προώθηση της εκπαίδευσης και κατάρτισης στο χώρο εργασίας εξασφαλίζει την ανώτερη ποιότητα και τα δικαιώματα των εργαζομένων στις δημόσιες συμβάσεις. Η επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση, η πιστοποίηση και η επίσημη αναγνώριση τίτλων συμβάλλουν στην αναγνώριση του κλάδου. Η αναγνώριση της σημασίας τους στη διαδικασία δημοπράτησης θα ενισχύσει την αξία τους και θα επιτρέψει την καλύτερη κατανόηση του κόστους που συνεπάγονται για τις επιχειρήσεις, το οποίο πρέπει να αναγνωριστεί δεόντως τόσο στην τιμή όσο και στους μισθούς. Η ευθύνη της κατάρτισης των εργαζομένων βαρύνει την εταιρεία καθαρισμού· η αποδοχή της χαμηλότερης προσφοράς ενέχει τον κίνδυνο οι εταιρείες να μην είναι σε θέση να επενδύσουν στην κατάρτιση και την ασφάλεια (ή σε εξοπλισμό, καινοτομία και σχετική κατάρτιση) πέραν του ελαχίστου που απαιτείται από τον νόμο. |
| --- | --- |

6.8.

Βρυξέλλες, 18 Σεπτεμβρίου 2020.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Luca JAHIER

---

(1)  http://www.europeancleaningjournal.com/magazine/articles/latest-news/managing-quality-in-german-contract-cleaning

1

(2)  https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32017H1805&from=EL Σύσταση (ΕΕ) 2017/1805 της Επιτροπής (ΕΕ L 259 της 7.10.2017, σ. 28).

2

(3)  ΕΕ L 94 της 28.3.2014, σ. 65.

3

(4)  https://www.eurofound.europa.eu/el/publications/report/2019/representativeness-of-the-european-social-partner-organisations-industrial-cleaning-sector#tab-01.

4

(5)  Οδηγία 2001/23/ΕΚ του Συμβουλίου (ΕΕ L 82 της 22.3.2001, σ. 16).

5

(6)  https://ec.europa.eu/growth/single-market/public-procurement_el

6

(7)  https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/STUD/2018/631048/IPOL_STU(2018)631048_EN.pdf, σ. 14.

7

(8)  https://ec.europa.eu/info/policies/public-procurement/support-tools-public-buyers_el

8

(9)  Η Επιτροπή, εκτός από το εργαλείο για τις κοινωνικές δημόσιες συμβάσεις, παρέχει διάφορα εργαλεία στήριξης για τους αγοραστές του δημόσιου τομέα και όλες αυτές οι πτυχές θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη: https://ec.europa.eu/info/policies/public-procurement/support-tools-public-buyers_el

9

(10)  Αυτό το θέμα θίγεται στο άρθρο 69 της οδηγίας της ΕΕ του 2014 σχετικά με τις δημόσιες συμβάσεις.

10

(11)  Jeremy Prassl, The Future of EU Labour Law.

11

The Future of EU Labour Law.

(12)  Κοινή δήλωση σχετικά με τις επιπτώσεις του COVID-19 στον τομέα των υπηρεσιών βιομηχανικού καθαρισμού και συντήρησης και τα απαραίτητα μέτρα για την προστασία του, https://www.uni-europa.org/2020/04/22/joint-statement-on-the-covid-19-impact-to-the-industrial-cleaning-and-facility-services-sector-and-the-necessary-measures-to-protect-it/

12

(13)  Eurofund (2019) Representativeness Study for the Industrial Cleaning Sector, σ. 19: https://www.eurofound.europa.eu/sites/default/files/ef_publication/field_ef_document/ef19012en.pdf

13

(14)  Βλ. http://servicealliance.eu/wp-content/uploads/2020/05/EBSA-Statement_Contracting-recommendations-during-COVID_13-5-2020.pdf

14

(15)  Bergfeld, Mark (2020) The Insanity of Making Sick People work, περιοδικό Jacobin: https://jacobinmag.com/2020/03/coronavirus-workers-rights-health-care-cleaners-gig-economy

15

The Insanity of Making Sick People work

(16)  Bergfeld, Mark & Ylitalo, Jaana — Putting Europe’s invisible precariat in the spotlight, Social Europe, 18 Απριλίου 2019, https://www.socialeurope.eu/europes-invisible-precariat

16

Putting Europe’s invisible precariat in the spotlight

(17)  When Creativity Meets Value Creation. A Case Study on Daytime Cleaning: τόμος VIII: Ergonomics and Human Factors in Manufacturing, Agriculture, Building and Construction, Sustaina.

17

When Creativity Meets Value Creation. A Case Study on Daytime Cleaning

(18)  Evidence from Public Administration Review, τόμος 79, τεύχος. 2, σ. 193-202.

18

Evidence from Public Administration Review

(19)  http://www.cleaningbestvalue.eu/

19

(20)  Βλ. EFCI: https://www.efci.eu/wp-content/uploads/2019/02/Digital-transition-in-cleaning-industry-in-FR.pdf https://www.efci.eu/wp-content/uploads/2019/10/2019-10-29_Joint-statement-on-digitalisation-EFCI-UNI-Europa-29.10.2019.pdf & https://www.efci.eu/wp-content/uploads/2019/10/2019-10-29_Joint-statement-on-digitalisation-EFCI-UNI-Europa-29.10.2019.pdf

20

(21)  Πρόγραμμα SK-Clean.

21

(22)  Δήλωση UNI-CoeSS: https://www.uni-europa.org/2020/05/08/private-secruity-joint-declaration-ensuring-business-continuity-and-protection-of-workers-in-the-covid-19-pandemic/

22

(23)  https://ec.europa.eu/environment/ecolabel/documents/Cleaning_Services_Factsheet_Final.pdf και http://www.ecolabelindex.com/ecolabel/cleaning-industry-management-standard-cims

23

(24)  http://www.ecolabelindex.com/ecolabels/?st=category,cleaning

24

(25)  Sofia Lundberg & Per-Olov Marklund (2016) Influence of Green Public Procurement on Bids and Prices, https://www.nhh.no/globalassets/departments/business-and-management-science/seminars/2016-spring/120516.pdf

25

Influence of Green Public Procurement on Bids and Prices,

(26)  Sofia Lundberg & Per-Olov Marklund (2016) Influence of Green Public Procurement on Bids and Prices, https://www.nhh.no/globalassets/departments/business-and-management-science/seminars/2016-spring/120516.pdf

26

Influence of Green Public Procurement on Bids and Prices,

(27)  Κοινωνικές αγορές (υποσημ. 43), σ. 47.

27

Κοινωνικές αγορές

(28)  Market Exposure and the Labour Process: The Contradictory Dynamics in Managing Subcontracted Services Work (Έκθεση στην αγορά και εργασιακή διαδικασία: η αντιφατική δυναμική της διαχείρισης της εργασίας σε υπηρεσίες υπεργολαβίας). ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ.

28

---

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Οι ακόλουθες τροπολογίες, οι οποίες έλαβαν τουλάχιστον το ένα τέταρτο των εκπεφρασμένων ψήφων, απορρίφθηκαν κατά τη διάρκεια των συζητήσεων:

Σημείο 1.10

Να διαγραφεί το σημείο:

| | Η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη να δώσουν ιδιαίτερη προσοχή και να ελέγχουν αποτελεσματικά την τήρηση όλων των καταστατικών και συμβατικών υποχρεώσεων που αφορούν κοινωνικά, περιβαλλοντικά ζητήματα και ζητήματα βιωσιμότητας, κατά το στάδιο της εκτέλεσης των δημόσιων συμβάσεων στον τομέα του καθαρισμού. |
| --- | --- |

Η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη να δώσουν ιδιαίτερη προσοχή και να ελέγχουν αποτελεσματικά την τήρηση όλων των καταστατικών και συμβατικών υποχρεώσεων που αφορούν κοινωνικά, περιβαλλοντικά ζητήματα και ζητήματα βιωσιμότητας, κατά το στάδιο της εκτέλεσης των δημόσιων συμβάσεων στον τομέα του καθαρισμού.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας:

| Υπέρ: | 61 |
| --- | --- |
| Κατά: | 105 |
| Αποχές: | 9 |

Υπέρ:

61

Κατά:

105

Αποχές:

9

Σημείο 2.1

Να τροποποιηθεί ως εξής:

| | Κύριος στόχος της παρούσας γνωμοδότησης είναι να προτείνει συστάσεις για τη χρήση των δημόσιων συμβάσεων με σκοπό την ενίσχυση της ποιοτικής απασχόλησης και της αξιοπρέπειας κατά την εργασία στις υπηρεσίες καθαρισμού και συντήρησης. |
| --- | --- |

Κύριος στόχος της παρούσας γνωμοδότησης είναι να προτείνει συστάσεις για τη χρήση των δημόσιων συμβάσεων με σκοπό την ενίσχυση της ποιοτικής απασχόλησης και της αξιοπρέπειας κατά την εργασία στις υπηρεσίες καθαρισμού και συντήρησης.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας:

| Υπέρ: | 61 |
| --- | --- |
| Κατά: | 107 |
| Αποχές: | 9 |

Υπέρ:

61

Κατά:

107

Αποχές:

9

Σημείο 4.3

Να τροποποιηθεί ως εξής:

| | Οι φραγμοί εισόδου στην αγορά των υπηρεσιών καθαρισμού και συντήρησης είναι χαμηλοί έως ανύπαρκτοι. Οι υπηρεσίες καθαρισμού είναι υψηλής έντασης εργασίας και σχεδόν 80 % των εσόδων των εταιρειών αντιστοιχούν στο κόστος εργασίας και στα πολύ στενά περιθώρια κέρδους για τους εργολάβους καθαρισμού. Ως εκ τούτου, η απόφαση αγοράς των πελατών, δημόσιου ή ιδιωτικού τομέα, οδηγεί σε πίεση των τιμών προς τα κάτω, με αποτέλεσμα να υπονομεύονται τα κοινωνικά πρότυπα και η αξιοπρέπεια κατά την εργασία των καθαριστών. |
| --- | --- |

Οι φραγμοί εισόδου στην αγορά των υπηρεσιών καθαρισμού και συντήρησης είναι χαμηλοί έως ανύπαρκτοι. Οι υπηρεσίες καθαρισμού είναι υψηλής έντασης εργασίας και σχεδόν 80 % των εσόδων των εταιρειών αντιστοιχούν στο κόστος εργασίας και στα πολύ στενά περιθώρια κέρδους για τους εργολάβους καθαρισμού. Ως εκ τούτου, η απόφαση αγοράς των πελατών, δημόσιου ή ιδιωτικού τομέα, οδηγεί σε πίεση των τιμών προς τα κάτω, με αποτέλεσμα να υπονομεύονται τα κοινωνικά πρότυπα και η αξιοπρέπεια κατά την εργασία των καθαριστών.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας:

| Υπέρ: | 61 |
| --- | --- |
| Κατά: | 108 |
| Αποχές: | 8 |

Υπέρ:

61

Κατά:

108

Αποχές:

8

---

| 11.12.2020 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 429/37 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 429/37

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ψηφιακή εξόρυξη στην Ευρώπη: νέες λύσεις για τη βιώσιμη παραγωγή πρώτων υλών»

(γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

(2020/C 429/06)

| Εισηγητής: | ο κ. Marian KRZAKLEWSKI |
| --- | --- |
| Συνεισηγήτρια: | η κ. Hilde VAN LAERE |

Εισηγητής:

ο κ. Marian KRZAKLEWSKI

Συνεισηγήτρια:

η κ. Hilde VAN LAERE

| Απόφαση της συνόδου ολομέλειας | 20.2.2020 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 32 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού
  Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας |
| Αρμόδιο όργανο | CCMI |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 2.9.2020 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 18.9.2020 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 554 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 213/0/4 |

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας

20.2.2020

Νομική βάση

Άρθρο 32 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού

Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας

Αρμόδιο όργανο

CCMI

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

2.9.2020

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

18.9.2020

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

554

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

213/0/4

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η ψηφιοποίηση του τομέα των πρώτων υλών της ΕΕ αποτελεί μοναδική ευκαιρία για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των ευρωπαϊκών αλυσίδων βιομηχανικού εφοδιασμού, τη βελτίωση των περιβαλλοντικών επιδόσεων του τομέα των ορυκτών και την ενίσχυση της διαφάνειας και του διαλόγου με τους πολίτες και τις κοινότητες που επηρεάζονται από τις εξορυκτικές δραστηριότητες. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Οι εξορυκτικές εταιρείες οι οποίες ξεκίνησαν τον ψηφιακό μετασχηματισμό διαπίστωσαν βελτιώσεις στην ασφάλεια, τη βιωσιμότητα, την παραγωγικότητα και τα περιθώρια κέρδους. Ωστόσο, ο συνδυασμός της ενισχυμένης συνδεσιμότητας, της κινητικότητας, της εκμάθησης μηχανών και των αυτόνομων λειτουργιών εγείρει ηθικά, κοινωνικά και ρυθμιστικά ζητήματα που πρέπει να μελετηθούν εκ των προτέρων από τους αρμόδιους χάραξης πολιτικής. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι ο ψηφιακός μετασχηματισμός του εξορυκτικού τομέα απαιτεί μια φιλόδοξη προσπάθεια για τη θέσπιση νομικών και ρυθμιστικών αλλαγών και ότι η προσπάθεια αυτή πρέπει να καταβληθεί υπό την αιγίδα υπερεθνικών οργανισμών/σε επίπεδο διεθνούς δικαίου. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει τη σημασία της ύπαρξης μιας παγκόσμιας ολοκληρωμένης διάρθρωσης δικτύου πληροφοριών για τα ορυκτά, ώστε να στηριχθεί ο ψηφιακός μετασχηματισμός και η λήψη τεκμηριωμένων αποφάσεων σε επίπεδο ΕΕ. Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει τις προσπάθειες του Κοινού Κέντρου Ερευνών (ΚΚΕρ) για τη δημιουργία και τη διατήρηση ενός ευρωπαϊκού συστήματος πληροφοριών για τις πρώτες ύλες. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι ο ψηφιακός μετασχηματισμός του τομέα των πρώτων υλών της ΕΕ πρέπει να συνοδευτεί από μέτρα προστασίας των δεδομένων και αναγνωρίζει την ανάγκη για αυστηρή εφαρμογή καθεστώτων προστασίας των ευαίσθητων δεδομένων. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Η ΕΟΚΕ συνιστά την ανάπτυξη ενός ρυθμιστικού οδικού χάρτη της ΕΕ για την αντιμετώπιση των προκλήσεων που δημιουργεί ο ψηφιακός μετασχηματισμός του τομέα των πρώτων υλών, ο οποίος αφορά θέματα όπως η ασφάλεια στον κυβερνοχώρο, η τεχνητή νοημοσύνη, η αυτοματοποίηση, η πολυεπίπεδη διακυβέρνηση και η θαλάσσια και διαστημική εξόρυξη. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Η ΕΟΚΕ συνιστά τον καθορισμό και τη θέσπιση προτύπων της ΕΕ για τη συλλογή δεδομένων σχετικά με τους ορυκτούς πόρους και καλεί μετ’ επιτάσεως τα κράτη μέλη να συλλέγουν και να ανταλλάσσουν περιοδικά με το ΚΚΕρ πλήρη και επαληθευμένα δεδομένα σχετικά με την εξόρυξη, την επεξεργασία και την ανακύκλωση των πρώτων υλών. Αυτό είναι σημαντικό για τη στήριξη της εφαρμογής του σχεδίου δράσης της ΕΕ για την κυκλική οικονομία. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Η ΕΟΚΕ συνιστά τη θέσπιση επαρκών μέτρων κοινωνικής στήριξης με στόχο την ελαχιστοποίηση των αρνητικών επιπτώσεων που θα έχει ο ψηφιακός μετασχηματισμός στο εργατικό δυναμικό των ορυχείων και την παροχή στήριξης κατά τη διαδικασία μετάβασης των οικονομιών των εξορυκτικών κοινοτήτων ώστε να αποφευχθεί η επιδείνωση των υφιστάμενων κοινωνικών ανισοτήτων μεταξύ των ατόμων και μεταξύ των πληθυσμιακών ομάδων. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Η ΕΟΚΕ συνιστά την ανάπτυξη και τη στήριξη υποδομών υπολογιστικού νέφους εγκατεστημένων στην ΕΕ, προκειμένου να αυξηθεί το επίπεδο ασφάλειας των εφαρμογών 5G, του υπολογιστικού νέφους και των πλατφορμών του βιομηχανικού διαδικτύου των πραγμάτων. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η ψηφιοποίηση της βιομηχανίας ορυκτών πρώτων υλών είναι καίριας σημασίας για την αντιμετώπιση της οικονομικής κρίσης που προκλήθηκε από την πανδημία COVID-19 και για την προώθηση της υλοποίησης της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας και του σχεδίου ανάκαμψης της ΕΕ. Εν προκειμένω, είναι ζωτικής σημασίας να τονωθούν οι επενδύσεις στον τομέα της ψηφιοποίησης των διαδικασιών εξόρυξης και επεξεργασίας των πρωτογενών (εξόρυξη) και των δευτερογενών (ανακύκλωση) ορυκτών πρώτων υλών. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να διασφαλίσει τη συμμετοχή και τη διαβούλευση των κοινωνικών εταίρων στον εξορυκτικό τομέα από τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα στη διαδικασία χάραξης πολιτικής και σε κάθε πρωτοβουλία της ΕΕ που επηρεάζει τον τομέα των ορυκτών πρώτων υλών. |
| --- | --- |

1.11.

2.   Εισαγωγή

| 2.1. | Η ΕΕ αντιμετωπίζει τεχνολογικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές προκλήσεις που σχετίζονται με τον εφοδιασμό με πρώτες ύλες, οι οποίες στηρίζουν τη βιομηχανική της δραστηριότητα και την ποιότητα ζωής των πολιτών της. Η ΕΕ παράγει λιγότερο από το 5 % της παγκόσμιας παραγωγής ορυκτών πρώτων υλών (1) και η βιομηχανία της ΕΕ αντιπροσωπεύει περίπου το 20 % της παγκόσμιας κατανάλωσης ορυκτών πρώτων υλών (2). Η εξάρτηση από τις εισαγωγές είναι ιδιαίτερα υψηλή για τα σπάνια μέταλλα και στοιχεία που απαιτούνται για εφαρμογές υψηλής τεχνολογίας και τη μετάβαση στην πράσινη ενέργεια, η οποία περιγράφεται στην Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία (COM/2019/640). Αυτό δικαιολογεί την πρωτοβουλία για τις πρώτες ύλες που δρομολόγησε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή το 2008 (COM/2008/699) και τις διαδοχικές προσπάθειές της για την αξιολόγηση της κρισιμότητας του εφοδιασμού και την καταγραφή των πρώτων υλών κρίσιμης σημασίας (ο πιο πρόσφατος κατάλογος δημοσιεύθηκε το 2017 (3)· ο επικαιροποιημένος κατάλογος αποτελεί μέρος της ανακοίνωσης της Επιτροπής σχετικά με τις πρώτες ύλες κρίσιμης σημασίας (4)). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Οι τεχνολογικές εξελίξεις οι οποίες δίνουν ώθηση στην αποδοτική χρήση των υλών και των πόρων και προωθούν τη μείωση και την ανακύκλωση των αποβλήτων, σύμφωνα με το σχέδιο δράσης της ΕΕ για την κυκλική οικονομία (COM/2015/0614, που επικαιροποιήθηκε πρόσφατα από το έγγραφο COM/2020/98), είναι θλιβερά ανεπαρκείς για τη στήριξη των κοινωνικών αναγκών και της αύξησης του παγκόσμιου πληθυσμού. Υπό τις συνθήκες αυτές, οι πρωτογενείς πρώτες ύλες (5) θα εξακολουθήσουν να διαδραματίζουν ουσιαστικό ρόλο στην οικονομία. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Ταυτόχρονα, η αντίθεση του κοινού σε έργα εξόρυξης σε πολλές χώρες της ΕΕ αυξάνεται, και οι προσπάθειες του κλάδου να μειώσει το περιβαλλοντικό του αποτύπωμα δεν έχουν αλλάξει την (κακή) φήμη του. Οι αρνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις, η έλλειψη διαφάνειας και διαλόγου, καθώς και οι ελλείψεις στην κατανομή των οικονομικών οφελών σε τοπικό επίπεδο, είναι χαρακτηριστικά που αποδίδονται ευρέως στην εξορυκτική βιομηχανία (6). |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Πιο πρόσφατα, ο αυξανόμενος εθνικισμός των πόρων στις χώρες παραγωγής πρώτων υλών και η πανδημία COVID-19 κλόνισαν την εξάρτηση της βιομηχανίας της ΕΕ από τις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού. Οι κυβερνήσεις των κρατών μελών της ΕΕ και πολλοί βιομηχανικοί παραγωγοί συνειδητοποίησαν ότι η εξάρτηση από τις εισαγωγές πρώτων υλών θα μπορούσε να καταστρέψει τη μεταποιητική βιομηχανία της ΕΕ (ο τομέας των πρώτων υλών παρέχει περίπου 350 000 θέσεις εργασίας στο εσωτερικό της ΕΕ, ωστόσο, υπάρχουν περισσότερες από 30 εκατομμύρια θέσεις εργασίας στις κατάντη μεταποιητικές βιομηχανίες οι οποίες εξαρτώνται από την αξιόπιστη και απρόσκοπτη πρόσβαση σε ορυκτές πρώτες ύλες (7)). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Η τεχνολογική πρόοδος και η πρόοδος στον τομέα της επικοινωνίας προωθούν την ενσωμάτωση των ψηφιακών τεχνολογιών σε όλους τους επιχειρηματικούς τομείς, αλλάζοντας ριζικά τον τρόπο λειτουργίας και παροχής αξίας των εταιρειών στους πελάτες. Πρόκειται για μια μοναδική ευκαιρία για τον εξορυκτικό τομέα της ΕΕ: οι εξορυκτικές εταιρείες οι οποίες αξιοποιούν ψηφιακά εργαλεία μπορούν να επιτύχουν νέα επίπεδα επιδόσεων σε ολόκληρη την αλυσίδα αξίας, με μακροχρόνιες θετικές επιπτώσεις στην κοινωνικοοικονομική, την περιβαλλοντική και την κοινωνική σφαίρα. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Η ψηφιοποίηση του τομέα των πρώτων υλών της ΕΕ αποτελεί μοναδική ευκαιρία για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των αλυσίδων εφοδιασμού, την αντιμετώπιση ριζικά διαφορετικών οικονομικών εισροών και την ενίσχυση της επιχειρησιακής, κοινωνικής και περιβαλλοντικής αριστείας του τομέα, προάγοντας την έννοια του «ψηφιακού ορυχείου». |
| --- | --- |

2.6.

3.   Γενικές παρατηρήσεις

| 3.1. | Ως ψηφιοποίηση στην παραγωγή πρώτων υλών νοείται η χρήση τεχνολογιών των πληροφοριών οι οποίες βελτιώνουν τη συγκέντρωση, την οργάνωση και την κοινοποίηση δεδομένων, με σκοπό τη βελτίωση των επιδόσεων των εγκαταστάσεων παραγωγής σε σχέση με τεχνικούς, περιβαλλοντικούς και κοινωνικούς δείκτες. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Οι ψηφιακές τεχνολογίες αξιοποιούν όλες τις διαθέσιμες γνώσεις και παρέχουν τη δυνατότητα για συνεχείς βελτιώσεις καθώς και επαναστατικές καινοτομίες. Η ακριβής κατανόηση των αλληλεπιδράσεων σε όλα τα στάδια της παραγωγής, εντός και κατά μήκος των αλυσίδων αξίας και του εργατικού δυναμικού, καθιστά δυνατή, μεταξύ πολλών άλλων πτυχών, την παραγωγή με αποδοτική χρήση των πόρων, την παρακολούθηση και τη συντήρηση του εξοπλισμού, την παρακολούθηση των συνθηκών υγείας και την πρόληψη των κινδύνων, την ετοιμότητα και την αντιμετώπιση καταστάσεων έκτακτης ανάγκης. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Ο ψηφιακός μετασχηματισμός προσδιορίζεται στον τομέα προτεραιότητας «Τεχνολογίες για την παραγωγή πρωτογενών και δευτερογενών πρώτων υλών» της ευρωπαϊκής σύμπραξης καινοτομίας (ΕΣΚ) για τις πρώτες ύλες (COM/2014/297), σύμφωνα με την ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με θέμα «Μια νέα βιομηχανική στρατηγική για την Ευρώπη». Θεωρεί τις πρώτες ύλες ως έναν από τους καταλύτες για τη δημιουργία μιας ανταγωνιστικής σε παγκόσμιο επίπεδο, πράσινης και ψηφιακής Ευρώπης. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Η ΕΟΚΕ εκτιμά τον ρόλο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Καινοτομίας και του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Καινοτομίας και Τεχνολογίας, τα οποία έχουν ως στόχο να τονώσουν την παροχή νέων υπηρεσιών και προϊόντων από ευρωπαϊκά όργανα. Οι πρωτοβουλίες που αφορούν τις πρώτες ύλες υποστηρίζουν σημαντικό μέρος αυτών και συνδέονται με άλλους στόχους όπως οι μεταβάσεις στους τομείς της ενέργειας και της κινητικότητας, η προηγμένη μεταποίηση, η ασφάλεια, τα τρόφιμα και η υγεία. Ειδικότερα, σχετίζονται επίσης με την ψηφιακή πρόοδο των τεχνολογικών λύσεων. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Η ΕΟΚΕ στηρίζει τις δραστηριότητες της ομάδας έρευνας της ΕΕ για τη δημιουργία μιας μεθόδου πιστοποίησης για τις πρώτες ύλες. Η πιστοποίηση αυτή θα προωθήσει τη βιώσιμη εξόρυξη ορυκτών και μετάλλων, η οποία απαιτείται για τη στήριξη της μετάβασης της Ευρώπης στην καθαρή ενέργεια. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Ο εντοπισμός των ευκαιριών που δημιουργεί ο ψηφιακός μετασχηματισμός για τον εξορυκτικό τομέα της ΕΕ αποτελεί σημαντικό μέρος της συνιστώμενης προσέγγισης της ΕΟΚΕ για την ψηφιακή στρατηγική. Οι ευκαιρίες που εντοπίζονται πρέπει να αξιολογούνται ως προς τη δυνητική τους αξία για τους οργανισμούς και την κοινωνία και ως προς τη δυνατότητα υλοποίησής τους. |
| --- | --- |

3.6.

3.7.   Κοινωνικές πτυχές

| 3.7.1. | Ο ψηφιακός μετασχηματισμός επηρεάζει ήδη τους παραδοσιακούς ρόλους στο εργατικό δυναμικό των ορυχείων, με την εμφάνιση ειδικοτήτων όπως, μεταξύ άλλων, οι ειδικοί σε θέματα νέας τεχνολογίας, οι αναλυτές και οι επιστήμονες δεδομένων, οι ειδικοί σε θέματα μαζικών δεδομένων, οι ειδικοί σε θέματα τεχνητής νοημοσύνης και εκμάθησης μηχανών και οι μηχανικοί συστημάτων. Κατά συνέπεια, τα συνήθη καθήκοντα που σχετίζονται με ρόλους όπως οι χειριστές εγκαταστάσεων, οι αναλυτές διοίκησης και οργάνωσης και οι εργαζόμενοι εξόρυξης αναμένεται να μειωθούν (8). |
| --- | --- |

3.7.1.

| 3.7.2. | Λόγω της ψηφιοποίησης και του μετασχηματισμού του κλάδου, οι εργαζόμενοι πρέπει να λάβουν την κατάλληλη κατάρτιση προκειμένου να μπορούν να ανταποκρίνονται στις προκλήσεις που συνεπάγονται η Βιομηχανία 4.0 και οι μελλοντικές τεχνολογικές αλλαγές. |
| --- | --- |

3.7.2.

| 3.7.3. | Οι αλλαγές στη φύση και τη σύνθεση του εργατικού δυναμικού, παράλληλα με την εφαρμογή ενός μοντέλου «εργασίας οπουδήποτε και οποτεδήποτε» που διευκολύνεται από τον ψηφιακό μετασχηματισμό, θα έχουν σημαντικές επιπτώσεις στις παραδοσιακά εξορυκτικές κοινότητες στην Ευρώπη. Αυτό απαιτεί μια προορατική προσέγγιση η οποία βασίζεται στον κοινωνικό διάλογο χωρίς αποκλεισμούς που θα συμβάλει στην κατανόηση από τις κοινότητες των υποκείμενων ικανοτήτων τους και θα παρέχει στήριξη κατά τη στροφή των οικονομιών τους προς νέους τομείς. |
| --- | --- |

3.7.3.

| 3.7.4. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι, απέναντι στις προκλήσεις που συνδέονται με την ψηφιοποίηση του εξορυκτικού τομέα και τις απειλές για τον τομέα από την κρίση COVID-19, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα ήταν σκόπιμο να στηρίξει τις τρέχουσες απαιτήσεις των κοινωνικών εταίρων στον εξορυκτικό τομέα σε ευρωπαϊκό επίπεδο μέσω του υφιστάμενου κλαδικού κοινωνικού διαλόγου –εξορυκτικές βιομηχανίες. |
| --- | --- |

3.7.4.

| 3.7.5. | Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να διασφαλίσει τη συμμετοχή και τη διαβούλευση των κοινωνικών εταίρων στον εξορυκτικό τομέα από τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα στη διαδικασία χάραξης πολιτικής και σε κάθε πρωτοβουλία της ΕΕ που επηρεάζει τον τομέα. |
| --- | --- |

3.7.5.

| 3.7.6. | Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι υφίσταται ανάγκη η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, από κοινού με τους κοινωνικούς εταίρους στο πλαίσιο της επιτροπής κλαδικού διαλόγου, να συστήσει το συντομότερο δυνατό σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο ένα δίκτυο τομεακών συμβουλίων για τις δεξιότητες και την απασχόληση στις εξορυκτικές βιομηχανίες. |
| --- | --- |

3.7.6.

4.   Επαναστατικές έννοιες και λύσεις για βιώσιμη έρευνα, εξόρυξη και/ή επεξεργασία

| — | Ρηξικέλευθες έννοιες και λύσεις για την έρευνα, την εξόρυξη και την ανακύκλωση των ορυκτών πρώτων υλών είναι απαραίτητες προκειμένου να ενισχυθεί η θέση της Ευρώπης σε παγκόσμιο επίπεδο. Οι νέες προσεγγίσεις και τεχνολογίες αναμένεται να διευκολύνουν την πρόσβαση της Ευρώπης σε βιώσιμα παραγόμενες πρώτες ύλες, κερδίζοντας παράλληλα την εμπιστοσύνη της κοινωνίας στις καθαρές και ασφαλείς μεθόδους εξόρυξης και επεξεργασίας. |
| --- | --- |

—

Ρηξικέλευθες έννοιες και λύσεις για την έρευνα, την εξόρυξη και την ανακύκλωση των ορυκτών πρώτων υλών είναι απαραίτητες προκειμένου να ενισχυθεί η θέση της Ευρώπης σε παγκόσμιο επίπεδο. Οι νέες προσεγγίσεις και τεχνολογίες αναμένεται να διευκολύνουν την πρόσβαση της Ευρώπης σε βιώσιμα παραγόμενες πρώτες ύλες, κερδίζοντας παράλληλα την εμπιστοσύνη της κοινωνίας στις καθαρές και ασφαλείς μεθόδους εξόρυξης και επεξεργασίας.

| — | Οι γνώσεις για τους διαθέσιμους γεωλογικούς πόρους, τα ορυκτά κοιτάσματα και την εκμετάλλευσή τους είναι ετερόκλητες και μεταβαλλόμενες, και η πολυπλοκότητα των κύκλων των υλών, των πολιτικών, των τάσεων στις αγορές, των τεχνολογικών τάσεων, των περιβαλλοντικών ζητημάτων και των κοινωνικών επιπτώσεων καθιστά απαραίτητο τον συνδυασμό πολλών τομέων εμπειρογνωμοσύνης, προκειμένου να αξιοποιηθούν τα οφέλη της ψηφιοποίησης. |
| --- | --- |

—

Οι γνώσεις για τους διαθέσιμους γεωλογικούς πόρους, τα ορυκτά κοιτάσματα και την εκμετάλλευσή τους είναι ετερόκλητες και μεταβαλλόμενες, και η πολυπλοκότητα των κύκλων των υλών, των πολιτικών, των τάσεων στις αγορές, των τεχνολογικών τάσεων, των περιβαλλοντικών ζητημάτων και των κοινωνικών επιπτώσεων καθιστά απαραίτητο τον συνδυασμό πολλών τομέων εμπειρογνωμοσύνης, προκειμένου να αξιοποιηθούν τα οφέλη της ψηφιοποίησης.

4.1.   Μέθοδοι και εργαλεία για έξυπνη εξόρυξη

4.1.1.   Δημιουργία κόμβου δεδομένων γεωεπιστημών για την Ευρώπη

| 4.1.1.1. | Η διαθεσιμότητα, η προσβασιμότητα και η δυνατότητα ανάκτησης ορυκτών, μετάλλων, ενέργειας και άλλων υπόγειων πόρων αποτελεί, περισσότερο από ποτέ, κρίσιμο ζήτημα στη σύγχρονη κοινωνία. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και αρκετές πρωτοβουλίες της ΕΕ σε διάφορους τομείς πολιτικής, π.χ. η πρωτοβουλία για τις πρώτες ύλες (9), η οδηγία για τα υπόγεια ύδατα (10) και η οδηγία για τη δέσμευση και την αποθήκευση του διοξειδίου του άνθρακα (11) χρειάζονται πρόσβαση σε σχετικά δεδομένα για το υπέδαφος. |
| --- | --- |

4.1.1.1.

| 4.1.1.2. | Το Κοινό Κέντρο Ερευνών (ΚΚΕρ) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αναπτύσσει επί του παρόντος ένα σύστημα πληροφοριών για τις πρώτες ύλες, το οποίο περιλαμβάνει οικονομικές, κοινωνικοοικονομικές και περιβαλλοντικές διαστάσεις — το RMIS 2.0 (12). Ωστόσο, οι παρεχόμενες πληροφορίες είναι ελλιπείς και δεν καλύπτουν όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ των 27 με τον ίδιο βαθμό λεπτομέρειας. |
| --- | --- |

4.1.1.2.

| 4.1.1.3. | Σήμερα, τα δεδομένα είναι διαθέσιμα μόνο αποσπασματικά και συνήθως δεν είναι εναρμονισμένα, με αποτέλεσμα να μην είναι δυνατή η πραγματοποίηση συγκρίσεων μεταξύ των χωρών. Υπάρχει ανάγκη τυποποίησης των μορφοτύπων δεδομένων και ανάπτυξης αλγορίθμων ικανών να χρησιμεύσουν ως γέφυρα μεταξύ διαφορετικών συστημάτων δεδομένων. |
| --- | --- |

4.1.1.3.

| 4.1.1.4. | Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, η ενσωμάτωση μιας ολοκληρωμένης διάρθρωσης δικτύου πληροφοριών για τα ορυκτά, που χρησιμοποιεί εναρμονισμένα αξιόπιστα δεδομένα, στο πλαίσιο του RMIS του ΚΚΕρ είναι ύψιστης σημασίας· θα παρείχε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη πρόσβαση σε πληροφορίες και γνώσεις για τη στήριξη της βιώσιμης χρήσης του υπεδάφους της ΕΕ για την αντιμετώπιση των προκλήσεων της Ευρώπης. |
| --- | --- |

4.1.1.4.

| 4.1.1.5. | Η ΕΟΚΕ καλεί μετ’ επιτάσεως όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ να συλλέγουν και να ανταλλάσσουν δεδομένα πληροφοριών για τις πρώτες ύλες με σκοπό την περιοδική τροφοδότηση του RMIS του ΚΚΕρ. Για να αποφευχθούν τυχόν παρερμηνείες και λάθη, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι τα δεδομένα που παρέχονται στο ΚΚΕρ πρέπει να υποβάλλονται σε έλεγχο ακριβείας, πριν συμπεριληφθούν στο RMIS. Το ΚΚΕρ πρέπει να χρηματοδοτείται για τη διατήρηση και την τακτική επικαιροποίηση του εν λόγω συστήματος πληροφοριών. |
| --- | --- |

4.1.1.5.

4.1.2.   Προσομοίωση διαδικασίας

| 4.1.2.1. | Οι εκπομπές, η ανάκτηση, η προστασία των υδάτινων πόρων κ.λπ. μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο προσομοίωσης: οι προσομοιώσεις αυτές μπορούν να περιλαμβάνουν πολλαπλές παράλληλες προσομοιώσεις με χρήση διαφορετικών υποθέσεων για τις οριακές συνθήκες και τα σημεία εκκίνησης, ώστε να παρέχονται εκτιμήσεις πιθανότητας διαφορετικών αποτελεσμάτων που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για τον έλεγχο και τη στήριξη της λήψης αποφάσεων. |
| --- | --- |

4.1.2.1.

| 4.1.2.2. | Οι εξελίξεις στις υπολογιστικές τεχνικές για την προσομοίωση διαδικασίας και η διαθεσιμότητα μαζικών δεδομένων (σύνολα δεδομένων με μεγέθη που υπερβαίνουν την ικανότητα κοινών εργαλείων λογισμικού για τη σύλληψη, την επιμέλεια, τη διαχείριση και την επεξεργασία εντός ανεκτού παρερχόμενου χρόνου) ενίσχυσαν την ακρίβεια των προσομοιώσεων που αντιπροσωπεύουν αιτιώδεις σχέσεις μεταξύ ελεγχόμενων εισαγωγών και αντίστοιχων εξαγωγών. Οι προσομοιώσεις διαδικασίας μπορούν να αποδειχτούν ιδιαίτερα σημαντικές στις αξιολογήσεις περιβάλλοντος και ασφάλειας και θα μπορούσαν να διευκολύνουν τη διαφάνεια και τον διάλογο στις διαδικασίες αδειοδότησης. |
| --- | --- |

4.1.2.2.

4.1.3.   Τηλεπισκόπηση

| 4.1.3.1. | Η χρήση δεδομένων τηλεπισκόπησης, τα οποία διατίθενται, για παράδειγμα, μέσω του προγράμματος Copernicus, που περιλαμβάνει ανάλυση χωρικών δεδομένων και ενοποίηση με το λογισμικό συστημάτων γεωγραφικών πληροφοριών (GIS), μπορεί να αποτελέσει σημαντική συμβολή στις προηγμένες προσομοιώσεις και στη δημιουργία «ψηφιακών διδύμων» που επιτρέπουν γρήγορες αποκρίσεις στις αλλαγές και τη λήψη αξιόπιστων αποφάσεων. Ο συνδυασμός δεδομένων τηλεπισκόπησης με επιτόπια δεδομένα τα οποία συλλέγονται από αισθητήρες και μη επανδρωμένα αεροσκάφη είναι όλο και πιο συχνός στον εξορυκτικό τομέα. Σε πολλές εξορυκτικές δραστηριότητες πραγματοποιούνται τακτικά εργασίες χωρομετρίας και υποβρύχιας χωρομετρίας με τη χρήση μη επανδρωμένων αεροσκαφών, για την εκτίμηση των αποθεμάτων και των χωματερών. |
| --- | --- |

4.1.3.1.

| 4.1.3.2. | Η ενσωμάτωση δεδομένων τηλεπισκόπησης με επιτόπια δεδομένα (από τοπικούς αισθητήρες) στο λογισμικό GIS μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την παρακολούθηση των επιπέδων των υπόγειων υδάτων, των κινήσεων του ηπειρωτικού όγκου, της μόλυνσης των επιφανειακών υδάτων και πολλών άλλων περιβαλλοντικών δεδομένων πραγματικού χρόνου. Εάν δημοσιοποιηθούν και προστατευτούν από τη χειραγώγηση (π.χ. με τεχνολογίες όπως η αλυσίδα συστοιχιών), τα δεδομένα αυτά θα μπορούσαν να ενισχύσουν την εμπιστοσύνη στον εξορυκτικό τομέα και να διευκολύνουν τον διάλογο με τους ενδιαφερόμενους φορείς. Οι καθιερωμένες πρακτικές διαχείρισης δεδομένων και πληροφοριών σε αναπτυγμένες χώρες με ισχυρό εξορυκτικό τομέα, όπως ο Καναδάς ή η Νότια Αφρική, θα μπορούσαν να εξεταστούν και να χρησιμεύσουν ως παραδείγματα. |
| --- | --- |

4.1.3.2.

4.1.4.   Εικονική πραγματικότητα

| 4.1.4.1. | Η εικονική πραγματικότητα χρησιμοποιείται συστηματικά από πολλές εταιρείες για την ερμηνεία τρισδιάστατων μοντέλων των ορυχείων τους. Ακόμα πιο σημαντική στο μέλλον μπορεί να είναι η επαυξημένη πραγματικότητα, με την οποία οι γεωλόγοι ή οι μηχανικοί, ενόσω βρίσκονται στο ορυχείο, μπορούν να χρησιμοποιούν μια συσκευή για να βλέπουν το μοντέλο πάνω από τη δική τους εικόνα της γεωλογίας ή του ίδιου του ορυχείου. Με τον τρόπο αυτό παρέχεται ένα προηγμένο και ισχυρό μέσο επικύρωσης των μοντέλων, καθώς και ελέγχου της προόδου ανάπτυξης του ορυχείου. |
| --- | --- |

4.1.4.1.

| 4.1.4.2. | Η εικονική πραγματικότητα χρησιμοποιείται όλο και περισσότερο από πανεπιστήμια και κέντρα κατάρτισης για να εμβυθίσει τους σπουδαστές και τους ασκούμενους σε πραγματικά εξορυκτικά πλαίσια. Η δυνατότητα εκτέλεσης εκπαιδευτικών προσομοιώσεων που αποσκοπούν στη διευκόλυνση της δημιουργίας πρακτικών γνώσεων σε τομείς όπως η αντιμετώπιση ατυχημάτων αποτελεί ένα από τα κύρια πλεονεκτήματα αυτής της τεχνολογίας. |
| --- | --- |

4.1.4.2.

5.   Το «έξυπνο ορυχείο»

| — | Η ψηφιοποίηση είναι ο καταλύτης που συμβάλλει στο να γίνουν οι εξορυκτικές δραστηριότητες «ευφυέστερες» με την αξιοποίηση ψηφιακών εργαλείων και διαδικασιών που εξασφαλίζουν τη χρήση οργάνων στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων, καθώς και τη διασύνδεση και την έξυπνη άσκηση των εν λόγω δραστηριοτήτων. |
| --- | --- |

—

Η ψηφιοποίηση είναι ο καταλύτης που συμβάλλει στο να γίνουν οι εξορυκτικές δραστηριότητες «ευφυέστερες» με την αξιοποίηση ψηφιακών εργαλείων και διαδικασιών που εξασφαλίζουν τη χρήση οργάνων στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων, καθώς και τη διασύνδεση και την έξυπνη άσκηση των εν λόγω δραστηριοτήτων.

| — | Τα ορυχεία, μέσω του ψηφιακού μετασχηματισμού, θα σχεδιάζονται διαφορετικά για αυτοματοποίηση από την αρχή με μεθόδους προσαρμοσμένες στο είδος και στο μέγεθος του κοιτάσματος ενώ οι αποκλίσεις στην εκτέλεση θα είναι μειωμένες λόγω του αυτοματισμού. |
| --- | --- |

—

Τα ορυχεία, μέσω του ψηφιακού μετασχηματισμού, θα σχεδιάζονται διαφορετικά για αυτοματοποίηση από την αρχή με μεθόδους προσαρμοσμένες στο είδος και στο μέγεθος του κοιτάσματος ενώ οι αποκλίσεις στην εκτέλεση θα είναι μειωμένες λόγω του αυτοματισμού.

| — | Ο ψηφιακός μετασχηματισμός θα συμβάλει στην εξάλειψη των θανάτων και των τραυματισμών από τα εξορυκτικά περιβάλλοντα. Μπορεί να οδηγήσει σε ριζική αλλαγή στην ένταση κεφαλαίου και το κόστος λειτουργίας, να παράσχει πρόσβαση σε πόρους από ορυκτά κοιτάσματα η εξόρυξη των οποίων ήταν αδύνατη κατά το παρελθόν, και να δημιουργήσει μικρότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα μέσω της επιλεκτικής εξόρυξης. |
| --- | --- |

—

Ο ψηφιακός μετασχηματισμός θα συμβάλει στην εξάλειψη των θανάτων και των τραυματισμών από τα εξορυκτικά περιβάλλοντα. Μπορεί να οδηγήσει σε ριζική αλλαγή στην ένταση κεφαλαίου και το κόστος λειτουργίας, να παράσχει πρόσβαση σε πόρους από ορυκτά κοιτάσματα η εξόρυξη των οποίων ήταν αδύνατη κατά το παρελθόν, και να δημιουργήσει μικρότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα μέσω της επιλεκτικής εξόρυξης.

5.1.   Πρόβλεψη για έξυπνη εξόρυξη

| 5.1.1. | Η πρόβλεψη περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, την πρόβλεψη των περιβαλλοντικών παραμέτρων στις οποίες εργάζονται οι μεταλλωρύχοι, με ιδιαίτερη έμφαση στους κινδύνους. Στα αποτελεσματικά συστήματα πρόβλεψης που χρησιμοποιούνται ήδη από την εξορυκτική βιομηχανία περιλαμβάνεται η προληπτική συντήρηση, ώστε να δοθεί προτεραιότητα στην προληπτική δράση έναντι των επισκευών, με τη συλλογή δεδομένων σχετικά με τη χρήση του μηχανήματος και τις παραμέτρους της διαδικασίας. |
| --- | --- |

5.1.1.

| 5.1.2. | Η πρόβλεψη μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην ασφάλεια των εξορυκτικών δραστηριοτήτων. Η συλλογή και η ενσωμάτωση επιτόπιων δεδομένων παρακολούθησης και δεδομένων εξοπλισμού μπορεί να παράσχει μια ακριβή εικόνα του περιβάλλοντος της εξορυκτικής δραστηριότητας που θα υποβληθεί σε έλεγχο με εργαλεία ανάλυσης διαδικασιών. Αυτό θα οδηγήσει σε σημαντική βελτίωση των συνθηκών εργασίας, ιδιαίτερα όσον αφορά τα υπόγεια ορυχεία. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η ψηφιοποίηση μπορεί να συμβάλει αποτελεσματικά στην ασφάλεια των εξορυκτικών δραστηριοτήτων και ότι ένα «έξυπνο ορυχείο» πρέπει να περιλαμβάνει συστήματα πρόβλεψης. |
| --- | --- |

5.1.2.

5.2.   Διαδίκτυο των πραγμάτων

| 5.2.1. | Η ανάπτυξη προτύπων και δομικών στοιχείων για μια πλατφόρμα βιομηχανικού διαδικτύου των πραγμάτων (IIoT) για την εξορυκτική βιομηχανία θα μπορούσε να ενισχύσει τη σύνδεση των συστημάτων του κυβερνοχώρου και των φυσικών συστημάτων στα ορυχεία της ΕΕ προκειμένου να βελτιωθούν οι διαδικασίες λήψης αποφάσεων. |
| --- | --- |

5.2.1.

| 5.2.2. | Η πλατφόρμα IIoT πρέπει να εξετάζει πτυχές υγείας και ασφάλειας, τις περιβαλλοντικές επιδόσεις, την αποδοτική χρήση των πόρων και τον συντονισμό των δραστηριοτήτων σε πραγματικό χρόνο. Πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στον σχεδιασμό και την προώθηση μιας πλατφόρμας IIoT της ΕΕ για τον εξορυκτικό τομέα. |
| --- | --- |

5.2.2.

| 5.2.3. | Για την αποφυγή κινδύνων ασφάλειας στον κυβερνοχώρο, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ότι τα δομικά στοιχεία της πλατφόρμας IIoT πρέπει να είναι σχεδιασμένα για τα τοπικά ενδοδίκτυα των πραγμάτων, τα οποία θα συνδέονται είτε μέσω φυσικής μεταφοράς δεδομένων είτε μέσω ασφαλών τειχών προστασίας (firewalls) στο διαδίκτυο. |
| --- | --- |

5.2.3.

5.3.   Τεχνολογία αλυσίδας συστοιχιών (blockchain). Διαφάνεια της αλυσίδας εφοδιασμού

| 5.3.1. | Η αλυσίδα συστοιχιών είναι μια καινοτόμος λύση που αποτρέπει τη χειραγώγηση δεδομένων. Η χρήση της αλυσίδας συστοιχιών στην αλυσίδα εφοδιασμού ορυκτών πρώτων υλών έχει τη δυνατότητα να ενισχύσει τη διαφάνεια της αλυσίδας εφοδιασμού και την ιχνηλασιμότητα, καθώς και να μειώσει το διοικητικό κόστος. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η τεχνολογία της αλυσίδας συστοιχιών διευκολύνει τη συμμόρφωση με τον κανονισμό της ΕΕ για την υπεύθυνη προμήθεια ορυκτών (κανονισμός (ΕΕ) 2017/821 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης Μαΐου 2017 (13)). |
| --- | --- |

5.3.1.

| 5.3.2. | Άλλες εφαρμογές της αλυσίδας συστοιχιών περιλαμβάνουν τη συλλογή και τη διάδοση περιβαλλοντικών δεδομένων. Με την ενίσχυση της εμπιστοσύνης στα δεδομένα, η αλυσίδα συστοιχιών θα μπορούσε να διευκολύνει την προβολή και τη συμμετοχή του κοινού στην περιοχή των κοινοτήτων εξόρυξης. |
| --- | --- |

5.3.2.

5.4.   Δίκτυα 5G και υπολογιστικό νέφος

| 5.4.1. | Η αποθήκευση ανεπεξέργαστων δεδομένων στο υπολογιστικό νέφος γίνεται όλο και λιγότερο πρακτική (και, στην πραγματικότητα, περιττή), καθώς ο όγκος των δεδομένων αυξάνεται σε terabyte και άνω. Σήμερα, οι ταχύτητες μεταφοράς δεδομένων περιορίζουν τη χρησιμότητά της. Ωστόσο, η υιοθέτηση των δικτύων 5G θα αλλάξει την κατάσταση αυτή, επιτρέποντας την ταχεία μετάδοση, επεξεργασία και οικονομικά αποδοτική αποθήκευση και ανάκτηση μαζικών δεδομένων. |
| --- | --- |

5.4.1.

| 5.4.2. | Η χρήση της αποθήκευσης στο υπολογιστικό νέφος ενέχει έναν σοβαρό κίνδυνο: εάν η εξορυκτική εταιρεία χρησιμοποιεί μια εμπορική υπηρεσία αποθήκευσης στο υπολογιστικό νέφος, το επίπεδο ασφάλειας που μπορεί να επιτύχει εξαρτάται εξ ολοκλήρου από την εμπιστοσύνη που έχει στον πάροχο της υπηρεσίας. Πολλοί πάροχοι χρησιμοποιούν διακομιστές υπολογιστικού νέφους που βρίσκονται εκτός της ΕΕ, και αυτό μπορεί να θέσει σε κίνδυνο την ασφάλεια του συστήματος. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η υιοθέτηση των δικτύων 5G στην ΕΕ πρέπει να συνοδευτεί από κίνητρα για την αύξηση της προσφοράς παρόχων υπηρεσιών υπολογιστικού νέφους που εδρεύουν στην ΕΕ. |
| --- | --- |

5.4.2.

5.5.   Ασφάλεια στον κυβερνοχώρο

| 5.5.1. | Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της αυστηρής εφαρμογής καθεστώτων που εμποδίζουν την απομάκρυνση των ευαίσθητων δεδομένων από τα όρια της ασφάλειας. Η ασφάλεια στον κυβερνοχώρο μπορεί να βελτιωθεί σημαντικά με τη μη σύνδεση των συστημάτων των ορυχείων στο διαδίκτυο. Μπορούν να χρησιμοποιούνται στο «έξυπνο ορυχείο» όλες οι έξυπνες τεχνολογίες, περιλαμβανομένου ενός ενδοδικτύου των πραγμάτων — χωρίς όμως να παρέχεται πρόσβαση σε εξωτερικούς φορείς. Οτιδήποτε χρειάζεται να συνδεθεί με τα κεντρικά γραφεία της επιχείρησης ή με τον έξω κόσμο θα πρέπει να διαβιβάζεται με ασφάλεια από το δίκτυο του ορυχείου σε χωριστό διακομιστή που είναι συνδεδεμένος με τον έξω κόσμο. |
| --- | --- |

5.5.1.

5.6.   Τεχνητή νοημοσύνη

| 5.6.1. | Η τεχνητή νοημοσύνη καλύπτει μια σειρά διαφορετικών τεχνολογιών, μεταξύ των οποίων και τα αποκαλούμενα συστήματα βαθιάς μάθησης. Μέχρι στιγμής έχει αξιοποιηθεί σε εξειδικευμένες εφαρμογές σε τομείς όπως η επεξεργασία εικόνων (π.χ. για μεταλλευτικές έρευνες) και τα συστήματα νευρωνικών δικτύων για τον εντοπισμό και την ταξινόμηση μεταλλευμάτων. Άλλες πρακτικές εφαρμογές για τον εξορυκτικό τομέα περιλαμβάνουν αλγορίθμους ανάλυσης και εκμάθησης μηχανών που χρησιμοποιούνται στις προσομοιώσεις διαδικασίας και τα συστήματα πρόβλεψης. |
| --- | --- |

5.6.1.

5.7.   Ολοκληρωμένη αυτοματοποίηση

| 5.7.1. | Η τεχνολογία των οχημάτων χωρίς οδηγό αναπτύσσεται ταχέως από παράγοντες που δεν συνδέονται με την εξορυκτική βιομηχανία (όπως οι Tesla και Google). Ωστόσο, επειδή τα ορυχεία είναι ελεγχόμενα περιβάλλοντα, μπορούν να αναπτυχθούν γρήγορα στα ορυχεία, καθώς εισάγονται νέες δυνατότητες. Άλλες μορφές αυτοματοποίησης μπορούν επίσης να αναπτυχθούν ταχέως, αλλά συνήθως λαμβάνουν τη μορφή απομακρυσμένης, ελεγχόμενης από άνθρωπο (και υποβοηθούμενης από υπολογιστή) λειτουργίας, και όχι πλήρως αυτόνομης λειτουργίας. Εξαιτίας ανησυχιών για την ευθύνη (και ενδεχόμενης μελλοντικής ρύθμισης), είναι αμφίβολο εάν η ανάπτυξη πλήρους αυτοματοποίησης όλων των εξορυκτικών διαδικασιών θα είναι βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα οικονομικά βιώσιμη. |
| --- | --- |

5.7.1.

6.   Δημιουργία βιώσιμων και υπεύθυνων στρατηγικών εταιρικών σχέσεων με τρίτες χώρες

| — | Από την αξιολόγηση της ΕΕ όσον αφορά την κρισιμότητα προκύπτει ότι η μεγαλύτερη διαφοροποίηση των εισαγωγών πρώτων υλών κρίσιμης σημασίας από τρίτες χώρες είναι ουσιαστική. |
| --- | --- |

—

Από την αξιολόγηση της ΕΕ όσον αφορά την κρισιμότητα προκύπτει ότι η μεγαλύτερη διαφοροποίηση των εισαγωγών πρώτων υλών κρίσιμης σημασίας από τρίτες χώρες είναι ουσιαστική.

| — | Η ενισχυμένη στρατηγική οικονομική διπλωματία σε επίπεδο ΕΕ είναι αναγκαίο να διαφοροποιήσει την πρόσβαση σε πόρους με βάση τη βιώσιμη προμήθεια πρώτων υλών. |
| --- | --- |

—

Η ενισχυμένη στρατηγική οικονομική διπλωματία σε επίπεδο ΕΕ είναι αναγκαίο να διαφοροποιήσει την πρόσβαση σε πόρους με βάση τη βιώσιμη προμήθεια πρώτων υλών.

6.1.   Έρευνα και καινοτομία

| 6.1.1. | Τα προγράμματα πλαίσιο της ΕΕ για την έρευνα και την καινοτομία ενισχύουν ήδη τη διεθνή συνεργασία με τρίτες χώρες σε προσκλήσεις που συνδέονται με ορυκτές πρώτες ύλες. Ωστόσο, μια πιο περιοριστική προσέγγιση για την περαιτέρω συνεργασία με πλούσιες σε πόρους και τεχνολογικά προηγμένες χώρες σχετικά με τον ψηφιακό μετασχηματισμό της εξόρυξης (όπως η Αυστραλία, ο Καναδάς, η Ιαπωνία, η Νότια Αφρική και οι Ηνωμένες Πολιτείες) θα ήταν καθοριστική για τη δημιουργία συνδέσεων που θα ευνοούσαν την οικονομική διπλωματία της ΕΕ. Η ΕΟΚΕ συνιστά την υιοθέτηση μιας τέτοιας περιοριστικής προσέγγισης στο προσεχές πλαίσιο «Ορίζων». |
| --- | --- |

6.1.1.

| 6.1.2. | Η εκπαίδευση πρέπει επίσης να χρησιμοποιηθεί ως μέσο για τη στήριξη της οικονομικής διπλωματίας της ΕΕ σε θέματα πρώτων υλών. Τα διεθνώς αναγνωρισμένα εκπαιδευτικά προγράμματα, τα οποία καταρτίζονται στην Ευρώπη και παρέχουν πρωτοποριακό και καινοτόμο εκπαιδευτικό περιεχόμενο εστιασμένο σε θέματα ψηφιοποίησης της εξόρυξης, θα μπορούσαν να αποτελέσουν αποτελεσματικό μέσο της οικονομικής διπλωματίας της ΕΕ. |
| --- | --- |

6.1.2.

7.   Νέα σύνορα

7.1.   Ανάκτηση μετάλλων και ορυκτών από θαλάσσιους πόρους

| 7.1.1. | Διεξάγεται εκτενής έρευνα σχετικά με τεχνολογικές λύσεις για την εξόρυξη και την επεξεργασία ορυκτών και μετάλλων από θαλάσσιους πόρους, περιλαμβανομένων των θαλάσσιων υδάτων και/ή από τον θαλάσσιο βυθό. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η εξόρυξη ορυκτών και μετάλλων από τη θάλασσα πρέπει να υπόκειται σε αυστηρή αξιολόγηση των αντίστοιχων περιβαλλοντικών επιπτώσεων. |
| --- | --- |

7.1.1.

7.2.   Χρήση των διαστημικών πόρων

| 7.2.1. | Έως το 2025, ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Διαστήματος σχεδιάζει να αρχίσει την εξόρυξη πόρων οι οποίοι μπορούν να συμβάλουν στην πραγματοποίηση παραμονών και ερευνών στη Σελήνη. Οι δυνητικοί σεληνιακοί πόροι περιλαμβάνουν επεξεργάσιμα υλικά όπως πτητικές ουσίες και ορυκτά (για κατασκευές, προστασία από την ακτινοβολία και τα μικρομετεωροειδή), καθώς και γεωλογικές δομές όπως σήραγγες λάβας, που θα μπορούσαν από κοινού να καταστήσουν δυνατή τη διαμονή στη σελήνη. |
| --- | --- |

7.2.1.

| 7.2.2. | Η διαστημική εξόρυξη εγείρει νομικά ζητήματα για τα οποία δεν υπάρχει επί του παρόντος σαφής απάντηση, καθώς το περιορισμένο σώμα του διεθνούς δικαίου που εφαρμόζεται στις δραστηριότητες στο απώτερο διάστημα υστερεί σε σχέση με την πρόοδο της τεχνολογίας που τροφοδοτεί τη διαστημική βιομηχανία. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η ΕΕ θα πρέπει να καλύψει αυτό το κενό και να αναλάβει ηγετικό ρόλο για τον καθορισμό ενός σταθερού και διεθνώς αποδεκτού νομικού πλαισίου το οποίο διασφαλίζει τη δίκαιη, ασφαλή, υπεύθυνη και βιώσιμη χρήση του διαστήματος. |
| --- | --- |

7.2.2.

8.   Πέρα από την κρίση της νόσου COVID-19

| 8.1. | Η παγκόσμια πανδημία COVID-19 τονίζει τη σημασία του ψηφιακού μετασχηματισμού. Στην τρέχουσα περίοδο αυξανόμενης αστάθειας και έλλειψης προβλεψιμότητας, οι εξορυκτικές επιχειρήσεις παγκοσμίως πρέπει να παλέψουν με την απειλή της ολικής διακοπής δραστηριότητας ή της μείωσης του εργατικού δυναμικού, η πιθανότητα των οποίων συνεχίζει να αυξάνεται όσο εξαπλώνεται ο κορωνοϊός. |
| --- | --- |

8.1.

| 8.2. | Δεδομένων των προκλήσεων που θέτει η ψηφιοποίηση και των απειλών για τη βιομηχανία ορυκτών πρώτων υλών από την πανδημία COVID-19, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να προωθήσει τον ολοκληρωμένο διάλογο μεταξύ των κοινωνικών εταίρων μέσω του υφιστάμενου μηχανισμού κοινωνικού διαλόγου (εξορυκτικές βιομηχανίες). |
| --- | --- |

8.2.

| 8.3. | Μείζον ζήτημα στη συνέχεια θα αποτελέσει ο τρόπος με τον οποίο οι εξορυκτικές επιχειρήσεις χρησιμοποιούν και συνδέονται με τις ψηφιακές τεχνολογίες, οι οποίες είναι πλέον αλληλένδετες με τον τρόπο με τον οποίο οι επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν την πανδημία. Ολόκληρο το εργατικό δυναμικό διαφόρων επιχειρήσεων είναι αναγκασμένο να εργάζεται με χρήση της εικονικής πραγματικότητας και να εφαρμόζει νέες τεχνολογίες, ενώ, λόγω των εντολών για κοινωνική αποστασιοποίηση, η εξ αποστάσεως παρακολούθηση των δραστηριοτήτων είναι περισσότερο απαραίτητη από ποτέ. |
| --- | --- |

8.3.

| 8.4. | Η ΕΕ και τα κράτη μέλη πρέπει να στηρίξουν ενεργά τον ψηφιακό μετασχηματισμό του εξορυκτικού τομέα της ΕΕ. Πρόκειται για ένα κρίσιμο βήμα για την αύξηση της ανθεκτικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας και της αξιακής αλυσίδας των πρώτων υλών. Τα ορυχεία που χρησιμοποιούν ψηφιακές τεχνολογίες, περιλαμβανομένης της ολοκληρωμένης αυτοματοποίησης, του γνωστικού δικτύου και της χρήσης ανάλυσης σε πραγματικό χρόνο, είναι πιο αποδοτικά, καθαρά και ασφαλή. Το μειωμένο περιβαλλοντικό αποτύπωμα και το ασφαλέστερο περιβάλλον μπορούν να επιτευχθούν ευκολότερα στα «έξυπνα ορυχεία», και αυτό είναι ζωτικής σημασίας για την απόκτηση της κοινωνικής άδειας λειτουργίας στην Ευρώπη. |
| --- | --- |

8.4.

Βρυξέλλες, 18 Σεπτεμβρίου 2020.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Luca JAHIER

---

(1)  Στον υπολογισμό αυτό δεν περιλαμβάνονται τα γεωργικά (π.χ. ποτάσα) και τα ενεργειακά ορυκτά (π.χ. ουράνιο και άνθρακας).

1

(2)  Για περισσότερες πληροφορίες, βλ. Eunomia, 2015. Study on the Competitiveness of the EU Primary and Secondary Mineral Raw Materials Sectors (Μελέτη σχετικά με την ανταγωνιστικότητα των τομέων των πρωτογενών και δευτερογενών ορυκτών πρώτων υλών της ΕΕ) (διατίθεται στη διεύθυνση http://www.euromines.org/files/news/ec-report-study-competitiveness-eu-primary-and-secondary-mineral-raw-materials-sectors/study-competitiveness-eu-primary-and-secondary-mrms-april2015.pdf) και τον πίνακα αποτελεσμάτων της ΕΕ για τις πρώτες ύλες για το 2018 (διατίθεται στη διεύθυνση https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/117c8d9b-e3d3-11e8-b690-01aa75ed71a1).

2

Eunomia, 2015. Study on the Competitiveness of the EU Primary and Secondary Mineral Raw Materials Sectors

πίνακα αποτελεσμάτων της ΕΕ για τις πρώτες ύλες για το 2018

(3)  COM(2017) 490 final.

3

(4)  COM(2020) 474.

4

(5)  Οι πρωτογενείς πρώτες ύλες αναφέρονται σε ύλες (ορυκτά/μέταλλα) οι οποίες εξάγονται από το έδαφος και υποβάλλονται σε επεξεργασία. Οι δευτερογενείς πρώτες ύλες αναφέρονται σε ύλες οι οποίες λαμβάνονται μέσω διαδικασιών ανακύκλωσης.

5

(6)  Ωστόσο, η εξορυκτική βιομηχανία έχει τη στήριξη κοινοτήτων και περιφερειών εξόρυξης σε ολόκληρη την Ευρώπη.

6

(7)  Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την προστιθέμενη αξία των πρώτων υλών και τις θέσεις εργασίας βλ. τον πίνακα αποτελεσμάτων της ΕΕ για τις πρώτες ύλες για το 2018 (διατίθεται στο σύνδεσμο)

7

πίνακα αποτελεσμάτων της ΕΕ για τις πρώτες ύλες για το 2018

(8)  McKinsey Global Institute, 2018. Skill Shift, Automation and the Future of the Workforce (Μετατόπιση δεξιοτήτων, αυτοματοποίηση και το μέλλον του εργατικού δυναμικού). Έγγραφο συζήτησης. McKinsey Global Institute, McKinsey & Company. https://www.mckinsey.com/featured-insights/future-of-work/skill-shift-automation-and-the-future-of-the-workforce (πρόσβαση στις 3 Ιουνίου 2019).

8

(9)  Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο — Πρωτοβουλία για τις πρώτες ύλες: κάλυψη των ουσιωδών αναγκών μας για ανάπτυξη και απασχόληση στην Ευρώπη (SEC(2008) 2741) / COM/2008/0699 τελικό.

9

(10)  Οδηγία 2006/118/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 12ης Δεκεμβρίου 2006, σχετικά με την προστασία των υπόγειων υδάτων από τη ρύπανση και την υποβάθμιση (ΕΕ L 372 της 27.12.2006, σ. 19).

10

(11)  Οδηγία 2009/31/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Απριλίου 2009, σχετικά με την αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα σε γεωλογικούς σχηματισμούς και για την τροποποίηση της οδηγίας 85/337/ΕΟΚ του Συμβουλίου, των οδηγιών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου 2000/60/ΕΚ, 2001/80/ΕΚ, 2004/35/ΕΚ, 2006/12/ΕΚ και 2008/1/ΕΚ, και του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1013/2006 (ΕΕ L 140 της 5.6.2009, σ. 114).

11

(12)  Βλ. https://rmis.jrc.ec.europa.eu/.

12

(13)  EE L 130 της 19.5.2017, σ. 1.

13

---

| 11.12.2020 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 429/44 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 429/44

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Προς μια διαρθρωμένη συμμετοχή των νέων όσον αφορά το κλίμα και τη βιωσιμότητα στη διαδικασία λήψης των αποφάσεων της ΕΕ»

(γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

(2020/C 429/07)

| Εισηγητής: ο κ. | Cillian LOHAN (IE-III) |
| --- | --- |

Εισηγητής: ο κ.

Cillian LOHAN (IE-III)

| Απόφαση της συνόδου ολομέλειας | 20.2.2020 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 32 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού
  Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας |
| Αρμόδιο τμήμα | Γεωργία, αγροτική ανάπτυξη, περιβάλλον |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 8.7.2020 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 18.9.2020 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 554 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 216/0/2 |

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας

20.2.2020

Νομική βάση

Άρθρο 32 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού

Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας

Αρμόδιο τμήμα

Γεωργία, αγροτική ανάπτυξη, περιβάλλον

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

8.7.2020

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

18.9.2020

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

554

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

216/0/2

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η διαγενεακή διάσταση των πολιτικών για το κλίμα και τη βιώσιμη ανάπτυξη και των μηχανισμών εφαρμογής πρέπει να αντικατοπτρίζεται σε ισχυρή και ουσιαστική συμμετοχή των νέων σε όλα τα στάδια των διαδικασιών λήψης των αποφάσεων της ΕΕ, από την ανάληψη εκπόνησης νομοθετικών προτάσεων και πρωτοβουλιών έως την εφαρμογή, την παρακολούθηση και τη συνέχεια που δίδεται. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Η υλοποίηση των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης μέσω της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας απαιτεί μια νέα προσέγγιση για ένα μοντέλο πολυμερούς διακυβέρνησης με λιγότερους αποκλεισμούς που θα θέσει τους νέους στο επίκεντρο της διαδικασίας συνεργασίας και θα υπερβαίνει τις ειδικές συνεδριάσεις και τα απλά αιτήματα για διαβούλευση. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Η ΕΟΚΕ προτείνει τη διοργάνωση στρογγυλών τραπεζών νέων για το κλίμα και τη βιωσιμότητα υπό την αιγίδα της ΕΟΚΕ σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Προτείνει επίσης να συμπεριληφθεί ένας εκπρόσωπος των νέων στην επίσημη αντιπροσωπεία της ΕΕ στις συνεδριάσεις της διάσκεψης των μερών της σύμβασης πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών για την κλιματική αλλαγή. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ προτείνει να συμπεριληφθεί ένας εκπρόσωπος των νέων ως πρόσθετο μέλος της αντιπροσωπείας της ΕΟΚΕ που διαθέτει καθεστώς παρατηρητή σε τέτοιες εκδηλώσεις. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Η ΕΟΚΕ θα επιχειρήσει να ενισχύσει τις φωνές των νέων και των οργανώσεων νέων μέσω προσεκτικής ένταξης των απόψεών τους σε γνωμοδοτήσεις που σχετίζονται με το κλίμα και τη βιωσιμότητα, επιδιώκοντας προορατικά τη συμβολή των εκπροσώπων των νέων και απευθύνοντας διαρκείς προσκλήσεις σε αυτούς να συμμετέχουν ως ομιλητές σε εκδηλώσεις της ΕΟΚΕ· θα ζητήσει επίσης να εξασφαλισθούν για τους εκπροσώπους των νέων οι ίδιες δυνατότητες ακρόασης στα άλλα θεσμικά όργανα της ΕΕ, όπως για παράδειγμα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. |
| --- | --- |

1.5.

2.   Εισαγωγή

| 2.1. | Το Θεματολόγιο των Ηνωμένων Εθνών για τη βιώσιμη ανάπτυξη με ορίζοντα το 2030 και οι 17 Στόχοι Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ) (1) αποτελούν σημείο καμπής αναφορικά με τον τρόπο με τον οποίο αποφάσισε η διεθνής κοινότητα να αντιμετωπίσει παγκόσμια ζητήματα συνενώνοντας την οικονομική, την περιβαλλοντική και την κοινωνική διάσταση με ολοκληρωμένο τρόπο. Το Θεματολόγιο του 2030 αποτελεί ανθρωποκεντρικό εγχείρημα που έχει ως στόχο την ένταξη όλων των ομάδων και η δικαιοσύνη μεταξύ των γενεών αποτελεί έννοια εγγενή στη βιωσιμότητα. Η νέα γενιά δεν θα πρέπει να χρειαστεί να αντιμετωπίσει τις συνέπειες μη βιώσιμων πολιτικών, στη διαμόρφωση των οποίων δεν συνέβαλε η ίδια. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Ο κόσμος σήμερα αντιμετωπίζει μια κλιματική έκτακτη ανάγκη. Η ανταπόκριση των κυβερνήσεων στην κλιματική κρίση μέχρι στιγμής δεν ήταν επαρκής και ο κόσμος δεν ακολουθεί θετική πορεία όσον αφορά την επίτευξη του στόχου της συμφωνίας του Παρισιού και των ΣΒΑ. Η κοινωνία των πολιτών ζητεί δυναμικά περισσότερο φιλόδοξες και επείγουσες δράσεις για το κλίμα. Η πιο δραματική απόδειξη αυτών των εκκλήσεων είναι οι απεργίες των νέων για το κλίμα. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Το πρώτο ήμισυ του 2020 χαρακτηρίστηκε από την παγκόσμια πανδημία που προκάλεσε η νόσος COVID-19. Η πρωτόγνωρη αντιμετώπιση του εν λόγω ιού θα έχει μακροχρόνιο αντίκτυπο στις βραχυπρόθεσμες και μεσοπρόθεσμες οικονομικές προβλέψεις. Ο σχεδιασμός των δεσμών μέτρων οικονομικής απόκρισης δεν μπορεί να αγνοηθεί. Καθώς οι σημερινοί νέοι εισέρχονται στην αγορά εργασίας, θα συνεχίσουν να βιώνουν τον οικονομικό αντίκτυπο της κρίσης που προκλήθηκε εξαιτίας της νόσου COVID-19. Επιπλέον, οι νέοι θα συνεχίσουν να νιώθουν τον αντίκτυπο της νόσου στην ψυχική τους υγεία, την εκπαίδευση και τη συνολική συμμετοχή τους στην κοινωνία. Η προσέγγιση της βιώσιμης ανάπτυξης που περιλαμβάνει εξισορρόπηση των οικονομικών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών αναγκών καθίσταται ακόμα πιο σημαντική εν προκειμένω. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Η οικονομική στήριξη που ανακοινώθηκε για την οικονομική ανάκαμψη θα επιβαρύνει τις μελλοντικές γενιές. Θα πρέπει να υπάρξει δίκαιος τρόπος αξιοποίησης των πόρων και των δυνατοτήτων μεταξύ των γενεών. Η στήριξη που παρέχεται σε τομείς αναφορικά με τα σχέδια μετά το πέρας της νόσου COVID-19 θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις απαιτήσεις των νέων σχετικά με το κλίμα και το δικαίωμά τους σε ένα περισσότερο υγιές και βιώσιμο μέλλον. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Το σχέδιο ανάκαμψης για την Ευρώπη (2), όπως ανακοινώθηκε από την Πρόεδρο της Επιτροπής κ. von der Leyen, αντικατοπτρίζει την ανάγκη να διασφαλιστεί ότι η οικονομική ανάκαμψη θα πρέπει να βασίζεται στις αρχές της Πράσινης Συμφωνίας της ΕΕ και να αποφέρει οφέλη τόσο για το κλίμα όσο και για τη βιωσιμότητα. Το πρόγραμμα ανάκαμψης έχει τη δυνατότητα να αποτελέσει μια μετασχηματιστική δέσμη κινήτρων. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Ο David Boyd, ειδικός εισηγητής των Ηνωμένων Εθνών για τα ανθρώπινα δικαιώματα και το περιβάλλον, απηύθυνε έκκληση στα μέσα Απριλίου, αναφέροντας ότι οι χώρες δεν πρέπει να χρησιμοποιήσουν την πανδημία COVID-19 ως δικαιολογία για να αποδυναμώσουν την προστασία του περιβάλλοντος και την επιβολή της περιβαλλοντικής νομοθεσίας, σε συνέχεια της ανακοίνωσης, εκ μέρους πολλών κυβερνήσεων, σχεδίων για τη μείωση της αυστηρότητας των περιβαλλοντικών προτύπων ή τον περιορισμό άλλων συναφών μέτρων, όπως η παρακολούθηση και η επιβολή των περιβαλλοντικών απαιτήσεων (3). |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Με δεδομένη την παγκόσμια περιβαλλοντική κρίση που προηγήθηκε της νόσου COVID-19, οι ενέργειες αυτές είναι παράλογες και ανεύθυνες και θέτουν σε κίνδυνο τα δικαιώματα των ευάλωτων και περιθωριοποιημένων ατόμων. Τέτοιου είδους πολιτικές αποφάσεις ενδέχεται να επιφέρουν ταχύτερη υποβάθμιση του περιβάλλοντος και να έχουν επιπτώσεις σε ευρύ φάσμα ανθρώπινων δικαιωμάτων, μεταξύ άλλων στο δικαίωμα στη ζωή, στην υγεία, στο νερό, στον πολιτισμό και στην τροφή, καθώς και στο δικαίωμα διαβίωσης σε υγιές περιβάλλον. Η νόσος COVID-19 κατέδειξε τη σημασία της ύπαρξης ασφαλούς, καθαρού και βιώσιμου φυσικού περιβάλλοντος. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Δεδομένου ότι οι ΣΒΑ πρόκειται τώρα να υλοποιηθούν μέσω της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας, θα πρέπει κατ’ αρχήν να ανοίξει η συζήτηση σχετικά με μια αλλαγή πλεύσης προς ένα πιο συμμετοχικό μοντέλο πολυμερούς διακυβέρνησης για τη βιώσιμη ανάπτυξη. Οι νέοι θα πρέπει να αποτελούν μέρος αυτού του νέου μοντέλου διακυβέρνησης και θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να συμμετέχουν στη διαδικασία λήψης αποφάσεων σε επίπεδο ΕΕ με δομημένο και επίσημο τρόπο πέρα από τις απλές διαβουλεύσεις και τις ειδικές συνεδριάσεις. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Οι οργανώσεις νέων διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο εν προκειμένω, διότι αντιπροσωπεύουν τα συμφέροντα εκατομμυρίων νέων στην Ευρώπη και ανά τον κόσμο μέσω των εκτεταμένων δικτύων τους. Αποτελούν βασικούς παράγοντες που διασφαλίζουν όχι μόνο ότι οι νέοι είναι παρόντες στα θεσμικά όργανα αλλά και ότι έχουν τη δυνατότητα να συμμετέχουν στη διαδικασία λήψης των αποφάσεων με ουσιαστικό τρόπο. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Οι οργανώσεις νέων μπορούν να διαδραματίσουν πολλούς άλλους ρόλους. Η εργασία των νέων και μη τυπική μάθηση έχουν θετικό αντίκτυπο στη βιώσιμη ανάπτυξη, διότι σκοπός τους είναι η δημιουργία δυναμικών νεαρών ατόμων που συμβάλλουν ενεργά στην κοινωνία μας. Οι οργανώσεις νέων μπορούν να βοηθήσουν επίσης να ενισχυθούν οι φωνές των νέων προκειμένου να διεκδικήσουν από κοινού βιώσιμη ανάπτυξη σε τοπικό, εθνικό, περιφερειακό και παγκόσμιο επίπεδο και να υποχρεώσουν τις κυβερνήσεις και τα θεσμικά όργανα να λογοδοτούν σχετικά με τις δεσμεύσεις τους. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Οι ποιοτικοί μηχανισμοί συμμετοχής και εκπροσώπησης των νέων δημιουργούν δυνατότητα συνεργασίας μεταξύ των φορέων χάραξης πολιτικής, των νέων και των οργανώσεων νέων, ούτως ώστε να διαμορφώνουν αποφάσεις που θα έχουν αντίκτυπο στις ζωές των νέων. Είναι σημαντικό να αξιοποιηθεί αυτή η δυνατότητα ώστε να διασφαλισθεί επίσης η σταθερότητα και η ανθεκτικότητα των δημοκρατιών μας· προϋπόθεση για αυτό είναι η συμμετοχή όλων των κοινωνικών ομάδων στις διαδικασίες λήψης των αποφάσεων. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Όλες οι πτυχές των πολιτικών πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τον αντίκτυπο στους νέους και στις προοπτικές τους, καθώς και στις μελλοντικές γενιές. Από τις επενδύσεις για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής ως τη στρατηγική «από το αγρόκτημα στο πιάτο», ο ρόλος των νέων είναι ιδιαίτερα σημαντικός εάν ληφθούν υπόψη οι κοινωνικές πτυχές και οι πολιτικές για τη διασφάλιση του μέλλοντος. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | Η παρούσα γνωμοδότηση θα εξετάσει τις δυνατότητες επίσημης συνεργασίας με τους νέους σε θεσμικό επίπεδο. Θα προσφέρει τα δομικά στοιχεία για μια νέα διαρθρωμένη προσέγγιση της συμμετοχής των νέων σε επίπεδο ΕΕ. Τέλος, η γνωμοδότηση θα προτείνει επίσης συστάσεις προς την ΕΟΚΕ σχετικά με τον τρόπο καλύτερης ενσωμάτωσης των νέων στις διαδικασίες εργασίας της, προκειμένου να βοηθήσουν στη διαβίβαση του μηνύματός τους και, κατά συνέπεια, να καταστεί το μήνυμα της ΕΟΚΕ πιο δίκαιο σε διαγενεακό πλαίσιο. |
| --- | --- |

2.13.

3.   Η σύνδεση μεταξύ της κλιματικής αλλαγής και της ανάγκης για συμμετοχή των νέων

| 3.1. | Οι νέοι έχουν δικαίωμα να έχουν λόγο σχετικά με τα ζητήματα που τους αφορούν. Το δικαίωμα συμμετοχής κατοχυρώνεται στο θεματολόγιο του ΟΗΕ για τη βιώσιμη ανάπτυξη με ορίζοντα το 2030, το οποίο αναγνωρίζει τους νέους ως «κρίσιμους παράγοντες αλλαγής», όπως ορίζεται στους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Κανένα άλλο ζήτημα δεν έχει κινητοποιήσει περισσότερους νέους ανά τον κόσμο τα τελευταία έτη όσο η κλιματική αλλαγή. Οι νέοι ηλικίας μεταξύ 15 και 24 ετών αντιπροσωπεύουν ποσοστό 16 % του παγκόσμιου πληθυσμού και θα φτάσουν τα 1,3 δισεκατομμύρια ως το 2030. Οι αποφάσεις σχετικά με την κλιματική αλλαγή και άλλα ζητήματα περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος που λαμβάνονται από τους πολιτικούς ηγέτες σήμερα θα επηρεάσουν τις επόμενες γενιές. Η αρχή αυτή είναι γνωστή ως δικαιοσύνη μεταξύ των γενεών. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Οι νέοι διαθέτουν την ενέργεια, τη δημιουργικότητα και τα κίνητρα για να θέσουν υπό αμφισβήτηση τα ισχύοντα μη βιώσιμα μοντέλα. Η κοινωνική αλλαγή που προέρχεται από τους νέους υπερβαίνει τα γενεακά, πολιτισμικά και γεωγραφικά όρια. Όντας λιγότερο δεσμευμένοι από ιδεολογικά και θεσμικά μορφώματα, οι νέοι έχουν καταδείξει την ικανότητά τους να σκέφτονται με ευρηματικό τρόπο και να αναπτύσσουν καινοτόμες λύσεις για την κοινωνία στο σύνολό της. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Δεδομένου ότι η κλιματική αλλαγή διαταράσσει τις βασικές ανάγκες της ζωής –στέγαση, τροφή και νερό– θεωρείται η μεγαλύτερη παγκόσμια απειλή για την ανθρώπινη υγεία κατά τον 21ο αιώνα. Τα παιδιά και οι νέοι συγκαταλέγονται στις πλέον ευάλωτες ομάδες όσον αφορά τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας εκτιμά ότι τα παιδιά θα πληγούν σε ποσοστό άνω του 80 % από ασθένειες, τραυματισμούς και θανάτους που οφείλονται σε αυτήν. Τα παιδιά είναι επίσης περισσότερο ευάλωτα στις έμμεσες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, όπως η έλλειψη τροφίμων, οι συγκρούσεις στο εσωτερικό ομάδων, ο εκτοπισμός για οικονομικούς λόγους και η μετανάστευση. Η ευπάθεια των παιδιών κατέστη εμφανής από την πανδημία COVID-19, καθώς έγινε σαφής η έκθεσή τους ως ομάδας εξαρτώμενων ατόμων. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Επιπλέον, οι ψυχοκοινωνικές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής απορρέουν όχι μόνο από την άμεση βίωση των συνεπειών της, αλλά και από τις εμπειρίες τρίτων και τη γνώση της απειλής που συνεπάγεται για το μέλλον. Υπάρχουν σαφή στοιχεία που καταδεικνύουν εκτεταμένες συναισθηματικές αντιδράσεις στην κλιματική αλλαγή, ακόμα και σε χώρες υψηλού εισοδήματος που δεν βιώνουν μέχρι στιγμής τις άμεσες συνέπειές της. Από έρευνες έχει βρεθεί ότι πολλοί νέοι νιώθουν φόβο, θλίψη, θυμό και αίσθημα αδυναμίας. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Ακόμα, η κλιματική κρίση προκαλεί διάλυση των οικείων δομών οικονομικής και κοινωνικής στήριξης. Οι νέοι πρέπει να αντιμετωπίσουν τα σοβαρά οικονομικά, κοινωνικά, πολιτισμικά, πολιτικά και περιβαλλοντικά προβλήματα που έχουν κληρονομήσει από τις προηγούμενες γενιές. Οι νέοι επηρεάζονται σε δυσανάλογο βαθμό από τις οικονομικές κρίσεις και τα μέτρα λιτότητας που απορρέουν από αυτές. Οι πλέον μειονεκτούσες ομάδες μεταξύ των νέων βιώνουν εργασιακή ανασφάλεια και παρατεταμένη φτώχεια. Αντιμετωπίζουν πρόσθετα εμπόδια, όπως δύσκολες συνθήκες διαβίωσης και φραγμούς στην απασχόληση, λόγω του κοινωνικοοικονομικού τους υποβάθρου, του γενετήσιου προσανατολισμού, της ταυτότητας φύλου και της έκφρασης φύλου, της εθνοτικής καταγωγής ή της φυλής, της ιδιότητας του μετανάστη, τυχόν αναπηρίας και/ή άλλης κατάστασης. |
| --- | --- |

3.6.

4.   Άντληση διδαγμάτων από υφιστάμενες δομές και διαδικασίες

| 4.1. | Τους τελευταίους 18 μήνες έχουμε δει παιδιά και νέους από ολόκληρο τον κόσμο να απεργούν και να χρησιμοποιούν τη φωνή τους για να απαιτήσουν αλλαγή. Κάποιοι εμπνέονται από γνωστούς ακτιβιστές σε διεθνές ή σε εθνικό επίπεδο· άλλοι εμπνέονται ο ένας από τον άλλο· κάποιοι δεν μπορούν να ανεχθούν άλλο τη συνεχιζόμενη στήριξη σε μια κοινωνία που πρεσβεύει την «ανάπτυξη με κάθε κόστος» ή χρησιμοποιεί τους δημόσιους πόρους για τη στήριξη μη βιώσιμων πρακτικών, για παράδειγμα για επιδοτήσεις των ορυκτών καυσίμων και άλλες επιβλαβείς επιδοτήσεις. Από την έναρξη του κινήματος FridaysForFuture (Παρασκευές Για το Μέλλον) τον Αύγουστο του 2018, 13 εκατομμύρια συμμετείχαν σε απεργίες για το κλίμα σε 228 χώρες (4). |
| --- | --- |

4.1.

Συμμετοχή των νέων σε εθνικό επίπεδο

| 4.2. | Ορισμένες χώρες της ΕΕ έχουν δημιουργήσει ήδη μηχανισμούς προκειμένου να συμπεριλάβουν τη φωνή των εκπροσώπων των νέων στη χάραξη πολιτικής για το κλίμα. Το Συμβούλιο Νέων για το Κλίμα στη Δανία αποτελεί ανεξάρτητο όργανο νέων που παρέχει συμβουλευτικές υπηρεσίες στον υπουργό Κλίματος. Συγκεντρώνει στοιχεία από νέους από ολόκληρη τη χώρα και διατυπώνει συγκεκριμένες προτάσεις πολιτικής που υποβάλλει στον υπουργό. Στη συνέχεια, οι προτάσεις περιλαμβάνονται στις διαδικασίες χάραξης πολιτικής προκειμένου να παράσχουν έναν δίαυλο στους νέους ώστε να επηρεάζουν άμεσα την ανάπτυξη των πολιτικών για το κλίμα. Επιπλέον, τοπικά Συμβούλια Νέων για το Κλίμα υπάρχουν σε αρκετές πόλεις της Δανίας (5). |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Πολλοί νεαροί επιχειρηματίες υπολογίζουν εξαρχής τις οικολογικές και κοινωνικές πτυχές των δραστηριοτήτων τους. Οι επιχειρηματικές πρακτικές που έχουν στόχο να μειωθεί ο περιβαλλοντικός αντίκτυπος θα πρέπει να λαμβάνουν στήριξη σε εθνικό επίπεδο, για παράδειγμα μέσω φοροαπαλλαγών, και να ενθαρρύνονται ως θετικές τάσεις που θα κινητοποιήσουν τους νεαρούς επιχειρηματίες να χρησιμοποιήσουν την ενέργειά τους για να δημιουργήσουν βιώσιμα επιχειρηματικά μοντέλα. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Πρωτοβουλίες, όπως τα Πράσινα Κοινοβούλια των Φοιτητών στην Ουγγαρία, που υποβάλλουν προτάσεις σχετικά με ζητήματα περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος στις διοικήσεις των δήμων είναι σημαντικές, διότι όχι μόνον εκπαιδεύουν αλλά παρέχουν επίσης στα σχολεία τη δυνατότητα να ενισχύσουν τους δεσμούς με τους κατοίκους των πόλεων και μεταξύ σχολείων και γονέων. |
| --- | --- |

4.4.

Συμμετοχή των νέων σε ευρωπαϊκό επίπεδο

| 4.5. | Ο διάλογος της ΕΕ για τη νεολαία συνιστά μια συμμετοχική διαδικασία της ΕΕ που επιτρέπει στους νέους να έρθουν σε επαφή με τους υπεύθυνους για τη λήψη των αποφάσεων σχετικά με κάποιο ζήτημα και να εκφράσουν τις ιδέες και τις προτάσεις τους σχετικά με ζητήματα που άπτονται των πολιτικών για τους νέους στην ΕΕ. Στηρίζει την υλοποίηση της στρατηγικής της ΕΕ για τη νεολαία 2019-2027 και οργανώνεται σε κύκλους εργασιών διάρκειας 18 μηνών. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Η Συμβουλευτική Επιτροπή για τη Νεολαία του Συμβουλίου της Ευρώπης αποτελεί τον μη κυβερνητικό εταίρο στη δομή συν-διαχείρισης που θεσπίζει πρότυπα και προτεραιότητες εργασιών του τομέα του Συμβουλίου της Ευρώπης που ασχολείται με τους νέους και υποβάλλει συστάσεις σχετικά με τις μελλοντικές προτεραιότητες, μελλοντικά προγράμματα και προϋπολογισμούς. Απαρτίζεται από 30 εκπροσώπους ΜΚΟ και δικτύων νέων στην Ευρώπη και βασικός σκοπός της είναι να παρέχει συμβουλευτικές υπηρεσίες στην Επιτροπή Υπουργών σχετικά με κάθε ερώτημα που αφορά τους νέους. Προωθεί σύστημα συν-διαχείρισης στο πλαίσιο των διαδικασιών λήψης των αποφάσεων σε όλα τα επίπεδα ως χρηστή πρακτική για τη συμμετοχή των νέων, τη δημοκρατία και την ένταξη. |
| --- | --- |

4.6.

Συμμετοχή των νέων σε επίπεδο Ηνωμένων Εθνών

| 4.7. | Σε επίπεδο Ηνωμένων Εθνών, η μεγάλη ομάδα για τα παιδιά και τους νέους (UN MGCY/Major Group for Children and Youth) αποτελεί τον επίσημο μηχανισμό που λειτουργεί κατ’ εντολή της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών, διαθέτει δική της οργάνωση και διευκολύνει την ουσιαστική συμμετοχή των νέων στα Ηνωμένα Έθνη. Η UN MGCY διαθέτει δομές εργασίας και συντονισμού αρμόδιες για τους διάφορους τομείς των εργασιών της, καθώς και αρκετές επίσημες θέσεις. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Αναφορικά με το κλίμα, η YOUNGO αποτελεί τον επίσημο χώρο για τους νέους στη σύμβαση-πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών για την κλιματική αλλαγή (UNFCCC). Η YOUNGO αποτελείται από οργανώσεις και άτομα που αυτοχαρακτηρίζονται νέοι. Δεν αποτελεί οργάνωση αλλά μάλλον έναν ενιαίο ανοιχτό επίσημο μηχανισμό συμμετοχής για ομάδες και/ή άτομα που συμβάλλουν στις διαδικασίες της UNFCCC με τακτικό, τυποποιημένο, δημοκρατικό τρόπο χωρίς αποκλεισμούς. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Η ανάγκη για μεγαλύτερη συμμετοχή των νέων αναγνωρίστηκε τον Σεπτέμβριο κατά τη σύνοδο κορυφής των νέων με θέμα το κλίμα που διεξήχθη στη Νέα Υόρκη στις 21 Σεπτεμβρίου. Ο όρκος Kwon-Gesh που καλεί τους νέους να υποχρεώσουν τις κυβερνήσεις και τους ηγέτες τους να λογοδοτήσουν, έχει προσυπογραφεί από περισσότερες από 50 χώρες μετά τη σύνοδο κορυφής. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Η στρατηγική των Ηνωμένων Εθνών για τους Νέους με ορίζοντα το 2030 στοχεύει να ανταποκριθεί στις ανάγκες, να στηρίξει την εκπροσώπηση και να προαγάγει τα δικαιώματα των νέων, καθώς και να διασφαλίσει τη συμμετοχή τους στην υλοποίηση, την αναθεώρηση και την παρακολούθηση του Θεματολογίου του 2030 για τη βιώσιμη ανάπτυξη, αλλά και άλλων σχετικών διεθνών θεματολογίων και πλαισίων. |
| --- | --- |

4.10.

Μαθαίνοντας από άλλες πλατφόρμες

| 4.11. | Η πολυσυλλεκτική πλατφόρμα για τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης που συστήθηκε από την Επιτροπή το 2017, στην οποία η ΕΟΚΕ διαδραμάτισε ενεργό ρόλο, είναι σημαντική αλλά επιδέχεται πολλές βελτιώσεις ως προς τους πόρους που παρέχονται για τις εργασίες της, τη συχνότητα των συνεδριάσεων, την κυριότητα του καθορισμού της ημερήσιας διάταξης, τις δυνατότητες για εκτεταμένο διάλογο και συμμετοχή μεταξύ των μελών και τη διευκόλυνση τακτικότερων, περισσότερο διαφανών και προσβάσιμων δημόσιων διαβουλεύσεων. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Η ευρωπαϊκή πλατφόρμα ενδιαφερόμενων μερών για την κυκλική οικονομία (ECESP), η οποία λειτουργεί από κοινού από τις υπηρεσίες της ΕΟΚΕ και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, παρέχει χώρο σε ευρεία ομάδα ενδιαφερόμενων μερών να προβούν σε ανταλλαγή ορθών πρακτικών και ιδεών και στη δημιουργία πολύτιμων δικτύων. Η απόκτηση κυριότητας της πλατφόρμας από τα ενδιαφερόμενα μέρη αποτελεί τη βασική διαφορά με την πολυσυλλεκτική πλατφόρμα για τους ΣΒΑ και συνιστά ορθή πρακτική που θα πρέπει να ακολουθείται κατά την κατάρτιση άλλων διαρθρωμένων μηχανισμών συμμετοχής. |
| --- | --- |

4.12.

5.   Όραμα για την ουσιαστική συμμετοχή των νέων

Αρχές

| 5.1. | Είναι σαφές ότι οι οργανώσεις νέων δεν επιθυμούν να δημιουργήσουν νέους μηχανισμούς συμμετοχής για διαδικασίες που δεν κρίνονται ουσιαστικές ευθύς εξαρχής. Η κλιματική κρίση έχει βαθύτερες ρίζες και η υποβολή προτάσεων για την επίλυσή της σημαίνει να τεθούν τα θεμελιώδη ερωτήματα σχετικά με την κοινωνία στην οποία επιθυμούμε να ζούμε στο μέλλον και το όραμα για την οικονομία που επιθυμούμε να δημιουργήσουμε προκειμένου να διατηρήσουμε την κλιματικά ουδέτερη κοινωνία μας. «Εάν ο σκοπός είναι να αλλάξουμε το βασικό σύστημα και όχι το κλίμα, τότε ίσως να πρέπει να κάνουμε περισσότερα από το να μαθαίνουμε απλώς στους νέους σχετικά με την κλιματική αλλαγή και να ενθαρρύνουμε τον ακτιβισμό των νέων. Αντ» αυτού, ίσως είναι ώρα να αναγνωρίσουμε τις πολλές όψεις, τις μορφές, τους χώρους και τις εκφράσεις της διαφωνίας των νέων.» (6) Ως εκ τούτου, τα οριζόντια ζητήματα που συνδέονται στενά με την αποτελεσματική πολιτική για το κλίμα, όπως ζητήματα νομισματικού χαρακτήρα, θα πρέπει και αυτά με τη σειρά τους να διευκολύνουν τη συμμετοχή των νέων. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Προκειμένου να είναι αποτελεσματική η συμμετοχή, οι νέοι θα πρέπει να συμμετέχουν σε ολόκληρη τη θεσμική διαδικασία: στις προπαρασκευαστικές φάσεις, στην υλοποίηση, την παρακολούθηση και την αξιολόγηση των πρωτοβουλιών και των διαδικασιών χάραξης πολιτικής. Πολλοί δίαυλοι διαβούλευσης έχουν ήδη δημιουργήσει το πλαίσιο και έχουν οδηγήσει σε έλλειψη ισορροπίας δυνάμεων. Είναι σημαντικό να νιώθουν οι νέοι ότι έχουν την κυριότητα της συμμετοχής τους και να είναι σε θέση να διαμορφώσουν την ημερήσια διάταξη από κοινού με τα θεσμικά ενδιαφερόμενα μέρη. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Ως σημείο αφετηρίας, θα ήταν επωφελές να εντοπιστούν τα εμπόδια για τη συμμετοχή των νέων, τα οποία θα μπορούσαν να είναι νομικής ή διοικητικής φύσεως ή να οφείλονται στην έλλειψη ευαισθητοποίησης ή πρόσβασης σε πληροφορίες σχετικά με τη συμμετοχή των νέων και τους μηχανισμούς εκπροσώπησης. Τα κοινωνικού, οικονομικού και πολιτισμικού χαρακτήρα εμπόδια που αποτρέπουν τη συμμετοχή των νέων θα πρέπει να ληφθούν επίσης υπόψη. Ο ρόλος ανεπίσημων κοινωνικών και πολιτιστικών συζητήσεων και ανταλλαγών πληροφοριών δεν θα πρέπει να υποτιμάται, για παράδειγμα στο πλαίσιο ομάδων ομοτίμων ή εντός των οικογενειών. Η συμμετοχή πρέπει να είναι σαφώς κατανοητή για όλους. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Είναι αυτονόητο ότι χρειάζονται πόροι προκειμένου να παρασχεθεί στήριξη για την απόκτηση των αναγκαίων γνώσεων και δεξιοτήτων και να διασφαλισθούν ίσες ευκαιρίες ουσιαστικής συμμετοχής, καθώς και ίσες ευκαιρίες για τους νέους που συμμετέχουν σε μηχανισμούς συμμετοχής και εκπροσώπησης των νέων. Οι κυβερνήσεις και τα αρμόδια θεσμικά όργανα θα πρέπει να παράσχουν επαρκείς, διαρθρωτικούς, αξιόπιστους και βιώσιμους πόρους και την αναγκαία πολιτική στήριξη προκειμένου να μπορέσουν οι οργανώσεις νέων να συμμετάσχουν σε μηχανισμούς συμμετοχής και εκπροσώπησης των νέων. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Το κίνημα των νέων για το κλίμα και οι ακτιβιστές του έχουν δικαίωμα να εισακουστεί η φωνή τους στο πλαίσιο των διαδικασιών λήψης αποφάσεων που θα επηρεάσουν τη ζωή τους. Αυτό αποτελεί επίσης σαφές στοιχείο της διαγενεακής πτυχής της κλιματικής δικαιοσύνης. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Η ΕΕ πρέπει να συνεχίσει να ηγείται στον τομέα της καινοτόμου συνεργασίας με τα ενδιαφερόμενα μέρη. Ως το κατεξοχήν θεσμικό όργανο της κοινωνίας των πολιτών, η ΕΟΚΕ αποτελεί τον φυσικό δίαυλο και εταίρο για την επίτευξη της διαρθρωμένης συμμετοχής. |
| --- | --- |

5.6.

Συγκεκριμένη πρόταση

| 5.7. | Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η ΕΟΚΕ έχει επανειλημμένα δηλώσει (7) ότι η δομημένη συμμετοχή της κοινωνίας πολιτών είναι απαραίτητη και χρειάζεται να ανατεθεί σαφής εντολή για τη συμμετοχή της στην ανάπτυξη, την υλοποίηση και την παρακολούθηση πολιτικών και στρατηγικών που αποσκοπούν στην επίτευξη της κλιματικής ουδετερότητας. Η ΕΕ έχει σήμερα τη δυνατότητα να δημιουργήσει μηχανισμούς συμμετοχής μέσω ενός ευρωπαϊκού συμφώνου για το κλίμα. Ο μηχανισμός συμμετοχής των νέων για το κλίμα και τη βιωσιμότητα θα πρέπει να αποτελέσει αναπόσπαστο τμήμα αυτού του συμφώνου, που θα διευκολυνθεί από τις οργανώσεις νέων. |
| --- | --- |

5.7.

| 5.8. | Οι φορείς λήψης των αποφάσεων της ΕΕ θα πρέπει να δημιουργήσουν έναν χώρο για τακτικό και ουσιαστικό διάλογο με τους νέους σχετικά με προτάσεις πολιτικής και στρατηγικές στον τομέα του κλίματος και της βιωσιμότητας. Οι στρογγυλές τράπεζες νέων για το κλίμα και τη βιωσιμότητα που διοργανώνονται από τον πρώτο εκτελεστικό αντιπρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής θα πρέπει να πραγματοποιούνται δύο φορές τον χρόνο στις Βρυξέλλες. |
| --- | --- |

5.8.

| 5.9. | Αυτές οι στρογγυλές τράπεζες θα πρέπει να τελούνται υπό την αιγίδα της ΕΟΚΕ σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. |
| --- | --- |

5.9.

| 5.10. | Η συμβολή των νέων στις στρογγυλές τράπεζες θα πρέπει να συγκεντρώνεται και να αποστέλλεται επισήμως στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με αμφότερα τα θεσμικά όργανα να παρέχουν έγγραφη απάντηση, στην οποία θα αναφέρονται οι προτάσεις που μπορούν κι εκείνες που δεν μπορούν να υλοποιηθούν και για ποιο λόγο. Οι στρογγυλές τράπεζες δεν θα πρέπει να εξαντλούνται στα λόγια, αλλά θα πρέπει αντίθετα να καταδεικνύουν ουσιαστική συμμετοχή και αποκρίσεις από τους φορείς χάραξης των πολιτικών. |
| --- | --- |

5.10.

| 5.11. | Πέραν των συναντήσεων με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, θα πρέπει να προσκαλούνται και οι αντίστοιχες Προεδρίες. Αυτό θα διασφαλίσει ότι οι νέοι θα μπορούν να προβούν σε διάλογο με το Συμβούλιο της ΕΕ. Οι στρογγυλές τράπεζες θα μπορούσαν να συμπέσουν με την εναλλαγή της Προεδρίας του Συμβουλίου, ώστε οι νέοι να μπορούν να επηρεάζουν πραγματικά την ημερήσια διάταξη της εκάστοτε Προεδρίας. |
| --- | --- |

5.11.

| 5.12. | Προκειμένου να δημιουργηθεί ένας δίαυλος επικοινωνίας με τους νέους, θα πρέπει να δημιουργηθεί «κατάλογος ταχυδρομικών διευθύνσεων για τον διάλογο των νέων για το κλίμα και τη βιωσιμότητα», υπό τη διαχείριση των υπευθύνων για τις στρογγυλές τράπεζες νέων για το κλίμα και τη βιωσιμότητα, που θα βασίζονται στο παράδειγμα της οργάνωσης των ομάδων νέων των Ηνωμένων Εθνών. Ο κατάλογος διευθύνσεων θα πρέπει να είναι διαθέσιμος σε όλα τα νεαρά ενδιαφερόμενα μέρη για το κλίμα και να διευκολύνει την καλή επικοινωνία και την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ της ομάδας και των θεσμικών οργάνων. |
| --- | --- |

5.12.

| 5.13. | Οι φορείς λήψης των αποφάσεων της ΕΕ θα πρέπει να διασφαλίσουν υψηλής ποιότητας συμμετοχή των οργανώσεων νέων στην ανάπτυξη, την υλοποίηση και την παρακολούθηση των διαφόρων μηχανισμών για διαρθρωμένη συμμετοχή των νέων όσον αφορά το κλίμα και τη βιωσιμότητα στο πλαίσιο των διαδικασιών λήψης των αποφάσεων της ΕΕ. Αυτό θα συμβάλει στη δημιουργία δεσμεύσεων που θα προωθούν τη δημιουργικότητα και τις ιδέες των νέων ενώ παράλληλα θα διασφαλίζει τη μετατροπή των ιδεών αυτών σε πολιτικές. |
| --- | --- |

5.13.

6.   Πρακτική εφαρμογή του οράματος από όλα τα θεσμικά όργανα της ΕΕ

Θεσμικά όργανα της ΕΕ

| 6.1. | Δεκάδες εκπρόσωποι νέων από ολόκληρο τον κόσμο συμμετέχουν στις ετήσιες διασκέψεις για το κλίμα προκειμένου να υποβάλουν συστάσεις, να ασκήσουν πίεση στους αντιπροσώπους, να παρακολουθήσουν την πρόοδο, να διοργανώσουν και να παρευρεθούν σε παράλληλες εκδηλώσεις και να αναπτύξουν τα δίκτυά τους. Η προσθήκη ενός εκπροσώπου των νέων στην αντιπροσωπεία της ΕΕ για το κλίμα στις συνεδριάσεις της διάσκεψης των μερών της σύμβασης πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών για την κλιματική αλλαγή θα δείξει ότι τα θεσμικά όργανα της ΕΕ αντιμετωπίζουν με σοβαρότητα την ουσιαστική συμμετοχή των νέων. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Η Σύμβαση του Aarhus, μέλος της οποίας αποτελεί η Ευρωπαϊκή Ένωση, θα πρέπει να εφαρμοσθεί στο έπακρο, παρέχοντας δυνατότητες στους νέους και σε οργανώσεις νέων και στηρίζοντας την πρόσβασή τους στη δικαιοσύνη ενώπιον του Δικαστηρίου της ΕΕ με σκοπό να διασφαλισθεί το δικαίωμά τους να λαμβάνουν περιβαλλοντική πληροφόρηση από τις δημόσιες αρχές ή το δικαίωμά τους να συμμετέχουν στη λήψη αποφάσεων που αφορούν το περιβάλλον (8). |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | Οι νέοι και οι οργανώσεις νέων θα πρέπει να συμμετέχουν στη συνεχιζόμενη απόκριση της ΕΕ στην κρίση που προκλήθηκε λόγω της νόσου COVID-19 και να εργάζονται με σκοπό την εκ βάθρων αλλαγή των κοινωνικών, οικονομικών και πολιτικών μας συστημάτων· στο επίκεντρο δε των εργασιών τους θα πρέπει να βρίσκονται οι αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης. Η δέσμη μέτρων απόκρισης στην κρίση αξίας άνω των 500 δισεκατ. ευρώ που ανακοινώθηκε τον Απρίλιο του 2020 πρέπει να διασφαλίσει ότι οι αρχές αυτές θα βρίσκονται στον πυρήνα της χρήσης της. Πρόκειται για ευκαιρία που παρουσιάζεται μόνο μία φορά στη διάρκεια μιας γενιάς να αντιμετωπιστούν οι συστημικές ανισότητες και να επέλθει απομάκρυνση από μη βιώσιμες πρακτικές. |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | Είναι σημαντικό να επωφεληθούν οι οργανώσεις νέων από προσπάθειες δημιουργίας ικανοτήτων που θα τους βοηθήσουν να πλοηγηθούν σε ρυθμιστικά και διοικητικά περιβάλλοντα. Η παροχή δημιουργίας ικανοτήτων, πολιτικής και χρηματοδοτικής στήριξης, καθώς και η διευκόλυνση της δικτύωσης και της διασύνδεσης θα ενισχύσουν τους νέους και θα διευκολύνουν τη συμμετοχή τους στις διαδικασίες λήψης των αποφάσεων. |
| --- | --- |

6.4.

Η ΕΟΚΕ

| 6.5. | Η ΕΟΚΕ θα πρέπει να λειτουργήσει ως υπόδειγμα συμπεριλαμβάνοντας εκπρόσωπο των νέων της ΕΕ στην αντιπροσωπεία της στις συνεδριάσεις της διάσκεψης των μερών της σύμβασης πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών για την κλιματική αλλαγή, που διαθέτει καθεστώς παρατηρητή στο εσωτερικό της αντιπροσωπείας της ΕΕ. Αυτός ο εκπρόσωπος των νέων θα συμμετέχει στις διμερείς συνεδριάσεις της ΕΟΚΕ και στις παράλληλες εκδηλώσεις. Θα μπορεί να επικοινωνεί σχετικά με τη διαδικασία και τα αποτελέσματα με τις οργανώσεις και τα δίκτυα νέων, συμπεριλαμβανομένου του δικτύου της στρογγυλής τράπεζας νέων για το κλίμα και τη βιωσιμότητα. Θα λαμβάνει γραμματειακή υποστήριξη από την ΕΟΚΕ για τις αποστολές αυτές. |
| --- | --- |

6.5.

| 6.6. | Η ΕΟΚΕ θα μπορούσε να δεσμευτεί να συνεργάζεται με έναν εκπρόσωπο των νέων σε κάθε γνωμοδότησή της που σχετίζεται με το κλίμα και τη βιωσιμότητα. Το πρόσωπο αυτό θα συνδράμει τον εισηγητή ενημερώνοντάς τον σχετικά με τις απόψεις των νέων και θα καλείται να παρουσιάζει στοιχεία στο πλαίσιο ακρόασης, συνεδρίασης ομάδας μελέτης ή συνεδρίασης τμήματος, κατά περίπτωση. Ο εκπρόσωπος των νέων θα μπορούσε να επιλέγεται από τον εισηγητή της ΕΟΚΕ βάσει σύστασης από τους υπεύθυνους για τη διοργάνωση του διαλόγου νέων για το κλίμα και τη βιωσιμότητα. Ο ρόλος αυτός θα μπορούσε να περιγραφεί ως ρύθμιση τύπου ανεπίσημου σκιώδους εισηγητή. |
| --- | --- |

6.6.

| 6.7. | Η ΕΟΚΕ έχει ξεκινήσει ήδη να παρέχει δυνατότητες σε εκπροσώπους των νέων προκειμένου να μιλούν τακτικά σε δημόσιες εκδηλώσεις με επίκεντρο το κλίμα και τη βιωσιμότητα. Κατά την επόμενη κοινοβουλευτική περίοδο, η πρακτική αυτή θα πρέπει να επεκταθεί ώστε να περιλαμβάνει όλες τις δημόσιες εκδηλώσεις που αφορούν προσανατολισμένα στο μέλλον ζητήματα και να επωφελείται από τη συμβολή των νέων. |
| --- | --- |

6.7.

| 6.8. | Η ευρωπαϊκή σύνοδος κορυφής των νέων για το κλίμα που διοργανώνεται από κοινού από την ΕΟΚΕ και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θα μπορούσε να αποτελέσει ετήσια εκδήλωση για νέους. Η εκδήλωση αυτή μπορεί να ενισχύσει την προάσπιση των συμφερόντων των νέων, να συμβάλει στη δημιουργία ικανοτήτων και στην ενίσχυση των νέων και να οικοδομήσει σχέσεις μεταξύ των θεσμικών οργάνων της ΕΕ, που θα είναι ζωτικής σημασίας για την ουσιαστική, δομημένη και διαρκή συμμετοχή των νέων στη διαδικασία λήψης των αποφάσεων της ΕΕ. |
| --- | --- |

6.8.

| 6.9. | Η ΕΟΚΕ ζητεί από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να θεσπίσει ομοίως επίσημη διαδικασία διαβούλευσης με εκπροσώπους των νέων κατά την κατάρτιση των προσχεδίων των θέσεών του για προτάσεις πολιτικής που συνδέονται με το κλίμα και τη βιωσιμότητα. |
| --- | --- |

6.9.

| 6.10. | Η ΕΟΚΕ θα μπορούσε να προβάλει τη σύνθεσή της προς το μέλλον για να εξασφαλίσει επαρκή εκπροσώπηση των οργανώσεων νέων σε αυτήν, καθώς και να μοιραστεί εμπειρίες και γνώσεις με τα τμήματα νεολαίας των οργανώσεων μελών της ΕΟΚΕ. Πολλές οργανώσεις μέλη της ΕΟΚΕ διαθέτουν τμήματα νεολαίας — πολλά δε μέλη θα πρέπει να ενθαρρύνονται ενεργά να συνεργάζονται με πιθανά μελλοντικά μέλη από τέτοια τμήματα των οργανώσεων τους. Η ΕΟΚΕ εξακολουθεί να χρησιμοποιεί την εξαιρετική εκδήλωση «Η δική σου Ευρώπη, η δική σου φωνή» για να εξασφαλίσει τη συμμετοχή των νέων και, παρά το γεγονός ότι αναβλήθηκε για το τρέχον έτος λόγω της νόσου COVID-19, θα συνεχίσει το επόμενο έτος με επίκεντρο το κλίμα και τη βιωσιμότητα. |
| --- | --- |

6.10.

7.   Με όραμα ένα καλύτερο μέλλον

| 7.1. | Οι χειρότερες συνέπειες της κλιματικής κρίσης απέχουν ακόμα κάποια χρόνια για τους περισσότερους Ευρωπαίους. Η πανδημία COVID-19 μας παρέχει ένα πρακτικό παράδειγμα του τι μπορεί να συμβεί εάν αγνοούμε τους επιστήμονες και τους εμπειρογνώμονες. Κατέδειξε επίσης ότι η διαμόρφωση πολιτικών με βάση ακριβή επιστημονικά στοιχεία μπορεί να αποδειχτεί αποτελεσματική για την αντιμετώπιση μιας κρίσης. Το δίδαγμα αυτό πρέπει να χρησιμοποιηθεί για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης: έχουμε ακόμα χρόνο για να αποτρέψουμε ορισμένες από τις χειρότερες συνέπειες και να προετοιμαστούμε για τις υπόλοιπες. |
| --- | --- |

7.1.

| 7.2. | Ο σχεδιασμός και η υλοποίηση της ανάκαμψης από τον οικονομικό αντίκτυπο της πανδημίας πρέπει να διατηρήσει τη δράση για το κλίμα και τις δεσμεύσεις στον τομέα της βιωσιμότητας στο προσκήνιο των πολιτικών. Το Θεματολόγιο των Ηνωμένων Εθνών για το 2030 και η συμφωνία του Παρισιού αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της διεθνούς πολυμέρειας κατά την αντιμετώπιση των ζητημάτων αυτών, και η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία πρέπει να ενισχυθεί ώστε να οδηγήσει στη βιώσιμη και με ουδέτερο ισοζύγιο εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα μελλοντική κοινωνία που θα εκπληρώσει τις διαγενεακές δεσμεύσεις. |
| --- | --- |

7.2.

| 7.3. | Το κίνημα των νέων επέδειξε μεγάλη προσαρμοστικότητα κατά τη διάρκεια του περιορισμού της κυκλοφορίας λόγω της πανδημίας. Το μήνυμά τους ακούστηκε μέσω της διαδικτυακής κινητοποίησης και των καινοτόμων τρόπων διάδοσής του με χρήση όλων των μορφών επικοινωνίας, από τα αιτήματα προς τους πολιτικούς έως το χιούμορ. Αυτή η καινοτόμος και φιλόδοξη προσέγγιση στον σχεδιασμό του μέλλοντός μας πρέπει να αναγνωριστεί και να συμπεριληφθεί. |
| --- | --- |

7.3.

| 7.4. | Κατά τη διάρκεια των κατά τα άλλα φρικτών επιπτώσεων της νόσου COVID-19 αποκτήσαμε ένα όραμα για ένα καλύτερο μέλλον. Αναγνωρίστηκε ο ουσιαστικός ρόλος των χαμηλότερα αμειβομένων εργαζόμενων των οικονομιών μας. Το εργατικό δυναμικό μας είναι περισσότερο ευέλικτο από ό, τι νομίζαμε. Η σχέση με την οικογένεια και τον άμεσο κοινωνικό περίγυρό μας αποδείχτηκε ιδιαίτερα επωφελής και πολύτιμη. Εκτιμήσαμε την υγεία και τα ευεργετικά αποτελέσματα της πρόσβασης στη φύση. Τώρα έχουμε την ευκαιρία να αξιοποιήσουμε τα θετικά διδάγματα και να τα εφαρμόσουμε ως βασικά στοιχεία της νέας ομαλότητας. |
| --- | --- |

7.4.

Βρυξέλλες, 18 Σεπτεμβρίου 2020.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Luca JAHIER

---

(1)  Στόχοι Βιώσιμης Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών.

1

(2)  Ευρωπαϊκή Επιτροπή: Η ώρα της Ευρώπης: ανασύνταξη και προετοιμασία για την επόμενη γενιά COM(2020) 456 final και το συνοδευτικό έγγραφο Ο προϋπολογισμός της ΕΕ τροφοδοτεί το σχέδιο ανάκαμψης για την Ευρώπη.

2

(3)  https://news.un.org/en/story/2020/04/1061772

3

(4)  Πηγή: Fridays for future: strike statistics.

4

Fridays for future: strike statistics

(5)  Πηγή: UN Youth Climate Council (Συμβούλιο Νέων για το Κλίμα).

5

(6)  Πηγή: Ecology and Society: Exploring youth activism on climate change: dutiful, disruptive, and dangerous dissent (Διερεύνηση του ακτιβισμού των νέων για την κλιματική αλλαγή: δέουσα, ανατρεπτική και επικίνδυνη διαφωνία).

6

(7)  Βλ.: γνωμοδότηση ΕΟΚΕ με θέμα «Ενίσχυση της κλιματικής δράσης των μη κρατικών φορέων: Ένα ενωσιακό πλαίσιο για την ενθάρρυνση περισσότερων και καλύτερων δράσεων» (ΕΕ C 227, της 28.6.2018, σ. 35) και τη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα Ευρωπαϊκό σύμφωνο για το κλίμα (ΕΕ C 364 της 28.10.2020, σ. 67).

7

(8)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Ανακοίνωση της Επιτροπής της 28ης Απριλίου 2017 σχετικά με την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα» (ΕΕ C 129 της 11.4.2018, σ. 65).

8

---

| 11.12.2020 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 429/51 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 429/51

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Προς μια στρατηγική της ΕΕ για τη βιώσιμη κατανάλωση»

(γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

(2020/C 429/08)

| Εισηγητής: | ο κ. Peter SCHMIDT |
| --- | --- |

Εισηγητής:

ο κ. Peter SCHMIDT

| Απόφαση της συνόδου ολομέλειας | 20.2.2020 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 32 παράγραφος 2 του εσωτερικού κανονισμού |
| | Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας |
| Αρμόδιο τμήμα | Γεωργία, αγροτική ανάπτυξη, περιβάλλον |
| Έγκριση από το τμήμα | 8.7.2020 |
| Έγκριση από την ολομέλεια | 18.9.2020 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 554 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 212/2/5 |

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας

20.2.2020

Νομική βάση

Άρθρο 32 παράγραφος 2 του εσωτερικού κανονισμού

Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας

Αρμόδιο τμήμα

Γεωργία, αγροτική ανάπτυξη, περιβάλλον

Έγκριση από το τμήμα

8.7.2020

Έγκριση από την ολομέλεια

18.9.2020

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

554

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

212/2/5

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η πανδημία COVID-19 αποκάλυψε την ευπάθεια των αλυσίδων εφοδιασμού. Η ανοικοδόμηση της οικονομίας μετά την κρίση θα αποτελέσει μια ευκαιρία να επανεξετάσουμε την κοινωνία μας και να αναπτύξουμε ένα νέο μοντέλο ευημερίας. Η μετατόπιση της προτεραιότητας προς περισσότερο βιώσιμους τρόπους παραγωγής, διανομής και κατανάλωσης και η αύξηση της ανθεκτικότητας όλων των φορέων των αλυσίδων εφοδιασμού στις κρίσεις δεν συνιστά πλέον επιλογή αλλά ανάγκη. Η ανθεκτικότητα των γεωργών που καλλιεργούν τα τρόφιμα που καταναλώνουμε, ή των εργαζομένων που παράγουν τα ρούχα που φοράμε είναι εξίσου σημαντική με την ανθεκτικότητα των εισαγωγικών εταιρειών, των μεταποιητών, των εμπόρων χονδρικής, των ΜΜΕ ή των αλυσίδων καταστημάτων λιανικής πώλησης στην Ευρώπη. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Η ΕΟΚΕ ζητεί τη διαμόρφωση μιας πιο ολοκληρωμένης στρατηγικής της ΕΕ για τη βιώσιμη κατανάλωση. Η πλέον βιώσιμη επιλογή θα πρέπει να είναι και η ευκολότερη επιλογή για τους πολίτες. Για να επιτευχθεί αυτό απαιτείται συστημική αλλαγή του τρόπου με τον οποίο παράγουμε και καταναλώνουμε αγαθά. Ειδικότερα, πρέπει να αναγνωριστεί περισσότερο η ευθύνη των παραγωγών (1) όσον αφορά την αντιμετώπιση μη βιώσιμων καταναλωτικών αναγκών. Δεδομένου ότι οι αγορές δεν θα παράσχουν βιώσιμα αποτελέσματα αυτομάτως, είναι αναγκαία μια στρατηγική για τη δημιουργία κανονιστικού πλαισίου και για την παροχή στρατηγικής κατεύθυνσης τόσο για τον ιδιωτικό τομέα (μεταξύ άλλων μέσω των κυκλικών και βιώσιμων επιχειρηματικών μοντέλων) όσο και για τις δημόσιες αρχές (π.χ. μέσω των δημόσιων συμβάσεων). |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Η κοινωνική διάσταση πρέπει να ενσωματωθεί πλήρως στη στρατηγική από κοινού με την οικονομική και την περιβαλλοντική διάσταση, ώστε να επιτευχθεί η απολύτως αναγκαία συνεκτικότητα της πολιτικής για τη βιώσιμη ανάπτυξη. Για υπερβολικά μεγάλο χρονικό διάστημα, η ΕΕ επικεντρώθηκε σε λύσεις βασιζόμενες στην αγορά και παραμέλησε τους πολίτες και τους εργαζόμενους. Οι βελτιώσεις στις συνθήκες εργασίας, στους κατώτατους μισθούς, στην κοινωνική προστασία, στις επενδύσεις στις δημόσιες υπηρεσίες, στη χωρίς αποκλεισμούς διακυβέρνηση, στη δίκαιη φορολόγηση, κ.λπ. θα πρέπει να συμπεριληφθούν ως κριτήρια βιωσιμότητας. Αυτό θα συμβάλει στην ενίσχυση του δίκαιου χαρακτήρα και της βιωσιμότητας των συστημάτων παραγωγής και κατανάλωσης μακροπρόθεσμα. Θα συμβάλει επίσης στην υλοποίηση του θεματολογίου· των Ηνωμένων Εθνών για το 2030. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Στο πλαίσιο μιας στρατηγικής της ΕΕ για τη βιώσιμη κατανάλωση θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στις επιπτώσεις στις ευάλωτες ομάδες πληθυσμού και στα νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος που έχουν πληγεί έντονα –και θα συνεχίσουν να πλήττονται– από την τρέχουσα κρίση, ενώ θα πρέπει επίσης να εξεταστεί ο αντίκτυπος στους ευάλωτους φορείς των αλυσίδων εφοδιασμού, συμπεριλαμβανομένων των γεωργών και των εργαζομένων. Τα βιώσιμα προϊόντα και οι υπηρεσίες θα πρέπει να είναι προσβάσιμα και οικονομικά προσιτά σε όλους. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Σε βραχυπρόθεσμο και μεσοπρόθεσμο ορίζοντα, θα πρέπει να εξασφαλιστεί ο καλύτερος συντονισμός και προσανατολισμός όλων των συναφών εργαλείων πολιτικής (π.χ. δημόσιες συμβάσεις, επισήμανση, φορολογία, κ.λπ.) προς αυτό το όραμα. Απαιτείται μια πιο εναρμονισμένη προσέγγιση για να αντιμετωπιστεί ο υφιστάμενος κατακερματισμός των πολιτικών της ΕΕ και η προσέγγιση που βασίζεται σε στεγανά. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Στο πλαίσιο της ανάκαμψης μετά την κρίση της νόσου COVID-19, η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή, το Κοινοβούλιο και τα κράτη μέλη να συνεργαστούν με την ΕΟΚΕ για την ανάπτυξη ενός σημαντικού και συντονισμένου προγράμματος ολοκληρωμένων πολιτικών που θα βοηθήσει την Ευρώπη να ανοικοδομηθεί βελτιωμένη και θα δημιουργήσει τις συνθήκες για μια ολοκληρωμένη στρατηγική για τη βιώσιμη κατανάλωση. Η ΕΟΚΕ προτείνει την υλοποίηση των ακόλουθων ειδικών δράσεων:






  — | θέσπιση κανόνων για τα προϊόντα και απαγορεύσεων που προάγουν τη βιωσιμότητα, δηλαδή που προωθούν τη μεγαλύτερη διάρκεια ζωής και τη βιωσιμότητα των προϊόντων, |
| --- | --- | --- |

1.6.

—

θέσπιση κανόνων για τα προϊόντα και απαγορεύσεων που προάγουν τη βιωσιμότητα, δηλαδή που προωθούν τη μεγαλύτερη διάρκεια ζωής και τη βιωσιμότητα των προϊόντων,

| — | απαγόρευση των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών, |
| --- | --- |

—

απαγόρευση των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών,

| — | βελτίωση των κανόνων ανταγωνισμού για συλλογικές πρωτοβουλίες που προάγουν τη βιωσιμότητα στις αλυσίδες εφοδιασμού, |
| --- | --- |

—

βελτίωση των κανόνων ανταγωνισμού για συλλογικές πρωτοβουλίες που προάγουν τη βιωσιμότητα στις αλυσίδες εφοδιασμού,

| — | επιβολή των κοινωνικών και περιβαλλοντικών ρητρών που περιλαμβάνονται στις εμπορικές συμφωνίες, |
| --- | --- |

—

επιβολή των κοινωνικών και περιβαλλοντικών ρητρών που περιλαμβάνονται στις εμπορικές συμφωνίες,

| — | βελτίωση της εταιρικής λογοδοσίας και αύξηση της ευαισθητοποίησης των επιχειρήσεων ως προς τις περιβαλλοντικές (π.χ. EMAS) και τις κοινωνικές πτυχές, |
| --- | --- |

—

βελτίωση της εταιρικής λογοδοσίας και αύξηση της ευαισθητοποίησης των επιχειρήσεων ως προς τις περιβαλλοντικές (π.χ. EMAS) και τις κοινωνικές πτυχές,

| — | μετακυλίσεις φόρων από την εργασία στη χρήση των πόρων, |
| --- | --- |

—

μετακυλίσεις φόρων από την εργασία στη χρήση των πόρων,

| — | προώθηση των δίκαιων και πράσινων δημόσιων συμβάσεων, με ελάχιστα υποχρεωτικά κριτήρια, |
| --- | --- |

—

προώθηση των δίκαιων και πράσινων δημόσιων συμβάσεων, με ελάχιστα υποχρεωτικά κριτήρια,

| — | ενίσχυση της διαφάνειας με την καθιέρωση υποχρεωτικών κανόνων επισήμανσης σχετικά με την προέλευση, τη βιωσιμότητα και την κοινωνική διάσταση, |
| --- | --- |

—

ενίσχυση της διαφάνειας με την καθιέρωση υποχρεωτικών κανόνων επισήμανσης σχετικά με την προέλευση, τη βιωσιμότητα και την κοινωνική διάσταση,

| — | ενθάρρυνση πρωτοβουλιών από τη βάση προς την κορυφή και πιλοτικές παρεμβάσεις, |
| --- | --- |

—

ενθάρρυνση πρωτοβουλιών από τη βάση προς την κορυφή και πιλοτικές παρεμβάσεις,

| — | εξέταση των πτυχών της διαφήμισης και του μάρκετινγκ, |
| --- | --- |

—

εξέταση των πτυχών της διαφήμισης και του μάρκετινγκ,

| — | προώθηση της εκπαίδευσης σχετικά με τη βιώσιμη κατανάλωση. |
| --- | --- |

—

προώθηση της εκπαίδευσης σχετικά με τη βιώσιμη κατανάλωση.

2.   Εισαγωγή

| 2.1. | Η πανδημία COVID-19 αποκάλυψε την ευπάθεια των αλυσίδων εφοδιασμού και την ανάγκη για επείγοντα και συστημικό μετασχηματισμό. Η έλλειψη επενδύσεων στους τομείς της υγείας και της περίθαλψης, η υπερβολική εξάρτηση από τις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού και η εξάρτηση των οικονομικών συστημάτων από γραμμικές διαδικασίες παραγωγής και κατανάλωσης που δεν συνάδουν με τα όρια του πλανήτη μας θέτουν σε κίνδυνο την ικανότητα των κυβερνήσεων να αναλαμβάνουν ταχεία και αποφασιστική δράση για την προστασία της δημόσιας υγείας. Η μετατόπιση της προτεραιότητας προς περισσότερο βιώσιμους τρόπους παραγωγής, διανομής και κατανάλωσης και η αύξηση της ανθεκτικότητας όλων των φορέων των αλυσίδων εφοδιασμού στις κρίσεις δεν συνιστά πλέον επιλογή αλλά ανάγκη (2). Λόγω της πανδημίας, τα ζητήματα της κοινωνικής προστασίας, των δημόσιων υπηρεσιών, των εργαζομένων χαμηλής ειδίκευσης, της επαγγελματικής υγείας και ασφάλειας καθώς των συνθηκών εργασίας κατέστησαν το επίκεντρο του ενδιαφέροντος των μέσων ενημέρωσης και του διαλόγου πολιτικής. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Η ΕΕ έχει δεσμευτεί πλήρως έναντι του θεματολογίου των Ηνωμένων Εθνών για το 2030 και των 17 Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ). Ωστόσο, η επίτευξη του ΣΒΑ 12 για τη βιώσιμη κατανάλωση και παραγωγή εξακολουθεί να παρουσιάζει δυσκολίες για την Ευρώπη (3), παρότι έχει καθοριστική σημασία για την υλοποίηση του θεματολογίου για το 2030 στο σύνολό του. Πράγματι, οι τρόποι με τους οποίους οι περισσότεροι άνθρωποι καταναλώνουν σήμερα –μεγάλες ποσότητες με ταχείς ρυθμούς, κατά μήκος μιας γραμμικής πορείας και με σημαντική σπατάλη (κατασκευή-κατανάλωση-απόρριψη)– δεν είναι βιώσιμοι. Επιπλέον, ο χαρακτηρισμός των πολιτών πρωτίστως ως μεμονωμένων καταναλωτών έχει κάνει τους ανθρώπους υπεύθυνους για τις επιλογές τους, χωρίς όμως να τους παρέχονται προσβάσιμες ή οικονομικά προσιτές εναλλακτικές λύσεις. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Η ΕΟΚΕ έχει ζητήσει κατά το παρελθόν από την ΕΕ να προτείνει ένα νέο όραμα ευημερίας για τους ανθρώπους και τον πλανήτη, με βάση τις αρχές της οικολογικής βιωσιμότητας, του δικαιώματος σε μια αξιοπρεπή ζωή και της προστασίας των κοινωνικών αξιών (4). Μια συστημική προσέγγιση της ΕΕ για τη βιώσιμη κατανάλωση είναι ένα από τα απαραίτητα δομικά στοιχεία του στρατηγικού οράματος της ΕΟΚΕ για μια βιώσιμη οικονομία της ευημερίας στο πλαίσιο της οποίας δεν παραμελείται κανείς. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Η πολιτική δυναμική για τη λήψη αποφασιστικής δράσης από την ΕΕ για την εκπλήρωση του οράματος αυτού είναι ισχυρή. Η Ευρωπαϊκή Πράσινη — και Κοινωνική — Συμφωνία παρουσιάζει τεράστιες δυνατότητες για την ανοικοδόμηση της οικονομίας μετά την κρίση της νόσου COVID-19 σε πιο βιώσιμη βάση, για τη συμβολή στη δημιουργία ενός νέου μοντέλου ευημερίας και για τη διασφάλιση της δίκαιης μετάβασης (5). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Ειδικότερα, το νέο σχέδιο δράσης για την κυκλική οικονομία περιλαμβάνει ειδική δράση σχετικά με την ενδυνάμωση των καταναλωτών για την πράσινη μετάβαση, καθώς και διάφορες πρωτοβουλίες που θα μπορούσαν να συμβάλουν στην ανάδειξη της ευθύνης των ρυθμιστικών αρχών και των επιχειρήσεων. Το σχέδιο δράσης για την κυκλική οικονομία (CEAP) θα πρέπει να διευρύνει το πεδίο εφαρμογής της «Νέας συμφωνίας για τους καταναλωτές» του 2018, η οποία επικεντρωνόταν κυρίως στην προστασία και την επιβολή και λιγότερο στην ενδυνάμωση. Η εφαρμογή της στρατηγικής «από το αγρόκτημα στο πιάτο» και της στρατηγικής για τη βιοποικιλότητα αποκτά επίσης διττή σημασία, δεδομένου ότι η κρίση της νόσου COVID-19 έχει καταστήσει την ανάγκη για αύξηση της ανθεκτικότητας και της βιωσιμότητας των ενωσιακών και των παγκόσμιων συστημάτων τροφίμων πιο επείγουσα από ποτέ. Το επικείμενο 8ο πρόγραμμα δράσης για το περιβάλλον θα πρέπει να αποτελέσει μια ευκαιρία για πιο αποφασιστική αντιμετώπιση του ζητήματος της βιώσιμης κατανάλωσης. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Η παρούσα γνωμοδότηση θα συμβάλει στον προβληματισμό σχετικά με την ανάκαμψη μετά την κρίση της νόσου COVID-19 παρέχοντας συγκεκριμένες συστάσεις για μια ολοκληρωμένη στρατηγική της ΕΕ για τη βιώσιμη κατανάλωση, στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας και ως συμπλήρωμα του νέου σχεδίου δράσης για την κυκλική οικονομία. |
| --- | --- |

2.6.

3.   Προκλήσεις — ανάλυση της τρέχουσας κατάστασης

| 3.1. | Η Ευρώπη εξακολουθεί να μην ζει εντός των ορίων του πλανήτη. Διάφορες μελέτες που εφαρμόζουν διαφορετικές μεθοδολογίες για την αξιολόγηση των προτύπων κατανάλωσης της ΕΕ καταλήγουν στο ίδιο αυτό συμπέρασμα (6), συμπεριλαμβανομένης πρόσφατης έκθεσης του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος (ΕΟΠ) και της Ελβετικής Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας Περιβάλλοντος (FOEN) (7). |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Η κατανάλωση προϊόντων και υπηρεσιών αποτελεί τόσο άμεσο όσο και έμμεσο παράγοντα πιέσεων όπως είναι η αλλαγή χρήσης της γης, οι εκπομπές και η έκλυση τοξικών χημικών ουσιών στο περιβάλλον, οι οποίες με τη σειρά τους δημιουργούν μια σειρά περιβαλλοντικών επιπτώσεων, συμπεριλαμβανομένης της κλιματικής αλλαγής, της εξάντλησης και της ρύπανσης των γλυκών υδάτων και της απώλειας βιοποικιλότητας. Αυτό το «οικολογικό αποτύπωμα» της κατανάλωσης είναι υψηλό στην Ευρώπη· για την ακρίβεια, είναι ένα από τα υψηλότερα στον κόσμο. Από στοιχεία προκύπτει ότι θα χρειαζόμασταν σχεδόν τρεις πλανήτες όπως η Γη για τη διατήρηση της παγκόσμιας οικονομίας, εάν όλοι οι άνθρωποι που κατοικούν στη Γη είχαν τις ίδιες καταναλωτικές συνήθειες με αυτές του μέσου Ευρωπαίου (8), (9). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Για τη διατήρηση των υψηλών επιπέδων κατανάλωσης, η Ευρώπη εξαρτάται από πόρους που αντλούνται από άλλα σημεία του κόσμου. Συνεπώς, η Ευρώπη εξωτερικεύει, σε αυξανόμενο βαθμό, τις πιέσεις της σε βασικά περιβαλλοντικά ζητήματα σε άλλα μέρη του κόσμου (10). Συνολικά, το μοντέλο αυτό δεν συνάδει πλέον με ένα ασφαλές και βιώσιμο μέλλον (11). |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Ενώ η εξαγωγή του περιβαλλοντικού αποτυπώματος της ΕΕ μέσω του εμπορίου δεν μπορεί να θεωρηθεί βιώσιμη, πρέπει επίσης να αναγνωριστεί ότι το εμπόριο με την ΕΕ διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη πολλών χωρών, και ειδικότερα των λιγότερο ανεπτυγμένων χωρών (ΛΑΧ). Στην πραγματικότητα, η ΕΕ προωθεί ενεργά το εμπόριο ως εργαλείο για την προώθηση της βιωσιμότητας τόσο σε παγκόσμιο επίπεδο όσο και στο εσωτερικό των χωρών που είναι εμπορικοί εταίροι της. Επομένως, οι αρχές της δικαιοσύνης, της κυκλικότητας και της περισσότερο βιώσιμης κατανάλωσης πρέπει να εναρμονιστούν προσεκτικά με το εμπόριο, δημιουργώντας ευκαιρίες τόσο για την ΕΕ όσο και για τους εμπορικούς εταίρους της (12). |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Τα τρέχοντα ευρωπαϊκά πρότυπα κατανάλωσης θέτουν επίσης διάφορα ερωτήματα σχετικά με την κοινωνική ισότητα. Ενώ ορισμένα μέρη της Ευρώπης έχουν μερικά από τα υψηλότερα αποτυπώματα υλικών στον κόσμο (13), άλλες περιοχές της Ευρώπης δεν είναι σε θέση να προσφέρουν ένα βιοτικό επίπεδο που να θεωρείται γενικά αποδεκτό. Το επίπεδο υλικής στέρησης ποικίλλει σε μεγάλο βαθμό στην ΕΕ, όπως και το επίπεδο οικονομικής δυσπραγίας (14). Συνεπώς, η κατανάλωση συνδέεται στενά με θεματολόγια πολιτικής που αφορούν, παραδείγματος χάριν, τη διατροφή, τη φτώχεια και τις ανισότητες (15). Η αύξηση της βιώσιμης κατανάλωσης σε ολόκληρη την Ευρώπη μπορεί να συνεπάγεται αύξηση της χρήσης πόρων για ορισμένους και μείωση της χρήσης πόρων από άλλους — και συνολικά καλύτερη ισορροπία πρόσβασης στους πόρους και ενισχυμένη δικαιοσύνη όσον αφορά τους πόρους (16). |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Η μη βιώσιμη κατανάλωση οφείλεται στην πολύπλοκη αλληλεπίδραση μιας σειράς διαφορετικών παραγόντων. Το κυρίαρχο επιχειρηματικό μοντέλο είναι γραμμικό, και η ανάπτυξη των περισσότερων επιχειρήσεων εξακολουθεί να βασίζεται στην κατανάλωση περισσότερων αγαθών από περισσότερους ανθρώπους. Η πραγματική διάρκεια ζωής πολλών καταναλωτικών προϊόντων συρρικνώνεται (17), ενώ η επισκευή τους γίνεται όλο και πιο δύσκολη (συχνά σκοπίμως) (18). Εναλλακτικές λύσεις για το γραμμικό οικονομικό μοντέλο «κατασκευή-κατανάλωση-απόρριψη», όπως εκείνες που βασίζονται στην κυκλικότητα, στην επισκευή ή στην κοινή χρήση υλικών, θα μπορούσαν να συμβάλουν στη μείωση της συνολικής κατανάλωσης υλικών, αλλά παραμένουν περιφερειακές και συχνά δεν είναι σε θέση να ανταγωνιστούν τις γραμμικές λύσεις υπό τις τρέχουσες συνθήκες (19). Στην πραγματικότητα, τα δευτερογενή (επαναχρησιμοποιημένα/ανακατασκευασμένα/ανακυκλωμένα) προϊόντα συχνά πωλούνται επιπλέον των πρωτογενών (νέων) προϊόντων, με αποτέλεσμα να προκύπτουν περιβαλλοντικές επιπτώσεις τόσο από την πρωτογενή όσο και από τη δευτερογενή παραγωγή (20). Η προώθηση της κυκλικότητας χωρίς την προώθηση ευρύτερων συστημικών αλλαγών στην παραγωγή (ιδίως στον σχεδιασμό των προϊόντων), στην κατανάλωση και στην πρόληψη δημιουργίας αποβλήτων θα αντιμετώπιζε, συνεπώς, μόνο ένα μέρος του προβλήματος. Οι καταναλωτές θα πρέπει να επωφελούνται από ένα πραγματικό «δικαίωμα επισκευής». |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Η τιμή είναι ένας από τους σημαντικότερους καθοριστικούς παράγοντες και κινητήριους μοχλούς της ζήτησης (21) και, για όσο χρονικό διάστημα η τιμή των προϊόντων και των υπηρεσιών δεν θα αντικατοπτρίζει με μεγαλύτερη ακρίβεια το πραγματικό τους κόστος, δεν θα είναι εφικτή μια γενική στροφή σε πρότυπα βιώσιμης κατανάλωσης. Επί του παρόντος, το οικονομικό κόστος του περιβαλλοντικού και του κοινωνικού εξωτερικού αντικτύπου της παραγωγής και της κατανάλωσης βαρύνει συνήθως τους φορολογούμενους και τις μελλοντικές γενιές, και όχι τις επιχειρήσεις που εμπορεύονται τα προϊόντα και τις υπηρεσίες αυτές. Τα προϊόντα και οι υπηρεσίες που προσφέρουν εναλλακτικές λύσεις με χαμηλότερες επιπτώσεις συχνά εξακολουθούν να είναι πιο ακριβά και η πρόσβαση σε αυτά να είναι δυσκολότερη, παρά τον αποδεδειγμένο αντίκτυπο λιγότερων αρνητικών εξωτερικών παραγόντων από περισσότερο βιώσιμες καταναλωτικές επιλογές, όπως βιολογικά προϊόντα και προϊόντα δίκαιου εμπορίου (22). |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Στο μεταξύ, αυξημένη προσοχή δίνεται στις λογιστικές μεθόδους πραγματικού κόστους και έχουν πολλαπλασιαστεί οι μελέτες από τότε που ο οικονομολόγος Pigou επινόησε τον όρο κόστος «εξωτερικότητας» (23). Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε το 2008 μια στρατηγική για την εσωτερίκευση του εξωτερικού κόστους (24), στην οποία προσδιορίζει τη φορολογία, την επιβολή διοδίων (ή τελών χρήσης) και, σε ορισμένες περιπτώσεις, την εμπορία εκπομπών, ως τα κυριότερα οικονομικά εργαλεία που έχουν ως αποτέλεσμα την εσωτερίκευση του εξωτερικού κόστους. Ωστόσο, στην Ευρώπη, η μακροπρόθεσμη τάση που παρατηρείται είναι μείωση των εσόδων από «περιβαλλοντικούς» φόρους ως ποσοστού επί των συνολικών φορολογικών εσόδων (25). |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Μια άλλη πρόκληση προκύπτει από την επί του παρόντος κυρίαρχη ερμηνεία του δικαίου του ανταγωνισμού, βάσει της οποίας υιοθετείται μια πολύ στενή έννοια της ευημερίας των καταναλωτών, η οποία δίδει προτεραιότητα στις χαμηλές τιμές στο ράφι για τον καταναλωτή έναντι της βιωσιμότητας των προϊόντων και του τρόπου παραγωγής τους. Το 2013, η ολλανδική αρχή ανταγωνισμού (ACM), στην υπόθεση «Energy Agreement» (Ενεργειακή συμφωνία), αποφάνθηκε ότι μια πολυμερής ενεργειακή συμφωνία για τη βιώσιμη ανάπτυξη με εργοδότες, συνδικαλιστικές ενώσεις, περιβαλλοντικούς οργανισμούς και άλλους φορείς, με σκοπό την εξοικονόμηση ενέργειας, την προώθηση της ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές και τη δημιουργία θέσεων εργασίας, δεν ήταν σύμφωνη με τις απαιτήσεις του δικαίου του ανταγωνισμού. Το 2014, η ACM, στην υπόθεση «Chicken of Tomorrow» (Τα κοτόπουλα του αύριο), έκρινε ότι μια πολυμερής συμφωνία για την αύξηση της καλής μεταχείρισης των κοτόπουλων, μέσω π.χ. της χορήγησης λιγότερων αντιβιοτικών και της παροχής περισσότερου χώρου, καθώς και για τη λήψη πρόσθετων περιβαλλοντικών μέτρων, περιόριζε τον ανταγωνισμό. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Στις κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής σχετικά με το άρθρο 101 παράγραφος 3 αναφέρεται ότι ο στόχος του άρθρου 101 είναι η προστασία του ανταγωνισμού στην αγορά «προκειμένου να αυξηθεί η ευημερία του καταναλωτή και να εξασφαλισθεί μια αποτελεσματική κατανομή των πόρων», χωρίς να παρέχεται οποιαδήποτε ένδειξη για το αν ή με ποιον τρόπο μπορούν να λαμβάνονται υπόψη μη οικονομικές παράμετροι. Πολλές επιχειρήσεις θα ήθελαν να εντείνουν τα έργα που εκτελούν για τη βιωσιμότητα, αλλά οι επενδύσεις είναι πολύ υψηλές για να τις αναλάβουν μόνες τους. Οι κατευθυντήριες γραμμές για το δίκαιο του ανταγωνισμού θα πρέπει να παράσχουν περισσότερη σαφήνεια στις επιχειρήσεις σχετικά με τον τρόπο συμμετοχής στη συνεργασία για τη βιωσιμότητα. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Μια πρόσφατη μελέτη του ιδρύματος Fairtrade παρουσιάζει στοιχεία που αποδεικνύουν ότι ένα ασαφές νομικό τοπίο όσον αφορά τη δυνητική συνεργασία σε σχέση με τις χαμηλές τιμές στη θύρα της εκμετάλλευσης περιορίζει την πρόοδο προς την ανάπτυξη συνεργασίας για την εξασφάλιση μισθών και εισοδημάτων αξιοπρεπούς διαβίωσης σε όλες τις αλυσίδες εφοδιασμού. Στην έκθεση επισημαίνεται ότι περαιτέρω σαφήνεια από τις αρχές ανταγωνισμού σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο θα αξιολογηθεί ενδεχόμενη προανταγωνιστική συνεργασία για το θέμα των χαμηλών τιμών στη θύρα της εκμετάλλευσης βάσει του δικαίου του ανταγωνισμού θα συνέβαλε σημαντικά στην επίτευξη προόδου (26). |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Εμπόδιο για μια συνεκτική προσέγγιση της βιώσιμης κατανάλωσης είναι ο τρέχων κατακερματισμός των πολιτικών της ΕΕ. Για παράδειγμα, όσον αφορά την εφαρμογή της οδηγίας της ΕΕ του 2014 σχετικά με τις διαδικασίες σύναψης δημοσίων συμβάσεων (27), διάφορες ΓΔ της Επιτροπής εργάζονται χωριστά για την κατάρτιση εγγράφων καθοδήγησης για τις αναθέτουσες αρχές («Buying Green» Εγχειρίδιο της ΓΔ Περιβάλλοντος (28), «Buying Social» υπό την καθοδήγηση της ΓΔ Εσωτερικής Αγοράς, Βιομηχανίας, Επιχειρηματικότητας και ΜΜΕ (29) — σε διαδικασία αναθεώρησης) ενώ υπάρχει χωριστή ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τίτλο «Κατευθυντήριες γραμμές για τις δημόσιες συμβάσεις καινοτομίας» (30). Το γεγονός αυτό μπορεί να προκαλέσει μεγάλη σύγχυση στις αναθέτουσες αρχές της ΕΕ που επιθυμούν να εφαρμόσουν μια ολοκληρωμένη προσέγγιση για βιώσιμες δημόσιες συμβάσεις (ΣΒΑ 12.3). |
| --- | --- |

3.12.

4.   Όραμα — Προς μια ολοκληρωμένη στρατηγική της ΕΕ για τη βιώσιμη κατανάλωση

| 4.1. | Οι πολιτικές που αφορούν τη βιωσιμότητα των διαδικασιών παραγωγής (π.χ. οικολογικός σχεδιασμός), των προϊόντων και των υπηρεσιών, και τον χειρισμό υλικών που μετατρέπονται σε απόβλητα, αποτελούν από καιρό ακρογωνιαίο λίθο της πολιτικής της ΕΕ και υφίσταται ένα σχετικά άρτια εδραιωμένο πλαίσιο πολιτικής. Ωστόσο, η προσέγγιση αυτή δεν αρκεί πλέον για να επιτευχθεί το μέγεθος της αλλαγής που απαιτείται στον διαθέσιμο χρόνο — πρέπει να δοθεί περισσότερη προσοχή στον ρόλο της κατανάλωσης στο πλαίσιο της επιδίωξης της βιώσιμης ανάπτυξης. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Οι πολιτικές σε επίπεδο ΕΕ που αφορούν την κατανάλωση έχουν, μέχρι στιγμής, επικεντρωθεί στον ρόλο των πολιτών ως καταναλωτών και στη χρήση εργαλείων πολιτικής που βασίζονται στην πληροφόρηση για να προσπαθήσουν να επηρεάσουν τη συμπεριφορά των καταναλωτών. Στα κυριότερα παραδείγματα περιλαμβάνεται η οικολογική επισήμανση των προϊόντων, οι εκστρατείες ευαισθητοποίησης και τα προαιρετικά κριτήρια για τις πράσινες δημόσιες συμβάσεις. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Τα εν λόγω εργαλεία πολιτικής είχαν περιορισμένη επίδραση στη μη βιώσιμη κατανάλωση. Στην πραγματικότητα, λιγοστά είναι τα στοιχεία που υποδεικνύουν ότι η βελτιωμένη πληροφόρηση σχετικά με τις περιβαλλοντικές επιδόσεις των προϊόντων, όπως τα οικολογικά σήματα, επιφέρει πραγματικές αλλαγές στην αγοραστική συμπεριφορά, πόσο μάλλον στην απαιτούμενη κλίμακα. Αυτό οφείλεται σε διάφορες αντίστροφες επιπτώσεις, υποσυνείδητες ρουτίνες και συνήθειες (31). Οι επιλογές στις οποίες προβαίνουμε ως καταναλωτές (είτε πρόκειται για νοικοκυριά, είτε για τον ιδιωτικό ή τον δημόσιο τομέα) εξακολουθούν σε μεγάλο βαθμό να καθορίζονται από την τιμή και την ευκολία (32). Ωστόσο, είναι σημαντικό να επισημανθεί ότι την ευθύνη για τέτοιου είδους επιλογές στο υφιστάμενο σύστημα δεν φέρουν οι καταναλωτές, αλλά μάλλον οι παραγωγοί (33). Η καπιταλιστική λογική και η ανισορροπία ισχύος στην αλυσίδα εφοδιασμού είναι οι παράγοντες που οδηγούν σε έναν «ανταγωνισμό προς τα κάτω», στο πλαίσιο του οποίου δίνεται προτεραιότητα στην τιμή έναντι της βιωσιμότητας. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Προβληματική επίσης είναι η αντίληψη ότι οι πολίτες είναι υπεύθυνοι για την εξασφάλιση περισσότερο βιώσιμης κατανάλωσης, καθώς τα περισσότερα προϊόντα και υπηρεσίες δεν αποκαλύπτουν το πραγματικό τους κόστος και οι μοχλοί της αγοράς και της κοινωνίας εξακολουθούν να έχουν ως στόχο την ενθάρρυνση της αυξημένης κατανάλωσης υλικών. Η ευθύνη του ιδιωτικού και του δημόσιου τομέα για την αντιμετώπιση της μη βιώσιμης κατανάλωσης πρέπει να αναγνωριστεί καλύτερα και να υιοθετηθούν εργαλεία που θα συμβάλουν στο να διασφαλιστεί –με ισορροπημένο και διαφανή τρόπο– ότι η πλέον υγιεινή, βιώσιμη και ασφαλής επιλογή είναι ταυτόχρονα η ευκολότερη και η περισσότερο οικονομικά προσιτή επιλογή για τους πολίτες. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να συνεχίσει να στηρίζει τις πανευρωπαϊκές εκστρατείες για τη βιώσιμη κατανάλωση, υπό την ηγεσία της κοινωνίας των πολιτών, με έμφαση όχι μόνο στις ατομικές αποφάσεις των καταναλωτών. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Ένας από τους παράγοντες που διαμορφώνουν τη φύση της πολιτικής σε επίπεδο ΕΕ έως σήμερα είναι η ισορροπία των αρμοδιοτήτων πολιτικής μεταξύ της ΕΕ και των κρατών μελών της. Τα μέσα πολιτικής που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη ρύθμιση της ζήτησης, όπως οι φόροι, εμπίπτουν σε μεγάλο βαθμό στην αρμοδιότητα των κρατών μελών. Ωστόσο, η ΕΕ διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στο να διασφαλιστεί ότι η Ευρώπη ζει εντός των ορίων του πλανήτη και διαθέτει αρκετά μέσα με τα οποία μπορεί να αναλάβει δράση σχετικά με τη μη βιώσιμη κατανάλωση. Ορισμένα κράτη μέλη θα μπορούσαν επίσης να επωφεληθούν από περαιτέρω καθοδήγηση (εργαλειοθήκη) εκ μέρους της ΕΕ. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Μεμονωμένες προσεγγίσεις, π.χ. η δίκαιη ή κυκλική προσέγγιση, είναι σημαντικές αλλά δεν επαρκούν για την επίτευξη βιωσιμότητας. Επιπλέον, υπάρχει ο κίνδυνος η ανάπτυξη αποκρίσεων πολιτικής στη μη βιώσιμη κατανάλωση, μεμονωμένα, να δημιουργήσουν απρόβλεπτα ζητήματα σε μεταγενέστερο στάδιο. Απαιτείται μια ολοκληρωμένη και συντονισμένη προσέγγιση, η οποία να αντικατοπτρίζει την πολυπλοκότητα του επίμαχου ζητήματος και να παρέχει συνεκτική συμβολή από ευρύ φάσμα διαφορετικών τομέων πολιτικής, στο οποίο περιλαμβάνονται τομείς από την έρευνα, την καινοτομία, τις τομεακές και βιομηχανικές πολιτικές έως την εκπαίδευση, την ευημερία, το εμπόριο και την απασχόληση (34). Είναι σημαντικό να επισημανθεί ότι μια στρατηγική της ΕΕ πρέπει να συμπληρώσει –και όχι να θέσει σε κίνδυνο– φιλόδοξες κανονιστικές παρεμβάσεις στις περιπτώσεις όπου αυτές είναι απαραίτητες. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Μια στρατηγική σε επίπεδο ΕΕ για τη βιώσιμη κατανάλωση θα πρέπει να παράσχει ένα φιλόδοξο πλαίσιο ώστε τα κράτη μέλη και ο ιδιωτικός τομέας να μπορούν να ανταποκρίνονται τόσο στην κατανάλωση των νοικοκυριών όσο και στην κατανάλωση του δημόσιου τομέα. Οι αγορές δεν θα παράσχουν βιώσιμα αποτελέσματα αυτομάτως. Απαιτείται μια στρατηγική για τη δημιουργία κανονιστικού πλαισίου και την παροχή στρατηγικής κατεύθυνσης που ευνοεί φιλόδοξες και πρωτοποριακές πρωτοβουλίες τόσο για τα προϊόντα όσο και για τις υπηρεσίες (δεδομένου ότι η οικονομία των υπηρεσιών δεν είναι απαραιτήτως βιώσιμη). |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Μια στρατηγική της ΕΕ θα ανταποκρίνεται επίσης στα αιτήματα των Ευρωπαίων καταναλωτών για τη διασφάλιση από την ΕΕ διαρθρωτικών αλλαγών και τη δημιουργία νέων υποδομών που θα παράσχουν στους καταναλωτές τη δυνατότητα να υιοθετήσουν έναν περισσότερο βιώσιμο τρόπο ζωής (35). |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Η ενσωμάτωση του ρόλου της κατανάλωσης σε επίπεδο ΕΕ μπορεί επίσης να συμβάλει στην αποφυγή των αντίστροφων επιπτώσεων και άλλων απρόβλεπτων συνεπειών της αναθεωρημένης και/ή νέας πολιτικής και να υποστηρίξει μια πιο μακροπρόθεσμη πολιτιστική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουμε την έννοια της επάρκειας και τον ρόλο της κατανάλωσης σε σχέση με την επίτευξη του θεματολογίου για το 2030. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Μια στρατηγική της ΕΕ για τη βιώσιμη κατανάλωση θα πρέπει να περιλαμβάνει στόχους για απόλυτη μείωση του αποτυπώματος υλικού της ευρωπαϊκής κατανάλωσης. Οι στόχοι σε επίπεδο ΕΕ μπορούν να παρέχουν κατεύθυνση, ώθηση και συνοχή τόσο σε άλλα επίπεδα διακυβέρνησης όσο και σε ιδιωτικούς και δημόσιους φορείς καινοτομίας ώστε να συνδράμουν στην επίτευξη της οικονομίας της ευημερίας (36). |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Επιπλέον, η πτυχή της δικαιοσύνης στη χρήση των πόρων είναι ζωτικής σημασίας και αποτελεί μια πτυχή που έχει παραβλεφθεί επί μακρόν στην πολιτική της ΕΕ (37). Η στρατηγική για τη βιώσιμη κατανάλωση πρέπει να είναι μια ανθρωποκεντρική στρατηγική, η οποία θα έχει ως στόχο να εξασφαλίσει ότι οι βιώσιμες καταναλωτικές επιλογές είναι προσβάσιμες, οικονομικά προσιτές και ελκυστικές για όλους. Η στρατηγική θα πρέπει να δώσει ιδιαίτερη προσοχή στον αντίκτυπο στους ευάλωτους πληθυσμούς και στα νοικοκυριά με χαμηλό εισόδημα. Οι κοινωνικές ομάδες υψηλών δαπανών πρέπει επίσης να αντιμετωπιστούν αναλόγως. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Οι εργαζόμενοι και οι γεωργοί διαδραματίζουν βασικό ρόλο στην προώθηση της βιώσιμης κατανάλωσης, καθώς είναι ταυτόχρονα καταναλωτές στο τέλος της αλυσίδας και παραγωγοί στην αρχή της αλυσίδας εφοδιασμού. Συνεπώς, είναι πολύ σημαντικό οι πολιτικές βιώσιμης κατανάλωσης να περιλαμβάνουν μια ισορροπημένη προσέγγιση για την κατανομή της αξίας στο εσωτερικό και σε όλο το μήκος της αλυσίδας αξίας, όπως η προώθηση μισθών που εξασφαλίζουν αξιοπρεπή διαβίωση στους εργαζόμενους και εισοδήματος που εξασφαλίζει αξιοπρεπή διαβίωση στους γεωργούς, τόσο στην ΕΕ όσο και στις χώρες του νότιου ημισφαιρίου, και όχι να στοχεύουν αποκλειστικά στην βραχυπρόθεσμη εξασφάλιση χαμηλών τιμών για τους καταναλωτές. Οι εργαζόμενοι, οι συνδικαλιστικές οργανώσεις, οι ομάδες γεωργών και οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών μπορούν επίσης να διαδραματίσουν καίριο ρόλο στην παρακολούθηση της συμμόρφωσης με τα πρότυπα για τη βιωσιμότητα και τα ανθρώπινα δικαιώματα στις παγκόσμιες αλυσίδες αξίας. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | Το λιανικό εμπόριο μπορεί επίσης να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην προώθηση της βιώσιμης κατανάλωσης, ωθώντας τους καταναλωτές προς υγιεινές και περισσότερο βιώσιμες επιλογές. Στον τομέα αυτόν, ιδιαίτερη αναφορά αξίζει να γίνει στο επιχειρηματικό μοντέλο του καταναλωτικού συνεταιρισμού λόγω της ειδικής επιχειρηματικής του μορφής, στο πλαίσιο της οποίας το μέλος-καταναλωτής βρίσκεται στον πυρήνα της επιχειρηματικής και δημοκρατικής δομής διακυβέρνησης. |
| --- | --- |

4.13.

| 4.14. | Η στρατηγική της ΕΕ θα πρέπει να περιλαμβάνει πρωτοβουλίες για τη διασφάλιση διαφανών και αξιόπιστων ροών πληροφοριών προς υποστήριξη της βιώσιμης κατανάλωσης, αξιοποιώντας τις ευκαιρίες που δημιουργούνται από νέες και αναδυόμενες ψηφιακές λύσεις. Με τον τρόπο αυτόν θα μπορούσε επίσης να παρασχεθεί στήριξη σε επιχειρήσεις που είναι πρόθυμες να καινοτομήσουν, αλλά, επί του παρόντος, στερούνται μετρήσεων και δεδομένων που θα τους επέτρεπαν να προβούν σε αξιόπιστη εκτίμηση των οικολογικών και κοινωνικών επιπτώσεων της ημερήσιας κατανάλωσης. Με την πρόκληση αυτή βρίσκονται ιδιαιτέρως αντιμέτωπες οι ΜΜΕ, οι νεοφυείς επιχειρήσεις και οι συνεταιρισμοί, που αποτελούν ουσιώδεις φορείς καινοτομίας και πιλοτικές πλατφόρμες. Επιπλέον, η ΕΕ διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην εναρμόνιση και την επαλήθευση των οικολογικών ισχυρισμών που διατυπώνονται στην εσωτερική αγορά. Επί του παρόντος, ο μεγάλος όγκος των ισχυρισμών αυτού του είδους, για την τεκμηρίωση των οποίων παρέχονται αποδεικτικά στοιχεία διαφορετικής ισχύος, δημιουργεί σύγχυση και πιθανώς διαβρώνει την εμπιστοσύνη των καταναλωτών στη νομιμότητα οποιουδήποτε από αυτούς τους ισχυρισμούς. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ επικροτεί τη φιλοδοξία της Επιτροπής, στο πλαίσιο της εφαρμογής του νέου σχεδίου δράσης για την κυκλική οικονομία, να υποβάλει νομοθετική πρόταση η οποία θα έχει ως στόχο να διασφαλίσει ότι οι επιχειρήσεις τεκμηριώνουν τους περιβαλλοντικούς ισχυρισμούς τους. |
| --- | --- |

4.14.

| 4.15. | Μια στρατηγική σε επίπεδο ΕΕ για τη βιώσιμη κατανάλωση θα πρέπει να αναγνωρίζει και να προάγει συνέργειες με άλλους τομείς πολιτικής. Παραδείγματος χάριν, το 45 % των συνολικών εκπομπών άνθρακα στην Ευρώπη προέρχεται από τον τρόπο παραγωγής και χρήσης προϊόντων και τον τρόπο παραγωγής τροφίμων (38). Τα συστήματα τροφίμων μπορούν να αποτελέσουν πηγή αποκατάστασης και αυξημένης ανθεκτικότητας εάν τα τρόφιμα καλλιεργούνται, υφίστανται επεξεργασία και καταναλώνονται κατά τρόπο διαφορετικό. Κάτι τέτοιο συνεπάγεται σχεδόν σίγουρα τη χορήγηση κατάλληλων, για το εκάστοτε είδος, ζωοτροφών στα ζώα εκτροφής και ισορροπημένη διατροφή με λιγότερο κρέας για τους καταναλωτές. Με τον τρόπο αυτό επιτυγχάνονται οφέλη τόσο για το κλίμα όσο και για την υγεία (39). Η κατανάλωση και η ζήτηση διαδραματίζουν καίριο ρόλο στην ικανότητά μας να μειώσουμε τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. Ομοίως, η κύρια πρόκληση για την αντιμετώπιση της απώλειας βιοποικιλότητας και της υποβάθμισης των οικοσυστημάτων στην Ευρώπη είναι ο τρόπος ζωής μας που χρειάζεται περισσότερους πλανήτες (40). Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει επίσης το αίτημά της για αναγνώριση των δικαιωμάτων της φύσης, ώστε να διασφαλίζεται ισότητα με τα δικαιώματα των ατόμων και των εταιρειών (41). |
| --- | --- |

4.15.

5.   Από το όραμα στην υλοποίηση — Ευκαιρίες για ανάληψη δράσης σε επίπεδο ΕΕ και κρατών μελών

| 5.1. | Στο πλαίσιο της ανάκαμψης μετά την κρίση της νόσου COVID-19, η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή, το Κοινοβούλιο και τα κράτη μέλη να συνεργαστούν με την ΕΟΚΕ για την ανάπτυξη ενός σημαντικού και συντονισμένου προγράμματος ολοκληρωμένων πολιτικών που θα βοηθήσει την Ευρώπη να ανοικοδομηθεί βελτιωμένη και θα δημιουργήσει τις συνθήκες για μια ολοκληρωμένη στρατηγική για τη βιώσιμη κατανάλωση. Τα σχέδια πράσινης ανάκαμψης θα πρέπει να δώσουν ώθηση για να ξεκινήσει η απαραίτητη συστημική αλλαγή στην κινητικότητα, τη διατροφή, τη στέγαση, την ψυχαγωγία, τα ενεργειακά συστήματα και τις ομάδες προϊόντων υψηλού αντίκτυπου (42), εξετάζοντας τον αντίκτυπο της κατανάλωσης της ΕΕ τόσο στην ΕΕ όσο και στις χώρες του νότιου ημισφαιρίου. Ως αφετηρία της διαδικασίας αυτής διατυπώνονται οι ακόλουθες προτάσεις. |
| --- | --- |

5.1.

5.2.   
  Νομικά ή κανονιστικά μέσα

| 5.2.1. | Θέσπιση κανόνων για τα προϊόντα (ρύθμιση) και απαγορεύσεων προϊόντων (απαγορεύσεις) που προάγουν τη βιωσιμότητα, δηλαδή που προωθούν τη μεγαλύτερη διάρκειας ζωής και τη βιωσιμότητα των προϊόντων. Η ΕΟΚΕ ήταν πρωτοπόρος και έχει ήδη ζητήσει την πλήρη απαγόρευση της προγραμματισμένης σταδιακής αχρήστευσης στη γνωμοδότησή της του 2013 (43) σχετικά με τη διάρκεια ζωής των προϊόντων και την ενημέρωση των καταναλωτών, καθώς και σε μεταγενέστερες γνωμοδοτήσεις. Επισήμανε ότι θα ήταν σκόπιμο να δημιουργηθεί ένα σύστημα που να εξασφαλίζει μία ελάχιστη διάρκεια ζωής για τα προϊόντα προς πώληση. Πρόσφατη έκθεση που εκπόνησε η επιτροπή Εσωτερικής Αγοράς και Προστασίας των Καταναλωτών (IMCO) του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου κινείται προς την ίδια κατεύθυνση (44). Σε αυτό το πλαίσιο, οι επιπτώσεις της αύξησης του ηλεκτρονικού εμπορίου, π.χ. κατά τη διάρκεια της κρίσης COVID-19, θα πρέπει επίσης να εξεταστούν. |
| --- | --- |

5.2.1.

| 5.2.2. | Απαγόρευση των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών, όχι μόνο στις αλυσίδες εφοδιασμού (45) τροφίμων, όπως θεσπίστηκε με τη νέα οδηγία κατά των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών στις αλυσίδες εφοδιασμού τροφίμων, αλλά και σε άλλους τομείς, όπως τα κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα, που πλήττονται από ευρέως διαδεδομένες αθέμιτες εμπορικές πρακτικές, οι οποίες επιδεινώθηκαν από την κρίση της νόσου COVID- 19 (46). Η ΕΟΚΕ ζητεί την ισορροπημένη εφαρμογή της οδηγίας για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές προκειμένου να αποφευχθεί η προστασία μεγάλων κατασκευαστών επώνυμων προϊόντων που κάνουν κατάχρηση της διαπραγματευτικής τους ισχύος για να δημιουργήσουν μεγάλα περιθώρια κέρδους. |
| --- | --- |

5.2.2.

| 5.2.3. | Δίκαιο του ανταγωνισμού. Παροχή της δυνατότητας διενέργειας συλλογικών διαπραγματεύσεων μεταξύ προμηθευτών και αγοραστών σχετικά με την τιμή (και τις συνθήκες παράδοσης) των βασικών εμπορευμάτων, ειδικά στις διεπαφές που εμφανίζουν σημαντικές διαφορές ως προς τα επίπεδα συγκέντρωσης διαδοχικών στοιχείων στην αλυσίδα αξίας (π.χ. κατακερματισμένοι προμηθευτές έναντι συγκεντρωμένων αγοραστών). Στο πλαίσιο της υπό εξέλιξη αναθεώρησης από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή των κατευθυντήριων γραμμών για τις συμφωνίες οριζόντιας συνεργασίας, θα πρέπει να συμπεριληφθεί εκ νέου τμήμα για τις τομεακές συμφωνίες βιωσιμότητας, σύμφωνα με το πρότυπο που ορίζεται στο τμήμα των προηγούμενων κατευθυντήριων γραμμών του 2001 (47) για τις περιβαλλοντικές συμφωνίες, και να γίνει προσαρμογή τους στο τρέχον πλαίσιο, λαμβανομένων επίσης υπόψη της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας, της συμφωνίας του Παρισιού και του ΣΒΑ 12. |
| --- | --- |

5.2.3.

| 5.2.4. | Κανόνες για το εμπόριο. Επιβολή των κοινωνικών και περιβαλλοντικών ρητρών που περιλαμβάνονται στις εμπορικές συμφωνίες, με κυρώσεις (όπως στοχευμένα αυξημένα τιμολόγια που θα αφορούν στρατηγικούς τομείς, εξαιρουμένων των τομέων όπου η επιβολή δασμών θα μπορούσε να οδηγήσει σε αύξηση της φτώχειας στις ΛΑΧ) σε περίπτωση μη συμμόρφωσης. |
| --- | --- |

5.2.4.

| 5.2.5. | Εταιρική ευθύνη. Υποχρεωτικό καθήκον επαγρύπνησης των αγοραστών σε όλο το μήκος της αλυσίδας εφοδιασμού τους (δημιουργία υποχρέωσης) για βιώσιμες αλυσίδες εφοδιασμού στο πλαίσιο της διασφάλισης της εταιρικής ευθύνης. Αντί να εφαρμόσουν μια προσέγγιση «καταλόγου σημείων ελέγχου», οι επιχειρήσεις θα πρέπει να επανεξετάσουν τις πρακτικές αγορών τους, σύμφωνα με τις συμβουλές του ΟΟΣΑ (48), και να δεσμευτούν από αυστηρότερους νόμους για τον έλεγχο των πιέσεων από ομάδες συμφερόντων. Θα πρέπει να αναληφθεί δράση κατά της «προβολής ψευδοοικολογικής ταυτότητας» (greenwashing). |
| --- | --- |

5.2.5.

| 5.2.6. | Υποχρεωτική χρήση τυποποιημένου εργαλείου για την παρακολούθηση και τον εντοπισμό πληροφοριών σχετικά με τις εργασίες που εκτελούνται κατά μήκος της αλυσίδας αξίας — ποιος, πότε, πού, υπό ποιες κοινωνικές και περιβαλλοντικές συνθήκες (παροχή των τεχνικών μέσων για την εκπλήρωση της υποχρέωσης). Η κοινωνία των πολιτών και οι συνδικαλιστικές οργανώσεις θα πρέπει να συμμετέχουν στην ανάπτυξη και την παρακολούθηση περιβαλλοντικών και κοινωνικών προτύπων. |
| --- | --- |

5.2.6.

5.3.   
  Οικονομικά και χρηματοδοτικά μέσα

| 5.3.1. | Μετακύλιση της φορολογίας από την εργασία στη χρήση των πόρων. Χρήση της υπό εξέλιξη αναθεώρησης του κανονισμού για τον ΦΠΑ για την πρόβλεψη σαφών κριτηρίων όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο τα κράτη μέλη μπορούν να θεσπίσουν μειωμένους συντελεστές ΦΠΑ για προϊόντα που παράγονται με βιώσιμο τρόπο και για υπηρεσίες που μπορούν να μειώσουν τις αρνητικές επιπτώσεις της κατανάλωσης, όπως οι υπηρεσίες επισκευής ή διαμοιρασμού. Προώθηση μέτρων για την αποτροπή του φορολογικού ανταγωνισμού και του «ανταγωνισμού προς τα κάτω» μεταξύ των κρατών μελών και δικαιότερη φορολόγηση των πλέον κερδοφόρων τομέων και κεφαλαίων. |
| --- | --- |

5.3.1.

| 5.3.2. | Αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει». Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει αρχίσει να λαμβάνει πιο σοβαρά υπόψη την προσέγγιση της εσωτερίκευσης των εξωτερικών επιπτώσεων, π.χ. αναγνωρίζοντας ότι οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας θα είναι σε μειονεκτική θέση όσο το εξωτερικό κόστος των ορυκτών πόρων δεν αντικατοπτρίζεται πλήρως στην τιμή της αγοράς ή επιχειρώντας να εφαρμόσει την αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει» στον τομέα των μεταφορών. Στο μεταξύ, θα πρέπει να αναγνωριστεί ότι αυτές οι προσεγγίσεις συμφιλιώνουν την οικολογική με την οικονομική διάσταση της βιωσιμότητας, δεν λαμβάνουν ωστόσο υπόψη την κοινωνική διάσταση (49). |
| --- | --- |

5.3.2.

| 5.3.3. | Δίκαιες και πράσινες δημόσιες συμβάσεις (ΠΔΣ). Στον ΣΒΑ 12.7 γίνεται αναφορά στη σημασία της κατάρτισης σχεδίων δράσης για βιώσιμες δημόσιες συμβάσεις. Διάφορες εθνικές δράσεις σχετικά με τις κατευθυντήριες αρχές των Ηνωμένων Εθνών για τα σχέδια για τα ανθρώπινα δικαιώματα αναφέρονται στις δημόσιες συμβάσεις, και παρατηρούνται πολλές ορθές πρακτικές σε εθνικό επίπεδο. Στη Δανία, π.χ., στα κρατικά συσσίτια έχει πραγματοποιηθεί μετάβαση προς ένα υψηλό επίπεδο βιολογικών προϊόντων, ενώ λαμβάνονται υπόψη οι δημοσιονομικοί περιορισμοί. Το ICLEI προωθεί επί του παρόντος μια πρωτοβουλία για την προώθηση υποχρεωτικών, προοδευτικών βιώσιμων προμηθειών τροφίμων σε όλα τα ευρωπαϊκά σχολεία και τους παιδικούς σταθμούς. Στο νέο σχέδιο δράσης για την κυκλική οικονομία, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε ότι οι αγοραστές του δημόσιου τομέα θα ενθαρρυνθούν να συμμετάσχουν στην επικείμενη πρωτοβουλία «Public Buyers for Climate and Environment» (Αγοραστές του δημόσιου τομέα για το κλίμα και το περιβάλλον), στο πλαίσιο της οποίας θα έρθουν σε επαφή αγοραστές που έχουν δεσμευτεί να εφαρμόζουν τις ΠΔΣ. Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να συμπεριλάβει ευρύτερα κριτήρια βιωσιμότητας, όπως κοινωνικά ζητήματα και ζητήματα δίκαιου εμπορίου. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει επίσης τα σχέδια της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να προτείνει τη θέσπιση ελάχιστων υποχρεωτικών κριτηρίων και στόχων ΠΔΣ στην τομεακή νομοθεσία, καθώς και τη σταδιακή επιβολή της υποχρέωσης υποβολής εκθέσεων για την παρακολούθηση της χρήσης των πράσινων δημόσιων συμβάσεων. |
| --- | --- |

5.3.3.

| 5.3.4. | Πολιτικές αναπτυξιακής συνεργασίας που υποστηρίζουν τη γεωργία μικρής κλίμακας, τις ΜΜΕ και τους καταναλωτικούς συνεταιρισμούς. |
| --- | --- |

5.3.4.

5.4.   
  Εθελοντικό μέσο ή μέσο που βασίζεται στην πληροφόρηση

| 5.4.1. | Η επισήμανση των προϊόντων μπορεί να συμβάλει στην ενίσχυση των προσπαθειών που καταβάλλουν ορισμένες επιχειρήσεις στον τομέα της βιωσιμότητας, αλλά τα σήματα δεν θα πρέπει σε καμία περίπτωση να χρησιμοποιηθούν ως δικαιολογία για τη μη ρύθμιση συμπεριφορών και πρακτικών που δεν είναι αποδεκτές. Παραδείγματος χάριν, μία από τις επιλογές που εξετάζει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ως συνέχεια της ανακοίνωσης της ΕΕ σχετικά με την εντατικοποίηση της δράσης της ΕΕ για την προστασία και την αποκατάσταση των δασών του πλανήτη είναι η καθιέρωση σήματος που θα τοποθετείται σε προϊόντα που δεν σχετίζονται με αποψίλωση δασών. Ωστόσο, αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει στην αντίληψη ότι η ΕΕ στην πραγματικότητα ανέχεται τη διάθεση προϊόντων στην αγορά της ΕΕ τα οποία δεν είναι φιλικά προς τα δάση, κάτι που θα προκαλέσει έντονη σύγχυση. Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναπτύξει περαιτέρω υφιστάμενα σήματα περιβαλλοντικής αριστείας που καλύπτουν ολόκληρο τον κύκλο ζωής, όπως το οικολογικό σήμα της ΕΕ, και να τα επεκτείνει ώστε να καλύπτουν και την κοινωνική διάσταση. Ειδικότερα, η εφαρμογή ενός σαφούς συστήματος επισήμανσης σχετικά με την προέλευση και τα μέσα παραγωγής θα διευκολύνει τις επιλογές των καταναλωτών (50). |
| --- | --- |

5.4.1.

| 5.4.2. | Πρωτοβουλίες από τη βάση προς την κορυφή και πολυεπίπεδη διακυβέρνηση. Η αποκέντρωση της δράσης σε τοπικό επίπεδο μέσω αξιόπιστων φορέων, όπως οργανισμοί και ενώσεις τοπικής αυτοδιοίκησης, είναι ένας αποτελεσματικός τρόπος σχεδιασμού τοπικών δράσεων, προσέγγισης των πολιτών και εξασφάλισης της ουσιαστικής συμμετοχής τους. Αυξάνεται συνεχώς ο αριθμός των τοπικών αρχών που εφαρμόζουν σοβαρές στρατηγικές βιωσιμότητας, υπέρ των οποίων η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρέχει κίνητρα μέσω βραβείων, όπως η Ευρωπαϊκή Πράσινη Πρωτεύουσα, το «Σύμφωνο οικολογικών πόλεων» (Green City Accord) ή το βραβείο «Πόλεις της ΕΕ για το δίκαιο και ηθικό εμπόριο» (EU Cities for Fair and Ethical Trade City Award). Τα εν λόγω πρότυπα και τάσεις πιθανότατα θα επηρεαστούν από τις τρέχουσες αντιδράσεις στην κρίση της νόσου COVID-19. Οι πιλοτικές παρεμβάσεις σε πραγματικές συνθήκες μπορούν να συμβάλουν καθοριστικά στην ενημέρωση του σχεδιασμού και της εφαρμογής της στρατηγικής της ΕΕ για τη βιώσιμη κατανάλωση και, ως εκ τούτου, θα πρέπει να υποστηριχθούν. |
| --- | --- |

5.4.2.

| 5.4.3. | Διαφήμιση και μάρκετινγκ. Θα πρέπει επίσης να εξεταστεί ο ρόλος της διαφήμισης και του μάρκετινγκ, ώστε να απολέσει ο τομέας αυτός τον εντόνως καταναλωτικό χαρακτήρα του και να εστιάσει στις πτυχές της ανθεκτικότητας και της δυνατότητας επαναχρησιμοποίησης των προϊόντων, ενώ παράλληλα να απαγορευτεί η παραπλανητική διαφήμιση. |
| --- | --- |

5.4.3.

| 5.4.4. | Εκπαίδευση. Θα πρέπει να υποβληθούν προτάσεις για την ενσωμάτωση της εκπαίδευσης σχετικά με τη βιώσιμη κατανάλωση στα σχολικά προγράμματα από μικρή ηλικία και την ενθάρρυνση των πρωτοβουλιών στον τομέα της εκπαίδευσης (π.χ. οι πρωτοβουλίες που προωθούνται από τους συνεταιρισμούς καταναλωτών), για την προώθηση της συμμετοχής των πολιτών και της αλλαγής νοοτροπίας. |
| --- | --- |

5.4.4.

Βρυξέλλες, 18 Σεπτεμβρίου 2020.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Luca JAHIER

---

(1)  Η ευθύνη των παραγωγών ισχύει σε όλους τους τομείς, ωστόσο πρέπει να αναγνωριστεί η ιδιαίτερη κατάσταση των γεωργών.

1

(2)  Ψήφισμα της ΕΟΚΕ με θέμα «Προτάσεις της ΕΟΚΕ για την ανασυγκρότηση και την ανάκαμψη μετά την κρίση της νόσου COVID-19»

2

(3)  Eurostat, Sustainable development in the EU [Βιώσιμη ανάπτυξη στην ΕΕ], 2020

3

Sustainable development in the EU

(4)  ΕΕ C 106 της 31.3. 2020, σ. 1.

4

(5)  ΕΕ C 47 της 11.2.2020, σ. 30.

5

(6)  ΕΟΠ SOER 2020

6

(7)  ΕΟΠ.

7

(8)  Global Footprint Network [Δίκτυο για το παγκόσμιο αποτύπωμα].

8

(9)  Vandermaesen, T. κ.ά. (2019) EU overshoot day — Living beyond nature's limits [Ευρωπαϊκή ημέρα κρίσιμης εξάντλησης των πόρων — Ζώντας πέραν των ορίων της φύσης]. WWF.

9

EU overshoot day — Living beyond nature's limits

(10)  SOER 2020

10

(11)  Steffen, W. κ.ά, 2015

11

(12)  Kettunen, M., Gionfra, S. και Monteville, M. (2019).EU circular economy and trade [Κυκλική οικονομία και εμπόριο της ΕΕ], Ινστιτούτο Ευρωπαϊκής Πολιτικής Περιβάλλοντος (IEEP), Βρυξέλλες/Λονδίνο

12

EU circular economy and trade

(13)  ΕΟΠ.

13

(14)  Eurostat

14

(15)  ΟΕΕ/ΗΕ (2018).

15

(16)  Rijnhout L., Stoczkiewicz M., Bolger M. (2018).Necessities for a Resource Efficient Europe [Οι επιταγές μιας Ευρώπης που χρησιμοποιεί αποτελεσματικά τους πόρους]

16

Necessities for a Resource Efficient Europe

(17)  ΕΟΠ (2018) Waste prevention in Europe [Πρόληψη των αποβλήτων στην Ευρώπη]

17

Waste prevention in Europe

(18)  Ευρωπαϊκό Γραφείο Περιβάλλοντος (ΕΓΠ) (2019) Cool products don't cost the earth[Τα έξυπνα προϊόντα δεν κοστίζουν στη Γη].

18

Cool products don't cost the earth

(19)  ΟΟΣΑ (2019).

19

(20)  Zink, T. και Geyer, R. (2017).

20

(21)  Έρευνα του Ευρωβαρόμετρου, Η ασφάλεια των τροφίμων στην ΕΕ, Ιούνιος 2019

21

Η ασφάλεια των τροφίμων στην ΕΕ

(22)  The external costs of banana production [Το εξωτερικό κόστος της παραγωγής μπανάνας].

22

The external costs of banana production

(23)  Pigou, A. C. (1920). The Economics of Welfare [Η οικονομία της ευημερίας]

23

The Economics of Welfare

(24)  Ευρωπαϊκή Επιτροπή Στρατηγική για την εσωτερίκευση του εξωτερικού κόστους COM(2008) 435 final.

24

Στρατηγική για την εσωτερίκευση του εξωτερικού κόστους

(25)  Eurostat

25

(26)  Competition Policy and Sustainability: A study of industry attitudes towards multi-stakeholder collaboration in the UK grocery sector [Πολιτική ανταγωνισμού και βιωσιμότητα: Μια μελέτη των βιομηχανικών αντιλήψεων απέναντι στην πλειονομερή συνεργασία στον τομέα τροφίμων στο Ηνωμένο Βασίλειο] — Ίδρυμα Fairtrade Λονδίνο, ΗΒ, Απρίλιος 2019.

26

Competition Policy and Sustainability: A study of industry attitudes towards multi-stakeholder collaboration in the UK grocery sector

(27)  Οδηγία 2014/24/ΕΕ

27

(28)  Ευρωπαϊκή Επιτροπή — Πράσινες αγορές! — Εγχειρίδιο για τις πράσινες δημόσιες συμβάσεις.

28

(29)  Ευρωπαϊκή Επιτροπή — Κοινωνικές αγορές (Buying Social)

29

Buying Social

(30)  Ανακοίνωση της Επιτροπής — Κατευθυντήριες γραμμές για τις δημόσιες συμβάσεις καινοτομίας (2018)

30

(31)  Δηλαδή συγκεκριμένες αλλαγές συμπεριφοράς, έναντι της δηλωμένης βούλησης των ανθρώπων να αλλάξουν συμπεριφορά (η έρευνα σχετικά με την τελευταία συνοψίστηκε από τη LE Europe κ.ά. (2018).

31

(32)  LE Europe, VVA Europe, Ipsos, ConPolicy and Trinomics (2018).

32

ConPolicy and Trinomics

(33)  Βλ. υποσημείωση 1.

33

(34)  ΕΟΠ.

34

(35)  ΕΓΕΚ (2020)

35

(36)  ΕΕ C 106 της 31.3.2020, σ. 1.

36

(37)  Rijnhout L., Stoczkiewicz M., Bolger M. (2018).

37

(38)  Ίδρυμα Ellen MacArthur (2019).

38

(39)  ΕΕ C 190 της 5.6.2019, σ. 9.

39

(40)  Gerritsen, E. και Underwood, E. (2019) What the Green Deal means for Europe's biodiversity [Τι σημαίνει η Πράσινη Συμφωνία για τη βιοποικιλότητα της Ευρώπης]. Allen, B. και Charveriat, C. (2018)

40

What the Green Deal means for Europe's biodiversity

A meaty challenge [Μια βαθιά πρόκληση]. Ινστιτούτο Ευρωπαϊκής Πολιτικής Περιβάλλοντος (IEEP), Βρυξέλλες.

A meaty challenge

(41)  ΕΕ C 81 της 2.3. 2018, σ. 22

41

(42)  IEEP και FEPS

42

(43)  ΕΕ C 67 της 6.3. 2014, σ. 23.

43

(44)  Έκθεση της επιτροπής IMCO

44

(45)  ΕΕ C 440 της 6.12.2018, σ. 165.

45

(46)  Εκθέσεις του ΟΟΣΑ, της κοινωνίας των πολιτών και των συνδικαλιστικών ενώσεων

46

(47)  ΕΕ C 3 της 6.1.2001, σ. 2.

47

(48)  ΟΟΣΑ Due Diligence Guidance for Responsible Supply Chains in the Garment and Footwear Sector [Κατευθυντήριες γραμμές του ΟΟΣΑ για τη δέουσα επιμέλεια όσον αφορά την υπεύθυνη διαχείριση των αλυσίδων εφοδιασμού στον τομέα της ένδυσης και υπόδησης]

48

Due Diligence Guidance for Responsible Supply Chains in the Garment and Footwear Sector

(49)  ΕΕ C 47 της 11.2.2020, σ. 30.

49

(50)  ΕΕ C 190 της 5.6.2019, σ. 9.

50

---

| 11.12.2020 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 429/60 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 429/60

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ολοκληρωμένη προσέγγιση για τις αγροτικές περιοχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με ιδιαίτερη έμφαση στις ευάλωτες περιφέρειες»

(γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

(2020/C 429/09)

| Εισηγητής: ο κ. | Josep PUXEU ROCAMORA |
| --- | --- |
| Συνεισηγήτρια: η κ. | Dilyana SLAVOVA |

Εισηγητής: ο κ.

Josep PUXEU ROCAMORA

Συνεισηγήτρια: η κ.

Dilyana SLAVOVA

| Απόφαση της ολομέλειας | 20.2.2020 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 32 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού |
| | Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας |
| Αρμόδιο τμήμα | Γεωργία, αγροτική ανάπτυξη, περιβάλλον |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 31.8.2020 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 17.9.2020 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 554 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 212/0/4 |

Απόφαση της ολομέλειας

20.2.2020

Νομική βάση

Άρθρο 32 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού

Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας

Αρμόδιο τμήμα

Γεωργία, αγροτική ανάπτυξη, περιβάλλον

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

31.8.2020

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

17.9.2020

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

554

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

212/0/4

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Οι ευρωπαϊκές πολιτικές οφείλουν να προωθούν την αρμονική ανάπτυξη της Ένωσης στο σύνολό της, με ιδιαίτερη μέριμνα για τις αγροτικές περιοχές, τις βιομηχανικές περιοχές σε διαδικασία μετάβασης και τις περιοχές με σοβαρά και μόνιμα μειονεκτήματα, όπως τα νησιά και τα βουνά και οι αρκτικές περιφέρειες. Πρόκειται για οριζόντια αρχή που πρέπει να διέπει όλες τις δράσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ), και η οποία έλαβε μορφή στη στρατηγική «Ευρώπη 2020» (1) και έχει σχεδιαστεί με βάση την πεποίθηση ότι η αναγκαία εδαφική συνάρθρωση αποτελεί την προϋπόθεση για μια οικονομική ανάπτυξη χωρίς αποκλεισμούς. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ανεπιφύλακτα τους εννέα στόχους που προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την Κοινή Γεωργική Πολιτική (ΚΓΠ) για την περίοδο 2021-2027: εξασφάλιση δίκαιου εισοδήματος για τους γεωργούς, αύξηση της ανταγωνιστικότητας, επανεξισορρόπηση δυνάμεων στην αλυσίδα τροφίμων, ανάληψη δράσης κατά της κλιματικής αλλαγής, προστασία του περιβάλλοντος, διαφύλαξη των τοπίων και της βιοποικιλότητας, στήριξη της ανανέωσης των γενεών, διατήρηση δυναμικών αγροτικών περιοχών, προστασία της ποιότητας των τροφίμων και της υγείας. Η ΚΓΠ πρέπει επίσης να διασφαλίζει τη διατήρηση της αγροτικής παραγωγής στις ευάλωτες περιφέρειες. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί πλήρως την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία για την ενίσχυση της αποδοτικότητας των πόρων, την αποκατάσταση της βιοποικιλότητας και τη μείωση της ρύπανσης. Ακριβώς για τον λόγο αυτόν, η ΕΟΚΕ τονίζει ότι η υποβάθμιση του περιβάλλοντος εμφανίζεται με δύο εξίσου επιβλαβείς μορφές: την άσκηση υπερβολικής πίεσης στον ατμοσφαιρικό αέρα, το νερό και το έδαφος, λόγω συγκέντρωσης της οικονομικής δραστηριότητας στις αστικές περιοχές, και την εγκατάλειψη μεγάλων περιοχών των εδαφών, των οποίων η βιοποικιλότητα και η ποικιλομορφία των τοπίων φθίνουν ανεπιστρεπτί, καθώς δεν υπάρχει μια φιλική διαχείριση που να τις διαφυλάσσει και να τις εμπλουτίζει. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να διαθέσει καθοριστικό μερίδιο των αναγκαίων κονδυλίων και να παρακολουθεί τη χρήση τους, που πρέπει να γίνεται σύμφωνα με τις βέλτιστες υφιστάμενες πρακτικές. Η ΚΓΠ πρέπει να λειτουργεί σε πλήρη ευθυγράμμιση με τις περιφερειακές πολιτικές και τις πολιτικές συνοχής για την επίτευξη ισόρροπης εδαφικής ανάπτυξης, ως σκεπτικό και προαπαιτούμενο για κάθε πολιτική απόφαση της οποίας ο αντίκτυπος έχει κάποια τοπική συνιστώσα. Μια ολοκληρωμένη στρατηγική για τα εδάφη αυτά απαιτεί περισσότερα κονδύλια του προϋπολογισμού, καθώς και θεσμούς που να μη λειτουργούν μεμονωμένα, και ως εκ τούτου ο συντονισμός, η ολοκλήρωση και η ευθυγράμμιση των πολιτικών έχουν καίρια σημασία. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Η συγκέντρωση των ευκαιριών κοινωνικο-οικονομικής ανάπτυξης στις πόλεις τείνει να διώχνει στις αγροτικές περιοχές τα πιο ευάλωτα τμήματα του πληθυσμού. Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει τις δυνατότητες καινοτομίας στις περιφέρειες και την ανάγκη ενίσχυσης των τοπικών πλεονεκτημάτων, μείωσης των ανισοτήτων στην ανάπτυξη και τόνωσης της ανταγωνιστικότητας. Προς τούτο, απαιτείται η οικοδόμηση οικοσυστημάτων στήριξης της καινοτομίας, ώστε να ενισχυθεί η διαφοροποίηση της οικονομίας και να υπάρξουν εδάφη ζωντανά, δημιουργικά, έξυπνα, με ικανότητα απόκρισης, που θα δίνουν τη δυνατότητα επιλογής του τόπου διαμονής και αξιοπρεπούς εργασίας, τόσο στις αστικές όσο και στις αγροτικές περιοχές. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Η αυξανόμενη εξάπλωση εστιών της επιδημίας αποτελεί πρόσθετο επιχείρημα υπέρ μιας πιο ισόρροπης εδαφικής ανάπτυξης. Ο ταχύς ρυθμός μετάδοσης που συνδέεται με τον αναπόφευκτο συνωστισμό στα μέσα μεταφοράς των πόλεων κατά τις ώρες αιχμής, όπως έγινε φανερό κατά τραγικό τρόπο με την πανδημία COVID-19, θα πρέπει να οδηγήσει σε προβληματισμό στο ανώτατο επίπεδο για την τύχη που προσδοκούμε για τις κοινωνίες μας και για τον αναπροσανατολισμό που απαιτείται για να κινηθούμε προς την κατεύθυνση αυτή. Η αυξημένη ανθεκτικότητα των αγροτικών περιοχών πρέπει εν προκειμένω να αποτελέσει πηγή έμπνευσης, αλλά να μη χρησιμοποιηθεί επ’ ουδενί για να δικαιολογηθεί η ανεπαρκής παροχή υπηρεσιών υγείας από την οποία πάσχουν. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Μετά την έκρηξη της τηλεργασίας που επιβλήθηκε από τα περιοριστικά μέτρα, τα μετά-COVID σχέδια ανάκαμψης δίνουν την ευκαιρία να εδραιωθεί μια διόλου ουτοπική αλλαγή νοοτροπίας, σύμφωνα με την οποία άυλες θέσεις εργασίας με υψηλή προστιθέμενη αξία θα μετεγκαθίστανται σε αγροτικές και ορεινές περιοχές. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Εάν επιθυμούμε να συμπορευθούμε με αυτήν τη διαδικασία και να δώσουμε το παράδειγμα, η ΕΟΚΕ πρέπει να ακολουθεί συστηματικά μια ολιστική θεώρηση σε όλες τις μελλοντικές γνωμοδοτήσεις της σχετικά με τις εδαφικές, αστικές και αγροτικές πολιτικές. Για τον σκοπό αυτόν, πρέπει να δημιουργηθεί μια ειδική διοικητική δομή, αποτελούμενη από ισάριθμα μέλη των τμημάτων ECO και NAT. |
| --- | --- |

1.8.

2.   Εισαγωγή

| 2.1. | Η οικονομική, κοινωνική, περιβαλλοντική και εδαφική συνοχή αποτελεί έναν από τους βασικούς πυλώνες οι οποίοι στηρίζουν το οικοδόμημα της ΕΕ. Ωστόσο, παρά τις προσπάθειες που καταβλήθηκαν τόσο στο παρελθόν όσο και στο παρόν για την επίτευξη της εδαφικής συνοχής και παρά τα επιτεύγματα που σημειώθηκαν προς αυτή την κατεύθυνση σε διάφορα χρονικά στάδια και συγκυρίες, η πραγματικότητα είναι ότι, επί του παρόντος, τα ευρωπαϊκά εδάφη παρουσιάζουν εδαφικές ανισότητες σε διάφορα επίπεδα και πολύ διαφορετικού τύπου. Για παράδειγμα, στις αγροτικές περιοχές της Βουλγαρίας, της Ρουμανίας, της Ισπανίας, της Ουγγαρίας ή της Πολωνίας, υπάρχουν πολλές και σημαντικές ανισότητες όσον αφορά το εισόδημα, την επικοινωνία, την υγεία, την πρόσβαση σε υπηρεσίες κ.λπ. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Τα γεγονότα δείχνουν ότι τα ευρωπαϊκά εδάφη δεν εξελίσσονται ομοιόμορφα. Περιοχές που χαρακτηρίζονται από οικονομική ανάπτυξη, κοινωνική συνοχή και περιβαλλοντική αειφορία συνυπάρχουν με άλλες που απειλούνται από τη στασιμότητα, τη μείωση του πληθυσμού ή την απερήμωση. Οι ανισότητες δεν παρατηρούνται μόνο μεταξύ περιφερειών επιπέδου NUTS-3 (2)· παρατηρούνται και μεταξύ διαφόρων περιοχών της ίδιας περιφέρειας. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, οι τεχνολογικές, κανονιστικές και θεσμικές αλλαγές και οι φυσικές, βιομηχανικές ή επιδημιολογικές καταστροφές έχουν ιδιαίτερο αντίκτυπο στις αγροτικές περιοχές. Παρότι οι μειονεκτούσες και ενδιάμεσες περιοχές φάνηκαν πιο ανθεκτικές κατά τη διάρκεια της τελευταίας χρηματοπιστωτικής κρίσης, οι πόλεις είναι αυτές που βρίσκονται πιο κοντά στην επίτευξη των στόχων για την απασχόληση, την εκπαίδευση και τη μείωση της φτώχειας, που έχουν τεθεί στη στρατηγική «Ευρώπη 2020». |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Οι απομακρυσμένες ορεινές και αγροτικές περιοχές, καθώς και οι απόκεντρες, οι άκρως απόκεντρες και οι αρκτικές περιφέρειες είναι οι πιο ευάλωτες. Οι περιοχές αυτές υπόκεινται σε αντικειμενικούς περιορισμούς, όπως η έλλειψη κρίσιμης μάζας (δημογραφικής ή οικονομικής), η δύσκολη πρόσβαση, κ.λπ. Παράλληλα, σαν ανεστραμμένη εικόνα, αυξάνεται η συμφόρηση στις αστικές περιοχές και η πίεση στους φυσικούς τους πόρους (αέρας, νερό, έδαφος). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Η σημασία του αγροτικού περιβάλλοντος για την Ένωση στο σύνολό της δεν έγκειται μόνο στην ποσοτική του διάσταση (αντιπροσωπεύει το 55 % του πληθυσμού, παράγει περί το 45 % της ακαθάριστης προστιθέμενης αξίας και δημιουργεί το 50 % της απασχόλησης), αλλά και στη σχέση του με τον πολιτισμό και την ταυτότητα κάθε χώρας. Σκοπός της παρούσας γνωμοδότησης είναι να τεθούν τα θεμέλια για μια ολιστική προσέγγιση, ώστε να ανοίξει ο δρόμος προς μια πιο ισόρροπη εδαφική ανάπτυξη. |
| --- | --- |

2.5.

3.   Προτεινόμενες δράσεις

| 3.1. | Μια τοπική σύμβαση μεταξύ των πόλεων και της αντίστοιχης εκτεταμένης ενδοχώρας είναι το καλύτερο, αν όχι το μόνο μέσο για την επίτευξη αρμονικής οικονομικής ανάπτυξης, που θα δίνει τη δυνατότητα να αποφευχθούν οι δύο σκόπελοι, η συμφόρηση και η μείωση του πληθυσμού. Μολονότι η αρχική πολιτική ώθηση μπορεί να προέρχεται από τις περιφερειακές αρχές, οι αποφάσεις πρέπει να λαμβάνονται πάντα από κάτω, με μόνιμες συμμετοχικές δομές που θα περιλαμβάνουν όλους τους δημόσιους και ιδιωτικούς παράγοντες, καθώς και τους φορείς της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών με παρουσία στην περιοχή. Μια βασική πτυχή για τη διόρθωση των ασυμμετριών είναι ο από κοινού σχεδιασμός και η από κοινού υλοποίηση. Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της χρηματοδότησης ενός πρότυπου προγράμματος για την πειραματική εφαρμογή λύσεων προσαρμοσμένων στις ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Στην προσπάθεια να υπάρξει επίδραση στις αγροτικές περιοχές της ΕΕ, με ιδιαίτερη έμφαση στις ευάλωτες περιοχές, πρέπει να αναληφθεί δράση σύμφωνα με πέντε διαστάσεις:






  — | τη χωρική διάσταση, με προώθηση ισόρροπης ανάπτυξης που να εξορθολογίζει τις ροές μεταξύ αγροτικών και αστικών κέντρων σε κάθε τόπο, |
| --- | --- | --- |

3.2.

—

τη χωρική διάσταση, με προώθηση ισόρροπης ανάπτυξης που να εξορθολογίζει τις ροές μεταξύ αγροτικών και αστικών κέντρων σε κάθε τόπο,

| — | την οικονομική διάσταση, με προώθηση της αποκέντρωσης και της διαφοροποίησης, που αποτελούν μοχλούς για την επανεξισορρόπηση των εισοδημάτων, |
| --- | --- |

—

την οικονομική διάσταση, με προώθηση της αποκέντρωσης και της διαφοροποίησης, που αποτελούν μοχλούς για την επανεξισορρόπηση των εισοδημάτων,

| — | την κοινωνική διάσταση, με διασφάλιση της πρόσβασης στις βασικές υπηρεσίες εκπαίδευσης, υγείας, μεταφορών, πολιτισμού κ.λπ., |
| --- | --- |

—

την κοινωνική διάσταση, με διασφάλιση της πρόσβασης στις βασικές υπηρεσίες εκπαίδευσης, υγείας, μεταφορών, πολιτισμού κ.λπ.,

| — | την περιβαλλοντική διάσταση, με ορίζοντα την αγροοικολογία (3) και με ανάδειξη του έργου προστασίας της βιοποικιλότητας που επιτελείται στην ΕΕ, |
| --- | --- |

—

την περιβαλλοντική διάσταση, με ορίζοντα την αγροοικολογία (3) και με ανάδειξη του έργου προστασίας της βιοποικιλότητας που επιτελείται στην ΕΕ,

| — | τη θεσμική διάσταση, με δημιουργία οικοσυστήματος υποστήριξης για τη διευκόλυνση της προόδου στις υπόλοιπες διαστάσεις. |
| --- | --- |

—

τη θεσμική διάσταση, με δημιουργία οικοσυστήματος υποστήριξης για τη διευκόλυνση της προόδου στις υπόλοιπες διαστάσεις.

| 3.3. | Είναι ανάγκη να ληφθούν υπόψη: η διαχείριση των κινδύνων, τα σενάρια αβεβαιότητας, η ανάπτυξη σχεδίων έκτακτης ανάγκης, οι μηχανισμοί ένταξης αντικρουόμενων συμφερόντων ή η δημιουργία συνεργειών μεταξύ παγκόσμιων και τοπικών προοπτικών. Πρόκειται για απαραίτητους μηχανισμούς κατά τον σχεδιασμό και τη διαχείριση μιας στρατηγικής που θα αποσκοπεί στη μείωση της ευπάθειας των εδαφών. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Ένα κοινό στρατηγικό πλαίσιο διασφαλίζει τη συντονισμένη δράση των διαφόρων ΕΔΕΤ (4). Σε περιφερειακή και υποπεριφερειακή κλίμακα, οι πολυταμειακές ολοκληρωμένες εδαφικές επενδύσεις μπορούν να προσαρμόζουν τις παρεμβάσεις στα χαρακτηριστικά κάθε επιμέρους τόπου και να βασίζονται στις τοπικές ιδιαιτερότητες για την αξιοποίηση των συνεργειών μεταξύ των διαφόρων τομέων, όπως η διατήρηση της βιοποικιλότητας, η διαχείριση της γης (γεωργία και δασοκομία κυρίως) και ο τουρισμός. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Προτείνεται να διαθέτουν τα κράτη μέλη και οι περιφέρειες μεγαλύτερη ευελιξία ως προς τις πολιτικές επιλογές, ώστε να είναι σε θέση να ευθυγραμμίζουν και να εστιάζουν την πολιτική στις συγκεκριμένες ανάγκες τους, και κατά συνέπεια μεγαλύτερη ευελιξία επίσης ως προς τον σχεδιασμό και την υλοποίηση των παρεμβάσεων. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Προτείνεται να υπάρχει μια ολοκληρωμένη στρατηγική που να απαιτεί πολιτικές και θεσμικά όργανα που δεν θα λειτουργούν μεμονωμένα, προς τούτο δε, καίρια σημασία θα έχουν ο θεσμικός συντονισμός, η ολοκλήρωση και η ευθυγράμμιση. Θα ληφθούν απαραιτήτως υπόψη, για τον σχεδιασμό των στρατηγικών και των παρεμβάσεων, οι ευκαιρίες που προκύπτουν από το τρέχον θεσμικό πλαίσιο, μεταξύ των οποίων αξίζει να αναφερθούν η Ατζέντα του 2030 και οι Στόχοι Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ) ως παγκόσμιο πλαίσιο, και, όσον αφορά το ευρωπαϊκό πλαίσιο:






  — | η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία, η οποία περιλαμβάνει μια σειρά στρατηγικών που θα αποτελέσουν σημείο αναφοράς για τα επόμενα χρόνια, και ορισμένες από τις οποίες (στρατηγική «από το αγρόκτημα στο πιάτο», στρατηγική για τη βιοποικιλότητα) θα έχουν σημαντικό αντίκτυπο στο αγροτικό περιβάλλον· |
| --- | --- | --- |

3.6.

—

η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία, η οποία περιλαμβάνει μια σειρά στρατηγικών που θα αποτελέσουν σημείο αναφοράς για τα επόμενα χρόνια, και ορισμένες από τις οποίες (στρατηγική «από το αγρόκτημα στο πιάτο», στρατηγική για τη βιοποικιλότητα) θα έχουν σημαντικό αντίκτυπο στο αγροτικό περιβάλλον·

| — | το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο για την περίοδο 2021-2027 και το Μέσο Ανάκαμψης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα οποία θα καθορίσουν τον διαθέσιμο προϋπολογισμό· |
| --- | --- |

—

το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο για την περίοδο 2021-2027 και το Μέσο Ανάκαμψης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα οποία θα καθορίσουν τον διαθέσιμο προϋπολογισμό·

| — | η δέσμευση της ΕΕ να κινηθεί προς το ουδέτερο ισοζύγιο διοξειδίου του άνθρακα κατά το δεύτερο ήμισυ του 21ου αιώνα· |
| --- | --- |

—

η δέσμευση της ΕΕ να κινηθεί προς το ουδέτερο ισοζύγιο διοξειδίου του άνθρακα κατά το δεύτερο ήμισυ του 21ου αιώνα·

| — | το νέο σχέδιο δράσης για την κυκλική οικονομία· |
| --- | --- |

—

το νέο σχέδιο δράσης για την κυκλική οικονομία·

| — | καθώς επίσης και οι στρατηγικές έξυπνης εξειδίκευσης, η πολιτική συνοχής, η ψηφιακή ενιαία αγορά κ.λπ. |
| --- | --- |

—

καθώς επίσης και οι στρατηγικές έξυπνης εξειδίκευσης, η πολιτική συνοχής, η ψηφιακή ενιαία αγορά κ.λπ.

| 3.7. | Ιστορικά, ο αγροτικός κόσμος είναι «κυκλικός» όσον αφορά τη χρήση των πόρων, μολονότι αυτό δεν πρέπει να εμποδίζει την ανάπτυξη νέων ενεργειακών μοντέλων, βιωσιμότερων από οικονομική και περιβαλλοντική άποψη, και την προώθηση της κυκλικής οικονομίας στις αγροτικές περιοχές. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει επίσης τις βραχείες αλυσίδες εφοδιασμού και την εντατικοποίηση των ανταλλαγών μεταξύ αστικών και αγροτικών περιοχών. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Ιστορικά, η αγροτική δραστηριότητα έχει προσφέρει δυνατότητες ένταξης στα ευάλωτα άτομα που αντιμετώπιζαν δυσχέρειες στην εύρεση εργασίας, ιδίως με πρόσθετες απαιτήσεις στέγασης και εξατομικευμένης περίθαλψης. Σήμερα, τον ρόλο αυτόν μπορούν να αναλάβουν τα κοινωνικά αγροκτήματα. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Οι διαδικασίες ψηφιοποίησης δημιουργούν νέες εργασιακές και επιχειρηματικές ευκαιρίες. Η βελτίωση των επικοινωνιών στο αγροτικό περιβάλλον πρέπει να είναι συνδεδεμένη με τον τόπο, και όχι αποκλειστικά με τον πληθυσμό, και να αξιοποιεί τις πρωτοβουλίες που βασίζονται στη δορυφορική τεχνολογία και την ανάπτυξη των τοπικών δικτύων συνδεσιμότητας, ώστε αυτές να μπορούν να υλοποιηθούν στις περισσότερες αγροτικές κοινότητες και να δώσουν στους τόπους όπου πραγματοποιείται η γεωργική δραστηριότητα τη δυνατότητα αξιοποίησης των νέων τεχνολογιών. Η ψηφιοποίηση δημιουργεί προσδοκίες στους νέους και προκαλεί αντιστροφή τάσης στη μείωση του πληθυσμού. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι η «Δράση της ΕΕ για τα έξυπνα χωριά» αποτελεί μέσο για την ανταλλαγή καινοτόμων τρόπων δημιουργίας πιο ζωντανών, βιώσιμων και ελκυστικών αγροτικών περιοχών, καθώς και για τη διερεύνηση τρόπων με τους οποίους μπορούν να αξιοποιηθούν καλύτερα τα προγράμματα αγροτικής ανάπτυξης, η πολιτική συνοχής της ΕΕ και άλλα χρηματοδοτικά μέσα. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει τον σημαντικό ρόλο των ομάδων τοπικής δράσης και των δικτύων τους στην ενίσχυση των διαδικασιών αγροτικής ανάπτυξης σε όλα τα εδάφη της ΕΕ, μέσω της δημιουργίας νέων μηχανισμών διακυβέρνησης, της διαφοροποίησης της οικονομίας των αγροτικών περιοχών, της διαφύλαξης της ιστορικής και πολιτιστικής κληρονομιάς και της στήριξης της επιχειρηματικότητας. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Η ανάπτυξη των εδαφών πρέπει να αξιολογείται και να παρακολουθείται, και προς τούτο πρέπει να καθοριστούν δείκτες για το καθένα από τα προσδιορισμένα πεδία, ώστε να είναι δυνατή η λήψη αποφάσεων για το μέλλον. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Οι διάφορες πολιτικές που αφορούν κάθε τόπο πρέπει να ευθυγραμμιστούν με στόχο να συνδυαστούν χώροι με διαφορετικές δυνατότητες χρήσης, λαμβανομένων πάντοτε υπόψη των υφιστάμενων παραγόντων, πρέπει δε να εφαρμοστούν σε κατάλληλη κλίμακα, δηλαδή σε περιφέρειες κάτω του επιπέδου NUTS-3, ώστε να ληφθούν έτσι υπόψη οι υποπεριφερειακές ιδιαιτερότητες. Θα μπορούσε να εξεταστεί η λήψη των ακόλουθων μέτρων:






  — | Σύναψη τοπικών συμβάσεων με προαπαιτούμενο τον καθορισμό δημόσιων και ιδιωτικών δεσμεύσεων και την ανάπτυξη μηχανισμών διοργανικής συνεργασίας. |
| --- | --- | --- |

3.13.

—

Σύναψη τοπικών συμβάσεων με προαπαιτούμενο τον καθορισμό δημόσιων και ιδιωτικών δεσμεύσεων και την ανάπτυξη μηχανισμών διοργανικής συνεργασίας.

| — | Προσδιορισμός του δυναμικού καινοτομίας και εστίαση στα πλεονεκτήματα του τόπου. |
| --- | --- |

—

Προσδιορισμός του δυναμικού καινοτομίας και εστίαση στα πλεονεκτήματα του τόπου.

| — | Προώθηση έξυπνων περιοχών όπου θα διατίθεται σύστημα εργασίας σε δίκτυο που θα βελτιώνει την οικονομική και πολιτική αποτελεσματικότητα. |
| --- | --- |

—

Προώθηση έξυπνων περιοχών όπου θα διατίθεται σύστημα εργασίας σε δίκτυο που θα βελτιώνει την οικονομική και πολιτική αποτελεσματικότητα.

| — | Προώθηση ενός οργανισμού που θα λειτουργεί ως καταλύτης και θα συσπειρώνει τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών που δραστηριοποιούνται στον τομέα της εδαφικής ανάπτυξης. |
| --- | --- |

—

Προώθηση ενός οργανισμού που θα λειτουργεί ως καταλύτης και θα συσπειρώνει τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών που δραστηριοποιούνται στον τομέα της εδαφικής ανάπτυξης.

| — | Ανάπτυξη δράσεων για την καταπολέμηση της μείωσης του πληθυσμού, που θα οδηγήσουν σε πραγματική αλλαγή της τάσης όσον αφορά τα μοντέλα χρήσης γης. |
| --- | --- |

—

Ανάπτυξη δράσεων για την καταπολέμηση της μείωσης του πληθυσμού, που θα οδηγήσουν σε πραγματική αλλαγή της τάσης όσον αφορά τα μοντέλα χρήσης γης.

| — | Βελτίωση της ποιότητας ζωής σε σημαντικούς για τους νέους τομείς (εκπαίδευση, αναψυχή). |
| --- | --- |

—

Βελτίωση της ποιότητας ζωής σε σημαντικούς για τους νέους τομείς (εκπαίδευση, αναψυχή).

| 3.14. | Η αντιστροφή της τρέχουσας δημογραφικής τάσης προϋποθέτει κάθε νέος της υπαίθρου να λάβει ατομικά την απόφαση να μη μεταναστεύσει στην πόλη. Ο πρωταρχικός παράγοντας που θα βαρύνει για την απόφαση αυτή, αν και όχι ο μόνος, είναι η δυνατότητα να ασκήσει μια επαγγελματική δραστηριότητα που θα αμείβεται αξιοπρεπώς και θα έχει προοπτικές για το μέλλον. Η ελκυστική και ενδιαφέρουσα εικόνα για τη ζωή των νέων στην ύπαιθρο, που θα δοθεί από τα μέσα ενημέρωσης και οπτικοακουστικές παραγωγές με δημόσια στήριξη, θα συμβάλει στην εδραίωση της θεμιτής περηφάνιας που νιώθουν οι νέοι για τις ρίζες τους. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | Στην περίπτωση των γυναικών, αυτό ισχύει διπλά. Η τεράστια συνεισφορά των γυναικών της υπαίθρου στις γεωργικές και μη γεωργικές οικονομικές δραστηριότητες πρέπει να αναγνωρίζεται και να εκτιμάται δεόντως, κατά πρώτον, με αυστηρά ίσες αμοιβές και, όπου χρειάζεται, με την παροχή δυνατότητας συνιδιοκτησίας των γεωργικών εκμεταλλεύσεων. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | Οι αγροτικές περιοχές φιλοξενούν όλα τα είδη επιχειρήσεων, με προεξάρχουσες όσες επιδίδονται στη μεταποίηση γεωργικών προϊόντων. Όταν υπάρχει εύκολη πρόσβαση στις αναγκαίες υποδομές τηλεπικοινωνιών, μεταφορών, ενέργειας κ.λπ., οι αγροτικές περιοχές αποτελούν συχνά την πλέον συμφέρουσα από οικονομική άποψη επιλογή τόπου εγκατάστασης για νέα επιχειρηματικά εγχειρήματα. Τα επαρκή φορολογικά κίνητρα μπορούν να αποτελέσουν καθοριστικό στοιχείο για τη λήψη αυτής της απόφασης. |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | Στα περισσότερα χωριά, η μεγαλύτερη επιχείρηση είναι ο γεωργικός συνεταιρισμός ο οποίος, εκτός από την άμεσα παραγωγική δραστηριότητα, μπορεί να διαθέτει τμήματα αποθήκευσης ή πιστώσεων. Λόγω του κοινωνικού τους χαρακτήρα, πρέπει πάντα να υφίσταται διαφορετική φορολογική μεταχείριση υπέρ των συνεταιρισμών, ενώ αυτοί πρέπει να υποστηρίζονται με διάφορους τρόπους από τις δημόσιες διοικήσεις. |
| --- | --- |

3.17.

| 3.18. | Η γεωργία αποτελεί συχνά τον ακρογωνιαίο λίθο της τοπικής οικονομίας, καθιστώντας δυνατή την ανάπτυξη άλλων τομέων, όπως η βιομηχανία γεωργικών ειδών διατροφής και ο τουρισμός. Αντίθετα, η εγκατάλειψη της γης έχει ως αποτέλεσμα την απώλεια των τοπίων και των περιβαλλοντικών υπηρεσιών που επιτυγχάνουν ενεργό διαχείριση της γης. Οι γεωργικές και δασοκομικές δραστηριότητες συμβάλλουν στην παραμονή του πληθυσμού, στην καταπολέμηση της διάβρωσης, στη μείωση της συχνότητας και της εξάπλωσης των πυρκαγιών και στην αποφυγή της απερήμωσης. Είναι θεμελιώδους σημασίας η ΚΓΠ να διασφαλίζει τη διατήρηση της αγροτικής παραγωγής στις ευάλωτες περιφέρειες. |
| --- | --- |

3.18.

| 3.19. | Στις ορεινές περιοχές, η εκτατική κτηνοτροφία δίνει τη δυνατότητα να χρησιμοποιούνται εδάφη οριακής απόδοσης χωρίς γεωργική αξία. Η καλή διαχείριση της βόσκησης παρέχει πολλαπλά οφέλη: περιβαλλοντικά (αύξηση της βιοποικιλότητας), πολιτιστικά (διατήρηση της υλικής και άυλης κληρονομιάς) και όφελος για τα τοπία (δημιουργία τουριστικών χώρων). Αποτρέπει επίσης φυσικούς κινδύνους όπως οι δασικές πυρκαγιές, οι κατολισθήσεις και οι πλημμύρες. Ωστόσο, η κτηνοτροφική παραγωγή στις ορεινές περιοχές απειλείται όλο και περισσότερο από την εξαιρετικά χαμηλή αποδοτικότητα των γαλακτοκομικών προϊόντων και των προϊόντων με βάση το κρέας, γεγονός που καθιστά απολύτως αναγκαία τη λήψη ειδικών μέτρων στήριξης. Η επανεισαγωγή μεγάλων σαρκοφάγων ζώων (λύκων και αρκούδων) αυξάνει ακόμα περισσότερο το κόστος παραγωγής. Η συνύπαρξη είναι εφικτή μόνο σε συγκεκριμένα πλαίσια, με σύνεση και με επαρκείς και άμεσα προσβάσιμες αποζημιώσεις. |
| --- | --- |

3.19.

4.   Παρακολούθηση και αξιολόγηση

| 4.1. | Πρέπει να καταρτιστεί λεπτομερής οδηγός σχετικά με τις δράσεις που πρέπει να αναληφθούν. Οι τοπικές συμβάσεις πρέπει να θέτουν συγκεκριμένους στόχους, απτούς και ελέγξιμους, καθώς και τον προβλεπόμενο χρονικό ορίζοντα για την υλοποίησή τους. Πρέπει να παρακολουθείται εκ του σύνεγγυς η θετική εξέλιξη ορισμένων κρίσιμων δεικτών. Ακολουθεί ένας μη εξαντλητικός κατάλογός τους: |
| --- | --- |

4.1.

| 4.1.1 | Όσον αφορά τη δυναμική του πληθυσμού:






  — | Ποσοτικός και ποιοτικός χαρακτηρισμός των κινήσεων του πληθυσμού από και προς τον κάθε τόπο. |
| --- | --- | --- |

4.1.1

—

Ποσοτικός και ποιοτικός χαρακτηρισμός των κινήσεων του πληθυσμού από και προς τον κάθε τόπο.

| — | Χαρακτηρισμός της πληθυσμιακής πυραμίδας σε διάφορες εδαφικές κλίμακες. |
| --- | --- |

—

Χαρακτηρισμός της πληθυσμιακής πυραμίδας σε διάφορες εδαφικές κλίμακες.

| 4.1.2 | Όσον αφορά την ποιότητα ζωής:






  — | Πρόσβαση στην τροφή: διατήρηση και ανάπτυξη τοπικών αγορών και αποδοτικών διαύλων διανομής για τη διασφάλιση μόνιμης πρόσβασης όλων των πολιτών σε τρόφιμα υψηλής ποιότητας, αποφεύγοντας τις λεγόμενες «τροφικές ερήμους» |
| --- | --- | --- |

4.1.2

—

Πρόσβαση στην τροφή: διατήρηση και ανάπτυξη τοπικών αγορών και αποδοτικών διαύλων διανομής για τη διασφάλιση μόνιμης πρόσβασης όλων των πολιτών σε τρόφιμα υψηλής ποιότητας, αποφεύγοντας τις λεγόμενες «τροφικές ερήμους»

| — | Πρόσβαση στη χρηματοδότηση: διεύρυνση των ωραρίων εξυπηρέτησης των τραπεζικών καταστημάτων και γραφείων και της διαθεσιμότητας μηχανημάτων αυτόματων συναλλαγών. |
| --- | --- |

—

Πρόσβαση στη χρηματοδότηση: διεύρυνση των ωραρίων εξυπηρέτησης των τραπεζικών καταστημάτων και γραφείων και της διαθεσιμότητας μηχανημάτων αυτόματων συναλλαγών.

| — | Πρόσβαση στην εκπαίδευση: μείωση του χρόνου μετάβασης στα πλησιέστερα σχολεία πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. |
| --- | --- |

—

Πρόσβαση στην εκπαίδευση: μείωση του χρόνου μετάβασης στα πλησιέστερα σχολεία πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης.

| — | Πρόσβαση στην υγεία: μείωση του χρόνου μετάβασης στα πλησιέστερα κέντρα υγείας και νοσοκομεία. |
| --- | --- |

—

Πρόσβαση στην υγεία: μείωση του χρόνου μετάβασης στα πλησιέστερα κέντρα υγείας και νοσοκομεία.

| — | Χρήση της τηλεματικής για την ιατρική και την κατ’ οίκον περίθαλψη. |
| --- | --- |

—

Χρήση της τηλεματικής για την ιατρική και την κατ’ οίκον περίθαλψη.

| — | Βελτιωμένη πρόσβαση στην επικοινωνία: τηλεφωνία, ευρυζωνικότητα. |
| --- | --- |

—

Βελτιωμένη πρόσβαση στην επικοινωνία: τηλεφωνία, ευρυζωνικότητα.

| — | Διατήρηση της ιστορικής και φυσικής κληρονομιάς (προστατευόμενες περιοχές) και μεγαλύτερη δυνατότητα πρόσβασης στον πολιτισμό. |
| --- | --- |

—

Διατήρηση της ιστορικής και φυσικής κληρονομιάς (προστατευόμενες περιοχές) και μεγαλύτερη δυνατότητα πρόσβασης στον πολιτισμό.

| 4.1.3 | Όσον αφορά τα διαθέσιμα κονδύλια:






  — | Αύξηση των παρεχόμενων στις τοπικές αρχές κονδυλίων: ευρώ ανά κάτοικο, ευρώ ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο. |
| --- | --- | --- |

4.1.3

—

Αύξηση των παρεχόμενων στις τοπικές αρχές κονδυλίων: ευρώ ανά κάτοικο, ευρώ ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο.

| — | Αύξηση των παρεχόμενων κονδυλίων για τις συμπράξεις δημόσιου και ιδιωτικού τομέα και, κατά περίπτωση, για τις ενδιάμεσες υπηρεσίες. |
| --- | --- |

—

Αύξηση των παρεχόμενων κονδυλίων για τις συμπράξεις δημόσιου και ιδιωτικού τομέα και, κατά περίπτωση, για τις ενδιάμεσες υπηρεσίες.

| — | Εξάρτηση των επιδοτήσεων από την εξακρίβωση της ύπαρξης οφέλους για το κοινωνικό σύνολο. |
| --- | --- |

—

Εξάρτηση των επιδοτήσεων από την εξακρίβωση της ύπαρξης οφέλους για το κοινωνικό σύνολο.

| 4.1.4 | Όσον αφορά το εισόδημα:






  — | Σταδιακή μείωση των διαφορών αγροτικών/αστικών περιοχών, όχι μόνο όσον αφορά το συνολικό εισόδημα, αλλά και όσον αφορά τις αποδοχές ανά δεδουλευμένη ώρα. |
| --- | --- | --- |

4.1.4

—

Σταδιακή μείωση των διαφορών αγροτικών/αστικών περιοχών, όχι μόνο όσον αφορά το συνολικό εισόδημα, αλλά και όσον αφορά τις αποδοχές ανά δεδουλευμένη ώρα.

| — | Ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου και της ηλικίας. |
| --- | --- |

—

Ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου και της ηλικίας.

| 4.1.5 | Όσον αφορά την απασχόληση:






  — | Μείωση του ποσοστού ανεργίας, ιδίως των νέων. |
| --- | --- | --- |

4.1.5

—

Μείωση του ποσοστού ανεργίας, ιδίως των νέων.

| — | Αύξηση του ποσοστού απασχόλησης, ιδίως για τις γυναίκες. |
| --- | --- |

—

Αύξηση του ποσοστού απασχόλησης, ιδίως για τις γυναίκες.

| — | Παροχή κινήτρων για τη δημιουργία θέσεων εργασίας σε δήμους με χαμηλή πυκνότητα πληθυσμού. |
| --- | --- |

—

Παροχή κινήτρων για τη δημιουργία θέσεων εργασίας σε δήμους με χαμηλή πυκνότητα πληθυσμού.

| — | Δημιουργία θέσεων εργασίας με ευέλικτα ή εναλλακτικά ωράρια |
| --- | --- |

—

Δημιουργία θέσεων εργασίας με ευέλικτα ή εναλλακτικά ωράρια

| — | Δημιουργία θέσεων εργασίας που να διευκολύνουν την κοινωνική ένταξη. |
| --- | --- |

—

Δημιουργία θέσεων εργασίας που να διευκολύνουν την κοινωνική ένταξη.

| 4.1.6 | Όσον αφορά την απασχόληση στον δημόσιο τομέα:






  — | Διατήρηση της παρουσίας των υπηρεσιών υγείας, εκπαίδευσης, δημόσιας τάξης, πρόσβασης στη δικαιοσύνη κ.λπ. στο σύνολο των εδαφών και επέκτασή τους μέσω κινητών υπηρεσιών. |
| --- | --- | --- |

4.1.6

—

Διατήρηση της παρουσίας των υπηρεσιών υγείας, εκπαίδευσης, δημόσιας τάξης, πρόσβασης στη δικαιοσύνη κ.λπ. στο σύνολο των εδαφών και επέκτασή τους μέσω κινητών υπηρεσιών.

| — | Εδαφική αποκέντρωση δημόσιων οργανισμών, φορέων και θέσεων απασχόλησης. |
| --- | --- |

—

Εδαφική αποκέντρωση δημόσιων οργανισμών, φορέων και θέσεων απασχόλησης.

| — | Κίνητρα για τους δημόσιους υπαλλήλους ώστε να εγκαθίστανται οικογενειακώς στην περιοχή στην οποία εργάζονται και να υπάρχει μείωση των καθημερινών μετακινήσεων. |
| --- | --- |

—

Κίνητρα για τους δημόσιους υπαλλήλους ώστε να εγκαθίστανται οικογενειακώς στην περιοχή στην οποία εργάζονται και να υπάρχει μείωση των καθημερινών μετακινήσεων.

| 4.1.7 | Όσον αφορά τις δημόσιες επενδύσεις:






  — | Αύξηση των συνολικών δημόσιων επενδύσεων ανά κάτοικο και ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο. |
| --- | --- | --- |

4.1.7

—

Αύξηση των συνολικών δημόσιων επενδύσεων ανά κάτοικο και ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο.

| — | Βελτίωση της διαθεσιμότητας μεταφορικών υποδομών προσβάσιμων με αποτελεσματικό τρόπο: μέση απόσταση από τα πληθυσμιακά κέντρα έως τις εισόδους και εξόδους των αυτοκινητοδρόμων και έως τους σιδηροδρομικούς σταθμούς. |
| --- | --- |

—

Βελτίωση της διαθεσιμότητας μεταφορικών υποδομών προσβάσιμων με αποτελεσματικό τρόπο: μέση απόσταση από τα πληθυσμιακά κέντρα έως τις εισόδους και εξόδους των αυτοκινητοδρόμων και έως τους σιδηροδρομικούς σταθμούς.

| — | Αύξηση της χρήσης του σιδηροδρόμου και των διατροπικών συστημάτων. |
| --- | --- |

—

Αύξηση της χρήσης του σιδηροδρόμου και των διατροπικών συστημάτων.

| 4.1.8 | Όσον αφορά τις ιδιωτικές επενδύσεις:






  — | Αύξηση των συνολικών ιδιωτικών επενδύσεων ανά κάτοικο και ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο. |
| --- | --- | --- |

4.1.8

—

Αύξηση των συνολικών ιδιωτικών επενδύσεων ανά κάτοικο και ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο.

| — | Φορολογικά ή άλλα κίνητρα για επενδύσεις σε δήμους με χαμηλή πυκνότητα πληθυσμού. |
| --- | --- |

—

Φορολογικά ή άλλα κίνητρα για επενδύσεις σε δήμους με χαμηλή πυκνότητα πληθυσμού.

| — | Ευνοϊκή φορολογική μεταχείριση για την παροχή υπηρεσιών επιβατικών μεταφορών στην ύπαιθρο. |
| --- | --- |

—

Ευνοϊκή φορολογική μεταχείριση για την παροχή υπηρεσιών επιβατικών μεταφορών στην ύπαιθρο.

Βρυξέλλες, 17 Σεπτεμβρίου 2020.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Luca JAHIER

---

(1)  COM(2010) 2020.

1

(2)  Αρκτικόλεξο από το γαλλικό «nomenclature des unités territoriales statistiques» (ονοματολογία των στατιστικών εδαφικών μονάδων).

2

(3)  «Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η αγροοικολογία αποτελεί τον ορίζοντα προς τον οποίο πρέπει να τείνει η ευρωπαϊκή γεωργία, η οποία εξαρτάται εγγενώς από τη διαφύλαξη των φυσικών πόρων για την ανάπτυξή της» (ΕΕ C 353 της 18.10.2019, σ. 65).

3

(4)  Ευρωπαϊκά Διαρθρωτικά και Επενδυτικά Ταμεία.

4

---

| 11.12.2020 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 429/66 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 429/66

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Συμβατότητα της εμπορικής πολιτικής της ΕΕ με την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία»

(γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

(2020/C 429/10)

| Εισηγητής: ο κ. | John BRYAN |
| --- | --- |

Εισηγητής: ο κ.

John BRYAN

| Απόφαση της συνόδου ολομέλειας | 20.2.2020 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 32 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού |
| | Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας |
| Αρμόδιο τμήμα | Γεωργία, αγροτική ανάπτυξη, περιβάλλον |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 8.7.2020 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 18.9.2020 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 554 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 216/1/3 |

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας

20.2.2020

Νομική βάση

Άρθρο 32 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού

Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας

Αρμόδιο τμήμα

Γεωργία, αγροτική ανάπτυξη, περιβάλλον

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

8.7.2020

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

18.9.2020

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

554

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

216/1/3

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία, και ιδιαίτερα τη στρατηγική «από το αγρόκτημα στο πιάτο» και τη στρατηγική για τη βιοποικιλότητα, οι οποίες είναι φιλόδοξες, θα έχουν σημαντικό αντίκτυπο στη γεωργία και στον αγροδιατροφικό τομέα της ΕΕ και θα διαδραματίσουν κεντρικό ρόλο στις μελλοντικές εμπορικές συμφωνίες. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει σθεναρά την άποψη ότι η ΕΕ πρέπει να ανταποκριθεί στην κρίση της νόσου COVID-19 με την επείγουσα υλοποίηση του σημαντικού ευρωπαϊκού σχεδίου ανάκαμψης, προκειμένου να εξασφαλιστεί η ανάκαμψη και η πλήρης λειτουργία της οικονομίας της ΕΕ το συντομότερο δυνατόν, λαμβανομένων υπόψη των κινδύνων για την υγεία και το περιβάλλον. Η Πράσινη Συμφωνία θα πρέπει να καταστεί αναπόσπαστο τμήμα της ανάκαμψης. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Καθώς η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια πρωτοφανή υφεσιακή πρόκληση λόγω της κρίσης της νόσου COVID-19, το δίκαιο εμπόριο που βασίζεται σε κανόνες και διεξάγεται υπό ισότιμους όρους ανταγωνισμού είναι σήμερα περισσότερο σημαντικό από πότε για την προώθηση της οικονομικής ανάκαμψης. Η άρτια λειτουργία της ανοικτής ενιαίας αγοράς της ΕΕ και του διεθνούς εμπορίου έχουν ουσιαστική σημασία. Η ΕΟΚΕ είναι της άποψης ότι η ΕΕ δεν πρέπει να επιτρέψει η εμπορική πολιτική της να διολισθήσει σε θέση άμυνας. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4 | Στα θεμελιώδη διδάγματα που πρέπει να αντλήσει η ΕΕ από την κρίση της νόσου COVID-19 συμπεριλαμβάνονται τα εξής:






  1) | η κρίσιμη σημασία της έννοιας «Μία Υγεία», της επισιτιστικής ασφάλειας και της επισιτιστικής αυτάρκειας για την Ευρώπη· |
| --- | --- | --- |

1.4

1)

η κρίσιμη σημασία της έννοιας «Μία Υγεία», της επισιτιστικής ασφάλειας και της επισιτιστικής αυτάρκειας για την Ευρώπη·

| 2) | η ανάγκη για μια ισχυρή ΚΓΠ και για μια βιώσιμη και ανθεκτική αλυσίδα εφοδιασμού τροφίμων και βασικών προϊόντων που σχετίζονται με την υγεία· |
| --- | --- |

2)

η ανάγκη για μια ισχυρή ΚΓΠ και για μια βιώσιμη και ανθεκτική αλυσίδα εφοδιασμού τροφίμων και βασικών προϊόντων που σχετίζονται με την υγεία·

| 3) | η ανάγκη να διαθέτει η ΕΕ ισχυρό και επαρκώς χρηματοδοτούμενο προϋπολογισμό ιδίων πόρων για την αντιμετώπιση κρίσεων· |
| --- | --- |

3)

η ανάγκη να διαθέτει η ΕΕ ισχυρό και επαρκώς χρηματοδοτούμενο προϋπολογισμό ιδίων πόρων για την αντιμετώπιση κρίσεων·

| 4) | η σημασία του εμπορίου και η προστασία της ενιαίας αγοράς της ΕΕ για την αποτροπή την επανεθνικοποίησης και της επανάληψης φαινομένων όπως το Brexit. |
| --- | --- |

4)

η σημασία του εμπορίου και η προστασία της ενιαίας αγοράς της ΕΕ για την αποτροπή την επανεθνικοποίησης και της επανάληψης φαινομένων όπως το Brexit.

| 1.5 | Η ΕΟΚΕ ζητεί να αξιολογηθεί πλήρως ο αντίκτυπος που θα έχουν οι στρατηγικές της Πράσινης Συμφωνίας «από το αγρόκτημα στο πιάτο» και «στρατηγική για τη βιοποικιλότητα» στις εμπορικές συμφωνίες, στη γεωργία και στον αγροδιατροφικό τομέα της ΕΕ με τη διενέργεια αναλυτικής εκτίμησης επιπτώσεων. |
| --- | --- |

1.5

| 1.6. | Αναγνωρίζεται ευρέως ότι το εμπόριο γεωργικών προϊόντων διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στην υλοποίηση των περισσότερων ΣΒΑ, αν όχι όλων, και ότι ο ΠΟΕ έχει να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην επίτευξη των ΣΒΑ, κάτι που θα ήταν πολύ δυσκολότερο χωρίς την ύπαρξη ενός αποτελεσματικού πολυμερούς μηχανισμού εμπορίου. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Η ΕΟΚΕ προτείνει να ενσωματωθούν σε όλες τις μελλοντικές εμπορικές συμφωνίες της ΕΕ οι στρατηγικές της Πράσινης Συμφωνίας «από το αγρόκτημα στο πιάτο» και η «στρατηγική για τη βιοποικιλότητα», ως παγκόσμια πρότυπα βιωσιμότητας, αναγνωρίζοντας ότι η ενσωμάτωση και η υλοποίηση των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ) και υψηλότερων προτύπων σε πολυμερείς εμπορικές συμφωνίες είναι εξαιρετικά δυσχερείς. Η επίτευξη μεγαλύτερης προόδου όσον αφορά τους ΣΒΑ και τα ουσιώδη περιβαλλοντικά και κοινωνικά πρότυπα φαίνεται να είναι εφικτή σε πιο βραχυπρόθεσμο ορίζοντα στο πλαίσιο διμερών εμπορικών συμφωνιών. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Η ΕΕ πρέπει να διασφαλίσει ότι οι εμπορικές συμφωνίες δεν θα εξωτερικεύσουν το πρόβλημα και δεν θα αυξήσουν την αποψίλωση των δασών σε άλλες χώρες. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9 | Η ΕΟΚΕ θεωρεί απολύτως αναγκαίο να διασφαλιστεί ότι η βιωσιμότητα και η ανταγωνιστικότητα της γεωργίας και του αγροδιατροφικού τομέα της ΕΕ δεν θα διαβρωθούν από την επιβολή υψηλότερου κόστους και υψηλότερων προτύπων μέσω των στρατηγικών της Πράσινης Συμφωνίας «Από το αγρόκτημα στο πιάτο» και «στρατηγική για τη βιοποικιλότητα», τις οποίες οι ανταγωνιστές δεν προτίθενται να υιοθετήσουν και να εφαρμόσουν. |
| --- | --- |

1.9

| 1.10 | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι πρέπει να εξασφαλιστεί πολύ μεγαλύτερη συνοχή και περαιτέρω συντονισμός των πολιτικών της ΕΕ, όπως οι στρατηγικές της Πράσινης Συμφωνίας «από το αγρόκτημα στο πιάτο» και «στρατηγική για τη βιοποικιλότητα», η ΚΓΠ, η εμπορική πολιτική και η κοινωνική πολιτική. |
| --- | --- |

1.10

| 1.11. | Η γεωργία, σύμφωνα με το μοντέλο της οικογενειακής γεωργικής εκμετάλλευσης της ΕΕ, θα διαδραματίσει ρόλο ζωτικής σημασίας στην υλοποίηση των στρατηγικών της Πράσινης Συμφωνίας «από το αγρόκτημα στο πιάτο» και «στρατηγική για τη βιοποικιλότητα» και είναι απαραίτητο να διασφαλιστεί επαρκής προϋπολογισμός για την ΚΓΠ ώστε να καλυφθούν οι πρόσθετες απαιτήσεις που επιβάλλονται στους γεωργούς. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Όσον αφορά τη μετατροπή γεωργικών εκτάσεων σε εκτάσεις βιολογικής παραγωγής, πρέπει να αξιολογηθεί ο αντίκτυπος της μείωσης της παραγωγής που θα προκύψει. Απαιτείται να εντατικοποιηθεί η έρευνα προκειμένου να προσδιοριστεί καλύτερα ο όρος «βιολογικός» και να αξιολογηθεί η πραγματική καθαρή συμβολή της «βιολογικής παραγωγής» στην παγκόσμια βιωσιμότητα. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Όλες οι εμπορικές συμφωνίες της ΕΕ πρέπει να πληρούν τις υγειονομικές και φυτοϋγειονομικές διατάξεις και να τηρούν την αρχή της προφύλαξης. |
| --- | --- |

1.13.

2.   Ιστορικό

Η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία

| 2.1 | Η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία (1) αποτελεί φιλόδοξη ανακοίνωση και δέσμευση για την αντιμετώπιση των προκλήσεων στον τομέα του κλίματος και του περιβάλλοντος. |
| --- | --- |

2.1

| 2.2 | Η Πράσινη Συμφωνία είναι μια νέα αναπτυξιακή στρατηγική που αποσκοπεί στον μετασχηματισμό της Ένωσης σε μια δίκαιη και ευημερούσα κοινωνία, που διαθέτει μια οικονομία σύγχρονη, ανταγωνιστική και αποδοτική ως προς τη χρήση των πόρων, στην οποία έως το 2050 θα έχουν μηδενιστεί οι καθαρές εκπομπές αερίων θερμοκηπίου και όπου η οικονομική ανάπτυξη θα έχει αποσυνδεθεί από τη χρήση των πόρων. |
| --- | --- |

2.2

| 2.3 | Η Πράσινη Συμφωνία αποσκοπεί επίσης στην προστασία, τη διατήρηση και την ενίσχυση του φυσικού κεφαλαίου της ΕΕ, καθώς και στην προστασία της υγείας και της ευημερίας των πολιτών από κινδύνους και επιπτώσεις που σχετίζονται με το περιβάλλον. Η μετάβαση αυτή πρέπει να είναι δίκαιη και χωρίς αποκλεισμούς. Πρέπει να δίνει προτεραιότητα στον άνθρωπο και να μεριμνά για τις περιφέρειες, τους διάφορους κλάδους και τους εργαζομένους. |
| --- | --- |

2.3

| 2.4 | Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δήλωσε ότι η Πράσινη Συμφωνία αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα της στρατηγικής της Επιτροπής για την εμπορική πολιτική ενόψει της υλοποίησης του Θεματολογίου των Ηνωμένων Εθνών για το 2030 και των ΣΒΑ (2). |
| --- | --- |

2.4

| 2.5 | Οι κύριοι στόχοι που παρατίθενται στην Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία απεικονίζονται στο σχήμα (3) κατωτέρω: |
| --- | --- |

2.5

Image 1

Στρατηγική «από το αγρόκτημα στο πιάτο» και «στρατηγική για τη βιοποικιλότητα»

| 2.6 | Στην Πράσινη Συμφωνία, στόχος της στρατηγικής «από το αγρόκτημα στο πιάτο» (4) είναι να μετατρέψει το σύστημα τροφίμων της ΕΕ σε παγκόσμιο πρότυπο βιωσιμότητας. |
| --- | --- |

2.6

| 2.7 | Η στρατηγική της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα (5) αποσκοπεί στην αναστροφή της απώλειας βιοποικιλότητας και στην αποκατάσταση της φύσης. |
| --- | --- |

2.7

| 2.8 | Ορισμένοι από τους βασικούς στόχους της στρατηγικής «από το αγρόκτημα στο πιάτο» και της στρατηγικής για τη βιοποικιλότητα είναι οι εξής:






  — | μείωση της χρήσης χημικών φυτοφαρμάκων κατά 50 % έως το 2030· |
| --- | --- | --- |

2.8

—

μείωση της χρήσης χημικών φυτοφαρμάκων κατά 50 % έως το 2030·

| — | μείωση των απωλειών θρεπτικών ουσιών κατά 50 % και της χρήσης λιπασμάτων κατά 20 % έως το 2030· |
| --- | --- |

—

μείωση των απωλειών θρεπτικών ουσιών κατά 50 % και της χρήσης λιπασμάτων κατά 20 % έως το 2030·

| — | μείωση των πωλήσεων αντιμικροβιακών για εκτρεφόμενα ζώα κατά 50 % έως το 2030· |
| --- | --- |

—

μείωση των πωλήσεων αντιμικροβιακών για εκτρεφόμενα ζώα κατά 50 % έως το 2030·

| — | αναθεώρηση και βελτίωση της νομοθεσίας για την καλή μεταχείριση των ζώων με βάση επιστημονικά αποδεικτικά στοιχεία· |
| --- | --- |

—

αναθεώρηση και βελτίωση της νομοθεσίας για την καλή μεταχείριση των ζώων με βάση επιστημονικά αποδεικτικά στοιχεία·

| — | αύξηση της βιολογικής γεωργίας στο 25 % της χερσαίας έκτασης της ΕΕ έως το 2030· |
| --- | --- |

—

αύξηση της βιολογικής γεωργίας στο 25 % της χερσαίας έκτασης της ΕΕ έως το 2030·

| — | αποσαφήνιση των κανόνων ανταγωνισμού για τις συλλογικές πρωτοβουλίες ώστε να ενισχυθεί η θέση των γεωργών στην αλυσίδα εφοδιασμού· |
| --- | --- |

—

αποσαφήνιση των κανόνων ανταγωνισμού για τις συλλογικές πρωτοβουλίες ώστε να ενισχυθεί η θέση των γεωργών στην αλυσίδα εφοδιασμού·

| — | ανάπτυξη ενός μοντέλου βασισμένου στον οικολογικό προσανατολισμό το οποίο ανταμείβει τους γεωργούς για τη δέσμευση άνθρακα μέσω της ΚΓΠ ή της αγοράς· |
| --- | --- |

—

ανάπτυξη ενός μοντέλου βασισμένου στον οικολογικό προσανατολισμό το οποίο ανταμείβει τους γεωργούς για τη δέσμευση άνθρακα μέσω της ΚΓΠ ή της αγοράς·

| — | φύτευση 3 δισεκατομμυρίων δέντρων έως το 2030· |
| --- | --- |

—

φύτευση 3 δισεκατομμυρίων δέντρων έως το 2030·

| — | αντιστροφή της μείωσης των επικονιαστών· |
| --- | --- |

—

αντιστροφή της μείωσης των επικονιαστών·

| — | αποκατάσταση 25 000 χλμ. ποταμών της ΕΕ σε ποταμούς ελεύθερης ροής· |
| --- | --- |

—

αποκατάσταση 25 000 χλμ. ποταμών της ΕΕ σε ποταμούς ελεύθερης ροής·

| — | προστασία του 30 % των χερσαίων και θαλάσσιων περιοχών της ΕΕ· |
| --- | --- |

—

προστασία του 30 % των χερσαίων και θαλάσσιων περιοχών της ΕΕ·

| — | τόνωση της βιώσιμης κατανάλωσης τροφίμων και προαγωγή των οικονομικά προσιτών και υγιεινών τροφίμων για όλους. |
| --- | --- |

—

τόνωση της βιώσιμης κατανάλωσης τροφίμων και προαγωγή των οικονομικά προσιτών και υγιεινών τροφίμων για όλους.

| 2.9 | Εν ολίγοις, οι στρατηγικές αποσκοπούν στην εξασφάλιση οικονομικά προσιτών και βιώσιμων τροφίμων για τους Ευρωπαίους πολίτες, στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, στην προστασία του περιβάλλοντος και στη διατήρηση της βιοποικιλότητας. |
| --- | --- |

2.9

| 2.10 | Η ΕΟΚΕ επικροτεί τις στρατηγικές της Πράσινης Συμφωνίας «από το αγρόκτημα στο πιάτο» και «στρατηγική για τη βιοποικιλότητα», καθώς και τους στόχους που έχουν τεθεί (6). |
| --- | --- |

2.10

Εμπορική πολιτική της ΕΕ

| 2.11 | Στην επιστολή ανάθεσης καθηκόντων που απηύθυνε η Πρόεδρος της Επιτροπής στον επίτροπο Εμπορίου Phil Hogan τον Δεκέμβριο του 2019, η διασφάλιση ισότιμων όρων ανταγωνισμού για όλους αποτελεί το κεντρικό μήνυμα όσον αφορά την εμπορική πολιτική της ΕΕ, σε συνδυασμό με την τοποθέτηση της Ευρώπης στο επίκεντρο του βασιζόμενου σε κανόνες πολυμερούς συστήματος (7). Η Πρόεδρος αναφέρει ότι ο επίτροπος Εμπορίου θα εξασφαλίσει την υλοποίηση των ΣΒΑ, απαιτώντας κάθε νέα εμπορική συμφωνία να διαθέτει ειδικό κεφάλαιο για τη βιώσιμη ανάπτυξη. |
| --- | --- |

2.11

| 2.12 | Η ΕΕ υπογραμμίζει ότι θα στηρίξει σε παγκόσμιο επίπεδο τη μετάβαση σε βιώσιμα συστήματα γεωργικών προϊόντων διατροφής, σύμφωνα με τους στόχους της στρατηγικής «από το αγρόκτημα στο πιάτο» και τους ΣΒΑ. Μέσω των εξωτερικών πολιτικών της, συμπεριλαμβανομένης της εμπορικής πολιτικής, η ΕΕ θα επιδιώξει την ανάπτυξη πράσινων συμμαχιών για βιώσιμα συστήματα τροφίμων με όλους τους εταίρους της σε διμερή, περιφερειακά και πολυμερή φόρουμ. Θα εξασφαλίσει την πλήρη εφαρμογή και επιβολή των διατάξεων για το εμπόριο και τη βιώσιμη ανάπτυξη σε όλες τις εμπορικές συμφωνίες, μεταξύ άλλων μέσω του επικεφαλής για την επιβολή των εμπορικών συμφωνιών της ΕΕ. |
| --- | --- |

2.12

3.   Βασικοί τομείς προς συζήτηση

Σημασία και αξία του εμπορίου

| 3.1. | Η ΕΕ είναι η μεγαλύτερη οικονομία παγκοσμίως, καθώς το κατά κεφαλήν ΑΕΠ των 450 εκατομμυρίων καταναλωτών της ανέρχεται σε 25 000 ευρώ (8). Πρόκειται για τον μεγαλύτερο εμπορικό συνασπισμό στον κόσμο. Η ΕΕ είναι ο κορυφαίος εμπορικός εταίρος 80 χωρών. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Το εμπόριο και οι επενδύσεις έχουν θεμελιώδη σημασία για την ΕΕ. Στην ανακοίνωση με τίτλο «Εμπόριο για όλους» επισημαίνεται ότι περισσότερες από 36 εκατομμύρια θέσεις εργασίας —μία στις επτά— υποστηρίζονται πλέον από εξαγωγές εκτός της ΕΕ και ότι το 90 % της παγκόσμιας οικονομικής ανάπτυξης κατά τα επόμενα 15 έτη αναμένεται να προέλθει από χώρες εκτός Ευρώπης. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Το εσωτερικό και το εξωτερικό εμπόριο που λαμβάνει χώρα εντός της ενιαίας αγοράς της ΕΕ και βάσει μιας ελεύθερης, δίκαιης και βασιζόμενης σε κανόνες πολιτικής στο πλαίσιο της παγκόσμιας αγοράς είναι κρίσιμης σημασίας για την ΕΕ και τα 450 εκατομμύρια πολίτες της (9). Η αξία των εμπορικών συναλλαγών της ΕΕ με τον υπόλοιπο κόσμο όσον αφορά τα προϊόντα ανήλθε το 2018 σε 3 936 δισεκατομμύρια ευρώ. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Από τις στατιστικές που αφορούν τις εμπορικές συναλλαγές γεωργικών προϊόντων διατροφής της ΕΕ (10) προκύπτει ότι το 2019 ήταν χρονιά ρεκόρ. Η αξία των εξαγωγών γεωργικών προϊόντων διατροφής ανήλθε συνολικά σε 151,2 δισ. ευρώ, ενώ οι εισαγωγές ανήλθαν σε 119,3 δισ. ευρώ, με αποτέλεσμα η συνολική αξία του εμπορίου κατά τη διάρκεια του εν λόγω έτους να ανέλθει στα 270,5 δισ. ευρώ. Το εμπορικό πλεόνασμα αυξήθηκε κατά 10,9 δισ. ευρώ σε σχέση με το 2018, ανερχόμενο στο άνευ προηγουμένου ποσό των 31,9 δισ. ευρώ. Η βιομηχανία μεταποίησης τροφίμων διαδραματίζει ζωτικό ρόλο στο εμπόριο και τις εξαγωγές. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Η ΕΟΚΕ έχει ήδη επισημάνει τη σημασία του εμπορίου γεωργικών προϊόντων για τη μελλοντική ανάπτυξη της γεωργίας και της κτηνοτροφίας στην ΕΕ, στο πλαίσιο της παγκόσμιας επισιτιστικής ασφάλειας (11) |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Η ΕΟΚΕ εξέδωσε γνωμοδότηση σχετικά με τον ρόλο της γεωργίας στις πολυμερείς, διμερείς και περιφερειακές εμπορικές διαπραγματεύσεις ενόψει της υπουργικής διάσκεψης του ΠΟΕ στο Ναϊρόμπι (12). Στη γνωμοδότηση υποστηρίζεται ότι ο ΠΟΕ παραμένει ένα βιώσιμο και αποτελεσματικό φόρουμ για εμπορικές διαπραγματεύσεις, ιδιαίτερα στον τομέα της γεωργίας. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Η αποτυχία του ΠΟΕ να προωθήσει το πολυμερές εμπόριο και η κρίση στον μηχανισμό επίλυσης διαφορών δημιουργούν σοβαρές απειλές για την πολυμερή προσέγγιση και το εμπόριο που βασίζεται σε κανόνες. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Ωστόσο, το γεγονός αυτό δεν θα πρέπει να υπονομεύσει τον ρόλο που διαδραματίζει η άρτια λειτουργία του ΠΟΕ στο πλαίσιο του παγκόσμιου εμπορίου, αλλά ούτε και τη σημασία ενός βασιζόμενου σε κανόνες πολυμερούς συστήματος που προωθείται από την ΕΕ. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Στη γνωμοδότηση με τίτλο «Μεταρρύθμιση του ΠΟΕ για την προσαρμογή του στις εξελίξεις στο παγκόσμιο εμπόριο», η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι όχι μόνο θα πρέπει να εφαρμοστούν επείγουσες μεταρρυθμίσεις το συντομότερο δυνατό, ιδιαίτερα για τη λειτουργία του δευτεροβάθμιου δικαιοδοτικού οργάνου (Appellate Body) του οργάνου επίλυσης διαφορών (ΟΕΔ-DSB/Dispute Settlement Body), αλλά και ότι τα μέλη του ΠΟΕ θα πρέπει να δεσμευτούν να επιφέρουν πιο φιλόδοξες και συστημικές αλλαγές. Οι προτάσεις αυτές που υποστηρίζονται από την ΕΟΚΕ καλύπτουν κυρίως τρεις τομείς: τα πρότυπα εργασίας και την αξιοπρεπή εργασία, τους στόχους για την αλλαγή του κλίματος και την επίτευξη των ΣΒΑ του ΟΗΕ για το 2030 (13). |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Η ΕΟΚΕ είναι της άποψης ότι η ΕΕ δεν πρέπει να επιτρέψει η εμπορική πολιτική της να διολισθήσει σε θέση άμυνας. Στο πλαίσιο της κρίσης της νόσου COVID-19 και της προώθησης της οικονομικής ανάκαμψης στην επικράτεια της ΕΕ και σε ολόκληρο τον κόσμο, η σημασία και η αξία του εμπορίου καθίσταται ζωτικότερη από ποτέ. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η ΕΕ πρέπει να υιοθετήσει μια φιλόδοξη προσέγγιση όσον αφορά την προώθηση και τη διευκόλυνση της οικονομικής ανάκαμψης μέσω της Πράσινης Συμφωνίας και του ευρωπαϊκού σχεδίου ανάκαμψης. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Η Πράσινη Συμφωνία πρέπει να εξασφαλίσει με επιτυχία την ισορροπία μεταξύ της διατήρησης ενός ισχυρού εμπορικού κλάδου και της προστασίας των θέσεων εργασίας και του περιβάλλοντος, ενώ θα πρέπει να διατηρήσει επίσης την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα. Ομοίως, η στρατηγική δεν πρέπει να έχει ως αποτέλεσμα την παροχή ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος σε εισαγωγές από χώρες εκτός ΕΕ στην αγορά της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των μη ενωσιακών βιολογικών προϊόντων που πρόκειται να εισαχθούν στην ΕΕ, τα οποία πρέπει να παράγονται σύμφωνα με τους ίδιους ενωσιακούς κανονισμούς που ισχύουν για τους παραγωγούς της ΕΕ (14). Θα πρέπει να καθιερωθεί ένα σύστημα ιχνηλασιμότητας και πιστοποίησης της βιολογικής ποιότητας της ΕΕ και και να επισημαίνονται ξεχωριστά, σε ευανάγνωστο μέγεθος, τα προϊόντα που παράγονται στην ΕΕ ως «βιολογικά προϊόντα της ΕΕ» και αυτά που παράγονται διεθνώς ως «βιολογικά προϊόντα εκτός ΕΕ». Ένα ανεξάρτητο και δυναμικό σύστημα διαπίστευσης σε επίπεδο ΕΕ, που εμπίπτει επί του παρόντος στην αρμοδιότητα ενός μόνο εθνικού οργανισμού διαπίστευσης ο οποίος ασκεί δημόσια εξουσία, κρίνεται επίσης αναγκαίο για την ιδιαίτερη αντιμετώπιση ζητημάτων που αφορούν τη διαπίστευση των φορέων ελέγχου και την πρόληψη κρουσμάτων απάτης κατά τη διαχείριση και τη λειτουργία του τομέα των βιολογικών προϊόντων. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Η αποτελεσματική και ορθή λειτουργία της ενιαίας αγοράς της ΕΕ είναι ύψιστης σημασίας. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ακράδαντα ότι πρέπει να αποφευχθεί οποιαδήποτε επανεθνικοποίηση των αγορών της ΕΕ. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει τη σημασία και την αξία του εμπορίου που βασίζεται σε κανόνες και αναπτύσσεται υπό ισότιμους όρους ανταγωνισμού, καθώς και τη σημαντική συμβολή του στην οικονομική ανάκαμψη κατά την περίοδο μετά την κρίση της νόσου COVID-19. |
| --- | --- |

3.14.

Εμπόριο και βιώσιμη ανάπτυξη

| 3.15. | Βιώσιμη ανάπτυξη σημαίνει κάλυψη των αναγκών του παρόντος και ταυτόχρονη διασφάλιση της ικανότητας των μελλοντικών γενεών να καλύπτουν τις δικές τους ανάγκες. Στο Θεματολόγιο των Ηνωμένων Εθνών για το 2030 καθορίζονται 17 βασικοί ΣΒΑ και 169 επιμέρους στόχοι. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | Η στρατηγική «από το αγρόκτημα στο πιάτο» και η στρατηγική για τη βιοποικιλότητα βαίνουν πολύ πέραν των ΣΒΑ και θέτουν ένα εντελώς νέο σύνολο κριτηρίων με στόχο τη δημιουργία «ενός νέου παγκόσμιου προτύπου για τη βιωσιμότητα». |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | Σύμφωνα με το δίκαιο της ΕΕ, όλες οι σχετικές πολιτικές της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων της εμπορικής πολιτικής και της πολιτικής για τον ανταγωνισμό, πρέπει να προάγουν τη βιώσιμη ανάπτυξη. Στόχος της εμπορικής πολιτικής της ΕΕ είναι να διασφαλίσει ότι η οικονομική ανάπτυξη συμβαδίζει με την κοινωνική δικαιοσύνη, με τον σεβασμό των ανθρώπινων δικαιωμάτων και με την ύπαρξη υψηλών εργασιακών και περιβαλλοντικών προτύπων, με παράλληλη τήρηση τόσο των φυτοϋγειονομικών διατάξεων όσο και της αρχής της προφύλαξης. |
| --- | --- |

3.17.

| 3.18. | Η ΕΟΚΕ έχει, με την πάροδο των ετών, καταρτίσει σειρά γνωμοδοτήσεων σχετικά με διάφορες πτυχές του εμπορίου και της βιώσιμης ανάπτυξης, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται η γνωμοδότηση σχετικά με τα κεφάλαια για το εμπόριο και τη βιώσιμη ανάπτυξη στις συμφωνίες ελεύθερων συναλλαγών της ΕΕ (15) και η γνωμοδότηση σχετικά με τον κεντρικό ρόλο του εμπορίου και των επενδύσεων στην υλοποίηση και την εφαρμογή των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης (16). |
| --- | --- |

3.18.

| 3.19. | Στην πρώτη γνωμοδότηση, η ΕΟΚΕ προτρέπει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να επιδείξει περισσότερη φιλοδοξία όσον αφορά την ενίσχυση της αποτελεσματικής εφαρμογή των δεσμεύσεων στα κεφάλαια για το εμπόριο και τη βιώσιμη ανάπτυξη (ΕΒΑ) και επισημαίνει την περιοριστική προσέγγιση των κεφαλαίων ΕΒΑ όσον αφορά τα συμφέροντα των καταναλωτών. Επισημαίνει επίσης τα ζητήματα χρηματοδότησης και εξασφάλισης πόρων για τη λειτουργία των εθνικών συμβουλευτικών ομάδων καθώς της χρήσης κυρώσεων. |
| --- | --- |

3.19.

| 3.20. | Στη δεύτερη γνωμοδότηση, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι οι ΣΒΑ, μαζί με τη συμφωνία του Παρισιού, θα αλλάξουν ριζικά το παγκόσμιο θεματολόγιο του εμπορίου, ειδικά όσον αφορά τις συναλλαγές βιομηχανικών προϊόντων και τη γεωργία. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι οι ΣΒΑ δεν είναι νομικά δεσμευτικοί και ότι δεν υφίσταται μηχανισμός επίλυσης διαφορών. Στη γνωμοδότηση υπογραμμίζεται ο καίριος ρόλος της υπεύθυνης επιχειρηματικής συμπεριφοράς στη συμβολή για την υλοποίηση των ΣΒΑ και επισημαίνεται ότι ο αντίκτυπος του ιδιωτικού τομέα θα είναι ζωτικής σημασίας. Επιπλέον, γίνεται έκκληση για τη διενέργεια πλήρους εκτίμησης επιπτώσεων σχετικά με τις πιθανές συνέπειες που θα έχει η εφαρμογή των ΣΒΑ και της Συμφωνίας του Παρισιού στην εμπορική πολιτική και την πολιτική ανταγωνισμού της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της γεωργίας. |
| --- | --- |

3.20.

| 3.21. | Αναγνωρίζεται ευρέως ότι το εμπόριο γεωργικών προϊόντων διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στην υλοποίηση των περισσότερων ΣΒΑ, αν όχι όλων, και ότι ο ΠΟΕ έχει να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην επίτευξή τους, κάτι που θα ήταν πολύ δυσκολότερο χωρίς την ύπαρξη ενός αποτελεσματικού πολυμερούς μηχανισμού εμπορίου (17). |
| --- | --- |

3.21.

| 3.22. | Βασικά ερωτήματα προκύπτουν σε σχέση με τις στρατηγικές της Πράσινης Συμφωνίας «από το αγρόκτημα στο πιάτο και «στρατηγική για τη βιοποικιλότητα», την εμπορική πολιτική της ΕΕ και τη βιώσιμη ανάπτυξη, μεταξύ των οποίων τα ακόλουθα: Πόσο ρεαλιστική είναι η δυνατότητα της ΕΕ να θεσπίσει και να εφαρμόσει ένα νέο σύνολο υψηλότερων προτύπων που υπερβαίνουν τα επίπεδα των ΣΒΑ; Μπορεί η ΕΕ να εξασφαλίσει τη συμφωνία των εμπορικών εταίρων της για την εφαρμογή των ΕΒΑ; Μπορεί η ΕΕ να κάνει ένα ακόμη βήμα και να εξασφαλίσει τη συμφωνία των εμπορικών εταίρων ή ακόμη και κρατών μελών της ΕΕ για ένα υψηλότερο επίπεδο βιώσιμης ανάπτυξης μέσω της Πράσινης Συμφωνίας; Σε ποιο βαθμό η ΕΕ θα προωθήσει τους ΣΒΑ και/ή τη στρατηγική «από το αγρόκτημα στο πιάτο» και τη στρατηγική για τη βιοποικιλότητα σε μελλοντικές εμπορικές διαπραγματεύσεις; Με τι κόστος θα επιβαρυνθούν οι Ευρωπαίοι γεωργοί και ο αγροδιατροφικός τομέας λόγω της Πράσινης Συμφωνίας; Τι είδους αντίκτυπο θα έχει στην ανταγωνιστικότητα του εμπορίου της ΕΕ; |
| --- | --- |

3.22.

| 3.23. | Η ΕΟΚΕ είναι της γνώμης ότι η ΕΕ θα πρέπει να θεσπίσει νομοθεσία για την επιβολή δέουσας επιμέλειας στις επιχειρήσεις σε ολόκληρη την αλυσίδα εφοδιασμού τους, με στόχο τον εντοπισμό, την πρόληψη και την άμβλυνση των περιβαλλοντικών και των κοινωνικών κινδύνων, καθώς και των παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. |
| --- | --- |

3.23.

Επιβολή

| 3.24. | Η ΕΕ πρέπει να δώσει περισσότερη έμφαση στην επιβολή και την εφαρμογή των ΣΒΑ και των προτύπων στο πλαίσιο των συμφωνιών ελεύθερων συναλλαγών. Η ορθή και ισχυρή παρακολούθηση, εφαρμογή και επιβολή όλων των πτυχών των εμπορικών συμφωνιών, οι οποίες γίνονται περισσότερο αναλυτικές και ολοκληρωμένες, είναι πολύ σημαντικά στοιχεία, ιδίως δεδομένου ότι εκτείνονται και στους τομείς της οικονομικής άυλης βιώσιμης ανάπτυξης, όπως το περιβάλλον και η κλιματική αλλαγή. Θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί η πλέον σύγχρονη τεχνολογία, όπως αυτή που έχει στη διάθεσή του το Κοινό Κέντρο Ερευνών (JRC) (18), για την παρακολούθηση καίριων ζητημάτων, όπως η αποψίλωση των δασών. |
| --- | --- |

3.24.

| 3.25. | Οι διαδικασίες παρακολούθησης και επιβολής πρέπει να είναι σαφείς, ταχείες, αποτελεσματικές και διαφανείς από οικονομική άποψη· το κόστος πρέπει να κατανέμεται με δίκαιο τρόπο, λαμβανομένου υπόψη του κόστους που είναι οικονομικά προσιτό για τους μικρούς γεωργούς. |
| --- | --- |

3.25.

Μεταφορές και ενέργεια

| 3.26. | Η Πράσινη Συμφωνία χρειάζεται πολύ μεγαλύτερη εστίαση στις πολιτικές στον τομέα των μεταφορών και της ενέργειας. Οι μεταφορές αντιπροσωπεύουν το 24 % των παγκόσμιων εκπομπών CO2 (με ποσοστό που εκτιμάται ότι θα ανέλθει στο 40 % των συνολικών εκπομπών έως το 2030 (19)). Η ευρύτερη ενεργειακή κατανάλωση θα αποτελέσει επίσης αντικείμενο ενδελεχούς ελέγχου, όπως και η ανάγκη παροχής σημαντικότερων κινήτρων για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. |
| --- | --- |

3.26.

Οι στρατηγικές της Πράσινης Συμφωνίας «από το αγρόκτημα στο πιάτο» και «στρατηγική για τη βιοποικιλότητα»

| 3.27. | Οι στρατηγικές της Πράσινης Συμφωνίας «από το αγρόκτημα στο πιάτο» και «στρατηγική για τη βιοποικιλότητα» πρέπει να υποστηρίξουν σθεναρά την οικονομική βιωσιμότητα των Ευρωπαίων γεωργών και του γεωργικού κλάδου και να βελτιώσουν τη λειτουργία των αγορών, συμβάλλοντας ταυτόχρονα στη διαμόρφωση ενός περισσότερο βιώσιμου από οικονομική, περιβαλλοντική και κοινωνική άποψη αγροδιατροφικού τομέα, Η προσέγγιση αυτή συνάδει με το όραμα της ΕΟΚΕ για τη «βιώσιμη οικονομία που χρειαζόμαστε» (20). |
| --- | --- |

3.27.

| 3.28. | Στη γνωμοδότησή της σχετικά με μια σφαιρική πολιτική για τα τρόφιμα στην ΕΕ (21), η ΕΟΚΕ προκρίνει μια περισσότερο βιώσιμη πολιτική για τα τρόφιμα, με στόχο την παροχή υγιεινής διατροφής από βιώσιμα επισιτιστικά συστήματα, τη σύνδεση της γεωργίας με τις υπηρεσίες εστίασης και οικοσυστημάτων και τη διασφάλιση αλυσίδων εφοδιασμού που εγγυώνται δημόσια υγεία για όλα τα τμήματα της ευρωπαϊκής κοινωνίας. |
| --- | --- |

3.28.

| 3.29. | Η στρατηγική «από το αγρόκτημα στο πιάτο» αντανακλά πολλές από τις ιδέες αυτών των γνωμοδοτήσεων και η ΕΟΚΕ συνέβαλε στη δημιουργία της σχετικής δυναμικής. |
| --- | --- |

3.29.

| 3.30. | Σχετικά με τη συγκεκριμένη πρόταση για τη μείωση της χρήσης φυτοφαρμάκων, οι γεωργοί πρέπει να είναι σε θέση να αντικαταστήσουν τα προϊόντα αυτά με ασφαλείς και βιώσιμες εναλλακτικές που προστατεύουν την απόδοση και αντιμετωπίζουν κάθε απειλή για την επισιτιστική ασφάλεια. Η έρευνα και η καινοτομία που βασίζονται σε αξιόπιστα επιστημονικά στοιχεία είναι κεντρικής σημασίας για την εφαρμογή εναλλακτικών και βιώσιμων λύσεων διαχείρισης των επιβλαβών οργανισμών. |
| --- | --- |

3.30.

| 3.31. | Η μείωση της χρήσης λιπασμάτων πρέπει να βασίζεται σε αξιόπιστα επιστημονικά στοιχεία σχετικά με σχέδια διαχείρισης των θρεπτικών ουσιών, ελέγχους του εδάφους, κάλυψη των αναγκών των καλλιεργειών για θρεπτικές ουσίες, εφαρμογή ακριβείας και διατήρηση της ισορροπίας θρεπτικών ουσιών στο έδαφος. |
| --- | --- |

3.31.

| 3.32. | Η μείωση της χρήσης αντιμικροβιακών έχει κρίσιμη σημασία από την άποψη της ανθρώπινης υγείας και ασφάλειας (προσέγγιση «Μία Υγεία» (22)). |
| --- | --- |

3.32.

| 3.33. | Η βελτίωση της υγείας και της καλής διαβίωσης των ζώων συνιστά σημαντικό και επιθυμητό στόχο αλλά, δυστυχώς, δεν ανταμείβεται πάντα στην αγορά και το κόστος που συνεπάγεται συχνά δεν ανακτάται. Στο πλαίσιο της ΚΓΠ προβλέπεται μια πολύ ισχυρή πολιτική που διασφαλίζει ότι τα ζώα στην Ευρώπη εκτρέφονται σύμφωνα με τα υψηλότερα πρότυπα ανιχνευσιμότητας, υγείας και καλής μεταχείρισης των ζώων, καθώς και με τα υψηλότερα περιβαλλοντικά πρότυπα παγκοσμίως. Στο πεδίο του διεθνούς εμπορίου, η αμοιβαιότητα όσον αφορά τα πρότυπα καλής μεταχείρισης των ζώων θα πρέπει να αποτελεί μία από τις βασικές απαιτήσεις στις εμπορικές συμφωνίες με τρίτες χώρες. |
| --- | --- |

3.33.

| 3.34. | Στο πλαίσιο των στόχων μείωσης που καθορίζονται στη στρατηγική «από το αγρόκτημα στο πιάτο» για τα αντιμικροβιακά, τα φυτοφάρμακα και τα λιπάσματα, πρέπει —με τη χρήση συγκριτικής αξιολόγησης— να ληφθεί υπόψη η πρόοδος που έχει ήδη σημειωθεί τα τελευταία χρόνια σε πολλά κράτη μέλη. |
| --- | --- |

3.34.

| 3.35. | Όσον αφορά τη μετατροπή περισσότερων γεωργικών εκτάσεων σε εκτάσεις βιολογικής παραγωγής, πρέπει να αξιολογηθεί ο αντίκτυπος της μείωσης της παραγωγής που θα προκύψει. Πρέπει να εντατικοποιηθεί η έρευνα προκειμένου να προσδιοριστεί καλύτερα ο όρος «βιολογικός» και να αξιολογηθεί η πραγματική καθαρή συμβολή της «βιολογικής παραγωγής» στην παγκόσμια βιωσιμότητα. Επιπλέον, το κόστος παραγωγής μπορεί να είναι υψηλότερο στη βιολογική γεωργία, το οποίο μπορεί επίσης να μην αντανακλάται στο επίπεδο της λιανικής πώλησης. Λόγω των ανωτέρω η υψηλότερου κόστους βιολογική γεωργία μπορεί να μην είναι βιώσιμη. Η ΕΕ πρέπει επίσης να αξιολογήσει τον αντίκτυπο που έχει στην αγορά όσον αφορά την αύξηση/τη βιωσιμότητα της τιμής ένας ενδεχόμενος τετραπλασιασμός της βιολογικής παραγωγής. |
| --- | --- |

3.35.

ΚΓΠ και οι στρατηγικές της Πράσινης Συμφωνίας «από το αγρόκτημα στο πιάτο» και «στρατηγική για τη βιοποικιλότητα»

| 3.36. | Η τρέχουσα διαδικασία μεταρρύθμισης της ΚΓΠ ξεκίνησε το 2018 με την υποβολή νομοθετικών προτάσεων τον Ιούνιο του ίδιου έτους (23). Η νέα ΚΓΠ είναι περισσότερο φιλόδοξη, ιδίως όσον αφορά το περιβάλλον και την κλιματική αλλαγή. |
| --- | --- |

3.36.

| 3.37. | Οι προτάσεις για τη νέα ΚΓΠ περιλαμβάνουν τους ακόλουθους ειδικούς στόχους:






  — | στήριξη του βιώσιμου αγροτικού εισοδήματος και της ανθεκτικότητας σε ολόκληρη την επικράτεια της ΕΕ για την ενίσχυση της επισιτιστικής ασφάλειας· |
| --- | --- | --- |

3.37.

—

στήριξη του βιώσιμου αγροτικού εισοδήματος και της ανθεκτικότητας σε ολόκληρη την επικράτεια της ΕΕ για την ενίσχυση της επισιτιστικής ασφάλειας·

| — | ενίσχυση του προσανατολισμού προς την αγορά και αύξηση της ανταγωνιστικότητας, συμπεριλαμβανομένης μεγαλύτερης εστίασης στην έρευνα, την τεχνολογία και την ψηφιοποίηση· |
| --- | --- |

—

ενίσχυση του προσανατολισμού προς την αγορά και αύξηση της ανταγωνιστικότητας, συμπεριλαμβανομένης μεγαλύτερης εστίασης στην έρευνα, την τεχνολογία και την ψηφιοποίηση·

| — | βελτίωση της θέσης των αγροτών στην αλυσίδα αξίας· |
| --- | --- |

—

βελτίωση της θέσης των αγροτών στην αλυσίδα αξίας·

| — | συμβολή στον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής και στην προσαρμογή σε αυτήν, καθώς και στη βιώσιμη ενέργεια· |
| --- | --- |

—

συμβολή στον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής και στην προσαρμογή σε αυτήν, καθώς και στη βιώσιμη ενέργεια·

| — | προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης και της αποτελεσματικής διαχείρισης των φυσικών πόρων, όπως το νερό, το έδαφος και ο αέρας· |
| --- | --- |

—

προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης και της αποτελεσματικής διαχείρισης των φυσικών πόρων, όπως το νερό, το έδαφος και ο αέρας·

| — | συμβολή στην προστασία της βιοποικιλότητας, ενίσχυση των υπηρεσιών οικοσυστήματος και διατήρηση οικοτόπων και τοπίων· |
| --- | --- |

—

συμβολή στην προστασία της βιοποικιλότητας, ενίσχυση των υπηρεσιών οικοσυστήματος και διατήρηση οικοτόπων και τοπίων·

| — | προσέλκυση γεωργών νεαρής ηλικίας και διευκόλυνση της επιχειρηματικής ανάπτυξης στις αγροτικές περιοχές· |
| --- | --- |

—

προσέλκυση γεωργών νεαρής ηλικίας και διευκόλυνση της επιχειρηματικής ανάπτυξης στις αγροτικές περιοχές·

| — | προώθηση της απασχόλησης, της ανάπτυξης, της κοινωνικής ένταξης και της τοπικής ανάπτυξης στις αγροτικές περιοχές, συμπεριλαμβανομένης της βιο-οικονομίας και της βιώσιμης δασοκομίας· |
| --- | --- |

—

προώθηση της απασχόλησης, της ανάπτυξης, της κοινωνικής ένταξης και της τοπικής ανάπτυξης στις αγροτικές περιοχές, συμπεριλαμβανομένης της βιο-οικονομίας και της βιώσιμης δασοκομίας·

| — | βελτίωση της ανταπόκρισης της γεωργίας της ΕΕ στις απαιτήσεις της κοινωνίας όσον αφορά τα τρόφιμα και την υγεία, συμπεριλαμβανομένης της απαίτησης για ασφαλή, θρεπτικά και βιώσιμα τρόφιμα, καθώς και για καλή μεταχείριση των ζώων. |
| --- | --- |

—

βελτίωση της ανταπόκρισης της γεωργίας της ΕΕ στις απαιτήσεις της κοινωνίας όσον αφορά τα τρόφιμα και την υγεία, συμπεριλαμβανομένης της απαίτησης για ασφαλή, θρεπτικά και βιώσιμα τρόφιμα, καθώς και για καλή μεταχείριση των ζώων.

| 3.38. | Αποτελεί ειδική απαίτηση της νέας ΚΓΠ οι άμεσες ενισχύσεις να εξαρτώνται από ενισχυμένες απαιτήσεις για το περιβάλλον και την κλιματική αλλαγή. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να προσφέρουν οικολογικά συστήματα για τη στήριξη των γεωργών ώστε αυτοί να υπερβαίνουν τις υποχρεωτικές απαιτήσεις. |
| --- | --- |

3.38.

| 3.39. | Στις νέες προτάσεις για την ΚΓΠ προσδιορίζεται ότι τουλάχιστον το 30 % κάθε εθνικού κονδυλίου για αγροτική ανάπτυξη θα προορίζεται ειδικά για μέτρα στον τομέα του περιβάλλοντος και του κλίματος. Το 40 % του συνολικού προϋπολογισμού της ΚΓΠ αναμένεται να συμβάλει στη δράση για το κλίμα (24). |
| --- | --- |

3.39.

| 3.40. | Στο πλαίσιο της ΚΓΠ, τα κράτη μέλη οφείλουν να καταρτίσουν στρατηγικά σχέδια στα οποία θα καθορίζεται ο τρόπος με τον οποίο προτίθενται να επιτύχουν τους ειδικούς στόχους της ΚΓΠ. Τα κράτη μέλη θα καθορίσουν τους στόχους τους για την περίοδο προγραμματισμού χρησιμοποιώντας κοινά καθορισμένους δείκτες αποτελεσμάτων. |
| --- | --- |

3.40.

| 3.41. | Κατά τα τελευταία δύο έτη, τα θεσμικά όργανα της ΕΕ έχουν ήδη σημειώσει σημαντική πρόοδο για την προώθηση των προτάσεων της ΚΓΠ και είναι εξαιρετικά σημαντικό οι προτάσεις της Πράσινης Συμφωνίας να μην αντιστρέψουν αυτή την πρόοδο. Η εναρμόνιση των στρατηγικών σχεδίων της ΚΓΠ με την Πράσινη Συμφωνία της ΕΕ θα είναι δύσκολη αλλά πρέπει να εξασφαλιστεί. |
| --- | --- |

3.41.

Κατευθύνσεις της ΕΕ για την αγορά και δίκαιες τιμές

| 3.42. | Στις στρατηγικές της Πράσινης Συμφωνίας «από το αγρόκτημα στο πιάτο» και «στρατηγική για τη βιοποικιλότητα» αναφέρεται ρητά ότι, επί του παρόντος, το εισόδημα του μέσου γεωργού της ΕΕ αντιστοιχεί στο ήμισυ του εισοδήματος του μέσου εργαζομένου στην οικονομία γενικά. |
| --- | --- |

3.42.

| 3.43. | Για να εξασφαλιστεί βιώσιμο εισόδημα για τους Ευρωπαίους γεωργούς, είναι σημαντικό αυτοί να λαμβάνουν δίκαιη τιμή για τα τρόφιμα από την αγορά, η οποία να είναι υψηλότερη από το κόστος παραγωγής. Η στρατηγική «από το αγρόκτημα στο πιάτο» πρέπει να παράσχει κατευθύνσεις στην αγορά όσον αφορά το ότι τα υψηλά πρότυπα παραγωγής τροφίμων των Ευρωπαίων γεωργών είναι σημαντικά και ότι οι γεωργοί πρέπει να ανταμείβονται για την τήρησή τους. Αυτός ο στόχος της στρατηγικής «από το αγρόκτημα στο πιάτο» πρέπει να επιτευχθεί μέσω πρωτοβουλιών για την απαγόρευση των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών (25), την αποφυγή των πωλήσεων κάτω του κόστους και τη διασφάλιση της δίκαιης κατανομής της τιμής αγοράς καθ’ όλο το μήκος της αλυσίδας εφοδιασμού. |
| --- | --- |

3.43.

Προϋπολογισμός

| 3.44. | Οι προτάσεις για το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο (ΠΔΠ), συμπεριλαμβανομένης της μείωσης του προϋπολογισμού της ΚΓΠ κατά 9 % σε πραγματικούς όρους, δεν συνάδουν με τις φιλοδοξίες των στρατηγικών της Πράσινης Συμφωνίας «από το αγρόκτημα στο πιάτο» και «στρατηγική για τη βιοποικιλότητα». |
| --- | --- |

3.44.

| 3.45. | Για να επιτευχθούν οι στόχοι των στρατηγικών αυτών δεν πρέπει να μειωθεί ο προϋπολογισμός της ΚΓΠ. Ο προϋπολογισμός πρέπει να αυξηθεί προκειμένου, αφενός, να ληφθούν υπόψη οι πρόσθετες απαιτήσεις για τους παραγωγούς και ο πληθωρισμός και, αφετέρου, να προστατευθούν οι βασικές ενισχύσεις των γεωργών και τα καθεστώτα ενίσχυσης των γεωργικών εκμεταλλεύσεων στο πλαίσιο του προγράμματος αγροτικής ανάπτυξης |
| --- | --- |

3.45.

| 3.46. | Οποιαδήποτε μείωση της παραγωγής ή του εισοδήματος των γεωργών που θα προκύψει από την υλοποίηση της στρατηγικής αυτής πρέπει να αντισταθμιστεί. |
| --- | --- |

3.46.

| 3.47. | Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει ότι υποστηρίζει την αύξηση του προϋπολογισμού της ΕΕ, ώστε να εξασφαλιστεί επαρκής χρηματοδότηση για την ΚΓΠ και τους νέους στόχους πολιτικής και τις προκλήσεις που εντοπίστηκαν (26). |
| --- | --- |

3.47.

Με βάση την επιστήμη

| 3.48. | Η δράση για το κλίμα πρέπει να βασιστεί σε ακριβείς μετρήσεις της δραστηριότητας σε επίπεδο γεωργικής εκμετάλλευσης. Ο τρόπος με τον οποίο υπολογίζεται επί του παρόντος το μεθάνιο δεν αντικατοπτρίζει την πλέον σύγχρονη επιστήμη (27) και οι γεωργοί δεν ανταμείβονται για τον άνθρακα που δεσμεύεται στους βοσκότοπους και τους φυτοφράκτες τους. Η αντιμετώπιση των ζητημάτων αυτών στο πλαίσιο της στρατηγικής «από το αγρόκτημα στο πιάτο» και της στρατηγικής για τη βιοποικιλότητα είναι αναγκαία προκειμένου να διασφαλιστεί ότι όλες οι εκπομπές που εκπέμπονται και δεσμεύονται από τον κλάδο υπολογίζονται με δίκαιο και ορθό τρόπο. |
| --- | --- |

3.48.

Δίκαιη μετάβαση

| 3.49. | Η εξασφάλιση μιας δίκαιης μετάβασης για όλους είναι ύψιστης σημασίας στο πλαίσιο της νέας πράσινης πολιτικής. Το κόστος της εφαρμογής μιας νέας πολιτικής πρέπει να επιβαρύνει τους πάντες, από τους γεωργούς και τους μεταποιητές έως τους εμπόρους λιανικής και τους καταναλωτές. Πρέπει να καθιερώσουμε την ιδέα του «να μην παραμεληθεί κανείς» (28) και να προστατεύσουμε τις πλέον ευάλωτες ομάδες από τις ανεπιθύμητες συνέπειες της νέας πολιτικής. |
| --- | --- |

3.49.

Διασφάλιση της ισοδυναμίας των προτύπων

| 3.50. | Η «Συμφωνία για την εφαρμογή μέτρων υγειονομικής και φυτοϋγειονομικής προστασίας» του ΠΟΕ του 1995 καλύπτει την εφαρμογή κανονισμών για την ασφάλεια των τροφίμων και την υγεία ζώων και φυτών. Το άρθρο 7 παράγραφος 5 καλύπτει την αρχή της προφύλαξης, η οποία πλέον κατοχυρώνεται στη Συνθήκη της Λισαβόνας. Οποιαδήποτε προσπάθεια τροποποίησής του σε μη πολυμερές επίπεδο θα είχε σοβαρές επιπτώσεις για την παγκόσμια εμπορική τάξη και τη μελλοντική αξιοπιστία της ίδιας της συμφωνίας (29). |
| --- | --- |

3.50.

| 3.51. | Η ΕΕ πρέπει να επιμείνει στην τήρηση πολύ ισχυρότερων ισοδύναμων προτύπων για τον κοινωνικό τομέα, το περιβάλλον, την καλή μεταχείριση των ζώων και τη φυτοϋγειονομική προστασία εκ μέρους τρίτων χωρών που πραγματοποιούν εξαγωγές προς την ΕΕ, τα οποία πρέπει να είναι παρόμοια με αυτά που επιβάλλονται στους Ευρωπαίους γεωργούς. Δεν είναι δυνατόν να χρησιμοποιούνται προϊόντα χαμηλότερων προτύπων που εισάγονται στην ΕΕ για τον εκτοπισμό των ευρωπαϊκών προϊόντων που παράγονται με βάση τα υψηλά πρότυπα της στρατηγικής «από το αγρόκτημα στο πιάτο» και της «στρατηγικής για τη βιοποικιλότητα». Ομοίως, η Ευρώπη δεν μπορεί να μεταθέσει στο εξωτερικό τη φιλοδοξία της για την επίτευξη των στόχων που αφορούν την κλιματική αλλαγή μέσω της διαρροής άνθρακα. |
| --- | --- |

3.51.

| 3.52. | Η ΕΕ πρέπει επίσης να αποφύγει να κάνει σημαντικές παραχωρήσεις στον τομέα της γεωργίας που θα μπορούσαν να υπονομεύσουν την παραγωγή εντός της επικράτειάς της. Η ΕΕ πρέπει να επίσης να εξαλείψει την εφαρμογή διπλών προτύπων στη γεωργία, ιδίως σε σχέση με τις συμφωνίες για τις υγειονομικές και φυτοϋγειονομικές διατάξεις και τους τεχνικούς φραγμούς στο εμπόριο, σε χώρες εταίρους. |
| --- | --- |

3.52.

Εργασία

| 3.53. | Η έρευνα έχει καταδείξει ότι οι συμφωνίες εμπορικών συναλλαγών αποτελούν βιώσιμο εργαλείο για τη βελτίωση της κατάστασης στον τομέα της εργασίας στις χώρες εταίρους (30). Η ΔΟΕ, σε μελέτη που διενεργήθηκε το 2016 σχετικά με τις εργασιακές διατάξεις που περιλαμβάνονται σε 76 από τις περισσότερες από 260 συμφωνίες ελεύθερων συναλλαγών, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ο συνδυασμός τεχνικής συνεργασίας, μηχανισμών επαλήθευσης και συμμετοχής της κοινωνίας των πολιτών έχει συμβάλει στη βελτίωση της κατάστασης των εργασιακών δικαιωμάτων σε διάφορους τομείς. |
| --- | --- |

3.53.

Εκτίμηση επιπτώσεων

| 3.54. | Καλή νομοθεσία είναι η νομοθεσία που υποβάλλεται στον κατάλληλο έλεγχο πριν από τη θέσπισή της. Οποιοδήποτε μέτρο προτείνεται στο πλαίσιο των στρατηγικών της Πράσινης Συμφωνίας «από το αγρόκτημα στο πιάτο» και «στρατηγική για τη βιοποικιλότητα» πρέπει να περιλαμβάνει τη διενέργεια εκτίμησης των επιπτώσεων των κανονιστικών ρυθμίσεων, συμπεριλαμβανομένης επίσης συγκριτικής αξιολόγησης, πριν από τη λήψη οποιασδήποτε πολιτικής ή κανονιστικής απόφασης. |
| --- | --- |

3.54.

Δασοκομία και αποψίλωση των δασών

| 3.55. | Η αύξηση των δασικών εκτάσεων στην ΕΕ αποτελεί θετικό βήμα και θα έχει εξαιρετικά ευεργετικό αντίκτυπο στην κλιματική αλλαγή. Πρέπει να συνοδευτεί από ισχυρή χρηματοδότηση ώστε οι γεωργοί να μην υποστούν απώλεια εισοδήματος, λαμβανομένης υπόψη της διάρκειας της επένδυσης. |
| --- | --- |

3.55.

| 3.56. | Η εμπορική πολιτική της ΕΕ πρέπει να μεριμνήσει, με βάση και την επίτευξη των στόχων που προβλέπονται στην Πράσινη Συμφωνία και στη στρατηγική «από το αγρόκτημα στο πιάτο», ώστε οι εισαγωγές στην ΕΕ να μην έχουν ως αποτέλεσμα την αύξηση της αποψίλωσης των δασών σε τρίτες χώρες που είναι εμπορικοί εταίροι της ΕΕ. Ορισμένα παραδείγματα του προβλήματος αυτού αποτελούν οι εισαγωγές βόειου κρέατος και σόγιας από τις χώρες της Mercosur (Βραζιλία), οι εισαγωγές βόειου και πρόβειου κρέατος από την Αυστραλία και οι εισαγωγές φοινικελαίου από την Ινδονησία. |
| --- | --- |

3.56.

| 3.57. | Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να βελτιώσει την ενημέρωση και να αυξήσει την ευαισθητοποίηση των Ευρωπαίων καταναλωτών όσον αφορά τις προκλήσεις της αποψίλωσης των δασών μέσω της βελτίωσης της περιβαλλοντικής επισήμανσης των προϊόντων και της δημιουργίας ευρωπαϊκού παρατηρητηρίου για την αποψίλωση και μηχανισμού έγκαιρης προειδοποίησης. |
| --- | --- |

3.57.

| 3.58. | Η ΕΟΚΕ ζητεί από την Επιτροπή να στηρίξει, από κοινού με τους τοπικούς πληθυσμούς, την αναδάσωση αποψιλωμένων περιοχών και τη δάσωση, ιδίως στη Λατινική Αμερική, στην υποσαχάρια Αφρική και στις αναδυόμενες χώρες. Η Επιτροπή πρέπει επίσης να θεσπίσει την παροχή χρηματοδοτικής στήριξης και τεχνικής βοήθειας σε τρίτες χώρες (συμπεριλαμβανομένων κρατικών και μη κρατικών παραγόντων), ιδίως για τη διατήρηση «αρχαίων» δασικών οικοσυστημάτων. |
| --- | --- |

3.58.

| 3.59. | Η ΕΟΚΕ ζητεί από την Επιτροπή να βελτιώσει την ποιότητα και την αξιοπιστία των ετικετών «μηδενική αποψίλωση λόγω εισαγωγών», ενθαρρύνοντας τη σύγκλιση των εργαλείων και την επέκταση των υφιστάμενων πιστοποιήσεων, βάσει χαρτογράφησης της χρήσης γης με τηλεπισκόπηση, στήριξης των παραγωγών για την εφαρμογή τους και ενίσχυσης των ελέγχων σε ολόκληρη την αλυσίδα εφοδιασμού. |
| --- | --- |

3.59.

4.   Επιπτώσεις της κρίσης της νόσου COVID-19

| 4.1. | Η κρίση του κορονοϊού καθιστά προφανή την ευπάθειά μας έναντι των παγκοσμιοποιημένων αλυσίδων παραγωγής και των διεθνών εμπορικών συναλλαγών συναλλαγές «ακριβώς στην ώρα» (just-in-time) που μας στερούν τη δυνατότητα απόκτησης βασικών αγαθών σε περίπτωση κλυδωνισμών, όπως μάσκες, βασικά φάρμακα κλπ. Τέτοιες κρίσεις θα κάνουν εκ νέου την εμφάνισή τους. Η μετεγκατάσταση των δραστηριοτήτων, στη βιομηχανία, τη γεωργία και τις υπηρεσίες, θα πρέπει να καταστήσει δυνατή τη βελτίωση της αυτονομίας έναντι των διεθνών αγορών, την ανάκτηση του ελέγχου των μεθόδων παραγωγής και τη δρομολόγηση μιας περιβαλλοντικής και κοινωνικής μετάβασης των δραστηριοτήτων. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Η πανδημία μας υπενθύμισε τη στενή σχέση μας με τη φύση, καθώς και την ανάγκη προστασίας της βιοποικιλότητας και αποτροπής της αποψίλωσης των δασών. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Ο αντίκτυπος της υπό εξέλιξη κρίσης της νόσου COVID-19 στην παγκόσμια οικονομία είναι τόσο δριμύς που το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ) προειδοποίησε ότι ο κόσμος βρίσκεται αντιμέτωπος με τη μεγαλύτερη οικονομική ύφεση που έχει σημειωθεί από την εποχή της μεγάλης ύφεσης της δεκαετίας του 1930. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Το ΔΝΤ προβλέπει ότι το παγκόσμιο ΑΕΠ θα συρρικνωθεί κατά 3 % το 2020, ενώ άλλοι φορείς εκτιμούν ότι η παγκόσμια επιβράδυνση θα κυμανθεί μεταξύ 2,3 % και 4,8 % και θα κοστίσει μεταξύ 2 και 4 τρισ. δολαρίων ΗΠΑ. Το ΔΝΤ προέβλεψε ότι η οικονομία των ΗΠΑ θα συρρικνωθεί κατά 5,9 % και της ζώνης του ευρώ κατά 7,5 % το 2020 (31). Το δεύτερο τρίμηνο του 2020, το ΑΕγχΠ της ΕΕ μειώθηκε κατά 15 % και η οικονομία αναμένεται να συρρικνωθεί κατά 7 % το 2020 (32). |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Μία από τις σημαντικότερες συνέπειες της μεγάλης ύφεσης της δεκαετίας του ’30 ήταν η έλλειψη επισιτιστικής ασφάλειας και αυτάρκειας που είχε ως αποτέλεσμα ελλείψεις τροφίμων και λιμούς σε ορισμένες χώρες της ΕΕ και πολιτείες των ΗΠΑ, που με τη σειρά τους οδήγησαν σε εμφύλιες αναταραχές και στην ανάπτυξη εξτρεμιστικών πολιτικών ομάδων. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Ένα βασικό δίδαγμα που προκύπτει από την κατάσταση έκτακτης ανάγκης της νόσου COVID-19 είναι η σημασία της επισιτιστικής ασφάλειας και της επισιτιστικής αυτάρκειας για την ΕΕ, στοιχείο που επισημαίνει για μία ακόμη φορά την κρίσιμη σημασία που έχει για την ΕΕ η επαρκής χρηματοδότηση της ΚΓΠ. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Η κατάσταση έκτακτης ανάγκης της νόσου COVID-19 θα πρέπει να αυξήσει τη σημασία της ΚΓΠ για την ΕΕ (33) και να ενισχύσει τους αρχικούς στόχους πολιτικής της ΚΓΠ που προβλέπονται στο άρθρο 39 της ΣΛΕΕ, και ειδικότερα:






  — | την εξασφάλιση δίκαιου βιοτικού επιπέδου στον γεωργικό πληθυσμό, ιδίως με την αύξηση του ατομικού εισοδήματος των εργαζομένων στη γεωργία· |
| --- | --- | --- |

4.7.

—

την εξασφάλιση δίκαιου βιοτικού επιπέδου στον γεωργικό πληθυσμό, ιδίως με την αύξηση του ατομικού εισοδήματος των εργαζομένων στη γεωργία·

| — | τη διασφάλιση λογικών τιμών κατά την προσφορά αγαθών στους καταναλωτές. |
| --- | --- |

—

τη διασφάλιση λογικών τιμών κατά την προσφορά αγαθών στους καταναλωτές.

| 4.8. | Η σημασία της ισχυρής οικονομικής ανταπόκρισης της ΕΕ στην κατάσταση έκτακτης ανάγκης της νόσου COVID-19 είναι εξαιρετικά σημαντική. Η ανταπόκριση της Επιτροπής όσον αφορά τη γεωργία μέχρι στιγμής υπήρξε απογοητευτική, καθώς τα έκτακτα μέτρα για την αγορά περιλαμβάνουν χρηματοδότηση μόλις 78 εκατ. ευρώ. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Όσον αφορά την αναζωογόνηση της ευρωπαϊκής οικονομίας μετά την κρίση της νόσου COVID-19, η ΕΕ δρομολόγησε το ευρωπαϊκό σχέδιο ανάκαμψης με πρόσθετα κονδύλια ύψους 750 δισ. ευρώ, το οποίο, σε συνδυασμό με τον προϋπολογισμό της ΕΕ για την περίοδο 2021-2027, θα ανέλθει σε 1,85 τρισ. ευρώ. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Η σημασία της ισχυρής οικονομικής απόκρισης της ΕΕ στην κατάσταση έκτακτης ανάγκης της νόσου COVID-19 είναι απολύτως αξιοσημείωτη. Η αντίδραση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής πρέπει να συμβάλει στην αποκατάσταση και στην ενίσχυση της οικονομίας, της επισιτιστικής ασφάλειας, των βιώσιμων αλυσίδων εφοδιασμού, της προμήθειας και της —σύμφωνης με την προσέγγιση «Μία Υγεία»— διαθεσιμότητας ιατροτεχνολογικών προϊόντων, καθώς και της γεωργίας και του αγροδιατροφικού τομέα. |
| --- | --- |

4.10.

Βρυξέλλες, 18 Σεπτεμβρίου 2020.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Luca JAHIER

---

(1)  COM(2019) 640 final.

1

(2)  ΣΒΑ.

2

(3)  COM(2019) 640 final — Σχήμα 1.

3

(4)  Στρατηγική «από το αγρόκτημα στο πιάτο».

4

(5)  Στρατηγική για τη βιοποικιλότητα.

5

(6)  Βλ. γνωμοδοτήσεις ΕΟΚΕ Από το αγρόκτημα στο πιάτο: μια βιώσιμη στρατηγική τροφίμων και Στρατηγική για τη βιοποικιλότητα για το 2030 (βλέπε σελίδες 51 και 259 της παρούσας Επίσημης Εφημερίδας).

6

(7)  Βλέπε επιστολή.

7

(8)  https://ec.europa.eu/trade/policy/eu-position-in-world-trade/

8

(9)  Eurostat.

9

(10)  https://ec.europa.eu/info/news/2019-record-year-eu-agri-food-trade-2020-mar-27_en#moreinfo

10

(11)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Η σημασία του εμπορίου γεωργικών προϊόντων για τη μελλοντική ανάπτυξη της γεωργίας και της κτηνοτροφίας στην ΕΕ στο πλαίσιο της παγκόσμιας επισιτιστικής ασφάλειας» (ΕΕ C 13 της 15.1.2016, σ. 97).

11

(12)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Ο ρόλος της γεωργίας στις πολυμερείς, διμερείς και περιφερειακές εμπορικές διαπραγματεύσεις ενόψει της υπουργικής διάσκεψης του ΠΟΕ στο Ναϊρόμπι», (ΕΕ C 173 της 31.5.2017, σ. 20).

12

(13)  https://www.eesc.europa.eu/el/our-work/opinions-information-reports/opinions/reforming-wto-adapt-developments-world-trade-own-initiative-opinion

13

(14)  Βλέπε νομοθεσία της ΕΕ για τον τομέα της βιολογικής παραγωγής: https://ec.europa.eu/info/food-farming-fisheries/farming/organic-farming/legislation_el

14

(15)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Κεφάλαια για το εμπόριο και τη βιώσιμη ανάπτυξη (ΕΒΑ) στις συμφωνίες ελεύθερων συναλλαγών της ΕΕ» (ΕΕ C 227 της 28.6.2018, σ. 27).

15

(16)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Ο κεντρικός ρόλος του εμπορίου και των επενδύσεων στην υλοποίηση και την εφαρμογή των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ)» (ΕΕ C 129 της 11.4.2018, σ. 27).

16

(17)  Ομοίως με την υποσημείωση 12.

17

(18)  https://ec.europa.eu/info/departments/joint-research-centre_el

18

(19)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Ο ρόλος των ενωσιακών πολιτικών στον τομέα του εμπορίου και των επενδύσεων στην ενίσχυση των οικονομικών επιδόσεων της ΕΕ (ΕΕ C 47 της 11.2.2020, σ. 38) —ιδίως το κεφάλαιο 5 το οποίο καλύπτει το εμπόριο και τη βιώσιμη ανάπτυξη, ειδικότερα υπό το πρίσμα των ΣΒΑ και της συμφωνίας του Παρισιού.

19

(20)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Η βιώσιμη οικονομία που χρειαζόμαστε» (ΕΕ C 106 της 31.3.2020, σ. 1).

20

(21)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Η συμβολή της κοινωνίας πολιτών στην ανάπτυξη μιας σφαιρικής πολιτικής για τα τρόφιμα στην ΕΕ» (ΕΕ C 129 της 11.04.2018, σ. 18).

21

(22)  https://onehealthejp.eu/about/

22

(23)  https://ec.europa.eu/commission/sites/beta-political/files/budget-may2018-modernising-cap_en.pdf

23

(24)  https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/el/IP_18_3985

24

(25)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Βελτίωση της αλυσίδας εφοδιασμού τροφίμων» (ΕΕ C 440 της 6.12.2018, σ. 165).

25

(26)  https://www.eesc.europa.eu/el/our-work/opinions-information-reports/opinions/cap-legislative-proposals

26

(27)  Allen, M.R., Shine, K.P., Fuglestvedt, J.S., Millar, R.J., Cain, M., Frame, D.J. and Macey, A.H., (2018) A solution to the misrepresentations of CO2-equivalent emissions of short-lived climate pollutants under ambitious mitigation (Μια λύση στα ανακριβή στοιχεία όσον αφορά τις εκπομπές ισοδύναμου CO2 των βραχύβιων κλιματικών ρύπων στο πλαίσιο ενός φιλόδοξου μετριασμού). npj Climate and Atmospheric Science, 1(1), σ. 16.

27

A solution to the misrepresentations of CO2

2

. npj Climate and Atmospheric Science

(28)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Να μην παραμεληθεί κανείς» (ΕΕ C 47 της 11.2.2020, σ. 30).

28

(29)  Ομοίως με την υποσημείωση 12.

29

(30)  Innovation in the social pillars of sustainable development (Η καινοτομία στους κοινωνικούς πυλώνες της βιώσιμης ανάπτυξης) της δόκτορος Evita Schmieg (Γερμανικό Ινστιτούτο για Διεθνείς Υποθέσεις και Υποθέσεις Ασφάλειας -SWP)

30

Innovation in the social pillars of sustainable development

(31)  https://blogs.imf.org/2020/04/14/the-great-lockdown-worst-economic-downturn-since-the-great-depression/

31

(32)  https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/?uri=CELEX:52020DC0456.

32

(33)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Νομοθετικές προτάσεις σχετικά με την ΚΓΠ» (ΕΕ C 62 της 15.02.2019, σ. 214).

33

---

| 11.12.2020 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 429/77 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 429/77

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ενέργεια: οι γυναίκες ως ισότιμοι παράγοντες στον 21ο αιώνα»

(γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

(2020/C 429/11)

| Εισηγήτρια: | η κ. Laure BATUT |
| --- | --- |
| Συνεισηγήτρια: | η κ. Ευαγγελία ΚΕΚΕΛΕΚΗ |

Εισηγήτρια:

η κ. Laure BATUT

Συνεισηγήτρια:

η κ. Ευαγγελία ΚΕΚΕΛΕΚΗ

| Απόφαση της συνόδου ολομέλειας | 20.2.2020 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 32 παράγραφος 2 του εσωτερικού κανονισμού |
| | Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας |
| Αρμόδιο τμήμα | Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές και κοινωνία των πληροφοριών |
| Εγκρίθηκε από το τμήμα | 23.7.2020 |
| Εγκρίθηκε από την ολομέλεια | 18.9.2020 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 554 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 208/4/2 |

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας

20.2.2020

Νομική βάση

Άρθρο 32 παράγραφος 2 του εσωτερικού κανονισμού

Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας

Αρμόδιο τμήμα

Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές και κοινωνία των πληροφοριών

Εγκρίθηκε από το τμήμα

23.7.2020

Εγκρίθηκε από την ολομέλεια

18.9.2020

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

554

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

208/4/2

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

Η ΕΟΚΕ συνιστά στην Επιτροπή να ενθαρρύνει όλες τις αρμόδιες για τη λήψη αποφάσεων αρχές ώστε:

| 1.1. | να διαμορφώσουν τους όρους πρόσβασης στην ενέργεια για όλους, να μειώσουν την ενεργειακή φτώχεια και να συλλέξουν ποιοτικά και ανά φύλο δεδομένα με κατάλληλους δείκτες· |
| --- | --- |

1.1.

να διαμορφώσουν τους όρους πρόσβασης στην ενέργεια για όλους, να μειώσουν την ενεργειακή φτώχεια και να συλλέξουν ποιοτικά και ανά φύλο δεδομένα με κατάλληλους δείκτες·

| 1.2. | να ενισχύσουν και να εφαρμόσουν την ισχύουσα νομοθεσία σε θέματα ισότητας τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε εθνικό επίπεδο· |
| --- | --- |

1.2.

να ενισχύσουν και να εφαρμόσουν την ισχύουσα νομοθεσία σε θέματα ισότητας τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε εθνικό επίπεδο·

| 1.3. | να χαράξουν μια στοχοθετημένη πολιτική για την ισότητα των φύλων στον τομέα της ενέργειας διότι «Women’s talents matter!» (Τα ταλέντα των γυναικών είναι σημαντικά!)· |
| --- | --- |

1.3.

να χαράξουν μια στοχοθετημένη πολιτική για την ισότητα των φύλων στον τομέα της ενέργειας διότι «Women’s talents matter!» (Τα ταλέντα των γυναικών είναι σημαντικά!)·

| 1.4. | να θέσουν ισότιμους όρους κατάρτισης στα επαγγέλματα του κλάδου της ενέργειας σε εθνικό και σε ευρωπαϊκό επίπεδο — να δημιουργήσουν μια «Ευρωπαϊκή Ακαδημία ΕΤΜΜ»· |
| --- | --- |

1.4.

να θέσουν ισότιμους όρους κατάρτισης στα επαγγέλματα του κλάδου της ενέργειας σε εθνικό και σε ευρωπαϊκό επίπεδο — να δημιουργήσουν μια «Ευρωπαϊκή Ακαδημία ΕΤΜΜ»·

| 1.4.1. | να καλέσουν τα κράτη μέλη να αναπτύξουν «Μικρά Πολυτεχνεία» για τα μικρά παιδιά, ώστε να εξοικειωθούν με τους τομείς ΕΤΜΜ· |
| --- | --- |

1.4.1.

να καλέσουν τα κράτη μέλη να αναπτύξουν «Μικρά Πολυτεχνεία» για τα μικρά παιδιά, ώστε να εξοικειωθούν με τους τομείς ΕΤΜΜ·

| 1.5. | να δημιουργήσουν συνθήκες ισότητας στην αγορά εργασίας όσον αφορά τον κλάδο της ενέργειας: |
| --- | --- |

1.5.

να δημιουργήσουν συνθήκες ισότητας στην αγορά εργασίας όσον αφορά τον κλάδο της ενέργειας:

| 1.5.1. | να παρουσιάσουν ανά φύλο τα δεδομένα όλων των τμημάτων του τομέα, συμπεριλαμβανομένων των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και της ενεργειακής φτώχειας· να εξετάσουν τις ευκαιρίες που παρέχονται στις γυναίκες, αλλά και να αποτρέψουν το ενδεχόμενο η ενεργειακή και η ψηφιακή μετάβαση να καταστούν παγίδες για τη σταδιοδρομία και τους μισθούς των γυναικών· |
| --- | --- |

1.5.1.

να παρουσιάσουν ανά φύλο τα δεδομένα όλων των τμημάτων του τομέα, συμπεριλαμβανομένων των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και της ενεργειακής φτώχειας· να εξετάσουν τις ευκαιρίες που παρέχονται στις γυναίκες, αλλά και να αποτρέψουν το ενδεχόμενο η ενεργειακή και η ψηφιακή μετάβαση να καταστούν παγίδες για τη σταδιοδρομία και τους μισθούς των γυναικών·

| 1.5.2. | να θεσπίσουν δεσμευτικά μέτρα όσον αφορά τη διαφάνεια των μισθών και των αποδοχών, καθώς αυτό αποτελεί την προϋπόθεση για πραγματική μισθολογική ισότητα σε κάθε κλίμακα· |
| --- | --- |

1.5.2.

να θεσπίσουν δεσμευτικά μέτρα όσον αφορά τη διαφάνεια των μισθών και των αποδοχών, καθώς αυτό αποτελεί την προϋπόθεση για πραγματική μισθολογική ισότητα σε κάθε κλίμακα·

| 1.5.3. | να επιβάλουν την ισότητα των φύλων στα διοικητικά συμβούλια των εταιρειών· |
| --- | --- |

1.5.3.

να επιβάλουν την ισότητα των φύλων στα διοικητικά συμβούλια των εταιρειών·

| 1.6. | να αναπτύξουν τον κοινωνικό διάλογο και τις συλλογικές συμβάσεις σε όλη την Ευρώπη όσον αφορά την ισότητα στις επιχειρήσεις ενέργειας· |
| --- | --- |

1.6.

να αναπτύξουν τον κοινωνικό διάλογο και τις συλλογικές συμβάσεις σε όλη την Ευρώπη όσον αφορά την ισότητα στις επιχειρήσεις ενέργειας·

| 1.7. | να αλλάξουν τη νοοτροπία των ίδιων των γυναικών μέσω κατάλληλων προτύπων και να δημιουργήσουν ένα ευρωπαϊκό δίκτυο «Ομάδων-Ευρώπη» (Teams-Europe)· |
| --- | --- |

1.7.

να αλλάξουν τη νοοτροπία των ίδιων των γυναικών μέσω κατάλληλων προτύπων και να δημιουργήσουν ένα ευρωπαϊκό δίκτυο «Ομάδων-Ευρώπη» (Teams-Europe)·

| 1.8. | να αλλάξουν τη νοοτροπία των ανδρών και τα προγράμματα κατάρτισης στελεχών. |
| --- | --- |

1.8.

να αλλάξουν τη νοοτροπία των ανδρών και τα προγράμματα κατάρτισης στελεχών.

2.   Εισαγωγή: Ο κλάδος της ενέργειας και οι γυναίκες

| 2.1. | Η ισότητα αποτελεί θεμελιώδη αξία της ΕΕ, θεμελιώδες δικαίωμα και αρχή του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων· Επίσης, συμπεριλαμβάνεται στους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης του ΟΗΕ. Το άρθρο 8 της ΣΛΕΕ την καθιστά οριζόντια ρήτρα που στηρίζει την ενσωμάτωση της διάστασης της ισότητας σε όλες τις πολιτικές. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Το 2020, 25η επέτειος της δήλωσης του Πεκίνου (1), η ΕΕ επιδιώκει να εξαλείψει τις ανισότητες και να προωθήσει την ισότητα των φύλων με μια νέα στρατηγική. Προσφάτως, έχουν συνταχθεί πολλά έγγραφα για το θέμα αυτό, τα οποία η ΕΟΚΕ δεν επιδιώκει ούτε να επαναλάβει ούτε να παραφράσει, υποστηρίζει όμως τα συμπεράσματά τους, όπως για παράδειγμα τα συμπεράσματα της επιτροπής FEMM του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με τον ρόλο των γυναικών στην ενεργειακή μετάβαση (2), τα συμπεράσματα της πρόσφατης ανακοίνωσης της Επιτροπής σχετικά με τη στρατηγική για την ισότητα για την περίοδο 2020-2025 (3) (COM(2020) 152 final), καθώς και τα συμπεράσματα των μελετών που πραγματοποίησε το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο για την Ισότητα των Φύλων (EIGE) (4). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Η Επιτροπή εκτιμά ότι«στις επιχειρήσεις, την πολιτική και την κοινωνία στο σύνολό της μπορούμε να αξιοποιήσουμε πλήρως τις δυνατότητές μας μόνο αν εκμεταλλευθούμε όλα τα ταλέντα και την πολυμορφία μας. Η ισότητα των φύλων συνεπάγεται περισσότερες θέσεις εργασίας και μεγαλύτερη παραγωγικότητα —δυνατότητες που πρέπει να αξιοποιήσουμε, καθώς ενστερνιζόμαστε την πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση και ανταποκρινόμαστε στις δημογραφικές προκλήσεις μας».

  Όλες οι προκλήσεις που αντιμετωπίζει ο κλάδος της ενέργειας καθορίζονται στην παράγραφο αυτή: δυναμικό και παραγωγικότητα, απασχολησιμότητα και, επομένως, δεξιότητες και ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής, ισότητα των φύλων, δημογραφία, κλυδωνισμοί λόγω της πράσινης και ψηφιακής μετάβασης. |
| --- | --- |

2.3.

Όλες οι προκλήσεις που αντιμετωπίζει ο κλάδος της ενέργειας καθορίζονται στην παράγραφο αυτή: δυναμικό και παραγωγικότητα, απασχολησιμότητα και, επομένως, δεξιότητες και ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής, ισότητα των φύλων, δημογραφία, κλυδωνισμοί λόγω της πράσινης και ψηφιακής μετάβασης.

| 2.4. | Το ποσοστό απασχόλησης των γυναικών, πριν από τις συνέπειες της κρίσης του κορονοϊού, είναι υψηλότερο από ποτέ στην ΕΕ, αλλά πολλές γυναίκες εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν εμπόδια όσον αφορά την πρόσβαση και την παραμονή στην αγορά εργασίας. Το ερώτημα «Πού είναι οι γυναίκες;» τείνει να γίνει ένας κοινός τόπος σε όλους τους τομείς δραστηριότητας, κάτι που αποτελεί βελτίωση σε σχέση με προηγούμενές εποχές που αναρωτιόταν κανείς με σαρκαστικό τρόπο: «Α! Καλά, γυναίκες;». Αυτό δεν σημαίνει ότι έχει γεφυρωθεί το χάσμα μεταξύ των φύλων στον κόσμο της εργασίας. Όπως σε πολλούς κλάδους που περιλαμβάνουν μια συγκεκριμένη τεχνική διάσταση, η ενέργεια σημειώνει υστέρηση ως προς την ισότητα: στην Ευρώπη, ο κλάδος απασχολεί κατά μέσο όρο μόνο το 22 % των γυναικών. Αυτό συμβαίνει, για παράδειγμα, στην περίπτωση της Κροατίας (5). Τα δεδομένα για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας θα πρέπει επίσης να συλλέγονται ανά φύλο. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Η ενέργεια αποτελεί ευρύτατο τομέα της οικονομίας όσον αφορά τις πρώτες ύλες, τα τελικά προϊόντα και τις υπηρεσίες, που περιλαμβάνουν την εξόρυξη, την παραγωγή, την εμπορία, τη μεταφορά και τη διανομή, τη διπλωματία, τη φυσική και γεωπολιτική ασφάλεια, διασφαλίζοντας με τον τρόπο αυτόν τη χρήση άνθρακα, ξυλείας, πετρελαίου, φυσικού αερίου, πυρηνικής ενέργειας, αιολικής ενέργειας, ηλιακής ενέργειας, νερού κ.λπ. προκειμένου να διασφαλιστεί η πρόσβαση των πολιτών, των καταναλωτών και των επιχειρήσεων στην ηλεκτρική ενέργεια, στη θέρμανση, στην αυτονομία των μεταφορών. Ο τομέας αυτός έχει την ιδιαιτερότητα ότι αποτελεί βασικό μοχλό για άλλους τομείς της οικονομίας. Έχει ανάγκη από ικανότητες κάθε είδους. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Από οποιαδήποτε άποψη και αν εξεταστεί ο κλάδος της ενέργειας, είναι ένας κλάδος όπου κυριαρχούν τα στερεότυπα του φύλου, και οι άνδρες κατέχουν δεσπόζουσα θέση, γεγονός που δημιουργεί μεγάλες επαγγελματικές ανισορροπίες μεταξύ ανδρών και γυναικών τόσο στον ιδιωτικό όσο και στον δημόσιο τομέα της ενέργειας, χωρίς να υπάρχει παντού πραγματική επιθυμία δράσης για ισότητα σε ολόκληρη την αλυσίδα αξίας (6). |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Ο αριθμός των γυναικών σε διευθυντικές θέσεις στον κλάδο της ενέργειας είναι πολύ χαμηλός. Ήδη από το 2012, μια μελέτη του EIGE έδειχνε ότι στη Γερμανία, την Ισπανία και τη Σουηδία, το 64 % των 295 επιχειρήσεων του εν λόγω κλάδου δεν περιλάμβαναν γυναίκες στα διοικητικά τους συμβούλια. Η κατάσταση είναι καλύτερη στον κλάδο των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και του πετρελαίου, και είναι λίγο καλύτερη στις βόρειες χώρες, αλλά σε όλα τα κράτη μέλη οι γυναίκες με διευθυντικά καθήκοντα απουσιάζουν από τα σχετικά με την ενέργεια τεχνολογικά πεδία. Το 2019, οι ανισότητες μεταξύ των φύλων παραμένουν ανησυχητικές στον τομέα αυτό (51,9 μονάδες δείκτη (7)), μολονότι το EIGE αναφέρει ότι σχεδόν όλα τα κράτη μέλη έχουν σημειώσει πρόοδο τα τελευταία χρόνια. |
| --- | --- |

2.7.

3.   Γενικές παρατηρήσεις: ανάγκη μείωσης του χάσματος

| 3.1. | Για να επιταχυνθεί η αλλαγή, είναι απαραίτητο να πραγματοποιηθούν δράσεις ταυτόχρονα σε διαφορετικούς άξονες και να γεφυρωθούν τα κενά που έχουν προστεθεί και αλληλεπιδρούν. |
| --- | --- |

3.1.

3.2.   Το κενό πρόσβασης στην ενέργεια

| 3.2.1. | Είναι σαφές ότι ο μετασχηματισμός του ενεργειακού συστήματος δεν είναι αμιγώς τεχνικό ζήτημα, αλλά και βαθιά κοινωνικό. Εν προκειμένω, πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην πρόσβαση όλων στην ενέργεια. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, υπάρχουν ακόμη νοικοκυριά που αντιμετωπίζουν προβλήματα πρόσβασης στην ενέργεια (8), είτε λόγω της απόστασής τους από τα δίκτυα, είτε λόγω φτώχειας. Οι γυναίκες που είναι υπεύθυνες για τη διαχείρισή τους είναι οι πρώτες που πλήττονται και πρέπει συχνά να προβούν σε μια δύσκολη επιλογή για τις ίδιες και τα παιδιά τους μεταξύ σίτισης και θέρμανσης («heat or eat»). Οι ενεργειακές πολιτικές δεν επηρεάζονται από τα προβλήματα της κατανομής των ευθυνών στα νοικοκυριά, και αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η ενεργειακή ένδεια θα πρέπει να εξετάζεται από τη σκοπιά του φύλου (9). Η έλλειψη πρόσβασης στην ενέργεια στερεί επίσης τους πολίτες την ψηφιακή πρόσβαση, με αποτέλεσμα να περιπλέκεται σε μεγάλο βαθμό η ζωή τους και να απομονώνονται από το κοινωνικό, εργασιακό, εκπαιδευτικό και πολιτιστικό περιβάλλον. Η έλλειψη πρόσβασης στην ενέργεια επιβαρύνεται έτσι από το ψηφιακό χάσμα, το οποίο μερικές φορές επιδεινώνεται από το χάσμα της ηλικίας. Θα πρέπει να αναγνωριστούν όλες οι πτυχές και να ληφθεί υπόψη με συγκεκριμένο τρόπο το φύλο που επιβαρύνεται περισσότερο. |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.2.2. | Η συλλογή ποιοτικών δεδομένων σχετικά με τη χρήση της ενέργειας από τα νοικοκυριά θα δώσει ακριβέστερη εικόνα της πραγματικής κατάστασης της φτώχειας, πράγμα που απαιτεί την εφαρμογή μιας ολοκληρωμένης προσέγγισης. Πέρα από την κοινωνική τιμή πώλησης της ενέργειας, τα διορθωτικά μέτρα που αφορούν την ενεργειακή φτώχεια συνδέονται με τις αστικές πολιτικές, τις πολιτικές στέγασης, την πρόσβαση στην εργασία, τα επίπεδα των μισθών, τις πρακτικές πώλησης των επιχειρήσεων στον τελικό χρήστη. Σύμφωνα με τις μελέτες του ΟΟΣΑ, οι γυναίκες είναι καταναλωτές που επηρεάζονται από τη βιώσιμη ανάπτυξη. Λόγω των ευθυνών τους στο σπίτι και του ρόλου τους ως παιδαγωγών και φορέων αφύπνισης των συνειδήσεων για την ορθολογική χρήση της ενέργειας και της ανακύκλωσης, είναι βασικοί παράγοντες για την αλλαγή των προτύπων συμπεριφοράς (10). |
| --- | --- |

3.2.2.

3.3.   Το κενό πολιτικής

| 3.3.1. | Η ευρωπαϊκή ενεργειακή πολιτική βασίζεται σε πέντε αλληλένδετες διαστάσεις:






  — | στην ασφάλεια εφοδιασμού, |
| --- | --- | --- |

3.3.1.

—

στην ασφάλεια εφοδιασμού,

| — | σε μια πλήρως ολοκληρωμένη αγορά, |
| --- | --- |

—

σε μια πλήρως ολοκληρωμένη αγορά,

| — | στην ενεργειακή απόδοση για τη μείωση της ζήτησης, |
| --- | --- |

—

στην ενεργειακή απόδοση για τη μείωση της ζήτησης,

| — | στην απαλλαγή της οικονομίας από τις ανθρακούχες εκπομπές, |
| --- | --- |

—

στην απαλλαγή της οικονομίας από τις ανθρακούχες εκπομπές,

| — | στην έρευνα και στην καινοτομία για την ανταγωνιστικότητα. |
| --- | --- |

—

στην έρευνα και στην καινοτομία για την ανταγωνιστικότητα.

Προκειμένου να επιτύχει, η Επιτροπή σκοπεύει:

| — | να προβλέψει την αλλαγή εξασφαλίζοντας τις μεταβάσεις, |
| --- | --- |

—

να προβλέψει την αλλαγή εξασφαλίζοντας τις μεταβάσεις,

| — | να προωθήσει την κινητικότητα, |
| --- | --- |

—

να προωθήσει την κινητικότητα,

| — | να αναπτύξει τη δημιουργία θέσεων εργασίας, |
| --- | --- |

—

να αναπτύξει τη δημιουργία θέσεων εργασίας,

| — | να βελτιώσει την ποιότητα των δεδομένων, |
| --- | --- |

—

να βελτιώσει την ποιότητα των δεδομένων,

| — | και να βελτιώσει τις δεξιότητες. |
| --- | --- |

—

και να βελτιώσει τις δεξιότητες.

| 3.3.2. | Η θέση των γυναικών δεν αποτέλεσε ποτέ ζήτημα. Ωστόσο, οι γυναίκες βρίσκονται σε μειονεκτική θέση σε αυτόν τον κλάδο, και πάντα στην πρώτη γραμμή των απολύσεων σε περίπτωση κρίσης, ανεξάρτητα από τη φύση της κρίσης. Το κενό πολιτικής δεν μπορεί να καλυφθεί χωρίς συγκεκριμένα μέτρα προς όφελός τους, τα οποία πρέπει να ληφθούν σε καθέναν από τους τομείς δράσης, ειδικά εφόσον αποτελούν μέρος των στόχων της βιώσιμης ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών (11). |
| --- | --- |

3.3.2.

| 3.3.3. | Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι οι πολιτικές που αναπτύσσονται στον κλάδο της ενέργειας, ήδη από τη χάραξή τους, πάσχουν από το ότι δεν έχει ληφθεί υπόψη η διάσταση του φύλου. Επιθυμεί η μεθοδολογία«Χάραξη, Σχεδιασμός, Δράση, Έλεγχος» (Define, Plan, Act, Check) που ανέπτυξε το EIGE (Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο για την Ισότητα των Φύλων) στη δημοσίευσή του με τίτλο «Η διάσταση του φύλου και η ενέργεια» (12) να διαδοθεί ευρέως με τη μορφή κινήτρων προς τις κυβερνήσεις των κρατών μελών και τις σχολές κατάρτισης στελεχών στον κλάδο της ενέργειας και στις επιχειρήσεις του. |
| --- | --- |

3.3.3.

| 3.3.4. | Όπως το EIGE, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η διάσταση του φύλου μπορεί να ενσωματωθεί σε όλες τις φάσεις της ενεργειακής πολιτικής. Μετά την ανάλυση των καταστάσεων και τη διαβούλευση με τα ενδιαφερόμενα μέρη, η προϋπολογιστική μελέτη θα πρέπει να ξεκινήσει με την αύξηση του επιπέδου ευαισθητοποίησης και ανάπτυξης ικανοτήτων και, επομένως, ανάπτυξης δεξιοτήτων· η εργαλειοθήκη με βάση το φύλο («gender toolkit»), δηλαδή μια αυτοτελής ενότητα κατάρτισης για την ενέργεια (που χρηματοδοτείται από το 7ο ΠΠ), ανέδειξε τη σημασία της ισότητας των φύλων στον κλάδο της ενέργειας και τον τρόπο με τον οποίο η σχετική έρευνα μπορεί να συνδέεται με το εν λόγω ζήτημα (13)· τέλος, η αξιολόγηση των πολιτικών και των προγραμμάτων πρέπει να γίνεται μετά την εφαρμογή τους. Η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρόθεση δράσης προς την κατεύθυνση αυτή, την οποία επιβεβαιώνει η Επιτροπή στην τελευταία ανακοίνωσή της για την ισότητα. |
| --- | --- |

3.3.4.

3.4.   Τα κενά στην αγορά εργασίας

3.4.1.   Η απασχόληση

| 3.4.1.1. | Στη Γαλλία, η EDF καμαρώνει για το 25 % γυναικών στο εργατικό δυναμικό της και για το 27 % στα διοικητικά της συμβούλια, αλλά το γαλλικό δίκαιο απαιτεί αναλογία 40 % για τις γυναίκες. Ωστόσο, η επιχείρηση έχει ξεκινήσει ψηφιακή εκστρατεία αναζητώντας ιδέες για να συζητήσει, να καθοδηγήσει, να πείσει, να προωθήσει και να «αναπτύξει την ευρύτερη παρουσία των γυναικών στον κλάδο» (14). Στην παρούσα κατάσταση, συχνά οι ίδιες οι γυναίκες κινητοποιούνται για να ακουστεί η φωνή τους. Έτσι, το 2018 στην Ισπανία, 57 ενώσεις του κλάδου της ενέργειας δημοσίευσαν ένα κοινό μανιφέστο με τίτλο «ΟΧΙ στην Ενέργεια χωρίς Γυναίκες» («En Energia NO sin Mujeres» (15)) για να δηλώσουν ότι είναι καιρός να υπάρχουν γυναίκες εμπειρογνώμονες στη δημόσια σφαίρα προκειμένου να καταστεί η ενεργειακή μετάβαση περισσότερο βιώσιμη και πιο δίκαιη. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιβεβαιώνει εκ νέου ότι «Η Ένωση οφείλει να προωθεί την ισότητα μεταξύ γυναικών και ανδρών σε όλες τις δραστηριότητές της» και, ως εκ τούτου, σε όλα τα κράτη μέλη, των οποίων ο δείκτης για την ισότητα των φύλων είναι κατά μέσο όρο μόνο 67,4 στα 100. Στην Αυστρία, οι επιχειρήσεις διανομής ενέργειας ανέπτυξαν επίσης προγράμματα για να προσελκύσουν τις γυναίκες, συχνά σε συνεργασία με τα λύκεια και πανεπιστήμια (16). |
| --- | --- |

3.4.1.1.

| 3.4.1.2. | Στον τομέα της πυρηνικής ενέργειας, ο αποκλεισμός των γυναικών νομιμοποιείται ως έναν βαθμό «δεδομένου ότι εξακολουθούν να υπάρχουν λίγες γυναίκες στα επιστημονικά και τεχνικά επαγγέλματα». Το ποσοστό των γυναικών στην Επιτροπή Aτομικής Eνέργειας και Εναλλακτικών Μορφών Ενέργειας (CEA) αυξάνεται με αργούς ρυθμούς: το 2018, οι γυναίκες αποτελούσαν το 33,8 % του συνολικού προσωπικού έναντι του 30 % το 2008· το 30,3 % των διευθυντικών στελεχών (26,5 % των διευθυντών επιστημόνων) και 39,4 % του λοιπού προσωπικού. |
| --- | --- |

3.4.1.2.

| 3.4.1.3. | Οι γυναίκες εξακολουθούν να υπο-εκπροσωπούνται στους κλάδους του πετρελαίου και του φυσικού αερίου. Αντιπροσωπεύουν μόλις το 20 % των εργαζομένων, το 17 % των στελεχών και το 1 % των διευθυνόντων συμβούλων (17). Αρχίζουν σταδιακά να θεωρούνται ως «ανεκμετάλλευτα αποθέματα», διότι η συμμετοχή και των δύο φύλων θα μπορούσε να αποτελέσει πλεονέκτημα για δημιουργικότητα στα τεχνικά επαγγέλματα και λύση για το χάσμα των γενεών και το δημογραφικό χάσμα. Τα στερεότυπα, παρότι ανθεκτικά, πρέπει να εγκαταλειφθούν υπέρ της επανεξισορρόπησης της απασχόλησης. Οι προσπάθειες πρέπει πάντα να καταβάλλονται από τις γυναίκες οι οποίες πρέπει πρώτα να ενδιαφερθούν για την κατάρτιση σε τεχνικά επαγγέλματα. |
| --- | --- |

3.4.1.3.

| 3.4.1.4. | Οι γυναίκες στον τομέα της ενέργειας, όπως και οι άλλοι εργαζόμενοι, εμπίπτουν σε διαφορετικά καθεστώτα εργασίας. Επίσης, αμείβονται λιγότερο από τους άνδρες και είναι πιο εύκολο να απολυθούν· στην Ένωση, εξακολουθούν να υφίστανται διακριτική μεταχείριση από το γεγονός ότι η κοινωνία είναι ακόμη οργανωμένη με βάση τον ιδιωτικό χρόνο των γυναικών ώστε να διασφαλίζονται οι μη επαγγελματικές κοινωνικές λειτουργίες και οι σχέσεις στοργής (φροντίδα παιδιών, ηλικιωμένων κλπ.). |
| --- | --- |

3.4.1.4.

3.4.2.   Δεξιότητες

| 3.4.2.1. | Στην ΕΕ, υπάρχει ακόμη ο εδαφικός παράγοντας και η κοινωνική πίεση που εμποδίζουν την πρόσβαση των κοριτσιών στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Σε ορισμένες αγροτικές περιοχές της Νότιας Ευρώπης, ορισμένες κατηγορίες του πληθυσμού εξακολουθούν να πιστεύουν ότι η θέση των κοριτσιών είναι στο σπίτι. Ο ψηφιακός αναλφαβητισμός τους τα απομακρύνει οριστικά από τα επαγγέλματα του τομέα της ενέργειας, γεγονός που συνιστά συνολική απώλεια δεξιοτήτων για την κοινωνία. |
| --- | --- |

3.4.2.1.

| 3.4.2.2. | Όλα ξεκινούν από την κατάρτιση και τα προσόντα. Σύμφωνα με το EIGE, εξακολουθεί επιπλέον να υπάρχει οριζόντιος διαχωρισμός μεταξύ φοιτητών και φοιτητριών. Τα αγόρια έχουν περισσότερες πιθανότητες να ακολουθήσουν τις θετικές επιστήμες και τα κορίτσια με πτυχίο στον τομέα των επιστημών, λίγα χρόνια μετά την απόκτηση του πτυχίου τους, δεν ασκούν τεχνικά επαγγέλματα. Η είσοδός τους στις επιχειρήσεις μπορεί να είναι προβληματική: «Όταν σπούδαζα μηχανικός με αντιμετώπιζαν όπως τους άλλους, αλλά όλα άλλαξαν όταν άρχισα να δουλεύω. Ο πυρηνικός σταθμός δεν κατασκευάστηκε με την προοπτική ότι μια γυναίκα θα δούλευε εκεί μία μέρα. Δεν υπήρχαν στολές ακτινοπροστασίας ούτε αποδυτήρια γυναικών» (18), δηλώνει μια εργαζόμενη που περιγράφει την κατάστασή της σε έναν πυρηνικό σταθμό στην αρχή της σταδιοδρομίας της. Η εμπειρία αυτή είναι πολύ εύγλωττη. Το 2017, αν και οι γυναίκες της Κροατίας είχαν αποκτήσει το 60 % των masters στις θετικές επιστήμες και το 55 % των διδακτορικών, εξακολουθούσαν να υφίστανται τις επιπτώσεις της γυάλινης οροφής στην επαγγελματική ζωή του τομέα της ενέργειας, όπου η παρουσία τους στις διευθυντικές δομές παρέμενε μεταξύ του 13 και του 16 %, και στο 19 % στις εισηγμένες εταιρείες. |
| --- | --- |

3.4.2.2.

| 3.4.2.3. | Στη Γαλλία, όπου στις σχολές μηχανικών το ποσοστό των γυναικών είναι μικρότερο του 30 %, η ισόρροπη εκπροσώπηση των φύλων είναι δύσκολο να επιτευχθεί στο πλαίσιο του επαγγελματικού κλάδου των IEG (19). Το 2017, στον καθαρά τεχνικό τομέα αυτού του κλάδου μόνο το 14 % ήταν γυναίκες, ενώ στον εμπορικό και τριτογενή τομέα αποτελούν την πλειονότητα! Ποια είναι η προστιθέμενη αξία των γυναικών; Να είναι κοινωνικές, ανθρώπινες, ικανές να τακτοποιούν τους φακέλους και να ετοιμάζουν τον καφέ; ή να είναι ερευνήτριες, τεχνικοί, μηχανικοί; Οι γυναίκες χρειάζονται πραγματικά ίσες ευκαιρίες για να εισέλθουν στον κλάδο της ενέργειας και για να αναγνωριστεί η ικανότητά τους να παραμένουν και να εξελίσσονται επαγγελματικά. Η Ισπανία σημειώνει ότι, παρά τα μέτρα για άνοιγμα στις γυναίκες, ορισμένες δεν προσανατολίζονται προς τους τεχνικούς τομείς (20). Τα στερεότυπα περί του ότι η εκμάθηση των μαθηματικών και της φυσικής είναι για τα αγόρια θα πρέπει να καταρριφθούν μέσω της δομής των σπουδών, της στάσης των εκπαιδευτικών και της εκπαίδευσης των γονέων από τη στιγμή που τα παιδιά μπαίνουν στο δημοτικό σχολείο για να αλλάξει η προσέγγιση που έχουν οι γυναίκες για τον εαυτό τους. Ενδεικτικά θετικά παραδείγματα: στην Πολωνία, στο πρόγραμμα «Μικρά Πολυτεχνεία για Παιδιά» συμμετέχουν παιδιά (κορίτσια και αγόρια) της ηλικίας του δημοτικού σε συνεδρίες που τα εξοικειώνουν με τεχνικά θέματα, προκειμένου να προληφθεί ο φόβος των ΕΤΜΜ. |
| --- | --- |

3.4.2.3.

3.5.   Η σταδιοδρομία και οι μισθοί

| 3.5.1. | Δεν είναι πάντα εύκολο για τις γυναίκες να επιτύχουν μια ικανοποιητική ισορροπία μεταξύ της οικογενειακής και της επαγγελματικής ζωής σε αυτά τα απαιτητικά επαγγέλματα. Λόγω έλλειψης προτύπων, οι γυναίκες ενίοτε τα εγκαταλείπουν από μόνες τους. Χρειάζονται την αλληλεγγύη των γυναικών χορηγών και συμβούλων (mentors), εξαιρετικών γυναικών που να τους δείχνουν τον δρόμο και να ενισχύουν την αυτοπεποίθησή τους. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η κατάρτιση των υπεύθυνων διαχείρισης ανθρωπίνων πόρων στις επιχειρήσεις του κλάδου θα πρέπει να ενθαρρύνει την ευαισθητοποίηση και την εφευρετικότητά τους προς όφελος των εργαζομένων, ανδρών και γυναικών, κατά τη διαχείριση της εργασίας και της σταδιοδρομίας τους, με αποτέλεσμα οι σταδιοδρομίες που θεωρούνται εξαιρετικές να γίνουν συνηθισμένες. Στην Κροατία, το 2019 δημιουργήθηκε ένα δίκτυο από γυναίκες, εμπνευσμένο από τη «CIGRE» (Διεθνής Συνδιάσκεψη Ηλεκτρικών Συστημάτων Υψηλών τάσεων), μια παγκόσμια συνεργατική κοινότητα, για αλληλοβοήθεια στην εξέλιξη της σταδιοδρομίας τους στον ενεργειακό κλάδο (21). Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η καθιέρωση ποσοστώσεων για την επίτευξη της ισότητας των φύλων στα διοικητικά συμβούλια των επιχειρήσεων αποτελεί αναγκαίο μήνυμα. |
| --- | --- |

3.5.1.

| 3.5.2. | Εάν επιδιώκουν μια σταδιοδρομία ΕΤΜΜ (επιστήμη, τεχνολογία, μηχανική και μαθηματικά) στον κλάδο της ενέργειας, οι γυναίκες εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν πάρα πολλά εσωτερικά εμπόδια στις προσπάθειές τους, τόσο στον δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα. Η Επιτροπή τάσσεται υπέρ του να είναι όλοι «ελεύθεροι να χαράξουν την πορεία που επιλέγουν στη ζωή τους» ισότιμα. Συνεπώς, οφείλει να προβλέψει πρόσθετους πόρους για τις γυναίκες σε έναν κλάδο όπου η σωματική δύναμη δεν είναι πλέον απαραίτητη, αλλά παραμένει σημείο αναφοράς ικανότητας. Η ισότητα πρέπει να μπορεί να μετρηθεί με τη βοήθεια ποιοτικών δεικτών όσον αφορά τις παρεχόμενες ευκαιρίες σταδιοδρομίας και τα μισθολογικά επίπεδα, ανάλογα με τα προσόντα και τις βαθμίδες. Στα μισθολογικά επίπεδα συμπεριλαμβάνονται οι βασικοί μισθοί και οι προσαυξήσεις. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει πλήρως τους στόχους του Διεθνούς Συνασπισμού για την ισότητα των αμοιβών (22). Συνιστά τη θέσπιση δεσμευτικών μέτρων όσον αφορά τη διαφάνεια των μισθών και των αποδοχών, καθώς αυτό αποτελεί την προϋπόθεση για πραγματική μισθολογική ισότητα. |
| --- | --- |

3.5.2.

3.6.   Ο ρόλος του εθνικού και του ευρωπαϊκού κοινωνικού διαλόγου

Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι οι συμφωνίες που συνάπτονται πρέπει να συμπεριλαμβάνονται στη διακυβέρνηση των κλάδων και των επιχειρήσεων.

3.6.1.   Συλλογικές συμβάσεις

Ο ρόλος του κοινωνικού διαλόγου είναι ζωτικής σημασίας για την ανάπτυξη κατάλληλων συνθηκών εργασίας και για τη διασφάλιση της ασφάλειας της εργασίας και της απασχόλησης των γυναικών στον τομέα της ενέργειας. Οι βιομηχανίες IEG στη Γαλλία έχουν υπογράψει με τα συνδικάτα κλαδική συμφωνία για 4 έτη, εξετάζοντας όλα τα πεδία στα οποία πρέπει να επιτευχθεί πρόοδος προς την κατεύθυνση της επαγγελματικής ισότητας (23). Η CEA έχει συνάψει επιχειρησιακή συμφωνία. Θα ήταν πολύ σημαντικό, σε όλα τα κράτη μέλη, τα μέτρα αυτά να εγκρίνονται από τους κοινωνικούς εταίρους και να περιλαμβάνονται στις συλλογικές συμβάσεις, ώστε να έχουν πλήρη νομική ισχύ.

3.6.2.   H Eταιρική Κοινωνική Ευθύνη (ΕΚΕ), «soft-law» (μη δεσμευτικό δίκαιο)

Μια εταιρεία όπως η Electricité de France υπέγραψε το 2018 συμφωνία εταιρικής κοινωνικής ευθύνης με τα συνδικάτα, η οποία έχει ως στόχο να διασφαλίσει την ισόρροπη εκπροσώπηση των φύλων σε όλα τα επίπεδα της εταιρείας και δεσμεύεται να προωθήσει τις γυναίκες με διευθυντικά καθήκοντα σε καίριες θέσεις. Βασίζεται στην ενίσχυση της ελκυστικότητας των τεχνικών επαγγελμάτων για τις νέες γυναίκες και στην εξασφάλιση ίσων ευκαιριών μεταξύ των γυναικών και των ανδρών του ομίλου καθόλη τη διάρκεια της επαγγελματικής τους σταδιοδρομίας. Πρόκειται για μια αξιέπαινη δέσμευση, η οποία όμως παραμένει μη δεσμευτική (soft law) και, για να εφαρμοστεί, απαιτείται συνεχής επαγρύπνηση των γυναικών κυρίως, ώστε να ελεγχθεί ότι συνάδει με το δίκαιο, το οποίο εξακολουθεί να είναι αναγκαίο.

4.   Η ενεργειακή μετάβαση αποτελεί ευκαιρία ή κίνδυνο για τις γυναίκες;

| 4.1. | Η στροφή προς μια οικονομία απαλλαγμένη από τις ανθρακούχες εκπομπές αλλάζει τα πρότυπα παραγωγής προς οντότητες μικρότερου μεγέθους, προς βραχείες αλυσίδες εφοδιασμού, με την επανεξισορρόπηση των ορυκτών καυσίμων ή της πυρηνικής ενέργειας με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Τα «έξυπνα» κτίρια που μπορούν να αποθηκεύουν ενέργεια, τα έξυπνα δίκτυα (smart grids) κ.λπ., κινητοποιούν τις τεχνικές, τις τεχνολογίες αιχμής των πληροφοριών, την τεχνητή νοημοσύνη. Κατά την περίοδο προ-COVID-19 των υψηλών τιμών του πετρελαίου, οι επιχειρήσεις που διευθύνονταν από γυναίκες έτειναν να επενδύουν στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και να λαμβάνουν υπόψη τις απειλές για το περιβάλλον (24). Το ποσοστό της δραστηριοποίησής τους στον τομέα βρισκόταν σε ανοδική πορεία, αν και εξακολουθεί να είναι χαμηλό στη μηχανική [28 %, σύμφωνα με τον IRENA (Διεθνής Οργανισμός ανανεώσιμων πηγών ενέργειας)]. Η αποσταθεροποίηση των ενεργειακών αγορών από την απώλεια της αξίας της ενέργειας από συμβατικά ορυκτά καύσιμα λόγω της κρίσης ενδέχεται να επηρεάσει αρνητικά την τάση αυτή. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Ο κόσμος της ενέργειας θεωρεί αυτές τις νέες, λιγότερο «βαριές» δραστηριότητες ως μεγάλη ανάγκη για ποικιλομορφία, για καινοτόμες δεξιότητες, για προφίλ που να αντιπροσωπεύουν όσο το δυνατόν περισσότερο την κοινωνία στο σύνολό της. Είναι αποδεκτό ότι η κοινωνία πρέπει να αναλάβει την ευθύνη για τις μεταβάσεις (δεδομένου ότι η ενεργειακή μετάβαση τροφοδοτείται από την ψηφιακή μετάβαση), τις ευκαιρίες που αυτές προσφέρουν και, πάνω απ’ όλα, το κόστος τους όσον αφορά τις θέσεις εργασίας και τις αναδιαρθρώσεις επιχειρήσεων (25). Και για αυτό χρειάζονται γυναίκες και δεν είναι ακόμη πολλές. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Δεν έχουν ακόμη καθοριστεί τα κύρια χαρακτηριστικά για σταδιοδρομία στον κλάδο των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Η ΕΟΚΕ επιθυμεί να κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου για δύο πειρασμούς:






  1) | τον πειρασμό δημιουργίας μιας αντίστροφης ανισότητας, με περισσότερες γυναίκες από άνδρες στον κλάδο των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας· |
| --- | --- | --- |

4.3.

1)

τον πειρασμό δημιουργίας μιας αντίστροφης ανισότητας, με περισσότερες γυναίκες από άνδρες στον κλάδο των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας·

| 2) | τον πειρασμό χρήσης της ενέργειας και των ψηφιακών μεταβάσεων για τη δημιουργία παγίδων χαμηλού μισθού σε έναν κλάδο που είναι υπερβολικά γυναικείος και παγίδων για τη σταδιοδρομία των γυναικών οι οποίες δεν θα μπορούν πλέον να σταδιοδρομήσουν σε παραδοσιακούς ενεργειακούς τομείς. |
| --- | --- |

2)

τον πειρασμό χρήσης της ενέργειας και των ψηφιακών μεταβάσεων για τη δημιουργία παγίδων χαμηλού μισθού σε έναν κλάδο που είναι υπερβολικά γυναικείος και παγίδων για τη σταδιοδρομία των γυναικών οι οποίες δεν θα μπορούν πλέον να σταδιοδρομήσουν σε παραδοσιακούς ενεργειακούς τομείς.

Ζητεί εκ νέου να συμπεριληφθούν οι κλαδικές και επιχειρησιακές συμφωνίες για την ισότητα στο δεσμευτικό συμβατικό δίκαιο.

5.   Ειδικές παρατηρήσεις

| 5.1. | Η αξιοποίηση των δυνατοτήτων ενός ατόμου είναι μια ατομική και συλλογική πρόκληση στην γηράσκουσα κοινωνία της Ευρώπης η οποία βρίσκεται σε μεγάλο ανταγωνισμό με τα ταλέντα άλλων εμπορικών δυνάμεων. Άνδρες και γυναίκες πρέπει να συνδυάζουν πολύ διαφορετικές δεξιότητες σε ένα ενεργειακό περιβάλλον ολοένα και πιο οριζόντιο που χρησιμοποιεί πλατφόρμες και δίκτυα. Οι μέθοδοι μάνατζμεντ τροποποιούνται. Ωστόσο, ο ψηφιακός αναλφαβητισμός παραμένει και πρέπει να καταβληθεί προσπάθεια για την εξάλειψή του σε ολόκληρη την ΕΕ. Το σημερινό έργο υλοποιείται στο πλαίσιο των ήδη καθιερωμένων δικαιωμάτων. Πρέπει να έχει αποτελέσματα το συντομότερο δυνατό. Women’s talents matter! (Τα ταλέντα των γυναικών είναι σημαντικά!) |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Σε ποιο τομέα είναι δυνατή η ανέλιξη;«Οι γυναίκες θα διευρύνουν το απόθεμα των διαθέσιμων δεξιοτήτων» και «η πολυμορφία αποτελεί βασικό στοιχείο της ανταγωνιστικότητας» (26). Η τεχνητή νοημοσύνη, η χρήση των μαζικών δεδομένων (Big Data) έχουν διάσταση φύλου; Αυτός ο κλάδος είναι, σε μεγάλο βαθμό, ανοικτός, χωρίς να είναι γνωστές όλες οι εφαρμογές του· επίσης, είναι ένας κλάδος απαραίτητος για τη διεθνή ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης τόσο για τις γυναίκες όσο και για τους άνδρες. Οι γυναίκες θα πρέπει να εκπαιδεύονται και να ενθαρρύνονται να επενδύουν σε αυτόν τον κλάδο, εξασφαλίζοντας στα νεαρά κορίτσια σε κολέγια, γυμνάσια και στους χώρους εργασίας σταδιοδρομία σε επαγγέλματα του κλάδου της ενέργειας. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Ενθάρρυνση και μέσα για τις γυναίκες προκειμένου να αναδειχθούν σε θέσεις ευθύνης. Η επιχείρηση, μεγάλη ή μικρή, οφείλει να ακολουθεί, σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό, μια δεοντολογία. Και γι ’αυτό, απευθυνόμαστε πρόθυμα στις γυναίκες, διότι οι δομές που αναπτύσσονται, προσανατολισμένες προς αποκεντρωμένα συστήματα παραγωγής ενέργειας, θα τείνουν να βελτιώνουν την ισότητα των φύλων στη λήψη αποφάσεων. Αναγνωρίζεται ότι τα κίνητρα των γυναικών είναι διαφορετικά από εκείνα των ανδρών και ότι οι μη τεχνικές δεξιότητες θα είναι πολύτιμες για τη λειτουργία της επιχείρησης. Για την ΕΟΚΕ, η αναγνώριση αυτή μπορεί να είναι θετική, αλλά μπορεί επίσης να αποτελεί παγίδα που να ευνοεί τη διατήρηση της προτέρας κατάστασης. Οι γυναίκες πρέπει να παραμείνουν σε επαγρύπνηση. Σε όλες τις περιπτώσεις, η ισότητα αποτελεί δικαίωμα και πρέπει να αντανακλά στη σταδιοδρομία και την αμοιβή τους, ανεξάρτητα από τις καταστάσεις κρίσης ή τα δημογραφικά προβλήματα. |
| --- | --- |

5.3.

5.4.   Δημιουργία μιας «Ευρωπαϊκής Ακαδημίας ΕΤΜΜ» στο μοντέλο της Μπριζ, αλλά με εξελισσόμενη ποσόστωση

Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να δημιουργήσει, το συντομότερο δυνατό, στις Βρυξέλλες, μια ακαδημία μεταπτυχιακών σπουδών με την ονομασία «Ευρωπαϊκή Ακαδημία ΕΤΜΜ» (27), η οποία θα περιλαμβάνει μια κατεύθυνση «Ενέργεια» όπου, αρχικά, η ποσόστωση των φοιτητριών να ανέρχεται στο 80 %, με στόχο να επιτευχθεί ισότητα μετά από λίγα χρόνια. Συνιστά να μην περιμένουμε να βρούμε την επιμονή μιας ομάδας όπως αυτή των Madriaga-Churchill-Spaak-De Gasperi που οραματίστηκαν το Κολέγιο της Ευρώπης της Μπριζ. Προτείνει όμως την υποβολή σχετικής πρότασης το συντομότερο δυνατόν στο Συμβούλιο.

| 5.4.1. | Όπως και για το Κολέγιο της Μπριζ, τα κράτη μέλη θα εξασφαλίσουν την πρώτη επιλογή των επικρατέστερων φοιτητών και φοιτητριών και τη χρηματοδότησή τους μέσω υποτροφιών. Το γεγονός αυτό δεν εμποδίζει το Συμβούλιο να διαθέσει κονδύλια για την εν λόγω σχολή αριστείας. Η κατάρτιση που θα παρασχεθεί εκεί θα πρέπει να είναι σχεδόν αποκλειστικά προσανατολισμένη στην εκμάθηση των γνώσεων και των δεξιοτήτων που χαρακτηρίζουν τους κλάδους ΕΤΜΜ, με κατευθύνσεις εφαρμοσμένων επιστημών και διεπιστημονικά προγράμματα, μεταξύ των οποίων και ένα αφιερωμένο στην ενέργεια.
  Αυτή η εμβληματική ακαδημία θα δώσει μια ευρωπαϊκή εικόνα αριστείας αδιακρίτως φύλου στα ενεργειακά επαγγέλματα, μια ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία σε όλες τις ανώτατες εθνικές σχολές και θα μπορούσε, επομένως, να διαδραματίσει υποδειγματικό ρόλο και να αποτελέσει σημαντικό μοχλό τόσο για την αύξηση του ποσοστού των γυναικών στα επαγγέλματα του κλάδου της ενέργειας όσο και για την προσέλκυση ταλέντων. |
| --- | --- |

5.4.1.

Αυτή η εμβληματική ακαδημία θα δώσει μια ευρωπαϊκή εικόνα αριστείας αδιακρίτως φύλου στα ενεργειακά επαγγέλματα, μια ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία σε όλες τις ανώτατες εθνικές σχολές και θα μπορούσε, επομένως, να διαδραματίσει υποδειγματικό ρόλο και να αποτελέσει σημαντικό μοχλό τόσο για την αύξηση του ποσοστού των γυναικών στα επαγγέλματα του κλάδου της ενέργειας όσο και για την προσέλκυση ταλέντων.

| 5.4.2. | Όπως και το Κολέγιο της Ευρώπης, το οποίο έχει εγκαταστάσεις στην Μπριζ και στο Νατόλιν (Πολωνία), η Ακαδημία ΕΤΜΜ θα πρέπει να διαθέτει σχολές σε διάφορα σημεία της Ένωσης, οι οποίες να εργάζονται σε δίκτυο και να αξιοποιούν ήδη υφιστάμενες δομές σε ευρωπαϊκό επίπεδο, όπως οι επιστημονικοί συνεργατικοί σχηματισμοί, για παράδειγμα η ΜΚΟ «EURO-CASE (28)» που συγκεντρώνει τις εθνικές ακαδημίες μηχανικής, εφαρμοσμένων επιστημών και τεχνολογίας από 21 ευρωπαϊκές χώρες, ή το EIT-InnoENergy (29), το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας, μέρος του προγράμματος Ορίζων 2020 και αφιερωμένο στην προώθηση της καινοτομίας, της επιχειρηματικότητας και της εκπαίδευσης στον τομέα της ενεργειακής μετάβασης και της βιώσιμης ενέργειας, στο οποίο συμμετέχουν ακαδημαϊκοί, επιχειρηματίες και ερευνητικά ιδρύματα (30) σε ολόκληρη την αξιακή αλυσίδα. |
| --- | --- |

5.4.2.

| 5.4.3. | Σε συνδυασμό με την Πύλη δημόσιων δεδομένων (31), της ΕΕ, τα οποία είναι δωρεάν και μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, η ΕΕ θα διαθέτει ένα ισχυρό και αξιοζήλευτο εργαλείο, με τη συμμετοχή γυναικών και ανδρών, το οποίο θα λειτουργεί ως γέφυρα με τις βιομηχανίες και τα ερευνητικά κέντρα. Όλες οι σχολές αριστείας αναβαθμίζουν τις περιοχές στις οποίες βρίσκονται. Η ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία προσθέτει ακόμη μεγαλύτερη αίγλη. |
| --- | --- |

5.4.3.

5.5.   Ανάπτυξη των «Ομάδων Ενέργεια-Ευρώπη» («Teams Énergie-Europe»)

Διάφορες ενώσεις (32) εργάζονται ήδη ενεργά για να αλλάξουν τη νοοτροπία των νέων γυναικών, ώστε να μπορούν να εξετάζουν το ενδεχόμενο μιας σταδιοδρομίας στον κλάδο της ενέργειας. Γυναίκες με διευθυντικές θέσεις στον κλάδο αυτό συναντώνται και διοργανώνουν δράσεις με ομάδα στόχο μαθήτριες λυκείου και φοιτήτριες τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, προκειμένου να παρουσιάσουν το επάγγελμά τους και την ποικιλία των επαγγελμάτων του κλάδου της ενέργειας. Στην Πολωνία, ένα πείραμα γνωστό ως «Girl at the Polytechnic» (33) (Κορίτσια στο Πολυτεχνείο) είχε πολύ καλά αποτελέσματα. Στόχος ήταν να ενθαρρυνθούν οι γυναίκες να φοιτήσουν στα τεχνικά λύκεια και να σπάσουν τα στερεότυπα με διάφορες δράσεις, κυρίως τις ημέρες ελεύθερης εισόδου στα τεχνικά ιδρύματα. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι είναι ζωτικής σημασίας να συστηματοποιηθεί η προσέγγιση αυτή μέσω άμεσης ανταλλαγής σε ευρωπαϊκό επίπεδο από τις «Ομάδες Ενέργεια-Ευρώπη» (Teams Énergie-Europe). Σε όλα τα κράτη μέλη, κατά την εισαγωγή του ευρώ, ομάδες εθελοντών, υπό την ευθύνη των τοπικών αντιπροσωπειών της Επιτροπής, προσφέρθηκαν να μιλήσουν με τους πολίτες για να τους εξηγήσουν τις αλλαγές που επρόκειτο να προκληθούν από την άφιξη του κοινού νομίσματος.

| 5.5.1. | Αντίστοιχα, Ομάδες «Ενέργεια-Ευρώπη» θα μπορούσαν να συζητήσουν με φοιτήτριες και να τους εξηγήσουν τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν η έρευνα, η τεχνολογία, ο εφοδιασμός, τα διευρωπαϊκά δίκτυα, ο καθορισμός των τιμών, τα ρυθμιστικά συστήματα, οι αγορές ενέργειας καθώς και να τους παρουσιάσουν όλες τις ενδεχόμενες θέσεις εργασίας. |
| --- | --- |

5.5.1.

| 5.5.2. | Αυτές οι ομάδες που θα κληθούν να παρουσιάσουν στις μαθήτριες και στις φοιτήτριες τα επαγγέλματα του μηχανικού και του τεχνικού και να τις εμπνεύσουν για μια μελλοντική επιλογή σταδιοδρομίας, θα πρέπει να μπορούν να αναφέρονται σε γυναικεία πρότυπα και να αποδεικνύουν ότι αυτά τα επαγγέλματα (που αποκαλούνται «ανδρικά») είναι ανοιχτά στις γυναίκες. |
| --- | --- |

5.5.2.

| 5.5.3. | Σε επαγγελματικό επίπεδο, οι ομάδες αυτές θα μπορούσαν να ανταλλάσσουν βέλτιστες πρακτικές, να διαμορφώνουν συνδέσμους και ανταλλαγές με άλλα δίκτυα και ενώσεις στην ΕΕ. Οι άνδρες συμμετέχουν επίσης. Συγκεκριμένα, παρέχουν συμβουλές και καθοδήγηση. Όμως, στην περίπτωση αυτή οι γυναίκες, ως πρότυπο, μπορούν να έχουν μεγαλύτερο αντίκτυπο. Θα μπορούσε να δημιουργηθεί ένα ευρωπαϊκό δίκτυο γυναικών, το οποίο να αποτελεί μέρος ενός ευρωπαϊκού ταμείου που θα λαμβάνει χρηματοδότηση και θα λειτουργεί ως σύνδεσμος με την Ευρωπαϊκή Ακαδημία ΕΤΜΜ. |
| --- | --- |

5.5.3.

| 5.6. | Στο επίπεδο των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων και οργανισμών, θα πρέπει να ενισχυθεί η εξέλιξη που έχει ήδη αρχίσει, με την αύξηση της συμμετοχής των γυναικών έως ότου επιτευχθεί ισότητα μεταξύ των ρυθμιστικών αρχών ενέργειας (34). |
| --- | --- |

5.6.

Βρυξέλλες, 18 Σεπτεμβρίου 2020.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Luca JAHIER

---

(1)  https://beijing20.unwomen.org/en/about

1

(2)  «Women, Gender Equality and the Energy Transition in the EU» (Οι γυναίκες, η ισότητα των φύλων και η ενεργειακή μετάβαση στην ΕΕ), μελέτη κατόπιν αιτήματος της επιτροπής FEMM (Μάιος 2019) https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/STUD/2019/608867/IPOL_STU(2019)608867_EN.pdf.

2

(3)  COM(2020) 152 final, 5.3.2020, Μια Ένωση ισότητας: στρατηγική για την ισότητα των φύλων 2020-2025.

3

Μια Ένωση ισότητας: στρατηγική για την ισότητα των φύλων 2020-2025.

(4)  EIGE, Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο για την Ισότητα των Φύλων, Vilnius, Gender and Energy» (Φύλο και ενέργεια).

4

Gender and Energy» (Φύλο και ενέργεια)

(5)  Στατιστική υπηρεσία της Κροατίας, τομέας της ενέργειας (εκτός πετρελαϊκού κλάδου). https://www.dzs.hr/Hrv_Eng/publication/2019/09-02-01_12_2019.htm.

5

(6)  ΣΒΑ των Ηνωμένων Εθνών αριθ. 5, 7 και 8. Joy Clancy, Πανεπιστήμιο Twente, «Give women a chance: engendering the energy supply chain» (Δώστε μια ευκαιρία στις γυναίκες: δημιουργώντας την αλυσίδα ενεργειακού εφοδιασμού).

6

(7)  EIGE, Gender Equality Index (δείκτης ισότητας των φύλων).

7

(8)  ΕΕ C 341 της 21.11. 2013, σ. 21.

8

(9)  Γνωμοδότηση ΕΟΚΕ, TEN/707 (βλ. σελίδα 93 της παρούσας Επίσημης Εφημερίδας).

9

(10)  Βλ. ενημερωτική έκθεση ΕΟΚΕ με θέμα «Αξιολόγηση της Ευρωπαϊκής Ενεργειακής Ένωσης — Η κοινωνική και κοινωνική διάσταση της ενεργειακής μετάβασης», εισηγητής: Christophe Quarez, Ιούλιος 2020.

10

(11)  http://www.unido.org/fileadmin/user_media_upgrade/What_we_do/Topics/Women_and_Youth/Guide_on_Gender_Mainstreaming_ ECC.pdf.

11

(12)  Βλ. σελίδα 10 (2016). Διατίθεται στη διεύθυνση Gender Mainstreaming Platform > Policy Areas > Energy http://eurogender.eige.europa.eu.

12

(13)  http://www.yellowwindow.be/genderinresearch/down-loads/YW2009_GenderToolKit_field4_Energy_001.pdf

13

(14)  https://www.edfpulseandyou.fr/autres-themes/industrie-feminin/

14

(15)  #EnEnergiaNoSinMujeres, μανιφέστο υπογεγραμμένο από 57 ενώσεις στην Ισπανία.

15

(16)  Βλ. Chancengleichheit zwischen Frauen and Männern in der Energiebranche [(Η ισότητα ευκαιριών μεταξύ γυναικών και ανδρών στον τομέα της ενέργειας), Μελέτη για το υπουργείο της Αυστρίας, Οκτώβριος 2016.], μελέτη που διεξήχθη από την Αυστριακή Εταιρεία Περιβάλλοντος και Τεχνολογίας (ÖGUT) για το Ομοσπονδιακό Υπουργείο Γεωργίας, Δασών, Περιβάλλοντος και Διαχείρισης Υδάτων της Αυστρίας, Οκτώβριος 2016.

16

Chancengleichheit zwischen Frauen and Männern in der Energiebranche [

(17)  Κωνσταντινούπολη κατά τη διάρκεια του Παγκόσμιου συνεδρίου για το πετρέλαιο, 2017, που διοργανώθηκε από την Boston consulting group (BCG).

17

(18)  https://www.iaea.org/newscenter/news/women-in-the-nuclear-field-share-their-stories-at-international-womens-day-event

18

(19)  IEG: Industries Électriques et Gazières (Επιχειρήσεις Ηλεκτρισμού και Αερίου).

19

(20)  Πρωτοβουλία «Steel women»

20

(21)  https://www.cigre.org/GB/community/women-in-engineering

21

(22)  https://www.ilo.org/global/topics/equality-and-discrimination/epic/lang--en/index.htm (ΕΕ C 110, της 22.3.2019, σ. 26, ΕΕ C 262, της 25.7.2018, σ. 101).

22

(23)  https://sgeieg.fr/actualites/accord-relatif-a-egalite-professionnelle-entre-les-femmes-et-les-hommes-2019-2023

23

(24)  https://escholarship.org/

24

(25)  Αυτές οι γραμμές που γράφονται εν μέσω της κρίσης του κορονοϊού ίσως να μην είναι πλέον σημαντικές μετά την κρίση.

25

(26)  Cercle InterElles.

26

(27)  Επιστήμες, τεχνολογία, μηχανική και μαθηματικά. Βλ. «Energie, l’Europe en réseaux» («Ενέργεια, η Ευρώπη σε δίκτυα»), του Michel Derdevet, Λέκτορα IEP-Paris.

27

(28)  Euro-CASE, European Council of Applied Sciences, Technologies and Engineering, www.euro-case.org, https://www.euro-case.org/about-us/mission-and-governance/

28

(29)  EIT-InnoEnergy, innoenergy.com.

29

(30)  Βλ.«Energie, l’Europe en réseaux»(«Ενέργεια, η Ευρώπη σε δίκτυα»), του M. Derdevet, Λέκτορα IEP-Paris, Γενικού Γραμματέα και μέλους της Εκτελεστικής Επιτροπής του δικτύου ENEDIS.

30

(31)  data.europa.eu: Πύλη δημόσιων δεδομένων της ΕΕ.

31

(32)  Το δίκτυο Énergies de femmes EDF· women4energy.eu (innoenergy/EIT, led by Steinbeis 2i GmbH); ellesbougent.com; http://www.interelles.com/colloques-interelles/actes-complets-du-colloque-2019: διάσκεψη με θέμα «L’IA a-t-elle un sexe?» [(«Η τεχνητή νοημοσύνη έχει φύλο;»].

32

Énergies de femmes

(33)  Το πρόγραμμα ξεκίνησε το 2007. Το ποσοστό των κοριτσιών στα πολυτεχνεία αυξήθηκε από 30,6 % σε 36 %. http://www.dziewczynynapolitechniki.pl/pdfy/raport-kobiety-na-politechnikach2019.pdf.

33

(34)  Γνωμοδότηση ΕΟΚΕ με θέμα «Στρατηγική για την ισότητα των φύλων» (SOC/633), εισηγήτρια: Giulia Barbucci, συνεισηγήτρια: Indre Vareikyté, Ιούλιος 2020 (ΕΕ C 364 της 28.10.2020, σ. 77).

34

---

| 11.12.2020 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 429/85 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 429/85

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Μεταξύ ενός διευρωπαϊκού υπερδικτύου και τοπικών ενεργειακών νησίδων — Το κατάλληλο μείγμα αποκεντρωμένων λύσεων και κεντρικών δομών για μια οικονομικά, κοινωνικά και οικολογικά βιώσιμη ενεργειακή μετάβαση»

(γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

(2020/C 429/12)

| Εισηγητής: ο κ. | Lutz RIBBE |
| --- | --- |
| Συνεισηγητής: ο κ. | Thomas KATTNIG |

Εισηγητής: ο κ.

Lutz RIBBE

Συνεισηγητής: ο κ.

Thomas KATTNIG

| Απόφαση της συνόδου ολομέλειας | 20.2.2020 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 32 παράγραφος 2 του εσωτερικού κανονισμού |
| | Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας |
| Αρμόδιο τμήμα | Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές, κοινωνία των πληροφοριών |
| Έγκριση από το τμήμα | 3.9.2020 |
| Έγκριση από την ολομέλεια | 18.9.2020 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 254 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 216/2/2 |

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας

20.2.2020

Νομική βάση

Άρθρο 32 παράγραφος 2 του εσωτερικού κανονισμού

Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας

Αρμόδιο τμήμα

Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές, κοινωνία των πληροφοριών

Έγκριση από το τμήμα

3.9.2020

Έγκριση από την ολομέλεια

18.9.2020

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

254

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

216/2/2

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Ανοιχτό παραμένει από πολιτική άποψη το ερώτημα εάν θα διαμορφωθεί κεντρικά ή αποκεντρωμένα το μελλοντικό ενεργειακό σύστημα της ΕΕ. Ούτε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αλλά ούτε και τα κράτη μέλη έχουν προβεί σε σαφείς σχετικές δηλώσεις. Το μόνο σαφές είναι το γεγονός ότι οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας επέτρεψαν κυρίως τη δημιουργία αποκεντρωμένων δομών. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ), σε πολλές γνωμοδοτήσεις της, έχει επισημάνει πόσο σημαντικό είναι να αναγνωριστεί ότι η ενεργειακή μετάβαση δεν αποτελεί μόνο τεχνολογικό ζήτημα, αλλά βαθιά κοινωνική και πολιτική πρόκληση. Η εξαγγελθείσα από τους πολιτικούς ιθύνοντες συμμετοχή των εργαζομένων, των συνδικαλιστικών οργανώσεων και των καταναλωτών σε αυτήν την ενεργειακή μετάβαση πρέπει να διασφαλιστεί και απαιτηθεί από την ΕΟΚΕ. Ωστόσο, και σε αυτήν την περίπτωση, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη, με τις απαντήσεις τους, δημιουργούν περισσότερα ερωτήματα. Επιπλέον, οι υφιστάμενες πρωτοβουλίες ενεργειακής πολιτικής θα εμποδίσουν μάλλον παρά θα προωθήσουν την ευρεία συμμετοχή των πολιτών. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι το μελλοντικό ευρωπαϊκό ενεργειακό σύστημα θα περιλαμβάνει τόσο κεντρικά όσο και αποκεντρωμένα στοιχεία. Αλλά αυτό δεν επιτρέπεται να γίνει στην τύχη. Απαιτείται σαφής προσανατολισμός, για το αν θα πρέπει να επιδιωχθεί κατά κύριο λόγο η αποκέντρωση ή ο συγκεντρωτισμός. Σε τελική ανάλυση, η ευρωπαϊκή ενεργειακή μετάβαση χρειάζεται πρωτίστως επενδυτική ασφάλεια, τόσο για τους δημόσιους όσο και για τους ιδιωτικούς φορείς, η οποία μπορεί να επιτευχθεί μόνο με σαφείς αποφάσεις πολιτικής. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Τόσο στο αποκεντρωμένο ενεργειακό σύστημα όσο και στο συγκεντρωτικό, οι υψηλές δαπάνες συστήματος βρίσκονται σε παρόμοια επίπεδα, χρεώνονται όμως σε διαφορετικές συνιστώσες των συστημάτων. Στο συγκεντρωτικό σύστημα οι δαπάνες συνδέονται συνήθως με τις μεγάλες εγκαταστάσεις και τα δίκτυα μεταφοράς, ενώ στο αποκεντρωμένο σύστημα, παράλληλα με μικρότερες μονάδες παραγωγής ενέργειας, συνδέονται κυρίως με τις επιλογές ευελιξίας, καθώς συμμετέχουν σε αυτές και οι καταναλωτές. Επιπλέον, τα δίκτυα διανομής διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο, και ιδίως τα έξυπνα δίκτυα τα οποία αποτελούν προϋπόθεση για τις έξυπνες αγορές και, ως εκ τούτου, για την επωφελή για τα συστήματα συμπεριφορά των επιμέρους φορέων. Αυτή η τεχνολογική εξέλιξη επιτρέπει περισσότερη αυτονομία και αυτορρύθμιση των αποκεντρωμένων μονάδων δικτύου. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Επομένως, προκύπτουν αποκλίσεις σχετικά με την κατανομή της αξίας και, βεβαίως, διάφορες οικονομικές και κοινωνικοπολιτικές συνέπειες. Σε ένα συγκεντρωτικό σύστημα η δημιουργία αξίας εξαρτάται συνήθως από λιγότερους συμμετέχοντες. Σε ένα αποκεντρωμένο σύστημα οι καταναλωτές μπορούν να συμμετέχουν στη δημιουργία αξίας ως ενεργοί πελάτες, καθώς και οι ενεργειακές κοινότητες πολιτών, οι γεωργοί, οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις και οι δημοτικές επιχειρήσεις. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Για αυτόν ακριβώς τον λόγο, το ερώτημα σχετικά με τον τρόπο που θα διαμορφωθεί το ενεργειακό σύστημα δεν αποτελεί τόσο τεχνικό ζήτημα αλλά μάλλον πολιτικό ζήτημα υψίστης σημασίας. Στόχος σε μια δίκαιη και ισότιμη μετάβαση είναι να απαντηθεί το ερώτημα του ποιος μπορεί (και θα πρέπει) να διαδραματίσει ποιον ρόλο, καθώς και το ερώτημα που τίθεται σχετικά με το ποιος θα μπορεί και θα δικαιούται στο μέλλον να κερδίζει χρήματα στον τομέα της ενέργειας και, συνεπώς, ποιος μπορεί να συμμετέχει οικονομικά στην ενεργειακή μετάβαση. Το ερώτημα αυτό θα καθορίσει επίσης κατά πόσον η ενεργειακή μετάβαση μπορεί να τονώσει την καινοτομία. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Σημαντικές πληροφορίες σχετικά με την κατεύθυνση προς την οποία θα έπρεπε να στραφεί η ανάπτυξη παρατίθενται στη δέσμη μέτρων «Καθαρή ενέργεια». Εκεί υπάρχουν αναφορές σε μια Ενεργειακή Ένωση, η οποία (μεταξύ άλλων) θα πρέπει να μειώσει τις εισαγωγές ενέργειας και «θέτει τους πολίτες στο επίκεντρό της, ενώ οι πολίτες αναλαμβάνουν την ευθύνη για την ενεργειακή μετάβαση, επωφελούνται από τις νέες τεχνολογίες για να μειώσουν τους λογαριασμούς τους, συμμετέχουν ενεργά στην αγορά, και ... δεσμεύ[ονται] ενεργά για την υλοποίησή της» ως παραγωγοί και συμμετέχοντες στην αγορά. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι τα τελευταία πέντε χρόνια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και σχεδόν όλα τα κράτη μέλη απέτυχαν να παράσχουν με σαφήνεια πληροφορίες σχετικά με τις μελλοντικές δομές και την κατανομή των καθηκόντων. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Ακόμη, το Συμβούλιο δεν έχει συμβάλει έως σήμερα επαρκώς στην ανάπτυξη μιας αρκετά σαφούς ενεργειακής πολιτικής. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ διαπιστώνει με λύπη ότι η γερμανική Προεδρία του Συμβουλίου εστιάζει μονομερώς σε τεχνολογίες (όπως για παράδειγμα την «υπεράκτια αιολική ενέργεια» ή το «υδρογόνο από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας»), ενώ αγνοεί πλήρως τα σημαντικά διαρθρωτικά ζητήματα που συνδέονται με αυτές. Η ΕΟΚΕ θέλει να τονίσει την ανάγκη αντιμετώπισης των επιπτώσεων των εν λόγω τεχνολογικών προτιμήσεων: για παράδειγμα, εστίαση σε μικρό αριθμό φορέων και μαζικές επενδύσεις στη μεταφορική ικανότητα, άρα και σε φυσικά μονοπώλια. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Προϋπόθεση για την πλήρη συμμετοχή νέων φορέων στην αγορά αποτελεί η πρόσβαση σε όλες τις σχετικές αγορές ηλεκτρικής ενέργειας, και ιδιαιτέρως στις ευέλικτες αγορές. Αυτό δεν συμβαίνει σχεδόν σε κανένα κράτος μέλος. Ως εκ τούτου, τα κράτη μέλη καλούνται επειγόντως να προσαρμόσουν τα κανονιστικά πλαίσιά τους, ώστε να υλοποιηθούν πλήρως τα βασικά ζητούμενα της δέσμης μέτρων «Καθαρή ενέργεια» και να εξασφαλιστούν ίσες ευκαιρίες. Τότε, χάρη στην ψηφιοποίηση, οι περιφερειακές αγορές θα μπορέσουν να πετύχουν ιδιαιτέρως αποδοτικές λύσεις και, σε περίπτωση που είναι δικτυωμένες με έξυπνα συστήματα, να συμβάλουν στην σταθερή και ανθεκτική ασφάλεια του εφοδιασμού. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Όσον αφορά τις οικονομικές και κοινωνικοπολιτικές συνέπειες, η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει τη θέση της, ότι τα αποκεντρωμένα ενεργειακά συστήματα μπορούν να παράσχουν σημαντικά κίνητρα για την περιφερειακή ανάπτυξη και να δημιουργήσουν νέες, εξειδικευμένες και υψηλής ποιότητας θέσεις εργασίας στις περιφέρειες (1). |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Ενώ το ζήτημα των ευάλωτων καταναλωτών και της ενεργειακής φτώχειας αντιμετωπίζεται εν μέρει από τους πολιτικούς ιθύνοντες, δεν προσδιορίζονται πιθανές λύσεις ενώ το πρόβλημα δεν συνδέεται με τον μελλοντικό σχεδιασμό του ενεργειακού συστήματος. Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προτείνει τη θέσπιση κριτηρίων για τον ορισμό της ενεργειακής φτώχειας, καθώς και κοινών δεικτών σε ευρωπαϊκό επίπεδο για τη μέτρηση αυτού του φαινομένου. Τα κράτη μέλη πρέπει να αναπτύξουν περισσότερα στατιστικά εργαλεία για την αποτελεσματική στόχευση των φτωχών νοικοκυριών. Ταυτόχρονα, πρέπει να ληφθεί μέριμνα, ώστε τα νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος να έχουν την ευκαιρία να εφαρμόσουν μέτρα ενεργειακής απόδοσης για να μειώσουν την κατανάλωση ενέργειας. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Το θεμελιώδες ερώτημα είναι κατά πόσον το δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας, μια υποδομή ζωτικής σημασίας, αποτελεί φυσικό μονοπώλιο και πρέπει να τελεί υπό τη διαχείριση του δημοσίου στο πλαίσιο μιας βιώσιμης ασφάλειας του εφοδιασμού, δεδομένου ότι διαμορφώθηκε και επεκτάθηκε μέσω μαζικών δημόσιων κονδυλίων. Το ζήτημα αυτό θα πρέπει να διευκρινιστεί περαιτέρω σε γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Με το σχέδιο ανάκαμψης και το ΠΔΠ 2021-2028 θα επενδυθούν εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ σε ενεργειακές υποδομές και τεχνολογίες. Θα πρέπει να διασφαλιστεί ότι οι επενδύσεις αυτές χρησιμοποιούνται πράγματι για την επίτευξη της ενεργειακής μετάβασης, στο επίκεντρο της οποίας βρίσκονται οι πολίτες και όχι οι φορείς που δραστηριοποιούνταν μέχρι σήμερα στο ενεργειακό σύστημα με βάση ορυκτές πηγές ενέργειας. Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να ξεκινήσουν το συντομότερο δυνατόν έναν ευρύ, διαρθρωμένο διάλογο με την κοινωνία των πολιτών και τις τοπικές και τις περιφερειακές αρχές προς αποσαφήνιση των ζητημάτων που τίθενται στην παρούσα γνωμοδότηση πρωτοβουλίας. |
| --- | --- |

1.14.

2.   Πλαίσιο

| 2.1. | Η Ευρώπη βρίσκεται στη μέση μιας δύσκολης διαδικασίας μετάβασης στην κλιματική ουδετερότητα, η οποία θα πρέπει να έχει ολοκληρωθεί το 2050. Το γεγονός αυτό απαιτεί σοβαρή αναδιοργάνωση του ενεργειακού συστήματος. Πρόκειται μεταξύ άλλων για εκ βάθρων τεχνικές αλλαγές, αλλά και για διαρθρωτικά ζητήματα σχετικά με την παραγωγή, το εμπόριο και την προώθηση στην αγορά, καθώς επίσης για διαδικασίες κοινωνικοπολιτικών αλλαγών. Όμως η μορφή και το βάθος των αλλαγών δεν έχουν ακόμη καθοριστεί με ξεκάθαρο τρόπο. Σημασία έχει να καταλάβουμε ότι η ενεργειακή μετάβαση δεν αποτελεί απλά ένα τεχνολογικό ζήτημα, αλλά είναι κατά βάθος μια κοινωνική πρόκληση. Πρέπει να διασφαλιστεί η συμμετοχή των εργαζομένων, των συνδικαλιστικών οργανώσεων και των καταναλωτών στην εν λόγω ενεργειακή μετάβαση. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Τα τελευταία χρόνια, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει εκδώσει πολυάριθμες δηλώσεις πολιτικής και έχει θεσπίσει νέους κανόνες και κανονισμούς. Η ΕΟΚΕ έχει ήδη υποβάλει τις παρατηρήσεις της επ’ αυτών, και στις περισσότερες περιπτώσεις, τις επικροτεί και τις υποστηρίζει. Ταυτόχρονα, όμως, επέκρινε το γεγονός ότι πολλές από αυτές τις ανακοινώσεις είναι αόριστες και ασαφείς. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Σαφές είναι μόνο το εξής: μόλις εμφανίστηκαν οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, τότε πυροδοτήθηκε η συζήτηση σχετικά με τις συγκεντρωτικές και αποκεντρωμένες δομές στον τομέα της ενέργειας. Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (ήλιος, άνεμος και βιομάζα) είναι αποκεντρωμένες, καθολικά διαθέσιμες, οι επενδύσεις σχετικά ελάχιστες, ενώ οι πυρηνικοί σταθμοί και οι μονάδες παραγωγής ενέργειας με καύση άνθρακα συνιστούν μεγάλες κεντρικές υποδομές. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Όμως ακόμα δεν έχει διασαφηνιστεί ο τρόπος διαχείρισης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Συγκεκριμένα, παραμένει ασαφές το ερώτημα, αν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιδιώκει την ενσωμάτωση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στο ήδη υφιστάμενο σύστημα ή την αναδιάρθρωση της αγοράς. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Η ΕΟΚΕ επισήμανε ότι, κατά τη γνώμη της, δεν επιφυλάσσεται πρωταρχικός ρόλος στην ενσωμάτωση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στο ήδη υφιστάμενο σύστημα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, και ότι σε αναφορές για θεμελιώδη μεταβολή, αντιλαμβάνεται κάτι πολύ ευρύτερο από την απλή διασύνδεση των εθνικών συστημάτων σε ένα ευρωπαϊκό δίκτυο και τη σημαντική αύξηση του μεριδίου παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές: αυτό σημαίνει επίσης ότι οι τρέχουσες συμβατικές πηγές ενέργειας (συμπεριλαμβανομένου του φυσικού αερίου) θα διαδραματίσουν απλά ρόλο γεφύρωσης. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Ένα εντελώς νέο ενεργειακό σύστημα απαιτεί πολύ περισσότερους συμμετέχοντες. Ειδικότερα, τα δίκτυα διανομής αποκτούν πολύ μεγαλύτερη σημασία και πρέπει, σε κάθε περίπτωση, να μετατραπούν σε «έξυπνα δίκτυα»: οι πληροφορίες σχετικά με την εκάστοτε κατάσταση του δικτύου πρέπει να διατίθενται στους συμμετέχοντες στην αγορά με αξιόπιστο, σαφή και κατανοητό τρόπο, και μεγάλη χρονική και, ενδεχομένως, γεωγραφική ακρίβεια. Σε έναν τέτοιο σχεδιασμό, τα έξυπνα δίκτυα συνιστούν την προϋπόθεση για έξυπνες αγορές που παρέχουν αποτελεσματικά κίνητρα για κατάλληλες προσεγγίσεις των συστημάτων. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στη δέσμη μέτρων σχετικά με την Ενεργειακή Ένωση, αναφέρεται σε έναν νέο ρόλο για τον έως τώρα «παθητικό» καταναλωτή: «Ακόμη σημαντικότερο, όραμά μας είναι μια Ενεργειακή Ένωση η οποία θέτει τους πολίτες στο επίκεντρό της, στην οποία οι πολίτες αναλαμβάνουν την ευθύνη για την ενεργειακή μετάβαση, επωφελούνται από τις νέες τεχνολογίες για να μειώσουν τους λογαριασμούς τους, συμμετέχουν ενεργά στην αγορά, και στην οποία προστατεύονται οι ευάλωτοι καταναλωτές» (2). |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Το τι ακριβώς σημαίνει αυτό, παραμένει χωρίς απάντηση. Αυτό οφείλεται, επίσης, στο γεγονός ότι δεν γίνεται διάκριση μεταξύ βιομηχανικών και εμπορικών καταναλωτών και ιδιωτικών νοικοκυριών, ούτε μεταξύ των κοινωνικά και τεχνικά σε καλύτερη θέση ιδιωτών καταναλωτών και των λιγότερο καλά εξοπλισμένων νοικοκυριών. Τουλάχιστον μπορεί να συναχθεί ότι ο καταναλωτής δεν θα πρέπει στο μέλλον να είναι απλώς (επί πληρωμή) αποδέκτης ενέργειας. Δεν θα πρέπει απλώς να αλλάζει τους παρόχους πιο εύκολα και/ή να αντιδρά πιο ευέλικτα στα μηνύματα της αγοράς, αλλά θα πρέπει να έχει πρόσβαση σε όλες τις σχετικές αγορές ηλεκτρικής ενέργειας. Καθιερώθηκαν όροι όπως «ενεργός» πελάτης, αυτοκαταναλωτής, ενεργειακές κοινότητες πολιτών, και κοινότητες ανανεώσιμης ενέργειας, και δόθηκαν στους νέους αυτούς συμμετέχοντες ορισμένα δικαιώματα, χωρίς να είναι σαφές με ποια μορφή θα συμμετέχουν στην αγορά, δηλαδή πόσο ανοιχτή και αποκεντρωμένη πρέπει να είναι η αγορά και πώς θα αντιμετωπίζονται οι καταναλωτές που δεν έχουν τα οικονομικά μέσα ή τις νομικές δυνατότητες να συμμετέχουν σε αυτήν (βλ. σημείο 5.6). |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Ομοίως, εξετάζεται μεν το πρόβλημα των ευάλωτων καταναλωτών και το πρόβλημα της ενεργειακής φτώχειας, δεν υποδεικνύονται όμως πραγματικές λύσεις. Η ΕΟΚΕ καλεί, επίσης, την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προτείνει τη θέσπιση κριτηρίων για τον καλύτερο ορισμό της ενεργειακής φτώχειας, καθώς και κοινών δεικτών σε ευρωπαϊκό επίπεδο, έτσι ώστε να πραγματοποιηθεί το πρώτο βήμα για τη μέτρηση αυτού του φαινομένου. Προκειμένου να προσαρμοστεί ο ορισμός αυτός στα διαφορετικά εθνικά πλαίσια, τα κράτη μέλη πρέπει να αναπτύξουν περισσότερα στατιστικά εργαλεία για την αποτελεσματική στόχευση των φτωχών νοικοκυριών. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Κατά τη γνώμη της ΕΟΚΕ, τα τελευταία πέντε χρόνια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχει διασαφηνίσει επαρκώς τις μελλοντικές δομές και κατανομή καθηκόντων. Επιπλέον, τα κράτη μέλη προσάρμοσαν με μεγάλη καθυστέρηση και διστακτικότητα ή δεν έχουν ακόμη προσαρμόσει το κανονιστικό τους πλαίσιο. Σε πολλά κράτη μέλη, οι καταναλωτές, καθώς επίσης και οι μικρές επιχειρήσεις και οι ενεργειακές κοινότητες πολιτών δεν έχουν αποκτήσει ακόμη πρόσβαση στις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Δεδομένου όμως ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έθεσε με την Πράσινη Συμφωνία το ζήτημα της κλιματικής ουδετερότητας ως προτεραιότητα στην ατζέντα, και ότι με το σχέδιο ανάκαμψης θα επενδυθούν εκατοντάδες δισεκατομμύρια στην αναδιάρθρωση της οικονομίας, καθώς και στη δημιουργία και την εξασφάλιση υψηλής ποιότητας θέσεων εργασίας στην Ευρώπη, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι είναι επιτακτική ανάγκη να ξεκινήσει βραχυπρόθεσμα (!) ένας κοινωνικός και πολιτικός διάλογος σε ευρεία βάση, για να αποσαφηνιστεί το ζήτημα σχετικά με το πόσες κεντρικές δομές είναι απαραίτητες και πόσες αποκεντρωμένες είναι εφικτές και χρήσιμες. Η παρούσα γνωμοδότηση πρωτοβουλίας έχει ως στόχο να διατυπώσει προτάσεις. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Η κρίση της νόσου COVID-19 μάς έμαθε ότι είναι απαραίτητο να δρούμε γρήγορα, προτού φτάσουμε σε οριακό σημείο. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η επίτευξη των σημερινών στόχων για το κλίμα και την ενέργεια έως το 2030 απαιτεί πρόσθετες επενδύσεις έως 260 δισεκατομμύρια EUR ετησίως. Χωρίς τη μαζική αύξηση των δημόσιων επενδύσεων και τον κοινωνικά δίκαιο σχεδιασμό τους για την επέκταση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, των εγκαταστάσεων αποθήκευσης, την ανανέωση των συστημάτων θέρμανσης, τις δημόσιες μεταφορές, την έρευνα και την ανάπτυξη κ.λπ., κάτι τέτοιο δεν θα είναι δυνατό. Η κρίση COVID-19 ανάδειξε νέους τρόπους δράσης. Η προσωρινή αναστολή των ευρωπαϊκών κανόνων για το χρέος και το έλλειμμα πρέπει επίσης να ισχύσει και για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης. Τα κονδύλια, ωστόσο, θα πρέπει να διατεθούν κατά τρόπο ώστε να επιτευχθεί ο στόχος να τεθούν οι πολίτες στο επίκεντρο της ενεργειακής μετάβασης και, ως εκ τούτου, να δοθεί ώθηση στην περιφερειακή οικονομία. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | Προκειμένου να αποφευχθούν εσφαλμένες και ελλιπείς επενδύσεις, πρέπει να διασαφηνιστούν οι εναπομένουσες ασάφειες και ασυνέπειες σχετικά με τις βασικές δομές του νέου ενεργειακού συστήματος, την αρχιτεκτονική της αγοράς, τους ρόλους και τους κανόνες εντός της αγοράς και, κυρίως να αντιμετωπιστούν άμεσα οι κοινωνικές επιπτώσεις στους εργαζομένους και τους καταναλωτές. Η δίκαιη κατανομή των επενδυτικών βαρών διαδραματίζει εν προκειμένω κεντρικό ρόλο. Το ίδιο ισχύει και για τη δίκαιη κατανομή των πιθανών κερδών. |
| --- | --- |

2.13.

3.   Πόσο συμβάλλει η σαφής προτίμηση υπέρ ή κατά της αποκέντρωσης στην επενδυτική ασφάλεια

| 3.1. | Το νέο ενεργειακό σύστημα θα περιλαμβάνει κεντρικά και αποκεντρωμένα στοιχεία, καθότι η κατηγοριοποίηση ενός στοιχείου ως κεντρικού ή αποκεντρωμένου δεν είναι πάντα σαφής. Για παράδειγμα, δεν είναι σαφές εάν ένας σταθμός αιολικής ενέργειας στην ξηρά με εγκατεστημένη ισχύ άνω των 30 Megawatt εξακολουθεί να θεωρείται «αποκεντρωμένος». Ωστόσο, το ερώτημα εάν το νέο ενεργειακό σύστημα θα πρέπει να σχεδιαστεί σύμφωνα με τις αρχές της αποκέντρωσης ή τις αρχές του συγκεντρωτισμού είναι υψίστης σημασίας για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του μετασχηματισμού του ενεργειακού συστήματος. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Διότι σε συνάρτηση με το ερώτημα που τίθεται στο σημείο 3.1, προκρίνονται και λαμβάνονται διαφορετικές επενδυτικές αποφάσεις τόσο από τον δημόσιο τομέα όσο και από ιδιώτες χορηγούς κεφαλαίων και επενδυτές. Ο κίνδυνος για «άσκοπες επενδύσεις» μπορεί να αποφευχθεί μόνο εάν ληφθεί έγκαιρη και σαφής απόφαση πολιτικής για το κατά πόσον η ενεργειακή μετάβαση πρέπει να είναι κατά προτεραιότητα συγκεντρωτική ή κατά προτεραιότητα αποκεντρωμένη. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Η βασική ιδέα του σημερινού συγκεντρωτικού ενεργειακού συστήματος είναι ότι δεν πρέπει να υπάρχει συμφόρηση στη μεταφορά ηλεκτρικού ρεύματος και ότι όλοι οι παράγοντες της αγοράς θα πρέπει να μπορούν να ενεργούν σαν να ήταν απεριόριστες οι δυνατότητες μεταφορών εντός του συστήματος. Με αυτόν τον τρόπο, τα δίκτυα μετάδοσης αποκτούν καθοριστική σημασία για το σύστημα. Εκτός από την πρόταση για ένα ευρωπαϊκό «δίκτυο χαλκού», δηλαδή ενός ενιαίου ευρωπαϊκού δικτύου ηλεκτρικής ενέργειας χωρίς φυσικούς περιορισμούς, εξετάζεται μάλιστα η σύνδεση του διασυνδεδεμένου ευρωπαϊκού δικτύου ενέργειας με τα δίκτυα της Νότιας ή της Ανατολικής Ασίας. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Το θεμελιώδες ερώτημα είναι κατά πόσον το δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας, μια υποδομή ζωτικής σημασίας, αποτελεί φυσικό μονοπώλιο και πρέπει να τελεί υπό τη διαχείριση του δημοσίου στο πλαίσιο μιας βιώσιμης ασφάλειας εφοδιασμού, δεδομένου ότι διαμορφώθηκε και επεκτάθηκε μέσω μαζικών δημόσιων κονδυλίων. Το ζήτημα αυτό θα πρέπει να διευκρινιστεί περαιτέρω σε γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Σε ένα συγκεντρωτικό σύστημα, ο τόπος παραγωγής και ο τόπος των επιλογών ευελιξίας δεν θα διαδραματίζουν, επομένως, κανέναν ρόλο στο πραγματικό γίγνεσθαι της αγοράς. Πάντως ο τόπος παραγωγής και το σημείο κατανάλωσης δεν θα πρέπει να καθορίζονται βάσει των υποδομών μεταφορών. Μάλλον οι υποδομές μεταφορών είναι εκείνες που καθορίζονται από τη διάρθρωση και τους τόπους παραγωγής και κατανάλωσης. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Αντιθέτως, ένα αποκεντρωμένο ενεργειακό σύστημα είναι αυτό στο οποίο η παραγωγή (και αποθήκευση) ηλεκτρικού ρεύματος που χρησιμοποιείται για εφαρμογές ηλεκτρικής ενέργειας, θέρμανσης και κινητικότητας βρίσκεται όσο το δυνατόν πιο κοντά στον τόπο κατανάλωσης. Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας το καθιστούν εφικτό. Ως εκ τούτου, προκύπτει μια συστημική περαιτέρω ελαχιστοποίηση της μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας και, συνεπώς, λιγότερες απώλειες κατά τη μεταφορά. Η αστάθεια στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας δημιουργεί νέες προκλήσεις για τα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας. Ως αποτέλεσμα της αποκέντρωσης, τα δίκτυα διανομής διαδραματίζουν ολοένα και πιο σημαντικό ρόλο, προκειμένου να διατηρηθούν η σταθερότητα και η ασφάλεια του εφοδιασμού. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Σε ένα αποκεντρωμένο σύστημα, η συμφόρηση στην υποδομή του δικτύου δεν αξιολογείται γενικά ως πρόβλημα που πρέπει να εξαλειφθεί κατά προτεραιότητα. Ένα αποκεντρωμένο σύστημα βασίζεται σε τοπικές επιλογές ευελιξίας που συμβάλλουν στην άμεση αντιστάθμιση των διακυμάνσεων κατά την παραγωγή. Εκτός από την αποθήκευση και τη μετατόπιση του φορτίου από περιόδους υψηλής κατανάλωσης σε περιόδους χαμηλής κατανάλωσης, στις επιλογές ευελιξίας συγκαταλέγονται, επίσης, η παραγωγή θερμότητας από ηλεκτρικό ρεύμα και η ηλεκτρονική κινητικότητα. Η τομεακή σύζευξη διαδραματίζει πολύ πιο σημαντικό ρόλο σε ένα αποκεντρωμένο σύστημα. Επιπλέον, οι λεγόμενες αγορές ευελιξίας θα διαδραματίσουν πολύ σημαντικότερο ρόλο από ό, τι σε ένα συγκεντρωτικό σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Σε ένα αποκεντρωμένο ενεργειακό σύστημα υπάρχει μεγαλύτερη ανεξαρτησία από την υποδομή του δικτύου, κάτι το οποίο, σύμφωνα με μελέτες, προσφέρει και μεγαλύτερη ανθεκτικότητα έναντι εξωτερικών επιθέσεων, για παράδειγμα έναντι της εγκληματικότητας στον κυβερνοχώρο τουλάχιστον στον βαθμό που επιτυγχάνεται αυτόνομη ικανότητα. Συνεπώς, οι αυξημένες επενδύσεις στα δίκτυα διανομής διασφαλίζουν σταθερό εφοδιασμό και μεγαλύτερη ανθεκτικότητα έναντι της εγκληματικότητας στον κυβερνοχώρο. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Συνεπώς, η ευρωπαϊκή ενεργειακή πολιτική πρέπει να απαντήσει στα ακόλουθα ερωτήματα:






  — | Θα πρέπει οι επενδυτές να θεωρούν ότι το νέο ενεργειακό σύστημα δομείται «από τη βάση προς την κορυφή»; Αυτό θα σήμαινε ότι το τοπικό πλεόνασμα ηλεκτρικής ενέργειας και οι τοπικές ελλείψεις αντισταθμίζονται πρωτίστως από τοπικές επιλογές ευελιξίας. Σε περίπτωση που κάτι τέτοιο δεν είναι εφικτό από οικονομικής και τεχνικής άποψης, η ηλεκτρική ενέργεια θα μεταφερθεί διανύοντας μεγαλύτερες αποστάσεις. |
| --- | --- | --- |

3.9.

—

Θα πρέπει οι επενδυτές να θεωρούν ότι το νέο ενεργειακό σύστημα δομείται «από τη βάση προς την κορυφή»; Αυτό θα σήμαινε ότι το τοπικό πλεόνασμα ηλεκτρικής ενέργειας και οι τοπικές ελλείψεις αντισταθμίζονται πρωτίστως από τοπικές επιλογές ευελιξίας. Σε περίπτωση που κάτι τέτοιο δεν είναι εφικτό από οικονομικής και τεχνικής άποψης, η ηλεκτρική ενέργεια θα μεταφερθεί διανύοντας μεγαλύτερες αποστάσεις.

| — | Ή θα πρέπει οι επενδυτές να λαμβάνουν υπόψη μια δομή «από την κορυφή προς τη βάση»; Αυτό συνεπάγεται ότι η ανάπτυξη των συστημάτων μεταφοράς αποτελεί προτεραιότητα. Πρακτικά, κάθε παραγόμενη κιλοβατώρα πρέπει να μπορεί να μεταφερθεί σύμφωνα με αυτό το μοντέλο. Εάν οι διακυμάνσεις δεν χρειάζεται να αντισταθμιστούν, η υποδομή δικτύου καθορίζει τον τόπο των επιλογών ευελιξίας. Κατ’ ουσίαν, αυτό σημαίνει τη συνέχιση της έως τώρα πολιτικής για την ανάπτυξη δικτύου με την ταυτόχρονη αντικατάσταση ορυκτών και πυρηνικών σταθμών παραγωγής ενέργειας από όσο το δυνατόν μεγαλύτερα πάρκα εναλλακτικής παραγωγής (παραδείγματα: Desertec, υπεράκτια αιολικά πάρκα, πολύ μεγάλα αιολικά πάρκα στην ξηρά). |
| --- | --- |

—

Ή θα πρέπει οι επενδυτές να λαμβάνουν υπόψη μια δομή «από την κορυφή προς τη βάση»; Αυτό συνεπάγεται ότι η ανάπτυξη των συστημάτων μεταφοράς αποτελεί προτεραιότητα. Πρακτικά, κάθε παραγόμενη κιλοβατώρα πρέπει να μπορεί να μεταφερθεί σύμφωνα με αυτό το μοντέλο. Εάν οι διακυμάνσεις δεν χρειάζεται να αντισταθμιστούν, η υποδομή δικτύου καθορίζει τον τόπο των επιλογών ευελιξίας. Κατ’ ουσίαν, αυτό σημαίνει τη συνέχιση της έως τώρα πολιτικής για την ανάπτυξη δικτύου με την ταυτόχρονη αντικατάσταση ορυκτών και πυρηνικών σταθμών παραγωγής ενέργειας από όσο το δυνατόν μεγαλύτερα πάρκα εναλλακτικής παραγωγής (παραδείγματα: Desertec, υπεράκτια αιολικά πάρκα, πολύ μεγάλα αιολικά πάρκα στην ξηρά).

Υπάρχει επιτακτική ανάγκη να αποσαφηνιστούν τα ζητήματα αυτά, καθώς και οι δύο προσεγγίσεις απαιτούν μαζικές επενδύσεις, αλλά σε διαφορετικούς τομείς· σε ένα κεντρικό σύστημα, οι πόροι διοχετεύονται πρωτίστως στα συστήματα μεταφοράς, σε ένα αποκεντρωμένο σύστημα, σε μικρότερες, κατανεμημένες επιλογές ευελιξίας.

| 3.10. | Η δομή και ο σχεδιασμός της νέας αγοράς ενέργειας θίγονται εμμέσως στα ερωτήματα που τίθενται στο σημείο 3.9. Ο κανονισμός (ΕΕ) 2019/943 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (3) σχετικά με την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας αναφέρεται στο γεγονός αυτό. Ωστόσο, δεν λαμβάνεται κάποια σχετική απόφαση, αλλά παρέχεται στα κράτη μέλη η διακριτική ευχέρεια να αποφασίσουν για το ζήτημα αυτό.
  Είναι εξαιρετικά αμφίβολο, αν τούτο αρκεί για μια στοχευμένη ευρωπαϊκή ενεργειακή μετάβαση, δεδομένου ότι σε πολλά κράτη μέλη, το νομικό πλαίσιο δεν ευθυγραμμίζεται μέχρι στιγμής ρητά με τους στόχους στους οποίους βασίζεται η δέσμη μέτρων «Καθαρή ενέργεια». |
| --- | --- |

3.10.

Είναι εξαιρετικά αμφίβολο, αν τούτο αρκεί για μια στοχευμένη ευρωπαϊκή ενεργειακή μετάβαση, δεδομένου ότι σε πολλά κράτη μέλη, το νομικό πλαίσιο δεν ευθυγραμμίζεται μέχρι στιγμής ρητά με τους στόχους στους οποίους βασίζεται η δέσμη μέτρων «Καθαρή ενέργεια».

| 3.11. | Τίθεται, επίσης, ένα άκρως πολιτικό ερώτημα, όσον αφορά το ζήτημα που παρουσιάζεται στο σημείο 3.9: ποιος μπορεί και επιτρέπεται στο μέλλον να κερδίζει χρήματα με το νέο ενεργειακό σύστημα και, συνεπώς, ποιος μπορεί να συμμετάσχει οικονομικά στην ενεργειακή μετάβαση. Για παράδειγμα, η γερμανική Προεδρία του Συμβουλίου εστιάζει στις τεχνολογίες (δηλαδή στην υπεράκτια αιολική ενέργεια και το υδρογόνο από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας). Δεν λαμβάνεται υπόψη ότι οι τεχνολογίες αυτές οδηγούν σε συγκέντρωση της αγοράς των παραγωγών σε λιγότερους συμμετέχοντες, απαιτούν μεγάλες επενδύσεις στη μεταφορική ικανότητα και, ως εκ τούτου, συμβάλλουν στη διατήρηση ή μάλιστα στην ενίσχυση των φυσικών μονοπωλίων και, ενδεχομένως, της ενεργειακής εξάρτησης της Ευρώπης. Ωστόσο, το ερώτημα σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο οι πολίτες μπορούν να βρεθούν στο επίκεντρο της ενεργειακής πολιτικής δεν περιλαμβάνεται στην ημερήσια διάταξη. |
| --- | --- |

3.11.

4.   Κριτήρια απόφασης υπέρ ή κατά του συγκεντρωτισμού ή της αποκέντρωσης

| 4.1. | Η πρόταση που παρατίθεται στο σημείο 3.10. είναι κεντρικής σημασίας για τη λήψη κοινωνικοπολιτικών αποφάσεων. Ωστόσο, δεν αναφέρεται πολύ συχνά στην πολιτική συζήτηση, αλλά βρίσκεται πάντα πίσω από υποτιθέμενα «ορθολογικά» επιχειρήματα: |
| --- | --- |

4.1.

| 4.1.1. | Για να επιτευχθεί η ενεργειακή μετάβαση, είναι απαραίτητο οι μεγάλες επιχειρήσεις παροχής ενέργειας να αλλάξουν το επιχειρηματικό τους μοντέλο. Ωστόσο, πολλές επιχειρήσεις παροχής ενέργειας θεωρούν ευκολότερο να αντικαταστήσουν τους παλιούς (κεντρικούς) σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής με ανανεώσιμα συστήματα τα οποία, ωστόσο, είναι εξίσου κεντρικά σχεδιασμένα και μερικές φορές με μικρότερη απόδοση. Αυτό συνεπάγεται ότι μπορούν, επίσης, να διατηρηθούν και οι σχετικές δομές διανομής. Εξάλλου, η αποκέντρωση θα μπορούσε να οδηγήσει σε πολλές ριζικές αλλαγές, με αποτέλεσμα οι μεγάλες επιχειρήσεις παροχής ενέργειας, σε αντίθεση με τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις και τις δημοτικές επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας, να δυσκολεύονται πολύ να τις ακολουθήσουν. |
| --- | --- |

4.1.1.

| 4.1.2. | Το ίδιο ισχύει και για τους διαχειριστές συστημάτων μεταφοράς: δεν ενδιαφέρονται να μεταφέρουν λιγότερη ηλεκτρική ενέργεια σε ολόκληρη την Ευρώπη, αφού επιτυγχάνουν κέρδη με τον τρόπο αυτό. |
| --- | --- |

4.1.2.

Επιχειρηματολογία σχετικά με το κόστος

| 4.2. | Το πώς μπορεί να επιτευχθεί η μεγαλύτερη δυνατή ασφάλεια εφοδιασμού με το χαμηλότερο κόστος θεωρείται, δικαίως, ουσιώδες κριτήριο. Μπορεί να συναχθεί με εύλογο τρόπο και να αποδειχθεί σε μοντέλα ότι το κόστος μεταφοράς σε ένα συγκεντρωτικό σύστημα είναι υψηλότερο από ό, τι σε ένα αποκεντρωμένο. Αντίθετα, τα έξοδα παραγωγής, αποθήκευσης, μεταφοράς φορτίου και επανακατανομής είναι χαμηλότερα σε ένα συγκεντρωτικό σύστημα από ό,τι σε ένα αποκεντρωμένο σύστημα. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Ορισμένες μελέτες έχουν συγκρίνει τις εν λόγω διαφορές κόστους. Ωστόσο, δεν καταλήγουν σε σαφή συμπεράσματα, καθώς οι διαφορές μεταξύ των πλεονεκτημάτων κόστους σε ένα αποκεντρωμένο σύστημα με εκείνα σε ένα συγκεντρωτικό δεν είναι ιδιαίτερα μεγάλες και εξαρτώνται στις λεπτομέρειές τους από τις θεμελιακές προσεγγίσεις. Κρίνεται σκόπιμο να υπενθυμίσουμε ότι το Κοινό Κέντρο Ερευνών της ΕΕ διαπίστωσε ήδη το 2016 ότι περίπου το 80 % των Ευρωπαίων θα μπορούσαν να χρησιμοποιούν φωτοβολταϊκή ηλεκτρική ενέργεια που παράγεται με φθηνότερο τρόπο αντί για ηλεκτρική ενέργεια που προέρχεται από το δίκτυο. Από τότε οι τιμές των φωτοβολταϊκών μειώνονται μαζικά. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Μια απλή ματιά στο κόστος του συστήματος δεν μπορεί επομένως να λύσει το σημαντικό ζήτημα του κατά πόσον οι επενδύσεις πρέπει πρωτίστως να διανέμονται σε έργα κεντρικού ενεργειακού συστήματος ή σε έργα αποκεντρωμένου ενεργειακού συστήματος και ποιες κατευθυντήριες γραμμές πρέπει να ορίσουν ανάλογα οι ρυθμιστικές αρχές. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Επομένως, τίθεται το ερώτημα ποια εναλλακτικά κριτήρια μπορούν να χρησιμοποιηθούν εκτός από την απλή εξέταση της εξοικονόμησης κόστους, προκειμένου να μπορεί να ληφθεί θεμελιώδης απόφαση που είναι απαραίτητη από την πλευρά των επενδυτών σχετικά με έναν κυρίως αποκεντρωμένο χαρακτήρα ή έναν κυρίως κεντρικό χαρακτήρα του νέου ενεργειακού συστήματος. |
| --- | --- |

4.5.

Διαφορετικές μορφές δημιουργίας αξίας

| 4.6. | Η δημιουργία αξίας διαφέρει δομικά: σε ένα συγκεντρωτικό σύστημα, ωφελεί κυρίως τις μεγαλύτερες επενδύσεις και τα φυσικά μονοπώλια. Σε ένα αποκεντρωμένο σύστημα, διοχετεύεται σε μικρότερες επενδύσεις, και κυρίως σε επιλογές ευελιξίας, οι οποίες χρησιμοποιούνται συχνά σε ένα αποκεντρωμένο σύστημα, για παράδειγμα, αποθήκευση σε συσσωρευτές, αντλίες θερμότητας, μικρές θερμικές μονάδες και ηλεκτρικά αυτοκίνητα αμφίδρομης κατεύθυνσης («όχημα προς δίκτυο»). Επομένως, οι επιλογές ευελιξίας θα εντοπίζονται πολύ συχνά σε ιδιωτικά νοικοκυριά. Οι μονάδες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας ανήκουν συχνά σε ιδιώτες, αγρότες, νεοσύστατες μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, ενεργειακούς συνεταιρισμούς, δημοτικές επιχειρήσεις, δημοτικές επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας κ.λπ. Επομένως αυτοί που συμμετέχουν στη δημιουργία αξίας σε ένα αποκεντρωμένο σύστημα διαφέρουν από αυτούς σε ένα κεντρικό σύστημα: Οι ενεργοί καταναλωτές διαδραματίζουν πολύ μεγαλύτερο ρόλο στο αποκεντρωμένο σύστημα. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Ένα αποκεντρωμένο ενεργειακό σύστημα είναι σχεδόν αδιανόητο χωρίς μια τόσο ευρεία κοινωνική συμμετοχή. Ένας πιο ενεργός ρόλος από τον καταναλωτή έως και τον παραγωγό είναι επομένως χαρακτηριστικό ενός αποκεντρωμένου συστήματος. Έχει νόημα για λόγους αποδοχής και περιφερειακής οικονομικής ενίσχυσης. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Καθώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιθυμεί να δημιουργήσει μια Ενεργειακή Ένωση, με επίκεντρο τον πολίτη και στόχο να δημιουργηθούν νέες θέσεις εργασίας σε περιφερειακό επίπεδο και να δοθούν οικονομικά κίνητρα σε πολλές περιφέρειες της Ευρώπης μέσω της ενεργειακής μετάβασης, πρέπει να επικεντρωθεί στη δημιουργία ενός αποκεντρωμένου ενεργειακού συστήματος. Αυτό είναι επίσης σημαντικό για την αντιμετώπιση της κρίσης COVID-19. |
| --- | --- |

4.8.

5.   Οικονομικές και κοινωνικοπολιτικές συνέπειες αναφορικά με το ζήτημα συγκεντρωτισμός εναντίον αποκέντρωσης

| 5.1. | Ως προς τη δημιουργία αξίας, ένα αποκεντρωμένο σύστημα σημαίνει ότι οι καταναλωτές μετατρέπονται από πληρωτή σε παράγοντα ο οποίος συμμετέχει στη δημιουργία αξίας στον τομέα της ηλεκτροπαραγωγής, δηλαδή κερδίζει ή εξοικονομεί χρήματα. Για αυτό και το ερώτημα που τίθεται στο σημείο 3.10, σχετικά με το ποιος θα μπορεί να κερδίζει χρήματα από την ενέργεια μελλοντικά, πρέπει να συζητηθεί ανοιχτά και ειλικρινά.
  Με τη διεύρυνση της κατανόησης σχετικά με την ιδιοπαραγωγή, τόσο η έννοια όσο και ο ορισμός της ιδιοπαραγωγής επεκτείνονται στη δέσμη μέτρων «Καθαρή Ενέργεια»: στο εξής, δεν θα θεωρούνται πλέον μόνο οι καταναλωτές που έχουν τη δική τους ιδιοκτησία και ακίνητη περιουσία παραγωγοί-καταναλωτές. Για παράδειγμα, η ιδιοπαραγωγή θα αφορά ενοικιαστές ή κατοίκους πολυκατοικιών, καθώς και την προμήθεια σε ακίνητα και κατοικίες σε εμπορικές περιοχές ή βιομηχανικά πάρκα. Σε αυτές τις περιπτώσεις ειδικότερα, είναι απαραίτητη η έξυπνη συνδεσιμότητα της ικανότητας για ατομική παραγωγή και αποθήκευση καθώς και των μεμονωμένων καταναλωτών σε έναν εικονικό σταθμό παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας ή μέσω ενός έξυπνου μικροδικτύου. Ως αποτέλεσμα, οι απαιτήσεις που τίθενται στους τοπικούς και περιφερειακούς φορείς των συστημάτων διανομής αυξάνονται συνεχώς. |
| --- | --- |

5.1.

Με τη διεύρυνση της κατανόησης σχετικά με την ιδιοπαραγωγή, τόσο η έννοια όσο και ο ορισμός της ιδιοπαραγωγής επεκτείνονται στη δέσμη μέτρων «Καθαρή Ενέργεια»: στο εξής, δεν θα θεωρούνται πλέον μόνο οι καταναλωτές που έχουν τη δική τους ιδιοκτησία και ακίνητη περιουσία παραγωγοί-καταναλωτές. Για παράδειγμα, η ιδιοπαραγωγή θα αφορά ενοικιαστές ή κατοίκους πολυκατοικιών, καθώς και την προμήθεια σε ακίνητα και κατοικίες σε εμπορικές περιοχές ή βιομηχανικά πάρκα. Σε αυτές τις περιπτώσεις ειδικότερα, είναι απαραίτητη η έξυπνη συνδεσιμότητα της ικανότητας για ατομική παραγωγή και αποθήκευση καθώς και των μεμονωμένων καταναλωτών σε έναν εικονικό σταθμό παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας ή μέσω ενός έξυπνου μικροδικτύου. Ως αποτέλεσμα, οι απαιτήσεις που τίθενται στους τοπικούς και περιφερειακούς φορείς των συστημάτων διανομής αυξάνονται συνεχώς.

| 5.2. | Ο καταναλωτής-παραγωγός θα αποτελέσει αναπόσπαστο τμήμα του ενεργειακού συστήματος, μόνο αν έχει πραγματικά πρόσβαση σε όλες τις σχετικές αγορές ηλεκτρικής ενέργειας. Οι ενεργοί καταναλωτές πρέπει να είναι σε θέση να παρέχουν στο σύστημα την ευελιξία που αποκτούν από την αποθήκευση σε συσσωρευτών, τη διαχείριση φορτίου, τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα, τις αντλίες θέρμανσης κ.λπ. Αυτό απαιτεί ειδικά διαμορφωμένες αγορές που δεν είναι ακόμη διαθέσιμες στα περισσότερα κράτη μέλη. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Μια ενεργειακή μετάβαση που οδηγεί σε ένα αποκεντρωμένο ενεργειακό σύστημα αναφέρεται συχνά όχι μόνο ως οικολογικός μετασχηματισμός, αλλά και ως κοινωνικό-οικολογικός μετασχηματισμός. Μια αποκεντρωμένη ενεργειακή μετάβαση συνοδεύεται από σημαντικά κίνητρα για την τοπική και την περιφερειακή οικονομία, θέσεις εργασίας σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις και ενίσχυση της τοπικής αγοραστικής δύναμης. Είναι ακόμη πιο σημαντικό το γεγονός ότι πολλά κράτη μέλη εφαρμόζουν δομές στα ενεργειακά τους συστήματα που αποτρέπουν αυτά τα θετικά αποτελέσματα. Ταυτόχρονα, πρέπει να δοθεί προσοχή ώστε οι θέσεις εργασίας που δημιουργούνται είναι ποιοτικές και παρέχουν υψηλό επίπεδο κοινωνικής ασφάλισης. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Για να διασφαλιστεί ότι τα εν λόγω κίνητρα θα ωφελήσουν πραγματικά όλους τους ανθρώπους στις αντίστοιχες περιοχές και όχι μόνον εκείνους με ισχυρούς πόρους, πρέπει να δοθεί προτεραιότητα σε έργα που προωθούν τις κοινότητες καταναλωτών ενέργειας στις οποίες μπορούν να συμμετέχουν άτομα με μικρό κεφάλαιο, εισόδημα ή περιουσία (βλ. επίσης τη γνωμοδότηση TEN/660 της ΕΟΚΕ (4)). Τα σχέδια για αυτό έχουν ήδη υποβληθεί. Ωστόσο, η εφαρμογή τους στα κράτη μέλη πρέπει να προωθηθεί πολύ πιο αποφασιστικά απ’ ό,τι στο παρελθόν. Τούτο επείγει ιδιαίτερα, διότι η αποκέντρωση δεν πρέπει να έχει ως αποτέλεσμα μια ενεργειακή κοινωνία δύο επιπέδων. Εφόσον τα άτομα με χαμηλό εισόδημα και λίγους πόρους έχουν πρόσβαση σε ενεργειακές κοινότητες καταναλωτών με άμεση υποστήριξη, η συμμετοχή μπορεί να αποτελέσει έναν αποτελεσματικό τρόπο για την καταπολέμηση της ενεργειακής φτώχειας, διότι όσοι προηγουμένως είχαν υψηλό ενεργειακό κόστος, θα ανακουφιστούν αισθητά χάρη στο ραγδαία μειωμένο κόστος των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Οι ευάλωτοι καταναλωτές και η ενεργειακή φτώχεια συνιστούν σοβαρό πρόβλημα που πιθανότατα δεν θα επιλυθεί ουσιαστικά ούτε σε ένα κεντρικό ούτε σε ένα αποκεντρωμένο ενεργειακό σύστημα. Ωστόσο, δεδομένης της υποχώρησης των εξόδων στις εγκαταστάσεις ανανεώσιμης ενέργειας και αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας, μπορεί να μετριαστεί πιο εύκολα σε ένα αποκεντρωμένο σύστημα απ ό,τι σε ένα κεντρικό σύστημα. Η χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και συστημάτων αποθήκευσης στο πλαίσιο λύσεων ανά περιοχή μπορεί να συμβάλει στο να μειωθούν μόνιμα οι λογαριασμοί ενέργειας και στο να απαλλάξει τους καταναλωτές από την τιμολογιακή εξάρτηση από επιχειρήσεις παροχής ενέργειας και φορείς εκμετάλλευσης δικτύων. Ωστόσο, απαιτείται μια ενεργή πολιτική που υποστηρίζει την ανάπτυξη των κατάλληλων σχεδίων. Ταυτόχρονα, πρέπει να ληφθεί μέριμνα, ώστε τα νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος να έχουν την ευκαιρία να εφαρμόσουν μέτρα ενεργειακής απόδοσης για να μειώσουν την κατανάλωση ενέργειας. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Επιπλέον, οι διευρυμένες επιλογές συμμετοχής δεν πρέπει να χρησιμοποιηθούν ως δικαιολογία για την υπονόμευση των δικαιωμάτων των καταναλωτών. Πρέπει να ενισχυθούν και, εάν είναι απαραίτητο, να προσαρμοστούν σε νέα επιχειρηματικά μοντέλα. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | Τέλος, πρέπει να ληφθούν υπόψη τα κέντρα κατανάλωσης —μεγάλες πόλεις, μεγάλοι βιομηχανικοί καταναλωτές ρεύματος. Προκειμένου να διασφαλιστεί ότι μπορούν να προμηθεύονται με ασφάλεια και πιο οικονομικά, πρέπει να ομαδοποιούνται με τα γύρω προάστια σε ενεργειακές περιφέρειες. Το ίδιο ακριβώς ισχύει και για τις ενεργειακές νησίδες. Οι ενεργειακές περιφέρειες θα λάβουν τη μορφή ομόκεντρων κύκλων γύρω από τα κέντρα κατανάλωσης. Απαιτείται η παροχή στοχευμένων κινήτρων, προκειμένου τα προάστια να αξιοποιήσουν πλήρως τις δυνατότητές τους για χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Για παράδειγμα, μπορούν να προκύπτουν μειωμένα τέλη δικτύου που ισχύουν όταν η ενεργειακή περιφέρεια είναι αυτάρκης. Η θετική συνέπεια που απορρέει από την εν λόγω αρχιτεκτονική του συστήματος είναι η ενίσχυση των περιφερειακών οικονομικών δομών —μια πτυχή που θα μπορούσε να είναι καθοριστικής σημασίας για την οικονομική τάξη μετά την επιδημία COVID-19. |
| --- | --- |

5.7.

6.   Το ενεργειακό σύστημα του μέλλοντος

| 6.1. | Το νέο ενεργειακό σύστημα δεν θα πρέπει πλέον να εξετάζεται «εκ των άνω προς τα κάτω» (από τους μεγάλους σταθμούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στους καταναλωτές), αλλά να σχεδιαστεί («εκ των κάτω προς τα άνω») ως ένα δίκτυο πολλαπλών νησίδων παραγωγής και εφοδιασμού ηλεκτρικής ενέργειας και θερμότητας από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (ενέργεια για τα κτίρια), στο πλαίσιο του οποίου η διανομή ηλεκτρικής ενέργειας και θερμότητας, καθώς και η διαχείριση από πλευρά της ζήτησης (συμπεριλαμβανομένης της αποθήκευσης) διαδραματίζουν εξέχοντα ρόλο. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Με τον τρόπο αυτό θα εξασφαλιστεί ο επαρκής και ασφαλής εφοδιασμός όλων των περιφερειών της Ευρώπης. (5) Σε ό, τι αφορά την επιθυμία να δημιουργηθεί ένα νέο φάσμα ενδιαφερομένων μερών, αυτό σημαίνει ότι, παράλληλα με τις καθιερωμένες δομές (χονδρικού) εμπορίου, θα δημιουργηθούν εντελώς νέες, αποκεντρωμένες μορφές εμπορίας και διαχείρισης της ενέργειας. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | Τα κύματα καινοτομίας που προέκυψαν στον τομέα της πληροφορικής, της παραγωγής και της τεχνολογίας αποθήκευσης στο σύστημα διανομής και στην τεχνολογία κατασκευής κτιρίων έχουν οδηγήσει στη δημιουργία πολλών τέτοιων «νησίδων παραγωγής και εφοδιασμού», οι οποίες φάνταζαν αδιανόητες ακόμη και πριν από λίγα χρόνια. Υπάρχουν μεμονωμένα άτομα, επιχειρήσεις, ενώσεις (όπως οι συνεταιρισμοί ενέργειας) ή δήμοι (δημοτικές επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας) που έχουν εφαρμόσει λύσεις με τις οποίες έχουν επιτύχει μερική ή ακόμη και απόλυτη αυτάρκεια, πράγμα που σημαίνει ότι εξαρτώνται σε πολύ μικρότερο βαθμό από τα παραδοσιακά συστήματα προσφοράς και εμπορίας. Είναι σημαντικό να παρακολουθήσουμε την παράλληλη πορεία των τεχνικών και των κοινωνικών εξελίξεων. Αμφότερες οι πορείες δείχνουν προς την ίδια κατεύθυνση, δηλαδή προς περισσότερη αυτονομία και αυτορρύθμιση πιο αποκεντρωμένων μονάδων δικτύου. |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | Συνεπώς, η αύξηση της τοπικής παραγωγής και η άμεση εμπορία θα πρέπει να επικροτηθούν επειδή έτσι μπορεί να περιοριστούν οι απώλειες του δικτύου. Σχετικά με αυτό το θέμα, η Γερμανική Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Δικτύων εξηγεί ότι (6): «Είναι προφανές ότι ο μετασχηματισμός του ενεργειακού συστήματος μπορεί να πετύχει καλύτερα με τη στενή συνεργασία μεταξύ όλων των εμπλεκομένων. (...) Πρέπει να χαιρετίσουμε προσεγγίσεις που οδηγούν στη μεγιστοποίηση της κατανάλωσης ενέργειας στην πηγή (...), καθώς έτσι οι απώλειες δικτύου περιορίζονται στο ελάχιστο». |
| --- | --- |

6.4.

| 6.5. | Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει, επομένως, να θεωρήσει το σύστημα εμπορίας από τη σκοπιά των επιθυμητών ενεργειακών υποδομών και να μην προσπαθήσει να κάνει τις απαραίτητες αλλαγές στην ενεργειακή υποδομή συμβατές με το υπάρχον σύστημα εμπορίας. |
| --- | --- |

6.5.

| 6.6. | Ωστόσο πρέπει να ληφθούν υπόψη τα διδάγματα που έχουν αντληθεί από εμπειρίες σε πολλές χώρες, όπου έχει παρατηρηθεί ότι ορισμένοι παράγοντες της αγοράς, όπως οι στρατηγικοί επενδυτές, επέλεξαν τα πιο προσοδοφόρα τμήματα της αγοράς για να μεγιστοποιήσουν τα κέρδη, αρνούμενοι όμως να επενδύσουν στην ασφάλεια του εφοδιασμού, στην καινοτομία και στη συντήρηση, με αποτέλεσμα τα εν λόγω έξοδα να μετακυλιστούν στους πελάτες τους. |
| --- | --- |

6.6.

Βρυξέλλες, 18 Σεπτεμβρίου 2020.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Luca JAHIER

---

(1)  Βλέπε, μεταξύ άλλων, ΕΕ C 367 της 10.10. 2018, σ. 1.

1

(2)  COM(2015) 80 final, της 25.2.2015, σ. 2.

2

(3)  ΕΕ L 158 της 14.6.2019, σ. 54.

3

(4)  ΕΕ C 367 της 10.10.2018, σ. 1.

4

(5)  Βλ. ΕΕ C 82 της 3.3.2016, σ. 13, ΕΕ C 82 της 3.3.2016, σ. 22.

5

(6)  «Smart grids, smart markets — Eckpunktepapier der Bundesnetzagentur zu den Aspekten des sich verändernden Energieversorgungssystems» [Έξυπνα δίκτυα, έξυπνες αγορές — Έγγραφο βασικών θεμάτων της Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας Δικτύων σχετικά με τις πτυχές του μεταβαλλόμενου ενεργειακού συστήματος], Δεκέμβριος 2011, σελ. 42.

6

Smart grids, smart markets — Eckpunktepapier der Bundesnetzagentur zu den Aspekten des sich verändernden Energieversorgungssystems»

---

| 11.12.2020 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 429/93 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 429/93

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Καθολική πρόσβαση σε στέγαση αξιοπρεπή, βιώσιμη και οικονομικά προσιτή σε μακροπρόθεσμη βάση»

(Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

(2020/C 429/13)

| Εισηγητής: | ο κ. Raymond HENCKS |
| --- | --- |
| Συνεισηγητής: | ο κ. András EDELÉNYI |

Εισηγητής:

ο κ. Raymond HENCKS

Συνεισηγητής:

ο κ. András EDELÉNYI

| Απόφαση της ολομέλειας | 20.2.2020 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 32 παράγραφος 2 του εσωτερικού κανονισμού |
| | Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας |
| Αρμόδιο τμήμα | Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές, κοινωνία των πληροφοριών |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 3.9.2020 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 16.9.2020 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 554 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 216/1/3 |

Απόφαση της ολομέλειας

20.2.2020

Νομική βάση

Άρθρο 32 παράγραφος 2 του εσωτερικού κανονισμού

Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας

Αρμόδιο τμήμα

Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές, κοινωνία των πληροφοριών

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

3.9.2020

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

16.9.2020

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

554

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

216/1/3

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η κρίση στον τομέα της υγείας, της οικονομίας και της κοινωνίας λόγω της νόσου COVID-19 κατέδειξε πόσο σοβαρή είναι η κρίση προσιτής στέγης που αντιμετωπίζουν τα κράτη μέλη εδώ και χρόνια (1), ιδιαίτερα για τους άστεγους, τα νοικοκυριά που ζουν σε κατοικίες με υπερβολικά πολλούς ενοίκους, τους κατοίκους λαϊκών συνοικιών και τους εποχικούς και μετανάστες εργαζομένους, που υπήρξαν θύματα συνθηκών στέγασης οι οποίες είχαν άμεση επίπτωση στα ποσοστά λοίμωξης του πληθυσμού. Παρότι η στεγαστική πολιτική εξακολουθεί να αποτελεί αρμοδιότητα των κρατών μελών, η έλλειψη αξιοπρεπούς και προσιτής στέγης που πλήττει την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) απαιτεί ένα ευρωπαϊκό σχέδιο δράσης για την κατοικία, που να καλύπτει ένα συνεκτικό και ευανάγνωστο για τους Ευρωπαίους πολίτες σύνολο μέτρων, το οποίο θα βοηθήσει τα κράτη μέλη, τις περιφέρειες και τους δήμους της Ευρώπης στη μακρόπνοη αναθέρμανση της προσφοράς κοινωνικών και οικονομικά προσιτών κατοικιών και στην αποτελεσματική καταπολέμηση του φαινομένου των αστέγων. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Η ΕΕ πρέπει, πρώτα απ’ όλα, να μεριμνήσει για την κατοχύρωση πραγματικού καθολικού δικαιώματος στη στέγη, και συγκεκριμένα να αποφασίσει, μέσω τομεακού κανονισμού, σύμφωνα με τη συνήθη νομοθετική διαδικασία, να θεσπίσει τις αρχές και να ορίσει τις προϋποθέσεις για την παροχή, την ανάθεση της εκτέλεσης και τη χρηματοδότηση προσιτών και αξιοπρεπών κατοικιών, σύμφωνα με το άρθρο 14 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ). |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Εν προκειμένω, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) επικροτεί την πρωτοβουλία της Επιτροπής για την καθιέρωση σύνδεσης μεταξύ του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων και του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου, πράγμα το οποίο, στον τομέα της στεγαστικής πολιτικής, αναμένεται να οδηγήσει σε καλύτερη παρακολούθηση όσον αφορά τη μεταρρύθμιση της κοινωνικής στέγασης, την προσβασιμότητα και την οικονομική προσιτότητα των κατοικιών, καθώς και την αποτελεσματικότητα των στεγαστικών επιδομάτων. Επιμένει ότι πρέπει να ζητηθεί η γνώμη των εκπροσώπων της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών πριν από την έγκριση των ανά χώρα συστάσεων του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου σε θέματα στεγαστικής πολιτικής. Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της αύξησης του περιθωρίου ελιγμών για τις μακροπρόθεσμες επενδύσεις σε κοινωνικές υποδομές και υπέρ της εξαίρεσής τους από τους λογαριασμούς της δημόσιας διοίκησης κατά τον υπολογισμό του δημόσιου ελλείμματος. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Η συγκρότηση ενός «ευρωπαϊκού ταμείου επενδύσεων στην προσιτή, αξιοπρεπή και κατάλληλη στέγη», με στόχο τη δημιουργία και τη διατήρηση κατοικιών με λογικό κόστος, θα επέτρεπε στην ΕΕ να καταστήσει πιο συνεκτικές και πιο ευανάγνωστες για τον Ευρωπαίο πολίτη τις δράσεις και τις πολιτικές της, ιδίως στο πλαίσιο του μελλοντικού προγράμματος για τα κτίρια της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας, καθώς και του μελλοντικού σχεδίου δράσης του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Με βάση την έκθεση που πρέπει να υποβάλουν τα κράτη μέλη στην ευρωπαϊκή επιτροπή συστημικών κινδύνων (ΕΣΣΚ) το 2020, σχετικά με τις μετρήσεις της δυνητικής υπερτίμησης των ακινήτων, καθώς και με τις δράσεις που ανελήφθησαν ως απόκριση στις συστάσεις της ΕΣΣΚ —ή με την αιτιολόγηση που προβάλλεται σε περίπτωση μη ανάληψης σχετικής δράσης—, έχει καθοριστική σημασία να εντοπιστούν σε πολύ πρώιμη φάση τυχόν ευάλωτα στοιχεία που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε χρηματοπιστωτικές, οικονομικές και κοινωνικές κρίσεις, και να υπάρξει η κατάλληλη αντίδραση. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να προβεί το συντομότερο δυνατό στην αναθεώρηση της απόφασης για τις υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος (ΥΓΟΣ) όσον αφορά την ομάδα-στόχο για την κοινωνική στέγαση, και να διευκρινίσει ότι η στεγαστική πολιτική δεν μπορεί να περιορίζεται αποκλειστικά στον στόχο της βοήθειας προς τα άτομα που βρίσκονται γύρω στο όριο κινδύνου φτώχειας, αλλά πρέπει να εγγυάται στέγαση αξιοπρεπή, προσβάσιμη και οικονομικά προσιτή μακροπρόθεσμα σε όλους τους πολίτες, κυρίως δε στους άστεγους, στα νεαρά ζευγάρια, στις μονογονεϊκές και τις πολύτεκνες οικογένειες, στους μισθωτούς και γενικότερα στις μεσαίες τάξεις, που πλήττονται από την ευρωπαϊκή κρίση στέγης. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή θα πρέπει να προτείνει έναν κοινό ορισμό της έννοιας του προσαυξημένου κόστους στέγασης, μια εναρμονισμένη μεθοδολογία για την εκτίμηση των υπερβολικών στεγαστικών εξόδων, μια κανονιστική ρύθμιση κατά της αποθησαύρισης κενών κατοικιών και οικοδομήσιμων οικοπέδων με κερδοσκοπικούς σκοπούς, καθώς και μια ρυθμιστική πλαισίωση των πρακτικών μετατροπής της χρήσης προσιτών κατοικιών σε καταλύματα βραχυπρόθεσμης τουριστικής ενοικίασης. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Τέλος, η ΕΟΚΕ ζητά από την Επιτροπή να διοργανώνει σε ετήσια βάση μια ευρωπαϊκή συνάντηση κορυφής για την προσιτή στέγη, στην οποία θα συμμετέχει το σύνολο των ενδιαφερομένων, προκειμένου να εξετάζεται η εφαρμογή και η παρακολούθηση του ευρωπαϊκού σχεδίου δράσης για την προσιτή στέγη, με βάση μια ετήσια έκθεση σχετικά με την κατάσταση της στέγης στην ΕΕ. |
| --- | --- |

1.7.

2.   Γενικές παρατηρήσεις

| 2.1. | Η πρόσβαση σε στεγαστική βοήθεια κατοχυρώνεται στον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ η πρόσβαση σε καλής ποιότητας κοινωνική κατοικία ή στεγαστική βοήθεια προβλέπεται στον ευρωπαϊκό πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων. Ωστόσο, το δικαίωμα σε αξιοπρεπή στέγη δεν αναγνωρίζεται πλήρως στη νομοθεσία της ΕΕ, δεδομένου ότι η κατοχύρωσή του δεν παράγει πραγματικά πρακτικά αποτελέσματα. Απόδειξη αποτελεί η έντονη αύξηση του αριθμού των αστέγων και των ατόμων που ζουν σε κακές συνθήκες στέγασης, καθώς και των νοικοκυριών που βρίσκονται αντιμέτωπα με προσαυξημένο κόστος στέγασης. Στην πράξη, ο Ευρωπαίος πολίτης δεν έχει πραγματικό δικαίωμα να διαθέτει αξιοπρεπή και προσιτή στέγη. Το μόνο που έχει είναι δικαίωμα σε στεγαστικό επίδομα, σε κοινωνική κατοικία ή σε προσωρινή στέγαση έκτακτης ανάγκης όταν κρίνεται ότι βρίσκεται σε ένδεια, σύμφωνα με τη νομοθεσία και τις πρακτικές των κρατών μελών, και τούτο υπό την προϋπόθεση της διαθεσιμότητας κατάλληλης κατοικίας. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Οι δυνάμεις της αγοράς κατοικίας αδυνατούν να καλύψουν το σύνολο των αναγκών. Οι συνεχώς αυξανόμενες τιμές των ακινήτων κατοικίας οδήγησαν σε αύξηση των ανισοτήτων σε ολόκληρη την Ευρώπη. Για παράδειγμα, όλο και περισσότερα νοικοκυριά αφιερώνουν πάνω από το 40 % του προϋπολογισμού τους στην κατοικία, γεγονός που αντιστοιχεί σε προσαυξημένο κόστος στέγασης· το 11 % των Ευρωπαίων πολιτών δαπανούν για τη στέγασή τους περισσότερο από το 40 % του προσωπικού τους εισοδήματος (υπολογιζόμενου εκτός στεγαστικού επιδόματος), ενώ ένας πολίτης στους είκοσι ζει σε κατοικία με υπερβολικά πολλούς ενοίκους, στερούμενη υπηρεσιών πρώτης ανάγκης (2). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Η οικονομική και δημογραφική διάρθρωση, καθώς και τα επίπεδα τιμών, παρουσιάζουν μεγάλες διαφορές μεταξύ κρατών μελών. Επιπλέον, υπάρχει σημαντικό χάσμα ως προς τις τιμές μεταξύ των πρωτευουσών, των δευτερευουσών πόλεων και των υπόλοιπων περιοχών. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Η αγορά κατοικίας σε πολλά από τα ευρωπαϊκά μητροπολιτικά κέντρα, τις μεγαλουπόλεις και τις περιαστικές περιοχές της ΕΕ εμφανίζει σημαντική αύξηση της ζήτησης, οφειλόμενη στην κινητικότητα των νοικοκυριών που αναζητούν εργασία, ενώ η προσφορά κατοικιών περιορίζεται λόγω της έλλειψης γης, του αυξανόμενου κόστους δόμησης και αύξησης της πυκνότητας κατοίκησης, καθώς και των κερδοσκοπικών πρακτικών των επενδυτών. Η έγγειος ιδιοκτησία είναι πόρος που σπανίζει, υπόκειται δε σε αυξανόμενο ανταγωνισμό μεταξύ διαφόρων χρήσεων: κατοικία, δημόσιες υποδομές, γεωργία, δασοκομία, εμπορική ή βιομηχανική εκμετάλλευση, μεταφορές, βιοποικιλότητα, εδαφικές εκτάσεις άρδευσης, δραστηριότητες αναψυχής κ.λπ., σε σημείο που η τιμή της γης συνιστά συχνά την πιο απρόσιτη παράμετρο της κατοικίας. Η άνοδος των τιμών της κατοικίας στις μεγαλουπόλεις και τις περιαστικές περιοχές οδηγεί σε αύξηση του αποκλεισμού από τη στέγαση, του φαινομένου των αστέγων και της ακατάλληλης στέγασης, που επεκτείνεται πλέον στους νέους, στις μονογονεϊκές και τις πολύτεκνες οικογένειες, στους μισθωτούς και γενικότερα στις μεσαίες τάξεις, οι οποίες εξαναγκάζονται, λόγω του υπερβολικού βάρους της στέγασης, να φύγουν από τις ευρωπαϊκές μεγαλουπόλεις και να μεταφερθούν στις αγροτικές περιοχές.
  Η μετεγκατάσταση αυτή οδηγεί με τη σειρά της σε αύξηση —κυμαινόμενου βαθμού— του κόστους της κατοικίας στις αγροτικές περιοχές, και επιφέρει, μεταξύ άλλων, κοινωνικό διαχωρισμό, εμφάνιση αποκλειστικά οικιστικών περιοχών (περιοχές καθημερινώς μετακινουμένων προς τον χώρο εργασίας τους), αύξηση της κινητικότητας, μεταλλαγές του τοπίου, κατάληψη εδαφών, καθώς και αύξηση των υποδομών και του κόστους για το κοινωνικό σύνολο. |
| --- | --- |

2.4.

Η μετεγκατάσταση αυτή οδηγεί με τη σειρά της σε αύξηση —κυμαινόμενου βαθμού— του κόστους της κατοικίας στις αγροτικές περιοχές, και επιφέρει, μεταξύ άλλων, κοινωνικό διαχωρισμό, εμφάνιση αποκλειστικά οικιστικών περιοχών (περιοχές καθημερινώς μετακινουμένων προς τον χώρο εργασίας τους), αύξηση της κινητικότητας, μεταλλαγές του τοπίου, κατάληψη εδαφών, καθώς και αύξηση των υποδομών και του κόστους για το κοινωνικό σύνολο.

| 2.5. | Τα κράτη μέλη διαθέτουν ευρεία διακριτική ευχέρεια καθορισμού, οργάνωσης και χρηματοδότησης των κοινωνικών υπηρεσιών κοινής ωφέλειας, συμπεριλαμβανομένης της στέγασης. Ωστόσο, η αρμοδιότητα αυτή δεν τα απαλλάσσει από τη συμμόρφωση με τις αξίες της Ένωσης (ανθρώπινη αξιοπρέπεια, ισότητα, απαγόρευση των διακρίσεων, ανθρώπινα δικαιώματα κ.λπ.) και με τους κοινοτικούς κανόνες για τη στέγαση, ειδικότερα δε με το πρωτόκολλο αριθ. 26 για τις υπηρεσίες γενικού συμφέροντος που προσαρτάται στη ΣΛΕΕ, βάσει του οποίου τα κράτη μέλη καλούνται να διασφαλίσουν υψηλό επίπεδο ποιότητας, ασφάλειας και οικονομικής προσιτότητας, ίση μεταχείριση και προώθηση της καθολικής πρόσβασης και των δικαιωμάτων των χρηστών. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή, ως θεματοφύλακας των Συνθηκών, έχει να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο και καλείται να παρέμβει όταν τα κράτη μέλη δεν τηρούν τις υποχρεώσεις τους.
  Ωστόσο, στο πλαίσιο της νομοθεσίας για τις κρατικές ενισχύσεις, η Επιτροπή περιορίζει σημαντικά τις αρμοδιότητες των κρατών μελών, καθώς θεσπίζει ότι οι κοινωνικές κατοικίες πρέπει να απευθύνονται αποκλειστικά στα φτωχότερα νοικοκυριά, ενώ η κρίση κατοικίας πλήττει ένα πολύ ευρύτερο μερίδιο του πληθυσμού. Ομοίως, μια δημόσια αρχή δεν μπορεί να πωλεί οικοδομήσιμα οικόπεδα στο πλαίσιο προγράμματος δόμησης οικονομικά προσιτών κατοικιών, παρά μόνο στην τιμή της αγοράς και μόνον αφού η τιμή αυτή προσδιοριστεί βάσει μιας σύνθετης διαδικασίας. |
| --- | --- |

2.5.

Ωστόσο, στο πλαίσιο της νομοθεσίας για τις κρατικές ενισχύσεις, η Επιτροπή περιορίζει σημαντικά τις αρμοδιότητες των κρατών μελών, καθώς θεσπίζει ότι οι κοινωνικές κατοικίες πρέπει να απευθύνονται αποκλειστικά στα φτωχότερα νοικοκυριά, ενώ η κρίση κατοικίας πλήττει ένα πολύ ευρύτερο μερίδιο του πληθυσμού. Ομοίως, μια δημόσια αρχή δεν μπορεί να πωλεί οικοδομήσιμα οικόπεδα στο πλαίσιο προγράμματος δόμησης οικονομικά προσιτών κατοικιών, παρά μόνο στην τιμή της αγοράς και μόνον αφού η τιμή αυτή προσδιοριστεί βάσει μιας σύνθετης διαδικασίας.

| 2.6. | Εξάλλου, η αυξανόμενη ζήτηση δεν μπόρεσε να καλυφθεί από μια προσφορά κατοικίας συμπληρωματική προς την προσφορά της αγοράς, λόγω της έντονης συρρίκνωσης των δημόσιων επενδύσεων των κρατών μελών σε κοινωνικές και οικονομικά προσιτές κατοικίες, ως επακόλουθο της απόσυρσης των εμπορικών τραπεζών από τη χρηματοδότηση των επενδύσεων αυτών, της οικονομικής και δημοσιονομικής κρίσης και του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης, ενώ επιπλέον σε ορισμένα κράτη μέλη γενικεύεται η ιδιωτικοποίηση του υφιστάμενου αποθέματος κοινωνικών κατοικιών. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Η πίεση αυτή επί των τοπικών αγορών κατοικίας τροφοδοτήθηκε περαιτέρω από τις διαδικτυακές πλατφόρμες, καθώς επήλθε συγκέντρωση της ζήτησης συνδεόμενη με τις διεθνείς μεταναστευτικές ροές και αναπτύχθηκαν παγκόσμιες πλατφόρμες τουριστικών καταλυμάτων, με αποτέλεσμα —στις πλέον ελκυστικές μεγαλουπόλεις— να αφαιρεθούν προσιτές κατοικίες από την αγορά, λόγω μετατροπής της προσφοράς κατοικιών σε καταλύματα βραχυπρόθεσμης διαμονής Επιπλέον, λόγω των πολύ χαμηλών επιπέδων απόδοσης των χρηματοπιστωτικών προϊόντων (επιτόκια, μερίσματα κ.λπ.), διάφορες διεθνείς κεφαλαιουχικές εταιρείες (συνταξιοδοτικά ταμεία, ασφαλιστικές εταιρείες, ιδιωτικά επενδυτικά κεφάλαια κ.λπ.) ανέπτυξαν στρατηγικές μαζικών επενδύσεων σε ακίνητα, γεγονός που αυξάνει ακόμη περισσότερο τις τιμές. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Η ευρωπαϊκή επιτροπή συστημικών κινδύνων (ΕΣΣΚ), στις συστάσεις που εξέδωσε στις 31 Οκτωβρίου 2016 (3), σημειώνει πως οι προηγούμενες χρηματοπιστωτικές κρίσεις έδειξαν ότι οι μη βιώσιμες εξελίξεις των αγορών ακινήτων μπορούν να έχουν σοβαρές επιπτώσεις στη σταθερότητα του χρηματοπιστωτικού συστήματος και της οικονομίας στο σύνολό της. Το 2019 η ΕΣΣΚ απηύθυνε σε εννέα (9) κράτη μέλη προειδοποίηση σχετικά με τα ευάλωτα στοιχεία του κλάδου των ακινήτων κατοικίας σε μεσοπρόθεσμο ορίζοντα. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Η πανδημία COVID-19 παρέλυσε την αγορά ακινήτων. Μετά την κρίση στον τομέα της υγείας, ενδέχεται να γίνουν αισθητές σοβαρές συνέπειες στον κλάδο της κατοικίας. Από πλευράς προσφοράς, οι ενισχύσεις προς τα νοικοκυριά και οι επενδύσεις των δημόσιων αρχών και οργανισμών σε κοινωνική στέγη κινδυνεύουν να υποστούν δραστικούς περιορισμούς, λόγω των οικονομικών και κοινωνικών δαπανών που θα διατεθούν για την καταπολέμηση των επιπτώσεων της πανδημίας, οι οποίες θα επιβαρύνουν σημαντικά τους προσεχείς δημόσιους προϋπολογισμούς. Από πλευράς ζήτησης, ο αριθμός των νοικοκυριών που δεν θα διαθέτουν πλέον επαρκείς πόρους για να αποκτήσουν κατοικία στην αγορά ακινήτων θα αυξηθεί ευθέως ανάλογα προς την αύξηση της ανεργίας και της επισφάλειας. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Το πρόγραμμα για τα κτίρια της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας και ο ευρωπαϊκός πυλώνας κοινωνικών δικαιωμάτων θα πρέπει να προσφέρουν την ευκαιρία ώστε, με πλήρη σεβασμό των πολιτικών και των πρακτικών των κρατών μελών, να δοθεί συγκεκριμένη και ευανάγνωστη μορφή στις στεγαστικές πολιτικές της ΕΕ, ιδίως χάρη στην προτροπή προς όλα τα χρηματοπιστωτικά της ιδρύματα (Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα — ΕΚΤ, Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων — ΕΤΕπ, Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων — ΕΤαΕ) και προς το πρόγραμμα InvestEU για αναθέρμανση των δημόσιων επενδύσεων και ουσιώδη αύξηση των μακροπρόθεσμων δανείων με ευνοϊκούς όρους και των εγγυήσεων προς τους επενδυτές και προς τον κλάδο της οικοδομής, εις όφελος του τελικού καταναλωτή. |
| --- | --- |

2.10.

3.   Προσαυξημένο κόστος στέγασης

| 3.1. | Είναι αναμφισβήτητο ότι πολλά νοικοκυριά βρίσκονται αντιμέτωπα με προσαυξημένο κόστος για την κατοικία τους, η οποία συνιστά την κύρια καταναλωτική τους δαπάνη και αντιπροσωπεύει υπερβολική επιβάρυνση, εις βάρος άλλων βασικών αναγκών, γεγονός που εκθέτει πολλούς Ευρωπαίους πολίτες σε υψηλό κίνδυνο υπερχρέωσης, έκπτωσης από την κοινωνική τους τάξη ή αποκλεισμού (4). |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Δεν υπάρχει ενιαία άποψη σε ενωσιακό επίπεδο όσον αφορά τον προσδιορισμό του προσαυξημένου κόστους στέγασης και των παραμέτρων που το απαρτίζουν. Η Eurostat θεωρεί ότι οι δαπάνες στέγασης που υπερβαίνουν το 40 % του διαθέσιμου εισοδήματος συνιστούν προσαυξημένο κόστος, ενώ σε διάφορα έγγραφα της Επιτροπής, το ποσοστό αυτό τοποθετείται στο ένα τρίτο του διαθέσιμου εισοδήματος. Εξάλλου, τα νοικοκυριά με χαμηλά εισοδήματα αναγκάζονται, λόγω της κρίσης στον τομέα της υγείας, να αντλήσουν πόρους από τις οικονομίες τους για να πληρώσουν το ενοίκιό τους, γεγονός που αυξάνει τον κίνδυνο υπερχρέωσής τους. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Επιπλέον, εντός της ίδιας της ΕΕ, ο προσδιορισμός του προσαυξημένου κόστους στέγασης αποτελεί συχνά αντικείμενο μεθοδολογικών συζητήσεων, και δεν χρησιμοποιούν όλες οι εθνικές στατιστικές υπηρεσίες τις ίδιες μεθόδους εκτίμησης. Κατά την εκπόνηση κοινών κριτηρίων, επιβάλλεται να ληφθεί υπόψη η ποικιλία ως προς την κοινωνικοοικονομική κατάσταση. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Το προσαυξημένο κόστος στέγασης δεν αφορά πλέον αποκλειστικά τα κατώτερα οικονομικά στρώματα, που βρίσκονται κοντά στον κίνδυνο φτώχειας: πλήττει και άτομα των οποίων τα εισοδήματα είναι, αφενός, πολύ υψηλά για να δικαιούνται κοινωνική κατοικία, αφετέρου, όμως, πολύ χαμηλά για να μπορούν να στεγαστούν υπό τις συνθήκες της ιδιωτικής αγοράς. Συχνά, μια αξιοπρεπής κατοικία σε μια πόλη ή περιφέρεια κοντά στον τόπο εργασίας τους είναι πλέον απρόσιτη για τα άτομα αυτά, τα οποία ωθούνται σε περιοχές απομακρυσμένες από τον τόπο εργασίας τους. Κατά συνέπεια, επωφελούνται μεν από το χαμηλότερο κόστος στέγης που ισχύει εκτός των μεγάλων αστικών κέντρων, αλλά αντιμετωπίζουν άλλα έξοδα, προβλήματα κινητικότητας, απαιτήσεις οικολογικής φύσης και άλλους πρόσθετους περιορισμούς. Ο εκτοπισμός των μεσαίων τάξεων από το κέντρο των πόλεων προκαλεί λειτουργικές ανισορροπίες, καθώς αυξάνει τη ζήτηση κατοικιών και επιφέρει αύξηση του κόστους των ενοικίων, αλλά και της ρύπανσης που οφείλεται στις διαδρομές μετάβασης και επιστροφής μεταξύ τόπου κατοικίας και τόπου εργασίας. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Επομένως, οι στεγαστικές πολιτικές των κρατών μελών δεν μπορούν να περιορίζονται στον αποκλειστικό στόχο να βοηθήσουν τα ευάλωτα άτομα να βάλουν «ένα κεραμίδι πάνω από το κεφάλι τους»· πρέπει να μεριμνούν για την προσαρμογή της κατοικίας στην κατάσταση της οικογένειας και για τη βελτίωση της ποιότητας της κατοικίας, ιδίως μέσω της αναβάθμισης των υφιστάμενων κατοικιών, δηλαδή να εξασφαλίζουν αξιοπρεπή και προσιτή στέγη σε όλους τους πολίτες, εκεί όπου διαπιστώνονται τόσο ποσοτικές όσο και ποιοτικές ανάγκες. |
| --- | --- |

3.5.

4.   Κοινωνική στέγη

| 4.1. | Δεν υπάρχει ενιαίο ευρωπαϊκό πρότυπο κοινωνικής στέγασης, εφόσον οι προσεγγίσεις και οι αντιλήψεις που ισχύουν στα κράτη μέλη εμφανίζουν μεγάλη ποικιλία. Ωστόσο, στα περισσότερα κράτη μέλη, παρατηρούνται κοινές τάσεις: αποκέντρωση προς τις περιφερειακές και τοπικές αρχές, αναπροσδιορισμός με επίκεντρο τις πιο ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού, μείωση των δημόσιων επενδύσεων σε προσφορά κοινωνικών κατοικιών και αξιοποίηση του υφιστάμενου αποθέματος κατοικιών μέσω της πώλησης των κατοικιών μειωμένου ενοικίου, ενίοτε επειδή οι ιδιοκτήτες κοινωνικών ακινήτων δεν μπορούν πλέον να εξασφαλίσουν ούτε τη συμμόρφωση με τα πρότυπα ούτε τις ανακαινίσεις. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Στην ΕΕ, η κοινωνική στέγη ή η στέγη σε λογικές τιμές αντιπροσωπεύει την υλοποίηση του δικαιώματος στη στέγαση —το οποίο υποτίθεται ότι εγγυάται, σε οποιονδήποτε βρίσκεται σε ανάγκη, την πρόσβαση σε αξιοπρεπή στέγαση με προσιτό ενοίκιο ή τιμή—, και ανταποκρίνεται επομένως στις υποχρεώσεις των κρατών μελών και της ΕΕ, που απορρέουν από πλήθος συμβάσεις, διακηρύξεις, χάρτες και συνθήκες που έχουν υπογραφεί τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε διεθνές επίπεδο. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Η αντίληψη της Επιτροπής περί κοινωνικής κατοικίας, σύμφωνα με απόφασή της ως ευρωπαϊκής αρχής ανταγωνισμού (5), είναι πολύ περιοριστική: ορίζει ότι οι κοινωνικές κατοικίες που απαλλάσσονται από την υποχρέωση κοινοποίησης κρατικών ενισχύσεων απευθύνονται αποκλειστικά «στους πολίτες που βρίσκονται σε μειονεκτική θέση ή σε ευπαθείς κοινωνικές ομάδες, που λόγω των απαιτήσεων φερεγγυότητας δεν είναι σε θέση να βρουν κατοικία υπό τους όρους της αγοράς». Αυτός ο περιοριστικός ορισμός της κοινωνικής κατοικίας δεν ανταποκρίνεται πλέον σήμερα στο μέγεθος της ευρωπαϊκής κρίσης στέγης ούτε στις υποχρεώσεις δημόσιας υπηρεσίας που τα κράτη μέλη έχουν αναθέσει στους ιδιοκτήτες κοινωνικών κατοικιών, και οι οποίες ξεκινούν από την προτεραιότητα στη στέγη, για τους άστεγους, και φθάνουν ως την προσιτή ή ενδιάμεσου κόστους στέγη, για τις μεσαίες τάξεις στις ευρωπαϊκές μεγαλουπόλεις. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Σε ανακοίνωσή της του 2006 (6), η Επιτροπή κατέταξε την κοινωνική στέγαση μεταξύ των κοινωνικών υπηρεσιών κοινής ωφέλειας στις οποίες εφαρμόζεται η αρχή της επικουρικότητας και για τις οποίες τα κράτη μέλη διαθέτουν (κατ’ αρχήν) ευρεία διακριτική ευχέρεια καθορισμού, οργάνωσης και χρηματοδότησης. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Εντούτοις, κατά την άσκηση της ελευθερίας αυτής, τα κράτη μέλη πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τη νομολογία του Δικαστηρίου της ΕΕ, σύμφωνα με την οποία το σύνολο σχεδόν των παρεχόμενων υπηρεσιών του κοινωνικού τομέα (με εξαίρεση τα βασιζόμενα στην αλληλεγγύη συστήματα κοινωνικής ασφάλισης) θεωρούνται ως οικονομική δραστηριότητα. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Συνεπώς, ελλείψει ειδικού νομικού πλαισίου για την κοινωνική στέγαση, εφαρμόζονται οι ενωσιακές διατάξεις που διέπουν τις υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος, ειδικότερα δε το άρθρο 14 της ΣΛΕΕ και το πρωτόκολλο αριθ. 26 που προσαρτάται στη Συνθήκη της Λισαβόνας. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Αυτό σημαίνει ότι η Ένωση και τα κράτη μέλη της, εντός των ορίων των αντίστοιχων αρμοδιοτήτων τους και του πεδίου εφαρμογής των Συνθηκών, οφείλουν να μεριμνούν ώστε η διάθεση κοινωνικών κατοικιών να λειτουργεί σύμφωνα με αρχές και υπό προϋποθέσεις —κυρίως οικονομικές— που να τους επιτρέπουν να επιτελούν την αποστολή τους. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Οι φορείς της κοινωνικής κατοικίας έχουν πρόσβαση σε σημαντικά ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά μέσα για τη συγχρηματοδότηση της οικοδόμησης ή της θερμικής ανακαίνισης κοινωνικών κατοικιών και προσαρμοσμένων κατοικιών για περιθωριοποιημένες κοινωνικές ομάδες, κυρίως μέσω ευρωπαϊκών πόρων (7), της ΕΤΕπ, της Τράπεζας Ανάπτυξης του Συμβουλίου της Ευρώπης, καθώς και βάσει του σχεδίου Juncker 2 για στρατηγικές επενδύσεις, του επενδυτικού ταμείου που θα συσταθεί στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας και του μέσου ανάκαμψης «NextGenerationEU», ιδίως δε του Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης, του REACT-EU και του InvestEU.
  Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων (ΕΤαΕ) χορηγούν μακροπρόθεσμα δάνεια που υποστηρίζουν τους φορείς κοινωνικών κατοικιών, τις συμπράξεις δημόσιου και ιδιωτικού τομέα (ΣΔΙΤ), τις δομές ομαδοποίησης, τις ενδιάμεσες τράπεζες και τις εταιρείες ειδικού σκοπού. Σε μερικές περιπτώσεις, επειδή η ανάληψη κινδύνων είναι υψηλότερη, απαιτείται ενίσχυση από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Στρατηγικών Επενδύσεων (ΕΤΣΕ). Επομένως, θα πρέπει να καταστούν ευανάγνωστες για τους Ευρωπαίους πολίτες αυτές οι μακροπρόθεσμες επενδύσεις σε κοινωνικές υποδομές. |
| --- | --- |

4.8.

Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων (ΕΤαΕ) χορηγούν μακροπρόθεσμα δάνεια που υποστηρίζουν τους φορείς κοινωνικών κατοικιών, τις συμπράξεις δημόσιου και ιδιωτικού τομέα (ΣΔΙΤ), τις δομές ομαδοποίησης, τις ενδιάμεσες τράπεζες και τις εταιρείες ειδικού σκοπού. Σε μερικές περιπτώσεις, επειδή η ανάληψη κινδύνων είναι υψηλότερη, απαιτείται ενίσχυση από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Στρατηγικών Επενδύσεων (ΕΤΣΕ). Επομένως, θα πρέπει να καταστούν ευανάγνωστες για τους Ευρωπαίους πολίτες αυτές οι μακροπρόθεσμες επενδύσεις σε κοινωνικές υποδομές.

| 4.9. | Το σχέδιο προγράμματος για τα κτίρια της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας, που υπάγεται στον στόχο της «κύμα ανακαινίσεων» για την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων, ιδίως δε των κοινωνικών και των ιδιωτικών κατοικιών, θα πρέπει επίσης να αναπτυχθεί με τη μορφή ειδικού προς τούτο επενδυτικού ταμείου και στήριξης για τη διάρθρωση τοπικών κλάδων θερμικής ανακαίνισης, που θα δημιουργούν τοπικές θέσεις εργασίας και θα διευκολύνουν τις οικονομίες κλίμακας, σύμφωνα με το παράδειγμα του προγράμματος «EnergieSprong» που συγχρηματοδοτήθηκε από την ΕΕ. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Σε επίπεδο κρατών μελών, πολλά είναι τα μέτρα για την προώθηση βιώσιμης κατοικίας, μεταξύ άλλων με την οικοδόμηση κατοικιών χαμηλού κόστους ή με ατομικές ενισχύσεις που συντελούν στη συγκέντρωση του αναγκαίου αρχικού κεφαλαίου για τη χορήγηση στεγαστικού δανείου, που αποσκοπούν στη μείωση του μηνιαίου βάρους αποπληρωμής ενός στεγαστικού δανείου, που βοηθούν τα λιγότερο ευνοημένα νοικοκυριά να ενοικιάσουν κατάλληλη αξιοπρεπή κατοικία, ή που ενθαρρύνουν τη βιώσιμη ενεργειακή εξυγίανση των κτιρίων κατοικιών και την αξιοποίηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Οι πολιτικές παροχής κινήτρων ή φορολόγησης δεν συντονίζονται, όμως, σε επίπεδο κρατών μελών, και δεν ευνοούν πάντοτε τη συνύπαρξη των κοινωνικών τάξεων στους οικισμούς. Επιπλέον, κάθε κράτος μέλος θα πρέπει να διαθέτει μια ανεξάρτητη υπηρεσία που να παρέχει όσο το δυνατόν περισσότερες πληροφορίες και συμβουλές για κάθε είδους ενημέρωση σχετικά με τα στεγαστικά επιδόματα προς ιδιώτες και με τις κρατικές ενισχύσεις προς δημόσιους και ιδιωτικούς κατασκευαστικούς φορείς για την οικοδόμηση επιδοτούμενων κατοικιών. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Ωστόσο, όλες αυτές οι πρωτοβουλίες και ενισχύσεις δεν επαρκούν για να λύσουν το πρόβλημα της έλλειψης προσιτής και αξιοπρεπούς κατοικίας. Αυτός είναι ο λόγος που η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι η Επιτροπή θα έπρεπε να προτείνει ένα ευρωπαϊκό σχέδιο δράσης για την αξιοπρεπή και προσιτή κατοικία, στο πλαίσιο της υλοποίησης της αρχής αριθ. 19 του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων, καθώς και του μελλοντικού προγράμματος για τα κτίρια της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας. |
| --- | --- |

4.11.

5.   Ευρωπαϊκό σχέδιο δράσης για την αξιοπρεπή και προσιτή κατοικία: μακροπρόθεσμη επένδυση για μια Ευρώπη πιο κοντά στους πολίτες της και στις επιμέρους περιοχές της

| 5.1. | Παρότι η στεγαστική πολιτική εξακολουθεί να αποτελεί αρμοδιότητα των κρατών μελών, η έλλειψη κατάλληλης στέγης που πλήττει την ΕΕ απαιτεί ένα ευρωπαϊκό σχέδιο δράσης για την αξιοπρεπή και προσιτή κατοικία, που να καλύπτει ένα συνεκτικό και ευανάγνωστο σύνολο μέτρων, το οποίο θα βοηθήσει τα κράτη μέλη, τις περιφέρειες και τους δήμους της Ευρώπης στη μακρόπνοη αναθέρμανση της προσφοράς κοινωνικών και οικονομικά προσιτών κατοικιών στις τοπικές αγορές κατοικίας, ενισχύοντας παράλληλα την ενεργειακή τους απόδοση. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, δεν υπάρχει καθολικός ορισμός ενός πραγματικού δικαιώματος στη στέγη, δεδομένου ότι το μόνο που δικαιούται όποιο άτομο ή οικογένεια αντιμετωπίζει ιδιαίτερες δυσχέρειες, είναι μια ενίσχυση από το κοινωνικό σύνολο για πρόσβαση ή παραμονή σε αξιοπρεπή κατοικία. Επιπλέον, ελλείψει διαθεσιμότητας κατάλληλης προσφοράς κατοικιών, το δικαίωμα στη στέγαση, ακόμη κι εάν ήταν εκτελεστό, παραμένει θεωρητικό. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ ζητά την κατοχύρωση πραγματικού δικαιώματος στη στέγαση στο ενωσιακό δίκαιο. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Η Επιτροπή οφείλει να μεριμνήσει ώστε το δικαίωμα αυτό να συνοδεύεται από μια βολονταριστική πολιτική στήριξης των μακροπρόθεσμων επενδύσεων που απαιτούνται για τον δημόσιο προγραμματισμό μιας προσφοράς κοινωνικών και οικονομικά προσιτών κατοικιών, στην οποία η κοινωνική ανάμιξη και τα ελάχιστα πρότυπα ποιότητας θα πρέπει να αποτελούν γενικό κανόνα. Η ΕΟΚΕ ζητά από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης να θεσπίσουν τις αρχές και να ορίσουν τις προϋποθέσεις για την παροχή, την ανάθεση της εκτέλεσης και τη χρηματοδότηση προσιτών κατοικιών, σύμφωνα με το άρθρο 14 της ΣΛΕΕ, αποφασίζοντας μέσω τομεακού κανονισμού σύμφωνα με τη συνήθη νομοθετική διαδικασία. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Η Επιτροπή θα πρέπει να προβεί σε αναθεώρηση της απόφασης για τις υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος όσον αφορά την ομάδα-στόχο των δικαιούχων δικαιώματος κοινωνικής στέγης, και να διευκρινίσει ότι η στεγαστική πολιτική δεν μπορεί να περιορίζεται αποκλειστικά στον στόχο της βοήθειας προς τα άτομα που βρίσκονται γύρω στο όριο κινδύνου φτώχειας, αλλά πρέπει να εγγυάται στέγαση αξιοπρεπή, προσβάσιμη και οικονομικά προσιτή μακροπρόθεσμα σε όλους τους πολίτες, συμπεριλαμβανομένων των αστέγων και όσων πλήττονται από την έλλειψη κατάλληλων κατοικιών στην Ευρώπη. Επιπλέον, πρέπει να προβλεφθούν μέτρα για τη ρύθμιση της αποθησαύρισης κενών κατοικιών και οικοδομήσιμων οικοπέδων με κερδοσκοπικούς σκοπούς, καθώς και των πρακτικών ενοικίασης για διακοπές, μέσω της αποσύνδεσης της ιδιοκτησίας της κατοικίας από τη χρήση της, η οποία υπάγεται στα κοινά αγαθά, στην κοινή ωφέλεια και πρέπει να μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο ειδικής πλαισίωσης ώστε να είναι προσβάσιμη. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Ομοίως, η Επιτροπή θα πρέπει να προτείνει ενιαίο ορισμό της προσβάσιμης κατοικίας και του προσαυξημένου κόστους στέγασης, καθώς και εναρμονισμένη μεθοδολογία για την εκτίμηση των υπερβολικών επιβαρύνσεων κατοικίας. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Με βάση την έκθεση που πρέπει να υποβάλουν τα κράτη μέλη στην ευρωπαϊκή επιτροπή συστημικών κινδύνων το 2020, σχετικά με τις μετρήσεις της δυνητικής υπερτίμησης των ακινήτων, καθώς και με τις δράσεις που ανελήφθησαν ως απόκριση στις συστάσεις της ΕΣΣΚ —ή με την αιτιολόγηση που προβάλλεται σε περίπτωση μη ανάληψης σχετικής δράσης—, έχει καθοριστική σημασία να εντοπιστούν σε πολύ πρώιμη φάση τυχόν ευάλωτα στοιχεία που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε χρηματοπιστωτικές κρίσεις. Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι η εν λόγω έκθεση θα πρέπει να τροποποιηθεί το 2021 μέσω νέας έκθεσης, η οποία θα τη συμπληρώνει επισημαίνοντας τις ενδεχόμενες συνέπειες της κρίσης της νόσου COVID-19. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | Εν προκειμένω, η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρωτοβουλία της Επιτροπής για την καθιέρωση σύνδεσης μεταξύ του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων και του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου, πράγμα το οποίο, στον τομέα της στεγαστικής πολιτικής, αναμένεται να οδηγήσει σε καλύτερη παρακολούθηση της μεταρρύθμισης της κοινωνικής στέγης, της προσβασιμότητας και της οικονομικής προσιτότητας των κατοικιών, καθώς και της αποτελεσματικότητας των στεγαστικών επιδομάτων. Ωστόσο, επιμένει ότι πρέπει να ζητηθεί η γνώμη των εκπροσώπων της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών πριν από την έγκριση των ανά χώρα συστάσεων του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου σε θέματα στεγαστικής πολιτικής. |
| --- | --- |

5.7.

| 5.8. | Η πρόταση αναθεώρησης της ευρωπαϊκής πολιτικής για τη συνοχή για την περίοδο 2021-2027, που βρίσκεται υπό συζήτηση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στοχεύει στην αύξηση του προϋπολογισμού για την κοινωνική στέγη από 2,2 σε 4 δισεκατομμύρια ευρώ. Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της αύξησης του περιθωρίου ελιγμών για τις μακροπρόθεσμες επενδύσεις σε κοινωνικές υποδομές και υπέρ της εξαίρεσής τους από τους λογαριασμούς της δημόσιας διοίκησης κατά τον υπολογισμό του δημόσιου ελλείμματος. Η ΕΕ δεν μπορεί από τη μία πλευρά να παροτρύνει τα κράτη μέλη να εξασφαλίσουν τα απαιτούμενα επίπεδα επανεπένδυσης σε κοινωνικές υποδομές και από την άλλη πλευρά να ορίζει ανώτατο όριο στις επενδύσεις αυτές βάσει του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης. |
| --- | --- |

5.8.

| 5.9. | Η συγκρότηση ενός «ευρωπαϊκού ταμείου επενδύσεων στην προσιτή στέγη», με στόχο τη δημιουργία και τη διατήρηση κατοικιών, θα επέτρεπε στην ΕΕ να καταστήσει πιο συνεκτικές και πιο ευανάγνωστες για τον Ευρωπαίο πολίτη τις δράσεις και τις πολιτικές της, ιδίως στο πλαίσιο του μελλοντικού προγράμματος για τα κτίρια της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας, καθώς και του μελλοντικού σχεδίου δράσης του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων. |
| --- | --- |

5.9.

| 5.10. | Η ΕΟΚΕ ζητά από την Επιτροπή να διοργανώνει σε ετήσια βάση μια ευρωπαϊκή συνάντηση κορυφής για την προσιτή στέγη, στην οποία θα συμμετέχει το σύνολο των ενδιαφερομένων, προκειμένου να εξετάζεται η εφαρμογή και η παρακολούθηση του ευρωπαϊκού σχεδίου δράσης για την προσιτή στέγη, με βάση μια ετήσια έκθεση σχετικά με την κατάσταση της στέγασης στην ΕΕ. |
| --- | --- |

5.10.

| 5.11. | Τέλος, η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι η «κοινωνική στέγη» αποτελεί συχνά αντικείμενο προκαταλήψεων, εάν δεν εντάσσεται σε αποστολή κοινής ωφέλειας με στόχο την κοινωνική συνύπαρξη, ποικιλομορφία και ένταξη. Υπενθυμίζει ότι οι επενδύσεις σε κοινωνική στέγη προσφέρουν σημαντική συμβολή στην ανάπτυξη της απασχόλησης και στην οικολογική μετάβαση. . |
| --- | --- |

5.11.

Βρυξέλλες, 16 Σεπτεμβρίου 2020.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Luca JAHIER

---

(1)  Πρβλ. έκθεση του οργανισμού Housing Europe με τίτλο State of Housing in the EU 2019 (Η κατάσταση της στέγασης στην ΕΕ το 2019).

1

State of Housing in the EU 2019

(2)  Eurostat housing cost / Μάρτιος 2017.

2

housing cost

(3)  (CERS/2016/14).

3

(4)  Eurostat (housing cost / Μάρτιος 2017).

4

(housing cost

(5)  Απόφαση της Επιτροπής, της 20ής Δεκεμβρίου 2011, για την εφαρμογή του άρθρου 106 παράγραφος 2 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις κρατικές ενισχύσεις υπό μορφή αντιστάθμισης για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας που χορηγούνται σε ορισμένες επιχειρήσεις επιφορτισμένες με τη διαχείριση υπηρεσιών γενικού οικονομικού συμφέροντος.

5

(6)  COM(2006) 177 final «Εφαρμογή του κοινοτικού προγράμματος της Λισσαβώνας: κοινωνικές υπηρεσίες κοινής ωφελείας στην Ευρωπαϊκή Ένωση».

6

(7)  Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ETΠA), Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο (EKT), Κοινοτική πρωτοβουλία για τις παραμεθόριες περιοχές (INTERREG).

7

---

| 11.12.2020 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 429/99 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 429/99

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Το μέλλον των αερομεταφορών στην ΕΕ κατά τη διάρκεια και μετά την κρίση του κορονοϊού»

(γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

(2020/C 429/14)

| Εισηγητής: | ο κ. Thomas KROPP |
| --- | --- |

Εισηγητής:

ο κ. Thomas KROPP

| Απόφαση της συνόδου ολομέλειας | 20.2.2020 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 32 παράγραφος 2 του εσωτερικού κανονισμού |
| | Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας |
| Αρμόδιο τμήμα | Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές, κοινωνία των πληροφοριών |
| Έγκριση από το τμήμα | 3.9.2020 |
| Έγκριση από την ολομέλεια | 16.9.2020 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 554 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 217/1/2 |

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας

20.2.2020

Νομική βάση

Άρθρο 32 παράγραφος 2 του εσωτερικού κανονισμού

Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας

Αρμόδιο τμήμα

Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές, κοινωνία των πληροφοριών

Έγκριση από το τμήμα

3.9.2020

Έγκριση από την ολομέλεια

16.9.2020

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

554

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

217/1/2

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Ο τομέας των αερομεταφορών συγκαταλέγεται στους πλέον πληγέντες από την κρίση του κορονοϊού. Μόνο στο διάστημα Μαρτίου — Μαΐου 2020, η αγορά των εναέριων μετακινήσεων επιβατών καταβαραθρώθηκε κατά 90 % με δραματικές συνέπειες για τα έσοδα όλων των παραγόντων που μετέχουν στην αξιακή αλυσίδα των αερομεταφορών.
  Οι αερομεταφορές έχουν κομβική σημασία για το εμπόριο και τον τουρισμό, καθώς και για τις συνδέσεις εντός της Ευρώπης και με χώρες εκτός της ΕΕ. Ο τουριστικός κλάδος, που συμβάλλει καίρια στο ΑΕγχΠ πολλών χωρών, έχει υποστεί υπέρογκες απώλειες, οι οποίες έχουν αντίκτυπο στις χώρες της ΕΕ. Ωστόσο ο αντίκτυπος είναι ακόμη μεγαλύτερος στις αναπτυσσόμενες χώρες, καθώς σημαντικό μερίδιο του ΑΕγχΠ τους αντιστοιχεί στον εν λόγω κλάδο. Στις χώρες αυτές η παύση της τουριστικής δραστηριότητας απειλεί να αναστρέψει αξιοσημείωτες ανθρωπιστικές προόδους (πηγή: μελέτη του Institut der deutschen Wirtschaft / Ινστιτούτου Γερμανικής Οικονομίας, Αύγουστος 2015: Entwicklungsfaktor Tourismus / Ο τουρισμός ως παράγων ανάπτυξης). Οι Γερμανοί τουρίστες, μόνο, δαπανούν 13,5 δισ. ευρώ στις αναπτυσσόμενες χώρες. Το μέγεθος αυτό αντιστοιχεί σε 5 % της συνολικής τουριστικής δαπάνης στις εν λόγω χώρες και αντιστοιχεί σε 78 000 θέσεις απασχόλησης.
  Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να προαγάγει τον τουρισμό ως ακρογωνιαίο λίθο τής αναπτυξιακής της συνεργασίας. |
| --- | --- |

1.1.

Οι αερομεταφορές έχουν κομβική σημασία για το εμπόριο και τον τουρισμό, καθώς και για τις συνδέσεις εντός της Ευρώπης και με χώρες εκτός της ΕΕ. Ο τουριστικός κλάδος, που συμβάλλει καίρια στο ΑΕγχΠ πολλών χωρών, έχει υποστεί υπέρογκες απώλειες, οι οποίες έχουν αντίκτυπο στις χώρες της ΕΕ. Ωστόσο ο αντίκτυπος είναι ακόμη μεγαλύτερος στις αναπτυσσόμενες χώρες, καθώς σημαντικό μερίδιο του ΑΕγχΠ τους αντιστοιχεί στον εν λόγω κλάδο. Στις χώρες αυτές η παύση της τουριστικής δραστηριότητας απειλεί να αναστρέψει αξιοσημείωτες ανθρωπιστικές προόδους (πηγή: μελέτη του Institut der deutschen Wirtschaft / Ινστιτούτου Γερμανικής Οικονομίας, Αύγουστος 2015: Entwicklungsfaktor Tourismus / Ο τουρισμός ως παράγων ανάπτυξης). Οι Γερμανοί τουρίστες, μόνο, δαπανούν 13,5 δισ. ευρώ στις αναπτυσσόμενες χώρες. Το μέγεθος αυτό αντιστοιχεί σε 5 % της συνολικής τουριστικής δαπάνης στις εν λόγω χώρες και αντιστοιχεί σε 78 000 θέσεις απασχόλησης.

Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να προαγάγει τον τουρισμό ως ακρογωνιαίο λίθο τής αναπτυξιακής της συνεργασίας.

| 1.2. | Τα κράτη μέλη της ΕΕ προτίθενται να προβούν στη στήριξη όλων των κλάδων της οικονομίας κατά τη διαδικασία ανάκαμψης. Λαμβάνοντας ωστόσο υπόψη την άνευ προηγουμένου ύφεση παγκοσμίως και την αβέβαιη διάρκεια της πανδημίας, φαίνεται απίθανο να ανακάμψει στο εγγύς μέλλον η παγκόσμια οικονομική δραστηριότητα στα επίπεδα που ίσχυαν πριν από την έλευση του ιού. Για τον λόγο αυτό, η ΕΟΚΕ εισηγείται στην Επιτροπή να αναπτύξει έναν ολοκληρωμένο χάρτη πορείας για την ανάκαμψη του συνόλου του ευρωπαϊκού τομέα αερομεταφορών. Το εν λόγω σχέδιο δράσης θα πρέπει να περιλαμβάνει ειδικούς πόρους για τη στήριξη όλων των επιμέρους κλάδων και του εργατικού δυναμικού τους. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Στο σύνολό τους, οι ενδιαφερόμενοι και οι κοινωνικοί εταίροι ζητούν σταθερότητα στον προγραμματισμό. Η κρίση της πανδημίας απαιτεί να γίνει σαφής διάκριση ανάμεσα στην ανάκαμψη του τομέα των αερομεταφορών βραχυπρόθεσμα και τη διασφάλιση της διεθνούς ανταγωνιστικότητας του τομέα επί ίσοις όροις μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα.
  Στο πλαίσιο αυτό, η διατήρηση των ποιοτικών θέσεων εργασίας και κατάλληλων συνθηκών εργασίας αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για τη διατήρηση ειδικευμένου εργατικού δυναμικού, χωρίς το οποίο δεν μπορεί να διασφαλιστεί η βιώσιμη ανταγωνιστικότητα του τομέα. Ως εκ τούτου, η συνεχής πρόσληψη και επιμόρφωση ειδικευμένου εργατικού δυναμικού στην αλυσίδα προστιθέμενης αξίας των αερομεταφορών αποτελεί προϋπόθεση για την ανάκαμψη της ευρωπαϊκής αεροπορίας. |
| --- | --- |

1.3.

Στο πλαίσιο αυτό, η διατήρηση των ποιοτικών θέσεων εργασίας και κατάλληλων συνθηκών εργασίας αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για τη διατήρηση ειδικευμένου εργατικού δυναμικού, χωρίς το οποίο δεν μπορεί να διασφαλιστεί η βιώσιμη ανταγωνιστικότητα του τομέα. Ως εκ τούτου, η συνεχής πρόσληψη και επιμόρφωση ειδικευμένου εργατικού δυναμικού στην αλυσίδα προστιθέμενης αξίας των αερομεταφορών αποτελεί προϋπόθεση για την ανάκαμψη της ευρωπαϊκής αεροπορίας.

| 1.4. | Βραχυπρόθεσμα, η Επιτροπή θα πρέπει να δώσει προτεραιότητα στην αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των επιβατών στην αεροπορία. Η κρίση του κορονοϊού έχει δημιουργήσει συνθήκες στην αγοράς που δεν προβλέπονται στους περισσότερους σχετικούς κανονισμούς. Οι επιβάτες πρέπει να λαμβάνουν διαβεβαιώσεις ως προς τους όρους με τους οποίους θα επιστρέφεται το αντίτιμο των προπληρωμένων εισιτηρίων σε περίπτωση ακυρώσεων των πτήσεων κατά τη διάρκεια αυτής της κρίσης. Η Επιτροπή θα πρέπει επίσης να συμβάλει στην εμπέδωση της αντίληψης ότι οι αερομεταφορές είναι ασφαλείς, υποστηρίζοντας τις δεσμευτικές διεθνείς συμφωνίες με θέμα τα κατάλληλα υγειονομικά πρότυπα.
  Στη διάρκεια της κρίσιμης αυτής φάσης ανάκαμψης, η Επιτροπή καλείται επίσης να διασφαλίσει τη σταθερότητα του προγραμματισμού επιβάλλοντας δικαιοστάσιο σε αλλαγές του νομοθετικού πλαισίου που θα μπορούσαν να εμποδίσουν την ουσιαστική ανάκαμψη.
  Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να επιδιώξει και να διατηρήσει καλή ισορροπία μεταξύ των μέτρων ανάκαμψης που είναι αναγκαία για την αντιμετώπιση της κρίσης του κορονοϊού και των επιθυμητών προσαρμογών στους δημοσιονομικούς κανονισμούς που απορρέουν από την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία. Η ΕΟΚΕ προτρέπει την Επιτροπή να μην επιβάλει πρόσθετες οικονομικές και/ή ρυθμιστικές επιβαρύνσεις στον εν λόγω τομέα, ιδίως κατά τη φάση ανάκαμψης, όπου το σύνολο του κλάδου είναι οικονομικά εξαιρετικά ασθενές. Αυτό περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, την παράταση της αναστολής του κανόνα απώλειας σε περίπτωση μη χρήσης χρονοθυρίδας έως και τη χειμερινή περίοδο 2020-2021. |
| --- | --- |

1.4.

Στη διάρκεια της κρίσιμης αυτής φάσης ανάκαμψης, η Επιτροπή καλείται επίσης να διασφαλίσει τη σταθερότητα του προγραμματισμού επιβάλλοντας δικαιοστάσιο σε αλλαγές του νομοθετικού πλαισίου που θα μπορούσαν να εμποδίσουν την ουσιαστική ανάκαμψη.

Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να επιδιώξει και να διατηρήσει καλή ισορροπία μεταξύ των μέτρων ανάκαμψης που είναι αναγκαία για την αντιμετώπιση της κρίσης του κορονοϊού και των επιθυμητών προσαρμογών στους δημοσιονομικούς κανονισμούς που απορρέουν από την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία. Η ΕΟΚΕ προτρέπει την Επιτροπή να μην επιβάλει πρόσθετες οικονομικές και/ή ρυθμιστικές επιβαρύνσεις στον εν λόγω τομέα, ιδίως κατά τη φάση ανάκαμψης, όπου το σύνολο του κλάδου είναι οικονομικά εξαιρετικά ασθενές. Αυτό περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, την παράταση της αναστολής του κανόνα απώλειας σε περίπτωση μη χρήσης χρονοθυρίδας έως και τη χειμερινή περίοδο 2020-2021.

| 1.5. | Μεσοπρόθεσμα η Επιτροπή καλείται να αναθεωρήσει την ενωσιακή στρατηγική για την αεροπορία (που θεσπίστηκε το 2015) ώστε να διασφαλίσει ίσους όρους ανταγωνισμού στην περίοδο μετά την πανδημία, βασιζόμενη στην αξιολόγηση της έκτακτης ευπάθειας του συστήματος αερομεταφορών, στις αλλαγές των παραμέτρων και αλλαγές στη δυναμική των αγορών. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Η ΕΟΚΕ συνιστά στην Επιτροπή να εξετάσει το ενδεχόμενο επαναδιαπραγμάτευσης των διμερών Συμφωνιών παροχής αεροπορικών υπηρεσιών (ASA) με τρίτες χώρες, έτσι ώστε να προλάβει φαινόμενα στρέβλωσης εξαιτίας των κρατικών ενισχύσεων, περιβαλλοντικών συστημάτων όπως το σύστημα εμπορίας εκπομπών της ΕΕ (ETS), καθώς και τις κοινωνικές ανισορροπίες, επιδιώκοντας ίσους όρους ανταγωνισμού, για να διασφαλίσει τη συνεχή και βιώσιμη ανάπτυξη της αγοράς. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Από τη στιγμή που ο ευρωπαϊκός τομέας εναέριας κυκλοφορίας θα έχει ανακτήσει τη σταθερότητά του, η ΕΟΚΕ προσδοκά από την Επιτροπή να αναλάβει τη δέσμευση άσκησης μιας βιώσιμης πολιτικής αερομεταφορών που θα αξιοποιεί στο έπακρο το δυναμικό τού ευρωπαϊκού τομέα των αερομεταφορών. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Η ΕΟΚΕ προτρέπει την Επιτροπή να εγγυηθεί την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα, επιταχύνοντας τη λήψη των απαραίτητων ρυθμιστικών μέτρων για την πλήρη εφαρμογή του εγχειρήματος του «Ενιαίου Ευρωπαϊκού Ουρανού» —μετά από δεκαετίες περιττών διαφορών μεταξύ των κρατών μελών και της ΕΕ— και άρα να επιτύχει τη μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα ανά την ΕΕ κατά 10 %. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία αποτελεί σημαντική δέσμη μέτρων για την ελάττωση εν τέλει του αντικτύπου όλων των τομέων —μη εξαιρουμένων των αερομεταφορών— στην κλιματική αλλαγή. Η ΕΟΚΕ ευελπιστεί ότι θα διατεθούν και άλλα κονδύλια της ΕΕ στην Ε&Α, με στόχο την προώθηση προϊόντων, υπηρεσιών, διαδικασιών και τεχνολογιών φιλικών προς το περιβάλλον, χωρίς να υπονομεύεται η ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα. Καλεί δε την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να εστιάσουν την πολιτική τους στην πρόκριση παγκοσμίως εφαρμοστέων προτύπων αειφορίας, συμπεριλαμβανομένων πρόσθετων περιβαλλοντικών μέτρων, κατά την παροχή οικονομικής βοήθειας από τα κράτη μέλη. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Η ΕΟΚΕ επιθυμεί να λάβει τη διαβεβαίωση ότι οι κοινωνικοί εταίροι που χρησιμοποιούν το μέσο του κοινωνικού διαλόγου θα συνεχίσουν να μετέχουν στην ανάπτυξη και υλοποίηση των αναγκαίων ρυθμιστικών μέτρων και επαναλαμβάνει ότι είναι έτοιμη να στηρίξει πλήρως τις προσπάθειες της Επιτροπής για γρήγορη ανάκαμψη του ευρωπαϊκού τομέα αερομεταφορών. |
| --- | --- |

1.10.

2.   Ιστορικό

| 2.1. | Ο τομέας αερομεταφορών της ΕΕ απασχολεί άμεσα από 1,4 εκατομμύρια (1) έως 2 εκατομμύρια (2) άτομα και στηρίζει συνολικά 4,8 με 5,8 εκατομμύρια θέσεις εργασίας. Η άμεση συνεισφορά των αερομεταφορών στο ΑΕγχΠ της ΕΕ ανέρχεται σε 110 δισ. ευρώ, ενώ ο συνολικός αντίκτυπος, συμπεριλαμβανομένου του τουρισμού, φθάνει μέχρι και τα 510 δισ. ευρώ μέσω του πολλαπλασιαστικού αποτελέσματος.
  Ο ζωτικός ρόλος της αεροπορίας, όχι μόνο ως κλάδου αλλά και ως καταλύτη για την οικονομική ευημερία, την ασφάλεια των θέσεων απασχόλησης και τον τουρισμό, έχει υποτιμηθεί σε υπερβολικό βαθμό μέχρι σήμερα.
  Υπάρχουν κράτη μέλη όπου ο τουρισμός καταλαμβάνει ποσοστό έως και 25 % του ΑΕγχΠ τους. Συνεπώς, για να συνεχίσει να αποτελεί ο τουρισμός σημαντικότατη πηγή εσόδων, προέχει σαφώς η ταχεία αποκατάσταση των εναέριων υπηρεσιών —στις οποίες θα τηρούνται, βεβαίως, τα συναφή υγειονομικά μέτρα.
  Επιπλέον, οι ευρωπαϊκές αερομεταφορές προάγουν παγκοσμίως το εμπόριο και τον τουρισμό σε χώρες που έχουν μεγάλη ανάγκη οικονομικής στήριξης και πολιτικής ενσωμάτωσης στη διεθνή κοινότητα. Η παύση διεθνών εναέριων ταξιδιών στη διάρκεια της πανδημικής κρίσης διεύρυνε ιδιαιτέρως την οικονομική αδυναμία των αναπτυσσόμενων χωρών. |
| --- | --- |

2.1.

Ο ζωτικός ρόλος της αεροπορίας, όχι μόνο ως κλάδου αλλά και ως καταλύτη για την οικονομική ευημερία, την ασφάλεια των θέσεων απασχόλησης και τον τουρισμό, έχει υποτιμηθεί σε υπερβολικό βαθμό μέχρι σήμερα.

Υπάρχουν κράτη μέλη όπου ο τουρισμός καταλαμβάνει ποσοστό έως και 25 % του ΑΕγχΠ τους. Συνεπώς, για να συνεχίσει να αποτελεί ο τουρισμός σημαντικότατη πηγή εσόδων, προέχει σαφώς η ταχεία αποκατάσταση των εναέριων υπηρεσιών —στις οποίες θα τηρούνται, βεβαίως, τα συναφή υγειονομικά μέτρα.

Επιπλέον, οι ευρωπαϊκές αερομεταφορές προάγουν παγκοσμίως το εμπόριο και τον τουρισμό σε χώρες που έχουν μεγάλη ανάγκη οικονομικής στήριξης και πολιτικής ενσωμάτωσης στη διεθνή κοινότητα. Η παύση διεθνών εναέριων ταξιδιών στη διάρκεια της πανδημικής κρίσης διεύρυνε ιδιαιτέρως την οικονομική αδυναμία των αναπτυσσόμενων χωρών.

| 2.2. | Μολονότι ο κλάδος των αερομεταφορών αντιμετώπισε κρίσεις και στο παρελθόν (π.χ. τρομοκρατικές επιθέσεις και κλείσιμο του εναέριου χώρου το 2001, οι επιδημίες των ιών SARS και Ebola, η κρίση του διεθνούς χρηματοπιστωτικού συστήματος το 2008, το κλείσιμο του ευρωπαϊκού εναέριου χώρου κατά την εξάπλωση ηφαιστειακής τέφρας το 2010), η τρέχουσα κρίση δεν έχει προηγούμενο. Σύμφωνα με επικαιροποιημένες εκτιμήσεις, η ανάκαμψη του τομέα δεν πρόκειται να συμβεί πριν από το 2024 (3). Ούτε τα θεσμικά όργανα της ΕΕ ούτε οι διεθνείς οργανισμοί δεν έχουν καταφέρει να συντονίσουν ρυθμιστικά μέτρα για τη θέσπιση διεθνών προτύπων. Οι διεθνείς αερομεταφορές, όμως, απαιτούν συνεπή και επιστημονικώς τεκμηριωμένα διεθνή υγειονομικά πρότυπα, εάν θέλουμε να επανέλθουμε στα βιώσιμα και σταθερά επίπεδα παροχής υπηρεσιών που ίσχυαν πριν από την κρίση του κορονοϊού.
  Ενώ κατά τη διάρκεια της κρίσης στο επίκεντρο της δημόσιας και πολιτικής προσοχής βρίσκονταν οι αεροπορικές εταιρείες, το οικοσύστημα της αεροπορίας περιλαμβάνει και άλλες σημαντικές πτυχές, όπως οι αερολιμένες, οι πάροχοι υπηρεσιών αεροναυτιλίας, υπηρεσιών εδάφους και άλλων υπηρεσιών. Επομένως, πρέπει να αναζητηθούν λύσεις για το σύνολο της αλυσίδας προστιθέμενης αξίας των αερομεταφορών. |
| --- | --- |

2.2.

Ενώ κατά τη διάρκεια της κρίσης στο επίκεντρο της δημόσιας και πολιτικής προσοχής βρίσκονταν οι αεροπορικές εταιρείες, το οικοσύστημα της αεροπορίας περιλαμβάνει και άλλες σημαντικές πτυχές, όπως οι αερολιμένες, οι πάροχοι υπηρεσιών αεροναυτιλίας, υπηρεσιών εδάφους και άλλων υπηρεσιών. Επομένως, πρέπει να αναζητηθούν λύσεις για το σύνολο της αλυσίδας προστιθέμενης αξίας των αερομεταφορών.

3.   Γενικές παρατηρήσεις για την τρέχουσα κατάσταση κρίσης

3.1.   Μέριμνα για την υγεία

Η ένταση και η διάρκεια της πανδημικής κρίσης θα εξαρτηθούν από την ικανότητα των αρμοδίων αρχών να αναχαιτίσουν την εξάπλωση ενός αγνώστου μέχρι σήμερα ιού. Από πολλαπλές μελέτες προκύπτει ότι οι αερομεταφορές είναι ένας από τους ασφαλέστερους τρόπους μεταφοράς. Κατευθυντήριες γραμμές για την καθιέρωση ενός πρωτοκόλλου συντονισμένης υγιεινής —και τη λήψη συντονισμένων μέτρων υγείας και υγιεινής από τα κράτη μέλη— σε ευρωπαϊκό επίπεδο έχουν εκπονήσει ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Ασφάλειας της Αεροπορίας (EASA) και το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων (ECDC), και σε διεθνές επίπεδο ο Διεθνής Οργανισμός Πολιτικής Αεροπορίας (ICAO). Οι αεροπορικές εταιρείες και οι αερολιμένες συνεργάστηκαν στενά με την Επιτροπή και τον Διεθνή Οργανισμό Πολιτικής Αεροπορίας.

3.2.   Έλλειψη ρευστότητας

Στο δεύτερο τρίμηνο του 2020 τα έσοδα των αερομεταφορέων υποχώρησαν κατά 79 % κατά μέσον όρο. Ακόμα και αν αφαιρεθούν οι ευέλικτες δαπάνες, οι αεροπορικές εταιρείες κατανάλωσαν ρευστότητα ύψους περίπου 60 δισ. δολαρίων ΗΠΑ κατά την εν λόγω περίοδο. Το πρόβλημα ρευστότητας επέτειναν κατά πολύ οι επιστροφές προπωληθέντων εισιτηρίων. Σημειωτέον ότι ο τρόπος υπολογισμού διαφέρει για το επιχειρηματικό μοντέλο αερομεταφορέων χαμηλού κόστους, που έχει χαμηλότερες δαπάνες λειτουργίας αλλά μεγαλύτερη εξάρτηση από την προπώληση εισιτηρίων.

Ωστόσο, οι καταναλωτές πλήττονται επίσης από την κρίση του κορονοϊού· σε αρκετά κράτη μέλη έχουν υποβληθεί αγωγές από καταναλωτές που ζητούν επιστροφή του αντιτίμου προπληρωμένων εισιτηρίων, σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 261/2004 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (4). Απαιτείται διαφανής και ρεαλιστική εκδίκαση των υποθέσεων αυτών και περαιτέρω αξιώσεων εντός εύλογου χρονοδιαγράμματος.

Συνεπώς, κατά την έξοδο από την κρίση του κορονοϊού, ο τομέας των αερομεταφορών θα είναι υπερχρεωμένος. Παρ’ όλο που οι κυβερνήσεις ανά τον κόσμο έχουν καταβάλει έως σήμερα κρατικές ενισχύσεις ύψους περίπου 123 δισ. δολαρίων ΗΠΑ για να παραμείνουν σε λειτουργία οι αεροπορικές εταιρείες, μόνον 11 δισ. δολάρια ΗΠΑ καταβλήθηκαν υπό μορφή μετοχικού κεφαλαίου, ενώ το υπόλοιπο ποσό αντιστοιχεί σε δάνεια που θα πρέπει να αποπληρώσουν οι αεροπορικές εταιρείες. Συν τοις άλλοις, οι κρατικές ενισχύσεις που χορηγούνται σε ευρωπαϊκές αεροπορικές εταιρείες διαφέρουν σημαντικά ως προς τη μορφή και τον ύψος τους μεταξύ των κρατών μελών.

Αρκετές αεροπορικές εταιρείες που δραστηριοποιούνται σε διεθνές επίπεδο έχουν υποβάλει αίτηση πτώχευσης (π.χ. η Avianca, η LATAM και η South African Airways).

Ορισμένες πληρωμές προς τους παρόχους υπηρεσιών αεροναυτιλίας έχουν αναβληθεί. Αυτό μειώνει μεν τις πιέσεις που ασκούνται στη ρευστότητα των αεροπορικών εταιρειών, αλλά προκαλεί σημαντικό έλλειμμα εσόδων για τους παρόχους υπηρεσιών αεροναυτιλίας. Πρέπει να βρεθεί μια λύση που θα δίνει τη δυνατότητα στους εν λόγω παρόχους να συνεχίσουν να παρέχουν με βιώσιμο τρόπο βασικές υπηρεσίες και η οποία δεν θα οδηγήσει σε αύξηση των επιβαρύνσεων των αεροπορικών εταιρειών μεταγενέστερα, όταν θα έχουν αρχίσει να ανακάμπτουν. Ομοίως, οι αερολιμένες, οι μεταφορές φορτίου, καθώς και οι πάροχοι υπηρεσιών εδάφους, εστίασης και άλλων υπηρεσιών έχουν πληγεί σοβαρά από την κρίση και, ως εκ τούτου, ενδέχεται να χρειάζονται επίσης περαιτέρω υποστήριξη.

3.3.   Συντονισμένη προσέγγιση για να διασφαλιστεί ανάκαμψη στο εγγύς μέλλον

Η Επιτροπή εξέδωσε ανακοίνωση για τον κλάδο των μεταφορών, με τις εξής συστάσεις:

| — | μια συνολική στρατηγική ενόψει της ανάκαμψης το 2020 και μετά, |
| --- | --- |

—

μια συνολική στρατηγική ενόψει της ανάκαμψης το 2020 και μετά,

| — | μια κοινή προσέγγιση για την αποκατάσταση της ελεύθερης κυκλοφορίας και την άρση των περιορισμών στα εσωτερικά σύνορα της ΕΕ με σταδιακό και συντονισμένο τρόπο, |
| --- | --- |

—

μια κοινή προσέγγιση για την αποκατάσταση της ελεύθερης κυκλοφορίας και την άρση των περιορισμών στα εσωτερικά σύνορα της ΕΕ με σταδιακό και συντονισμένο τρόπο,

| — | δημιουργία πλαισίου στήριξης της σταδιακής επαναφοράς των μεταφορών με παράλληλη εγγύηση της ασφάλειας επιβατών και προσωπικού, |
| --- | --- |

—

δημιουργία πλαισίου στήριξης της σταδιακής επαναφοράς των μεταφορών με παράλληλη εγγύηση της ασφάλειας επιβατών και προσωπικού,

| — | έκδοση δελτίων ταξιδίου ως ελκυστική εναλλακτική αντί της επιστροφής μετρητών στους καταναλωτές, |
| --- | --- |

—

έκδοση δελτίων ταξιδίου ως ελκυστική εναλλακτική αντί της επιστροφής μετρητών στους καταναλωτές,

| — | κριτήρια για την ασφαλή και σταδιακή αποκατάσταση των τουριστικών δραστηριοτήτων και την ανάπτυξη πρωτοκόλλων υγείας για τις εγκαταστάσεις φιλοξενίας, όπως τα ξενοδοχεία. |
| --- | --- |

—

κριτήρια για την ασφαλή και σταδιακή αποκατάσταση των τουριστικών δραστηριοτήτων και την ανάπτυξη πρωτοκόλλων υγείας για τις εγκαταστάσεις φιλοξενίας, όπως τα ξενοδοχεία.

Οι συστάσεις αυτές δεν έχουν δεσμευτικό χαρακτήρα αλλά υποδεικνύουν πόσο μπορούν να ωφεληθούν τα κράτη μέλη από την ευθυγράμμιση των μέτρων που θα λάβουν.

Την άνοιξη του 2020 η Επιτροπή εξέδωσε ανακοίνωση με θέμα το προσωρινό πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων. Το πλαίσιο αυτό διευκολύνει τα κράτη μέλη να αποζημιώνουν τις εταιρείες όταν έχουν υποστεί έκτακτες ζημίες και να διατηρούν τις θέσεις εργασίας και τα επίπεδα απασχόλησης. Επιπλέον, η Επιτροπή έχει εκδώσει προσωρινές παρεκκλίσεις όσον αφορά την κατανομή των χρονοθυρίδων (5) και τις άδειες υπηρεσιών εδάφους. Είναι σημαντικό και επείγον να εκτιμηθεί κατά πόσον η περαιτέρω παράταση των εν λόγω μέτρων θα συμβάλει στη σταθερότητα του σχεδιασμού στον οποίο προβαίνουν οι ενδιαφερόμενες εταιρείες και, εάν ναι, πρέπει να ληφθούν τα αναγκαία ρυθμιστικά μέτρα το συντομότερο δυνατό.

Η ΕΟΚΕ ανησυχεί σοβαρά για την αποτυχία των κρατών μελών της ΕΕ να ακολουθήσουν συνεπείς και επιστημονικά τεκμηριωμένες προσεγγίσεις όσον αφορά τους ταξιδιωτικούς περιορισμούς. Παρά τις επανειλημμένες εκκλήσεις του κλάδου για μια επιστημονική, εναρμονισμένη και συντονισμένη προσέγγιση των νέων περιορισμών, έχουν προκύψει διαφορετικές εθνικές προσεγγίσεις. Ορισμένα από αυτά τα μονομερή εθνικά μέτρα είναι αντίθετα στην καθοδήγηση των ειδημόνων και πλήττουν περαιτέρω την εμπιστοσύνη των καταναλωτών. Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να μεριμνήσει για την ασφαλή και διαφανή αποκατάσταση της εναέριας κυκλοφορίας στην Ευρώπη. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να έχουν ως στόχο την εναρμόνιση του σταδιακού ανοίγματος των συνόρων τους, σύμφωνα με τις συστάσεις της Επιτροπής.

4.   Ειδικές παρατηρήσεις για τις προδιαγραφές βιώσιμης ανάκαμψης

4.1.   Η κρίση ως ευκαιρία εκ νέου αξιολόγησης της στρατηγική σημασίας των αερομεταφορών στην Ευρώπη (6)

Η κρίση του κορονοϊού άλλαξε τις σχέσεις των ενδιαφερομένων που μετέχουν στην αξιακή αλυσίδα των αερομεταφορών. Με δεδομένο το νέο μέγεθος της αγοράς και τη δομή της, οι εν λόγω αρμόδιοι πρέπει να συμμετάσχουν στη διαμόρφωση μηχανισμών που θα είναι κατάλληλοι για την αγορά εναέριων ταξιδιών στη μετά τον κορονοϊό εποχή.

Η Επιτροπή πρέπει ακόμη να αναθεωρήσει τη γενική πολιτική της ως προς τις κρατικές ενισχύσεις υπό το πρίσμα της μεταβολής των γεωπολιτικών δεδομένων. Οι διεθνείς κόμβοι με εγγύτητα στην ΕΕ, όπως το αεροδρόμιο της Κωνσταντινούπολης, το αεροδρόμιο Χίθροου στο Λονδίνο και τα αεροδρόμια της περιοχής του Περσικού Κόλπου, θα μπορούσαν να εκτρέψουν την εναέρια κυκλοφορία και να υπονομεύσουν τη συνδεσιμότητα της ΕΕ, ελλείψει συνεπούς και πειστικής ενωσιακής πολιτικής στις αερομεταφορές που θα προάγει την ανταγωνιστικότητα της ΕΕ και τους ίσους όρους ανταγωνισμού παράλληλα με τη διατήρηση των ποιοτικών θέσεων εργασίας στην ΕΕ. Πρέπει επίσης να αξιολογηθεί με συνέπεια το επίπεδο των κρατικών ενισχύσεων στις τρίτες χώρες. Οι ενισχύσεις αυτές μπορούν να δοθούν ως δάνεια, επιδοτήσεις μισθών, εγγυήσεις δανείων, χρηματοδότηση με ίδια κεφάλαια, εταιρικοί φόροι, χρηματοδότηση διαδρομών ή ενέσεις ρευστότητας. Εν προκειμένω θα χρειαστεί αυστηρή εφαρμογή του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1008/2008 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (7), ώστε να προληφθούν εχθρικές εξαγορές αεροπορικών εταιρειών της ΕΕ και επενδύσεις από χώρες εκτός της ΕΕ, με μέριμνα ότι η ευρωπαϊκή οικονομία θα παραμείνει διεθνώς ανταγωνιστική βάσει της ποιότητας και των τιμών των υπηρεσιών της, καθώς και ότι θα μπορεί να στηριχθεί στη συνδεσιμότητα του τομέα αερομεταφορών της (ένας μικρός αερομεταφορέας από την Ελλάδα, η Astra, ήταν σε διαπραγμάτευση με Κινέζους επενδυτές).

4.2.   Διατήρηση της ανταγωνιστικότητας

| 4.2.1. | Ο τομέας εναέριων μεταφορών δεν θα μπορέσει να επιστρέψει στην ομαλότητα της εποχής πριν από την κρίση του κορονοϊού (τα ενδεχόμενα ως προς το έτος της ανάκαμψης ποικίλλουν μεταξύ του 2022 και του 2025), διότι το μέγεθος της κρίσης θα έχει διαρθρωτικές επιπτώσεις στην αγορά. Για να μείνει σταθερός ο προγραμματισμός που αφορά ενδιαφερομένους και καταναλωτές, πρέπει να αξιοποιηθούν οι συμφωνίες παροχής αεροπορικών υπηρεσιών (ASA) της ΕΕ με χώρες εκτός ΕΕ, ως πλατφόρμα μέσω της οποίας θα παρακολουθείται από κοινού το επίπεδο κρατικών ενισχύσεων που χορηγούνται κατά την κρίση του κορονοϊού, με σκοπό την ανίχνευση και αντιμετώπιση στρεβλωτικών τάσεων. Εν προκειμένω, για να καθοριστεί το επίπεδο κρατικών ενισχύσεων, μεγάλη σημασία έχει το μέγεθος της αγοράς. Εάν κάποια χώρα εκτός ΕΕ αρνηθεί να επιλύσει το ζήτημα των ενισχύσεων, πρέπει να εφαρμόζονται αντίμετρα. Οι συμφωνίες αερολιμενικών υπηρεσιών πρέπει να συνυπολογίζουν το ζήτημα των άνισων περιβαλλοντικών και κοινωνικών προτύπων των αερομεταφορέων από την ΕΕ και από τρίτες χώρες. |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | Η πλεονάζουσα δυναμικότητα της αγοράς σε συνδυασμό με την προβλεπόμενη κάμψη της αγοραστικής δύναμης κατά την επικείμενη παγκόσμια ύφεση, ενδέχεται να οδηγήσει σε προσωρινές ή διαρθρωτικές αλλαγές στις ASA, ώστε να διαφυλαχθεί η αμοιβαιότητα κατά τη φάση ανάκαμψης. |
| --- | --- |

4.2.2.

| 4.2.3. | Η Επιτροπή μπορεί και πρέπει να κινήσει μονομερώς τη διαδικασία κατά τρίτων χωρών και των αερομεταφορέων τους, σε περίπτωση που δεν μπορεί να βρεθεί λύση μέσω διαπραγμάτευσης [ο κανονισμός (ΕΕ) 2019/712 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (8) παρέχει την επιλογή ενεργοποίησης της διαδικασίας]. |
| --- | --- |

4.2.3.

| 4.2.4. | Ένα θέμα ιδιαιτέρως ευαίσθητο είναι η αντίθεση μεταξύ των περιορισμών ρευστότητας των επιβατών που ζητούν επιστροφή των προπληρωμών των εισιτηρίων τους, και των αντίστοιχων περιορισμών των αεροπορικών εταιρειών, πολλές εκ των οποίων θα έπρεπε να κηρύξουν πτώχευση εάν έκαναν όντως όλες τις επιστροφές. Η επικείμενη αναθεώρηση του κανονισμού (ΕΕ) 261/2004 πρέπει να στοχεύει στη διευκρίνιση των κανόνων, ώστε να προκύπτει λύση κερδοφόρα και για τις δύο πλευρές: των επιβατών και των αερογραμμών. Μπορούν να εξεταστούν διάφορες δυνατότητες όπως, για παράδειγμα, η έκδοση δελτίου με χρονικό περιορισμό και εγγύηση από την κυβέρνηση. Εάν η αεροπορική εταιρεία κηρύξει πτώχευση πριν εκπνεύσει η ισχύς του δελτίου, ή εάν δεν είναι σε θέση να υλοποιήσει την πτήση, ο επιβάτης λαμβάνει την επιστροφή και η εταιρεία κερδίζει λίγο πρόσθετο χρόνο για να κάνει χρήση των ταμειακών αποθεμάτων. |
| --- | --- |

4.2.4.

| 4.2.5. | Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι η τρέχουσα κατάσταση του τομέα είναι τόσο κρίσιμη ώστε όποιες ρυθμιστικές πρωτοβουλίες αποπροσανατολίζουν από τη σταθεροποίηση του τομέα αερομεταφορών της ΕΕ ώστε να είναι διεθνώς ανταγωνιστικός, πρέπει να αναστέλλονται καθ’ όλη τη διάρκεια της φάσης ανάκαμψης.
  Εν προκειμένω η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει τις προτεραιότητες που πρέπει να επιδιώκει η Επιτροπή ώστε να εδραιώσει και να διατηρήσει την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης, κατοχυρώνοντας παράλληλα το απαραίτητο επίπεδο κοινωνικής προστασίας (9). |
| --- | --- |

4.2.5.

Εν προκειμένω η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει τις προτεραιότητες που πρέπει να επιδιώκει η Επιτροπή ώστε να εδραιώσει και να διατηρήσει την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης, κατοχυρώνοντας παράλληλα το απαραίτητο επίπεδο κοινωνικής προστασίας (9).

4.3.   Ο κοινωνικός διάλογος αποτελεί βασικό πυλώνα ανάκαμψης

Η τρέχουσα κρίση έχει φέρει ολόκληρο το οικοσύστημα των αεροπορικών εταιρειών και του προσωπικού τους αντιμέτωπους με την αγωνία της επιβίωσης, ανεξαρτήτως της αποδοτικότητας των παρεχομένων υπηρεσιών. Έχει ζωτική σημασία η επίτευξη της δέουσας ισορροπίας μεταξύ επιχειρηματικών και κοινωνικών παραμέτρων, έτσι ώστε να διασφαλίζεται η δημιουργία βιώσιμων και ποιοτικών θέσεων απασχόλησης στο μέλλον.

Δεν πρόκειται απλώς για θέμα πολιτικής και αρχών, αλλά για κάτι που χρήζει άμεσης επίλυσης: είναι απαράδεκτες συγκεκριμένες μεθοδεύσεις της αγοράς όπως πτήσεις κατά παραγγελία, ψευδής αυτοαπασχόληση, έλλειψη κοινωνικής προστασίας σε περίπτωση πρόσκλησης υποβολής προσφορών και/ή μερική απώλεια δραστηριοτήτων, τερματισμός της σύμβασης εργαζομένων και επαναπρόσληψη του ίδιου προσωπικού με σημαντικά χαμηλότερους μισθούς (10).

Ο κοινωνικός διάλογος θα είναι επίσης αναγκαίος κατά την αναπόφευκτη αναδιάταξη των περισσότερων επιχειρήσεων και, άρα, θα πρέπει να εμπεδωθεί σε ενωσιακό, εθνικό και εταιρικό επίπεδο. Αυτό δεν εμποδίζει τα θεσμικά όργανα και τα κράτη μέλη της ΕΕ να αναλάβουν τις ευθύνες τους στον κοινωνικό τομέα.

4.4.   Η εξασφάλιση της βιωσιμότητας του οικοσυστήματος των αερομεταφορών

| 4.4.1. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει τη συμφωνία όλων των πλευρών του τομέα αερομεταφορών για μέτρα που θα περιορίσουν τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα τόσο σε διεθνές επίπεδο (11) όσο και σε επίπεδο ΕΕ (12). Κάθε πρόσθετο ενωσιακό μέτρο πρέπει συνεπώς να εξετάζεται σε πλαίσιο ανταγωνισμού. Για παράδειγμα: η εκτροπή της εναέριας κυκλοφορίας από τις αερογραμμές της ΕΕ στους ανταγωνιστές της εκτός ΕΕ δεν έχει θετική επίπτωση στη βιωσιμότητα.
  Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι η βιωσιμότητα πρέπει να αξιολογηθεί σε νέο πλαίσιο μετά τον κορονοϊό. Απαιτείται αξιολόγηση του αντικτύπου που θα έχουν τα μέτρα στην ικανότητα των αερογραμμών της ΕΕ να ανακάμψουν με βιώσιμο τρόπο από την κρίση του κορονοϊού και να παραμείνουν ανταγωνιστικές.
  Όπως και σε όλους τους άλλους τομείς, η ΕΟΚΕ τονίζει ότι οι αερομεταφορές θα πρέπει να τηρούν τους μακροπρόθεσμους στόχους της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας. Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να συντονίσει τη δράση της σε παγκόσμια κλίμακα, ιδίως στον Διεθνή Οργανισμό Πολιτικής Αεροπορίας. Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της περαιτέρω επέκτασης του σιδηροδρομικού δικτύου υψηλής ταχύτητας στην Ευρώπη, με άμεση σύνδεση με τους κομβικούς αερολιμένες.
  Η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρόνοια του ενωσιακού Σχεδίου Ανάκαμψης για επενδύσεις σε τομείς στραμμένους στο μέλλον. Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, συμπεριλαμβάνονται εδώ οι στρατηγικές επενδύσεις σε διαλειτουργική τεχνολογία αιχμής που θα εξυπηρετεί όλους τους ενδιαφερομένους του τομέα αερομεταφορών. Χρειάζεται ενεργός προώθηση της αγοράς βιώσιμων καυσίμων αεροσκαφών, της αγοράς βιώσιμων τεχνολογιών και της αγοράς δεδομένων. Τα μη ορυκτά υγρά καύσιμα έχουν μεγάλες δυνατότητες για την επίτευξη αερομεταφορών με χαμηλές ανθρακούχες εκπομπές. Πάντως, απαιτείται ακόμη σημαντική έρευνα και ανάπτυξη για τον εφοδιασμό με τέτοια καύσιμα σε λογικό κόστος.
  Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει τις ποικίλες πρωτοβουλίες χρηματοδότησης της έρευνας σε τέτοια εναλλακτικά καύσιμα (μετατροπή ισχύος σε άλλες μορφές, συνθετικά καύσιμα) στο πλαίσιο του ισχύοντος χρηματοδοτικού μέσου της ΕΕ για την έρευνα («Ορίζων 2020»). Ενθαρρύνει δε την Επιτροπή να εντείνει τις προσπάθειες αυτές στο επόμενο πρόγραμμα-πλαίσιο για την έρευνα και την καινοτομία (μεταξύ άλλων χρηματοδοτικών μέσων, στον «Ορίζοντα Ευρώπη»). |
| --- | --- |

4.4.1.

Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι η βιωσιμότητα πρέπει να αξιολογηθεί σε νέο πλαίσιο μετά τον κορονοϊό. Απαιτείται αξιολόγηση του αντικτύπου που θα έχουν τα μέτρα στην ικανότητα των αερογραμμών της ΕΕ να ανακάμψουν με βιώσιμο τρόπο από την κρίση του κορονοϊού και να παραμείνουν ανταγωνιστικές.

Όπως και σε όλους τους άλλους τομείς, η ΕΟΚΕ τονίζει ότι οι αερομεταφορές θα πρέπει να τηρούν τους μακροπρόθεσμους στόχους της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας. Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να συντονίσει τη δράση της σε παγκόσμια κλίμακα, ιδίως στον Διεθνή Οργανισμό Πολιτικής Αεροπορίας. Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της περαιτέρω επέκτασης του σιδηροδρομικού δικτύου υψηλής ταχύτητας στην Ευρώπη, με άμεση σύνδεση με τους κομβικούς αερολιμένες.

Η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρόνοια του ενωσιακού Σχεδίου Ανάκαμψης για επενδύσεις σε τομείς στραμμένους στο μέλλον. Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, συμπεριλαμβάνονται εδώ οι στρατηγικές επενδύσεις σε διαλειτουργική τεχνολογία αιχμής που θα εξυπηρετεί όλους τους ενδιαφερομένους του τομέα αερομεταφορών. Χρειάζεται ενεργός προώθηση της αγοράς βιώσιμων καυσίμων αεροσκαφών, της αγοράς βιώσιμων τεχνολογιών και της αγοράς δεδομένων. Τα μη ορυκτά υγρά καύσιμα έχουν μεγάλες δυνατότητες για την επίτευξη αερομεταφορών με χαμηλές ανθρακούχες εκπομπές. Πάντως, απαιτείται ακόμη σημαντική έρευνα και ανάπτυξη για τον εφοδιασμό με τέτοια καύσιμα σε λογικό κόστος.

Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει τις ποικίλες πρωτοβουλίες χρηματοδότησης της έρευνας σε τέτοια εναλλακτικά καύσιμα (μετατροπή ισχύος σε άλλες μορφές, συνθετικά καύσιμα) στο πλαίσιο του ισχύοντος χρηματοδοτικού μέσου της ΕΕ για την έρευνα («Ορίζων 2020»). Ενθαρρύνει δε την Επιτροπή να εντείνει τις προσπάθειες αυτές στο επόμενο πρόγραμμα-πλαίσιο για την έρευνα και την καινοτομία (μεταξύ άλλων χρηματοδοτικών μέσων, στον «Ορίζοντα Ευρώπη»).

| 4.4.2. | Εντούτοις, η ΕΟΚΕ επιμένει ότι η χρηματοδότηση των νέων τεχνολογιών και των μέτρων που αποσκοπούν στην ενίσχυση της βιωσιμότητας, της ανθεκτικότητας και της επεκτασιμότητας του οικοσυστήματος της αεροπορίας θα πρέπει να αποτελούν αναπόσπαστα στοιχεία ενός ολοκληρωμένου χάρτη πορείας για τις αερομεταφορές, ο οποίος θα πρέπει να ακολουθηθεί με στόχο την παροχή της απαραίτητης υποστήριξης για την ανάκαμψη της ευρωπαϊκής αλυσίδας προστιθέμενης αξίας των αερομεταφορών. |
| --- | --- |

4.4.2.

Βρυξέλλες, 16 Σεπτεμβρίου 2020.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Luca JAHIER

---

(1)  Μελέτη της εταιρείας Steer Davies Gleave με θέμα τις συνθήκες απασχόλησης και εργασίας στον κλάδο των αερομεταφορών και στους αερολιμένες, τελική έκθεση 2015.

1

(2)  «Aviation: Benefits Beyond Borders», έκθεση που συντάχθηκε από την Oxford Economics για την ATAG, Απρίλιος 2014.

2

(3)  Βλ. https://staging.corporatetravelcommunity.com/european-capacity-may-have-grown-in-jun-2020-but-a-european-aviation-body-warns-that-the-recovery-in-passenger-traffic-is-proceeding-at-a-slower-pace-than-it-had-projected/

3

(4)  ΕΕ L 46 της 17.2.2004, σ. 1.

4

(5)  ΕΟΚΕ Γνωμοδότηση TEN/711 — Κατανομή του διαθέσιμου χρόνου χρήσης (slots) στους κοινοτικούς αερολιμένες (δεν έχει δημοσιευτεί ακόμη στην Επίσημη Εφημερίδα).

5

Κατανομή του διαθέσιμου χρόνου χρήσης (slots) στους κοινοτικούς αερολιμένες

(6)  ΕΕ C 13 της 15.1.2016, σ. 169.

6

(7)  ΕΕ L 293 της 31.10.2008, σ. 3.

7

(8)  ΕΕ L 123 της 10.5.2019, σ. 4.

8

(9)  ΕΕ C 13 της 15.1.2016, σ. 110.

9

(10)  Βλέπε υποσημείωση 8..

10

(11)  CORSIA (Σύστημα αντιστάθμισης και μείωσης των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα στις διεθνείς αεροπορικές μεταφορές).

11

(12)  ΕΕ C 133 της 9.5.2013, σ. 30.

12

---

| 11.12.2020 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 429/105 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 429/105

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «ΕΕ και Αφρική: Πραγμάτωση μιας ισότιμης εταιρικής σχέσης ανάπτυξης βασισμένης στη βιωσιμότητα και στις κοινές αξίες»

(γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

(2020/C 429/15)

| Εισηγητές: | ο κ. Δημήτρης ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ (EL-I)

  η κ. Dilyana SLAVOVA (BG-III)

  ο κ. Thomas WAGNSONNER (AT-II) |
| --- | --- |

Εισηγητές:

ο κ. Δημήτρης ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ (EL-I)

η κ. Dilyana SLAVOVA (BG-III)

ο κ. Thomas WAGNSONNER (AT-II)

| Απόφαση της συνόδου ολομέλειας | 20.2.2020 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 32 παράγραφος 2 του εσωτερικού κανονισμού |
| | Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας |
| Αρμόδιο τμήμα | Εξωτερικές σχέσεις |
| Έγκριση από το τμήμα | 24.2.2020 |
| Έγκριση από την ολομέλεια | 16.9.2020 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 554 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 216/1/2 |

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας

20.2.2020

Νομική βάση

Άρθρο 32 παράγραφος 2 του εσωτερικού κανονισμού

Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας

Αρμόδιο τμήμα

Εξωτερικές σχέσεις

Έγκριση από το τμήμα

24.2.2020

Έγκριση από την ολομέλεια

16.9.2020

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

554

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

216/1/2

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Σε έναν ταχέως μεταβαλλόμενο κόσμο με σημαντικά προβλήματα αλλά και νέες ευκαιρίες, η Ευρώπη έχει μια υποχρέωση: να χρησιμοποιήσει την πολυπολιτισμική, θεσμική και κοινωνικοοικονομική κληρονομιά της για να διευκολύνει την παγκόσμια βιώσιμη ανάπτυξη. Οι προκλήσεις με τις οποίες είναι αντιμέτωπες οι αναπτυσσόμενες χώρες στην Αφρική είναι πολύ περίπλοκες και πρέπει να τις αντιμετωπίσουμε με μια ευαίσθητη και πολυδιάστατη προσέγγιση. Δεν μπορούμε απλώς να παρέχουμε καλοπροαίρετες συμβουλές, αλλά απαιτούνται επίσης σημαντικά χρηματοδοτικά μέσα από την ΕΕ και τα κράτη μέλη της για την πραγματοποίηση επενδύσεων στην Αφρική και για την επίτευξη των στόχων βιώσιμης ανάπτυξης (ΣΒΑ). Αυτός πρέπει να είναι ο κύριος σκοπός των διεθνών εταιρικών σχέσεων της ΕΕ, ενώ η τήρηση των οικουμενικών ανθρώπινων δικαιωμάτων, που αποτελούν ουσιώδεις κοινές αξίες, πρέπει να αποτελεί το θεμέλιο οποιασδήποτε πολιτικής δέσμευσης στο πλαίσιο μιας ισότιμης εταιρικής σχέσης ανάπτυξης με την Αφρική. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Σύμφωνα με τη νέα ενωσιακή κοινή αντίληψη για την ανάπτυξη, η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της προώθησης μιας αξιοπρεπούς ζωής και θετικών προοπτικών, της δημιουργίας μεσαίας τάξης και της υποστήριξης ισότιμων εταιρικών σχέσεων μέσω της ενίσχυσης βιώσιμων σοσιαλ-φιλελεύθερων δημοκρατικών δομών στην Αφρική, σύμφωνα με τα οικουμενικά ανθρώπινα δικαιώματα (1), στα οποία συγκαταλέγονται τα θεμελιώδη εργασιακά δικαιώματα [Διακήρυξη της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ΔΟΕ) σχετικά με τις θεμελιώδεις αρχές και δικαιώματα στην εργασία, η οποία περιλαμβάνει τα βασικά πρότυπα εργασίας και Τριμερής δήλωση αρχών της ΔΟΕ σχετικά με τις πολυεθνικές επιχειρήσεις και την κοινωνική πολιτική], η επιχειρηματική ελευθερία και το δικαίωμα σε υγιές περιβάλλον, καθώς και οι ΣΒΑ. Η ΕΟΚΕ επικροτεί την κοινή ανακοίνωση με τίτλο Προς μια ολοκληρωμένη στρατηγική με την Αφρική (2) και επιδιώκει να συμβάλει στη βελτίωση της νέας ολοκληρωμένης στρατηγικής της ΕΕ με την Αφρική. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Η παρούσα κατάσταση αποκαλύπτει κρίσιμες προκλήσεις, αλλά και πολλά υποσχόμενες προοπτικές για την αναπτυξιακή συνεργασία ΕΕ-Αφρικής. Η Αφρική περιλαμβάνει πολλές από τις 20 ταχύτερα αναπτυσσόμενες οικονομίες του κόσμου. Έως το 2035, θα διαθέτει το μεγαλύτερο εν δυνάμει εργατικό δυναμικό. Μια εμπορική και επενδυτική σχέση υψηλού επιπέδου, βασισμένη στα οικουμενικά ανθρώπινα δικαιώματα και στη βιωσιμότητα, είναι απαραίτητη και για τις δύο πλευρές, και στο επίκεντρο πρέπει να βρίσκεται η ανάπτυξη, αντί να χρησιμοποιούνται τα αναπτυξιακά κονδύλια για την ασφάλεια των συνόρων. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί την αφρικανική ηπειρωτική ζώνη ελεύθερων συναλλαγών (AfCFTA) διότι ενισχύει το εμπόριο εντός της ηπείρου, μειώνει τις εξαρτήσεις και απομακρύνεται από μια προσέγγιση αποκλειστικά προσανατολισμένη στις υπερπόντιες εξαγωγές. Θα μπορούσε να αποτελέσει ουσιώδες πρώτο βήμα προς την κατεύθυνση μιας ζώνης ελεύθερων συναλλαγών μεταξύ της ΕΕ και της Αφρικής. Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει τον σημαντικό ρόλο της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών στη συμφωνία που θα διαδεχθεί τη συμφωνία του Κοτονού. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Οι μακροπρόθεσμες επενδύσεις στις ενδοαφρικανικές υποδομές, με στόχο την προώθηση των περιφερειακών αξιακών αλυσίδων και μιας βιώσιμης τοπικής οικονομίας, είναι εύλογες από οικονομική άποψη και βιώσιμες από οικολογική άποψη και δημιουργούν παραγωγικές ικανότητες, συμπεριλαμβανομένων ποιοτικών θέσεων εργασίας σε τοπικό επίπεδο. Μια προσέγγιση προσανατολισμένη αποκλειστικά στις υπερπόντιες εξαγωγές δεν είναι βιώσιμη. Ειδικότερα, η διηπειρωτική οικονομική συνεργασία θα πρέπει να ευνοεί την τοπική παραγωγή στην Αφρική, της οποίας οι βασικοί τομείς θα πρέπει να είναι η βιώσιμη γεωργία, η ενέργεια και η κυκλική οικονομία, καθώς και οι παραδοσιακοί τομείς που σχετίζονται με τις πρώτες ύλες και τις κατασκευές, οι οποίοι εξακολουθούν να χρήζουν μεταρρυθμίσεων σύμφωνα με τους ΣΒΑ. Τα δημόσια κονδύλια δεν θα χρησιμοποιούνται κατ’ ανάγκη για ιδιωτικές επενδύσεις στην Αφρική, στοιχείο που θα μπορούσε να αποβεί εις βάρος της συμβατικής αναπτυξιακής συνεργασίας. Ως εκ τούτου, είναι απολύτως ζωτικής σημασίας η ύπαρξη συστημάτων παρακολούθησης, ελέγχου και αξιολόγησης στα οποία θα συμμετέχει ενεργά η οργανωμένη κοινωνία των πολιτών. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Η κοινωνία των πολιτών, οι κοινωνικές εταιρικές σχέσεις, οι κοινωνικές οικονομίες της αγοράς και τα συστήματα κράτους πρόνοιας αναμένεται να αποτελέσουν επιτυχημένα μοντέλα για τη στήριξη της βιώσιμης ανάπτυξης στην Αφρική, αν και πρέπει να είναι προσαρμοσμένα στην τοπική κουλτούρα και στις τοπικές κοινωνικοοικονομικές περιστάσεις. Στις προτεραιότητες για τη στήριξη των αφρικανικών χωρών θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη όχι μόνο το εμπόριο και οι επενδύσεις, αλλά επίσης, και ιδίως, η φορολογική πολιτική, η μετανάστευση, η ανάπτυξη, το περιβάλλον, η εκπαίδευση, η υγεία και οι συνθήκες εργασίας και διαβίωσης. Αυτό είναι ακόμη πιο σημαντικό υπό το πρίσμα της πρόσφατης κρίσης της νόσου COVID-19 (του κορονοϊού), από την οποία η Αφρική θα υποστεί τεράστιο πλήγμα. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Θα πρέπει να δημιουργηθούν υποδομές διασφάλισης ποιότητας που θα επιτρέψουν στα αφρικανικά προϊόντα να πληρούν τα πρότυπα των αντίστοιχων αγορών-στόχων. Θα πρέπει να ληφθεί μέριμνα ώστε να διασφαλιστεί η τήρηση των νόμων που συμμορφώνονται με τους ΣΒΑ. Ομοίως, τα συστήματα δέουσας επιμέλειας όσον αφορά τα ανθρώπινα δικαιώματα, συμπεριλαμβανομένων των κανόνων της ΕΕ, θα ήταν ιδιαίτερα χρήσιμα (3). |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Το πρόγραμμα Erasmus+ θα πρέπει να επεκταθεί με στόχο την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ της ΕΕ και της Αφρικής. Η εταιρική σχέση ανάπτυξης ΕΕ-Αφρικής πρέπει να στηρίζει πιο σθεναρά τη δημιουργία τοπικών δημόσιων εκπαιδευτικών συστημάτων, από τις βρεφονηπιακές παιδαγωγικές δομές έως το πανεπιστημιακό επίπεδο, καθώς και συστημάτων επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης, συμπεριλαμβανομένων των θέσεων μαθητείας και των συστημάτων διά βίου μάθησης. Θα πρέπει να αποφευχθεί η «διαρροή εγκεφάλων» από την Αφρική προς την ΕΕ. Ειδικότερα, η ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου και η χειραφέτηση των γυναικών διαδραματίζουν πρωταρχικό ρόλο στην επίτευξη βιώσιμης ανάπτυξης. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Η χειραφέτηση των γυναικών στην Αφρική αποτελεί προτεραιότητα για την ΕΟΚΕ, η οποία προτρέπει τα θεσμικά όργανα και την κοινωνία των πολιτών να εργαστούν, ενεργά και αδιάλειπτα, προς όφελος της πλήρους ισότητας των φύλων στα διάφορα κοινωνικά και οικονομικά επίπεδα. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Η αντιστροφή των μεταναστευτικών τάσεων αποτελεί, από πολλές απόψεις, κρίσιμο ζήτημα. Μόνον η οικονομική, η περιβαλλοντική και η κοινωνική ανάπτυξη θα καταπολεμήσει τις αιτίες της ακούσιας μετανάστευσης. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Ένας διεθνής οργανισμός χρηματοδότησης της αφρικανικής διασποράς θα μπορούσε να αποτελέσει ιδανική πλατφόρμα για τη διοχέτευση των επενδύσεων, που θα μπορούσε να διοικείται από αφρικανικούς φορείς και να χρησιμοποιείται για τις αφρικανικές ανάγκες. Θα μπορούσε επίσης να είναι μια επιλογή για τους επενδυτές της ΕΕ. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Η Αφρική παρουσίασε έντονη ανάπτυξη κατά την προηγούμενη δεκαετία, με αποτέλεσμα να διατυπώνεται η πρόβλεψη ότι η ζήτηση ενέργειας της ηπείρου θα διπλασιαστεί έως το 2050, με τα ποσοστά φτώχειας να παραμένουν σε σταθερά υψηλά επίπεδα. Κάτι τέτοιο θα μπορούσε να διαιωνίσει, αν όχι να επιδεινώσει, τα ζητήματα βιωσιμότητας από την άποψη των περιβαλλοντικών και κοινωνικοοικονομικών πτυχών. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Ωστόσο, θα μπορούσαν να προκύψουν και ευκαιρίες: i) οι αφρικανικές χώρες μπορούν να διαδραματίσουν ηγετικό ρόλο στη μετατροπή ηλιακής ενέργειας σε ηλεκτρική ενέργεια με τη χρήση ηλιακής φωτοβολταϊκής τεχνολογίας· αυτό μπορεί επίσης να οδηγήσει στην παραγωγή συνθετικών καυσίμων μεγάλης κλίμακας· ii) ειδικές δυνατότητες για κοινά έργα, επιχειρηματικές δραστηριότητες και πολιτικές θα μπορούσαν να δημιουργήσουν μια νέα κοινωνικοοικολογική προσέγγιση της οικονομίας της αγοράς. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Οι κλάδοι της γεωργίας και των τροφίμων στην Αφρική θα πρέπει να υποστηριχθούν, με στόχο τη βελτίωση των καλλιεργειών, τη μείωση των απωλειών συγκομιδής και την ενίσχυση των προτύπων ποιότητας. Άλλοι στόχοι στον αγροδιατροφικό τομέα είναι η ανάπτυξη νέων μεθόδων εμπορίας και παραγωγής, η προώθηση της συνεταιριστικής αυτοοργάνωσης των γεωργών, η επισιτιστική ασφάλεια και η αύξηση των εμπορικών συναλλαγών σε όλο το μήκος της αξιακής αλυσίδας. Η ΕΟΚΕ αντιτίθεται ιδιαίτερα στην «αρπαγή γαιών» στην Αφρική. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | Οι ενδιαφερόμενοι από την ΕΕ και την Αφρική θα πρέπει να εργαστούν από κοινού για να κάνουν πραγματικότητα την Πράσινη Συμφωνία, με στόχο τη διάσωση του πλανήτη και την εξασφάλιση αξιοπρεπούς ζωής για όλους. Με τη θεσμοθετημένη συμμετοχή της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών, θα μπορούσαμε εύκολα να κάνουμε την αυτοκριτική μας και να αποφύγουμε τα λάθη του παρελθόντος με τη χρήση νέων μέσων. Η βιώσιμη ανάπτυξη μπορεί να επιτευχθεί μόνον εάν πηγάζει και καθοδηγείται από το εσωτερικό της ίδιας της εκάστοτε χώρας. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | Η υιοθέτηση μιας προσέγγισης με βάση τα οικουμενικά ανθρώπινα δικαιώματα, η ανάπτυξη δομών δημοκρατικής διακυβέρνησης, η βελτίωση της οικονομικής και χρηματοπιστωτικής διακυβέρνησης μέσω της διαφανούς διαχείρισης των δημόσιων οικονομικών, καθώς και η δημιουργία ενός αξιόπιστου συστήματος για την καταπολέμηση της διαφθοράς με βάση την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης, συμβάλλουν συνολικά στην εδραίωση ισχυρών, αυτόνομων και σταθερών επιχειρηματικών και αναπτυξιακών εταίρων. |
| --- | --- |

1.16.

2.   Ιστορικό και κύρια σημεία της γνωμοδότησης

| 2.1. | Η ΕΕ-27 είναι ο μεγαλύτερος εμπορικός και επενδυτικός εταίρος της Αφρικής. Η ΕΟΚΕ επικροτεί την κοινή ανακοίνωση με τίτλο Προς μια ολοκληρωμένη στρατηγική με την Αφρική (4), η οποία προτείνει εταιρικές σχέσεις για την πράσινη μετάβαση και την πρόσβαση στην ενέργεια, για τον ψηφιακό μετασχηματισμό, για τη βιώσιμη ανάπτυξη και τις θέσεις εργασίας, καθώς και για την ειρήνη και τη διακυβέρνηση. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Πενήντα δύο αφρικανικές χώρες έχουν κάποιου είδους εμπορική ρύθμιση με την ΕΕ. Υπάρχουν συμφωνίες σύνδεσης με τέσσερις βορειοαφρικανικές χώρες, ενώ επίσης βρίσκονται σε εξέλιξη διαπραγματεύσεις με το Μαρόκο και την Τυνησία για μια σφαιρική και σε βάθος ζώνη ελευθέρων συναλλαγών. Η ΕΕ έχει διαπραγματευτεί πέντε συμφωνίες οικονομικής εταιρικής σχέσης (ΣΟΕΣ) με περιφερειακούς αφρικανικούς οργανισμούς. Αυτές βασίζονται στη συμφωνία του Κοτονού και στον στόχο της για αναβάθμιση των εμπορικών σχέσεων μεταξύ της ΕΕ και των χωρών της Αφρικής, της Καραϊβικής και του Ειρηνικού (ΑΚΕ) στο επίπεδο των κανόνων του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει την προσέγγισή της: επιθυμεί τη διασφάλιση αξιοπρεπούς ζωής και θετικών προοπτικών για όλους, τη δημιουργία μεσαίας τάξης (λαμβανομένης υπόψη της συσχέτισης μεταξύ μετανάστευσης και εισοδήματος) και τη στήριξη ισότιμων εταιρικών σχέσεων μέσω της ενίσχυσης βιώσιμων σοσιαλ-φιλελεύθερων δημοκρατικών δομών. Ωστόσο, θα πρέπει να γίνουν σεβαστές οι προϋπάρχουσες τοπικές παραδόσεις και βέλτιστες πρακτικές. Η ΕΟΚΕ έχει ταχθεί υπέρ μιας αναπτυξιακής πολιτικής που δημιουργεί θετικές προοπτικές, δομές και οικονομικές ευκαιρίες για όλους στην Αφρική. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Οι επενδύσεις από χώρες εκτός Αφρικής σημειώνουν σταθερή άνοδο. Για παράδειγμα, η Κίνα πραγματοποιεί επενδύσεις στο πλαίσιο του Φόρουμ Συνεργασίας Κίνας-Αφρικής (FOCAC) και της πρωτοβουλίας «Μία Ζώνη — Ένας Δρόμος». Άλλες πρωτοβουλίες, μικρότερης έκτασης, περιλαμβάνουν την πρωτοβουλία «Africa Partnership Station» των ΗΠΑ και τη διάσκεψη κορυφής Ρωσίας-Αφρικής του 2019. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Τα οικουμενικά ανθρώπινα δικαιώματα, στα οποία περιλαμβάνονται τα θεμελιώδη εργασιακά δικαιώματα, η επιχειρηματική ελευθερία, το δικαίωμα σε υγιές περιβάλλον και το κράτος δικαίου αποτελούν ουσιώδεις κοινές αξίες. Από κοινού με τους ΣΒΑ, διαμορφώνουν ένα διεθνώς συμφωνημένο ελάχιστο πρότυπο για τα αναπτυξιακά προγράμματα και αποτελούν τη βάση για μια ισότιμη εταιρική σχέση ανάπτυξης. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Οι αξίες αυτές συνάδουν με τη νέα ενωσιακή κοινή αντίληψη για την ανάπτυξη, η οποία επιδιώκει επίσης να λάβει υπόψη τις επιπτώσεις άλλων πολιτικών στην ανάπτυξη, μέσω της συνοχής της πολιτικής για την ανάπτυξη. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Στην παρούσα γνωμοδότηση προσδιορίζονται οι κρίσιμες πτυχές για μια σοβαρή και ισότιμη εταιρική σχέση ανάπτυξης και αναλύονται η τρέχουσα κατάσταση και οι προκλήσεις όσον αφορά τις σχέσεις ΕΕ-Αφρικής. |
| --- | --- |

2.7.

3.   Τρέχουσες προκλήσεις

Η διασφάλιση αξιοπρεπούς ζωής, οικολογικής υπευθυνότητας και θετικών προοπτικών είναι καίριας σημασίας για την επιβίωσή μας. Πρέπει να αντιμετωπίσουμε την κλιματική αλλαγή και να υιοθετήσουμε έναν πιο υπεύθυνο και συνεργατικό τρόπο σκέψης. Η παραδοσιακή προσέγγιση της βιομηχανικής πολιτικής και ανάπτυξης είναι ένα παρωχημένο αναπτυξιακό μοντέλο το οποίο θα καταστρέψει τον πλανήτη και θα επιφέρει τεράστιο κοινωνικό κόστος. Στην Αφρική, ειδικότερα, είναι αναγκαίο όχι μόνο να εξέλθουν οι άνθρωποι από την ακραία φτώχεια, αλλά και να είναι επίσης σε θέση να συμμετέχουν ενεργά στην κοινωνία (στέγαση, τροφή, υγεία, εκπαίδευση). Στην έκθεση του 2017 για τους παγκόσμιους κινδύνους, την οποία εξέδωσε το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ, επισημάνθηκε με έμφαση το πρόβλημα της παγκόσμιας ανισότητας ως ο μεγαλύτερος παράγοντας κινδύνων σε σχέση με τις πρόσφατες προκλήσεις σε επίπεδο πολιτικής. Οι γυναίκες και οι ευάλωτες ομάδες πλήττονται και αποκλείονται ακόμη περισσότερο από τη συμμετοχή στον κοινωνικό βίο όταν υπάρχει έλλειψη ευκαιριών.

3.1.   Οικονομικές πτυχές

| 3.1.1. | Πολλές από τις 20 ταχύτερα αναπτυσσόμενες οικονομίες βρίσκονται στην Αφρική και, έως το 2035, η αφρικανική ήπειρος θα διαθέτει το μεγαλύτερο εν δυνάμει εργατικό δυναμικό. Εκεί αναδύονται οι παγκόσμιες αγορές, οι πελάτες και οι εργαζόμενοι του μέλλοντος. Συνεπώς, οι περισσότερες από τις τρέχουσες παγκόσμιες προκλήσεις μπορούν να αντιμετωπιστούν μόνον από κοινού με ισχυρούς Αφρικανούς εταίρους. Απαιτείται μια ισότιμη εμπορική και επενδυτική σχέση, βασισμένη στα οικουμενικά ανθρώπινα δικαιώματα και στη βιωσιμότητα. Για την επίτευξη των ΣΒΑ στην Αφρική απαιτούνται 600 δισ. ευρώ ετησίως (5). Κατά συνέπεια, η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει την τεράστια ανάγκη για ιδιωτικές επενδύσεις. |
| --- | --- |

3.1.1.

| 3.1.2. | Στο πλαίσιο της εμπορικής πολιτικής θα πρέπει: να ληφθεί υπόψη η συνοχή για την ανάπτυξη, ειδικότερα όσον αφορά τους δασμούς, τη σύναψη δημόσιων συμβάσεων και τους φόρους· να συνεκτιμηθούν οι υφιστάμενες ασυμμετρίες, ιδίως από την άποψη των ΣΟΕΣ (6)· να στηριχθεί η περιφερειακή ολοκλήρωση· να συμπεριληφθούν διατάξεις περί βιωσιμότητας οι οποίες να είναι δεσμευτικές και να επισύρουν κυρώσεις· και να τροποποιηθεί η προστασία των επενδύσεων κατά τέτοιον τρόπο ώστε να διασφαλίζεται ο σεβασμός όλων των οικουμενικών ανθρώπινων δικαιωμάτων. |
| --- | --- |

3.1.2.

| 3.1.3. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί την ηπειρωτική ζώνη ελεύθερων συναλλαγών της Αφρικής διότι ενισχύει το εμπόριο εντός της ηπείρου, μειώνει τις εξαρτήσεις και απομακρύνεται από μια προσέγγιση προσανατολισμένη αποκλειστικά στις υπερπόντιες εξαγωγές. Προωθεί μια ζώνη ελεύθερων συναλλαγών μεταξύ της ΕΕ και της Αφρικανικής Ένωσης (ΑΕ) βάσει μίας ενιαίας συμφωνίας, η οποία θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη την ποικιλομορφία και τα οικονομικά πλεονεκτήματα των επιμέρους αφρικανικών κρατών. |
| --- | --- |

3.1.3.

| 3.1.4. | Τα κονδύλια που κατά παράδοση προορίζονται για την ανάπτυξη, χρησιμοποιούνται ολοένα και περισσότερο για τη μόχλευση ιδιωτικών επενδύσεων, οι οποίες δεν πρέπει να αποβαίνουν εις βάρος της παραδοσιακής αναπτυξιακής συνεργασίας. Τα αποκαλούμενα «πράσινα ομόλογα», τα οποία κατευθύνονται ειδικά σε βιώσιμα έργα, θα μπορούσαν να αποτελέσουν καλό τρόπο διοχέτευσης ιδιωτικών επενδύσεων στην Αφρική. Όλες οι επενδύσεις, δημόσιες ή ιδιωτικές, πρέπει οπωσδήποτε να παρακολουθούνται, να ελέγχονται και να αξιολογούνται με τη συμμετοχή οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών (ΟΚΠ), ώστε να διασφαλίζεται, αφενός, ότι χρησιμοποιούνται για την επίτευξη των ΣΒΑ και των αναπτυξιακών στόχων και, αφετέρου, ότι σέβονται τα οικουμενικά ανθρώπινα δικαιώματα. Ταυτόχρονα, η ΕΟΚΕ έχει παρατηρήσει ότι τα ευρωπαϊκά αναπτυξιακά κονδύλια χρησιμοποιούνται για τη βελτίωση των ανεπαρκών συνθηκών εργασίας στην Αφρική (7). |
| --- | --- |

3.1.4.

| 3.1.5. | Η γεωργία είναι σημαντικός οικονομικός τομέας στην Αφρική (άνω του 60 % των Αφρικανών εργάζονται στον γεωργικό τομέα, συνηθέστερα σε μικρές μονάδες που ασχολούνται με τη γεωργία συντήρησης). Στις βιομηχανικές και αναδυόμενες οικονομίες, υπάρχει ανταγωνισμός για την εξασφάλιση αρόσιμης γης στην Αφρική (8). Η απουσία επίσημων ή έγκυρων μητρώων διευκολύνει την αρπαγή γαιών και εμποδίζει την πρόσβαση των νεαρών Αφρικανών σε γεωργικές εκτάσεις. Οι περισσότερες επενδύσεις σε εκτάσεις γης παγκοσμίως πραγματοποιούνται στην Αφρική, συμπεριλαμβανομένων ενωσιακών επενδύσεων μεγάλης κλίμακας. Εμπειρογνώμονες σε θέματα ανάπτυξης προειδοποιούν ότι στη σαβάνα της Γουινέας, εκτάσεις της τάξης των 4 εκατομμυρίων τετραγωνικών χιλιομέτρων αρόσιμης γης τίθενται στο στόχαστρο διεθνών (συμπεριλαμβανομένων ευρωπαϊκών) γεωργικών επιχειρήσεων (9). Η παγκόσμια παραγωγή τροφίμων θα χρειαστεί να αυξηθεί κατά 70 % έως το 2050 (10), που σημαίνει ότι θα απαιτηθεί αύξηση της τάξης του 97 % στις αναπτυσσόμενες χώρες, ενώ ταυτόχρονα η αρόσιμη γη χρησιμοποιείται ολοένα και περισσότερο για την παραγωγή οικολογικών καυσίμων και υλικών για τη χημική βιομηχανία. Η επισιτιστική ασφάλεια καθίσταται ακόμη σημαντικότερη λόγω του αντικτύπου της πανδημίας COVID-19. |
| --- | --- |

3.1.5.

3.2.   Κοινωνικές πτυχές

| 3.2.1. | Οι έννοιες της κοινωνίας των πολιτών, των κοινωνικών εταιρικών σχέσεων και της κοινωνικής οικονομίας της αγοράς έχουν λειτουργήσει πολύ αποτελεσματικά στην Ευρώπη. |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.2.2. | Τα έργα της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΕΤΕπ) φαίνεται να επιτυγχάνουν ευρύτερους στόχους βιωσιμότητας και υιοθετούν καλύτερη αναπτυξιακή προσέγγιση. Ωστόσο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και ΟΚΠ έχουν εκφράσει ανησυχίες σχετικά με τις πράξεις της ΕΤΕπ. Έχουν υπογραμμίσει την ανάγκη βελτίωσης της δέουσας επιμέλειας όσον αφορά τα ανθρώπινα δικαιώματα στις πράξεις της. Αυτό είναι κεφαλαιώδους σημασίας προκειμένου να παρέχεται αξιόπιστη στήριξη (11). |
| --- | --- |

3.2.2.

| 3.2.3. | Οι διατάξεις που επιτρέπουν στους Ευρωπαίους να θέτουν υπό αμφισβήτηση νόμους που συμμορφώνονται με τους ΣΒΑ βλάπτουν την αξιοπιστία μας:






  — | η αξιοπρεπής εργασία περιλαμβάνει ελάχιστες αποδοχές διαβίωσης· η αμφισβήτηση της θέσης αυτής δεν συνάδει με την αναπτυξιακή προσέγγιση που πρέπει να ακολουθήσουμε (π.χ. υπόθεση Veolia κατά Αιγύπτου)· |
| --- | --- | --- |

3.2.3.

—

η αξιοπρεπής εργασία περιλαμβάνει ελάχιστες αποδοχές διαβίωσης· η αμφισβήτηση της θέσης αυτής δεν συνάδει με την αναπτυξιακή προσέγγιση που πρέπει να ακολουθήσουμε (π.χ. υπόθεση Veolia κατά Αιγύπτου)·

| — | Οι επενδύσεις της ΕΕ θα πρέπει να προστατευθούν, αλλά οφείλουμε επίσης να διαφυλάξουμε το εργατικό δίκαιο, το περιβάλλον και την προστασία των καταναλωτών. |
| --- | --- |

—

Οι επενδύσεις της ΕΕ θα πρέπει να προστατευθούν, αλλά οφείλουμε επίσης να διαφυλάξουμε το εργατικό δίκαιο, το περιβάλλον και την προστασία των καταναλωτών.

| 3.2.4. | Η εταιρική μας σχέση για την ανάπτυξη πρέπει να στηρίζει πιο σθεναρά τη δημιουργία τοπικών δημόσιων εκπαιδευτικών συστημάτων, από τις βρεφονηπιακές παιδαγωγικές δομές έως το πανεπιστημιακό επίπεδο. Ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δοθεί στην επαγγελματική εκπαίδευση, συμπεριλαμβανομένων των θέσεων μαθητείας και των συστημάτων διά βίου μάθησης. Η πείρα της Ευρώπης μπορεί να χρησιμεύσει στην ανάπτυξη εκπαιδευτικών συστημάτων στην Αφρική. |
| --- | --- |

3.2.4.

| 3.2.5. | Το κόστος των εμπορικών συναλλαγών στην Αφρική είναι συχνά πολύ υψηλό και πολλές χώρες εξακολουθούν να μην συμμορφώνονται με τα διεθνή πρότυπα ποιότητας και ασφάλειας και με τα οικολογικά πρότυπα. Θα πρέπει να δημιουργηθούν υποδομές διασφάλισης ποιότητας για την υποστήριξη της συμμόρφωσης των αφρικανικών προϊόντων με τα πρότυπα των αντίστοιχων αγορών-στόχων και στην Αφρική. Ειδικότερα, η στήριξη για τις αφρικανικές χώρες θα πρέπει να προσανατολίζεται προς την κατεύθυνση των συνθηκών που επικρατούν στον τομέα του περιβάλλοντος, της υγείας και της εργασίας, καθώς και των δομών προστασίας. |
| --- | --- |

3.2.5.

| 3.2.6. | Τα ευρωπαϊκά συστήματα κράτους πρόνοιας έχουν αναπτυχθεί με επιτυχία επειδή βασίζονται στην αλληλεγγύη και έχουν εδραιωθεί σε θεμελιώδεις αξίες τις οποίες συμμερίζονται όλα τα κυριότερα πολιτικά κινήματα. Τα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης, τα συνεταιριστικά μοντέλα και οι δημόσιες υπηρεσίες επέτρεψαν στους ανθρώπους να αποκτήσουν πλούτο και να κατευθύνουν τις δυνάμεις της αγοράς με στόχο όχι μόνο τη μείωση της φτώχειας και την τόνωση της οικονομικής ανάπτυξης, αλλά και την προαγωγή της συμμετοχικής δημοκρατίας. |
| --- | --- |

3.2.6.

| 3.2.7. | Αυτό είναι ακόμη πιο σημαντικό εάν ληφθούν υπόψη οι προκλήσεις της κρίσης της νόσου COVID-19, από την οποία η Αφρική θα υποστεί τεράστιο πλήγμα. Σύμφωνα με στοιχεία των Ηνωμένων Εθνών, η Αφρική επωμίζεται το 24 % του παγκόσμιου φορτίου νόσων, με την ελονοσία να αποτελεί ιδιαίτερο πρόβλημα, αλλά διαθέτει μόλις το 3 % των εργαζομένων στον τομέα της υγείας όλου του κόσμου. Είναι ευρέως γνωστό ότι οι χώρες που παρέχουν κατάρτιση σε εργαζομένους στον τομέα της υγείας υφίστανται οικονομικές ζημίες όταν οι εν λόγω επαγγελματίες μεταναστεύουν σε βιομηχανικές χώρες (12). |
| --- | --- |

3.2.7.

| 3.2.8. | Μόνον η οικονομική, περιβαλλοντική και κοινωνική ανάπτυξη θα καταπολεμήσει τις αιτίες της ακούσιας μετανάστευσης. Πρέπει να συμπεριλάβουμε τα οικουμενικά ανθρώπινα δικαιώματα στις πολιτικές μας προκειμένου να προαγάγουμε στην Αφρική το είδος των κοινωνιών που επιζητούν πολλοί Αφρικανοί μετανάστες στην ΕΕ λόγω της έλλειψης προοπτικών στη χώρα καταγωγής τους. |
| --- | --- |

3.2.8.

| 3.2.9. | Η αντιστροφή των μεταναστευτικών τάσεων αποτελεί κρίσιμο ζήτημα. Για παράδειγμα, η ΕΟΚΕ επιθυμεί να επισημάνει τις αναφορές (13) περί διαρροής εγκεφάλων από την Τυνησία, όπου οι φορείς χάραξης πολιτικής καλούνται να αντιμετωπίσουν το γεγονός ότι περίπου το ένα τρίτο των ειδικευμένων εργαζομένων στον τομέα της τεχνολογίας πληροφοριών (ΤΠ) —οι οποίοι αποκτούν την κατάρτισή τους με τη βοήθεια κονδυλίων της ΕΕ— μεταναστεύουν με σκοπό να εργαστούν στην ΕΕ. |
| --- | --- |

3.2.9.

3.3.   Πτυχές βιωσιμότητας

| 3.3.1. | Η αφρικανική οικονομία παρουσίασε έντονη ανάπτυξη κατά την προηγούμενη δεκαετία και οι συνθήκες διαβίωσης βελτιώθηκαν αισθητά, ωστόσο τα ποσοστά φτώχειας έχουν παραμείνει σε σταθερά υψηλά επίπεδα. Με την περιορισμένη οικονομική της διαφοροποίηση, τις ανισότητες που επιμένουν, την υψηλή ανεργία και την υποβάθμιση του περιβάλλοντος, η αφρικανική ήπειρος εξακολουθεί να χρειάζεται να κατευθυνθεί προς μια πορεία βιώσιμης ανάπτυξης η οποία μπορεί να εξασφαλίσει αξιοπρεπή ζωή για όλους. |
| --- | --- |

3.3.1.

| 3.3.2. | Η ζήτηση ενέργειας στην Αφρική αναμένεται να διπλασιαστεί έως το 2050. Αυτές οι αυξημένες ανάγκες θα πρέπει να καλυφθούν με την επέκταση της χρήσης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Η υλοποίηση της ενεργειακής μετάβασης από τα ορυκτά καύσιμα στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι ουσιώδους σημασίας για τον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής. Οι αφρικανικές χώρες μπορούν να διαδραματίσουν ηγετικό ρόλο στη μετατροπή ηλιακής ενέργειας σε ηλεκτρική ενέργεια με τη χρήση ηλιακής φωτοβολταϊκής τεχνολογίας. Πέραν της παροχής ηλεκτρικής ενέργειας για τοπική χρήση, τα μεγάλα φωτοβολταϊκά συγκροτήματα μπορούν επίσης να οδηγήσουν στην παραγωγή συνθετικών καυσίμων (14). Ο τοπικός πληθυσμός θα πρέπει να διαθέτει δυνατότητα συμμετοχής στα κέρδη. Η μεθανόλη και άλλα συνθετικά καύσιμα αποτελούν, όπως φαίνεται, εναλλακτικές επιλογές αντί των ορυκτών καυσίμων για τις αεροπορικές μεταφορές, αλλά θα μπορούσαν επίσης να παρατείνουν τη χρήση των κινητήρων εσωτερικής καύσης στα οχήματα οδικών μεταφορών. |
| --- | --- |

3.3.2.

4.   Συστάσεις πολιτικής

4.1.   Γενικές πτυχές

| 4.1.1. | Μια δίκαιη και ισότιμη σχέση ανάπτυξης με τα αφρικανικά κράτη θα πρέπει να προάγει την αξιοπρεπή εργασία και να προστατεύει τις δημόσιες υπηρεσίες. Ειδικότερα, η εμπορική πολιτική θα πρέπει να διασφαλίζει τον πλήρη σεβασμό των οικουμενικών ανθρώπινων δικαιωμάτων, του περιβάλλοντος και του δικαιώματος σε μια αξιοπρεπή ζωή. Πρέπει επίσης να λαμβάνει υπόψη τις ανάγκες των λιγότερο ανεπτυγμένων χωρών. Μια συμφωνία για την εποχή μετά τη συμφωνία του Κοτονού θα αποτελέσει σπουδαία ευκαιρία μόνον εάν δημιουργεί ποιοτικές θέσεις εργασίας, προωθεί τη βιώσιμη ανάπτυξη και διασφαλίζει τη συμμετοχή της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών. Αξιόλογοι εμπειρογνώμονες σε θέματα αναπτυξιακής πολιτικής υποστηρίζουν ότι η αναπτυξιακή πολιτική της ΕΕ θα πρέπει να καθοδηγείται με γνώμονα τη δημοκρατική περιφερειοποίηση, ιδίως όσον αφορά την Αφρική και τις κοινωνίες της, λόγω των ειδικών τοπικών συνθηκών (15). |
| --- | --- |

4.1.1.

| 4.1.2. | Οι σύγχρονες προοδευτικές εταιρικές σχέσεις θα πρέπει να αντικατοπτρίζουν την ανάγκη για μια νέα μορφή συνεργασίας μεταξύ των βιομηχανικών και των αναπτυσσόμενων χωρών. Ειδικότερα, για να συγκροτηθούν οι εν λόγω εταιρικές σχέσεις μεταρρυθμίσεων, θα απαιτηθεί καλύτερο γενικό περιβάλλον για τις δραστηριότητες του ιδιωτικού τομέα, καθώς και η δημιουργία περισσότερων ποιοτικών θέσεων εργασίας με επαρκές εισόδημα, ώστε να παρέχεται στον πληθυσμό των νέων της Αφρικής η δυνατότητα να έχουν μια αξιοπρεπή ζωή. Αυτό είναι απαραίτητο προκειμένου να περιοριστεί η επιθυμία των νέων να μεταναστεύσουν από την αφρικανική ήπειρο για να αναζητήσουν ένα καλύτερο μέλλον (16). Εν προκειμένω, η ΕΟΚΕ επισημαίνει τις επαφές της στην Τυνησία και τη στήριξή της για τον εκδημοκρατισμό της χώρας. Στο πλαίσιο της σφαιρικής και σε βάθος συμφωνίας ελευθέρων συναλλαγών, για την οποία οι διαπραγματεύσεις είναι σε εξέλιξη, πρέπει να εξεταστεί πώς θα διατηρηθούν όσα έχουν επιτευχθεί, μέσω της διασφάλισης ότι η οικονομία της Τυνησίας θα είναι σε θέση να παρέχει στον λαό της ευκαιρίες και προοπτικές. |
| --- | --- |

4.1.2.

| 4.1.3. | Για την ενίσχυση και τη στήριξη των απαραίτητων μεταρρυθμίσεων στην Αφρική, θα μπορούσε να δημιουργηθεί ένα εργαστήριο ιδεών, με έμφαση στη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών, στις ηθελημένες οικονομικές και διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις και στους ΣΒΑ, το οποίο θα μπορούσε να προωθήσει την ανάπτυξη γνώσεων και ικανοτήτων στην Αφρική και να διευκολύνει τις ανταλλαγές μεταξύ της κοινωνίας των πολιτών στην Αφρική και στην Ευρώπη. |
| --- | --- |

4.1.3.

4.2.   Οικονομική ανάπτυξη

| 4.2.1. | Όσον αφορά την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία, η καινοτομία και ο κοινωνικοοικολογικός μετασχηματισμός θα πρέπει να αποτελέσουν τις κινητήριες δυνάμεις της οικονομικής ανάπτυξης. Στο επίκεντρο πρέπει να βρίσκεται η δίκαιη κατανομή του πλούτου και η δημιουργία δομών κράτους πρόνοιας. Στις προτεραιότητες θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη όχι μόνο το εμπόριο και οι επενδύσεις, αλλά και η διεθνής συνεργασία σε άλλα θέματα, όπως π.χ. η φορολογική πολιτική, η μετανάστευση, η ανάπτυξη, το περιβάλλον, η εκπαίδευση, καθώς και οι συνθήκες εργασίας, διαβίωσης και υγείας (ιδίως μετά τη νόσο COVID-19). Η συμμετοχή της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών θα είναι αποφασιστικής σημασίας εν προκειμένω. |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | Απαιτούνται μακροπρόθεσμες επενδύσεις σε ενδοαφρικανικές υποδομές (σε αντιδιαστολή με τις υποδομές που αποσκοπούν στη διευκόλυνση των υπερπόντιων εξαγωγών) για την προώθηση των περιφερειακών αξιακών αλυσίδων και μιας βιώσιμης τοπικής οικονομίας. Αυτό είναι εύλογο από οικονομική άποψη και βιώσιμο από οικολογική άποψη και δημιουργεί παραγωγικές ικανότητες, συμπεριλαμβανομένων ποιοτικών θέσεων εργασίας σε τοπικό επίπεδο. Το πρότυπο που προσανατολίζεται στις υπερπόντιες εξαγωγές εξακολουθεί να κατέχει σημαντική θέση στην Αφρική, καθώς οι πρώτες ύλες έχουν στρατηγική σημασία για τις μεγάλες οικονομίες (συμπεριλαμβανομένων της ΕΕ και των κρατών μελών). Οι επενδύσεις της ΕΕ πρέπει να ακολουθήσουν μια άλλη προσέγγιση, με βάση μια πραγματικά ισότιμη εταιρική σχέση, ώστε να διασφαλιστεί ότι όλοι ωφελούνται και, ειδικότερα, να προαχθεί η βιώσιμη ανάπτυξη στην Αφρική. |
| --- | --- |

4.2.2.

| 4.2.3. | Ένας διεθνής οργανισμός χρηματοδότησης της αφρικανικής διασποράς θα μπορούσε να συντονίζει τη χρήση των πόρων της αφρικανικής διασποράς για ανάπτυξη χωρίς αποκλεισμούς και για επενδύσεις σε κοινωνικά υπεύθυνα εγχειρήματα και προγράμματα (17) στην Αφρική. Θα μπορούσε να αποτελέσει ιδανική πλατφόρμα για τη διοχέτευση των επενδύσεων, που θα μπορούσε να διοικείται από αφρικανικούς φορείς, να χρησιμοποιείται για αφρικανικές επιχειρήσεις και να αποτελεί μια επιλογή για τους επενδυτές της ΕΕ. Οι επενδύσεις που απαιτούνται για την επίτευξη των ΣΒΑ στην Αφρική υπερβαίνουν κατά πολύ τις εκτιμώμενες ετήσιες αποταμιεύσεις των Αφρικανών μεταναστών. Συνεπώς, θα πρέπει να προαχθούν περισσότεροι τρόποι (επιχειρηματικής) συνεργασίας με τη βοήθεια οργανώσεων της διασποράς. |
| --- | --- |

4.2.3.

| 4.2.4. | Παράλληλα με την εξαγωγή πρώτων υλών προς μεταποίηση σε άλλες περιοχές, οι αφρικανικές χώρες θα πρέπει να ενθαρρυνθούν και να βοηθηθούν για να αποκτήσουν βιώσιμες εγχώριες βιομηχανίες, ώστε τα κέρδη που παράγονται από τη μεταποίηση των πρώτων υλών να παραμένουν εντός της εκάστοτε χώρας. Τα έσοδα από τον εξορυκτικό τομέα θα πρέπει να επενδύονται σε υποδομές και κοινωνικές υπηρεσίες και, με τον τρόπο αυτόν, να ωφελούν πραγματικά τον πληθυσμό. |
| --- | --- |

4.2.4.

| 4.2.5. | Η ενίσχυση της δημόσιας ασφάλειας για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας πρέπει να εξακολουθήσει να αποτελεί προτεραιότητα. Ωστόσο, η ασφάλεια των συνόρων και η παροχή όπλων θα πρέπει να αποτελέσουν αντικείμενο πολύ προσεκτικών χειρισμών. Στο επίκεντρο πρέπει να βρίσκεται η ανάπτυξη, και όχι να χρησιμοποιούνται τα αναπτυξιακά κονδύλια για την ανάσχεση της ακούσιας μετανάστευσης και για τον εξοπλισμό των δυνάμεων ασφαλείας: η πτυχή της αυξανόμενης «έμφασης στην ασφάλεια» στο πλαίσιο της αναπτυξιακής πολιτικής ενδεχομένως επιδεινώνει τα γενεσιουργά αίτια της μετανάστευσης. |
| --- | --- |

4.2.5.

| 4.2.6. | Η ΕΟΚΕ ζητεί τη θέσπιση κανόνων της ΕΕ σχετικά με τη δέουσα επιμέλεια όσον αφορά τα ανθρώπινα δικαιώματα (18). Στο παρελθόν, έχει ζητήσει από την ΕΕ τη δεσμευτική εφαρμογή δέουσας επιμέλειας από την ΕΕ όσον αφορά τα ανθρώπινα δικαιώματα, ιδίως στις διεθνείς αξιακές αλυσίδες (19). Βάσει των υφιστάμενων μέτρων και των ιδεών της ΕΟΚΕ (π.χ. σύσταση οργανισμού αξιολόγησης), ένα δεσμευτικό σύστημα δέουσας επιμέλειας θα ήταν ιδιαίτερα χρήσιμο για τη βιώσιμη ανάπτυξη, ιδίως στην Αφρική, και θα ενίσχυε τις προσπάθειες της ΕΕ για τη δημιουργία μιας ισότιμης εταιρικής σχέσης ανάπτυξης. |
| --- | --- |

4.2.6.

| 4.2.7. | Τα οφέλη της ανάπτυξης των μικρομεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ) και της συνεργασίας μεταξύ των ΜΜΕ της Αφρικής και της ΕΕ είναι τεράστια. Κατά κύριο λόγο, οι πολυεθνικές εταιρείες είναι σε θέση να διαχειριστούν τους κινδύνους που συνδέονται με τα επιχειρηματικά εγχειρήματα στην Αφρική. Προκειμένου να καταστεί δυνατή η αξιοποίηση του δυναμικού των ΜΜΕ στο πλαίσιο μιας ισότιμης εταιρικής σχέσης ανάπτυξης, οι ΜΜΕ χρειάζονται αξιόπιστες δομές και θεσμική στήριξη. Η πλειονότητα των θέσεων εργασίας στην Αφρική παρέχεται από ΜΜΕ. Οι χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, ιδίως σε συνεταιριστική βάση, θα πρέπει να βελτιωθούν και (όπου δεν υπάρχουν) να αναπτυχθούν ώστε να καλύπτουν τις ανάγκες των ΜΜΕ, π.χ. δάνεια, δάνεια σε τοπικό νόμισμα και διαχείριση κινδύνων. |
| --- | --- |

4.2.7.

| 4.2.8. | Η έλλειψη ειδικευμένου προσωπικού αποτελεί σοβαρό εμπόδιο για τις επιχειρήσεις στις αφρικανικές χώρες. Επομένως, η προώθηση της επαγγελματικής κατάρτισης αποτελεί ζήτημα ύψιστης προτεραιότητας. |
| --- | --- |

4.2.8.

| 4.2.9. | Δεδομένου ότι τα φορολογικά ζητήματα συνδέονται με τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης, θα πρέπει οι επιχειρήσεις να καταβάλουν με συνέπεια τους φόρους τους εκεί όπου έχουν παραχθεί τα κέρδη μέσω της προστιθέμενης αξίας (π.χ. παραγωγή, εξόρυξη πρώτων υλών) (20). Η αρχή αυτή είναι θεμελιώδους σημασίας για μια ισότιμη εταιρική σχέση ανάπτυξης. Η ΕΟΚΕ έχει επίσης ταχθεί υπέρ της διενέργειας αξιολογήσεων των επιπτώσεων των διμερών συμφωνιών για την αποφυγή της διπλής φορολογίας από την ΕΕ εάν υπάρχει κίνδυνος σύγκρουσης με τις ενωσιακές αναπτυξιακές πολιτικές (21).
  Πέραν των ιδιωτικών επενδύσεων, τα φορολογικά έσοδα διαδραματίζουν επίσης σημαντικό ρόλο στη χρηματοδότηση της βιώσιμης ανάπτυξης. Οι αφρικανικές χώρες έχουν απώλειες φορολογικών εσόδων που αντιστοιχούν στο διπλάσιο ποσό από εκείνο της συνολικής αναπτυξιακής χρηματοδότησης που λαμβάνουν κάθε έτος. Απαιτούνται μέτρα τόσο κατά της φοροαποφυγής όσο και για την εξάλειψη της διαφθοράς, καθώς και εκστρατείες για την αύξηση των εγχώριων εσόδων στις αφρικανικές χώρες, σε συνδυασμό με την παροχή κατάρτισης στους υπαλλήλους των φορολογικών αρχών, των ελεγκτικών συνεδρίων και των υπουργείων οικονομικών. Οι φορολογικοί παράδεισοι, είτε σε αφρικανικά κράτη είτε στην ΕΕ, παρεμποδίζουν τη βιώσιμη ανάπτυξη. |
| --- | --- |

4.2.9.

Πέραν των ιδιωτικών επενδύσεων, τα φορολογικά έσοδα διαδραματίζουν επίσης σημαντικό ρόλο στη χρηματοδότηση της βιώσιμης ανάπτυξης. Οι αφρικανικές χώρες έχουν απώλειες φορολογικών εσόδων που αντιστοιχούν στο διπλάσιο ποσό από εκείνο της συνολικής αναπτυξιακής χρηματοδότησης που λαμβάνουν κάθε έτος. Απαιτούνται μέτρα τόσο κατά της φοροαποφυγής όσο και για την εξάλειψη της διαφθοράς, καθώς και εκστρατείες για την αύξηση των εγχώριων εσόδων στις αφρικανικές χώρες, σε συνδυασμό με την παροχή κατάρτισης στους υπαλλήλους των φορολογικών αρχών, των ελεγκτικών συνεδρίων και των υπουργείων οικονομικών. Οι φορολογικοί παράδεισοι, είτε σε αφρικανικά κράτη είτε στην ΕΕ, παρεμποδίζουν τη βιώσιμη ανάπτυξη.

| 4.2.10. | Απαιτούνται υποδομές εστιασμένες στην παροχή συνδρομής στις επιχειρήσεις για την εξεύρεση μηχανισμών χρηματοδότησης και στήριξης, καθώς και για την ανάπτυξη επαφών επιτόπου. Εξίσου απαραίτητη είναι η παροχή συμβουλών κατά τα στάδια σχεδιασμού έργων. |
| --- | --- |

4.2.10.

| 4.2.11. | Οι κλάδοι της γεωργίας και των τροφίμων στις αφρικανικές χώρες θα πρέπει να υποστηριχθούν, ώστε να αναπτυχθούν διαδικασίες για τη βελτίωση των καλλιεργειών, να σταματήσει η αποψίλωση των δασών, να μειωθούν οι απώλειες συγκομιδής και να ενισχυθούν τα πρότυπα ποιότητας. Επιπλέον, ο αγροδιατροφικός τομέας θα πρέπει να αναπτύξει νέες μεθόδους εμπορίας, και σύγχρονες μεθόδους γεωργικής παραγωγής και μεταποίησης, να προωθήσει την αυτοοργάνωση των γεωργών, ιδίως στο πλαίσιο συνεταιρισμών και να αυξήσει τις εμπορικές συναλλαγές σε όλο το μήκος της αξιακής αλυσίδας. |
| --- | --- |

4.2.11.

4.3.   Κοινωνική πολιτική

| 4.3.1. | Η ενσωμάτωση της κοινωνίας των πολιτών στη θεσμική διάρθρωση των ευρωπαϊκών κρατών, π.χ. στις κοινωνικές εταιρικές σχέσεις σε επίπεδο εγκαταστάσεων παραγωγής και σε τομεακό επίπεδο, προσέδωσε πλεονέκτημα στην ΕΕ. Η οργανωμένη κοινωνία των πολιτών θα πρέπει να συμμετέχει ενεργά στην ισότιμη εταιρική σχέση ανάπτυξης, διότι με αυτόν τον τρόπο θα δημιουργηθούν σταθερές δομές για όλες τις δραστηριότητες της ΕΕ, ιδίως για τις επιχειρήσεις. Στο πλαίσιο αυτό, οι προσπάθειές μας δεν θα εστιαστούν μόνο στα κέρδη, αλλά και στη βιώσιμη ανάπτυξη στην Αφρική, προκειμένου να δημιουργηθούν μακροπρόθεσμες εταιρικές σχέσεις βασισμένες στην εμπιστοσύνη και στην ισότητα. |
| --- | --- |

4.3.1.

| 4.3.2. | Το πρόγραμμα Erasmus+ θα πρέπει να επεκταθεί με στόχο την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ της ΕΕ και των αφρικανικών κρατών. Οι επαγγελματικές ικανότητες και οι γνώσεις των Αφρικανών πτυχιούχων πρέπει να στηρίξουν τη βιώσιμη ανάπτυξη στις χώρες καταγωγής τους. Θα πρέπει να αποφευχθεί η «διαρροή εγκεφάλων» από την Αφρική προς την ΕΕ. Η εκπαίδευση αποτελεί σπουδαίο εφαλτήριο για τη βελτίωση των συνθηκών, ιδίως για τις γυναίκες και τις ευάλωτες ομάδες, και η στήριξή μας θα πρέπει να στοχοθετηθεί αναλόγως. |
| --- | --- |

4.3.2.

| 4.3.3. | Η νόσος COVID-19 μεγεθύνει ακόμη περισσότερο τις προκλήσεις. Επί του παρόντος πολλά συστήματα υγείας υφίστανται ασφυκτικές πιέσεις. Θα πρέπει να παράσχουμε ακόμη περισσότερη στήριξη στα αφρικανικά κράτη, ώστε να μπορέσουν να υλοποιήσουν ισχυρά συστήματα υγειονομικής περίθαλψης, έτοιμα να αντεπεξέλθουν σε προκλήσεις όπως η νόσος COVID-19 σε βιοϊατρικό και κοινωνικοϊατρικό επίπεδο. Η παροχή καλής υγειονομικής περίθαλψης δεν πρέπει να παρεμποδίζεται από μια φτωχή οικονομία, από την απουσία διακυβέρνησης, την ανεπάρκεια προσβασιμότητας ή την έλλειψη καταρτισμένου προσωπικού. Τα άρτια διαμορφωμένα συστήματα κράτους πρόνοιας στην Ευρώπη έχουν αποδείξει ως επί το πλείστον την αξία τους απέναντι στην τρέχουσα πρόκληση και θα μπορούσαν να χρησιμεύσουν ως παράδειγμα προς μίμηση, ειδικότερα για τη βελτίωση των συστημάτων υγειονομικής περίθαλψης στην Αφρική. |
| --- | --- |

4.3.3.

| 4.3.4. | Κατά τη δημιουργία μιας ισότιμης εταιρικής σχέσης μεταξύ της ΕΕ και των αφρικανικών κρατών πρέπει να διασφαλιστεί η συμμετοχή οργανώσεων της αφρικανικής διασποράς. Οι εν λόγω οργανώσεις μπορούν να προσφέρουν χρηματοδότηση και τεχνογνωσία, καθώς και να καταστήσουν σαφές ότι μια προσέγγιση με βάση τα οικουμενικά ανθρώπινα δικαιώματα θα ενισχύσει τις αφρικανικές δομές που απαιτούνται για τη διασφάλιση σταθερών επιχειρήσεων, κοινωνικής συμμετοχής και υγιούς περιβάλλοντος. Είναι ενήμερες τόσο για την εφαρμογή των οικουμενικών ανθρώπινων δικαιωμάτων από την ΕΕ όσο και για τη δραστηριοποίηση σε ενωσιακά πλαίσια και θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως γέφυρα για τις δραστηριότητες της ΕΕ στις χώρες καταγωγής τους. |
| --- | --- |

4.3.4.

4.4.   Βιώσιμη ανάπτυξη

| 4.4.1. | Η βιώσιμη ανάπτυξη μπορεί να επιτευχθεί μόνον εάν πηγάζει και καθοδηγείται από το εσωτερικό της ίδιας της εκάστοτε χώρας. Οι αναπτυξιακές ικανότητες της Αφρικής πρέπει να υποστηριχθούν ώστε να δρομολογηθούν μεταρρυθμίσεις, να αποκτήσουν όλοι αξιοπρεπείς προοπτικές και να μπορέσουν να αποδώσουν καρπούς τόσο οι ιδιωτικές όσο και οι δημόσιες επενδύσεις στην αφρικανική ήπειρο. |
| --- | --- |

4.4.1.

| 4.4.2. | Η Αφρική χρειάζεται μια νέα προσέγγιση για τη βιομηχανική πολιτική, η οποία να είναι οργανωμένη ανά τομέα και να συντονίζεται σε διεθνές επίπεδο, για τη δημιουργία μεγαλύτερων αγορών και ισχυρότερων κινήτρων για βιώσιμες βιομηχανίες, ιδίως για όσες δεν εξαρτώνται από τα ορυκτά καύσιμα (22). |
| --- | --- |

4.4.2.

| 4.4.3. | Όσον αφορά την παραγωγή συνθετικών καυσίμων με τη χρήση φωτοβολταϊκής τεχνολογίας, η τοποθεσία έχει σημασία από άποψη οικονομικής αποδοτικότητας (23), δεδομένου ότι η ζώνη ηλιοφάνειας του Ισημερινού φαίνεται να αποτελεί την ιδανική περιοχή (24). Ο τομέας αυτός μπορεί επίσης να έχει ευνοϊκό αντίκτυπο στην οικονομική ανάπτυξη των αφρικανικών χωρών, παρέχοντάς τους ενδεχομένως δυνατότητα συμμετοχής σε διεθνή ενεργειακά έργα. Οποιαδήποτε αναπτυξιακή βοήθεια στον τομέα αυτόν θα μπορούσε να έχει θετικό αντίκτυπο όχι μόνο στις αποδέκτριες χώρες, αλλά και στους καταναλωτές ενέργειας στις ανεπτυγμένες χώρες (25). |
| --- | --- |

4.4.3.

| 4.4.4. | Οι ΣΒΑ προσφέρουν μια σχέση βασισμένη στα οικουμενικά ανθρώπινα δικαιώματα μεταξύ της ΕΕ και των Αφρικανών εταίρων της, που εργάζονται από κοινού προς την κατεύθυνση της Πράσινης Συμφωνίας για τη διάσωση του πλανήτη και τη διασφάλιση αξιοπρεπούς ζωής για όλους. Με τη θεσμοθετημένη συμμετοχή της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών, θα μπορούσαμε εύκολα να κάνουμε την αυτοκριτική μας και να αποφύγουμε τα λάθη του παρελθόντος με τη χρήση νέων μέσων. |
| --- | --- |

4.4.4.

| 4.4.5. | Όλοι οι ενδιαφερόμενοι, συμπεριλαμβανομένων των κοινωνικών εταίρων και άλλων ΟΚΠ, πρέπει να ασκήσουν πίεση για την υλοποίηση έργων, επιχειρηματικών δραστηριοτήτων και πολιτικών που δημιουργούν μια νέα κοινωνικοοικολογική προσέγγιση της οικονομίας της αγοράς. Παράλληλα με τις οικονομικές πτυχές, πρέπει να ληφθούν πιο σοβαρά υπόψη και θεμελιώδη κοινωνικά και βιοφυσικά ζητήματα (όπως η κλιματική αλλαγή). Ως εκ τούτου, πέραν των αμιγώς οικονομικών δεικτών, πρέπει να συνεκτιμηθούν και οι δείκτες που λαμβάνουν υπόψη ολιστικές πτυχές της ευημερίας για όλους σε σχέση με τη βιώσιμη ανάπτυξη (26) στο πλαίσιο μιας ισότιμης εταιρικής σχέσης ανάπτυξης. |
| --- | --- |

4.4.5.

| 4.4.6. | Πολλές γεωργικές επενδύσεις έχουν αμφίβολο αντίκτυπο στις τοπικές κοινότητες. Αναφέρονται τακτικά παραβιάσεις των ανθρώπινων δικαιωμάτων και οι επενδυτές, συμπεριλαμβανομένων των Ευρωπαίων επενδυτών, υπαναχωρούν από τις συμφωνίες για την ανάπτυξη υποδομών ή για τη δημιουργία θέσεων εργασίας για τις τοπικές κοινότητες. Η ΕΟΚΕ αντιτίθεται ιδιαίτερα στην «αρπαγή γαιών» στην Αφρική. Οι αξιολογήσεις επιπτώσεων, οι οποίες διεξάγονται με τη συμμετοχή της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών, πρέπει να είναι αυστηρότερες και να επισύρουν συνέπειες για τους επενδυτές που δεν συμμορφώνονται με τα οικουμενικά ανθρώπινα δικαιώματα και τους ΣΒΑ. Μία επιλογή είναι η στήριξη της δημιουργίας κτηματολογίων και η οργάνωση των γεωργών της εκάστοτε περιοχής για τη δημιουργία συνεταιριστικών επιχειρήσεων που έχουν μεγαλύτερη ισχύ στις διεθνείς αγορές. Αυτό θα βοηθήσει την ΕΕ και την Αφρική να επιτύχουν τους κοινούς τους στόχους, μέσω τόσο της δημιουργίας δομών που καθιστούν δυνατή τη διασφάλιση ισότιμων όρων ανταγωνισμού με τους Αφρικανούς εταίρους της όσο και της ενίσχυσης της θέσης τους έναντι άλλων σημαντικών οικονομικών παραγόντων. |
| --- | --- |

4.4.6.

4.5.   Συνεργασία και ενίσχυση της κοινωνίας των πολιτών στα αφρικανικά κράτη με βάση τα οικουμενικά ανθρώπινα δικαιώματα και τους ΣΒΑ — η πορεία της ΕΕ προς την επιτυχία με στόχο μια ισότιμη εταιρική σχέση ανάπτυξης

| 4.5.1. | Η υιοθέτηση μιας προσέγγισης βασισμένης στα οικουμενικά ανθρώπινα δικαιώματα, η ανάπτυξη δομών δημοκρατικής διακυβέρνησης, η βελτίωση της οικονομικής και χρηματοπιστωτικής διακυβέρνησης μέσω της διαφανούς διαχείρισης των δημόσιων οικονομικών, καθώς και η δημιουργία ενός αξιόπιστου συστήματος για την καταπολέμηση της διαφθοράς με βάση την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης, συμβάλλουν συνολικά στην εδραίωση ισχυρών, αυτόνομων και σταθερών επιχειρηματικών και αναπτυξιακών εταίρων. Η συμμετοχή της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών θα μπορούσε αναμφίβολα να διασφαλίσει την εφαρμογή όλων αυτών των μέτρων. |
| --- | --- |

4.5.1.

| 4.5.2. | Οι υποσχέσεις της ΕΕ πρέπει να αποφέρουν απτά αποτελέσματα. Μόνο με τον σεβασμό των οικουμενικών ανθρώπινων δικαιωμάτων και με την επίτευξη των ΣΒΑ θα μπορέσουμε να απελευθερωθούμε από τις εξαρτήσεις και να γίνουμε ισότιμοι αναπτυξιακοί εταίροι. |
| --- | --- |

4.5.2.

Βρυξέλλες, 16 Σεπτεμβρίου 2020.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Luca JAHIER

---

(1)  Όπως καθορίζονται στο πλαίσιο των εννέα βασικών συμφώνων και συμβάσεων των Ηνωμένων Εθνών για τα ανθρώπινα δικαιώματα.

1

(2)  JOIN(2020) 4 final.

2

(3)  Μελέτη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου με τίτλο Access to legal remedies for victims of corporate human rights abuses in third countries (Μέσα έννομης προστασίας για τα θύματα παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε τρίτες χώρες), Βρυξέλλες (2019).

3

Access to legal remedies for victims of corporate human rights abuses in third countries

(4)  JOIN(2020) 4 final.

4

(5)  Υπουργείο Ανάπτυξης της Γερμανίας, Afrika und Europa — Neue Partnerschaft für Entwicklung, Frieden und Zukunft, (2017).

5

Afrika und Europa — Neue Partnerschaft für Entwicklung, Frieden und Zukunft

(6)  Στη μελέτη του Αυστριακού Ιδρύματος Αναπτυξιακών Ερευνών με τίτλο «The Economic and social effects of the Economic Partnership Agreements on selected African Countries» (2018), διαπιστώνονται οι επιζήμιες συνέπειες της ΣΟΕΣ στην Οικονομική Κοινότητα των Δυτικοαφρικανικών Κρατών (ECOWAS), η δε μείωση των δασμών μπορεί να στοιχίσει δισεκατομμύρια για τις χώρες-εταίρους μας, καθώς και να επιφέρει απώλεια δημόσιων εσόδων για τη βιώσιμη ανάπτυξη στη γνωμοδότηση (ΕΕ C 97 της 24.3.2020, σ. 18, σημ. 5.5).

6

The Economic and social effects of the Economic Partnership Agreements on selected African Countries

(7)  Βάσει προφορικής έκθεσης του Jaroslaw Mulewicz, μέλους της ΕΟΚΕ, έπειτα από επίσκεψη κατά τη διάρκεια αποστολής της ΕΟΚΕ στο βιομηχανικό πάρκο Bole Lemi στην Αιθιοπία, όπου εδρεύουν ασιατικές εταιρείες κλωστοϋφαντουργίας. Ωστόσο, το Καταπιστευματικό Ταμείο Έκτακτης Ανάγκης της ΕΕ για την Αφρική (EUTF) πρέπει να προωθήσει βιώσιμες και αποδεκτές συνθήκες απασχόλησης (μέχρι στιγμής τα σχετικά αποτελέσματα είναι ανάμεικτα).

7

(8)  Γερμανικός Οργανισμός Περιβάλλοντος, Globale Landflächen und Biomasse (2013).

8

Globale Landflächen und Biomasse

(9)  Gebauer, Trojanow, Hilfe? Hilfe! — Wege aus der globalen Krise, (2018).

9

Hilfe? Hilfe! — Wege aus der globalen Krise,

(10)  Βλέπε υποσημείωση 8.

10

(11)  Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 17ης Ιανουαρίου 2019 2018/2151(INI)· έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής SWD(2019) 333 final.

11

(12)  Kingsley Ighobor στο Africa Renewal, Δεκέμβριος 2016 — Μάρτιος 2017, Diagnosing Africa’s medical brain drain.

12

Diagnosing Africa’s medical brain drain

(13)  Προφορική έκθεση του Kais Sellami, διευθύνοντος συμβούλου της Discovery Informatique στη διάσκεψη της ευρωμεσογειακής εταιρικής σχέσης (Euromed) στη Βαρκελώνη τον Οκτώβριο του 2019.

13

(14)  COM(2018) 773 — Καθαρός πλανήτης για όλους — Ένα ευρωπαϊκό, στρατηγικό, μακρόπνοο όραμα για μια ευημερούσα, σύγχρονη, ανταγωνιστική και κλιματικά ουδέτερη οικονομία.

14

(15)  Όπως ο Werner Raza, διευθυντής του Αυστριακού Ιδρύματος Αναπτυξιακών Ερευνών, στη διάσκεψη με τίτλο: A good life for all needs a different Globalisation, Μάρτιος 2020, Βιέννη.

15

A good life for all needs a different Globalisation

(16)  Μελέτες δείχνουν ότι ένα ορισμένο επίπεδο κατώτατου μισθού μειώνει τις μεταναστευτικές πιέσεις, π.χ. Clemens, Does Development Reduce Migration? (2014).

16

Does Development Reduce Migration?

(17)  GK Partners. (2019) Strategic, Business and Operational Framework for an African Diaspora Finance Corporation.

17

Strategic, Business and Operational Framework for an African Diaspora Finance Corporation

(18)  ΕΕ C 47 της 11.2.2020, σ. 38, σημ. 1.5.3.

18

(19)  ΕΕ C 47 της 11.2.2020, σ. 38· και ΕΕ C 97 της 24.3.2020, σ. 9.

19

(20)  ΕΕ C 81 της 2.3. 2018, σ. 29, σημ. 1.9.

20

(21)  Ό.π., σημ. 1.7.

21

(22)  Victor, Geels, Sharpe, Accelerating the Transitions, (2019).

22

Accelerating the Transitions,

(23)  Janina Scheelhaase κ.ά., Transportation Research Procedia 43 (2019) 21–30.

23

Transportation Research Procedia

(24)  Prognos (2018), Importance of liquid energy sources for the energy transition.

24

Importance of liquid energy sources for the energy transition.

(25)  Radermacher F.-J. (2019), Die internationale Energie- und Klimakrise überwinden.

25

Die internationale Energie- und Klimakrise überwinden.

(26)  Stiglitz, Joseph· Sen, Amartya· Fitoussi, Jean, Report of the Commission on the Measurement of Economic Performance and Social Progress (Έκθεση της επιτροπής για τη μέτρηση των οικονομικών επιδόσεων και της κοινωνικής προόδου — CMEPSP), (2009).

26

Report of the Commission on the Measurement of Economic Performance and Social Progress

---

| 11.12.2020 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 429/114 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 429/114

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Συνεισφορά της κοινωνίας των πολιτών στην Πράσινη Ατζέντα και στη βιώσιμη ανάπτυξη των Δυτικών Βαλκανίων ως μέρος της διαδικασίας προσχώρησης στην ΕΕ»

(γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

(2020/C 429/16)

| Εισηγήτρια: | η κ. Dragica MARTINOVIĆ DŽAMONJA |
| --- | --- |
| Συνεισηγητής: | ο κ. Pierre Jean COULON |

Εισηγήτρια:

η κ. Dragica MARTINOVIĆ DŽAMONJA

Συνεισηγητής:

ο κ. Pierre Jean COULON

| Απόφαση της συνόδου ολομέλειας | 20.2.2020 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 32 παράγραφος 2 του εσωτερικού κανονισμού |
| | Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας |
| Αρμόδιο τμήμα | Εξωτερικές σχέσεις (REX) |
| Εγκρίθηκε από το τμήμα | 24.7.2020 |
| Εγκρίθηκε από την ολομέλεια | 18.9.2020 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 554 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 215/1/3 |

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας

20.2.2020

Νομική βάση

Άρθρο 32 παράγραφος 2 του εσωτερικού κανονισμού

Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας

Αρμόδιο τμήμα

Εξωτερικές σχέσεις (REX)

Εγκρίθηκε από το τμήμα

24.7.2020

Εγκρίθηκε από την ολομέλεια

18.9.2020

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

554

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

215/1/3

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) έχει υποστηρίξει και συνεχίζει να τάσσεται σθεναρά υπέρ της διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) προς τις έξι χώρες των Δυτικών Βαλκανίων (1) υπό την προϋπόθεση ότι πληρούν τα απαραίτητα κριτήρια προσχώρησης. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Εν προκειμένω, η ΕΟΚΕ επικροτεί τις ενέργειες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής όσον αφορά την αναθεωρημένη μεθοδολογία που καθιστά δυνατή την έναρξη ενταξιακών διαπραγματεύσεων με τη Βόρεια Μακεδονία και την Αλβανία, καθώς και τις προσπάθειές της να καταστήσει τη διαδικασία αυτή περισσότερο δυναμική και προβλέψιμη. Παρόλα αυτά, η ΕΟΚΕ ζητεί να ενισχυθεί ο ρόλος των κοινωνικών εταίρων και των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών (ΟΚΠ). |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η ανάκαμψη από την κρίση της νόσου COVID-19 θα πρέπει να περιλαμβάνει την προώθηση πράσινων πολιτικών και ότι η πράσινη μετάβαση πρέπει να αποτελεί αναπόσπαστο μέρος ενός ολοκληρωμένου και μακρόπνοου σχεδίου ανάκαμψης στα Δυτικά Βαλκάνια (2). Προς τούτο, η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για τη δέσμη βοήθειας για την ανάκαμψη που ανακοίνωσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τα Δυτικά Βαλκάνια. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι τα Δυτικά Βαλκάνια θα πρέπει να εναρμονίζονται με τις σημαντικές ευρωπαϊκές πολιτικές και πρωτοβουλίες και να συμπεριλαμβάνονται σε αυτές, κάτι το οποίο, λόγω της γεωγραφικής θέσης τους, ισχύει ιδιαίτερα στην περίπτωση της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Λαμβανομένων υπόψη των σημαντικών επενδύσεων και των κανονιστικών προσαρμογών που απαιτούνται, η ΕΟΚΕ πιστεύει ακράδαντα ότι οι κοινωνικοί εταίροι και οι ΟΚΠ έχουν να διαδραματίσουν ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο στη μετάβαση σε μια πιο πράσινη και πιο βιώσιμη κοινωνία, ιδίως όσον αφορά συγκεκριμένα πολιτικά πλαίσια στα Δυτικά Βαλκάνια. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει τη σημασία της διασφάλισης της ελευθερίας του συνεταιρίζεσθαι και της διασφάλισης ενός ευνοϊκού περιβάλλοντος για τη δράση των πολιτών καθώς και της ανάγκης ενίσχυσης της υποστήριξης για την ανάπτυξη ικανοτήτων των ΟΚΠ για έναν ισχυρό και αποτελεσματικό διάλογο με τους πολίτες. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι τα Δυτικά Βαλκάνια χαρακτηρίζονται από υψηλό βαθμό ευαισθησίας στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, η οποία έχει επιβλαβείς συνέπειες για τη γενική υγεία και την οικονομία, και χρήζουν επείγουσας ανάληψης δράσης για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των πολιτών τους, ιδίως των παιδιών και των νέων, μέσω δίκαιης μετάβασης σε ένα πιο πράσινο μοντέλο, λαμβανομένης υπόψη της αρχής «κανείς δεν θα πρέπει να μείνει στο περιθώριο». |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Η ΕΟΚΕ ζητεί οι μελλοντικές δράσεις για πιο πράσινα Δυτικά Βαλκάνια να προσαρμοστούν στις ειδικές προκλήσεις και ανάγκες της περιοχής, συμπεριλαμβανομένου επαρκούς κανονιστικού πλαισίου, διασυνοριακών δραστηριοτήτων, καινοτόμων τεχνολογικών λύσεων, τοπικής παραγωγής και κατανάλωσης ενέργειας και ενεργειακής απόδοσης, βιώσιμων αστικών μεταφορών, οδικών και σιδηροδρομικών δικτύων, συμμετοχής του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα, ανάπτυξης τεχνολογιών των πληροφοριών και των επικοινωνιών (ΤΠΕ) και γρήγορου διαδικτύου, μέτρα στον αγροδιατροφικό τομέα κ.λπ. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι οι προκλήσεις όσον αφορά την απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές, την απορρύπανση του αέρα, των υδάτων και του εδάφους, τη συνδεσιμότητα και την κλιματική αλλαγή στα Δυτικά Βαλκάνια μπορούν να μετατραπούν σε ευκαιρίες επενδύοντας στην έρευνα και την καινοτομία και στη μάθηση και υιοθετώντας εναλλακτικές προσεγγίσεις, την κυκλική οικονομία, τη διαχείριση αποβλήτων, πιο πράσινη ενέργεια και λύσεις συνδεσιμότητας, καθώς και δραστικά μέτρα για την προστασία της πλούσιας βιοποικιλότητας της περιοχής. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Η ΕΟΚΕ τονίζει τη σημασία της ανάπτυξης πράσινων δεξιοτήτων στο πλαίσιο ενεργών εθνικών και περιφερειακών στρατηγικών εκπαίδευσης/κατάρτισης και δεξιοτήτων, με ιδιαίτερη έμφαση στην ισότητα των φύλων, σε συνεργασία με σχετικούς φορείς και στο πλαίσιο αποτελεσματικού κοινωνικού διαλόγου. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι η χρηστή διακυβέρνηση και οι δημοκρατικοί θεσμοί, το κράτος δικαίου, οι επιτυχείς πολιτικές κατά της διαφθοράς, η καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος, ο σεβασμός των ανθρώπινων δικαιωμάτων και η ασφάλεια πρέπει να εφαρμόζονται δεόντως στα Δυτικά Βαλκάνια. Δεδομένου ότι η μετάβαση στην πράσινη οικονομία απαιτεί σημαντικές επενδύσεις, είναι ζωτικής σημασίας να υπενθυμιστεί ότι το κράτος δικαίου αποτελεί καίριο παράγοντα για τη διασφάλιση αποτελεσματικού επιχειρηματικού κλίματος και για την προσέλκυση ιδιωτικών και άμεσων ξένων επενδύσεων. |
| --- | --- |

1.11.

2.   Ενσωμάτωση των Δυτικών Βαλκανίων στην ΕΕ

| 2.1. | Η ΕΟΚΕ έχει υποστηρίξει σθεναρά τη διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) προς τις έξι χώρες των Δυτικών Βαλκανίων υπό την προϋπόθεση ότι πληρούν τα απαραίτητα κριτήρια προσχώρησης. Έχει συγκροτήσει ένα πολύ ισχυρό δίκτυο με τους κοινωνικούς εταίρους και τις ΟΚΠ στην περιοχή, με απόλυτη προσήλωση στην προσπάθεια να διασφαλίσει ότι θα ακουστεί η φωνή τους. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την αλληλεγγύη που εξέφρασαν προς τα Δυτικά Βαλκάνια οι Ευρωπαίοι ηγέτες στη σύνοδο κορυφής του Ζάγκρεμπ στις 6 Μαΐου 2020, αλλά υπενθυμίζει τη συμβολή της (3) τονίζοντας την ανάγκη για μεγαλύτερη δέσμευση σχετικά με τη διεύρυνση στο μέλλον, και επισημαίνει με λύπη ότι δεν έχει αναγνωριστεί επαρκώς η σημασία της φωνής της κοινωνίας των πολιτών. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την ανακοίνωση σχετικά με την Ενίσχυση της διαδικασίας προσχώρησης — Μια αξιόπιστη προοπτική της ΕΕ για τα Δυτικά Βαλκάνια (4), στην οποία προτείνεται μια αναθεωρημένη μεθοδολογία για τις υποψήφιες χώρες και επιδιώκεται μια πιο αξιόπιστη διαδικασία για την προώθηση της διεύρυνσης, αλλά επισημαίνει μετά λύπης την ανεπαρκή αναγνώριση του ρόλου των κοινωνικών εταίρων και των ΟΚΠ. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να ενισχύσει τον ρόλο της κοινωνίας των πολιτών στην παρακολούθηση των δράσεων των κυβερνήσεων για την εκπλήρωση των απαιτούμενων κριτηρίων προσχώρησης, ειδικότερα όσον αφορά τις θεμελιώδεις αρχές, καθώς και την ομάδα διαπραγματευτικών κεφαλαίων «Πράσινο θεματολόγιο και βιώσιμη συνδεσιμότητα». |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τη δέσμη βοήθειας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη στήριξη των Δυτικών Βαλκανίων στις προσπάθειές τους να αντιμετωπίσουν τις επιπτώσεις της πανδημικής έξαρσης της νόσου COVID-19, όπως περιγράφεται λεπτομερώς στην ανακοίνωση σχετικά με την αντιμετώπιση της νόσου COVID-19 (5) από την ΕΕ σε παγκόσμιο επίπεδο και στην ανακοίνωση σχετικά με τη στήριξη των Δυτικών Βαλκανίων για την αντιμετώπιση της νόσου COVID-19 και την ανάκαμψη μετά την πανδημία (6). |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Παρότι αυξάνει τις δεσμεύσεις της προς την περιοχή, τόσο σε σχέση με την αντιμετώπιση της κρίσης όσο και σε σχέση με το μελλοντικό οικονομικό και επενδυτικό σχέδιο για τα Δυτικά Βαλκάνια, η ΕΟΚΕ ζητεί ενισχυμένη επιμονή για μεταρρυθμίσεις και προϋποθέσεις συμμετοχής της ΕΕ στις δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις, καθώς και σεβασμό για τις βασικές ευρωπαϊκές αξίες, όπως το κράτος δικαίου και τα θεμελιώδη δικαιώματα. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει την πεποίθησή της ότι οι κοινωνικοί εταίροι και οι λοιπές ΟΚΠ, τόσο σε επίπεδο ΕΕ όσο και σε εθνικό επίπεδο, πρέπει να συμμετέχουν ουσιαστικά σε ολόκληρη τη διαδικασία της ενσωμάτωσης των Δυτικών Βαλκανίων στην ΕΕ. Είναι αναγκαίο να ενισχυθούν οι ικανότητες τους μέσω της παροχής τεχνικής και οικονομικής στήριξης, κυρίως με τη διευκόλυνση της πρόσβασής τους σε ευρωπαϊκές πηγές χρηματοδότησης, αλλά και με την πλήρη συμμετοχή τους στη διαδικασία των ενταξιακών διαπραγματεύσεων (7). |
| --- | --- |

2.7.

3.   Πράσινη Συμφωνία, μια σημαντική πτυχή της ενσωμάτωσης των Δυτικών Βαλκανίων στην ΕΕ

| 3.1. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι τα Δυτικά Βαλκάνια θα πρέπει να συνεχίσουν να εναρμονίζονται με τις κατευθυντήριες γραμμές, τους στόχους και τις αξίες της ΕΕ, ενώ η ΕΕ θα πρέπει να συνεχίσει να προσπαθεί να συμπεριλαμβάνει τα Δυτικά Βαλκάνια στις πρωτοβουλίες της. Αυτό ισχύει ειδικότερα για την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία, η οποία πρέπει να συμπεριλαμβάνει τα Δυτικά Βαλκάνια ακριβώς λόγω της γεωγραφικής θέσης τους, στην καρδιά της ευρωπαϊκής ηπείρου, περιστοιχισμένα από την ΕΕ από κάθε πλευρά. Ως εκ τούτου, δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι στην ανακοίνωση για την Πράσινη Συμφωνία της 11ης Δεκεμβρίου 2019 αναγγέλλεται ρητά η «Πράσινη ατζέντα για τα Δυτικά Βαλκάνια» (8) στο πλαίσιο του οικονομικού και επενδυτικού σχεδίου για τα Δυτικά Βαλκάνια, που θα παρουσιαστεί έως το τέλος του 2020. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Η ΕΟΚΕ ζητεί μία Πράσινη Συμφωνία για τα Δυτικά Βαλκάνια η οποία ενισχύει αποτελεσματικά και προάγει την περιφερειακή συνεργασία, ιδιαίτερα στους τομείς της ενέργειας και των μεταφορών. Η ενεργή συμμετοχή και εμπλοκή των κοινωνικών εταίρων και των ΟΚΠ στις υπάρχουσες κοινότητες περιφερειακής συνεργασίας, τις συνθήκες και στις πρωτοβουλίες είναι απαραίτητη για την παροχή οφελών στην ευημερία και την υγεία των πολιτών της περιοχής ξεκλειδώνοντας ταυτόχρονα το δυναμικό της πράσινης και κυκλικής οικονομίας χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών των Δυτικών Βαλκανίων. Η Πράσινη Ατζέντα για τα Δυτικά Βαλκάνια θα πρέπει να αντιμετωπίσει τα προβλήματα αυτά μέσω πέντε θεματικών πυλώνων: 1)oαπαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές, 2)oκυκλική οικονομία, 3)oβιοποικιλότητα, 4)oρύπανση και 5)oμέτρα στον αγροδιατροφικό τομέα. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Η ΕΟΚΕ συμμερίζεται την πεποίθηση ότι οι επιπτώσεις της κρίσης λόγω της νόσου COVID-19 στους πολίτες και στις επιχειρήσεις είναι τεράστιες και απαιτούν επανεξέταση των στόχων πολιτικής. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η πράσινη μετάβαση πρέπει να αποτελεί αναπόσπαστο μέρος ενός ολοκληρωμένου σχεδίου ανάκαμψης, το οποίο θα πρέπει να είναι μακρόπνοο και να περιλαμβάνει δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις μεγάλης κλίμακας στις μεταφορικές και ενεργειακές συνδέσεις, στην εξοικονόμηση ενέργειας από την πλευρά της ζήτησης και σε πιο πράσινες τεχνολογίες, όπως η ηλιακή και η αιολική τεχνολογία, η καθαρή παραγωγή υδρογόνου, οι μπαταρίες και η δέσμευση του διοξειδίου του άνθρακα, που αποτρέπουν ή ελαχιστοποιούν τις επιπτώσεις για το φυσικό περιβάλλον και τους ανθρώπους. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει με λύπη ορισμένες από τις ανησυχητικές αναλύσεις και τάσεις που επικρατούν στην περιοχή, για τις οποίες απαιτείται επείγουσα ανάληψη δράσης. Οι οικονομίες των Δυτικών Βαλκανίων παραμένουν σε μεγάλο βαθμό εξαρτημένες από τα στερεά ορυκτά καύσιμα και χαρακτηρίζονται από υψηλή ένταση ενέργειας. Η περιοχή πλήττεται σοβαρά από την κλιματική αλλαγή (ξηρασία, πλημμύρες), ενώ επίσης αναμένεται ότι η θερμοκρασία θα αυξηθεί έως και 4 oC έως το τέλος του αιώνα (9). Το μεγαλύτερο μέρος των οδικών μεταφορών πραγματοποιείται με οχήματα τα οποία είναι παλαιότερα και λιγότερο αποδοτικά από την άποψη της κατανάλωσης καυσίμου. Ορισμένες από τις πόλεις της περιοχής βρίσκονται στην κορυφή της ευρωπαϊκής κατάταξης όσον αφορά τη ρύπανση από σωματίδια ΑΣ2,5 και ΑΣ10,0 (Σαράγεβο, Πρίστινα, Σκόπια, Βελιγράδι). |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Ωστόσο, η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι η περιοχή διαθέτει σημαντικό δυναμικό στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (υδροηλεκτρική, αιολική και ηλιακή), καθώς και σημαντικό δυναμικό στον τομέα των φυσικών πόρων και εξαιρετική βιοποικιλότητα. Οι προκλήσεις που αντιμετωπίζει η περιοχή όσον αφορά την απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές, την απορρύπανση του αέρα, των υδάτων και του εδάφους, τη συνδεσιμότητα και την κλιματική αλλαγή μπορούν να μετατραπούν σε ευκαιρίες, μέσω της έρευνας και της καινοτομίας, της υιοθέτησης εναλλακτικών προσεγγίσεων, της κυκλικής οικονομίας, της διαχείρισης αποβλήτων, πιο πράσινης ενέργειας, της ενεργειακής απόδοσης και λύσεων συνδεσιμότητας. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι, στη σύνοδο κορυφής του Πόζναν για τα Δυτικά Βαλκάνια (10), η ΕΕ επιβεβαίωσε τη δέσμευσή της για το περιβάλλον και το κλίμα, προσυπογράφοντας την κοινή δήλωση σχετικά με τη «Μετάβαση σε καθαρές μορφές ενέργειας στα Δυτικά Βαλκάνια» της 21ης Φεβρουαρίου 2019. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Η μετάβαση από τις οικονομίες που βασίζονταν στα ορυκτά καύσιμα προς τις πράσινες οικονομίες περιλαμβάνει επίσης τη διασυνδεσιμότητα, η οποία καλύπτει από τις υποδομές ενέργειας, μεταφορών και διανομής έως το ψηφιακό θεματολόγιο. Για την επίτευξη της μετάβασης σε μια πράσινη οικονομία, οι επιχειρήσεις πρέπει να θεωρηθούν μέρος της λύσης. Με το κατάλληλο πλαίσιο και την κατάλληλη στήριξη, η μετάβαση σε μια οικονομία με ουδέτερο ισοζύγιο διοξειδίου του άνθρακα θα εκσυγχρονίσει τη βιομηχανία και θα δημιουργήσει θέσεις εργασίας υψηλής ποιότητας και περισσότερες ευκαιρίες απασχόλησης. Η συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων, των επιχειρήσεων και άλλων ενώσεων της κοινωνίας των πολιτών των Δυτικών Βαλκανίων στη διαμόρφωση και την εφαρμογή μέτρων για την προώθηση της έξυπνης και ευφυούς κυκλικής οικονομίας χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών είναι απολύτως απαραίτητη. Στη διαδικασία αυτή, οι κοινωνικές πολιτικές και ο κοινωνικός διάλογος αποτελούν ζωτικής σημασίας εγγύηση για μια συνεκτική κοινωνία που επιδιώκει να εξασφαλίσει απασχόληση για όλους και να μειώσει τις ανισότητες και τον αποκλεισμό. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Η ΕΟΚΕ τονίζει την ανάγκη πλήρους συμμετοχής των κοινωνικών εταίρων και των ΟΚΠ στον καθορισμό της βιώσιμης ανάπτυξης ως πολιτικού στόχου προτεραιότητας, για την προώθηση των «πράσινων επενδύσεων» για τις επενδύσεις στην περιοχή. Η ακαδημαϊκή κοινότητα, οι εργοδότες και οι εργαζόμενοι, οι κοινωνικοί καταλύτες, όπως π.χ. οι επιχειρηματίες, τα μέσα ενημέρωσης και οι θρησκευτικοί ή άλλοι ηγέτες πέραν των εθνικών συνόρων, αποτελούν σημαντικούς φορείς βιώσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης. Οι επιστημονικές κοινότητες, οι πολιτιστικές ομάδες, οι βιομηχανικοί συνεργατικοί σχηματισμοί και οι ενώσεις καταναλωτών, μεταξύ άλλων, διαθέτουν σημαντική εμπειρογνωσία για να στηρίξουν αυτή τη σημαντική επιλογή για την περιοχή, αναδεικνύοντάς την ως τη σωστή επιλογή για την οικονομία και την κοινωνία. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Πρέπει να αναπτυχθούν οι πράσινες δεξιότητες στο πλαίσιο ενεργών εθνικών και περιφερειακών στρατηγικών εκπαίδευσης/κατάρτισης και δεξιοτήτων σε συνεργασία με σχετικούς φορείς και στο πλαίσιο αποτελεσματικού κοινωνικού διαλόγου, συμπεριλαμβανομένων των σπουδαστών, των εκπαιδευτικών και των γονέων, για τη μετάβαση σε μια πράσινη οικονομία χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών με αποδοτική χρήση των πόρων. Εάν θεωρηθεί ότι η μετάβαση σε μια κυκλική οικονομία συνιστά στρατηγικό στόχο για τα Δυτικά Βαλκάνια, η προώθηση πράσινων δεξιοτήτων θα πρέπει να εναρμονιστεί με τις εθνικές στρατηγικές ανάπτυξης, ώστε να διασφαλιστεί ότι οι πρωτοβουλίες εκπαίδευσης και κατάρτισης επιτυγχάνουν τους εθνικούς στρατηγικούς στόχους και υποστηρίζονται με επαρκή χρηματοδότηση. Η ΕΟΚΕ καλεί ώστε να αποδοθεί ιδιαίτερη σημασία στη συμμετοχή των γυναικών στην εκπόνηση νέων πολιτικών εκπαίδευσης και κατάρτισης (αναβάθμιση και απόκτηση νέων δεξιοτήτων) και στην υλοποίησή τους ώστε να διασφαλιστεί μία καλύτερη ισότητα των φύλων και μία πιο δίκαιη μετάβαση προς μία πιο πράσινη οικονομία. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Προκειμένου να αντιμετωπιστεί η ανεργία και η αναντιστοιχία δεξιοτήτων, θα πρέπει να υπάρξει καλύτερη πρόβλεψη δεξιοτήτων, ώστε να διασφαλίζεται ότι οι δεξιότητες των σπουδαστών και του εργατικού δυναμικού αντιστοιχούν σε αυτές που χρειάζεται η αγορά εργασίας, καθώς και να ενισχυθεί η επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση (ΕΕΚ) και, ειδικότερα, η μάθηση στον χώρο εργασίας και τα διττά συστήματα εκπαίδευσης που έχουν συμβάλει στην επιτυχή αντιμετώπιση της ανεργίας των νέων σε ορισμένα κράτη μέλη της ΕΕ. Προκειμένου να επιτευχθούν αυτοί οι στόχοι, θα πρέπει να επιδιωχθεί και να προαχθεί η ενεργός συμμετοχή των επιχειρήσεων και των ενώσεων επιχειρήσεων, όπως των εμπορικών επιμελητηρίων. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Στο πλαίσιο της μετάβασης σε μια οικονομία χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την αρχή «κανείς δεν θα πρέπει να μείνει στο περιθώριο». Θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στους πολίτες και ιδίως στις ευάλωτες ομάδες, με τη διασφάλιση, αφενός, οικονομικά προσιτής και προσβάσιμης ενέργειας και, αφετέρου, της δυνατότητάς τους να επωφεληθούν από στήριξη για μέτρα ενεργειακής απόδοσης. Οι περιφέρειες που εξαρτώνται από τον άνθρακα πρέπει να λάβουν στήριξη για τη δίκαιη μετάβασή τους, ώστε να καταρτίσουν συμμετοχικά σχέδια ανάπλασης από τη βάση προς την κορυφή προκειμένου να μετριάσουν τις απώλειες θέσεων απασχόλησης. Οι καταναλωτές πρέπει να ενημερώνονται, να καθοδηγούνται και να συμμετέχουν σε ό,τι αφορά την αποδοχή και την υιοθέτηση υπεύθυνης στάσης, που θα συμβάλει στον μετριασμό των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει τη γεωπολιτική και γεωοικονομική σημασία της περιοχής για την ΕΕ και ζητεί επαγρύπνηση όσον αφορά τις επενδύσεις από τρίτες χώρες, οι οποίες συχνά αποδίδουν μικρότερη σημασία στους στόχους βιωσιμότητας. Η ΕΟΚΕ καλεί τις αρχές και την κοινωνία των πολιτών στην περιοχή να προωθήσουν και να αυξήσουν την ενημέρωση σχετικά με τη θετική δέσμευση και την οικονομική στήριξη από την ΕΕ όσον αφορά την ανάπτυξη πιο πράσινων τεχνολογιών. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Η ΕΟΚΕ ζητεί εκ των προτέρων αξιολόγηση όσον αφορά τη χρηματοδότηση δραστηριοτήτων που σχετίζονται με τη βιώσιμη ανάπτυξη στα Δυτικά Βαλκάνια και την εφαρμογή της αρχής της αιρεσιμότητας σε σχέση με τη βιωσιμότητα των έργων. |
| --- | --- |

3.13.

4.   Κλιματική αλλαγή και Δυτικά Βαλκάνια

| 4.1. | Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι τα Δυτικά Βαλκάνια χαρακτηρίζονται από υψηλό βαθμό ευαισθησίας στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, καθώς έχουν πληγεί από ιδιαίτερα επιζήμια περιστατικά πλημμυρών και ξηρασίας τα προηγούμενα έτη. Στη μελέτη του Συμβουλίου Περιφερειακής Συνεργασίας (11) σχετικά με την κλιματική αλλαγή καταγράφηκε παρατηρηθείσα αύξηση της θερμοκρασίας κατά 1,2 oC και προβλεπόμενη περαιτέρω αύξηση της τάξης των 1,7-4,0 oC έως το τέλος του αιώνα. Επιπλέον, έχουν τεκμηριωθεί επαρκώς τα προβλήματα σε σχέση με την ατμοσφαιρική ρύπανση, η οποία έχει επιβλαβείς συνέπειες για τη γενική υγεία και την οικονομία.
  Με την κλιματική αλλαγή να διαταράσσει τις βασικές ανάγκες της ζωής (στέγαση, τροφή και νερό), τα παιδιά και οι νέοι είναι μεταξύ των πιο ευάλωτων όσον αφορά τις άμεσες και έμμεσες επιπτώσεις της αλλαγής του κλίματος, με την κατάσταση να έχει οξυνθεί λόγω της πανδημίας COVID-19 (12). |
| --- | --- |

4.1.

Με την κλιματική αλλαγή να διαταράσσει τις βασικές ανάγκες της ζωής (στέγαση, τροφή και νερό), τα παιδιά και οι νέοι είναι μεταξύ των πιο ευάλωτων όσον αφορά τις άμεσες και έμμεσες επιπτώσεις της αλλαγής του κλίματος, με την κατάσταση να έχει οξυνθεί λόγω της πανδημίας COVID-19 (12).

| 4.2. | Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει τη σημασία των δεσμεύσεων που ανέλαβαν οι χώρες των Δυτικών Βαλκανίων στο πλαίσιο της συμφωνίας του Παρισιού του 2015 (13) σχετικά με την κλιματική αλλαγή να μειώσουν τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου και να αυξήσουν το επίπεδο φιλοδοξίας των εθνικά καθορισμένων συνεισφορών τους με την πάροδο του χρόνου, σύμφωνα με τα πλέον πρόσφατα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα. Πέραν από τις κυβερνήσεις, άλλοι ενδιαφερόμενοι, όπως επιχειρήσεις, πόλεις και μη κυβερνητικές οργανώσεις (ΜΚΟ) έχουν να διαδραματίσουν καίριο ρόλο στην εφαρμογή της συμφωνίας του Παρισιού. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει εξίσου τις δεσμεύσεις των χωρών στο πλαίσιο των στόχων βιώσιμης ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών για το 2030, ενός σχεδίου στρατηγικής για την αντιμετώπιση των προκλήσεων όσον αφορά τη βιώσιμη ανάπτυξη, συμπεριλαμβανομένης της φτώχειας, της ανισότητας, της κλιματικής αλλαγής, της υποβάθμισης του περιβάλλοντος, της ειρήνης και της δικαιοσύνης. Εξίσου πρωταρχικής σημασίας είναι να εξασφαλιστεί η υποστήριξη του νέου αναπτυξιακού μοντέλου από τους πολίτες, τις επιχειρήσεις, τον οικονομικό τομέα σε κάθε χώρα και σε διεθνές επίπεδο. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Η ΕΟΚΕ έχει επίγνωση του γεγονότος ότι οι διαπραγματεύσεις σχετικά με το περιβάλλον και την κλιματική αλλαγή αντιπροσωπεύουν ένα από τα δυσκολότερα κεφάλαια των διαπραγματεύσεων, ειδικότερα όσον αφορά τις οδηγίες που απαιτούν μεγάλες επενδύσεις, όπως είναι οι οδηγίες για τα ύδατα, τα απόβλητα, τις βιομηχανικές εκπομπές και την εμπορία δικαιωμάτων εκπομπών. Ωστόσο, θεωρεί ότι η κλιματική αλλαγή απαιτεί ριζικές δράσεις μετασχηματισμού, που προϋποθέτουν όχι μόνο την εναρμόνιση σε επίπεδο πολιτικής και νομοθεσίας, αλλά και τη μεταστροφή του οικονομικού μοντέλου και τη μετάβαση προς μια κοινωνία με ουδέτερο ισοζύγιο διοξειδίου του άνθρακα, ανθεκτική στην κλιματική αλλαγή και αποδοτική ως προς τη χρήση των πόρων. Με αυτόν τον τρόπο, οι στρατηγικές για το κλίμα ή για την απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές σε τοπικό και εθνικό επίπεδο αποτελούν στην πραγματικότητα νέες στρατηγικές ανάπτυξης. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Έχοντας επίγνωση του γεγονότος ότι η διαδικασία ανάπτυξης μιας στρατηγικής για το κλίμα απαιτεί ριζικές μεταρρυθμίσεις και μετασχηματισμό σε όλους τους τομείς, η ΕΟΚΕ καλεί τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων να αναπτύξουν και να εφαρμόσουν τις στρατηγικές τους σε πλαίσιο εναρμόνισης με το κεκτημένο της ΕΕ, καθώς και να συντονίσουν τις εργασίες για την κατάρτιση μακροπρόθεσμων στρατηγικών ανάπτυξης χαμηλών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου έως το 2050 ως συμβαλλόμενα μέρη στο πλαίσιο της UNFCCC, όπου θα συμμετέχουν ενεργά και θα εμπλέκονται περισσότερο όλοι οι ενδιαφερόμενοι, συμπεριλαμβανομένων των ΟΚΠ. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Όλες οι χώρες εκτός από τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη έχουν συγκροτήσει συντονιστικούς φορείς υψηλού επιπέδου για την κλιματική αλλαγή με στόχο την ενσωμάτωση της δράσης για το κλίμα σε άλλες τομεακές πολιτικές, ιδίως στους τομείς της οικονομικής ανάπτυξης, της ενέργειας, των μεταφορών και της γεωργίας, προκειμένου να λαμβάνονται υπόψη οι προβληματισμοί και οι παρατηρήσεις όλων των σχετικών ενδιαφερομένων κατά την κατάρτιση στρατηγικών εγγράφων και εγγράφων πολιτικής, καθώς και νομοθεσίας. Η ΕΟΚΕ συνιστά να συμπεριλαμβάνονται εκπρόσωποι των ΟΚΠ και οι κοινωνικοί εταίροι σε όλους τους εν λόγω φορείς ήδη από την έναρξη των κανονιστικών και/ή νομοθετικών διαβουλεύσεων. Η ΕΟΚΕ συνιστά να αναπτυχθεί ένας μηχανισμός που να καθιστά δυνατή την εξέταση όλων των προβληματισμών με έγκαιρο, διαφανή και συμμετοχικό τρόπο. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Καθώς το μεγαλύτερο μέρος του κόστους εναρμόνισης με την οδηγία για το σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής (ΣΕΔΕ) της ΕΕ θα πρέπει να το επωμιστεί η βιομηχανία, η ΕΟΚΕ συνιστά να διασφαλιστεί ιδιαίτερα η συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών, της βιομηχανίας και των ενώσεων επιχειρήσεων στις δραστηριότητες ευαισθητοποίησης και ανάπτυξης ικανοτήτων όσον αφορά την οδηγία για το ΣΕΔΕ. Η εν λόγω οδηγία συνεπάγεται για τα Δυτικά Βαλκάνια την απαίτηση πραγματοποίησης σημαντικών επενδύσεων, ιδίως στις χώρες με μεγάλους βιομηχανικούς κλάδους, καθώς δεν διαθέτουν επαρκή ικανότητα για να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις που συνεπάγεται η οδηγία, οι οποίες δεν αφορούν μόνο τις επενδύσεις, αλλά επιβάλλουν επίσης αλλαγές στο κανονιστικό περιβάλλον, στη διαχείριση, την παρακολούθηση και την υποβολή εκθέσεων, καθώς και την εξακρίβωση και τη διαπίστευση των εκπομπών. |
| --- | --- |

4.7.

5.   Η ενέργεια στα Δυτικά Βαλκάνια

| 5.1. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την Ενεργειακή Ένωση· και το πλαίσιο πολιτικής για το κλίμα και την ενέργεια με ορίζοντα το 2030 με σκοπό την επίτευξη των στόχων της συμφωνίας του Παρισιού. Οι χώρες των Δυτικών Βαλκανίων έχουν την υποχρέωση να ευθυγραμμιστούν με τις πολιτικές αυτές, όμως θα πρέπει να δραστηριοποιηθούν πιο ενεργά και να συμμετάσχουν στην Ενεργειακή Ένωση ήδη από τις αρχικές συζητήσεις. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την κοινή δήλωση του 2019 σχετικά με τη «Μετάβαση σε καθαρές μορφές ενέργειας στα Δυτικά Βαλκάνια», η οποία συμφωνήθηκε από τους υπουργούς Ενέργειας και Περιβάλλοντος των χωρών των Δυτικών Βαλκανίων με βάση τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης της υδροηλεκτρικής ενέργειας στα Δυτικά Βαλκάνια (14), και υπενθυμίζει ότι οι εισηγήσεις και η δυναμική συμμετοχή των ΟΚΠ συνέβαλαν καθοριστικά στην έγκρισή τους. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι, παρόλο που αυτά αποτελούν θετικά πρώτα βήματα, πρέπει να καταβληθούν περισσότερες προσπάθειες. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ προτείνει να δοθεί στους κοινωνικούς εταίρους και στις ΟΚΠ των Δυτικών Βαλκανίων η δυνατότητα να διαδραματίσουν ενεργό και συγκεκριμένο ρόλο, μεταξύ άλλων με την υποβολή προτάσεων, στις δραστηριότητες του Παρατηρητηρίου Ενεργειακής Φτώχειας της ΕΕ. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι οι προσπάθειες για την επίτευξη των στόχων του Παρισιού, καθώς και η βιώσιμη ανάπτυξη εν γένει, πρέπει να στηρίζονται με σύγχρονες και κατάλληλες για τον επιδιωκόμενο σκοπό ενδεδειγμένες δράσεις για την περιοχή. Αυτό περιλαμβάνει την ανάπτυξη σύγχρονης και μελλοντοστραφούς υποδομής, τη θέσπιση επαρκούς νομοθετικού και κανονιστικού πλαισίου, καθώς και την υιοθέτηση νέων τεχνολογιών και των αντίστοιχων επιχειρηματικών μοντέλων για «πράσινη και χωρίς αποκλεισμούς» ανάπτυξη των οικονομιών της περιοχής. Συγκεκριμένα, αυτό θα σημαίνει την κατασκευή «έξυπνων» δικτύων μετάδοσης και διανομής ηλεκτρικής ενέργειας για την κάλυψη του ολοένα αυξανόμενου μεριδίου των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στο μείγμα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Ομοίως, η ανάπτυξη της ενδοημερήσιας αγοράς, της αγοράς εξισορρόπησης και της αγοράς αποθήκευσης είναι επωφελής για τη δημιουργία λύσεων με βάση την αγορά για την κατάλληλη διάθεση των πόρων στο ήδη μεταβαλλόμενο ενεργειακό μείγμα από τα ορυκτά καύσιμα προς την καθαρότερη ενέργεια. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι ένα ισχυρό, σύγχρονο και διαφανές νομοθετικό και κανονιστικό πλαίσιο είναι καίριας σημασίας για την ανάπτυξη της αγοράς ενέργειας και για την προσέλκυση νέων επενδύσεων που είναι απαραίτητες για τη χρηματοδότηση νέων υποδομών και ικανοτήτων. Ο ρόλος της Ενεργειακής Κοινότητας (15) και η μεταφορά του κοινοτικού κεκτημένου στο εθνικό δίκαιο, καθώς και η εφαρμογή του, αποτελεί προϋπόθεση εκ των ων ουκ άνευ. Ομοίως, οι διασυνοριακές δραστηριότητες όπως η εμπορία ηλεκτρικής ενέργειας μπορούν να οδηγήσουν σε μεγάλη αποδοτικότητα και εξοικονόμηση από άποψη ενέργειας και κόστους, υπό την προϋπόθεση ότι όλοι οι συμμετέχοντες στην αγορά τηρούν τους ίδιους κανόνες όσον αφορά την περιβαλλοντική συμμόρφωση και την τιμολόγηση του άνθρακα. Ως εκ τούτου, ο ρόλος του Ρυθμιστικού Συμβουλίου της Ενεργειακής Κοινότητας είναι πρωταρχικής σημασίας και θα χρειαστεί να ενισχυθεί, λαμβανομένου υπόψη ότι οι βιώσιμες επιλογές προϋποθέτουν την εύρυθμη λειτουργία των διασυνοριακών αγορών. Η ΕΕ θα πρέπει να στηρίξει τη Γραμματεία της Ενεργειακής Κοινότητας στην προσπάθειά της να συνδράμει τις περιφερειακές κυβερνήσεις για να δημιουργήσουν ισχυρά ενοποιημένα εθνικά σχέδια για την ενέργεια και το κλίμα (ΕΣΕΚ), με γνώμονα τους στόχους για την περιοχή με ορίζοντα το 2030. Τα ΕΣΕΚ θα πρέπει να αντικατοπτρίζουν το απαιτούμενο επίπεδο φιλοδοξίας για την απαλλαγή της οικονομίας από τις ανθρακούχες εκπομπές, λαμβάνοντας υπόψη περιβαλλοντικές διασφαλίσεις. Θα πρέπει να περιλαμβάνουν πολιτικές και μέτρα σχετικά με τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου σε όλους τους βασικούς κλάδους εκπομπών για την επίτευξη των στόχων για το 2030 και τις συνεισφορές τους δυνάμει τη συμφωνίας του Παρισιού, καθώς και την προοπτική μετάβασης σε μια οικονομία με ουδέτερο ισοζύγιο διοξειδίου του άνθρακα έως το 2050. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Η ΕΟΚΕ ζητά επαρκές ποσοστό των προμηθειών από τον προϋπολογισμού για την πράσινη μετάβαση στον Μηχανισμό Προενταξιακής Βοήθειας (IPA). Εκφράζει τη λύπη της για τη χαμηλή δραστηριότητα ΕΑΚ στα Δυτικά Βαλκάνια και ζητεί την καλύτερη συμμετοχή τους σε διαθέσιμα προγράμματα της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένου του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη», καθώς τέτοιες επενδύσεις είναι ζωτικής σημασίας για την ανάπτυξη νέων τεχνολογιών για μια αποτελεσματική πράσινη μετάβαση. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | Καθώς η καινοτομία διαδραματίζει ζωτικό ρόλο στο μεταβαλλόμενο ενεργειακό τοπίο, η ΕΟΚΕ συνιστά να εξεταστεί σοβαρά για τα Δυτικά Βαλκάνια η διανομή ενέργειας δηλαδή η παραγωγή και κατανάλωση ενέργειας σε τοπικό επίπεδο. Δεδομένου ότι η περιοχή έχει μεγάλες οροσειρές, δεν είναι ούτε εύκολο ούτε οικονομικά αποδοτικό να υποστηριχθεί η εκτεταμένη ανάπτυξη δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας υψηλής και μεσαίας τάσης. Οι υφιστάμενες τεχνολογικές λύσεις είναι πολύ πιο ώριμες —και οικονομικά υγιείς— για την υποστήριξη της διανομής ενέργειας. Οι τρέχουσες εμπειρίες της ΕΕ και το υποστηρικτικό νομοθετικό και κανονιστικό πλαίσιο της ΕΕ για τους παραγωγούς-καταναλωτές και για τις ενεργειακές κοινότητες μπορούν να στηρίξουν αυτή την καινοτόμο προσέγγιση. Τέτοιου είδους επιχειρηματικά μοντέλα μπορούν να οδηγήσουν σε καταλληλότερες λύσεις που να ανταποκρίνονται στις τοπικές ανάγκες και στα τοπικά χαρακτηριστικά, στο πλαίσιο των οποίων οι τοπικοί φορείς μπορούν να εμπλέκονται άμεσα στις βιώσιμες λύσεις και με τον τρόπο αυτόν να επιτυγχάνεται ανάληψη ευθύνης για τη μετάβαση στη βιώσιμη ανάπτυξη. |
| --- | --- |

5.7.

| 5.8. | Επιπλέον, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η ενεργειακή απόδοση παρουσιάζει σπουδαίες δυνατότητες στα Δυτικά Βαλκάνια. Η ανακαίνιση του στεγαστικού αποθέματος, συμπεριλαμβανομένων δημόσιων και ιδιωτικών κτιρίων, και ο εκσυγχρονισμός των βιομηχανικών και άλλων δραστηριοτήτων θα αποφέρουν σημαντική εξοικονόμηση ενέργειας και κόστους, αντιμετωπίζοντας παράλληλα το μείζον πρόβλημα της ενεργειακής φτώχειας. Η εξοικονόμηση ενέργειας αποτελεί επίσης σημαντικό τμήμα του «τοπικού ενεργειακού» επιχειρηματικού και κοινωνικού μοντέλου, εφόσον η ανάκτηση θερμότητας για βιομηχανική και/ή οικιακή χρήση είναι εύλογη τόσο σε τοπικό όσο και σε περιφερειακό επίπεδο. Οι απώλειες κατά τη διανομή είναι επίσης υψηλές στις περισσότερες χώρες της περιοχής και απαιτούν σημαντικές επενδύσεις. Επομένως, και στο επίπεδο αυτό η ενωσιακή και διεθνής χρηματοδότηση θα μπορούσε να συμβάλει καθοριστικά στην ανάπτυξη αποδοτικής τοπικής παραγωγής και κατανάλωσης ενέργειας με χαμηλές επιπτώσεις. Εάν ληφθεί υπόψη ότι τα μέσα που διαθέτουν οι χώρες της περιοχής είναι περιορισμένα, η εν λόγω χρηματοδότηση θα είναι αναγκαία, δεδομένης της αρχικής έντασης κεφαλαίου για επενδύσεις και της σχετικά εκτεταμένης περιόδου απόσβεσής τους. Οι ευρωπαϊκές τεχνολογίες χαρακτηρίζονται από τεχνική και από οικονομική ωριμότητα και, συνεπώς, ενδείκνυνται για την περιοχή. Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Ένωση και τους συναφείς χρηματοδοτικούς φορείς να ενισχύσουν τη δέσμευσή τους για τοπικά και περιφερειακά έργα ενεργειακής απόδοσης. |
| --- | --- |

5.8.

| 5.9. | Η ΕΟΚΕ ζητεί η Ενεργειακή Κοινότητα, η οποία αποσκοπεί στην επέκταση του κεκτημένου της ΕΕ για την ενέργεια, το κλίμα και το περιβάλλον στις χώρες της διεύρυνσης και της ευρωπαϊκής γειτονίας, να ενσωματωθεί περαιτέρω και σε μεγαλύτερο βαθμό στο έργο της Ενεργειακής Ένωσης, ιδίως όσον αφορά τις δράσεις προτεραιότητας που προσδιορίζονται ανωτέρω. Θα πρέπει να διασφαλιστεί η συστηματική συμμετοχή και ενσωμάτωση των ΟΚΠ στις συνεδριάσεις της Ενεργειακής Κοινότητας. |
| --- | --- |

5.9.

6.   Συνδεσιμότητα των Δυτικών Βαλκανίων

Μεταφορές

| 6.1. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει πλήρως την ανάπτυξη σύγχρονων και μελλοντικά βιώσιμων δικτύων μεταφοράς στην περιοχή για την ενίσχυση του διασυνοριακού εμπορίου και της κινητικότητας. Δεδομένης της ανάγκης να βελτιωθούν δραστικά τα υφιστάμενα αστικά, οδικά και άκρως παρωχημένα σιδηροδρομικά δίκτυα στα Δυτικά Βαλκάνια, κάθε νέα κατασκευή θα πρέπει εξαρχής να υποστηρίζει την ηλεκτροκίνηση ή το καθαρό υδρογόνο αλλά και, κατά περίπτωση, τα οχήματα που λειτουργούν με αέριο. Με τον τρόπο αυτόν, η υποδομή θα μπορέσει να παραμείνει κατάλληλη και επίκαιρη για αρκετές δεκαετίες, ενώ παράλληλα θα βελτιωθεί η ποιότητα του αέρα και θα μειωθούν οι εισαγωγές καυσίμων. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Για οποιεσδήποτε από τις πιθανές βιώσιμες λύσεις που θα επιλεγούν (π.χ. ηλεκτροκίνηση, βιοκαύσιμα, καθαρό υδρογόνο), η ΕΕ και οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις και η εμπειρογνωσία τους μπορούν να συμβάλουν στην ομαλή καθιέρωσή τους στην περιοχή. Η ΕΟΚΕ καλεί τα Δυτικά Βαλκάνια να συνεργαστούν ενεργά με δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς από την ΕΕ και να προχωρήσουν με τολμηρά βήματα προς την κατεύθυνση της ανάπτυξης των δικτύων μεταφορών τους. Η ΕΟΚΕ συνιστά επίσης να υιοθετηθούν παραδείγματα βέλτιστων πρακτικών της ΕΕ, όπως τα σχέδια βιώσιμης αστικής κινητικότητας (ΣΒΑΚ). Οι πρωτοβουλίες αυτές θα μπορούσαν να υλοποιηθούν μέσω της Κοινότητας Μεταφορών, ενός οργανισμού που εξακολουθεί να μην είναι πολύ ενεργός. |
| --- | --- |

6.2.

Τεχνολογία πληροφοριών και επικοινωνιών

| 6.3. | Τα δίκτυα δεδομένων και οι ΤΠΕ αποτελούν ολοένα και περισσότερο τη ραχοκοκαλιά της οικονομικής, βιομηχανικής και κοινωνικής δραστηριότητας. Επιπλέον, υπάρχει άμεση βασική σύνδεση μεταξύ των ΤΠΕ και των δικτύων γρήγορου διαδικτύου και της βιώσιμης ανάπτυξης — λόγω της αποδοτικότητας των αλλαγών που διευκολύνονται με την αυτοματοποίηση που μπορούν να υποστηρίξουν τα έξυπνα δίκτυα, π.χ. το διαδίκτυο των πραγμάτων, οι έξυπνες πόλεις και χωριά, οι έξυπνοι μετρητές, τα συνδεδεμένα οχήματα κ.λπ. Αυτά τα δίκτυα και οι τεχνολογίες, που έχουν μεν επί του παρόντος υψηλό κόστος, αλλά μπορούν να οδηγήσουν εν δυνάμει στον μετασχηματισμό των οικονομιών της περιοχής, απατούν σημαντική χρηματοδότηση. Κατά συνέπεια, η ΕΟΚΕ ζητεί, αφενός, να διοχετευθεί η χρηματοδότηση της ΕΕ προς αυτήν την κατεύθυνση και, αφετέρου, καλεί τα Δυτικά Βαλκάνια να εργαστούν από κοινού για την ανάπτυξη ενός περιφερειακού γενικού σχεδίου για την ανάπτυξη γρήγορου διαδικτύου, που θα τους παράσχει τη δυνατότητα να διαπραγματευτούν κοινές συμβάσεις και να επιτύχουν καλύτερους όρους μέσω των συλλογικών διαπραγματεύσεων σε μεγάλη κλίμακα. |
| --- | --- |

6.3.

7.   Φυσικοί πόροι, βιοποικιλότητα και μέτρα για τον αγροδιατροφικό τομέα στα Δυτικά Βαλκάνια, ευκαιρίες για ανάπτυξη

| 7.1. | Τα Δυτικά Βαλκάνια έχουν πλούσια βιοποικιλότητα και παρθένους οικοτόπους, με υψηλό βαθμό δάσωσης, που έχουν βρεθεί αντιμέτωποι με σειρά απειλών, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγεται η επέκταση των δομημένων περιοχών σε αστικές και παράκτιες ζώνες, οι εξορυκτικές δραστηριότητες, η μη επαρκώς ρυθμιζόμενη ανάπτυξη μικρών υδροηλεκτρικών μονάδων χωρίς ολοκληρωμένη ανάλυση των επιπτώσεών τους στη βιοποικιλότητα, καθώς και η άναρχη θήρα και υλοτομία. Οι κυβερνήσεις έχουν λάβει σειρά μέτρων για την προστασία των ειδών και των οικοτόπων, και έχουν αυξήσει το ποσοστό των προστατευόμενων εδαφών. |
| --- | --- |

7.1.

| 7.2. | Η ΕΟΚΕ συνιστά στις εύθραυστες οικονομίες των Δυτικών Βαλκανίων να εξερευνήσουν τις δυνατότητές τους να καταστούν αποδοτικότερες ως προς τη χρήση των πόρων και να προχωρήσουν προς την κατεύθυνση της κυκλικής οικονομίας, να αναπτύξουν και να εφαρμόσουν μηχανισμούς διαρκούς προστασίας για τα απειλούμενα τοπία και τους οικοτόπους υψηλής αξίας διατήρησης και κοινωνικής αξίας (συμπεριλαμβανομένων των ποταμών), καθώς και προς τις νέες πράσινες τεχνολογίες. Η πλούσια βιοποικιλότητα και οι παρθένοι οικότοποι της περιοχής παρουσιάζουν σημαντικό οικονομικό δυναμικό για οικοτουρισμό και αγροτουρισμό, όμως απαιτούνται βελτιώσεις σε επίπεδο ικανοτήτων και συμμόρφωσης. Κατά μέσο όρο, η αποδοτική χρήση των πόρων είναι πολύ χαμηλή, ενώ η παραγωγικότητα των πόρων είναι πέντε φορές χαμηλότερη από τον μέσο όρο της ΕΕ, με ανεπαρκείς πρακτικές ανακύκλωσης και διαχείρισης αποβλήτων. Προκειμένου να βελτιωθεί η κατάσταση, είναι αναγκαία η μετάβαση σε μια κυκλική οικονομία, καθώς και η ανάπτυξη και η χρήση νέων πράσινων τεχνολογιών στην περιοχή. |
| --- | --- |

7.2.

| 7.3. | Η ΕΟΚΕ συνιστά στις χώρες να ενστερνιστούν πλήρως τις αρχές της προσφάτως προταθείσας στρατηγικής της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα (16), με ιδιαίτερη έμφαση στην επέκταση της κάλυψης των προστατευόμενων περιοχών, συμπεριλαμβανομένης της αυστηρής προστασίας και αποκατάστασης των υποβαθμισμένων οικοτόπων. Κατά συνέπεια, ενθαρρύνεται σθεναρά η αναθεώρηση των εθνικών στρατηγικών και σχεδίων δράσης για τη βιοποικιλότητα το συντομότερο δυνατόν και/ή, τουλάχιστον, η υποβολή εθνικών δεσμεύσεων για τους σημαντικότερους στόχους. |
| --- | --- |

7.3.

| 7.4. | Η κλιματική αλλαγή επηρεάζει επίσης την παραγωγή τροφίμων και τις αξιακές αλυσίδες και προκαλεί σημαντικές ζημίες και απώλειες παραγωγής στους τομείς των καλλιεργειών, της κτηνοτροφίας, της αλιείας και της δασοκομίας. Η προσφάτως προταθείσα στρατηγική της ΕΕ «από το αγρόκτημα στο πιάτο» (17) θα πρέπει να θέσει τις κατευθυντήριες αρχές για την ανάπτυξη περιφερειακής και εθνικής στρατηγικής για τη γεωργία, συμπεριλαμβανομένης της μείωσης των φυτοφαρμάκων, των λιπασμάτων και των αντιβιοτικών, με στόχο την παραγωγή βιώσιμων τροφίμων και τη διασφάλιση αξιοπρεπούς εισοδήματος για τους αγρότες με αξιοπρεπείς τιμές, παράλληλα με τη σταδιακή κατάργηση των επιζήμιων για το περιβάλλον επιδοτήσεων. |
| --- | --- |

7.4.

8.   Εγκάρσιοι όροι για την επιτυχή βιώσιμη μετάβαση των Δυτικών Βαλκανίων

| 8.1. | Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι η επιτυχής μετάβαση σε πιο πράσινα Δυτικά Βαλκάνια δεν μπορεί να επέλθει χωρίς βασικές ευνοϊκές συνθήκες, πρωτίστως όσον αφορά την ύπαρξη σταθερών και διαφανών πολιτικών πλαισίων και πολιτικής βούλησης. Το κράτος δικαίου στο πλαίσιο της ομάδας διαπραγματευτικών κεφαλαίων «Θεμελιώδεις αρχές», όπως ορίζεται από την αναθεωρημένη μεθοδολογία προσχώρησης, αποτελεί θεμελιώδη αξία στην οποία βασίζεται η ΕΕ και η οποία δικαίως καθορίζει τον ρυθμό της διαδικασίας διεύρυνσης. Η έλλειψή του δημιουργεί απρόσφορο περιβάλλον για αλλαγές, επενδύσεις και για τη λίαν αναγκαία μετάβαση σε πιο βιώσιμες κοινωνίες. |
| --- | --- |

8.1.

| 8.2. | Η ΕΟΚΕ, συνεπώς, καλεί τις εθνικές αρχές της περιοχής να λάβουν επείγοντα, ριζικά και ουσιαστικά μέτρα για να διασφαλίσουν την αποτελεσματική και διαφανή λειτουργία των δημόσιων διοικήσεων, να καταπολεμήσουν και να εξαλείψουν τη διαφθορά, να εξασφαλίσουν την πλήρη ανεξαρτησία των συστημάτων δικαιοσύνης, να δημιουργήσουν προβλέψιμο και ελκυστικό επιχειρηματικό περιβάλλον και «ισότιμους όρους ανταγωνισμού» (δηλαδή να διασφαλίσουν τη διαφάνεια της αγοράς, τη σαφήνεια των κανονιστικών ρυθμίσεων και την ανοικτή διαβούλευση με όλους τους ενδιαφερομένους), να ευνοήσουν την καινοτομία και την ανταγωνιστικότητα, καθώς και να ενισχύσουν τη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων και των ΟΚΠ, διότι αυτός είναι ο μόνος τρόπος για να επιτευχθούν απτά και μακροπρόθεσμα αποτελέσματα. |
| --- | --- |

8.2.

| 8.3. | Η οργανωμένη κοινωνία των πολιτών σε όλες τις συνιστώσες της, οι κοινωνικοί εταίροι και λοιπές οργανώσεις διαδραματίζουν κομβικό και ενεργό ρόλο στην ώθηση προς τη βιώσιμη ανάπτυξη στα Δυτικά Βαλκάνια. Η σύνδεσή τους με την κοινωνία είναι τέτοια που τους επιτρέπει να λειτουργούν ως καταλύτες, διασφαλίζοντας ισχυρή δημόσια στήριξη και νομιμότητα για τον εν λόγω στόχο πολιτικής. Η οργανωμένη κοινωνία των πολιτών θα συμβάλει καθοριστικά στην προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης ως «ενεργητικής κοινωνικής επιλογής» και, κατά συνέπεια, ως επιλογής την οποία ενστερνίζεται και υποστηρίζει ολόκληρο το πολιτικό και κοινωνικό φάσμα, πέρα από διαχωριστικές γραμμές. |
| --- | --- |

8.3.

| 8.4. | Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει στις αρχές των Δυτικών Βαλκανίων τη σημασία της διασφάλισης της ελευθερίας του συνεταιρίζεσθαι και της διασφάλισης ενός ευνοϊκού περιβάλλοντος για τη δράση των πολιτών για έναν ισχυρό και αποτελεσματικό διάλογο με τους πολίτες. Καλεί όλες τις κυβερνήσεις των Δυτικών Βαλκανίων να υιοθετήσουν εθνικές στρατηγικές για τη διαμόρφωση ενός ευνοϊκού περιβάλλοντος και τη δημιουργία ικανοτήτων για τους κοινωνικούς εταίρους και τις ΟΚΠ και τα συνοδευτικά σχέδια δράσης. |
| --- | --- |

8.4.

Βρυξέλλες, 18 Σεπτεμβρίου 2020.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Luca JAHIER

---

(1)  Αλβανία, Βόρεια Μακεδονία, Βοσνία-Ερζεγοβίνη, Κοσσυφοπέδιο (η ονομασία χρησιμοποιείται με την επιφύλαξη των θέσεων ως προς το καθεστώς και συνάδει με την απόφαση 1244/99 του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών και τη γνώμη του Διεθνούς Δικαστηρίου σχετικά με τη διακήρυξη της ανεξαρτησίας του Κοσσυφοπεδίου), Μαυροβούνιο, Σερβία.

1

(2)  COM(2020) 315 final (29.4.2020) Ανακοίνωση σχετικά με τη στήριξη των Δυτικών Βαλκανίων για την αντιμετώπιση της COVID-19 και την ανάκαμψη μετά την πανδημία.

2

(3)  Συμβολή της ΕΟΚΕ στη σύνοδο κορυφής ΕΕ–Δυτικών Βαλκανίων της 6ης Μαΐου 2020 (28.4.2020).

3

www.eesc.europa.eu/el/news-media/presentations/eescs-external-relation-section-contribution-eu-western-balkans-summit-6-may2020

(4)  COM(2020) 57 final (5.2.2020) Ενίσχυση της διαδικασίας προσχώρησης — Μια αξιόπιστη προοπτική της ΕΕ για τα Δυτικά Βαλκάνια.

4

(5)  JOIN(2020) 11 (8.4.2020) Ανακοίνωση σχετικά με την αντιμετώπιση της νόσου COVID-19 από την ΕΕ σε παγκόσμιο επίπεδο.

5

(6)  COM(2020) 315 final (29.4.2020) Ανακοίνωση σχετικά με τη στήριξη των Δυτικών Βαλκανίων για την αντιμετώπιση της COVID-19 και την ανάκαμψη μετά την πανδημία.

6

(7)  ΕΕ C 262 της 25.7.2018, σ. 15.

7

(8)  COM(2019) 640 final (11.12.2019) Παράρτημα της ανακοίνωσης για την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία.

8

(9)  https://www.rcc.int/pubs/62.

9

(10)  Στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας των 6 χωρών των Δυτικών Βαλκανίων (γνωστή επίσης ως διαδικασία του Βερολίνου), η οποία δρομολογήθηκε το 2014, προβλέπεται η παροχή στήριξης στα έξι συμβαλλόμενα μέρη της Ενεργειακής Κοινότητας στη νοτιοανατολική Ευρώπη —Αλβανία, Βόρεια Μακεδονία, Βοσνία-Ερζεγοβίνη, Κοσσυφοπέδιο*, Μαυροβούνιο και Σερβία— ώστε να ενισχύσουν την περιφερειακή συνεργασία και να προωθήσουν τη βιώσιμη ανάπτυξη και την απασχόληση.

10

(11)  https://www.rcc.int/pubs/62.

11

(12)  Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας εκτιμά ότι τα παιδιά θα αντιμετωπίσουν περισσότερο από το 80 % των ασθενειών, των τραυματισμών και των θανάτων που οφείλονται στην κλιματική αλλαγή.

12

(13)  Το Κοσσυφοπέδιο δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος της σύμβασης-πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών για την κλιματική αλλαγή (UNFCCC) και ως εκ τούτου δεν έχει εθνικά καθορισμένη συνεισφορά. Ωστόσο, έχει υιοθετήσει τη στρατηγική για την κλιματική αλλαγή.

13

(14)  Η υδροηλεκτρική ενέργεια μεταξύ άλλων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας· αποκατάσταση υφιστάμενων δομών κατά προτεραιότητα, περιορισμένος αριθμός μεγάλων πηγών υδροηλεκτρικής ενέργειας· ενσωμάτωση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στο δίκτυο και περιφερειακή αγορά ηλεκτρικής ενέργειας· ολοκληρωμένη διαχείριση υδάτινων πόρων· συνεκτίμηση των επιπτώσεων της αλλαγής· συνεκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων της ανάπτυξης της υδροηλεκτρικής ενέργειας· καθώς και διασυνοριακές παράμετροι και αρχές βιωσιμότητας στον σχεδιασμό υδροηλεκτρικών μονάδων.

14

(15)  Η Ενεργειακή Κοινότητα, με ισχύ από το 2006, (η εντολή παρατάθηκε το 2016), έχει ως στόχο να επεκτείνει τους κανόνες και τις αρχές της εσωτερικής αγοράς ενέργειας της ΕΕ μεταξύ των μελών της: Ευρωπαϊκή Ένωση, Αλβανία, Βοσνία-Ερζεγοβίνη, Βόρεια Μακεδονία, Κοσσυφοπέδιο, Μαυροβούνιο, Σερβία, Μολδαβία, Ουκρανία, με τις οποίες συνδέονται Αρμενία, Γεωργία, Νορβηγία και Τουρκία. Η έδρα της βρίσκεται στη Βιέννη. www.energy-community.org

15

(16)  Στρατηγική της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα με ορίζοντα το 2030, COM(2020) 380 final (20 Μαΐου 2020).

16

(17)  Στρατηγική «από το αγρόκτημα στο πιάτο», COM(2020) 381 final.

17

---

| 11.12.2020 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 429/122 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 429/122

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Αγορές ανθρακούχων εκπομπών: Ανάδυση, διάρθρωση και προκλήσεις για την ευρωπαϊκή βιομηχανία»

(γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

(2020/C 429/17)

| Εισηγήτρια: | η κ. Emmanuelle BUTAUD-STUBBS |
| --- | --- |

Εισηγήτρια:

η κ. Emmanuelle BUTAUD-STUBBS

| Απόφαση της συνόδου ολομέλειας | 20.2.2020 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 32 παράγραφος 2 του εσωτερικού κανονισμού |
| | Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας |
| Αρμόδιο τμήμα | Εξωτερικές σχέσεις |
| Έγκριση από το τμήμα | 24.7.2020 |
| Έγκριση από την Ολομέλεια | 18.9.2020 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 554 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 220/0/1 |

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας

20.2.2020

Νομική βάση

Άρθρο 32 παράγραφος 2 του εσωτερικού κανονισμού

Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας

Αρμόδιο τμήμα

Εξωτερικές σχέσεις

Έγκριση από το τμήμα

24.7.2020

Έγκριση από την Ολομέλεια

18.9.2020

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

554

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

220/0/1

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1.   Η νέα συμφωνία για τις αγορές ανθρακούχων εκπομπών

| 1.1.1. | Πολλές αγορές ανθρακούχων εκπομπών λειτουργούν παγκοσμίως και το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ΣΕΔΕ) της ΕΕ δεν λειτουργεί μεμονωμένα. Αυτές οι αγορές ανθρακούχων εκπομπών έχουν διάφορα μεγέθη και ακολουθούν διάφορους κανόνες, ωστόσο έχουν κοινά χαρακτηριστικά με την ίδρυση ορισμένων μηχανισμών της αγοράς για τη μέτρηση του διοξειδίου του άνθρακα και άλλων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, καθώς και για τον καθορισμό της τιμής ανά τόνο. |
| --- | --- |

1.1.1.

| 1.1.2. | Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να παρακολουθεί τις εν λόγω τοπικές αγορές ανθρακούχων εκπομπών, προκειμένου να εντοπίζει τις βέλτιστες πρακτικές που θα μπορούσαν να φανούν χρήσιμες για την αναθεώρηση του ΣΕΔΕ και της οδηγίας για την ενέργεια. Αυτή η γνώση και κατανόηση των άλλων αγορών ανθρακούχων εκπομπών είναι επίσης κεντρικής σημασίας για τη βαθμονόμηση του μηχανισμού συνοριακής προσαρμογής άνθρακα, ο οποίος θα πρέπει να εφαρμόζεται διαφορετικά για τις χώρες με αγορές ανθρακούχων εκπομπών και διαφορετικά για τις χώρες που δεν έχουν αγορές ανθρακούχων εκπομπών. |
| --- | --- |

1.1.2.

| 1.1.3. | Η συνεχιζόμενη πανδημία της νόσου COVID-19 δεν μπορεί να επιβραδύνει τις δράσεις για την κλιματική αλλαγή ούτε σε ευρωπαϊκό ούτε σε διεθνές επίπεδο. Τούτο σημαίνει ότι η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία θα πρέπει να εφαρμοστεί σύμφωνα με το προβλεπόμενο χρονοδιάγραμμα. Η παραμικρή καθυστέρηση μας απομακρύνει από τον στόχο του ουδέτερου ισοζυγίου διοξειδίου του άνθρακα έως το 2050. Το σημαντικότερο είναι ότι οι δέσμες μέτρων ανάκαμψης πρέπει να ευθυγραμμίζονται με τον στόχο της ΕΕ για το κλίμα και να είναι εναρμονισμένε με τον στόχο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας. |
| --- | --- |

1.1.3.

| 1.1.4. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η έγκριση του άρθρου 6 της συμφωνίας του Παρισιού αποτελεί σημαντική ευκαιρία για την ενίσχυση της δράσης για το κλίμα μετά το 2020. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να λάβει σαφή εντολή από τα κράτη μέλη για την επίτευξη του απαραίτητου συμβιβασμού για την έγκριση των κατευθυντήριων οδηγιών του άρθρου 6 κατά τη σύνοδο COP26 το 2021. |
| --- | --- |

1.1.4.

1.2.   Η ρύθμιση των εμπορικών συναλλαγών μεταξύ αγορών ανθρακούχων εκπομπών

| 1.2.1. | Διάφορες αγορές ανθρακούχων εκπομπών σε διάφορες περιοχές δικαιοδοσίας δημιουργούν διαφορετικά επίπεδα τιμών ανθρακούχων εκπομπών, τα οποία επί του παρόντος κυμαίνονται από 1 έως πάνω από 30 δολάρια Αμερικής/tCO2, που σημαίνει ότι οι διμερείς εμπορικές ροές με καθεμία από αυτές τις αγορές ανθρακούχων εκπομπών θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη αυτές τις διαφορές μέσω συγκεκριμένων μηχανισμών (αντιστάθμιση, προσαρμογή, κ.λπ.) για τους πιο ενεργοβόρους και εμπορικά εκτεθειμένους τομείς (χάλυβας, σκυρόδεμα και άλλοι). |
| --- | --- |

1.2.1.

| 1.2.2. | Για την ΕΕ, αυτό το ζήτημα των ασύμμετρων επιπέδων τιμών ανθρακούχων εκπομπών θα πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα. Υπάρχουν διάφορες επιλογές διαθέσιμες για τον μετριασμό αυτής της ασυμμετρίας και την προστασία της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, όπως μεταξύ άλλων η δωρεάν κατανομή, η σύνδεση του ΣΕΔΕ και οι συνοριακές προσαρμογές άνθρακα. |
| --- | --- |

1.2.2.

| 1.2.3. | Η ΕΟΚΕ στηρίζει την πολιτική της Πράσινης Συμφωνίας και ζητεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να καταθέσει κατά τους επόμενους μήνες, και σύμφωνα με τον προγραμματισμό, τις διάφορες προτάσεις, συμπεριλαμβανομένης της πρότασης που αφορά τον μηχανισμό συνοριακής προσαρμογής άνθρακα. Ενώ αυτός ο μηχανισμός θα μπορούσε πιθανώς να επιτύχει ισότιμους όρους ανταγωνισμού για τους περισσότερους τομείς υψηλής έντασης εκπομπών CO2 στην ΕΕ σε σύγκριση με τους ανταγωνιστές τους από τρίτες αγορές που ανήκουν σε χώρες χωρίς φιλόδοξες πολιτικές για το κλίμα, μεγάλο μέρος αυτής της αποτελεσματικότητας θα καθοριστεί από τις προτεινόμενες λεπτομέρειες υλοποίησης, τις οποίες η ΕΟΚΕ περιμένει με ενδιαφέρον να μάθει. |
| --- | --- |

1.2.3.

| 1.2.4. | Λαμβάνοντας υπόψη ότι ο μηχανισμός συνοριακής προσαρμογής άνθρακα αποτελεί νομοθετική προτεραιότητα της τρέχουσας θητείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, και ότι η ΕΟΚΕ συμμερίζεται ήδη αυτή τη σκέψη προκειμένου να σχεδιαστεί ένα εργαλείο το οποίο να είναι συμβατό με τους κανόνες του ΠΟΕ, αποτελεσματικό στην καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής και χρήσιμο για την ανταγωνιστικότητα της ενωσιακής βιομηχανίας (1). Στόχος είναι επίσης η πρόληψη υιοθέτησης αντισταθμιστικών μέτρων από τρίτες χώρες χάρη σε μια διαδικασία διαβούλευσης που θα περιλαμβάνει διάλογο σχετικά με μια μεθοδολογία μέτρησης και σύγκρισης ανθρακούχων εκπομπών και βέλτιστων διαθέσιμων τεχνολογιών. |
| --- | --- |

1.2.4.

| 1.2.5. | Σε κάθε περίπτωση, αυτά τα μέτρα πολιτικής για το κλίμα θα πρέπει να αποτελούν μέρος μιας γενικής ολοκληρωμένης πολιτικής, η οποία περιλαμβάνει βιομηχανικά μέτρα, πρόσβαση σε χρηματοδότηση και επενδύσεις, προσπάθειες τυποποίησης, προγράμματα Έρευνας και Ανάπτυξης και πολιτικές εκπαίδευσης για τη διευκόλυνση της μετάβασης προς τις καθαρές τεχνολογίες στην ΕΕ. |
| --- | --- |

1.2.5.

| 1.2.6. | Η σταδιακή κατάργηση των επιδοτήσεων για τα ορυκτά καύσιμα, οι οποίες προκαλούν τις περισσότερες στρεβλώσεις στην ΕΕ, θα πρέπει να οργανωθεί κατάλληλα σε επίπεδο κρατών μελών και να λαμβάνει υπόψη την ανάγκη να χρησιμοποιηθεί μέρος των εισοδημάτων από την πώληση δικαιωμάτων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου για τη διασφάλιση της δίκαιης μετάβασης για τις περιφέρειες που εξαρτώνται από τον άνθρακα. Η πολιτική αυτή θα βοηθήσει την ΕΕ να εμπλακεί πιο ενεργά στις αναδυόμενες πολυμερείς διαπραγματεύσεις του ΠΟΕ σχετικά με τη μείωση των επιδοτήσεων για τα ορυκτά καύσιμα. |
| --- | --- |

1.2.6.

2.   Η ανάδυση διαφόρων αγορών ανθρακούχων εκπομπών και τα χαρακτηριστικά τους

2.1.   Ορισμοί

| 2.1.1. | Η τιμολόγηση των ανθρακούχων εκπομπών είναι ένα από τα βασικά εργαλεία πολιτικής για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Όπως ορίζεται από την Παγκόσμια Τράπεζα: «Η τιμολόγηση των ανθρακούχων εκπομπών είναι ένα μέσο που δεσμεύει το εξωτερικό κόστος των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου — το κόστος των εκπομπών που καλείται να πληρώσει ο γενικός πληθυσμός, όπως οι ζημίες σε καλλιέργειες, το κόστος για την ιατρική περίθαλψη από κύματα καύσωνα και ξηρασίες, καθώς και οι απώλειες περιουσιών από πλημμύρες και ανόδους της στάθμης της θάλασσας — και το συνδέει με τις πηγές του μέσω μιας τιμής, συνήθως με τη μορφή τιμής επί του εκπεμπόμενου διοξειδίου του άνθρακα.» |
| --- | --- |

2.1.1.

| 2.1.2. | Η έννοια της τιμολόγησης των ανθρακούχων εκπομπών μπορεί να έχει διάφορες μορφές όταν μεταφράζεται σε πολιτική: φόρος άνθρακα ή αγορά ανθρακούχων εκπομπών. Μια από τις πιο συνηθισμένες μορφές είναι το σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών. Όπως εξηγεί ο ΟΟΣΑ: «Τα συστήματα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών συμβάλλουν στην οικονομική αποτελεσματικότητα μέσω της διευκόλυνσης των μειώσεων εκπομπών στις περιπτώσεις όπου η επίτευξή τους είναι πιο συμφέρουσα οικονομικά. Οι ρυπαίνοντες, για τους οποίους είναι δαπανηρή η μείωση των εκπομπών τους, μπορούν να αγοράζουν δικαιώματα εκπομπών από ρυπαίνοντες που μπορούν να μειώνουν τις εκπομπές με μικρότερο κόστος. Σε μια αγορά που λειτουργεί “τέλεια”, το κόστος της μείωσης μιας επιπλέον μονάδας εκπομπών θα αντισταθμίζονταν και το συνολικό κόστος ενός συγκεκριμένου περιβαλλοντικού στόχου θα ελαχιστοποιούνταν.» |
| --- | --- |

2.1.2.

| 2.1.3. | Υπάρχουν δύο βασικοί τύποι συστημάτων εμπορίας: το σύστημα ανώτατου ορίου και εμπορίας όπου ορίζεται ένα ανώτατο όριο εκπομπών και οι εκπομπές είτε τίθενται σε πλειστηριασμό είτε διανέμονται δωρεάν σύμφωνα με συγκεκριμένα κριτήρια, και το σύστημα βασικού ορίου και πίστωσης όπου δεν καθορίζεται όριο εκπομπών, αλλά οι ρυπαίνοντες που μειώνουν τις εκπομπές τους περισσότερο από ό,τι θα έκαναν σε διαφορετική περίπτωση μπορούν να κερδίζουν «πιστώσεις» τις οποίες πωλούν σε άλλους. |
| --- | --- |

2.1.3.

2.2.   Γενική επισκόπηση

| 2.2.1. | Επί του παρόντος, υπάρχουν 21 συστήματα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών, τα οποία λειτουργούν σε τέσσερις ηπείρους και καλύπτουν 29 περιοχές δικαιοδοσίας. Τα συστήματα αυτά λειτουργούν σε υπερεθνικό, εθνικό και υποεθνικό (κρατικό, επαρχιακό και δημοτικό) επίπεδο. Περιοχές δικαιοδοσίας στις οποίες αντιστοιχεί το 42 % του παγκόσμιου ΑΕγχΠ χρησιμοποιούν συστήματα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών. Τα συστήματα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών καλύπτουν το 9 % των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και σχεδόν το ένα έκτο του παγκόσμιου πληθυσμού ζει σε συνθήκες όπου εφαρμόζεται σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών. Ακόμα 24 συστήματα βρίσκονται αυτή τη στιγμή υπό ανάπτυξη ή υπό μελέτη (2). |
| --- | --- |

2.2.1.

| 2.2.2. | Τα υπάρχοντα συστήματα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών είναι:






  — | σε υπερεθνικό επίπεδο: το ΣΕΔΕ της ΕΕ, το οποίο περιλαμβάνει τα κράτη μέλη της ΕΕ συν την Ισλανδία, το Λιχτενστάιν και τη Νορβηγία, |
| --- | --- | --- |

2.2.2.

—

σε υπερεθνικό επίπεδο: το ΣΕΔΕ της ΕΕ, το οποίο περιλαμβάνει τα κράτη μέλη της ΕΕ συν την Ισλανδία, το Λιχτενστάιν και τη Νορβηγία,

| — | σε εθνικό επίπεδο: Καζαχστάν, Μεξικό, Νέα Ζηλανδία, Δημοκρατία της Κορέας, Ελβετία, |
| --- | --- |

—

σε εθνικό επίπεδο: Καζαχστάν, Μεξικό, Νέα Ζηλανδία, Δημοκρατία της Κορέας, Ελβετία,

| — | σε επίπεδο επαρχίας και Πολιτείας: Καλιφόρνια, Connecticut, Delaware, Fujian, Guangdong, Hubei, Maine, Maryland, Μασαχουσέτη, New Hampshire, New Jersey, Νέα Υόρκη, Nova Scotia, Κεμπέκ, Rhode Island, Vermont, |
| --- | --- |

—

σε επίπεδο επαρχίας και Πολιτείας: Καλιφόρνια, Connecticut, Delaware, Fujian, Guangdong, Hubei, Maine, Maryland, Μασαχουσέτη, New Hampshire, New Jersey, Νέα Υόρκη, Nova Scotia, Κεμπέκ, Rhode Island, Vermont,

| — | σε επίπεδο Δήμου: Πεκίνο, Chongqing, Saitama, Σαγκάη, Shenzhen, Tianjin, Τόκιο. |
| --- | --- |

—

σε επίπεδο Δήμου: Πεκίνο, Chongqing, Saitama, Σαγκάη, Shenzhen, Tianjin, Τόκιο.

| 2.2.3. | Το ΣΕΔΕ της ΕΕ είναι το μεγαλύτερο και παλαιότερο ΣΕΔΕ. Αντιπροσωπεύει περίπου το 45 % των εκπομπών της ΕΕ και ξεκίνησε το 2005. Ακολουθούν, τόσο ως προς το μέγεθος όσο και ως προς την ημερομηνία έναρξης, η Καλιφόρνια και η Κορέα. |
| --- | --- |

2.2.3.

2.3.   Κοινά και ειδικά χαρακτηριστικά των αγορών ανθρακούχων εκπομπών

2.3.1.   Κοινά χαρακτηριστικά

| 2.3.1.1. | Παρότι κάθε ΣΕΔΕ είναι διαφορετικό, ορισμένα χαρακτηριστικά και επιλογές σχεδιασμού είναι κοινά σε διάφορα συστήματα ή τουλάχιστον επαναλαμβάνονται στις περισσότερες περιπτώσεις:






  — | Τομεακή κάλυψη: τα περισσότερα ΣΕΔΕ καλύπτουν τον τομέα της ενέργειας και της βιομηχανίας, στους οποίους αναλογεί, στις περισσότερες χώρες, σημαντικό μέρος των εθνικών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, |
| --- | --- | --- |

2.3.1.1.

—

Τομεακή κάλυψη: τα περισσότερα ΣΕΔΕ καλύπτουν τον τομέα της ενέργειας και της βιομηχανίας, στους οποίους αναλογεί, στις περισσότερες χώρες, σημαντικό μέρος των εθνικών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου,

| — | Κανόνες κατανομής: τα περισσότερα συστήματα μοιράζουν την κατανομή δικαιωμάτων εκπομπών μεταξύ της δωρεάν κατανομής και των πλειστηριασμών, |
| --- | --- |

—

Κανόνες κατανομής: τα περισσότερα συστήματα μοιράζουν την κατανομή δικαιωμάτων εκπομπών μεταξύ της δωρεάν κατανομής και των πλειστηριασμών,

| — | Κανόνες για τη διαρροή άνθρακα και την ανταγωνιστικότητα: στα περισσότερα συστήματα τα δικαιώματα κατανέμονται δωρεάν σε οντότητες που εμφανίζουν συμμόρφωση, σε τομείς που θεωρούνται ότι διατρέχουν κίνδυνο διαρροής άνθρακα, προκειμένου να διατηρηθεί η ανταγωνιστικότητά τους. |
| --- | --- |

—

Κανόνες για τη διαρροή άνθρακα και την ανταγωνιστικότητα: στα περισσότερα συστήματα τα δικαιώματα κατανέμονται δωρεάν σε οντότητες που εμφανίζουν συμμόρφωση, σε τομείς που θεωρούνται ότι διατρέχουν κίνδυνο διαρροής άνθρακα, προκειμένου να διατηρηθεί η ανταγωνιστικότητά τους.

2.3.2.   Ειδικά χαρακτηριστικά

| 2.3.2.1. | Ωστόσο, τείνουν να υπάρχουν διαφορές ανάμεσα στα διάφορα ΣΕΔΕ, ιδίως όσον αφορά ειδικά χαρακτηριστικά σχεδιασμού:






  — | Τομεακή κάλυψη: η ακριβής τομεακή κάλυψη διαφέρει ανάμεσα στα ΣΕΔΕ. Ορισμένα ΣΕΔΕ, για παράδειγμα, καλύπτουν μόνο τον τομέα της ενέργειας, ενώ άλλα εκτείνονται πέρα από τους τομείς της ενέργειας και της βιομηχανίας και καλύπτουν άλλους τομείς όπως απόβλητα, μεταφορές, εγχώρια αεροπορία, κατασκευές και δασοκομία. |
| --- | --- | --- |

2.3.2.1.

—

Τομεακή κάλυψη: η ακριβής τομεακή κάλυψη διαφέρει ανάμεσα στα ΣΕΔΕ. Ορισμένα ΣΕΔΕ, για παράδειγμα, καλύπτουν μόνο τον τομέα της ενέργειας, ενώ άλλα εκτείνονται πέρα από τους τομείς της ενέργειας και της βιομηχανίας και καλύπτουν άλλους τομείς όπως απόβλητα, μεταφορές, εγχώρια αεροπορία, κατασκευές και δασοκομία.

| — | Προβλέψεις για τη σταθερότητα της αγοράς: αρκετά ΣΕΔΕ περιέχουν προβλέψεις για τη σταθερότητα της αγοράς, οι οποίες μπορούν να πάρουν τη μορφή κατώτατων και ανώτατων τιμών και αποθεμάτων δικαιωμάτων. |
| --- | --- |

—

Προβλέψεις για τη σταθερότητα της αγοράς: αρκετά ΣΕΔΕ περιέχουν προβλέψεις για τη σταθερότητα της αγοράς, οι οποίες μπορούν να πάρουν τη μορφή κατώτατων και ανώτατων τιμών και αποθεμάτων δικαιωμάτων.

| — | Προβλέψεις ευελιξίας: η διαθεσιμότητα και οι κανόνες για προβλέψεις ευελιξίας όπως η τραπεζική, ο δανεισμός και η χρήση διεθνών πιστώσεων διαφέρουν μεταξύ των ΣΕΔΕ. |
| --- | --- |

—

Προβλέψεις ευελιξίας: η διαθεσιμότητα και οι κανόνες για προβλέψεις ευελιξίας όπως η τραπεζική, ο δανεισμός και η χρήση διεθνών πιστώσεων διαφέρουν μεταξύ των ΣΕΔΕ.

| — | Τιμή ανθρακούχων εκπομπών: σε ένα ΣΕΔΕ η τιμή των ανθρακούχων εκπομπών δεν καθορίζεται (με εξαίρεση συγκεκριμένες ρυθμίσεις τιμής, όπως κατώτατες και ανώτατες τιμές), αλλά καθορίζεται από την ισορροπία και τη δυναμική της αγοράς. Ως εκ τούτου, οι τιμές στα διάφορα ΣΕΔΕ κυμαίνονται από λίγα ευρώ έως και πάνω από 30 ανά τόνο. |
| --- | --- |

—

Τιμή ανθρακούχων εκπομπών: σε ένα ΣΕΔΕ η τιμή των ανθρακούχων εκπομπών δεν καθορίζεται (με εξαίρεση συγκεκριμένες ρυθμίσεις τιμής, όπως κατώτατες και ανώτατες τιμές), αλλά καθορίζεται από την ισορροπία και τη δυναμική της αγοράς. Ως εκ τούτου, οι τιμές στα διάφορα ΣΕΔΕ κυμαίνονται από λίγα ευρώ έως και πάνω από 30 ανά τόνο.

| — | Μείωση του ανώτατου ορίου: το ετήσιο ποσοστό μείωσης του ανώτατου ορίου διαφέρει ανάμεσα στα συστήματα και αντικατοπτρίζει τη φιλοδοξία του μακροπρόθεσμου στόχου μείωσης των εκπομπών της χώρας. |
| --- | --- |

—

Μείωση του ανώτατου ορίου: το ετήσιο ποσοστό μείωσης του ανώτατου ορίου διαφέρει ανάμεσα στα συστήματα και αντικατοπτρίζει τη φιλοδοξία του μακροπρόθεσμου στόχου μείωσης των εκπομπών της χώρας.

| — | Κανόνες σχετικά με τη διαρροή άνθρακα και την ανταγωνιστικότητα: οι ειδικοί κανόνες για τη διαρροή άνθρακα καθώς και ο τομέας που καλύπτουν αυτοί οι κανόνες διαφέρουν μεταξύ των ΣΕΔΕ. |
| --- | --- |

—

Κανόνες σχετικά με τη διαρροή άνθρακα και την ανταγωνιστικότητα: οι ειδικοί κανόνες για τη διαρροή άνθρακα καθώς και ο τομέας που καλύπτουν αυτοί οι κανόνες διαφέρουν μεταξύ των ΣΕΔΕ.

| — | Η χρήση των εσόδων: τα έσοδα από τον πλειστηριασμό δικαιωμάτων μπορούν να χρησιμοποιούνται με διαφορετικούς τρόπους. Σε ορισμένα συστήματα χρησιμοποιούνται για συγκεκριμένους σκοπούς, όπως η στήριξη της έρευνας και ανάπτυξης, η αποζημίωση των καλυπτόμενων οντοτήτων, κ.λπ. ενώ σε άλλα συστήματα εισρέουν στον γενικό δημόσιο προϋπολογισμό. Στην ΕΕ, τα κράτη μέλη θα πρέπει να χρησιμοποιούν τουλάχιστον το 50 % των εσόδων από τους πλειστηριασμούς για σκοπούς που σχετίζονται με το κλίμα και την ενέργεια. |
| --- | --- |

—

Η χρήση των εσόδων: τα έσοδα από τον πλειστηριασμό δικαιωμάτων μπορούν να χρησιμοποιούνται με διαφορετικούς τρόπους. Σε ορισμένα συστήματα χρησιμοποιούνται για συγκεκριμένους σκοπούς, όπως η στήριξη της έρευνας και ανάπτυξης, η αποζημίωση των καλυπτόμενων οντοτήτων, κ.λπ. ενώ σε άλλα συστήματα εισρέουν στον γενικό δημόσιο προϋπολογισμό. Στην ΕΕ, τα κράτη μέλη θα πρέπει να χρησιμοποιούν τουλάχιστον το 50 % των εσόδων από τους πλειστηριασμούς για σκοπούς που σχετίζονται με το κλίμα και την ενέργεια.

2.4.   Σύντομη επισκόπηση του ΣΕΔΕ της ΕΕ, της πρώτης και μεγαλύτερης αγοράς ανθρακούχων εκπομπών

| 2.4.1. | Το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΕΔΕ ΕΕ) είναι το πρώτο και μεγαλύτερο σύστημα ανώτατου ορίου και εμπορίας για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου (3). Το ΣΕΔΕ ΕΕ έχει δημιουργηθεί και επεκταθεί σε τρία διαδοχικά στάδια: Στάδιο I (2005 έως 2007), Στάδιο II (2008 έως 2012, ευθυγραμμισμένο με την πρώτη περίοδο ανάληψης υποχρεώσεων στο πλαίσιο του πρωτοκόλλου του Κιότο), Στάδιο III (2013 έως 2020, ευθυγραμμισμένο με τη δεύτερη περίοδο ανάληψης υποχρεώσεων στο πλαίσιο του πρωτοκόλλου του Κιότο). (4) |
| --- | --- |

2.4.1.

| 2.4.2. | Το επικείμενο στάδιο IV θα ξεκινήσει το 2021 και θα διαρκέσει έως το 2030. Το ΣΕΔΕ ΕΕ καλύπτει περίπου 11 000 σταθμούς παραγωγής ενέργειας, μονάδες παραγωγής και άλλες σταθερές εγκαταστάσεις, καθώς και αεροπορικές δραστηριότητες, σε 30 χώρες: τα 27 κράτη μέλη της ΕΕ, καθώς και την Ισλανδία, το Λιχτενστάιν και τη Νορβηγία. Συνολικά, περίπου το 45 % όλων των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου της ΕΕ καλύπτονται από το ΣΕΔΕ ΕΕ (5). |
| --- | --- |

2.4.2.

| 2.4.3. | Το πλαίσιο πολιτικής της ΕΕ για το κλίμα και την ενέργεια για το 2030, το οποίο εγκρίθηκε τον Οκτώβριο του 2014, επιβεβαιώνει τη στρατηγική της Ευρώπης προς την απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές, και επεκτείνει τους στόχους της Ένωσης για την απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές μετά το 2020, συμπεριλαμβανομένου του στόχου για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου τουλάχιστον κατά 40 % (σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990) έως το 2030. |
| --- | --- |

2.4.3.

| 2.4.4. | Η συνεισφορά του ΣΕΔΕ ΕΕ στην επίτευξη των ως άνω μειώσεων των αερίων του θερμοκηπίου έως το 2030 έγκειται στη μείωση των εκπομπών κατά 43 % (σε σύγκριση με το 2005) στους τομείς που καλύπτονται από το ΣΕΔΕ της ΕΕ (6) .Το στάδιο IV του ΣΕΔΕ ΕΕ θα διαρκέσει από το 2021 έως το 2030. Ο στόχος του σταδίου IV είναι η αύξηση του ρυθμού μείωσης των εκπομπών, ο καθορισμός καλύτερα στοχευμένων κανόνων για τη διαρροή άνθρακα και η χρηματοδότηση της καινοτομίας που περιλαμβάνει χαμηλά επίπεδα εκπομπών άνθρακα και ο εκσυγχρονισμός του τομέα της ενέργειας (7). Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εισήγαγε νέους κανόνες για τη μεταρρύθμιση του ΣΕΔΕ ΕΕ πριν από το στάδιο IV και, το κυριότερο, για την ευθυγράμμιση της πορείας προς τη μείωση των ανώτατων ορίων με τον στόχο για τη μείωση των εκπομπών έως το 2030. |
| --- | --- |

2.4.4.

2.5.   Συμπληρωματικά μέτρα στο πλαίσιο μιας γενικής πολιτικής της ΕΕ για το κλίμα

| 2.5.1. | Στο επίπεδο της ΕΕ, το ΣΕΔΕ ΕΕ δεν είναι η μόνη πανευρωπαϊκή πολιτική που έχει υλοποιηθεί για την εκπλήρωση του στόχου της ένωσης για το κλίμα και την ενέργεια για το 2020. Η δέσμη μέτρων της ΕΕ για το κλίμα και την ενέργεια για το 2020 έθεσε τρεις διαφορετικούς στόχους, οι οποίοι πρέπει να εκπληρωθούν έως το 2020:






  — | Μείωση 20 %, κάτω από τα επίπεδα του 1990, για τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. |
| --- | --- | --- |

2.5.1.

—

Μείωση 20 %, κάτω από τα επίπεδα του 1990, για τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου.

| — | Μερίδιο 20 % της ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές στο ενεργειακό μείγμα της Ένωσης. |
| --- | --- |

—

Μερίδιο 20 % της ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές στο ενεργειακό μείγμα της Ένωσης.

| — | Βελτίωση 20 % της ενεργειακής απόδοσης. |
| --- | --- |

—

Βελτίωση 20 % της ενεργειακής απόδοσης.

| 2.5.2. | Ενώ το ΣΕΔΕ ΕΕ σχεδιάστηκε ως το βασικό όργανο πολιτικής στην απαλλαγή της ευρωπαϊκής οικονομίας από τις ανθρακούχες εκπομπές και την επίτευξη του πρώτου στόχου, η οδηγία για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (RED) και η οδηγία για την ενεργειακή απόδοση (EED) υλοποιήθηκαν για την επίτευξη του δεύτερου και του τρίτου στόχου. |
| --- | --- |

2.5.2.

| 2.5.3. | Επιπλέον, αρκετά κράτη μέλη έχουν εφαρμόσει συμπληρωματικές και επικαλυπτόμενες πολιτικές σε εθνικό επίπεδο, κυρίως με τη μορφή κατώτατων τιμών και σταδιακών καταργήσεων των ανθρακούχων εκπομπών. Για τη διασφάλιση της αποτελεσματικής ρύθμισης, είναι σημαντικό να αποφευχθούν οι αρνητικές επιπτώσεις των συμπληρωματικών και επικαλυπτόμενων πολιτικών. |
| --- | --- |

2.5.3.

| 2.5.4. | Η εφαρμογή συμπληρωματικών και επικαλυπτόμενων πολιτικών θα μπορούσε να επηρεάσει σημαντικά τη λειτουργία της αγοράς ανθρακούχων εκπομπών της ΕΕ. Η δραστική μείωση των εκπομπών λόγω αυτών των πολιτικών θα είχε ως αποτέλεσμα τη μείωση της ζήτησης για δικαιώματα εκπομπών και, κατά συνέπεια, θα προκαλούσε στρεβλώσεις στην ισορροπία της αγοράς. |
| --- | --- |

2.5.4.

| 2.5.5. | Αυτές οι επιπτώσεις μπορούν σε συγκεκριμένο βαθμό να μετριαστούν από το αποθεματικό για τη σταθερότητα της αγοράς (ΑΣΑ), το οποίο ξεκίνησε να λειτουργεί τον Ιανουάριο του 2019 και έχει στόχο την απορρόφηση του πλεονάσματος δικαιωμάτων που συσσωρεύεται στην αγορά. Κατά τα έτη 2019-2023 το ΑΣΑ θα παρακρατήσει το 24 % του πλεονάσματος. Αυτός ο αριθμός θα μειωθεί στο 12 % από το 2024 και εφεξής, και από το 2023, τα δικαιώματα που θα παρακρατούνται στο ΑΣΑ και υπερβαίνουν τον αριθμό δικαιωμάτων που τέθηκαν σε πλειστηριασμό κατά το προηγούμενο έτος δεν θα ισχύουν πλέον. Ωστόσο, είναι κρίσιμης σημασίας να διασφαλιστεί μεγαλύτερη διαφάνεια και συγκρισιμότητα αυτών των επικαλυπτόμενων πολιτικών με το ΣΕΔΕ της ΕΕ και, στις περιπτώσεις όπου οι επιπτώσεις είναι σημαντικές, να ελαχιστοποιούνται οι αρνητικές επιπτώσεις. |
| --- | --- |

2.5.5.

| 2.5.6. | Το ζήτημα των επιδοτήσεων για τα ορυκτά καύσιμα που χορηγούνται σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο θα πρέπει να καταλαμβάνει θέση προτεραιότητας στο θεματολόγιο της ΕΕ λόγω του μεγέθους τους: έως 300 δισεκατομμύρια ευρώ το έτος, που αντιστοιχεί στο ένα τρίτο της συνολικής επένδυσης της Πράσινης Συμφωνίας και οδηγεί σε πιο ενεργή δέσμευση της ΕΕ στην αναδυόμενη διαπραγμάτευση στον ΠΟΕ για την παγκόσμια σταδιακή κατάργηση των επιδοτήσεων για τα ορυκτά καύσιμα. |
| --- | --- |

2.5.6.

| 2.5.7. | Η ΕΟΚΕ αναγνώρισε επίσης την ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές ως ιδανικό εργαλείο περιφερειακής ανάπτυξης (βιομάζα, αιολική, ηλιακή ενέργεια, κ.λπ.). Το βασικό ζήτημα ήταν πώς θα συνδυαστούν οι δύο πολιτικές, της σταδιακής κατάργησης των επιδοτήσεων για την ενέργεια από ορυκτά καύσιμα (άνθρακας, πετρέλαιο) και της σταδιακής εισαγωγής κινήτρων για τη χρήση ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές. |
| --- | --- |

2.5.7.

3.   Προκλήσεις και ευκαιρίες για το μέλλον των αγορών ανθρακούχων εκπομπών

| 3.1. | COVID-19 και οι επιπτώσεις της στην πολιτική για το κλίμα |
| --- | --- |

3.1.

| 3.1.1. | Στην ΕΕ, τα μέτρα περιορισμού οδήγησαν σε μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα (CO2) κατά 58 % ημερησίως (8). Εάν τα μέτρα αυτά διαρκέσουν 45 ημέρες στην πλειονότητα των κρατών μελών, μπορούν να αποφευχθούν 45 μεγατόνοι CO2 το 2020, οι οποίοι αντιστοιχούν στο 5 % των ετήσιων εκπομπών της ΕΕ. Στις οδικές και τις αεροπορικές μεταφορές, οι ημερήσιες εκπομπές είναι 10 φορές λιγότερες από τις φυσιολογικές, ενώ η μείωση φτάνει το 40 % στην ενέργεια. |
| --- | --- |

3.1.1.

| 3.1.2. | Η τρέχουσα μείωση των εκπομπών αναμένεται να είναι προσωρινή και η ΕΕ θα αντιμετωπίσει σύντομα τις ίδιες προκλήσεις για την απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές (9). Τούτο σημαίνει ότι η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία θα πρέπει να εφαρμοστεί σύμφωνα με το προβλεπόμενο χρονοδιάγραμμα. Η παραμικρή καθυστέρηση μας απομακρύνει από τον στόχο του ουδέτερου ισοζυγίου διοξειδίου του άνθρακα έως το 2050. |
| --- | --- |

3.1.2.

| 3.1.3. | Τα μέσα της αγοράς για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου παρουσιάζουν επαρκή ανθεκτικότητα στις επιπτώσεις της νόσου COVID-19. Οι τιμές των δικαιωμάτων εκπομπών έχουν μειωθεί, γεγονός που αντικατοπτρίζει χαμηλότερη αναμενόμενη ζήτηση, και προσφέρει βραχυπρόθεσμη ανακούφιση στις επιχειρήσεις που πλήττονται. Τα μέτρα σταθεροποίησης της αγοράς που ενσωματώνονται στα περισσότερα υπάρχοντα συστήματα εμπορίας εκπομπών διασφαλίζουν ότι η μείωση στις τιμές άνθρακα δεν θα μειώνεται κάτω από ένα συγκεκριμένο επίπεδο και ότι δεν θα παρατείνεται σε μεσοπρόθεσμο έως μακροπρόθεσμο πλαίσιο. Είναι σημαντικό να διασφαλίζεται ότι αυτά τα μέτρα είναι επαρκή για να αντέξουν τις επιπτώσεις της νόσου COVID-19. Αυτό είναι απαραίτητο ώστε να διασφαλίζεται μακροπρόθεσμη βεβαιότητα για τις τιμές άνθρακα. Οι ρυθμιστές είχαν επίσης τη δυνατότητα να διασφαλίζουν την ευελιξία με τη συμμόρφωση και τις κανονιστικές προθεσμίες σε μια περίοδο πολύ στρεβλωτικών περιστάσεων. |
| --- | --- |

3.1.3.

| 3.2. | Η
  έγκριση κοινών κανόνων για την απελευθέρωση των δυνατοτήτων των αγορών ανθρακούχων εκπομπών (Άρθρο 6 της Συμφωνίας του Παρισιού) |
| --- | --- |

3.2.

| 3.2.1. | Η Συμφωνία του Παρισιού, η οποία εγκρίθηκε τον Δεκέμβριο του 2015, προετοίμασε το έδαφος για τη δράση σχετικά με την κλιματική αλλαγή στο δεύτερο μισό του αιώνα, εάν όχι για πολύ περισσότερο. Σύμφωνα με τη Συμφωνία του Παρισιού, οι συμμετέχουσες χώρες αναμένονται να προτείνουν εθνικά καθορισμένες συνεισφορές (NDC) αναφέροντας τη συμβολή τους στον συνολικό στόχο της Συμφωνίας. Οι NDC είναι γενικά ποικίλες, ωστόσο περιλαμβάνουν συνήθως έναν στόχο μείωσης των εκπομπών για τα επόμενα 10 έτη. |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.2.2. | Το άρθρο 6 της Συμφωνίας του Παρισιού έχει στόχο τη θέσπιση ενός πλαισίου συνεργασίας των χωρών για την εφαρμογή των NDC, μεταξύ άλλων μέσω προσεγγίσεων που βασίζονται στην αγορά. Ως εκ τούτου έχει τη δυνατότητα να θεσπίσει ένα πλαίσιο για δημιουργία μιας διεθνούς αγοράς ανθρακούχων εκπομπών στο πλαίσιο της Συμφωνίας του Παρισιού. Το πιο σημαντικό είναι ότι μπορεί να αποτελέσει βασικό συντελεστή διάδοσης και επέκτασης των πολιτικών τιμολόγησης άνθρακα και των συστημάτων εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών. Μέσω του άρθρου 6, οι χώρες που έχουν σε λειτουργία ένα ΣΕΔΕ θα έχουν τη δυνατότητα σύνδεσης του συστήματός τους με άλλο ΣΕΔΕ και να χρησιμοποιήσουν τον σύνδεσμο ως τρόπο επίτευξης των NDC τους. Οι χώρες θα μπορούν επίσης να συνάπτουν συμβάσεις για διεθνείς πιστώσεις που θα χρησιμοποιούνται για τη συμμόρφωση με τις εγχώριες πολιτικές τους μέσω ενός διεθνούς πλαισίου αγοράς. Οι διαπραγματεύσεις της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για την κλιματική αλλαγή (UNFCCC) δεν οδήγησαν στην έγκριση κατευθυντήριων γραμμών για την επιχειρησιακή εφαρμογή του άρθρου 6 στη σύνοδο COP24 το 2018 και στη σύνοδο COP25 το 2019, λόγω σημαντικών αποκλίσεων μεταξύ ορισμένων μερών. Η έγκριση των κατευθυντήριων γραμμών του άρθρου 6 έχει υποβληθεί στο πλαίσιο της συνόδου COP26, και είναι κρίσιμης σημασίας για την ολοκλήρωση αυτής της διαδικασίας χωρίς άλλες καθυστερήσεις. |
| --- | --- |

3.2.2.

| 3.3. | Η διαπραγμάτευση μιας φιλόδοξης και ισορροπημένης διμερούς συμφωνίας μεταξύ αφενός των αγορών ανθρακούχων εκπομπών των 27 κρατών μελών της ΕΕ και αφετέρου του Ηνωμένου Βασιλείου |
| --- | --- |

3.3.

| 3.3.1. | Υπάρχει συναίνεση εντός της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ότι το Ηνωμένο Βασίλειο θα αποτελέσει έναν εξαιρετικό εταίρο για θέματα κλιματικής αλλαγής, αλλά υπάρχει επίσης η αίσθηση ότι, για να επιτευχθεί ανθεκτικότητα στο χρόνο, η συμφωνία πρέπει να ενσωματώνει σαφείς διατάξεις για το κλίμα ώστε να καλύπτονται οι ελιγμοί του Ηνωμένου Βασιλείου για απόκλιση από τους κανόνες της ΕΕ. |
| --- | --- |

3.3.1.

| 3.3.2. | Η προσέγγιση της ΕΕ βασίζεται σε τέσσερα στοιχεία:






  — | Η Συμφωνία του Παρισιού θα πρέπει να αποτελεί βασικό στοιχείο των ΣΕΣ. Αυτό σημαίνει ότι ένα από τα μέρη θα μπορούσε να αναστείλει τις διατάξεις της Συνθήκης σε περίπτωση που το άλλο μέρος παραβιάσει μια τέτοια διάταξη. |
| --- | --- | --- |

3.3.2.

—

Η Συμφωνία του Παρισιού θα πρέπει να αποτελεί βασικό στοιχείο των ΣΕΣ. Αυτό σημαίνει ότι ένα από τα μέρη θα μπορούσε να αναστείλει τις διατάξεις της Συνθήκης σε περίπτωση που το άλλο μέρος παραβιάσει μια τέτοια διάταξη.

| — | Και τα δύο μέρη πρέπει να επιβεβαιώσουν τις δεσμεύσεις τους για την κλιματική ουδετερότητα έως το 2050: το Ηνωμένο Βασίλειο έχει ήδη νομοθετήσει σχετικά με αυτό, αλλά πιστεύουμε ότι μια διάταξη για τη μελλοντική συμφωνία μεταξύ της ΕΕ και του ΗΒ θα ενίσχυε αυτήν τη δέσμευση. |
| --- | --- |

—

Και τα δύο μέρη πρέπει να επιβεβαιώσουν τις δεσμεύσεις τους για την κλιματική ουδετερότητα έως το 2050: το Ηνωμένο Βασίλειο έχει ήδη νομοθετήσει σχετικά με αυτό, αλλά πιστεύουμε ότι μια διάταξη για τη μελλοντική συμφωνία μεταξύ της ΕΕ και του ΗΒ θα ενίσχυε αυτήν τη δέσμευση.

| — | Ισότιμοι όροι και ρήτρα μη υποβάθμισης: αυτό είναι ένα κρίσιμο στοιχείο για την ΕΕ. Εάν θέλουμε αυτή η συμφωνία να αντέξει στον χρόνο, πρέπει να διασφαλίσουμε ότι οι μελλοντικές διοικήσεις στο ΗΒ δεν θα υποβαθμίσουν τα τρέχοντα υψηλά πρότυπα που έχουμε στον αγώνα κατά της κλιματικής αλλαγής. |
| --- | --- |

—

Ισότιμοι όροι και ρήτρα μη υποβάθμισης: αυτό είναι ένα κρίσιμο στοιχείο για την ΕΕ. Εάν θέλουμε αυτή η συμφωνία να αντέξει στον χρόνο, πρέπει να διασφαλίσουμε ότι οι μελλοντικές διοικήσεις στο ΗΒ δεν θα υποβαθμίσουν τα τρέχοντα υψηλά πρότυπα που έχουμε στον αγώνα κατά της κλιματικής αλλαγής.

| — | Δημιουργία συστήματος τιμολόγησης άνθρακα στο Ηνωμένο Βασίλειο: το Ηνωμένο Βασίλειο αποφάσισε να αποχωρήσει από το ΣΕΔΕ της ΕΕ. Το 2019 στο Ηνωμένο Βασίλειο αναλογούσε το 7 % των συνολικών δικαιωμάτων του ΣΕΔΕ, και σε ορισμένους τομείς όπως η αεροπορία, το μερίδιό τους ανήλθε στο 19 %. Είναι επομένως ζωτικής σημασίας, το Ηνωμένο Βασίλειο να οικοδομήσει τη δική του αγορά λαμβάνοντας υπόψη τη συμβατότητα με το σύστημα της ΕΕ. Το Ηνωμένο Βασίλειο υπέβαλε την 1η Ιουνίου πρόταση για τη δημιουργία ενός εγχώριου ΣΕΔΕ. Η ΕΕ είναι ανοιχτή στη δυνατότητα μιας συμφωνίας σύνδεσης μεταξύ του μελλοντικού ΣΕΔΕ του ΗΒ και του ΣΕΔΕ της ΕΕ, εάν αυτή η σύνδεση δεν βλάπτει την ακεραιότητα του ΣΕΔΕ της ΕΕ. |
| --- | --- |

—

Δημιουργία συστήματος τιμολόγησης άνθρακα στο Ηνωμένο Βασίλειο: το Ηνωμένο Βασίλειο αποφάσισε να αποχωρήσει από το ΣΕΔΕ της ΕΕ. Το 2019 στο Ηνωμένο Βασίλειο αναλογούσε το 7 % των συνολικών δικαιωμάτων του ΣΕΔΕ, και σε ορισμένους τομείς όπως η αεροπορία, το μερίδιό τους ανήλθε στο 19 %. Είναι επομένως ζωτικής σημασίας, το Ηνωμένο Βασίλειο να οικοδομήσει τη δική του αγορά λαμβάνοντας υπόψη τη συμβατότητα με το σύστημα της ΕΕ. Το Ηνωμένο Βασίλειο υπέβαλε την 1η Ιουνίου πρόταση για τη δημιουργία ενός εγχώριου ΣΕΔΕ. Η ΕΕ είναι ανοιχτή στη δυνατότητα μιας συμφωνίας σύνδεσης μεταξύ του μελλοντικού ΣΕΔΕ του ΗΒ και του ΣΕΔΕ της ΕΕ, εάν αυτή η σύνδεση δεν βλάπτει την ακεραιότητα του ΣΕΔΕ της ΕΕ.

| 3.4. | Διδάγματα που έχουν αντληθεί από τη Συνολική οικονομική και εμπορική συμφωνία (ΣΟΕΣ) και ευκαιρίες για διμερή συνεργασία για το κλίμα |
| --- | --- |

3.4.

| 3.4.1. | Μια διάταξη που συνδέει το εμπόριο και το περιβάλλον βρίσκεται στο άρθρο 24.4 της ΣΟΕΣ, όπου τόσο ο Καναδάς όσο και η ΕΕ επιβεβαιώνουν τις δεσμεύσεις τους για την εφαρμογή των πολυμερών συμφωνιών των οποίων αποτελούν μέρος. Αυτή η διάταξη θα μπορούσε να αποτελέσει γέφυρα για συνομιλίες μεταξύ του Καναδά και της ΕΕ σχετικά με την εφαρμογή πολυμερών περιβαλλοντικών συμφωνιών (ΠΠΣ) όπου ανταλλάσσονται κοινές ανησυχίες, συμπεριλαμβανομένης μιας βάσης επάνω στην οποία ο Καναδάς και η ΕΕ μπορούν να αναπτύξουν ή να κατευθύνουν νέες πρωτοβουλίες συνεργασίας για το κλίμα στο πλαίσιο της Συμφωνίας του Παρισιού. |
| --- | --- |

3.4.1.

| 3.4.2. | Το άρθρο 22.3 της ΣΟΕΣ ζητεί συνεργασία σχετικά με τις συναλλαγές μεταξύ Καναδά-ΕΕ για την προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης. Το πρόγραμμα εργασίας στο πλαίσιο του άρθρου 24 περιλαμβάνει συνεργασία σχετικά με τις επιπτώσεις των συναλλαγών και των επενδύσεων στην περιβαλλοντική πολιτική, καθώς και εξέταση πτυχών του καθεστώτος για το κλίμα που σχετίζονται με τις συναλλαγές, όπως οι αγορές ανθρακούχων εκπομπών και η μεταφορά και ανάπτυξη καθαρής τεχνολογίας. Το άρθρο 24.12 περιέχει έναν κατάλογο 10 ενδεικτικών τομέων πιθανής συνεργασίας για περιβαλλοντικά θέματα μεταξύ των μερών, σε ορισμένους από τους οποίους η ΣΟΕΣ θα μπορούσε να λειτουργήσει ως πλατφόρμα «πολυμεροποίησης» της ανάπτυξης εθνικών πολιτικών. |
| --- | --- |

3.4.2.

| 3.4.3. | Οι κοινές εργασίες της ΕΕ και του Καναδά σχετικά με τις συνοριακές προσαρμογές άνθρακα είναι ένας τομέας πιθανής συνεργασίας σχετικά με τις «εμπορικές πτυχές του τρέχοντος και μελλοντικού διεθνούς καθεστώτος για την κλιματική αλλαγή.» Αυτή η συνεργασία θα μπορούσε να εντάσσεται στον τομέα της ανταλλαγής πληροφοριών και της συμφωνίας σχετικά με τις βέλτιστες πρακτικές, για παράδειγμα, στους τομείς του υπολογισμού του άνθρακα που ενσωματώνεται στα αγαθά που διατίθενται στην αγορά ή της ευθυγράμμισης μεθοδολογιών για την αντιμετώπιση της ανταγωνιστικότητας και της διαρροής σε όλους τους ενεργοβόρους και εμπορικά εκτεθειμένους τομείς που επί του παρόντος καλύπτονται στο πλαίσιο συστημάτων εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών εθνικής συμμόρφωσης τόσο στον Καναδά όσο και στην ΕΕ. |
| --- | --- |

3.4.3.

| 3.4.4. | Με στήριξη από τους τομείς που επηρεάζονται, όπως το σκυρόδεμα ή το αλουμίνιο, θα μπορούσαν επίσης να εμφανιστούν βιώσιμες ευκαιρίες για κοινές τομεακές πιλοτικές δράσεις συνεργασίας μεταξύ ΕΕ και Καναδά σχετικά με τον σχεδιασμό ΣΕΔΕ και τις προσεγγίσεις της διατήρησης της ανταγωνιστικότητας και της αποφυγής διαρροών (π.χ. κοινών κριτηρίων αναφοράς και μεθοδολογιών υπολογισμού δωρεάν κατανομών, κοινών συνοριακών προσαρμογών άνθρακα κ.λπ.). |
| --- | --- |

3.4.4.

| 3.5. | Διδάγματα που έχουν αντληθεί από την επέκταση του τομεακού πεδίου: μεταφορές και καύσιμα |
| --- | --- |

3.5.

| 3.5.1. | Καθώς η ΕΕ διερευνά μελλοντικές τροποποιήσεις του ΣΕΔΕ της ΕΕ, απαιτείται μεγάλη προσοχή στις εμπειρίες από τον σχεδιασμό και τη θέση σε λειτουργία της αγοράς από τα υποεθνικά καθεστώτα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών της Βόρειας Αμερικής. Ένας συγκεκριμένος τομέας από τον οποίο αντλούνται πολύτιμα διδάγματα για την ΕΕ σχετίζεται με τον τρόπο με τον οποίο η Καλιφόρνια και το Κεμπέκ επέκτειναν την κάλυψη του ΣΕΔΕ ώστε να περιλαμβάνει τους τομείς των μεταφορών και των καυσίμων. Από το 2015, οι διανομείς καυσίμων για τις μεταφορές, φυσικού αερίου και άλλων καυσίμων της Καλιφόρνιας και του Κεμπέκ αναλαμβάνουν υποχρεώσεις συμμόρφωσης στο πλαίσιο του κοινού προγράμματος ανωτάτων ορίων και δικαιωμάτων εμπορίας «Δυτική Πρωτοβουλία για το Κλίμα (WCI)». Οι καλυπτόμενες οντότητες από αυτόν τον τομέα δεν λαμβάνουν δωρεάν κατανομές δικαιωμάτων αλλά υποχρεούνται να τα αγοράσουν μέσω τριμηνιαίων πλειστηριασμών κρατικής διαχείρισης ή της ιδιωτικής δευτερογενούς αγοράς. |
| --- | --- |

3.5.1.

| 3.5.2. | Μια άλλη ιδέα από τις ΗΠΑ που αξίζει να παρατηρηθεί είναι η Πρωτοβουλία για το Κλίμα στις Μεταφορές (10) (TCI), μια περιφερειακή συνεργασία 12 βορειοανατολικών και μεσοατλαντικών πολιτειών των ΗΠΑ και της Περιφέρειας της Κολούμπια που επιδιώκει τη βελτίωση των μεταφορών, την ανάπτυξη της οικονομίας καθαρής ενέργειας και τη μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα από τον τομέα των μεταφορών. Η πρωτοβουλία στηρίζεται στον ηγετικό ρόλο της περιφέρειας όσον αφορά τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στον τομέα της ενέργειας μέσω ενός προγράμματος ανωτάτων ορίων και δικαιωμάτων εμπορίας περιφερειακής συμμόρφωσης, της «Περιφερειακής Πρωτοβουλίας Αερίων του Θερμοκηπίου (RGGI)», που υιοθετήθηκε το 2009. Καθώς το ένα τρίτο των συνολικών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου του τομέα των μεταφορών από τις περιφέρειες δικαιοδοσίας της «Πρωτοβουλίας για το Κλίμα στις Μεταφορές», οι συμμετέχουσες πολιτείες εργάζονται το 2020 για την ανάπτυξη μιας συνεργατικής προσέγγισης «πρότυπου κανόνα» με συστάσεις για τον σχεδιασμό προγράμματος ΣΕΔΕ σχετικά με την αντιμετώπιση αυτών των τομεακών εκπομπών που επί του παρόντος είναι ακάλυπτες — και αυξανόμενες. Σκοπός είναι το(τα) νέο(α) ή εκτεταμένο(α) πρόγραμμα(προγράμματα) ΣΕΔΕ να δρομολογήσουν περιόδους έναρξης της συμμόρφωσης από το 2022. |
| --- | --- |

3.5.2.

| 3.5.3. | Τα οφέλη της ευρύτερης τομεακής επέκτασης των ΣΕΔΕ για το κλίμα και την οικονομία είναι σαφή: όσο μεγαλύτερη και ευρύτερη είναι η αγορά, τόσο μεγαλύτερη η ποικιλία συμμετεχόντων της αγοράς, ευκαιριών μείωσης, τεχνολογικών καινοτομιών και βελτιωμένων αποδόσεων, γεγονός που έχει ως αποτέλεσμα χαμηλότερο κόστος προγράμματος και μείωσης ανά τόνο, καθώς και εκτεταμένο χαρτοφυλάκιο μειώσεων εκπομπών, καθαρής χρηματοδότησης και επένδυσης. |
| --- | --- |

3.5.3.

4.   Προκλήσεις για τις πολιτικές της ΕΕ για το κλίμα και τη βιομηχανία

4.1.   Μια επιτυχημένη αναθεώρηση του συστήματος ΣΕΔΕ

| 4.1.1. | Το Πλαίσιο πολιτικής για το κλίμα και την ενέργεια της ΕΕ για το 2030, το οποίο εγκρίθηκε τον Οκτώβριο του 2014, έθεσε τους ακόλουθους στόχους:






  — | μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά τουλάχιστον 40 % (σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990), |
| --- | --- | --- |

4.1.1.

—

μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά τουλάχιστον 40 % (σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990),

| — | επίτευξη μεριδίου τουλάχιστον 27 % για την ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές, |
| --- | --- |

—

επίτευξη μεριδίου τουλάχιστον 27 % για την ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές,

| — | βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης κατά τουλάχιστον 27 %. |
| --- | --- |

—

βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης κατά τουλάχιστον 27 %.

| 4.1.2. | Στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας, η οποία παρουσιάστηκε τον Δεκέμβριο του 2019, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχεδιάζει την αύξηση του στόχου της ΕΕ για το 2030, συμπεριλαμβανομένου του ΣΕΔΕ της ΕΕ. Στόχος είναι η αύξηση του συνολικού στόχου της μείωσης από το 40 % στο 50 % ή 55 %, προκειμένου να τεθούν οι εκπομπές της ΕΕ σε πορεία προς την επίτευξη του ουδέτερο ισοζυγίου του διοξειδίου του άνθρακα έως το 2050. Το ολοκληρωμένο και λεπτομερές σχέδιο για την αύξηση των στόχων για το 2030 αναμένεται να παρουσιαστεί τον Οκτώβριο του 2020, και συγκεκριμένες προτάσεις για αναθεωρήσεις σχετικών νομοθετικών μέτρων θα παρουσιαστούν τον Ιούνιο του 2021. Οι προτάσεις αυτές θα περιλαμβάνουν αναθεώρηση της οδηγίας για τη θέσπιση συστήματος εμπορίας εκπομπών της ΕΕ, πιθανώς σε συνδυασμό με την αναθεώρηση του αποθεματικού για τη σταθερότητα της αγοράς (ΑΣΑ). |
| --- | --- |

4.1.2.

| 4.1.3. | Αυτό σημαίνει ότι ο στόχος για το ΣΕΔΕ της ΕΕ για το 2030 και οι κανόνες του συστήματος θα τεθούν σε διεξοδική αναθεώρηση κατά τα επόμενα έτη. Καθώς θα ξεκινά αυτή η αναθεώρηση, θα είναι κρίσιμης σημασίας να δοθεί μεγάλη προσοχή στα βασικά χαρακτηριστικά του ΣΕΔΕ της ΕΕ και στον τρόπο με τον οποίο επηρεάζουν την ευρωπαϊκή βιομηχανία. |
| --- | --- |

4.1.3.

4.2.   Ο σχεδιασμός και η εφαρμογή ενός μηχανισμού συνοριακής προσαρμογής άνθρακα της ΕΕ

| 4.2.1. | Η ιδέα του φόρου άνθρακα στα σύνορα της ΕΕ υπήρχε ήδη στο θεματολόγιο της Ursula von der Leyen όταν ήταν ακόμα υποψήφια. Από τον διορισμό της ως Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, αυτή η σκέψη για μηχανισμούς προσαρμογής άνθρακα της ΕΕ που θα μπορούσε να πάρει διάφορες μορφές — φόρους, όμοια ΣΕΔΕ ή πρότυπα — αποτελεί προτεραιότητα για την Ευρωπαϊκή Ένωση. |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | Η ΓΔ Taxud ξεκίνησε τον Μάρτιο του 2020 διαδικτυακές διαβουλεύσεις προκειμένου να συγκεντρώσει τις απόψεις όλων των ενδιαφερόμενων μερών. Τα αποτελέσματα αυτών των διαβουλεύσεων καθώς και οι συζητήσεις με εμπειρογνώμονες από τα κράτη μέλη θα είναι χρήσιμα για τη σύνταξη νομικής πρότασης την άνοιξη του 2021. Τα μελλοντικά μέτρα για τον άνθρακα θα πρέπει να είναι συμβατά με τους κανόνες του ΠΟΕ και άλλες διεθνείς υποχρεώσεις της ΕΕ. Αυτό ουσιαστικά σημαίνει ότι δεν πρέπει να εισάγουν διακρίσεις και να είναι αναλογικά σύμφωνα με τη νομολογία. |
| --- | --- |

4.2.2.

| 4.3. | Η ΕΟΚΕ συνιστά στην Επιτροπή να εμβαθύνει τον προβληματισμό της σχετικά με τις διάφορες επιλογές πολιτικής, όπως η μεταρρύθμιση του ΣΕΔΕ, οι μηχανισμοί συνοριακής προσαρμογής άνθρακα ή ο προσαρμοσμένος στην ένταση άνθρακα συντελεστής ΦΠΑ, και να τις συγκρίνει βάσει των εξής κριτηρίων:







  — | του αντικτύπου επί της διαρροής άνθρακα και επενδύσεων, σε ένα μελλοντικό σενάριο με υψηλότερες τιμές και χαμηλότερη διαθεσιμότητα δικαιωμάτων εκπομπών στο πλαίσιο του ΣΕΔΕ στην ΕΕ, |
| --- | --- | --- |

4.3.

—

του αντικτύπου επί της διαρροής άνθρακα και επενδύσεων, σε ένα μελλοντικό σενάριο με υψηλότερες τιμές και χαμηλότερη διαθεσιμότητα δικαιωμάτων εκπομπών στο πλαίσιο του ΣΕΔΕ στην ΕΕ,

| — | της ασφάλειας δικαίου όσον αφορά τη συμμόρφωση με τους κανόνες του ΠΟΕ, |
| --- | --- |

—

της ασφάλειας δικαίου όσον αφορά τη συμμόρφωση με τους κανόνες του ΠΟΕ,

| — | της δυνατότητας αποδοχής τους από τους εμπορικούς εταίρους, |
| --- | --- |

—

της δυνατότητας αποδοχής τους από τους εμπορικούς εταίρους,

| — | της τεχνικής σκοπιμότητας, ειδικά όσον αφορά την ύπαρξη παγκοσμίως αποδεκτών λογιστικών προτύπων και προτύπων μέτρησης, καθώς και αξιόπιστων και αναγνωρισμένων βάσεων δεδομένων (11). |
| --- | --- |

—

της τεχνικής σκοπιμότητας, ειδικά όσον αφορά την ύπαρξη παγκοσμίως αποδεκτών λογιστικών προτύπων και προτύπων μέτρησης, καθώς και αξιόπιστων και αναγνωρισμένων βάσεων δεδομένων (11).

4.4.   Πλεονεκτήματα ενός μηχανισμού προσαρμογής άνθρακα της ΕΕ

| 4.4.1. | Ένας τέτοιος μηχανισμός θα θωρακίσει τις εταιρείες εντάσεως άνθρακα της ΕΕ (χάλυβας και σκυρόδεμα, για παράδειγμα) έναντι των φθηνότερων εισαγωγών που προέρχονται από τρίτες χώρες χωρίς καθόλου ή με πιο αδύναμη πολιτική για το κλίμα (απουσία αγοράς ανθρακούχων εκπομπών, απουσία τιμολόγησης ανθρακούχων εκπομπών). Αυτή η προσαρμογή θα επανέφερε ισότιμους όρους ανταγωνισμού μεταξύ των εταιρειών της ΕΕ και εταιρειών τρίτων χωρών οι οποίες θα μπορούσαν, για παράδειγμα, να έχουν τη μορφή εισφοράς επί εισαγομένων αγαθών, βάσει των μέσων τιμών που προβλέπει το ΣΕΔΕ της ΕΕ. Τέτοιου είδους μηχανισμοί θα συμβάλουν στην πρόληψη των διαρροών άνθρακα και στην αποφυγή του ανταγωνισμού προς τα κάτω για τις ενεργοβόρες βιομηχανίες ενώ παράλληλα θα προστατεύουν την ανταγωνιστικότητα των βιομηχανιών της ΕΕ και θα μειώνουν την ανταγωνιστικότητα των φθηνών εισαγωγών εντάσεως άνθρακα. |
| --- | --- |

4.4.1.

| 4.4.2. | Επειδή στην ΕΕ αναλογεί το 10 % των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, ένας τέτοιος μηχανισμός θα μπορούσε επίσης να στείλει ένα θετικό μήνυμα σε χώρες που ακολουθούν τον ίδιο τρόπο σκέψης και έχουν εμπορικές συναλλαγές με την ΕΕ (Καναδάς, Ηνωμένο Βασίλειο, Ελβετία) οι οποίες θα επωφεληθούν από ένα είδος αμοιβαίας αναγνώρισης των οικείων ΣΕΔΕ ώστε να εξαιρούνται οι εταιρείες τους από την υποχρέωση καταβολής εισφοράς για τις εξαγωγές τους στα 27 κράτη μέλη της ΕΕ. |
| --- | --- |

4.4.2.

| 4.4.3. | Με τον τρόπο αυτό η ΕΕ θα διασφαλίσει τη συνοχή μεταξύ των εσωτερικών και των εξωτερικών της δεσμεύσεων και θα βελτιώσει την πολιτική της για το κλίμα με την αναθεώρηση της Οδηγίας για την Ενέργεια προκειμένου να ανταποκριθεί στις προκλήσεις της μείωσης των αερίων του θερμοκηπίου κατά 50-55 % από τα επίπεδα του 1990 έως το 2030 και να επιτύχει ουδέτερο ισοζύγιο διοξειδίου του άνθρακα έως το 2050. |
| --- | --- |

4.4.3.

| 4.4.4. | Αυτά τα πιθανά συνοριακά μέτρα για τον άνθρακα θα μπορούσαν να αποτελέσουν εναλλακτική των υφιστάμενων μέτρων, ώστε να αντιμετωπιστεί ο κίνδυνος διαρροής άνθρακα στο ΣΕΔΕ της ΕΕ (δωρεάν δικαιώματα CO2 ποσοστώσεις που χορηγούνται μετά από εις βάθος ανάλυση του προφίλ εκπομπών, βέλτιστες διαθέσιμες τεχνολογίες, κ.λπ.). Η συζήτηση συνεχίζεται για το εάν ένα συνοριακό μέτρο για τον άνθρακα θα μπορούσε να αντικαταστήσει ή να λειτουργήσει παράλληλα με τα υφιστάμενα μέτρα ανταγωνιστικότητας σε διάφορους τομείς ή/και στον ίδιο τομέα. Είναι επίσης σημαντικό να γίνουν κατανοητές οι πιθανές επιπλοκές για τις εισαγωγές και τις εξαγωγές ηλεκτρικής ενέργειας σε διασυνδεδεμένα δίκτυα. |
| --- | --- |

4.4.4.

4.5.   Μειονεκτήματα ενός μηχανισμού προσαρμογής άνθρακα της ΕΕ

| 4.5.1. | Η χρήση συνοριακών μέτρων άνθρακα θα μπορούσε να προκαλέσει αντίποινα από τρίτες χώρες που προμηθεύουν με πρώτες ύλες την ΕΕ, όπως οι ΗΠΑ, η Κίνα ή η Ινδία, οι οποίες θα δημιουργήσουν νέους εμπορικούς φραγμούς σε ένα πλαίσιο στο οποίο η μείωση του παγκόσμιου εμπορίου λόγω της νόσου COVID-19 θα είναι τεράστια — από 18 % έως 32 % σύμφωνα με πρόσφατη δημοσίευση του ΠΟΕ. |
| --- | --- |

4.5.1.

| 4.5.2. | Η χρήση συνοριακής προσαρμογής άνθρακα θα μπορούσε επίσης να υπονομεύσει την πολυμερή προσέγγιση της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για την κλιματική αλλαγή (UNFCCC) και θα μπορούσε να θεωρηθεί άρνηση της διεθνούς συνεργασίας προς όφελος πιο μονομερών προσεγγίσεων. |
| --- | --- |

4.5.2.

| 4.5.3. | Το κόστος ορισμένων εισαγόμενων πρώτων υλών από τρίτες χώρες με ανεπαρκείς πολιτικές για το κλίμα θα είναι υψηλότερο για τους αγοραστές τους από την ΕΕ. Αυτό σημαίνει ότι η ανταγωνιστικότητα των τιμών ορισμένων μεγάλων ευρωπαϊκών εταιρειών παραγωγής (στην αυτοκινητοβιομηχανία και τον κατασκευαστικό τομέα) που επεξεργάζονται αυτές τις πρώτες ύλες θα μπορούσε να μειωθεί, ενώ οι ενωσιακές εξαγωγές τελικών αγαθών θα μπορούσαν να μεταβληθούν. |
| --- | --- |

4.5.3.

| 4.5.4. | Η τομεακή κάλυψη μιας ευρύτερης προσαρμογής άνθρακα θα μπορούσε να διαφέρει από την κάλυψη υπαρχόντων μέτρων για την προστασία της ανταγωνιστικότητας: η πιθανή κάλυψη των συνοριακών μέτρων άνθρακα θα μπορούσε να περιοριστεί σε τομείς όπως το σκυρόδεμα και ο χάλυβας όπου ο κίνδυνος διαρροής άνθρακα είναι ο υψηλότερος ενώ η τομεακή κάλυψη των μέτρων διαρροής άνθρακα είναι ευρύτερη (χημικές ουσίες, βαφή ειδών κλωστοϋφαντουργίας και δραστηριότητες φινιρίσματος, για παράδειγμα). |
| --- | --- |

4.5.4.

4.6.   Η τομεακή προσέγγιση

| 4.6.1. | Ο τομέας του χάλυβα στην ΕΕ βρίσκεται υπό πίεση από τον σκληρό παγκόσμιο ανταγωνισμό με παραγωγούς χάλυβα από την Κίνα, την Τουρκία, την Αλγερία ή το Ιράν, οι οποίοι δεν έχουν ΣΕΔΕ και οι οποίοι καλύπτουν αυτόν τον τομέα εξάγοντας ήδη 30 εκατομμύρια τόνους χάλυβα στην ΕΕ. Η Ευρωπαϊκή Ένωση Σιδήρου και Χάλυβα (Eurofer) στηρίζει την υιοθέτηση μηχανισμού συνοριακής προσαρμογής άνθρακα για περιβαλλοντικούς, οικονομικούς και νομικούς σκοπούς και θεωρεί ότι αποτελεί προϋπόθεση για την αποφυγή του κινδύνου διαρροής άνθρακα. Αυτός ο μηχανισμός θα πρέπει να καλύπτει τελικά και ημιτελή προϊόντα χάλυβα και να βασίζεται σε κατάλληλο σύστημα λογιστικής ώστε να υπολογίζει το αποτύπωμα CO2 των προϊόντων μέσω ορισμένων «Συμφωνιών Ισοδυναμίας» με τρίτες χώρες και να συνυπάρχει στη διάρκεια μιας μεταβατικής περιόδου με τη δωρεάν κατανομή ποσοστώσεων του ΣΕΔΕ της ΕΕ. |
| --- | --- |

4.6.1.

| 4.6.2. | Ο ευρωπαϊκός τομέας σκυροδέματος (CEMbureau) επικροτεί την ιδέα ενός μηχανισμού συνοριακής προσαρμογής άνθρακα λόγω του μεγάλου κινδύνου διαρροής άνθρακα σε μια ευρωπαϊκή βιομηχανία με χαμηλά περιθώρια. Αυτός ο τομέας, ο οποίος εμπλέκεται σε ένα μακροπρόθεσμο κύκλο επενδύσεων ώστε να ανταποκριθεί στον στόχο της κλιματικής ουδετερότητας έως το 2050, καθορίζει διάφορες προϋποθέσεις όπως η διαφανής μεθοδολογία, η συμμόρφωση με τον ΠΟΕ, η ευρεία τομεακή κάλυψη όπου όλοι οι τομείς καλύπτονται από το ΣΕΔΕ και η συνύπαρξη με τη δωρεάν κατανομή ποσοστώσεων έως το 2030. |
| --- | --- |

4.6.2.

4.7.   Διάλογος με τρίτες χώρες

| 4.7.1. | Η ΕΟΚΕ στηρίζει την έναρξη διαλόγου με τρίτες χώρες για τη συζήτηση του περιεχομένου και των επιπτώσεων των συνοριακών μέτρων άνθρακα στις εξαγωγές τους στην ΕΕ. Αυτός ο διάλογος θα πρέπει να έχει διαφορετική μορφή όταν γίνεται με τις χώρες που έχουν φιλόδοξες πολιτικές για το κλίμα (όπως ο Καναδάς) σε σχέση με άλλες χωρίς τέτοιου είδους φιλόδοξες πολιτικές για το κλίμα (ΗΠΑ, Κίνα, Ρωσία). |
| --- | --- |

4.7.1.

| 4.7.2. | Γνωρίζουμε για παράδειγμα ότι η κυβέρνηση των ΗΠΑ παρακολουθεί πολύ στενά την εξέλιξη των σκέψεων για μέτρα συνοριακής προσαρμογής άνθρακα της ΕΕ. Στον ΠΟΕ, στο πλαίσιο της αξιολόγησης της εμπορικής πολιτικής της ΕΕ, ορισμένοι αξιωματούχοι των ΗΠΑ έδειξαν ήδη τον προβληματισμό τους για την ενδεχόμενη λήψη συνοριακών μέτρων άνθρακα της ΕΕ. |
| --- | --- |

4.7.2.

4.8.   Ο απώτερος στόχος ενός παγκόσμιου συστήματος τιμολόγησης των ανθρακούχων εκπομπών.

| 4.8.1. | Η ΕΟΚΕ επιμένει σχετικά με την ανάγκη συνδυασμού και εναρμόνισης των διαφόρων διαθέσιμων εργαλείων για την καταπολέμηση της κλιματικής κρίσης. Δεδομένου ότι οι σχετικοί διεθνείς οργανισμοί και επιχειρήσεις θεωρούν ότι το μήνυμα για την τιμολόγηση των ανθρακούχων εκπομπών είναι σημαντικό για την επίτευξη πραγματικής προόδου στην καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής και τη δημιουργία ενός ελκυστικού περιβάλλοντος για μακροπρόθεσμες επενδύσεις προκειμένου να επιταχυνθεί η οικολογική μετάβαση για τους φορείς του δημοσίου και του ιδιωτικού τομέα (βιομηχανία, μεταφορές, στέγαση, γεωργία, κ.λπ.), η ΕΟΚΕ τίθεται υπέρ της εναρμόνισης των προσεγγίσεων μεταξύ διαφόρων περιοχών δικαιοδοσίας, γεγονός που θα οδηγήσει τελικά στην ανάδυση ενός συγκρίσιμου μηνύματος τιμών μεταξύ των διαφόρων περιοχών δικαιοδοσίας. |
| --- | --- |

4.8.1.

| 4.8.2. | Κατά την περίοδο της μετάβασης πριν από την έγκριση του συγκρίσιμου μηνύματος τιμών, καθώς και μιας κοινής συμφωνηθείσας μεθοδολογίας για τη μέτρηση των αποτυπωμάτων άνθρακα, πρέπει να εναρμονιστεί σταδιακά η περιφερειακή τιμολόγηση των ανθρακούχων εκπομπών μεταξύ χωρών που ακολουθούν τον ίδιο τρόπο σκέψης (27 κράτη μέλη της ΕΕ, Ηνωμένο Βασίλειο, Ελβετία, Λατινική Αμερική, Μεσοδυτικές πολιτείες των ΗΠΑ, Νοτιοανατολική Ασία και άλλες). Η δημιουργία τέτοιων περιφερειακών αγορών άνθρακα θα συνεπάγεται κοινές υποδομές αγοράς άνθρακα (ένα είδος ενιαίας αγοράς άνθρακα) ενώ ορισμένοι μηχανισμοί ειδικά για τον άνθρακα θα μπορούσαν να τεθούν σε εφαρμογή έναντι τρίτων χωρών. |
| --- | --- |

4.8.2.

| 4.8.3. | Ωστόσο, προκειμένου να αποφευχθεί η ανάδυση εμπορικού πολέμου για τον άνθρακα μεταξύ χωρών και περιφερειακών τελωνειακών ενώσεων, πρέπει να προβλεφθεί παρέκκλιση του ΠΟΕ με την οποία θα καθορίζονται οι κανόνες σύμφωνα με τους οποίους πρέπει να συγκροτηθούν και να λειτουργούν αυτοί οι μηχανισμοί συνοριακής προσαρμογής άνθρακα (φόρος άνθρακα, όμοια ΣΕΔΕ, πρότυπα) σύμφωνα με δύο βασικές αρχές του ΠΟΕ: αναλογικότητα και μη εισαγωγή διακρίσεων. |
| --- | --- |

4.8.3.

Βρυξέλλες, 18 Σεπτεμβρίου 2020.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Luca JAHIER

---

(1)  ΕΕ C 353 της 18.10.2019, σ. 59.

1

(2)  https://icapcarbonaction.com/en/?option=com_attach&task=download&id=677

2

(3)  IETA: 10 years of Emissions Trading in Europe: towards a new beginning?(IETA: 10 χρόνια εμπορία δικαιωμάτων εκπομπών στην Ευρώπη: προς μια νέα αρχή;), Μάιος 2015, http://www.ieta.org/resources/EU/EUETS%20Paper%20May_FINAL.pdf.

3

(4)  Βλέπε υποσημείωση 3.

4

(5)  Βλέπε υποσημείωση 3.

5

(6)  Βλέπε υποσημείωση 3.

6

(7)  Ευρωπαϊκή Επιτροπή (Δράση για το κλίμα): Revision for phase 4 (2021–2030), Τελευταία αξιολόγηση, Μάρτιος 2018, https://ec.europa.eu/clima/policies/ets/revision_en.

7

(8)  Sia Partners: CO2 emissions in the EU, (Εκπομπές CO2 στην ΕΕ) 1 Απριλίου 2020

8

2

2

(9)  Carbon Brief: https://www.carbonbrief.org/analysis-what-impact-will-the-coronavirus-pandemic-have-on-atmospheric-CO2, 7 Μαΐου 2020.

9

2

(10)  https://www.transportationandclimate.org/content/about-us

10

(11)  Βλέπε υποσημείωση 1.

11

---

| 11.12.2020 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 429/131 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 429/131

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ενίσχυση των μη κερδοσκοπικών κοινωνικών επιχειρήσεων ως ουσιαστικός πυλώνας μιας κοινωνικά δίκαιης Ευρώπης»

(διερευνητική γνωμοδότηση)

(2020/C 429/18)

| Εισηγητής: | ο κ. Krzysztof BALON |
| --- | --- |

Εισηγητής:

ο κ. Krzysztof BALON

| Αίτηση γνωμοδότησης | Γερμανική Προεδρία του Συμβουλίου, 18.2.2020 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| Αρμόδιο τμήμα | Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση |
| Έγκριση από το τμήμα | 4.9.2020 |
| Έγκριση από την ολομέλεια | 18.9.2020 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 554 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 211/3/5 |

Αίτηση γνωμοδότησης

Γερμανική Προεδρία του Συμβουλίου, 18.2.2020

Νομική βάση

Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Αρμόδιο τμήμα

Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση

Έγκριση από το τμήμα

4.9.2020

Έγκριση από την ολομέλεια

18.9.2020

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

554

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

211/3/5

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Αναφορικά με τον ρόλο των μη κερδοσκοπικών κοινωνικών επιχειρήσεων για την υλοποίηση της κοινωνικής διάστασης της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) και του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων (ΕΠΚΔ), ακόμα και σε καταστάσεις κρίσης και ιδίως σε αυτές, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) τάσσεται υπέρ της ενίσχυσης και της στοχευμένης προώθησης ιδίως εκείνων των κοινωνικών επιχειρήσεων και των λοιπών οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών που επανεπενδύουν τυχόν κέρδη τους εξ ολοκλήρου για λόγους προώθησης του δημόσιου συμφέροντος ή για μη κερδοσκοπικούς καταστατικούς σκοπούς. Επιπλέον, θα πρέπει να ενισχυθεί η προβολή τους σε πανευρωπαϊκό επίπεδο. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Ήδη σήμερα στα νομικά συστήματα πολλών κρατών μελών περιλαμβάνονται ρυθμίσεις που θεσπίζουν καθεστώς μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, κάτι που μπορεί να εφαρμοστεί και για τις κοινωνικές επιχειρήσεις. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ θα ήθελε να ενθαρρύνει όλα τα άλλα κράτη μέλη να ενσωματώσουν αντίστοιχες ρυθμίσεις στο εθνικό τους δίκαιο. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Επίσης, θα πρέπει να προσαρτηθεί στη ΣΛΕΕ, κατά το πρότυπο του πρωτοκόλλου αριθ. 26 σχετικά με τις υπηρεσίες γενικού συμφέροντος, ένα πρωτόκολλο σχετικά με την πολυμορφία των μορφών επιχειρήσεων, στο οποίο θα παρέχεται χωριστός ορισμός των μη κερδοσκοπικών κοινωνικών επιχειρήσεων. Ακόμα, η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη να συμπεριλάβουν την αναθεώρηση αυτή στο πρόγραμμα των μελλοντικών μεταρρυθμίσεων. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Οι μη κερδοσκοπικές κοινωνικές επιχειρήσεις και παρόμοιες μη κερδοσκοπικές οργανώσεις θα πρέπει να ενισχυθούν με τη συμπερίληψη ιδιαίτερης μνείας στη νομοθεσία για τις δημόσιες συμβάσεις έναντι των κρατικών ή των εμπορικού χαρακτήρα παρόχων για την παροχή κοινωνικών υπηρεσιών γενικού συμφέροντος. Εν προκειμένω, οι διαγωνισμοί δημοσίων συμβάσεων θα πρέπει να επικεντρώνονται στους συγκεκριμένους τομείς δραστηριότητας των μη κερδοσκοπικών κοινωνικών επιχειρήσεων στην παροχή κοινωνικών υπηρεσιών, όπως στον τομέα της περίθαλψης και της υγείας. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Επιπλέον, η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της δυνατότητας για ενισχύσεις που θα παρέχονται αποκλειστικά σε μη κερδοσκοπικές οργανώσεις, χωρίς να θίγεται εν προκειμένω το δίκαιο της ΕΕ για τις κρατικές ενισχύσεις. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Το ισχύον κατώτατο όριο που προβλέπεται στον κανονισμό για τις ενισχύσεις ήσσονος σημασίας για υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος ανέρχεται σε 500 000 ευρώ για τρία οικονομικά έτη και θα πρέπει να αυξηθεί σε σημαντικό βαθμό φτάνοντας σε περίπου 800 000 ευρώ ανά οικονομικό έτος. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Η ΕΟΚΕ είναι της άποψης ότι θα πρέπει να καθιερωθεί μια γενική εξαίρεση από τη χρήση ευρωπαϊκών πόρων με εθνική συγχρηματοδότηση. Εν προκειμένω θα πρέπει, όπως ισχύει και με τα προγράμματα που υπόκεινται σε αμιγώς ενωσιακή διαχείριση, να μην παρέχεται κρατική ενίσχυση σε περίπτωση εθνικής συγχρηματοδότησης. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Η υποστήριξη των μη κερδοσκοπικών οργανώσεων της κοινωνικής οικονομίας θα πρέπει να αποτελέσει επίσης συμπεριληφθεί στον κοινωνικό πίνακα αποτελεσμάτων κατά τη διαδικασία του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Οι μη κερδοσκοπικές επιχειρήσεις της κοινωνικής οικονομίας δεν συνιστούν μόνον ένα βιώσιμο επιχειρηματικό μοντέλο αλλά δημιουργούν και διατηρούν ποιοτικές θέσεις εργασίας, προωθούν την ισότητα των ευκαιριών, μεταξύ άλλων για άτομα με αναπηρία και άλλες κοινωνικά μειονεκτούσες ομάδες, και εξασφαλίζουν υψηλό επίπεδο συμμετοχής στην κοινωνία και δικαιοσύνης και προάγουν τον ψηφιακό μετασχηματισμό και την οικολογική μετάβαση. Ως εκ τούτου, η κοινωνική οικονομία αποτελεί στρατηγικό σύμμαχο για την ενίσχυση της κοινωνικής διάστασης της Ευρώπης. Συνεπώς, οι δραστηριότητες της κοινωνικής οικονομίας θα πρέπει να λάβουν ειδική στήριξη μέσω των ευρωπαϊκών ταμείων και ιδίως να μετατραπούν σε χωριστό και συγκεκριμένο στόχο της στήριξης που παρέχεται μέσω του ΕΚΤ+. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Η ΕΟΚΕ είναι έτοιμη να αναλάβει δράση ενθάρρυνσης και συντονισμού στο πλαίσιο της συζήτησης σχετικά με τον ρόλο των μη κερδοσκοπικών κοινωνικών επιχειρήσεων κατά την εφαρμογή του Ταμείου Ανάκαμψης μετά την κρίση του κορονοϊού και στο πλαίσιο του σχεδίου δράσης για την κοινωνική οικονομία 2021, καθώς και σχετικά με την αναγκαία αναδιάρθρωση των νομικών και δημοσιονομικών συνθηκών. |
| --- | --- |

1.10.

2.   Εισαγωγή

| 2.1. | Στις 18.2.2020, στο πλαίσιο της προετοιμασίας για τη γερμανική Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2020, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας ζήτησε από την ΕΟΚΕ να καταρτίσει γνωμοδότηση με τίτλο «Η ενίσχυση των μη κερδοσκοπικών κοινωνικών επιχειρήσεων ως ουσιαστικός πυλώνας μιας κοινωνικά δίκαιης Ευρώπης». Με την ευκαιρία, τονίζονται από τη γερμανική κυβέρνηση η σημασία του δημοσίου συμφέροντος ως δεσμευτική ευρωπαϊκή θεμελιώδης αξία, μεταξύ άλλων και στον τομέα των οικονομικών συναλλαγών, καθώς και ο υψηλός βαθμός καινοτομίας των επιχειρήσεων της κοινωνικής οικονομίας που λειτουργούν με γνώμονα το δημόσιο συμφέρον και οι οποίες παρέχουν κοινωνικές υπηρεσίες. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Η κοινωνική οικονομία αποτελείται από πληθώρα επιχειρήσεων και οργανώσεων, μεταξύ των οποίων συνεταιρισμοί, αλληλασφαλιστικές ενώσεις, σύλλογοι, ιδρύματα και κοινωνικές επιχειρήσεις, υπό διάφορες νομικές μορφές ανάλογα με το κράτος μέλος, τις οποίες ενώνουν κοινές αξίες και αρχές (1). Η κοινωνική οικονομία στην Ευρώπη έχει αποδειχτεί ιδιαιτέρως κρίσιμη και συστημικά σημαντική, μεταξύ άλλων και σε καιρούς οικονομικών και κοινωνικών κρίσεων. Συμβάλλει στην εξασφάλιση κοινωνικής συνοχής, στην ενίσχυσή της και στην εγγύηση της βιωσιμότητάς της. Ιδίως το μοντέλο της κοινωφελούς παροχής κοινωνικών υπηρεσιών που διέπονται από την επιδίωξη κοινωνικών στόχων έχει αποδειχτεί ιδιαιτέρως ευέλικτο, κοντά στον πολίτη, καινοτόμο, βιώσιμο, δημοκρατικά νομιμοποιημένο και αποδοτικό. Οι μη κερδοσκοπικές κοινωνικές επιχειρήσεις συμβάλλουν επίσης με αποφασιστικό τρόπο στην εξασφάλιση ίσων ευκαιριών για όλους, ανεξαρτήτως της ηλικίας, του φύλου και της καταγωγής. Καλύπτουν τις κοινωνικές ανάγκες της κοινωνίας, οι οποίες δεν καλύπτονται ήδη από τις δημόσιες κοινωνικές υπηρεσίες. Ήδη σε παλαιότερη γνωμοδότησή της, η ΕΟΚΕ είχε επισημάνει ότι το έργο των κοινωνικών επιχειρήσεων εξυπηρετεί το δημόσιο συμφέρον και δεν θα πρέπει να αποσκοπεί στη μεγιστοποίηση του κέρδους τους. Η κοινωνική οικονομία δημιουργεί ποιοτικές θέσεις εργασίας σε κοινωνικά υπεύθυνες επιχειρήσεις (2), μεταξύ άλλων, σε τομείς όπως η ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, η φροντίδα ή η φροντίδα των παιδιών. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Σε σχέση με την πολυμορφία της κοινωνικής οικονομίας στην Ευρώπη δεν υπάρχει νομικά δεσμευτικός ενωσιακός ορισμός των «κοινωνικών επιχειρήσεων». Η ΕΟΚΕ ορίζει τις κοινωνικές επιχειρήσεις σύμφωνα με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά όπως:






  — | ο κατ’ εξοχήν κοινωνικός σκοπός αντί του κέρδους, μέσω της παραγωγής κοινωνικού οφέλους για το ευρύ κοινό και τα μέλη του, |
| --- | --- | --- |

2.3.

—

ο κατ’ εξοχήν κοινωνικός σκοπός αντί του κέρδους, μέσω της παραγωγής κοινωνικού οφέλους για το ευρύ κοινό και τα μέλη του,

| — | ο κυρίως μη κερδοσκοπικός χαρακτήρας, βάσει του οποίου τα κέρδη επανεπενδύονται αντί να διανέμονται σε ιδιώτες μετόχους και ιδιοκτήτες, |
| --- | --- |

—

ο κυρίως μη κερδοσκοπικός χαρακτήρας, βάσει του οποίου τα κέρδη επανεπενδύονται αντί να διανέμονται σε ιδιώτες μετόχους και ιδιοκτήτες,

| — | η ποικιλία νομικών μορφών και προτύπων: π.χ. συνεταιρισμοί, αλληλασφαλιστικές εταιρίες, εθελοντικές οργανώσεις, ιδρύματα, κερδοσκοπικές ή μη εταιρίες, συχνά συνδυάζοντας διαφορετικές νομικές μορφές ή αλλάζοντας μορφή ανάλογα με τις ανάγκες, |
| --- | --- |

—

η ποικιλία νομικών μορφών και προτύπων: π.χ. συνεταιρισμοί, αλληλασφαλιστικές εταιρίες, εθελοντικές οργανώσεις, ιδρύματα, κερδοσκοπικές ή μη εταιρίες, συχνά συνδυάζοντας διαφορετικές νομικές μορφές ή αλλάζοντας μορφή ανάλογα με τις ανάγκες,

| — | η οικονομική λειτουργία που παράγει αγαθά και υπηρεσίες (συχνά κοινωφελείς), συνήθως με έντονα στοιχεία κοινωνικής καινοτομίας, |
| --- | --- |

—

η οικονομική λειτουργία που παράγει αγαθά και υπηρεσίες (συχνά κοινωφελείς), συνήθως με έντονα στοιχεία κοινωνικής καινοτομίας,

| — | η λειτουργία με τη μορφή ανεξάρτητων οντοτήτων, με έντονα στοιχεία συμμετοχής και συναπόφασης (προσωπικό, χρήστες, μέλη), διακυβέρνησης και δημοκρατίας (είτε αντιπροσωπευτικής, είτε ανοιχτής), |
| --- | --- |

—

η λειτουργία με τη μορφή ανεξάρτητων οντοτήτων, με έντονα στοιχεία συμμετοχής και συναπόφασης (προσωπικό, χρήστες, μέλη), διακυβέρνησης και δημοκρατίας (είτε αντιπροσωπευτικής, είτε ανοιχτής),

| — | η προέλευση ή η σύνδεση με οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών (3). |
| --- | --- |

—

η προέλευση ή η σύνδεση με οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών (3).

| 2.4. | Επίσης δεν υπάρχει νομικά δεσμευτικός ενωσιακός ορισμός του μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα. Επιπλέον, όπως σημείωσε η ΕΟΚΕ σε παλαιότερη γνωμοδότηση, το δίκαιο της ΕΕ δεν εξετάζει την κοινωνική οικονομία με βάση τα εγγενή της χαρακτηριστικά — κυρίως δε τη διαφορετική της σχέση με το κέρδος. Η ερμηνεία που δίνεται μέχρι στιγμής στο άρθρο 54 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ) είναι ότι εισάγει διάκριση μεταξύ των οικονομικά ανιδιοτελών οντοτήτων (μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα) και των εταιρειών που ασκούν οικονομική δραστηριότητα έναντι αμοιβής. Αυτή η δεύτερη κατηγορία, επομένως, περιλαμβάνει, χωρίς διαφοροποίηση και ανεξάρτητα από τη νομική μορφή τους, όλες τις επιχειρήσεις που πραγματοποιούν κέρδη, είτε τα διανέμουν είτε όχι (4). Ωστόσο στα νομικά συστήματα πολλών κρατών μελών περιλαμβάνονται ρυθμίσεις που θεσπίζουν καθεστώς μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, το οποίο μπορεί να εφαρμοστεί και για τις κοινωνικές επιχειρήσεις. Επομένως, θα πρέπει να γίνει διάκριση μεταξύ τριών τύπων οικονομικώς ενεργών φορέων: καθαρά κερδοσκοπικές επιχειρήσεις, κερδοσκοπικές επιχειρήσεις κοινωνικής οικονομίας περιορισμένου κέρδους, όπως συζητήθηκαν στη γνωμοδότηση INT/871 (5) της ΕΟΚΕ, και καθαρά μη κερδοσκοπικές κοινωνικές επιχειρήσεις. Ο τελευταίος τύπος επιχειρήσεων αποτελεί την ομάδα-στόχο της παρούσας γνωμοδότησης. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Αναφορικά με αυτές τις ρυθμίσεις των εθνικών δικαίων, ως μη κερδοσκοπικές κοινωνικές επιχειρήσεις νοούνται εκείνες οι κοινωνικές επιχειρήσεις που φέρουν τα χαρακτηριστικά του σημείου 2.4 και που επιπλέον υποχρεώνονται δυνάμει της εθνικής νομοθεσίας να επανεπενδύουν τυχόν κέρδη τους εξ ολοκλήρου για λόγους προώθησης του δημόσιου συμφέροντος ή για μη κερδοσκοπικούς καταστατικούς σκοπούς. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Ήδη σε παλαιότερη γνωμοδότηση, η ΕΟΚΕ επισημαίνει το γεγονός ότι η νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ) και η πρακτική λήψης αποφάσεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δεν ενδιαφέρονται αρκετά για τις επιχειρήσεις που αναφέρονται ως «μη κερδοσκοπικές» στο εθνικό τους δίκαιο ή που, ανεξαρτήτως του χαρακτηρισμού αυτού, ανταποκρίνονται στα προαναφερθέντα κριτήρια. Ως εκ τούτου η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι ένα πρωτόκολλο σχετικά με την πολυμορφία των μορφών επιχειρήσεων θα πρέπει να προσαρτηθεί στη ΣΛΕΕ, κατά το πρότυπο του πρωτοκόλλου αριθ. 26 για τις υπηρεσίες γενικού συμφέροντος, στο πλαίσιο του οποίου θα γίνεται διαχωρισμός μεταξύ των μη κερδοσκοπικών κοινωνικών επιχειρήσεων και των κοινωνικών επιχειρήσεων περιορισμένου κέρδους, και καλεί τα κράτη μέλη να συμπεριλάβουν την αναθεώρηση αυτή στο πρόγραμμα των μελλοντικών μεταρρυθμίσεων (6). |
| --- | --- |

2.6.

3.   Οι μη κερδοσκοπικές κοινωνικές επιχειρήσεις ως πάροχοι κοινωνικών και υγειονομικών υπηρεσιών κοινής ωφελείας κατά την υλοποίηση του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων

| 3.1. | Σε προηγούμενη γνωμοδότησή της, η ΕΟΚΕ έχει ήδη τονίσει ότι ο ευρωπαϊκός πυλώνας κοινωνικών δικαιωμάτων δεν θα μπορέσει να υλοποιηθεί χωρίς τη συμμετοχή των επιχειρήσεων κοινωνικής οικονομίας και ότι αυτές αποσκοπούν εκ φύσεως στην εκπλήρωση στόχων όπως η προώθηση ασφαλών και προσαρμόσιμων θέσεων εργασίας, ο κοινωνικός διάλογος και η συμμετοχή των εργαζομένων, ένα ασφαλές, υγιές και καλά προσαρμοσμένο περιβάλλον εργασίας, ή η παροχή καινοτόμων λύσεων σε ορισμένες βασικές κοινωνικές ανάγκες (7). Η προβολή αυτών των μη κερδοσκοπικών οργανώσεων θα πρέπει να ενισχυθεί σε πανευρωπαϊκό επίπεδο. Πρέπει να προαχθούν οι καινοτομίες και να διασφαλισθεί η ευκολότερη πρόσβαση σε χρηματοδότηση, ούτως ώστε αυτές οι οργανώσεις να μπορέσουν να επιβιώσουν τόσο κατά τις καθημερινές τους εργασίες όσο και σε καταστάσεις κρίσης. Θα πρέπει να υπάρξει ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών μεταξύ των κρατών μελών. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Ανάλογα με τη μορφή του κοινωνικού μοντέλου στο εκάστοτε κράτος μέλος της ΕΕ, το εθνικό κράτος φέρει την ευθύνη ώστε οι πολίτες να μπορούν να απολαμβάνουν ευρεία κάλυψη και αποτελεσματικές καθώς και προσβάσιμες από όλους, οικονομικά προσιτές και υψηλής ποιότητας κοινωνικές και υγειονομικές υπηρεσίες κοινής ωφελείας. Η ΕΟΚΕ έχει ήδη επισημάνει ότι οι υπηρεσίες κοινής ωφελείας αποτελούν ζωτική συνιστώσα του συστήματος κοινωνικής δικαιοσύνης και ότι υπάρχει δικαίωμα πρόσβασης σε υψηλής αξίας «βασικές υπηρεσίες», μεταξύ των οποίων και οι κοινωνικές και υγειονομικές υπηρεσίες, όπως αυτές περιγράφονται στον ευρωπαϊκό πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων (8). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Σε ορισμένες χώρες αυτές οι υπηρεσίες παρέχονται από μη κερδοσκοπικές πρωτοβουλίες, οντότητες και φορείς κατά προτεραιότητα έναντι των κρατικών υπηρεσιών κατά τέτοιο τρόπο ώστε το κράτος να εξασφαλίζει τους όρους παροχής των υπηρεσιών, οι χρήστες να μπορούν να επιλέγουν τους παρόχους των υπηρεσιών και οι ασφαλιστικοί φορείς να χρηματοδοτούν τις υπηρεσίες αυτές. Η παροχή των υπηρεσιών πρέπει να έχει ως γνώμονα τα συμφέροντα των δικαιούχων και να περιλαμβάνει τη συμμετοχή αυτών. Αυτή η μορφή παροχής υπηρεσιών μέσω μη κερδοσκοπικών κοινωνικών επιχειρήσεων που αποτελεί ταυτόχρονα προσέγγιση με γνώμονα τον χρήστη αλλά έχει και ανταγωνιστικό χαρακτήρα θα μπορούσε να αποτελέσει τη βάση της συζήτησης για ένα πανευρωπαϊκό μοντέλο και να ενισχυθεί σε σύγκριση με διαδικασίες σύναψης συμβάσεων, στο πλαίσιο των οποίων οι χρήστες χάνουν την ελευθερία επιλογής τους. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της δυνατότητας για στοχευμένη χρηματοδότηση ή χρηματοδότηση που παρέχεται αποκλειστικά προς μη κερδοσκοπικές οργανώσεις χωρίς να υπάρχει ο κίνδυνος καταστρατήγησης του δικαίου της ΕΕ για τις κρατικές ενισχύσεις. Αυτό είναι σημαντικότερο από ποτέ σε καταστάσεις κρίσης, διότι οι μη κερδοσκοπικές οργανώσεις δεν διαθέτουν αποθέματα. Ωστόσο, ακριβώς σε καταστάσεις κρίσης οι κοινωνικές και υγειονομικές υπηρεσίες είναι απαραίτητες, και πρέπει να υπάρξει μέριμνα ώστε να διατηρηθούν σε ποιοτικά υψηλά επίπεδα. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Ως εκ τούτου και εν γένει για την ενίσχυση της μη κερδοσκοπικής κοινωνικής οικονομίας κατά την παροχή κοινωνικών και υγειονομικών υπηρεσιών κοινής ωφελείας απαιτούνται εκ βάθρων αλλαγές του ευρωπαϊκού νομικού πλαισίου, ιδίως οι ακόλουθες: |
| --- | --- |

3.5.

| 3.5.1. | να δοθεί προτεραιότητα στους μη κερδοσκοπικούς έναντι των κρατικών ή των εμπορικού χαρακτήρα παρόχων στο πλαίσιο της νομοθεσίας για τις δημόσιες συμβάσεις· |
| --- | --- |

3.5.1.

| 3.5.2. | να αυξηθεί σημαντικά το κατώτατο όριο από περίπου 500 000 ευρώ για τρία οικονομικά έτη που είναι σήμερα σε περίπου 800 000 ευρώ ανά οικονομικό έτος στον κανονισμό για τις ενισχύσεις ήσσονος σημασίας για υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος· μια τέτοια αύξηση θα συμβάλει στην καλύτερη εφαρμογή και, αντίστοιχα, σε μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα του κανονισμού για τις ενισχύσεις ήσσονος σημασίας για υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος, ενώ ταυτόχρονα θα παραμείνει περιορισμένος ο κίνδυνος για πραγματικές διασυνοριακές στρεβλώσεις του ανταγωνισμού· |
| --- | --- |

3.5.2.

| 3.5.3. | να καθιερωθεί γενική εξαίρεση από τη χρήση ευρωπαϊκών πόρων με εθνική συγχρηματοδότηση· όπως και στην περίπτωση των προγραμμάτων που υπόκεινται σε αμιγώς ενωσιακή διαχείριση, σε περίπτωση εθνικής συγχρηματοδότησης δεν θα πρέπει να παρέχεται κρατική ενίσχυση. Εν προκειμένω, θα πρέπει οι αρχές των κρατών μελών να μπορούν να αποφασίσουν με νομικά δεσμευτικό τρόπο σε ορισμένες περιπτώσεις και με προστασία της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης του αποδέκτη των κρατικών παροχών ότι δεν υφίσταται κρατική ενίσχυση. Εν προκειμένω, η Επιτροπή και το ΔΕΕ θα πρέπει να έχουν δικαίωμα να διενεργούν έλεγχο για τη διαπίστωση τυχόν κατάχρησης. |
| --- | --- |

3.5.3.

4.   Δημοσιονομικό πλαίσιο των δραστηριοτήτων των μη κερδοσκοπικών κοινωνικών επιχειρήσεων

| 4.1. | Η ΕΟΚΕ έχει καλέσει επανειλημμένα την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να δημιουργήσει, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη, ένα υποστηρικτικό και βιώσιμο οικοσύστημα για την κοινωνική οικονομία (9). Για τη βελτίωση του οικονομικού πλαισίου των δραστηριοτήτων των μη κερδοσκοπικών κοινωνικών επιχειρήσεων, μπορούν να χρησιμοποιηθούν μεταξύ άλλων επαρκή ποσοστά συγχρηματοδότησης, διοικητικές διευκολύνσεις, όπως π.χ. ένας δείκτης προσανατολισμένος στη ζήτηση και η εφαρμογή και αναγνώριση των κατ’ αποκοπή ποσών. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Για τις μη κερδοσκοπικές κοινωνικές επιχειρήσεις που παρέχουν κοινωνικές και υγειονομικές υπηρεσίες, η στήριξη μέσω των ευρωπαϊκών ταμείων, μεταξύ των οποίων το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+ (ΕΚΤ+) έχει ιδιαίτερη σημασία: |
| --- | --- |

4.2.

| 4.2.1. | Ήδη στη γνωμοδότησή της σχετικά με το σχέδιο κανονισμού για το ΕΚΤ+ (10), η ΕΟΚΕ ζήτησε, λαμβάνοντας υπόψη τον αυξανόμενο ρόλο της κοινωνικής οικονομίας στην κοινωνική διάσταση της ΕΕ, να αποτελέσει η στήριξη των δραστηριοτήτων κοινωνικής οικονομίας χωριστό και συγκεκριμένο στόχο του ΕΚΤ (11). |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | Η ΕΟΚΕ έχει επίσης επισημάνει τους συχνά ανεπαρκείς χρηματοδοτικούς πόρους των μη κερδοσκοπικών κοινωνικών επιχειρήσεων και, εν προκειμένω έχει ζητήσει ήδη να υπάρχει ισότιμη μεταχείριση των συνεισφορών σε είδος και των οικονομικών συνεισφορών κατά τη μεταφορά ίδιων πόρων για δραστηριότητες που λαμβάνουν στήριξη από πόρους του ΕΚΤ+ (12). |
| --- | --- |

4.2.2.

| 4.2.3. | Μεταξύ των μη κερδοσκοπικών κοινωνικών επιχειρήσεων περιλαμβάνονται και μικρότερες τοπικά δραστηριοποιούμενες οργανώσεις, οι οποίες προέρχονται από ομάδες αυτοβοήθειας. Η ΕΟΚΕ έχει ήδη υποστηρίξει ότι επαρκές μέρος των πόρων του ΕΚΤ+ θα πρέπει να διατεθεί για αυτές τις οργανώσεις (13). Επίσης θα πρέπει να είναι εφικτή και η στοχευμένη στήριξη της εθελοντικής παροχής κοινωνικών και υγειονομικών υπηρεσιών. |
| --- | --- |

4.2.3.

5.   Σχέδιο δράσης για την κοινωνική οικονομία: οι μη κερδοσκοπικές κοινωνικές επιχειρήσεις ως σημαντικός παράγοντας του Ταμείου Ανάκαμψης μετά την κρίση του κορονοϊού

| 5.1. | Η κρίση του κορονοϊού έδειξε ότι τα μέτρα που λαμβάνονται σε επίπεδο μεμονωμένων κρατών μελών είναι αποτελεσματικά μόνον εάν συνδυαστούν με συντονισμένες πρακτικές. Όπως επισημάνθηκε ήδη στο έγγραφο θέσης ECO/515 της ΕΟΚΕ με θέμα τον κανονισμό σχετικά με την Πρωτοβουλία Επενδύσεων για την Αντιμετώπιση του Κορονοϊού, εκτός από τα δημόσια συστήματα υγείας και τις ΜΜΕ, θα πρέπει να υπάρξει μέριμνα και ενισχυμένη στήριξη και για τις μη κερδοσκοπικές κοινωνικές επιχειρήσεις και τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών. Οι μη κερδοσκοπικές κοινωνικές επιχειρήσεις και οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών διαθέτουν πολύ περιορισμένα αποθέματα τα οποία θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν σε καταστάσεις κρίσεων. Ωστόσο, ακριβώς κατά τη διάρκεια μιας συνεχιζόμενης κρίσης, οι επιχειρήσεις αυτές αποδεικνύονται πολύ σημαντικές για τη συνέχιση της λειτουργίας των συστημάτων (υγείας). Έτσι, η ΕΟΚΕ ζητά να παρέχεται μεγαλύτερη στήριξη στις εν λόγω δράσεις και οργανώσεις, όχι μόνο για την αντιμετώπιση της τρέχουσας κρίσης, αλλά και για την υλοποίηση του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων, της κοινής κοινωνικής πολιτικής και της πολιτικής για την υγεία, του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου (ΕΚΤ) και του κοινωνικού πίνακα αποτελεσμάτων κατά τη διαδικασία του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου (14). |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τη θέση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που διατυπώθηκε με το έγγραφο της 24.4.2020 (15) προς τις κυβερνήσεις των κρατών μελών από τον αρμόδιο Επίτροπο Απασχόλησης και Κοινωνικών Δικαιωμάτων Nicolas Schmit, ότι η κοινωνική οικονομία θα πρέπει να λαμβάνει στήριξη ακριβώς σε καιρούς κρίσης. Οι οργανώσεις της κοινωνικής οικονομίας συμβάλλουν, κατά την Επιτροπή, στην πράξη ήδη με διάφορους τρόπους στην απορρόφηση των επιπτώσεων της κρίσης: σε συνεργασία και συμπληρωματικά προς τα μέτρα των κρατικών αρχών παρέχουν πληθώρα κοινωνικών υπηρεσιών, ιδίως για τα πλέον ευάλωτα μέλη της κοινωνίας. Αποτελούν επίσης σημαντικούς εργοδότες για ομάδες που χρήζουν προστασίας και διαδραματίζουν αποφασιστικό ρόλο κατά την ένταξη στην αγορά εργασίας και την απόκτηση επαγγελματικών προσόντων. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Οι μη κερδοσκοπικές οργανώσεις της κοινωνικής οικονομίας θα πρέπει να δικτυωθούν καλύτερα σε επικοινωνιακό, πολιτικό και επιχειρησιακό επίπεδο. Αυτό θα πρέπει να υποστηριχθεί από την ΕΕ και τα κράτη μέλη μέσω διαρκούς στήριξης της τακτικής διασυνοριακής συνεργασίας και καλύτερης δικτύωσης των υπηρεσιών πολιτικής προστασίας, διάσωσης και των κοινωνικών και υγειονομικών υπηρεσιών. Η επιστροφή στο κλείσιμο των συνόρων και σε αμιγώς εθνικές αντιλήψεις κατά τη διάρκεια της κρίσης του κορονοϊού είναι αντιπαραγωγική και δεν ανταποκρίνεται στους στόχους και στις αξίες της ΕΕ. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Οι οργανώσεις της κοινωνικής οικονομίας και ιδίως οι μη κερδοσκοπικές κοινωνικές επιχειρήσεις στην Ευρώπη συμβάλλουν μέσω του χωρίς αποκλεισμούς χαρακτήρα και του στόχου τους για στήριξη των πλέον μειονεκτούντων ατόμων στην παροχή βοήθειας ιδίως σε μετανάστες. Όπως ζητείται ήδη στη γνωμοδότηση INT/785 της ΕΟΚΕ αλλά και στο παρόν πλαίσιο, οι οργανώσεις της κοινωνικής οικονομίας πρέπει να αναγνωριστούν ευρύτερα (16). |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Η ΕΟΚΕ παραπέμπει στη γνωμοδότησή της με θέμα την εξωτερική διάσταση της κοινωνικής οικονομίας (17) και επισημαίνει εκ νέου ότι η Επιτροπή δεν έχει συμπεριλάβει την κοινωνική οικονομία στην πρότασή της για μια νέα κοινή αντίληψη για την ανάπτυξη. Η μη κερδοσκοπική κοινωνική οικονομία διαθέτει ιδιαίτερες δυνατότητες οι οποίες βασίζονται στην αυτοβοήθεια και στην οργανωμένη κοινωνία των πολιτών, και συμβάλλει με βιώσιμο τρόπο στην επίλυση κοινωνικών και οικολογικών προβλημάτων από τη βάση προς την κορυφή. Μια ισχυρή μη κερδοσκοπική κοινωνική οικονομία στην Ευρώπη αποτελεί βέλτιστη πρακτική βάσει των εμπειριών της. Ο καθορισμένος μη κερδοσκοπικός προσανατολισμός υπό τη μορφή της πλήρους επανεπένδυσης των κερδών για τους σκοπούς των κοινωνικών επιχειρήσεων μπορεί να αποτρέψει μέσω κατάλληλων κρατικών και δημοκρατικά νομιμοποιημένων μηχανισμών ελέγχου την ιδιωτικοποίηση των δημόσιων πόρων και την άνευ ορίων μεγιστοποίηση των κερδών και εκτός της Ευρώπης. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Πρέπει να υπάρξει ευρεία κοινωνική συναίνεση μεταξύ εργοδοτών, εργαζομένων και άλλων οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών σχετικά με τον ρόλο των μη κερδοσκοπικών κοινωνικών επιχειρήσεων και των σχετικών οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών κατά την εφαρμογή του Ταμείου Ανάκαμψης μετά την κρίση του κορονοϊού και στο πλαίσιο του σχεδίου δράσης για την κοινωνική οικονομία 2021, καθώς και σχετικά με την αναγκαία εν προκειμένω αναδιάρθρωση των νομικών και δημοσιονομικών συνθηκών. Η ΕΟΚΕ είναι έτοιμη να αναλάβει ανθαρρυντικό και συντονιστικό ρόλο. |
| --- | --- |

5.6.

Βρυξέλλες, 18 Σεπτεμβρίου 2020.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Luca JAHIER

---

(1)  ΕΕ C 282 της 20.8.2019, σ. 1.

1

(2)  ΕΕ. C 240 της 16.7.2019, σ. 20.

2

(3)  ΕΕ C 24 της 28.1.2012, σ. 1.

3

(4)  Βλέπε υποσημείωση 1.

4

(5)  Βλέπε υποσημείωση 1.

5

(6)  Βλέπε υποσημείωση 1.

6

(7)  Βλέπε υποσημείωση 1.

7

(8)  ΕΕ C 282 της 20.8.2019, σ. 7.

8

(9)  ΕΕ C 13 της 15.1.2016, σ. 152· ΕΕ C 62 της 15.2.2019, σ. 165.

9

(10)  COM(2018) 382 final.

10

(11)  ΕΕ C 62 της 15.2.2019, σ. 165.

11

(12)  Βλέπε υποσημείωση 11.

12

(13)  Βλέπε υποσημείωση 11.

13

(14)  Έγγραφο θέσης ECO/515 της ΕΟΚΕ, σημείο 1.11.

14

(15)  https://twitter.com/NicolasSchmitEU/status/1254685369070530560.

15

(16)  ΕΕ C 283 της 10.8.2018, σ. 1.

16

(17)  ΕΕ C 345 της 13.10.2017, σ. 58.

17

---

| 11.12.2020 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 429/136 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 429/136

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Υποχρεώσεις δέουσας επιμέλειας»

(διερευνητική γνωμοδότηση)

(2020/C 429/19)

| Εισηγητής: | ο κ. Thomas WAGNSONNER |
| --- | --- |
| Συνεισηγήτρια: | η κ. Emmanuelle BUTAUD-STUBBS |

Εισηγητής:

ο κ. Thomas WAGNSONNER

Συνεισηγήτρια:

η κ. Emmanuelle BUTAUD-STUBBS

| Αίτηση γνωμοδότησης | Επιστολή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, 15.9.2020 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| Αρμόδιο τμήμα | Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 4.9.2020 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 18.9.2020 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 554 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 215/1/3 |

Αίτηση γνωμοδότησης

Επιστολή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, 15.9.2020

Νομική βάση

Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Αρμόδιο τμήμα

Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

4.9.2020

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

18.9.2020

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

554

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

215/1/3

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) επιβεβαιώνει ότι είναι πλέον καιρός να δράσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και να προτείνει νομοθεσία στα κράτη μέλη και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με τις υποχρεώσεις δέουσας επιμέλειας η οποία να αναγνωρίζει την ευθύνη βάσει των ισχυόντων προτύπων και να παρέχει ένα σαφές και ασφαλές νομικό πλαίσιο στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Η δέουσα επιμέλεια για τα ανθρώπινα δικαιώματα έχει καταστεί θέμα της εσωτερικής αγοράς· δεδομένου ότι τα διάφορα κράτη μέλη προβλέπουν διαφορετικές νομικές κυρώσεις για τη συμπεριφορά των εταιρειών, μια κατακερματισμένη μερικώς τομεακή νομοθετική πρωτοβουλία σε επίπεδο ΕΕ δεν επαρκεί. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Το καθ’ ύλην πεδίο εφαρμογής της νομοθετικής πρωτοβουλίας —οδηγίας ή κανονισμού, με τα αντίστοιχα πλεονεκτήματα και μειονεκτήματά τους— θα πρέπει να εγγυάται την ευρεία κάλυψη του ορισμού των ανθρωπίνων και των περιβαλλοντικών δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένων των δικαιωμάτων των εργαζομένων και των συνδικαλιστικών οργανώσεων, καθώς και να διασφαλίζει την ενσωμάτωση νέων εξελίξεων σχετικά με τα ανθρώπινα δικαιώματα. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Οι υποχρεώσεις δέουσας επιμέλειας, ιδίως όσον αφορά τις παγκόσμιες αλυσίδες αξίας, πρέπει να καθοδηγούν τις αποφάσεις διαχείρισης που αποσκοπούν σε οικονομικά, οικολογικά και κοινωνικά βιώσιμες επιχειρήσεις. Σε κάθε περίπτωση, οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις θα πρέπει να θεωρούνται μείζονος σημασίας για τη βιώσιμη επιχειρηματική συμπεριφορά και να αποτελούν υψηλή προτεραιότητα στις παγκόσμιες αλυσίδες αξίας. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Η νομοθετική πρωτοβουλία θα πρέπει να καλύπτει διατομεακά όλες τις εταιρείες, με αναλογικές απαιτήσεις για τις ΜΜΕ που είναι εγκατεστημένες ή δραστηριοποιούνται στην ΕΕ, προκειμένου να αποφεύγεται ο αθέμιτος ανταγωνισμός και οι άνισοι όροι ανταγωνισμού, και να περιλαμβάνει επίσης τον δημόσιο τομέα. Θα πρέπει να επιβάλλει στις εταιρείες να τηρούν υψηλά πρότυπα υπεύθυνης επιχειρηματικής συμπεριφοράς, αλλά και ταυτόχρονα να προβλέπει επαρκή μέτρα σύμφωνα με τον αντίστοιχο κίνδυνο παραβίασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Η δέουσα επιμέλεια για τα ανθρώπινα δικαιώματα θα πρέπει να περιλαμβάνει τις ακόλουθες πτυχές:






  — | ένα συνεκτικό πλαίσιο δέουσας επιμέλειας βάσει των υφισταμένων νομικών μέσων που ισχύουν για εταιρείες οι οποίες δραστηριοποιούνται στην εσωτερική αγορά, συμπεριλαμβανομένων εταιρειών από τρίτες χώρες που πωλούν σημαντικό όγκο αγαθών και υπηρεσιών· |
| --- | --- | --- |

1.6.

—

ένα συνεκτικό πλαίσιο δέουσας επιμέλειας βάσει των υφισταμένων νομικών μέσων που ισχύουν για εταιρείες οι οποίες δραστηριοποιούνται στην εσωτερική αγορά, συμπεριλαμβανομένων εταιρειών από τρίτες χώρες που πωλούν σημαντικό όγκο αγαθών και υπηρεσιών·

| — | ευθύνη η οποία συντελεί στη θέσπιση μέσων αποτελεσματικής προστασίας για άτομα που βλάπτονται από τυχόν παρατυπίες. Χρειάζεται να θεσπιστεί ένα ειδικό πλαίσιο ευθύνης, συμπεριλαμβανομένης της ποινικής ευθύνης, για περιπτώσεις στις οποίες σημειώνονται παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, των κοινωνικών και των περιβαλλοντικών προτύπων ή αρνητικές επιπτώσεις εταιρικών δραστηριοτήτων, μεταξύ άλλων στις αλυσίδες εφοδιασμού και υπεργολαβίας τους. |
| --- | --- |

—

ευθύνη η οποία συντελεί στη θέσπιση μέσων αποτελεσματικής προστασίας για άτομα που βλάπτονται από τυχόν παρατυπίες. Χρειάζεται να θεσπιστεί ένα ειδικό πλαίσιο ευθύνης, συμπεριλαμβανομένης της ποινικής ευθύνης, για περιπτώσεις στις οποίες σημειώνονται παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, των κοινωνικών και των περιβαλλοντικών προτύπων ή αρνητικές επιπτώσεις εταιρικών δραστηριοτήτων, μεταξύ άλλων στις αλυσίδες εφοδιασμού και υπεργολαβίας τους.

| 1.7. | Προκειμένου να αποφευχθεί οποιαδήποτε νομική αβεβαιότητα, η νομοθετική πρωτοβουλία πρέπει να προβλέπει σαφέστατα ποιες μεμονωμένες δράσεις οφείλουν να αναλαμβάνουν οι εταιρείες καθ’ όλη τη διαδικασία δέουσας επιμέλειας για την αξιολόγηση του κινδύνου σχετικά με τα ανθρώπινα δικαιώματα διασφαλίζοντας τη συνοχή με άλλες δεσμευτικές νομοθετικές πράξεις της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της ενδεχομένως προσαρμοσμένης αναθεώρησης της οδηγίας σχετικά με τις απαιτήσεις δημοσιοποίησης μη χρηματοοικονομικών πληροφοριών:






  — | σαφώς καθορισμένη ανάλυση κινδύνων [εντοπισμός και αξιολόγηση (πιθανών) αρνητικών επιπτώσεων των εταιρικών δραστηριοτήτων στα ανθρώπινα δικαιώματα και το περιβάλλον, ενσωματωμένων σε ένα επίσημο, προσβάσιμο, διαφανές, περιεκτικό και αξιόπιστο έγγραφο με στόχο τη χαρτογράφηση των κινδύνων σύμφωνα με σαφή και διαφανή μεθοδολογία αξιολόγησης και ιεράρχησης των κινδύνων], συμπεριλαμβανομένου ενός μηχανισμού που θα αποτελεί προϊόν διαπραγμάτευσης και θα καθορίζει τις διαδικασίες έγκαιρης προειδοποίησης και προστασίας των πληροφοριοδοτών· |
| --- | --- | --- |

1.7.

—

σαφώς καθορισμένη ανάλυση κινδύνων [εντοπισμός και αξιολόγηση (πιθανών) αρνητικών επιπτώσεων των εταιρικών δραστηριοτήτων στα ανθρώπινα δικαιώματα και το περιβάλλον, ενσωματωμένων σε ένα επίσημο, προσβάσιμο, διαφανές, περιεκτικό και αξιόπιστο έγγραφο με στόχο τη χαρτογράφηση των κινδύνων σύμφωνα με σαφή και διαφανή μεθοδολογία αξιολόγησης και ιεράρχησης των κινδύνων], συμπεριλαμβανομένου ενός μηχανισμού που θα αποτελεί προϊόν διαπραγμάτευσης και θα καθορίζει τις διαδικασίες έγκαιρης προειδοποίησης και προστασίας των πληροφοριοδοτών·

| — | μέτρα παρακολούθησης (καθορισμός εσωτερικών εταιρικών ευθυνών, ανάσχεση και πρόληψη δυσμενών επιπτώσεων)· |
| --- | --- |

—

μέτρα παρακολούθησης (καθορισμός εσωτερικών εταιρικών ευθυνών, ανάσχεση και πρόληψη δυσμενών επιπτώσεων)·

| — | παρακολούθηση της αποτελεσματικότητας των μέτρων που εφαρμόζονται σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης για τις πολυεθνικές εταιρείες (κατευθυντήριες γραμμές του ΟΟΣΑ για τις πολυεθνικές εταιρείες) και τις κατευθυντήριες αρχές των Ηνωμένων Εθνών για τις επιχειρήσεις και τα ανθρώπινα δικαιώματα (UNGP)· |
| --- | --- |

—

παρακολούθηση της αποτελεσματικότητας των μέτρων που εφαρμόζονται σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης για τις πολυεθνικές εταιρείες (κατευθυντήριες γραμμές του ΟΟΣΑ για τις πολυεθνικές εταιρείες) και τις κατευθυντήριες αρχές των Ηνωμένων Εθνών για τις επιχειρήσεις και τα ανθρώπινα δικαιώματα (UNGP)·

| — | κοινοποιήσεις [κατάλληλη υποβολή στοιχείων σχετικά με τον τρόπο αντιμετώπισης των (πιθανώς) αρνητικών επιπτώσεων των εταιρικών δραστηριοτήτων] με τήρηση του θεμιτού επιχειρηματικού απορρήτου και της διαφάνειας· |
| --- | --- |

—

κοινοποιήσεις [κατάλληλη υποβολή στοιχείων σχετικά με τον τρόπο αντιμετώπισης των (πιθανώς) αρνητικών επιπτώσεων των εταιρικών δραστηριοτήτων] με τήρηση του θεμιτού επιχειρηματικού απορρήτου και της διαφάνειας·

| — | οι συνδικαλιστικές οργανώσεις που εκπροσωπούνται στην εκάστοτε εταιρεία θα πρέπει να συμμετέχουν σύμφωνα με το εθνικό πλαίσιο που ισχύει για τον κοινωνικό διάλογο. |
| --- | --- |

—

οι συνδικαλιστικές οργανώσεις που εκπροσωπούνται στην εκάστοτε εταιρεία θα πρέπει να συμμετέχουν σύμφωνα με το εθνικό πλαίσιο που ισχύει για τον κοινωνικό διάλογο.

| 1.8. | Τα θύματα παραβίασης δικαιωμάτων και οι εκπρόσωποί τους, όπως συνδικαλιστικές οργανώσεις και υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, πρέπει να έχουν πρόσβαση σε αποτελεσματικά μέσα έννομης προστασίας έναντι των αρνητικών επιπτώσεων που υπέστησαν. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Πρέπει να διασφαλίζεται ότι τα θύματα των σχετικών με τις επιχειρήσεις παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και οι εκπρόσωποί τους, συμπεριλαμβανομένων των συνδικαλιστικών οργανώσεων και των υπερασπιστών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων έχουν, ως ανθρώπινο δικαίωμα, εγγυημένη πρόσβαση σε δίκαιες διαδικασίες, δικαστήρια και αρχές. Όταν δεν είναι σαφές εάν η μητρική εταιρεία ή μία από τις θυγατρικές ή τους προμηθευτές της, με τους οποίους υφίστανται παγιωμένες επιχειρηματικές σχέσεις, είναι δυνητικά υπεύθυνη, η διεξαγωγή δίκαιης δίκης θα πρέπει να εμπίπτει στην αρμοδιότητα ενός φόρουμ. Αντιστοίχως, ο κανονισμός για τη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις (κανονισμός Βρυξέλλες I) θα πρέπει να τροποποιηθεί ούτως ώστε να επιτρέπει την εκκίνηση δικαστικής διαδικασίας στην Ευρώπη σε περίπτωση παραβίασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Ένα υποχρεωτικό πλαίσιο δέουσας επιμέλειας θα μπορούσε να υλοποιηθεί με τη χρήση συμφωνηθέντος προτύπου, η επιβολή του οποίου θα διασφαλίζεται με αναλογικές, αποτελεσματικές και αποτρεπτικές κυρώσεις, ενώ η απόδοση ευθύνης θα βασίζεται στην παραβίαση ενός σαφώς καθορισμένου συνόλου ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Όπως σε όλα τα καθεστώτα ευθύνης, πρέπει να θεμελιώνεται εμφανής αιτιώδης συνάφεια μεταξύ λάθους ή αδυναμίας πρόληψης και βέβαιης ζημίας. Κατά συνέπεια, σε περιπτώσεις άτυπης αιτιώδους σχέσης, δεν υπάρχει σύνδεση κινδύνων. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Σύμφωνα με τα διδάγματα που έχουν αντληθεί από τη γαλλική νομοθεσία περί δέουσας επιμέλειας, προκειμένου οι ευρωπαϊκές εταιρείες να είναι σε θέση να επιτελέσουν αυτόν τον ρόλο, μια δεσμευτική νομοθετική πρωτοβουλία πρέπει να πληροί τα ακόλουθα πρότυπα ποιότητας:






  — | σαφείς ορισμοί και κατανοητή γλώσσα· |
| --- | --- | --- |

1.11.

—

σαφείς ορισμοί και κατανοητή γλώσσα·

| — | διασφάλιση της ασφάλειας δικαίου και της δυνατότητας πρακτικής εφαρμογής, ιδίως όσον αφορά το εφαρμοστέο δίκαιο· αναλογικές απαιτήσεις δημοσιοποίησης στοιχείων με τήρηση του θεμιτού επιχειρηματικού απορρήτου. |
| --- | --- |

—

διασφάλιση της ασφάλειας δικαίου και της δυνατότητας πρακτικής εφαρμογής, ιδίως όσον αφορά το εφαρμοστέο δίκαιο· αναλογικές απαιτήσεις δημοσιοποίησης στοιχείων με τήρηση του θεμιτού επιχειρηματικού απορρήτου.

| 1.12. | Για τη διαχείριση των παγκόσμιων αλυσίδων εφοδιασμού, κρίνεται σκόπιμο να ενθαρρυνθεί η ανάπτυξη καινοτόμων τεχνολογιών των πληροφοριών (π.χ. η τεχνολογία «blockchain»), οι οποίες καθιστούν δυνατό τον εντοπισμό όλων των δεδομένων με στόχο την ελαχιστοποίηση του διοικητικού φόρτου και του κόστους και την αποφυγή αλληλεπικαλύψεων, σε συνδυασμό με την παροχή ασφάλειας και τη διασφάλιση της ιχνηλασιμότητας. |
| --- | --- |

1.12.

2.   Κύρια στοιχεία και ιστορικό

| 2.1. | Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κάλεσε την ΕΟΚΕ να γνωμοδοτήσει σχετικά με τη νομοθετική πρωτοβουλία που ανακοινώθηκε σε επίπεδο ΕΕ με τίτλο «Δέουσα επιμέλεια και εταιρική λογοδοσία». Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ θα εξετάσει προτάσεις σχετικά με το πιθανό περιεχόμενο και τους ορισμούς αυτής της νομοθετικής πράξης βάσει τόσο του έργου που επιτελεί σχετικά με τη «δέουσα επιμέλεια» (DD) και τις «Επιχειρήσεις και τα ανθρώπινα δικαιώματα» όσο και των γνώσεων και των εμπειριών των μελών της, ιδίως εκείνων από χώρες με φιλόδοξη νομοθεσία. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Η ΕΟΚΕ ασχολείται ενεργά με θέματα δέουσας επιμέλειας στις παγκόσμιες αλυσίδες αξίας (1). Παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων (2), συμπεριλαμβανομένων των δικαιωμάτων των εργαζομένων (3) και των περιβαλλοντικών δικαιωμάτων, εξακολουθούν να σημειώνονται στις παγκόσμιες αλυσίδες αξίας, παρότι σε πολλές περιπτώσεις οι επιπτώσεις αυτές θα μπορούσαν να αποτραπούν χάρη στη δέουσα επιμέλεια και τη συμμόρφωση των κρατών και των διοικήσεών τους με τις διεθνείς δεσμεύσεις τους, ιδίως στον τομέα των εργασιακών και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Τα θύματα των εν λόγω παραβιάσεων συχνά δεν έχουν δυνατότητα προσφυγής στη δικαιοσύνη για να υποστηρίξουν τη θέση τους. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Έχει διαμορφωθεί μια σειρά προαιρετικών πλαισίων που δίνουν τη δυνατότητα στις εταιρείες να εφαρμόζουν τη δέουσα επιμέλεια για τα ανθρώπινα δικαιώματα στις επιχειρηματικές τους δραστηριότητες. Τα πλαίσια αυτά λαμβάνουν συνήθως τη μορφή στρατηγικών εταιρικής κοινωνικής ευθύνης (ΕΚΕ). |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Πολύ σημαντικό ρόλο μεταξύ αυτών των μέσων διαδραματίζουν οι κατευθυντήριες γραμμές των Ηνωμένων Εθνών για τις επιχειρήσεις και τα ανθρώπινα δικαιώματα, το Παγκόσμιο Σύμφωνο των Ηνωμένων Εθνών, το πρότυπο ISO 26000 σχετικά με την εταιρική κοινωνική ευθύνη, καθώς και οι κατευθυντήριες γραμμές που αναπτύχθηκαν στο πλαίσιο του ΟΟΣΑ (κατευθυντήριες γραμμές του ΟΟΣΑ για τις πολυεθνικές εταιρείες). Τα μέσα αυτά προκρίνουν, μεταξύ άλλων, οι συμβάσεις με επιχειρηματικούς εταίρους στην παγκόσμια αλυσίδα αξίας να σχεδιάζονται κατά τρόπο ώστε η διάρθρωση των επιχειρηματικών σχέσεων να προστατεύει τα ανθρώπινα δικαιώματα. Τα εν λόγω προαιρετικά μέσα καταδεικνύουν ότι η διαχείριση των κινδύνων και η εφαρμογή προτύπων σχετικά με τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην παγκόσμια αλυσίδα αξίας είναι εφικτές. και μπορούν να αποτελέσουν εφαλτήριο για τη θέσπιση περαιτέρω, ενδεχομένως υποχρεωτικών, μέτρων. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Τα προαιρετικά μέτρα δεν είναι πάντα σε θέση να εμποδίσουν σοβαρές παραβιάσεις των θεμελιωδών δικαιωμάτων, ούτε να προσφέρουν ασφάλεια δικαίου στις εταιρείες κατά την ανάπτυξη διεθνών επιχειρηματικών σχέσεων, πράγμα το οποίο έχει ως αποτέλεσμα ένα συνονθύλευμα μέτρων που δεν παρέχουν ασφάλεια δικαίου και νομική προβλεψιμότητα. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Για την αντιμετώπιση αυτής της κατάστασης, ορισμένα κράτη μέλη της ΕΕ ενέκριναν νομοθεσία η οποία ενισχύει την εταιρική λογοδοσία και θεσπίζει πιο στέρεα πλαίσια σχετικά με τη δέουσα επιμέλεια για τα ανθρώπινα δικαιώματα, τα οποία μπορούν να προσφέρουν πολύτιμες εμπειρίες. Παρόμοια νομοθεσία εξετάζεται επί του παρόντος σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες. Το Ηνωμένο Βασίλειο ενέκρινε τη ρήτρα για «Διαφάνεια στις αλυσίδες εφοδιασμού» στο πλαίσιο του βρετανικού νόμου για τη σύγχρονη δουλεία. Οι Κάτω Χώρες ενέκριναν τον νόμο για τη δέουσα επιμέλεια όσον αφορά την παιδική εργασία, με στόχο την καταπολέμηση της παιδικής εργασίας σε εταιρείες που είναι εγκατεστημένες στις Κάτω Χώρες και προμηθεύουν αγαθά και υπηρεσίες στην ολλανδική αγορά. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Σε επίπεδο ΕΕ, υπάρχει νομοθεσία που διέπει τη δέουσα επιμέλεια για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Ο κανονισμός της ΕΕ για τα ορυκτά από περιοχές συγκρούσεων, η οδηγία για τη δημοσιοποίηση μη χρηματοοικονομικών πληροφοριών και ο κανονισμός για την ξυλεία αποτελούν παραδείγματα ενίσχυσης της δέουσας επιμέλειας όσον αφορά τα ανθρώπινα δικαιώματα. Οι παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην παγκόσμια αλυσίδα αξίας διευθετούνται έμμεσα δυνάμει του διοικητικού, του αστικού ή του ποινικού δικαίου. Εγείρουν ζητήματα διεθνούς ιδιωτικού, διεθνούς δικονομικού και διεθνούς (εταιρικού) ποινικού δικαίου, τα οποία έχουν σε κάποιο βαθμό εναρμονιστεί στην ΕΕ (ήτοι στους κανονισμούς Βρυξέλλες I και Ρώμη II). |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Προσπάθειες καταβάλλονται και σε διεθνές επίπεδο. Μια ομάδα εργασίας του Συμβουλίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων των Ηνωμένων Εθνών (UNHRC) στη Γενεύη διεξάγει διαπραγματεύσεις σχετικά με ένα νομικά δεσμευτικό μέσο για τις επιχειρήσεις και τα ανθρώπινα δικαιώματα (Συνθήκη των Ηνωμένων Εθνών), το οποίο αποτέλεσε αντικείμενο γνωμοδότησης της ΕΟΚΕ (4) στην οποία συμφώνησε με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (5) σχετικά με το αναγκαίο περιεχόμενο μιας τέτοιας συνθήκης και, πιο συγκεκριμένα, ως προς τα εξής:






  — | αξιοποίηση του πλαισίου των κατευθυντήριων αρχών των Ηνωμένων Εθνών για τις επιχειρήσεις και τα ανθρώπινα δικαιώματα· |
| --- | --- | --- |

2.8.

—

αξιοποίηση του πλαισίου των κατευθυντήριων αρχών των Ηνωμένων Εθνών για τις επιχειρήσεις και τα ανθρώπινα δικαιώματα·

| — | τον καθορισμό δεσμευτικών υποχρεώσεων δέουσας επιμέλειας για τις διεθνικές εταιρείες και άλλες επιχειρήσεις, συμπεριλαμβανομένων των θυγατρικών τους· |
| --- | --- |

—

τον καθορισμό δεσμευτικών υποχρεώσεων δέουσας επιμέλειας για τις διεθνικές εταιρείες και άλλες επιχειρήσεις, συμπεριλαμβανομένων των θυγατρικών τους·

| — | την αναγνώριση των εξωεδαφικών υποχρεώσεων των κρατών όσον αφορά τα ανθρώπινα δικαιώματα και την έγκριση κανονιστικών μέτρων προς τον σκοπό αυτό· |
| --- | --- |

—

την αναγνώριση των εξωεδαφικών υποχρεώσεων των κρατών όσον αφορά τα ανθρώπινα δικαιώματα και την έγκριση κανονιστικών μέτρων προς τον σκοπό αυτό·

| — | την αναγνώριση της εταιρικής ποινικής ευθύνης· |
| --- | --- |

—

την αναγνώριση της εταιρικής ποινικής ευθύνης·

| — | την πρόβλεψη μηχανισμών συντονισμού και συνεργασίας μεταξύ κρατών για τη διερεύνηση, τη δίωξη και την επιβολή του νόμου σε διασυνοριακές υποθέσεις· και |
| --- | --- |

—

την πρόβλεψη μηχανισμών συντονισμού και συνεργασίας μεταξύ κρατών για τη διερεύνηση, τη δίωξη και την επιβολή του νόμου σε διασυνοριακές υποθέσεις· και

| — | τη δημιουργία διεθνών δικαστικών και εξωδικαστικών μηχανισμών εποπτείας και επιβολής του νόμου. |
| --- | --- |

—

τη δημιουργία διεθνών δικαστικών και εξωδικαστικών μηχανισμών εποπτείας και επιβολής του νόμου.

| 2.9. | Οι πτυχές της δέουσας επιμέλειας για τα ανθρώπινα δικαιώματα έχουν αποτέλεσαν αντικείμενο μιας σειράς μελετών που εκπονήθηκαν από ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα και οργανισμούς, συμπεριλαμβανομένου του Οργανισμού Θεμελιωδών Δικαιωμάτων (FRA) (6) και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Πρόσφατα, μια μελέτη που ανατέθηκε προς εκπόνηση από την ΓΔ Δικαιοσύνης (7) προέβη σε ανάλυση των απαιτήσεων δέουσας επιμέλειας στο πλαίσιο των αλυσίδων εφοδιασμού. Η μελέτη αυτή ζήτησε τη γνώμη των ενδιαφερόμενων φορέων, παρουσίασε το κανονιστικό πλαίσιο, αξιολόγησε διάφορες επιλογές πολιτικής και κατέδειξε την ανάγκη θέσπισης ολοκληρωμένων δεσμευτικών μέτρων σχετικά με τη δέουσα επιμέλεια για τα ανθρώπινα δικαιώματα. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Η πλειονότητα των 600 και πλέον συμμετεχόντων στην έρευνα ανέφερε ότι η υποχρεωτική δέουσα επιμέλεια ως νομικό πρότυπο επιμέλειας μπορεί να προσφέρει δυνητικά οφέλη σε επιχειρήσεις που σχετίζονται με την εναρμόνιση, την ασφάλεια δικαίου, τους ισότιμους όρους ανταγωνισμού και την αύξηση της μόχλευσης στις επιχειρηματικές τους σχέσεις σε όλο το μήκος της αλυσίδας εφοδιασμού μέσω ενός μη διαπραγματεύσιμου προτύπου. Επιδείχθηκε προτίμηση για έναν γενικό διατομεακό κανονισμό διότι πολλές εταιρείες δραστηριοποιούνται σε πολλούς τομείς, ο οποίος θα καλύπτει ενδεχομένως όλες τις εταιρείες, βάσει των κατευθυντήριων αρχών των Ηνωμένων Εθνών, καθώς και για ένα πρότυπο επιμέλειας αντί μιας διαδικαστικής απαίτησης. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Η μελέτη επισημαίνει επίσης ότι επί του παρόντος μόλις το ένα τρίτο περίπου των επιχειρήσεων που συμμετείχαν στην έρευνα δήλωσαν ότι οι εταιρείες τους αναλαμβάνουν υποχρεώσεις δέουσας επιμέλειας με συνεκτίμηση όλων των επιπτώσεων για τα ανθρώπινα δικαιώματα και το περιβάλλον. Επιπλέον, η πλειονότητα των επιχειρήσεων που έλαβαν μέρος στην έρευνα, οι οποίες αναλαμβάνουν υποχρεώσεις δέουσας επιμέλειας, περιλαμβάνουν μόνον προμηθευτές πρώτου επιπέδου (8). Κατά την παρουσίαση των αποτελεσμάτων της μελέτης, ο Επίτροπος Δικαιοσύνης κ. Reynders δήλωσε ότι καταδεικνύεται «ότι η προαιρετική δράση για την αντιμετώπιση των παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της επιδείνωσης του εταιρικού κλίματος και της περιβαλλοντικής βλάβης, παρότι ενθαρρύνεται με την παροχή κινήτρων για τη δημοσιοποίηση στοιχείων, δεν επέφερε την απαιτούμενη αλλαγή συμπεριφοράς (9). |
| --- | --- |

2.12.

3.   Γενικές παρατηρήσεις

| 3.1. | Τα προαιρετικά μέτρα δεν μπορούν να αποτρέψουν όλες τις παραβιάσεις των δικαιωμάτων. Η λήψη δεσμευτικών μέτρων, που θα συνοδεύονται από τις κατάλληλες κυρώσεις, μπορεί να βοηθήσει να διασφαλιστεί η τήρηση ενός ελάχιστου νομικού προτύπου, μεταξύ άλλων και από τις επιχειρήσεις που δεν λαμβάνουν σοβαρά υπόψη την ηθική τους ευθύνη όπως πράττουν οι επιχειρήσεις που εφαρμόζουν υψηλά πρότυπα για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Οι δεσμευτικοί κανόνες θα πρέπει να συνάδουν με τα υφιστάμενα συστήματα δέουσας επιμέλειας, όπως με τις κατευθυντήριες αρχές των Ηνωμένων Εθνών για τις επιχειρήσεις και τα ανθρώπινα δικαιώματα, με στόχο τη διευκόλυνση της εφαρμογής και την αποφυγή αλληλεπικαλύψεων. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Οι αρνητικές επιπτώσεις ή οι παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των κοινωνικών και των περιβαλλοντικών προτύπων μπορεί να είναι αποτέλεσμα των ίδιων των δραστηριοτήτων της εκάστοτε εταιρείας, των δραστηριοτήτων των θυγατρικών ή των ελεγχόμενων επιχειρήσεων της εταιρείας, καθώς και των επιχειρηματικών σχέσεων της εταιρείας, ήτοι της αλυσίδας εφοδιασμού ή υπεργολαβίας της. Αντιστοίχως, οι κατευθυντήριες αρχές των Ηνωμένων Εθνών για τις επιχειρήσεις και τα ανθρώπινα δικαιώματα, οι κατευθυντήριες γραμμές του ΟΟΣΑ και η τριμερής διακήρυξη αρχών της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ΔΟΕ) σχετικά με τις πολυεθνικές επιχειρήσεις και την κοινωνική πολιτική αναγνωρίζουν ότι η δέουσα επιμέλεια θα πρέπει επίσης να καλύπτει τις επιχειρηματικές σχέσεις των εταιρειών, συμπεριλαμβανομένων των αλυσίδων εφοδιασμού και υπεργολαβίας. Ως εκ τούτου, βάσει αυτών των πλαισίων, οι απαιτήσεις δέουσας επιμέλειας θα πρέπει, ιδεωδώς, να καλύπτουν όλες τις δραστηριότητες των εταιρειών, ανεξαρτήτως του μεγέθους τους, συμπεριλαμβανομένων ολόκληρων των αλυσίδων εφοδιασμού και υπεργολαβίας τους, της δικαιόχρησης και της διαχείρισης συμβάσεων. Οι εν λόγω απαιτήσεις θα πρέπει να καλύπτουν τις δραστηριότητες, τις πραγματικές και πιθανές επιπτώσεις και τις παραβιάσεις τόσο εντός όσο και εκτός της ΕΕ. Ωστόσο, στην πράξη, ο καθορισμός του πεδίου εφαρμογής της δέουσας επιμέλειας είναι δύσκολος: για παράδειγμα, ένα από τα κριτήρια που επιλέχθηκαν στο πλαίσιο του γαλλικού νόμου αριθ. 2017-399 της 27ης Μαρτίου 2017, είναι η ύπαρξη σταθερής επιχειρηματικής σχέσης με μια οντότητα στην αλυσίδα εφοδιασμού που συνεπάγεται έναν ορισμένο βαθμό ελέγχου. Το Γαλλικό Συνταγματικό Δικαστήριο καθόρισε, σε μια άλλη απόφαση, τι σημαίνει «σταθερή επιχειρηματική σχέση»: σημαίνει τακτική, σταθερή και συνεχή σχέση που έχει αναπτυχθεί, γενικά, με προμηθευτές και υπεργολάβους πρώτου επιπέδου. Φυσικά, θα ήταν πιο φιλόδοξο να καλύπτει όλες τις οντότητες ανεξαιρέτως, αλλά θα πρέπει, αφενός, να ληφθεί υπόψη η δυσκολία που προκύπτει από τον μεγάλο αριθμό προμηθευτών (έως 100 000 για μια πολυεθνική εταιρεία) και, αφετέρου, να παρασχεθούν κίνητρα στις εταιρείεςγια την εφαρμογή αποτελεσματικής δέουσας επιμέλειας σε ολόκληρη την αλυσίδα αξίας/εφοδιασμού. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Για τη διαχείριση των παγκόσμιων αλυσίδων εφοδιασμού, κρίνεται σκόπιμο να ενθαρρυνθεί η ανάπτυξη καινοτόμων τεχνολογιών των πληροφοριών (π.χ. η τεχνολογία «blockchain»), οι οποίες καθιστούν δυνατό τον εντοπισμό όλων των δεδομένων με στόχο την ελαχιστοποίηση του διοικητικού φόρτου και του κόστους και την αποφυγή αλληλεπικαλύψεων μεταξύ διαφόρων εσωτερικών δομών, σε συνδυασμό με την παροχή ασφάλειας και τη διασφάλιση της ιχνηλασιμότητας. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει (10): «Όταν τα κράτη μέλη της ΕΕ, σε μεμονωμένη βάση, αρχίσουν να θεσπίζουν αυστηρότερα υποχρεωτικά πλαίσια δέουσας επιμέλειας, τότε θα υπάρξει αναντιστοιχία των εν λόγω προτύπων εντός της ΕΕ. Οι εταιρείες που εδρεύουν σε κράτη μέλη της ΕΕ με αυστηρότερες απαιτήσεις δέουσας επιμέλειας δεν τίθενται εκτός ανταγωνισμού από όσες εδρεύουν αλλού. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι οι επιχειρήσεις θα έχουν ίσους όρους ανταγωνισμού και θα διαθέτουν ασφάλεια δικαίου, με σαφείς ευθύνες». |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Η μη ισορροπημένη και αποσπασματική υιοθέτηση προαιρετικών συστημάτων δημιουργεί αθέμιτο ανταγωνισμό σε ευρωπαϊκό επίπεδο, επειδή δεν υπάρχει ένα ενιαίο καθεστώς αλλά ένα συνονθύλευμα εθνικών νόμων που διαφέρουν μεταξύ τους παρότι επιδιώκουν τον ίδιο γενικό σκοπό. Εκτός της ΕΕ, υπάρχουν πολύ λίγες νομοθεσίες σχετικά με τη δέουσα επιμέλεια, γεγονός που είναι ατυχές για ορισμένους βασικούς εμπορικούς εταίρους όπως οι ΗΠΑ και η Κίνα. Όταν εφαρμόζεται μια υποχρεωτική πρωτοβουλία της ΕΕ, οι εταιρείες αυτών των άλλων αγορών θα πρέπει να τηρούν τα ισχύοντα πρότυπα προκειμένου να δραστηριοποιηθούν στη δική μας εσωτερική αγορά, όταν η νομοθετική πρωτοβουλία της ΕΕ καλύπτει εταιρείες τρίτων χωρών που παρέχουν αγαθά και υπηρεσίες στην ΕΕ. Για λόγους θεμιτού ανταγωνισμού, η Συνθήκη των Ηνωμένων Εθνών καθίσταται επίσης πολύ σημαντική για την επίτευξη ισότιμων όρων ανταγωνισμού εκτός του πεδίου δικαιοδοσίας της ΕΕ. Το υφιστάμενο πλαίσιο της ΕΕ αφήνει περιθώρια για διάφορες πρακτικές και πρότυπα, τα οποία είναι άνισα όσον αφορά τα πρότυπα για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τα περιβαλλοντικά και τα κοινωνικά πρότυπα. Μια νομοθετική πρωτοβουλία της ΕΕ θα πρέπει να είναι τόσο φιλόδοξη όσο και ρεαλιστική και έτοιμη για την εφαρμογή του διεθνούς προτύπου που τελεί υπό έγκριση σε επίπεδο Ηνωμένων Εθνών (11) με στόχο την εξισορρόπηση των διεθνών όρων ανταγωνισμού. Δεδομένου του ρόλου της ΕΕ στον τομέα της υπεράσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ένα ιστορικό ικανοποιητικών επιδόσεων δέουσας επιμέλειας για τα ανθρώπινα δικαιώματα από πολλές, ιδίως μεγάλες, ευρωπαϊκές εταιρείες, μπορεί να τις καταστήσει πρωτοπόρους στην ανάληψη ευθύνης για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην παγκόσμια αλυσίδα αξίας. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Προκειμένου οι ευρωπαϊκές εταιρείες να είναι σε θέση να επιτελέσουν αυτόν τον ρόλο, μια δεσμευτική νομοθετική πράξη της ΕΕ πρέπει να πληροί τα ακόλουθα πρότυπα ποιότητας:






  — | σαφείς ορισμοί και κατανοητή γλώσσα· |
| --- | --- | --- |

3.6.

—

σαφείς ορισμοί και κατανοητή γλώσσα·

| — | διασφάλιση της ασφάλειας δικαίου και της δυνατότητας πρακτικής εφαρμογής. |
| --- | --- |

—

διασφάλιση της ασφάλειας δικαίου και της δυνατότητας πρακτικής εφαρμογής.

| 3.7. | Λόγω της επιρροής της ευρωπαϊκής εσωτερικής αγοράς στο παγκόσμιο εμπόριο, μια ευρωπαϊκή νομοθετική πρωτοβουλία θα εξισορροπούσε περαιτέρω τους όρους ανταγωνισμού, διότι δεν θα απαιτούσε μόνο από τις ευρωπαϊκές εταιρείες να τηρούν τη δέουσα επιμέλεια για τα ανθρώπινα δικαιώματα, αλλά και από τις εταιρείες τρίτων χωρών που παρέχουν αγαθά και υπηρεσίες στην εσωτερική αγορά. Αυτή η απαίτηση για ισότιμους όρους ανταγωνισμού μεταξύ των εταιρειών της ΕΕ που είναι εγκατεστημένες στην ΕΕ και των εταιρειών τρίτων χωρών που πωλούν αγαθά και υπηρεσίες και επενδύουν στην εσωτερική αγορά πρέπει να βρίσκεται στο επίκεντρο οποιασδήποτε νέας νομοθετικής πρωτοβουλίας της ΕΕ, διαφορετικά οι εταιρείες της ΕΕ θα υποστούν ανταγωνιστικό μειονέκτημα. Σύμφωνα με ορισμένα πρακτικά παραδείγματα που περιλαμβάνονται στους προαναφερθέντες κανονισμούς για την ξυλεία και τα ορυκτά από περιοχές συγκρούσεων, είναι πιθανή η μόχλευση της εσωτερικής αγοράς και για τους διεθνείς προμηθευτές. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Η δέουσα επιμέλεια για τα ανθρώπινα δικαιώματα έχει καταστεί θέμα της εσωτερικής αγοράς· δεδομένου ότι τα διάφορα κράτη μέλη προβλέπουν διαφορετικές νομικές κυρώσεις για τη συμπεριφορά των εταιρειών, μια κατακερματισμένη μερικώς τομεακή νομοθεσία σε επίπεδο ΕΕ δεν επαρκεί. Η δέουσα επιμέλεια μπορεί να επιφέρει διαφορετικές έννομες συνέπειες αναλόγως του ειδικού εθνικού και νομικού πλαισίου. Στο πλαίσιο της παρούσας γνωμοδότησης, η δέουσα επιμέλεια αντιστοιχεί σε ένα σύνολο υποχρεώσεων που οφείλει να εκπληρώνει μια εταιρεία για την πρόληψη, τον μετριασμό και τη λογοδοσία όσον αφορά τις επιπτώσεις στα ανθρώπινα δικαιώματα (συμπεριλαμβανομένων των βασικών συμβάσεων της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας) και στο περιβάλλον που απορρέουν από τις δραστηριότητές της και την παγκόσμια αλυσίδα εφοδιασμού της. Επιπλέον, πρέπει να διασφαλίζονται ισότιμοι όροι ανταγωνισμού για όλες τις συμμετέχουσες εταιρείες. Σε διεθνές επίπεδο, ειδικότερα όσον αφορά τη δεσμευτική Συνθήκη των Ηνωμένων Εθνών για τις επιχειρήσεις και τα ανθρώπινα δικαιώματα, η ΕΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για την απουσία ισχυρής νομοθεσίας περί δέουσας επιμέλειας και θεωρεί ότι η θέσπιση μιας μελλοντικής νομοθετικής πρωτοβουλίας της ΕΕ η οποία θα περιλαμβάνει στο πεδίο εφαρμογής της τις εταιρείες τρίτων χωρών που πραγματοποιούν επενδύσεις και πωλήσεις στην ΕΕ αποτελεί μια καλή αφετηρία για την αναβάθμιση των προτύπων. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Η ΕΟΚΕ επιβεβαιώνει ότι είναι πλέον καιρός να δράσει η ΕΕ και να προτείνει στα κράτη μέλη και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο μια υποχρεωτική νομοθετική πρωτοβουλία για τη δέουσα επιμέλεια, η οποία να αναγνωρίζει την ευθύνη βάσει των ισχυόντων προτύπων και να παρέχει ένα σαφές νομικό πλαίσιο στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Μια τέτοια νομοθετική πρωτοβουλία θα πρέπει να έχει ως αφετηρία μια ολιστική, αλλά και συγχρόνως νομικά ισχυρή και αδιαμφισβήτητη κατανόηση των ενδιαφερόμενων μερών μιας εταιρείας (12). Οι μέτοχοι βρίσκονται στο επίκεντρο μιας ομάδας ενδιαφερόμενων μερών που συχνά υφίστανται οικονομικές απώλειες όταν οι εταιρείες συνδέονται με παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, με επακόλουθη αμαύρωση της εικόνας τους. Ωστόσο, εκτός από τους μετόχους, οι εργαζόμενοι, οι εκπρόσωποί τους τόσο σε επίπεδο εγκαταστάσεων παραγωγής όσο και σε τομεακό επίπεδο, καθώς και τα άτομα τα οποία επηρεάζονται από τις ενέργειες που αναλαμβάνονται σε επίπεδο εταιρείας, είτε επειδή ζουν σε κοντινή απόσταση είτε επειδή εκτίθενται στις επιπτώσεις τους, και συχνά συγκροτούν οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, έχουν μερίδιο στην υπεύθυνη διαχείριση των επιχειρηματικών υποθέσεων με δέουσα επιμέλεια για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Όλες οι ομάδες ενδιαφερόμενων μερών θα πρέπει να συνεκτιμηθούν επαρκώς στο πλαίσιο μιας νομοθετικής πρωτοβουλίας για τη δέουσα επιμέλεια, αναλόγως των αντίστοιχων συμφερόντων τους. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Από τα ανωτέρω συνεπάγεται ότι τα θύματα των οποίων παραβιάζονται τα δικαιώματα και οι εκπρόσωποί τους, όπως συνδικαλιστικές οργανώσεις και υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, πρέπει να έχουν πρόσβαση σε αποτελεσματικά μέσα έννομης προστασίας έναντι των αρνητικών επιπτώσεων που υπέστησαν. Τα αποτελεσματικά ένδικα μέσα πρέπει να προσφέρουν δυνατότητα πλήρους αποζημίωσης για τις ζημίες που προκλήθηκαν. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Κρίνεται επίσης σκόπιμο να επισημανθεί ότι από τις διαπραγματεύσεις για μια Συνθήκη των Ηνωμένων Εθνών προέκυψαν δυνητικές διατάξεις σχετικά με την ποινική ευθύνη για τις πιο σοβαρές βιαιοπραγίες, όπως τα εγκλήματα πολέμου ή οι παράνομες εκτελέσεις. Κατά συνέπεια, μια ευρωπαϊκή νομοθετική πρωτοβουλία για τη δέουσα επιμέλεια πρέπει να είναι σε θέση να ενσωματώσει τέτοιου είδους ζητήματα ποινικού δικαίου στα πλαίσιά της. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Ως εκ τούτου, υπάρχουν ορισμένες πτυχές που πρέπει να συνεκτιμηθούν στο πλαίσιο της υποχρεωτικής δέουσας επιμέλειας για τα ανθρώπινα δικαιώματα:






  — | ένα συνεκτικό πλαίσιο δέουσας επιμέλειας βάσει των υφιστάμενων μέσων που ισχύουν για εταιρείες οι οποίες δραστηριοποιούνται στην εσωτερική αγορά· |
| --- | --- | --- |

3.13.

—

ένα συνεκτικό πλαίσιο δέουσας επιμέλειας βάσει των υφιστάμενων μέσων που ισχύουν για εταιρείες οι οποίες δραστηριοποιούνται στην εσωτερική αγορά·

| — | ευθύνη η οποία συντελεί στη θέσπιση μέσων αποτελεσματικής προστασίας για άτομα που βλάπτονται από τυχόν παρατυπίες· και |
| --- | --- |

—

ευθύνη η οποία συντελεί στη θέσπιση μέσων αποτελεσματικής προστασίας για άτομα που βλάπτονται από τυχόν παρατυπίες· και

| — | ένα ειδικό πλαίσιο ευθύνης, συμπεριλαμβανομένης —όπου ενδείκνυται αναλόγως του νομικού συστήματος και της εκάστοτε παραβίασης— της ποινικής ευθύνης. |
| --- | --- |

—

ένα ειδικό πλαίσιο ευθύνης, συμπεριλαμβανομένης —όπου ενδείκνυται αναλόγως του νομικού συστήματος και της εκάστοτε παραβίασης— της ποινικής ευθύνης.

| 3.14. | Η αλληλεξάρτηση μεταξύ του πλαισίου δέουσας επιμέλειας και των ζητημάτων αστικής (και πιθανώς ποινικής) ευθύνης είναι προφανής. Οι αυστηρές διαδικασίες δέουσας επιμέλειας και η σχετική ενημέρωση επιτρέπουν στις εταιρείες να αποδείξουν ότι δεν είναι υπεύθυνες για συγκεκριμένες παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Οι εταιρείες που εφαρμόζουν δέουσα επιμέλεια πρέπει να ανταμείβονται για τις προσπάθειές τους, πράγμα το οποίο δεν μπορεί να ερμηνευθεί ως αποκλεισμός της ευθύνης. Οι κατευθυντήριες αρχές των Ηνωμένων Εθνών για τις επιχειρήσεις και τα ανθρώπινα δικαιώματα εξετάζουν αυτό το ζήτημα στις παρατηρήσεις τους σχετικά με την αρχή 17 επισημαίνοντας ότι η εφαρμογή ενδεδειγμένων μέτρων δέουσας επιμέλειας για τα ανθρώπινα δικαιώματα θα πρέπει να βοηθά τις επιχειρήσεις να αντιμετωπίζουν τον κίνδυνο νομικών αξιώσεων που εγείρονται εις βάρος τους, καθιστώντας σαφές ότι έχουν λάβει κάθε εύλογο μέτρο για την αποφυγή οποιασδήποτε ανάμειξης σε εικαζόμενη παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων· Ωστόσο, σύμφωνα με τις προαναφερθείσες παρατηρήσεις, οι επιχειρήσεις που εφαρμόζουν συναφή μέτρα δέουσας επιμέλειας δεν θα πρέπει να θεωρούν ότι αυτά αρκεί για να τις απαλλάξουν αυτομάτως και πλήρως από την ευθύνη της πρόκλησης ή της συμβολής σε παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | Μια νομοθετική πρωτοβουλία πρέπει να καλύπτει τη δέουσα επιμέλεια, αλλά και συγχρόνως να διασφαλίζει ότι η δέουσα επιμέλεια συνυπολογίζεται επαρκώς και με συνέπεια σε ζητήματα ευθύνης, εντός πλαισίου βασισμένου στις κατευθυντήριες αρχές των Ηνωμένων Εθνών για τις επιχειρήσεις και τα ανθρώπινα δικαιώματα, και περιλαμβάνει ειδικότερα οντότητες με τις οποίες μια επιχείρηση συνδέεται άμεσα όσον αφορά τις δραστηριότητες, τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες της μέσω παγιωμένων επιχειρηματικών σχέσεων. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | Αυτό μπορεί επίσης να αποτελέσει ιδανική προσέγγιση για τη συμπερίληψη της αναλογικής ευθύνης, χωρίς τον αυθαίρετο καθορισμό κατώτατων ορίων για τις «ΜΜΕ». Τα υφιστάμενα πλαίσια δέουσας επιμέλειας, όπως οι κατευθυντήριες αρχές των Ηνωμένων Εθνών για τις επιχειρήσεις και τα ανθρώπινα δικαιώματα και οι κατευθυντήριες γραμμές του ΟΟΣΑ για τις πολυεθνικές εταιρείες, εφαρμόζονται σε όλες τις επιχειρήσεις, για βάσιμους λόγους: τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι καθολικά και αδιαίρετα. Τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά ως προς το μέγεθος, τα έσοδα και τον τομέα μπορούν να διαφέρουν σημαντικά όσον αφορά την έκθεσή τους σε κινδύνους σχετικά με τα ανθρώπινα δικαιώματα στις αλυσίδες αξίας. Η απαλλαγή από την ευθύνη για συγκεκριμένα μεγέθη, θυγατρικές και προμηθευτές μπορεί να προκαλέσει προβλήματα, επειδή η παγκόσμια αλυσίδα αξίας θα προσαρμοστεί στα κατώτατα όρια συμμόρφωσης. Είναι γεγονός ότι αυτές οι εταιρείες, οι οποίες επηρεάζονται ήδη σημαντικά από την κρίση COVID-19, έχουν λιγότερους διαθέσιμους πόρους για την επιτέλεση της απαιτούμενης αποστολής. Μια εύλογη δέουσα επιμέλεια θα διασφαλίσει τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και την αποζημίωση των ατόμων που θίγονται άμεσα, αλλά αποφεύγει, εν μέσω της πιο σοβαρής οικονομικής κρίσης, την επιβολή οποιασδήποτε δυσανάλογης υλικοτεχνικής, οικονομικής και ανθρώπινης επιβάρυνσης στις ΜΜΕ. Η διευκρίνιση του τρόπου με τον οποίο οι απαιτήσεις δέουσας επιμέλειας αλληλεπιδρούν με την πιθανή ευθύνη θα μπορούσε να αποτελέσει μια πρακτική προσέγγιση της αξιολόγησης των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών των ΜΜΕ στην Ευρώπη. |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | Η νομοθετική πρωτοβουλία θα πρέπει να καλύπτει διατομεακά όλες τις εταιρείες —όπως ορίζεται στις κατευθυντήριες αρχές των Ηνωμένων Εθνών για τις επιχειρήσεις και τα ανθρώπινα δικαιώματα— οι οποίες είναι εγκατεστημένες ή δραστηριοποιούνται στην ΕΕ, προκειμένου να αποφεύγεται ο αθέμιτος ανταγωνισμός και οι άνισοι όροι ανταγωνισμού, και να περιλαμβάνει επίσης τον δημόσιο τομέα. Θα πρέπει να επιβάλλει στις εταιρείες να τηρούν υψηλά πρότυπα υπεύθυνης επιχειρηματικής συμπεριφοράς, αλλά και ταυτόχρονα να προτείνει επαρκή μέτρα σύμφωνα με τον αντίστοιχο κίνδυνο παραβίασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Οι εταιρείες πρέπει να εφαρμόσουν αποτελεσματικούς μηχανισμούς δέουσας επιμέλειας προκειμένου να εντοπίζονται, να προλαμβάνονται και να μετριάζονται οι παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, καθώς και οι αρνητικές κοινωνικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις, οι οποίες καλύπτουν τις δραστηριότητες και τις επιχειρηματικές σχέσεις τους, συμπεριλαμβανομένων των αλυσίδων εφοδιασμού και υπεργολαβίας τους που συνδέονται με σαφή επιχειρηματική σχέση εντός σαφώς καθορισμένων παγκόσμιων αλυσίδων αξίας. |
| --- | --- |

3.17.

| 3.18. | Το καθ’ ύλην πεδίο εφαρμογής της νομοθετικής πρωτοβουλίας θα πρέπει να εγγυάται την ευρεία κάλυψη του ορισμού των ανθρωπίνων και των περιβαλλοντικών δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένων των δικαιωμάτων των εργαζομένων και των συνδικαλιστικών οργανώσεων, καθώς και να διασφαλίζει την ενσωμάτωση νέων εξελίξεων σχετικά με τα ανθρώπινα δικαιώματα (π.χ. αρχή της μη διακριτικής μεταχείρισης). Θα πρέπει να βασιστεί σε μέσα όπως ο Διεθνής Χάρτης των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και οι Συμβάσεις της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας, καθώς και η Ευρωπαϊκή Σύμβαση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και ο Ευρωπαϊκός Κοινωνικός Χάρτης. Η τριμερής διακήρυξη αρχών της ΔΟΕ σχετικά με τις πολυεθνικές εταιρείες και την κοινωνική πολιτική περιλαμβάνει επίσης έναν περιεκτικό κατάλογο δικαιωμάτων σχετικά με τις πολυεθνικές εταιρείες και εργασίες, στον οποίο επισημαίνονται επίσης συγκεκριμένες συμβάσεις και συστάσεις για την ασφάλεια και υγεία στην εργασία, και θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη. Όσον αφορά τα περιβαλλοντικά δικαιώματα, η Συμφωνία του Παρισιού πρέπει να λαμβάνεται υπόψη με έναν περιορισμό δεδομένου ότι η εν λόγω διεθνής συνθήκη έχει υπογραφεί από κυβερνήσεις και όχι από εταιρείες, πράγμα που σημαίνει ότι οι μεν κυβερνήσεις οφείλουν να τηρούν τις δεσμεύσεις τους, οι δε εταιρείες να συμβάλλουν στην υλοποίησή τους. Θα πρέπει να βασιστεί περισσότερο στις Συνθήκες της ΕΕ και στον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και στις εθνικές νομικές πράξεις στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Σε κάθε περίπτωση, το επίπεδο προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων δεν θα πρέπει με κανέναν τρόπο να είναι χαμηλότερο από αυτό που παρέχει η υφιστάμενη νομοθεσία σε διεθνές, ευρωπαϊκό ή εθνικό επίπεδο. |
| --- | --- |

3.18.

| 3.19. | Οι υποχρεώσεις δέουσας επιμέλειας θα πρέπει να καλύπτουν πραγματικές και πιθανές επιπτώσεις. Οι εν λόγω υποχρεώσεις θα πρέπει επίσης να καλύπτουν τις κοινωνικές και τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις, μεταξύ άλλων σύμφωνα με τους ΣΒΑ, καθώς και ζητήματα καταπολέμησης της διαφθοράς, εταιρικής διακυβέρνησης και δίκαιης φορολόγησης. Οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις θα πρέπει να θεωρούνται εξαιρετικής σημασίας για τη βιώσιμη επιχειρηματική συμπεριφορά. Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες αρχές των Ηνωμένων Εθνών για τις επιχειρήσεις και τα ανθρώπινα δικαιώματα, τις κατευθυντήριες γραμμές του ΟΟΣΑ και τους ορισμούς της τριμερούς διακήρυξης αρχών της ΔΟΕ, οι εταιρείες θα πρέπει να εφαρμόζουν τη δέουσα επιμέλεια ώστε να εντοπίζουν, να προλαμβάνουν, να μετριάζουν και να λογοδοτούν όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουν τις πραγματικές ή πιθανές δυσμενείς επιπτώσεις. Βάσει των εν λόγω μέσων, η υποχρέωση δέουσας επιμέλειας θα πρέπει να περιλαμβάνει, παράλληλα με την προστασία των έννομων συμφερόντων του επιχειρηματικού απορρήτου, την αξιολόγηση και τον εντοπισμό των πραγματικών και πιθανών δυσμενών επιπτώσεων, κατόπιν συνυπολογισμού των ευρημάτων, με στόχο την ανάσχεση και την πρόληψη των αρνητικών επιπτώσεων, την παρακολούθηση της υλοποίησης και των αποτελεσμάτων και την κοινοποίηση του τρόπου αντιμετώπισης των επιπτώσεων. Η νομοθετική πρωτοβουλία θα πρέπει να συνάδει με τα υφιστάμενα συστήματα δέουσας επιμέλειας, όπως με τις κατευθυντήριες αρχές των Ηνωμένων Εθνών για τις επιχειρήσεις και τα ανθρώπινα δικαιώματα, με μέλημα τη διευκόλυνση της εφαρμογής και την αποφυγή αλληλεπικαλύψεων. |
| --- | --- |

3.19.

| 3.20. | Η νομοθετική πρωτοβουλία πρέπει να προβλέπει με σαφήνεια ποιες μεμονωμένες δράσεις οφείλουν να αναλαμβάνουν οι εταιρείες καθ’ όλη τη διαδικασία δέουσας επιμέλειας, για την αξιολόγηση του κινδύνου για τα ανθρώπινα δικαιώματα διασφαλίζοντας τη συνοχή με άλλες δεσμευτικές νομοθεσίες της ΕΕ, όπως η αναθεώρηση της οδηγίας για τη δημοσιοποίηση μη χρηματοοικονομικών πληροφοριών (13), η οποία ενδέχεται να χρειαστεί να προσαρμοστεί αναλόγως στο μέλλον. Θα πρέπει δε να περιλαμβάνει τα ακόλουθα μέτρα:






  — | σαφώς καθορισμένη ανάλυση κινδύνων [εντοπισμός και αξιολόγηση (πιθανών) αρνητικών επιπτώσεων των εταιρικών δραστηριοτήτων στα ανθρώπινα δικαιώματα και το περιβάλλον], συμπεριλαμβανομένου ενός μηχανισμού έγκαιρης προειδοποίησης· |
| --- | --- | --- |

3.20.

—

σαφώς καθορισμένη ανάλυση κινδύνων [εντοπισμός και αξιολόγηση (πιθανών) αρνητικών επιπτώσεων των εταιρικών δραστηριοτήτων στα ανθρώπινα δικαιώματα και το περιβάλλον], συμπεριλαμβανομένου ενός μηχανισμού έγκαιρης προειδοποίησης·

| — | μέτρα παρακολούθησης (καθορισμός εσωτερικών εταιρικών ευθυνών, ανάσχεση και πρόληψη δυσμενών επιπτώσεων)· |
| --- | --- |

—

μέτρα παρακολούθησης (καθορισμός εσωτερικών εταιρικών ευθυνών, ανάσχεση και πρόληψη δυσμενών επιπτώσεων)·

| — | παρακολούθηση της αποτελεσματικότητας των μέτρων που εφαρμόζονται σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές του ΟΟΣΑ για τις πολυεθνικές εταιρείες και τις κατευθυντήριες αρχές των Ηνωμένων Εθνών για τις επιχειρήσεις και τα ανθρώπινα δικαιώματα· |
| --- | --- |

—

παρακολούθηση της αποτελεσματικότητας των μέτρων που εφαρμόζονται σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές του ΟΟΣΑ για τις πολυεθνικές εταιρείες και τις κατευθυντήριες αρχές των Ηνωμένων Εθνών για τις επιχειρήσεις και τα ανθρώπινα δικαιώματα·

| — | κοινοποιήσεις (υποβολή στοιχείων σχετικά με τον τρόπο αντιμετώπισης των (πιθανώς) αρνητικών επιπτώσεων των εταιρικών δραστηριοτήτων) με τήρηση του θεμιτού επιχειρηματικού απορρήτου· |
| --- | --- |

—

κοινοποιήσεις (υποβολή στοιχείων σχετικά με τον τρόπο αντιμετώπισης των (πιθανώς) αρνητικών επιπτώσεων των εταιρικών δραστηριοτήτων) με τήρηση του θεμιτού επιχειρηματικού απορρήτου·

| — | οι συνδικαλιστικές οργανώσεις που εκπροσωπούνται στην εκάστοτε εταιρεία θα πρέπει να συμμετέχουν σύμφωνα με ό,τι ισχύει για τον κοινωνικό διάλογο. |
| --- | --- |

—

οι συνδικαλιστικές οργανώσεις που εκπροσωπούνται στην εκάστοτε εταιρεία θα πρέπει να συμμετέχουν σύμφωνα με ό,τι ισχύει για τον κοινωνικό διάλογο.

| 3.21. | Τα κράτη μέλη θα πρέπει να διασφαλίσουν ότι μία ή περισσότερες εθνικές δημόσιες αρχές (π.χ. επιθεωρήσεις εργασίας ή υγείας και ασφάλειας) είναι αρμόδιες για την παρακολούθηση της τήρησης των υποχρεώσεων των εταιρειών. Η αρμόδια αρχή θα πρέπει να διαθέτει τους πόρους και την εμπειρογνωμοσύνη που απαιτούνται για τη διενέργεια ελέγχων, και αυτεπαγγέλτως και βάσει αξιολογήσεων κινδύνων, των στοιχείων που λαμβάνονται από πληροφοριοδότες και καταγγελίες. Θα πρέπει επίσης να συνεργάζεται στενά με τους κοινωνικούς εταίρους και να διασφαλίζει την ενεργό συμμετοχή τους. Τα κατάλληλα εξοπλισμένα σημεία επαφής του ΟΟΣΑ θα πρέπει να διαδραματίσουν και αυτά κάποιο ρόλο στην προκειμένη περίπτωση. |
| --- | --- |

3.21.

| 3.22. | Τα διεθνή νομικά μέσα αναγνωρίζουν τον αναπόδραστο ρόλο που θα πρέπει να επιτελέσουν οι ουσιώδεις διαβουλεύσεις με τους εκπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών, καθώς και με τις συνδικαλιστικές οργανώσεις, τους εργαζομένους και τους νόμιμους εκπροσώπους τους στα αντίστοιχα επίπεδα κοινωνικού διαλόγου (τόσο σε επίπεδο εγκαταστάσεων παραγωγής όσο και σε τομεακό, εθνικό, ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο) όσον αφορά τον ορισμό και την υλοποίηση των πρωτοβουλιών δέουσας επιμέλειας των εταιρειών. Ως εκ τούτου, μια νομοθετική πρωτοβουλία θα πρέπει να διασφαλίζει την εν λόγω συμμετοχή στις αντίστοιχες διατάξεις δέουσας επιμέλειας. |
| --- | --- |

3.22.

| 3.23. | Στα υπάρχοντα συστήματα, στα οποία μπορεί να βασίζονται οι υποχρεώσεις δέουσας επιμέλειας, η υλοποίηση και η εφαρμογή ενός συστήματος δέουσας επιμέλειας δεν αρκεί πάντα για να αποκλείσει την ευθύνη, δεδομένου ότι οι ζημίες προκαλούνται από παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και όχι από παραλείψεις της δέουσας επιμέλειας. Όταν η πρόληψη δεν είναι αρκετή, τα θύματα παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων εξακολουθούν να χρειάζονται τουλάχιστον αποτελεσματικά ένδικα μέσα που να διασφαλίζουν την πλήρη αποζημίωση για τις ζημίες που προκλήθηκαν. Ένα σύστημα δέουσας επιμέλειας θα χρησιμεύσει για την απεικόνιση των προσπαθειών που καταβλήθηκαν με στόχο την πρόληψη των ζημιών. |
| --- | --- |

3.23.

4.   Ειδικές παρατηρήσεις

| 4.1. | Η διαχείριση των επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται διασυνοριακά, εντός και εκτός της ΕΕ, πρέπει να πραγματοποιείται με βιώσιμο τρόπο: από οικονομική, οικολογική και κοινωνική άποψη, με προοπτικές για την τοποθεσία εγκατάστασης και την παραγωγή αγαθών και υπηρεσιών στην Ευρώπη. Η νομοθετική πρωτοβουλία θα πρέπει επίσης να επιβάλλει στις εταιρείες να ενσωματώνουν αρχές και παραμέτρους υπεύθυνης και βιώσιμης επιχειρηματικής συμπεριφοράς στις επιχειρηματικές τους σχέσεις στις παγκόσμιες αλυσίδες αξίας. Η νομοθετική πρωτοβουλία θα πρέπει να προσανατολιστεί στη θέσπιση πλαισίου το οποίο θα περιλαμβάνει αποτελεσματικό και δεσμευτικό διάλογο με τα βασικά ενδιαφερόμενα μέρη μιας εταιρείας, κατά προτίμηση στο επίπεδο των εποπτικών και των συμβουλευτικών συμβουλίων τους. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Λαμβάνοντας υπόψη τις προκλήσεις και τα εμπόδια που συχνά αντιμετωπίζουν τα θύματα όσον αφορά την πρόσβαση στη δικαιοσύνη σε τρίτες χώρες στις οποίες αναπτύσσονται δραστηριότητες ευρωπαϊκών εταιρειών, θα πρέπει να διασφαλίζεται η δυνατότητα πρόσβασης στη δικαιοσύνη στο κράτος μέλος στο οποίο είναι εγκατεστημένη η εταιρεία (ή στο οποίο αναπτύσσει επιχειρηματικές δραστηριότητες). Ως εκ τούτου θα πρέπει να παρέχεται δυνατότητα προσφυγής στη δικαιοσύνη κατά εταιρειών που είτε είναι εγκατεστημένες ή αναπτύσσουν δραστηριότητα σε ένα κράτος μέλος είτε έχουν άλλη σχέση με ένα κράτος μέλος ή υπάγονται στη δικαιοδοσία του. Αυτή η δυνατότητα προβλέπεται ήδη από τον γαλλικό νόμο σχετικά με την υποχρέωση επαγρύπνησης των επιχειρήσεων, της 27ης Μαρτίου 2017, αλλά οι εκκρεμείς υποθέσεις καταδεικνύουν ότι τα εθνικά δικαστήρια δεν έχουν ακόμη αποκτήσει δικαιοδοσία για καταγγελίες που αφορούν θυγατρικές του εξωτερικού. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Η δικαιοδοσία των ευρωπαϊκών δικαστηρίων περιορίζεται συνήθως στους Ευρωπαίους εναγόμενους. Αυτό σημαίνει ότι μια εταιρεία που εδρεύει στην Ευρώπη μπορεί να εναχθεί ενώπιον ευρωπαϊκού δικαστηρίου, αλλά ότι οι θυγατρικές της, οι οποίες εδρεύουν στη χώρα όπου προκλήθηκε η ζημία, δεν έχουν συνήθως αυτή τη δυνατότητα. Οι προμηθευτές και οι μεσάζοντες στην αλυσίδα εφοδιασμού είναι ακόμη πιο απομακρυσμένοι από την εν λόγω ευρωπαϊκή εταιρεία. Πρέπει να διασφαλίζεται ότι τα θύματα των σχετικών με τις επιχειρήσεις παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και οι εκπρόσωποί τους, συμπεριλαμβανομένων των συνδικαλιστικών οργανώσεων και των υπερασπιστών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων έχουν, ως ανθρώπινο δικαίωμα, εγγυημένη πρόσβαση σε δίκαιες διαδικασίες, δικαστήρια και αρχές. Όταν δεν είναι σαφές εάν η μητρική εταιρεία ή μία από τις θυγατρικές ή τους προμηθευτές της είναι δυνητικά υπεύθυνη, η διεξαγωγή δίκαιης δίκης θα πρέπει να εμπίπτει στην αρμοδιότητα ενός φόρουμ. Αντιστοίχως, ο κανονισμός Βρυξέλλες I θα πρέπει να τροποποιηθεί ούτως ώστε να επιτρέπει την εκκίνηση δικαστικής διαδικασίας στην Ευρώπη σε περίπτωση παραβίασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Ένα άλλο θέμα που έχει συζητηθεί σε επίπεδο Ηνωμένων Εθνών είναι το εφαρμοστέο δίκαιο. Σύμφωνα με το άρθρο 7 του κανονισμού Ρώμη ΙΙ, υπάρχει επιλογή του εφαρμοστέου δικαίου σε περιπτώσεις περιβαλλοντικής ζημίας. Θα ισχύσει άραγε το ίδιο και για τα ανθρώπινα δικαιώματα προκειμένου να διασφαλιστεί το ίδιο επίπεδο δικαιωμάτων μεταξύ περιβαλλοντικών ζημιών και παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων; Το ζήτημα αυτό αποτελεί επί του παρόντος αντικείμενο αντιπαράθεσης μεταξύ δικηγόρων και η ΕΟΚΕ θα τεθεί κατ’ αρχήν υπέρ μιας τέτοιας ευθυγράμμισης, χωρίς όμως να προεξοφλεί όλες τις έννομες συνέπειες. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Χρειάζεται να θεσπιστεί ένα ειδικό πλαίσιο ευθύνης, συμπεριλαμβανομένης —όπου ενδείκνυται, αναλόγως του νομικού συστήματος και της εκάστοτε παραβίασης— της ποινικής ευθύνης, για περιπτώσεις στις οποίες σημειώνονται παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, των κοινωνικών και των περιβαλλοντικών προτύπων ή δυσμενείς επιπτώσεις εταιρικών δραστηριοτήτων, μεταξύ άλλων στις αλυσίδες εφοδιασμού και υπεργολαβίας τους. Η ποινική ευθύνη για τα πιο ειδεχθή διεθνή εγκλήματα έχει συμπεριληφθεί στο σχέδιο Συνθήκης των Ηνωμένων Εθνών. Στη γνωμοδότησή της με θέμα τη Συνθήκη των Ηνωμένων Εθνών η ΕΟΚΕ έχει ήδη επισημάνει ότι μια τέτοια ευθύνη θα πρέπει επίσης να περιλαμβάνει περιπτώσεις βαριάς αμέλειας (14). |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Η ΕΟΚΕ έχει επίσης ήδη εκφράσει τις απόψεις της σχετικά με το ζήτημα του βάρους της απόδειξης και το αντίστοιχο μέτρο απόδειξης. Στη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ (15) προτείνεται ότι: «[...] Αυτό θα σήμαινε τουλάχιστον ότι οι ενάγοντες παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων θα υποχρεούνται μόνο να αποδείξουν την ύπαρξη συγκεκριμένου δεσμού με τον δράστη της παραβίασης (όπως προμηθευτής ή θυγατρική), ενώ η (δικαιούχος ή μητρική) εταιρεία, με τη σειρά της, θα υποχρεούται να εξηγήσει με αξιοπιστία ότι οι παραβιάσεις δεν ήταν υπό τον έλεγχό της». |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Οι εταιρείες δεν θα πρέπει να είναι εκτεθειμένες σε επιπόλαιες προσφυγές ή σε αντικειμενική ευθύνη, διότι έχουν δυνατότητα να προσφεύγουν στην οικεία διαδικασία δέουσας επιμέλειας προκειμένου να αποδείξουν την ενασχόληση και τις δράσεις τους για τον μετριασμό και την πρόληψη των επιβλαβών επιπτώσεων. Όταν μια εταιρεία δεν έχει προκαλέσει ζημία ή συμβάλει στην πρόκλησή της ούτε ήταν σε θέση να έχει γνώση σχετικά με την εν λόγω ζημία, δεν μπορεί να της αποδοθεί ευθύνη παρότι έθεσε σε εφαρμογή εύλογη διαδικασία δέουσας επιμέλειας. Μια διαδικασία δέουσας επιμέλειας θα πρέπει να διευθετεί το συχνά υποδεικνυόμενο πρόβλημα του «εταιρικού πέπλου», όπου τα θύματα συχνά δεν διαθέτουν τους πόρους ή τη δυνατότητα να καταδείξουν τη συγκεκριμένη αλυσίδα ευθύνης εντός μιας παγκόσμιας αλυσίδας αξίας. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Τα μέτρα διευκόλυνσης της πρόσβασης των θυμάτων στη δικαιοσύνη θα πρέπει να περιλαμβάνουν κατάλληλα συστήματα στήριξης. Η διαδικασία των ασφαλιστικών μέτρων θα πρέπει να επιτρέπει τη διακοπή των δραστηριοτήτων που παραβιάζουν τα ανθρώπινα δικαιώματα, καθώς και τα κοινωνικά και τα περιβαλλοντικά πρότυπα. Η ΕΟΚΕ έχει ήδη επισημάνει τόσο τη σημασία των μαρτύρων και τον ρόλο των πληροφοριοδοτών όσο και την αναγκαιότητα στήριξης των ΜΚΟ που δραστηριοποιούνται στον εν λόγω τομέα, στον βαθμό που έχουν έννομο συμφέρον, βάσει παγιωμένων νομικών αρχών, για την άσκηση αγωγής και τη συγκέντρωση αποδεικτικών στοιχείων. Στη Γαλλία, ορισμένες οχλήσεις προς εταιρείες κατόπιν πρωτοβουλίας ΜΚΟ, βάσει του γαλλικού συστήματος δέουσας επιμέλειας, κατά κατέδειξαν τις δυσκολίες επιβολής του νόμου (για παράδειγμα όσον αφορά το εφαρμοστέο δίκαιο). |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Ένα υποχρεωτικό πλαίσιο δέουσας επιμέλειας θα μπορούσε να υλοποιηθεί με τη χρήση συμφωνηθέντος προτύπου, η επιβολή του οποίου θα διασφαλίζεται με αναλογικές, αποτελεσματικές και αποτρεπτικές κυρώσεις, ενώ η απόδοση ευθύνης θα βασίζεται στην παραβίαση ενός σαφώς καθορισμένου συνόλου ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Όπως σε όλα τα καθεστώτα ευθύνης, πρέπει να θεμελιώνεται εμφανής αιτιώδης συνάφεια μεταξύ λάθους ή αδυναμίας πρόληψης και βέβαιης ζημίας. Ως εκ τούτου, σε περιπτώσεις μη διακριτής μακρινής αιτιώδους σχέσης, δεν υπάρχει σύνδεση κινδύνων. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Οι κυρώσεις θα πρέπει να περιλαμβάνουν τον αποκλεισμό από τις δημόσιες συμβάσεις και τη δημόσια χρηματοδότηση, καθώς και οικονομικές κυρώσεις ανάλογα με τον κύκλο εργασιών και τις δράσεις επανόρθωσης των εταιρειών. Κατ’ αυτόν τον τρόπο εκτιμάται ότι οι εταιρείες θα ενθαρρυνθούν να εκπληρώνουν τις υποχρεώσεις τους και να προλαμβάνουν τις αρνητικές επιπτώσεις των δραστηριοτήτων τους. Αυτό θα συνέβαλε επιπλέον στην ανοδική σύγκλιση της προσέγγισης στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένων των δικαιωμάτων των εργαζομένων και των συνδικαλιστικών οργανώσεων. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να θεσπίσουν θετικά κίνητρα για την προώθηση μιας φιλόδοξης στροφής των εταιρειών προς βιώσιμες οικονομικές δραστηριότητες, μεταξύ άλλων στις αλυσίδες εφοδιασμού και υπεργολαβίας τους. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Μια νομοθετική πρωτοβουλία θα πρέπει να περιλαμβάνει μια ρήτρα μη υποβάθμισης, μια ρήτρα της ευνοϊκότερης ρύθμισης καθώς και μια ρήτρα αναθεώρησης με τη συμβολή εμπειρογνωμόνων, λαμβάνοντας ως παράδειγμα τη νομοθεσία για την προστασία των δεδομένων. Οι απαιτήσεις στο πλαίσιο μιας νέας νομοθετικής πρωτοβουλίας της ΕΕ θα πρέπει να εφαρμόζονται επίσης στα υφιστάμενα προαιρετικά μέσα δέουσας επιμέλειας, τα οποία θα πρέπει να προσαρμόζονται όπου ενδείκνυται. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Η ΕΕ θα πρέπει να προωθήσει ενεργά την πολιτική δέουσας επιμέλειας σε διεθνές επίπεδο, ήτοι στη διαδικασία της Συνθήκης των Ηνωμένων Εθνών και σε όλους τους αρμόδιους διεθνείς οργανισμούς, προκειμένου να ενθαρρύνει και άλλες δικαιοδοσίες να ακολουθήσουν την ίδια οδό. |
| --- | --- |

4.12.

Βρυξέλλες, 18 Σεπτεμβρίου 2020.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Luca JAHIER

---

(1)  ΕΕ C 303 της 19.8.2016, σ. 17, ΕΕ C 97 της 24.3.2020, σ. 9 και γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Βιώσιμες αλυσίδες εφοδιασμού και αξιοπρεπής εργασία στο διεθνές εμπόριο» (Βλ σελίδα 197 της παρούσας Επίσημης Εφημερίδας).

1

(2)  Όπως αναφέρεται στο Διεθνή Χάρτη Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, από τα εννέα βασικά μέσα για τα ανθρώπινα δικαιώματα αυτά που αφορούν την Ευρώπη και την ΕΕ είναι η Ευρωπαϊκή Σύμβαση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, ο Ευρωπαϊκός Κοινωνικός Χάρτης και ο Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ.

2

(3)  Όπως αναφέρεται στα βασικά εργασιακά πρότυπα και, ειδικότερα, στην τριμερή διακήρυξη αρχών της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας σχετικά με τις πολυεθνικές εταιρείες και την κοινωνική πολιτική.

3

(4)  ΕΕ C 97 της 24.3.2020, σ. 9.

4

(5)  Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου 2018/2763(RSP).

5

(6)  Μελέτη του FRA, με τίτλο «Improving access to remedy in the area of business and human rights at the EU level» (Βιέννη 2017).

6

(7)  https://op.europa.eu/el/publication-detail/-/publication/8ba0a8fd-4c83-11ea-b8b7-01aa75ed71a1

7

(8)  «Study on due diligence requirements through the supply chain» (Μελέτη σχετικά με τις απαιτήσεις δέουσας επιμέλειας κατά μήκος της αλυσίδας εφοδιασμού), Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Ιανουάριος 2020, σ. 16.

8

(9)  Ομιλία του Επιτρόπου κ. Reynders στο διαδικτυακό σεμινάριο Υπεύθυνης επιχειρηματικής συμπεριφοράς (RBC webinar) σχετικά με τη δέουσα επιμέλεια, 30 Απριλίου 2020.

9

(10)  Βλέπε υποσημείωση 4.

10

(11)  Συνθήκη των Ηνωμένων Εθνών «Επιχειρήσεις και ανθρώπινα δικαιώματα».

11

(12)  https://s3.amazonaws.com/brt.org/BRT-StatementonthePurposeofaCorporationOctober2020.pdf

12

(13)  ΕΕ L 330 της 15.11.2014, σ. 1.

13

(14)  Βλέπε υποσημείωση 4.

14

(15)  Βλέπε υποσημείωση 4.

15

---

| 11.12.2020 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 429/145 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 429/145

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Αναθεώρηση της εδαφικής ατζέντας της ΕΕ, του Χάρτη της Λειψίας και του Αστικού θεματολογίου της ΕΕ»

(Διερευνητική γνωμοδότηση κατόπιν αιτήματος της γερμανικής Προεδρίας)

(2020/C 429/20)

| Εισηγητής: | ο κ. Petr ZAHRADNÍK |
| --- | --- |
| Συνεισηγητής: | ο κ. Roman HAKEN |

Εισηγητής:

ο κ. Petr ZAHRADNÍK

Συνεισηγητής:

ο κ. Roman HAKEN

| Αίτηση γνωμοδότησης | 18.2.2020 — επιστολή του Peter ALTMAIER, Ομοσπονδιακού Υπουργού Οικονομίας και Ενέργειας της Γερμανίας |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| Τμήμα | Οικονομική και Νομισματική Ένωση, οικονομική και κοινωνική συνοχή |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 20.7.2020 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 18.9.2020 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 554 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 216/0/4 |

Αίτηση γνωμοδότησης

18.2.2020 — επιστολή του Peter ALTMAIER, Ομοσπονδιακού Υπουργού Οικονομίας και Ενέργειας της Γερμανίας

Νομική βάση

Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Τμήμα

Οικονομική και Νομισματική Ένωση, οικονομική και κοινωνική συνοχή

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

20.7.2020

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

18.9.2020

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

554

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

216/0/4

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η ΕΟΚΕ συνιστά να ενσωματωθούν πλήρως στο περιεχόμενο του νέου Χάρτη οι νέες συνθήκες και παράμετροι που έχουν προκύψει από τότε που τέθηκε σε ισχύ ο Χάρτης της Λειψίας (βλέπε σημείο 2.2), ώστε να είναι συμβατός, από λειτουργική άποψη, με το μελλοντικό Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο της ΕΕ και τους δεσμούς του με τη διαδικασία του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου. Θα πρέπει επίσης να ληφθούν υπόψη οι επιπτώσεις και οι συνέπειες της πανδημίας COVID-19 για την οικονομική, κοινωνική, περιβαλλοντική και εδαφική ανάπτυξη των κρατών μελών και της ΕΕ στο σύνολό της. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Η ΕΟΚΕ εφιστά την προσοχή στην αναμενόμενη αύξηση των στρεβλώσεων και των κινδύνων (οικονομικών, υγειονομικών, περιβαλλοντικών, συνδεδεμένων με τον κυβερνοχώρο κ.λπ.) και προτείνει να τονιστεί ρητά η ανάγκη να συνεκτιμάται συστηματικά η πτυχή της ανθεκτικότητας στον νέο Χάρτη της Λειψίας για τις βιώσιμες ευρωπαϊκές πόλεις. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για το κείμενο της εδαφικής ατζέντας 2030 και υποστηρίζει τους θεμελιώδεις πυλώνες της που βασίζονται στη δικαιοσύνη, τις περιβαλλοντικές ανησυχίες και την ανάγκη να εφαρμοστεί η εδαφική διάσταση σε όλους τους σχετικούς τομείς της δημόσιας διοίκησης. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Ταυτόχρονα, η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την ευκαιρία που της προσφέρει η Εδαφική Ατζέντα 2030 να συμμετάσχει στη διαδικασία της εφαρμογής της. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Η ΕΟΚΕ έχει επίγνωση του μεγάλου περιθωρίου ελιγμών που διαθέτει για τη χρήση μιας ολοκληρωμένης προσέγγισης στο πλαίσιο της εδαφικής και αστικής ανάπτυξης, καθώς και των πλεονεκτημάτων που παρέχει μια τέτοια προσέγγιση με τη μορφή των συνεργειών των αποτελεσμάτων της, της εξοικονόμησης των δαπανών και της λειτουργικής διασύνδεσης του περιεχομένου των υποστηριζόμενων έργων. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι υπάρχει επίσης περιθώριο για μια ολοκληρωμένη προσέγγιση όσον αφορά και τη δυνατότητα συνδυασμού δημόσιων και ιδιωτικών χρηματοδοτικών πόρων με στόχο την αύξηση της ικανότητας και τον καταμερισμό του κινδύνου προς όφελος της εδαφικής και της αστικής ανάπτυξης που υπόκεινται σε δημοκρατικό έλεγχο, διαφανή διακυβέρνηση και λογοδοσία. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ανεπιφύλακτα την ισορροπία μεταξύ των διαφόρων ειδών εδαφικών περιοχών κατά τη χρήση των μέσων εδαφικής και αστικής ανάπτυξης. Συνιστά τη χρήση των καταλληλότερων μέσων στήριξης για τους εν λόγω τύπους εδαφών, με παράλληλη τήρηση της αρχής της επικουρικότητας, γεγονός που θα οδηγήσει στην εξάλειψη των συμπτωμάτων στέρησης, καθυστέρησης και απομόνωσης στην περίπτωση των περιφερειών υπό κίνδυνο. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Η ΕΟΚΕ τονίζει τη σημασία νέων μοντέλων και πτυχών της ανάπτυξης αστικών οικισμών και μητροπολιτικών περιοχών ως βασικών παραγόντων για τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της ΕΕ σε παγκόσμιο επίπεδο μέσω του ανοικτού τους χαρακτήρα, καθώς και την ανάγκη αντιμετώπισης ορισμένων δυσμενών επιπτώσεων της παγκοσμιοποίησης. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Η ΕΟΚΕ έχει, ωστόσο, επίγνωση της σημασίας της προστασίας και της στήριξης των περιφερειακών και των απομακρυσμένων, κυρίως αγροτικών, περιοχών με στόχο τη συμπερίληψή τους στη σύγχρονη και βιώσιμη περιφερειακή ανάπτυξη. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Λαμβάνοντας υπόψη τους ενδογενείς και εξωγενείς παράγοντες, δεν είναι δυνατόν να αντιμετωπιστεί ξεχωριστά η βιωσιμότητα και η ανθεκτικότητα των δήμων και των περιφερειών. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ συνιστά να εξασφαλιστεί ο μέγιστος δυνατός συντονισμός του αστικού θεματολογίου με την πολιτική εδαφικής συνοχής. Ο συντονισμός αυτός μπορεί να επιτευχθεί μέσω λειτουργικών συμπράξεων μεταξύ αστικών και αγροτικών περιοχών, καθώς και μέσω ολοκληρωμένων έργων που αποσκοπούν στην ενίσχυση της βιωσιμότητας και της ανθεκτικότητας των τοπικών οικονομικών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών συστημάτων των δήμων, των λειτουργικών τους περιοχών και των αγροτικών τους περιχώρων . |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να υποστηρίξει την ανταλλαγή εμπειριών, οι οποίες οδηγούν στη σταδιακή διατύπωση μεθοδολογικών συστάσεων για τη συνεκτίμηση των αναδυόμενων κινδύνων και στην επίτευξη ανθεκτικότητας ως μέρος της προετοιμασίας και της αξιολόγησης των σχεδίων αστικής και περιφερειακής ανάπτυξης. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει, αφενός, ότι οι μητροπολιτικές περιοχές και οι αστικοί οικισμοί έχουν δημιουργήσει, μέσω της συγκέντρωσης των πόρων και της διαφοροποίησης των οικονομικών δραστηριοτήτων, ευνοϊκές συνθήκες για να καταστούν πόλοι ανάπτυξης της εθνικής οικονομίας στο σύνολό της, αλλά και σημεία επαφής αυτής της οικονομίας, στο πλαίσιο του οικονομικού ανοίγματος της παγκοσμιοποίησης. Αφετέρου, έχει πλήρη επίγνωση της ανάγκης για πιο ισορροπημένη ανάπτυξη του συνόλου της εθνικής οικονομίας, συμπεριλαμβανομένων των αγροτικών και των περιφερειακών περιοχών. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Η ΕΟΚΕ ζητεί μετ’ επιτάσεως να προβλεφθεί μια πιο ισορροπημένη εκπροσώπηση, στο πλαίσιο της αρχής της εταιρικής σχέσης για την αστική και την περιφερειακή ανάπτυξη. Όσον αφορά τη δίκαιη εκπροσώπηση, καλό παράδειγμα αποτελεί το πρόγραμμα LEADER/DLAL, το οποίο προβλέπει ότι έως και το 50 % των μελών μιας σύμπραξης μπορεί να προέρχεται από τη δημόσια διοίκηση. Η ΕΟΚΕ συνιστά πολύ μεγαλύτερη συμμετοχή των ομάδων-στόχων (κάτοικοι αστικών και αγροτικών περιοχών, τοπικές ΜΚΟ και κοινωνικοί εταίροι) με στόχο την επίτευξη πιο αποτελεσματικής συνεργασίας μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι, στην πράξη, η ολοκληρωμένη εδαφική προσέγγιση εφαρμόζεται κυρίως στις αγροτικές περιοχές (LEADER/DLAL), καθώς και στους λειτουργικούς αστικούς οικισμούς και στα μητροπολιτικά κέντρα. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | Μολονότι μια (διατομεακή) σύμπραξη διασφαλίζεται από τη σύνθεση των διοικητικών και των συμβουλευτικών οργάνων, στην πράξη οι ιδιωτικοί φορείς (τοπικές επιχειρήσεις, ΜΚΟ ή ομάδες τοπικής δράσης και συναφείς ενώσεις) κατέχουν σημαντικά ασθενέστερη θέση στην ολοκληρωμένη εδαφική επένδυση (ΟΕΕ). Στο μέλλον, ενδείκνυται να καλυφθεί αυτό το κενό, το οποίο δεν παρέχει ισορροπημένη εικόνα των αναπτυξιακών αναγκών της κοινότητας. |
| --- | --- |

1.15.

2.   Ιστορικό

| 2.1. | Ο Χάρτης της Λειψίας είναι ένα διακυβερνητικό έγγραφο των κρατών μελών της ΕΕ για την τήρηση κοινών αρχών και στρατηγικών σε θέματα πολιτικής για τη βιώσιμη αστική ανάπτυξη. Για τον σκοπό αυτόν, βασίζεται σε τρεις πυλώνες:






  — | την ενσωμάτωση της έννοιας της βιώσιμης αστικής ανάπτυξης στις εθνικές, περιφερειακές και τοπικές αναπτυξιακές πολιτικές· |
| --- | --- | --- |

2.1.

—

την ενσωμάτωση της έννοιας της βιώσιμης αστικής ανάπτυξης στις εθνικές, περιφερειακές και τοπικές αναπτυξιακές πολιτικές·

| — | τη χρήση μέσων ολοκληρωμένης αστικής ανάπτυξης [π.χ. τοπική ανάπτυξη με πρωτοβουλία των τοπικών φορέων στον αστικό χώρο (CLLD-U)] και της αντίστοιχης δημόσιας διοίκησης, καθώς και της διαχείρισης με υιοθέτηση της αρχής της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης· |
| --- | --- |

—

τη χρήση μέσων ολοκληρωμένης αστικής ανάπτυξης [π.χ. τοπική ανάπτυξη με πρωτοβουλία των τοπικών φορέων στον αστικό χώρο (CLLD-U)] και της αντίστοιχης δημόσιας διοίκησης, καθώς και της διαχείρισης με υιοθέτηση της αρχής της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης·

| — | τη διασφάλιση ισορροπίας με τα άλλα είδη εδαφικών δομών, με παράλληλο σεβασμό της πολυκεντρικής αστικής δομής. |
| --- | --- |

—

τη διασφάλιση ισορροπίας με τα άλλα είδη εδαφικών δομών, με παράλληλο σεβασμό της πολυκεντρικής αστικής δομής.

| 2.2. | Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με το πεδίο εφαρμογής και το περιεχόμενο του Χάρτη της Λειψίας, αλλά θεωρεί ότι είναι αναγκαίο να προσαρμοστεί το περιεχόμενό του στις νέες περιστάσεις που προέκυψαν μετά την έγκρισή του τον Μάιο του 2007. Οι σημαντικότερες αλλαγές περιλαμβάνουν κυρίως τα εξής:






  — | τεράστια τεχνολογική πρόοδο και διεύρυνση του δυναμικού καινοτομίας με τη μορφή της ψηφιοποίησης, της έξυπνης κινητικότητας και άλλων έξυπνων λύσεων που παρέχουν πολλές αναπτυξιακές δυνατότητες (π.χ. τη βελτιστοποίηση της χρήσης των πόρων κ.λπ.), αλλά και στρατηγικούς κινδύνους (επιπτώσεις στην απασχόληση, κυβερνοευπάθεια κ.λπ.)· |
| --- | --- | --- |

2.2.

—

τεράστια τεχνολογική πρόοδο και διεύρυνση του δυναμικού καινοτομίας με τη μορφή της ψηφιοποίησης, της έξυπνης κινητικότητας και άλλων έξυπνων λύσεων που παρέχουν πολλές αναπτυξιακές δυνατότητες (π.χ. τη βελτιστοποίηση της χρήσης των πόρων κ.λπ.), αλλά και στρατηγικούς κινδύνους (επιπτώσεις στην απασχόληση, κυβερνοευπάθεια κ.λπ.)·

| — | τον αντίκτυπο της οικονομίας και της κοινωνίας 4.0 από τη σκοπιά της νέας οργάνωσης των οικονομικών δραστηριοτήτων με τη μορφή της κυκλικής και της συνεργατικής οικονομίας, των οποίων οι μοχλοί ανάπτυξης και τα αποτελέσματα συγκεντρώνονται ειδικότερα στους αστικούς οικισμούς· |
| --- | --- |

—

τον αντίκτυπο της οικονομίας και της κοινωνίας 4.0 από τη σκοπιά της νέας οργάνωσης των οικονομικών δραστηριοτήτων με τη μορφή της κυκλικής και της συνεργατικής οικονομίας, των οποίων οι μοχλοί ανάπτυξης και τα αποτελέσματα συγκεντρώνονται ειδικότερα στους αστικούς οικισμούς·

| — | τη μετατροπή του κοινωνικού ιστού λόγω της μετανάστευσης, των δημογραφικών επιρροών και της αλλαγής του τρόπου ζωής· |
| --- | --- |

—

τη μετατροπή του κοινωνικού ιστού λόγω της μετανάστευσης, των δημογραφικών επιρροών και της αλλαγής του τρόπου ζωής·

| — | τις ευκαιρίες και τις προκλήσεις που απορρέουν από τους στόχους και τα μέτρα που προβλέπονται στην Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία· |
| --- | --- |

—

τις ευκαιρίες και τις προκλήσεις που απορρέουν από τους στόχους και τα μέτρα που προβλέπονται στην Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία·

| — | νέα μοντέλα και καινούριους τρόπους χρηματοδότησης της αστικής ανάπτυξης, με βάση τη χρήση κοινών πόρων —τόσο ιδιωτικών όσο και δημόσιων— και την επιδίωξη κοινών συμφερόντων· |
| --- | --- |

—

νέα μοντέλα και καινούριους τρόπους χρηματοδότησης της αστικής ανάπτυξης, με βάση τη χρήση κοινών πόρων —τόσο ιδιωτικών όσο και δημόσιων— και την επιδίωξη κοινών συμφερόντων·

| — | νέες πτυχές που συνδέονται με το άνοιγμα των αστικών οικισμών και των μητροπολιτικών κέντρων προς τον έξω κόσμο, λόγω του ρόλου τους στην παγκόσμια ανταγωνιστικότητα και της απαιτούμενης ανθεκτικότητητάς τους στις παράπλευρες επιπτώσεις της παγκοσμιοποίησης· |
| --- | --- |

—

νέες πτυχές που συνδέονται με το άνοιγμα των αστικών οικισμών και των μητροπολιτικών κέντρων προς τον έξω κόσμο, λόγω του ρόλου τους στην παγκόσμια ανταγωνιστικότητα και της απαιτούμενης ανθεκτικότητητάς τους στις παράπλευρες επιπτώσεις της παγκοσμιοποίησης·

| — | η συνεχής ανάγκη αύξησης της συμμετοχής του πληθυσμού στον σχεδιασμό και την υλοποίηση έργων για την ανάπτυξη των πόλεων και των αγροτικών τους περιχώρων. |
| --- | --- |

—

η συνεχής ανάγκη αύξησης της συμμετοχής του πληθυσμού στον σχεδιασμό και την υλοποίηση έργων για την ανάπτυξη των πόλεων και των αγροτικών τους περιχώρων.

| 2.3. | Η Εδαφική Ατζέντα 2030 είναι ένα διακυβερνητικό έγγραφο των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το οποίο εκπονήθηκε με βάση τη συνεργασία με εταίρους από άλλες χώρες, με θεσμικά όργανα και οργανισμούς της ΕΕ και με ευρωπαϊκές ομάδες συμφερόντων. Στόχος της είναι να διασφαλίσει ότι η ανάγκη για ένα βιώσιμο μέλλον επικεντρώνεται όχι μόνο στην ενίσχυση της εδαφικής συνοχής, η οποία αποτελεί στόχο που ορίζεται στο άρθρο 3 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά και στο σύνολο των εδαφικών περιοχών και των κατοίκων τους. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.3.1. | Υπό αυτό το πρίσμα, με την Εδαφική Ατζέντα 2030 επιζητείται η ενίσχυση της εδαφικής διάστασης όλων των πολιτικών σε όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης. Για τον σκοπό αυτόν, βασίζεται σε τρεις πυλώνες:






  — | ο πρώτος βασικός της στόχος είναι μια δίκαιη Ευρώπη, η οποία προσφέρει προοπτικές για το μέλλον στις εδαφικές περιοχές παντός είδους και στους κατοίκους τους. Επιδιώκεται να τονιστεί η συμβολή της εδαφικής διάστασης και της χωροταξίας στην ολοκλήρωση και τη διασύνδεση των πολιτικών προτεραιοτήτων, όπως η οικονομική, κοινωνική και εδαφική συνοχή, ο ευρωπαϊκός πυλώνας κοινωνικών δικαιωμάτων, μια Ευρώπη πιο κοντά στους πολίτες της, μια αστική και εδαφική ανάπτυξη πιο βιώσιμη, πιο ολοκληρωμένη και χωρίς αποκλεισμούς, ο δίκαιος μετασχηματισμός και η εδαφική ολοκλήρωση στην Ευρώπη· |
| --- | --- | --- |

2.3.1.

—

ο πρώτος βασικός της στόχος είναι μια δίκαιη Ευρώπη, η οποία προσφέρει προοπτικές για το μέλλον στις εδαφικές περιοχές παντός είδους και στους κατοίκους τους. Επιδιώκεται να τονιστεί η συμβολή της εδαφικής διάστασης και της χωροταξίας στην ολοκλήρωση και τη διασύνδεση των πολιτικών προτεραιοτήτων, όπως η οικονομική, κοινωνική και εδαφική συνοχή, ο ευρωπαϊκός πυλώνας κοινωνικών δικαιωμάτων, μια Ευρώπη πιο κοντά στους πολίτες της, μια αστική και εδαφική ανάπτυξη πιο βιώσιμη, πιο ολοκληρωμένη και χωρίς αποκλεισμούς, ο δίκαιος μετασχηματισμός και η εδαφική ολοκλήρωση στην Ευρώπη·

| — | ο δεύτερος βασικός της στόχος είναι μια «πράσινη» Ευρώπη που προστατεύει το κοινό περιβάλλον και διαμορφώνει τον κοινωνιακό μετασχηματισμό. Επιδιώκεται να τονιστεί η συμβολή της εδαφικής διάστασης και της χωροταξίας στην επίτευξη πολιτικών προτεραιοτήτων, όπως οι στόχοι βιώσιμης ανάπτυξης (ΣΒΑ) των Ηνωμένων Εθνών, η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία, η συμφωνία του Παρισιού και η μετάβαση της Ευρώπης προς μια κυκλική οικονομία· |
| --- | --- |

—

ο δεύτερος βασικός της στόχος είναι μια «πράσινη» Ευρώπη που προστατεύει το κοινό περιβάλλον και διαμορφώνει τον κοινωνιακό μετασχηματισμό. Επιδιώκεται να τονιστεί η συμβολή της εδαφικής διάστασης και της χωροταξίας στην επίτευξη πολιτικών προτεραιοτήτων, όπως οι στόχοι βιώσιμης ανάπτυξης (ΣΒΑ) των Ηνωμένων Εθνών, η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία, η συμφωνία του Παρισιού και η μετάβαση της Ευρώπης προς μια κυκλική οικονομία·

| — | τρίτον, η Εδαφική Ατζέντα 2030 παρέχει μια στρατηγική κατεύθυνση για τη χωροταξία και ζητεί την ενίσχυση της εδαφικής διάστασης όλων των πολιτικών σε όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης. Στο πλαίσιο αυτό, αφορά και την ΕΟΚΕ, από την οποία ζητείται να ενημερώνει τα μέλη της για τις προτεραιότητές της και να τα ενθαρρύνει να συνεργάζονται για την εφαρμογή της. Επιδιώκεται κυρίως να τονιστεί η σημασία των εταίρων της κοινωνίας των πολιτών για τη διασφάλιση ενός βιώσιμου μέλλοντος σε όλες τις εδαφικές περιοχές και να ενισχυθεί η προσέγγιση της τοπικής ανάπτυξης με πρωτοβουλία των τοπικών φορέων, καθώς και κάθε άλλου μέσου που διευκολύνει την ολοκληρωμένη εδαφική ανάπτυξη και συνεργασία. Επιπλέον, τα μέλη της ΕΟΚΕ καλούνται να υπερασπίζονται τις προτεραιότητες της εδαφικής ατζέντας στις πολιτικές συζητήσεις σε ευρωπαϊκή κλίμακα. |
| --- | --- |

—

τρίτον, η Εδαφική Ατζέντα 2030 παρέχει μια στρατηγική κατεύθυνση για τη χωροταξία και ζητεί την ενίσχυση της εδαφικής διάστασης όλων των πολιτικών σε όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης. Στο πλαίσιο αυτό, αφορά και την ΕΟΚΕ, από την οποία ζητείται να ενημερώνει τα μέλη της για τις προτεραιότητές της και να τα ενθαρρύνει να συνεργάζονται για την εφαρμογή της. Επιδιώκεται κυρίως να τονιστεί η σημασία των εταίρων της κοινωνίας των πολιτών για τη διασφάλιση ενός βιώσιμου μέλλοντος σε όλες τις εδαφικές περιοχές και να ενισχυθεί η προσέγγιση της τοπικής ανάπτυξης με πρωτοβουλία των τοπικών φορέων, καθώς και κάθε άλλου μέσου που διευκολύνει την ολοκληρωμένη εδαφική ανάπτυξη και συνεργασία. Επιπλέον, τα μέλη της ΕΟΚΕ καλούνται να υπερασπίζονται τις προτεραιότητες της εδαφικής ατζέντας στις πολιτικές συζητήσεις σε ευρωπαϊκή κλίμακα.

| 2.4. | Η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι η Εδαφική Ατζέντα 2030 είναι σημαντική και εγκρίνει το περιεχόμενό της. Εκτιμά επίσης τις προσπάθειες που έχουν καταβληθεί από το 2011 για επικαιροποίηση και περαιτέρω ανάπτυξη της ιδέας μιας Εδαφικής Ατζέντας:






  — | ειδικότερα, στηρίζει τον γενικό στόχο της εδαφικής ατζέντας, καθώς προβλέπει ένα βιώσιμο μέλλον για όλες τις εδαφικές περιοχές παντός είδους και για όλους τους κατοίκους τους στην Ευρώπη· |
| --- | --- | --- |

2.4.

—

ειδικότερα, στηρίζει τον γενικό στόχο της εδαφικής ατζέντας, καθώς προβλέπει ένα βιώσιμο μέλλον για όλες τις εδαφικές περιοχές παντός είδους και για όλους τους κατοίκους τους στην Ευρώπη·

| — | επικροτεί τους στόχους και τις προτεραιότητες της Εδαφικής Ατζέντας 2030 και εκτιμά τις προσπάθειες που καταβάλλονται για τις εδαφικές περιοχές και τους κατοίκους τους· |
| --- | --- |

—

επικροτεί τους στόχους και τις προτεραιότητες της Εδαφικής Ατζέντας 2030 και εκτιμά τις προσπάθειες που καταβάλλονται για τις εδαφικές περιοχές και τους κατοίκους τους·

| — | επικροτεί την έμφαση που δίνεται στην υλοποίηση προτεραιοτήτων όπως: α) ισορροπημένη Ευρώπη, η οποία δεν παραμελεί κανέναν τόπο και κανέναν άνθρωπο· β) λειτουργικές περιφέρειες που συνδέουν τις αστικές και τις αγροτικές περιοχές· γ) ενσωμάτωση της ζωής και της εργασίας πέραν των εθνικών συνόρων· δ) υγιές περιβάλλον και αξιοπρεπείς συνθήκες διαβίωσης· ε) κυκλική οικονομία· στ) βιώσιμη ψηφιακή και υλική συνδεσιμότητα· |
| --- | --- |

—

επικροτεί την έμφαση που δίνεται στην υλοποίηση προτεραιοτήτων όπως: α) ισορροπημένη Ευρώπη, η οποία δεν παραμελεί κανέναν τόπο και κανέναν άνθρωπο· β) λειτουργικές περιφέρειες που συνδέουν τις αστικές και τις αγροτικές περιοχές· γ) ενσωμάτωση της ζωής και της εργασίας πέραν των εθνικών συνόρων· δ) υγιές περιβάλλον και αξιοπρεπείς συνθήκες διαβίωσης· ε) κυκλική οικονομία· στ) βιώσιμη ψηφιακή και υλική συνδεσιμότητα·

| — | θεωρεί ζωτικής σημασίας να περιληφθεί η κοινωνία των πολιτών στον καθορισμό των εδαφικών στόχων, όπως η δίκαιη και πράσινη Ευρώπη, και συμφωνεί με τη συμμετοχή της ΕΟΚΕ στη διαδικασία αυτή ως εκ των κυρίων παραγόντων της· |
| --- | --- |

—

θεωρεί ζωτικής σημασίας να περιληφθεί η κοινωνία των πολιτών στον καθορισμό των εδαφικών στόχων, όπως η δίκαιη και πράσινη Ευρώπη, και συμφωνεί με τη συμμετοχή της ΕΟΚΕ στη διαδικασία αυτή ως εκ των κυρίων παραγόντων της·

| — | εκτιμά το γεγονός ότι όλα τα μέλη της ΕΟΚΕ έχουν τη δυνατότητα να συμμετάσχουν στις εργασίες εκπόνησης και εφαρμογής της Εδαφικής Ατζέντας 2030 μέσω του δικτυακού τόπου www.territorialagenda.eu. |
| --- | --- |

—

εκτιμά το γεγονός ότι όλα τα μέλη της ΕΟΚΕ έχουν τη δυνατότητα να συμμετάσχουν στις εργασίες εκπόνησης και εφαρμογής της Εδαφικής Ατζέντας 2030 μέσω του δικτυακού τόπου www.territorialagenda.eu.

| 2.5. | Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για τη στήριξη που παρέχεται στη θέσπιση του νέου αστικού θεματολογίου της ΕΕ μετά την υπογραφή του Συμφώνου του Άμστερνταμ. Το θεματολόγιο αυτό, το οποίο διατηρεί στενή και λογική σύνδεση με τα προγράμματα URBACT ή URBAN, έχει ένα αδιαμφισβήτητο δυναμικό για το μέλλον όσον αφορά τον καθορισμό των προτεραιοτήτων της αστικής ανάπτυξης, αφενός, και την προώθηση των ορθών πρακτικών που θα είναι δυνατόν να αναπαραχθούν εντός της ΕΕ, αφετέρου. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Όλα τα θέματα προτεραιότητας του αστικού θεματολογίου αφορούν τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών· ωστόσο, υπερβαίνουν τον παραδοσιακό ρόλο της κοινωνίας των πολιτών. Οι ΜΚΟ, οι κοινωνικές επιχειρήσεις και οι συνεταιρισμοί συνεχώς αυξάνουν την ικανότητά τους ή θεσπίζουν νέα οικονομικά ή οργανωτικά πρότυπα για την παροχή υπηρεσιών δημοσίου συμφέροντος. Είναι σημαντικό οι δημόσιες αρχές να μπορούν να έχουν επίγνωση του τρόπου με τον οποίο τις βλέπουν οι ενώσεις και οι οργανώσεις που δραστηριοποιούνται στις αστικές περιοχές. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η σύνδεση των εθνικών ή περιφερειακών δικτύων ή των τοπικών οργανώσεων με μεγάλη εμπειρία σε ένα δεδομένο θέμα θα ήταν εξίσου χρήσιμη με την ύπαρξη ευρωπαϊκών δικτύων. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Σε κάθε περίπτωση, για την αποτελεσματική εφαρμογή του αστικού θεματολογίου για την ΕΕ, είναι απαραίτητο:






  1) | να ληφθούν υπόψη οι βασικές ανάγκες των συμμετεχόντων εταίρων και να δοθεί προσοχή στην ενίσχυση των δεξιοτήτων τους (ιδίως στην περίπτωση των οριζόντιων συμπράξεων σε επίπεδο δήμων). Για τον σκοπό αυτόν, η ΕΟΚΕ συνιστά τη χρήση των χρηματοδοτικών μέσων των ευρωπαϊκών ταμείων που προορίζονται για την παροχή τεχνικής βοήθειας· |
| --- | --- | --- |

2.7.

1)

να ληφθούν υπόψη οι βασικές ανάγκες των συμμετεχόντων εταίρων και να δοθεί προσοχή στην ενίσχυση των δεξιοτήτων τους (ιδίως στην περίπτωση των οριζόντιων συμπράξεων σε επίπεδο δήμων). Για τον σκοπό αυτόν, η ΕΟΚΕ συνιστά τη χρήση των χρηματοδοτικών μέσων των ευρωπαϊκών ταμείων που προορίζονται για την παροχή τεχνικής βοήθειας·

| 2) | να καταρτισθούν μεθοδολογικές συστάσεις σχετικά με τις αρχές που διέπουν τις συμπράξεις σε επίπεδο δήμων. Είναι σημαντικό να καταρτισθεί μεθοδολογία για την παρακολούθηση και την αξιολόγηση του αστικού θεματολογίου, που να προβλέπει δείκτες για τη μέτρηση των επερχόμενων αλλαγών. Είναι αναγκαία η συμμετοχή των εταίρων, συμπεριλαμβανομένων των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, σε αυτήν την αξιολόγηση και παρακολούθηση. |
| --- | --- |

2)

να καταρτισθούν μεθοδολογικές συστάσεις σχετικά με τις αρχές που διέπουν τις συμπράξεις σε επίπεδο δήμων. Είναι σημαντικό να καταρτισθεί μεθοδολογία για την παρακολούθηση και την αξιολόγηση του αστικού θεματολογίου, που να προβλέπει δείκτες για τη μέτρηση των επερχόμενων αλλαγών. Είναι αναγκαία η συμμετοχή των εταίρων, συμπεριλαμβανομένων των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, σε αυτήν την αξιολόγηση και παρακολούθηση.

| 2.8. | Η ΕΟΚΕ παρατηρεί ότι υφίσταται ένας δυϊσμός μεταξύ της εδαφικής ατζέντας και του αστικού θεματολογίου, αφενός, και της εδαφικής συνοχής, αφετέρου. Επισημαίνει ότι το θέμα της εδαφικής συνοχής αποτελεί μέρος της Συνθήκης (ΣΛΕΕ) και, ως εκ τούτου, της κοινής νομοθεσίας από το 2009, ενώ, από την άλλη πλευρά, ούτε το αστικό θεματολόγιο ούτε η εδαφική ατζέντα αποτελούν μέρος της Συνθήκης και η συνιστώσα κυριαρχίας παραμένει στην αρμοδιότητα των κρατών μελών και εξακολουθεί να διέπεται από διακυβερνητικές συμφωνίες. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Καθώς πρόκειται για σημαντικό στοιχείο της περιφερειακής ανάπτυξης στους κόλπους της Ένωσης, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει επίσης τη δημιουργία και εφαρμογή συμμετοχικών στρατηγικών για την ανάπτυξη των μακροπεριφερειών, οι οποίες συγκεντρώνουν τόσο κράτη μέλη και περιφέρειες της ΕΕ όσο και κράτη και περιφέρειες εκτός ΕΕ. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Μολονότι, από χρονολογική άποψη, το θέμα της εδαφικής ατζέντας και του αστικού θεματολογίου της ΕΕ εμπίπτει σε έναν χρονικό ορίζοντα πιο απομακρυσμένο από τον χρονικό ορίζοντα του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου, είναι σημαντικό το ΠΔΠ να το λάβει δεόντως υπόψη στους μελλοντικούς προσανατολισμούς του και να του παρέχει επαρκή στήριξη. Πράγματι, μπορεί να εικασθεί ότι η τρέχουσα πανδημία COVID-19 θα έχει σημαντικές επιπτώσεις στο μελλοντικό πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Με τις συνέπειες της πανδημίας, θα είναι ακόμη πιο απαραίτητο να συμπεριληφθεί στην εδαφική ατζέντα και στο αστικό θεματολόγιο όχι μόνο η αναπτυξιακή διάσταση, αλλά και η ανθεκτικότητα σε κινδύνους που είναι δύσκολο να προβλεφθούν, που παρουσιάζονται υπό μορφή ασύμμετρων εξωγενών κλυδωνισμών και έχουν σημαντικό αντίκτυπο στη βιωσιμότητα της αναπτυξιακής πορείας. |
| --- | --- |

2.11.

3.   Γενικές παρατηρήσεις

3.1.   Βιωσιμότητα και ανθεκτικότητα

| 3.1.1. | Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι η Ευρώπη αντιμετωπίζει σήμερα μόνιμες προκλήσεις που σχετίζονται με τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, τη χρήση των πόρων και την ανάγκη μείωσης των περιβαλλοντικών κινδύνων για την υγεία και την ευημερία του πληθυσμού. Παρότι ένας συνεχώς αυξανόμενος αριθμός δήμων και τοπικών κοινοτήτων πειραματίζεται με διαφορετικούς τρόπους κινητικότητας, κατασκευών, βιώσιμης παραγωγής και κατανάλωσης, η ευρύτερη εφαρμογή τους στην πράξη θα απαιτήσει σημαντική αύξηση της συμμετοχής ολόκληρης της κοινωνίας, ιδίως των επιχειρήσεων, των μη κυβερνητικών οργανώσεων και των πολιτών, καθ’ όλη τη διάρκεια της μεταβατικής διαδικασίας. |
| --- | --- |

3.1.1.

| 3.1.2. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι οι αστικές κοινότητες, λόγω της ικανότητάς τους να βρίσκουν ολοκληρωμένες τοπικές λύσεις, μπορούν να αξιοποιήσουν αποτελεσματικά τους χρηματοδοτικούς πόρους για την αντιμετώπιση των υγειονομικών και οικονομικών συνεπειών της τρέχουσας πανδημίας COVID-19, όχι μόνο για να ενισχύσουν τις υγειονομικές και τις κοινωνικές υποδομές και να τονώσουν την οικονομία, αλλά και για να στηρίξουν τη μετάβαση προς πιο βιώσιμα και ανθεκτικότερα μοντέλα οικονομικής ανάπτυξης. |
| --- | --- |

3.1.2.

| 3.1.3. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι οι ευρωπαϊκοί δήμοι θεωρούσαν ανέκαθεν δεδομένη την προμήθεια αγαθών και υπηρεσιών εξωτερικής προέλευσης και ότι εξέλαβαν ως κεκτημένο το γεγονός ότι τα πλήρως ολοκληρωμένα οικονομικά συστήματα μπορούν να αντιμετωπίζουν πιθανές διαταράξεις. Ωστόσο, όπως φαίνεται σαφώς στην περίπτωση της τρέχουσας πανδημίας COVID-19, ο υψηλός βαθμός αλληλεξάρτησης ενέχει κινδύνους αλυσιδωτών επιπτώσεων. |
| --- | --- |

3.1.3.

| 3.1.4. | Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ τονίζει την ανάγκη οικοδόμησης αμοιβαία επωφελών συμπράξεων μεταξύ αστικών και αγροτικών περιοχών, με σκοπό την ενίσχυση της βιωσιμότητας και της ανθεκτικότητας των τοπικών οικονομικών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών συστημάτων. Οι συμπράξεις αυτές μπορούν να αποτελέσουν πυλώνα της εδαφικής συνοχής στο μέλλον. |
| --- | --- |

3.1.4.

| 3.1.5. | Για τον λόγο αυτόν, η ΕΟΚΕ συνιστά ο νέος Χάρτης της Λειψίας να παροτρύνει τους δήμους:






  1) | να αναπτύξουν ικανότητες πρόληψης των κινδύνων και των δυνατοτήτων για μετασχηματισμό που συνδέονται με τον αντίκτυπο της κλιματικής αλλαγής, τις συνέπειες της τέταρτης βιομηχανικής επανάστασης και τις επιπτώσεις των νέων υγειονομικών απειλών, καθώς και άλλων συναφών κινδύνων, σύμφωνα με τις βέλτιστες πρακτικές που προωθούνται από το πλαίσιο Σεντάι για τη μείωση του κινδύνου καταστροφών· |
| --- | --- | --- |

3.1.5.

1)

να αναπτύξουν ικανότητες πρόληψης των κινδύνων και των δυνατοτήτων για μετασχηματισμό που συνδέονται με τον αντίκτυπο της κλιματικής αλλαγής, τις συνέπειες της τέταρτης βιομηχανικής επανάστασης και τις επιπτώσεις των νέων υγειονομικών απειλών, καθώς και άλλων συναφών κινδύνων, σύμφωνα με τις βέλτιστες πρακτικές που προωθούνται από το πλαίσιο Σεντάι για τη μείωση του κινδύνου καταστροφών·

| 2) | να αναπτύξουν ενεργά και να στηρίξουν ενεργά τις συμπράξεις μεταξύ των τοπικών φορέων στις αστικές και αγροτικές περιοχές (συμπεριλαμβανομένων των τοπικών αρχών και των ομάδων τοπικής δράσης — ΟΤΔ) για την πρόληψη στρατηγικών κινδύνων, αλλά και να κάνουν χρήση των δυνατοτήτων μετασχηματισμού μέσω ολοκληρωμένων έργων σε βασικούς τομείς κοινού ενδιαφέροντος (υγειονομική περίθαλψη, παροχή τροφίμων και νερού, μεταφορές, κυκλική οικονομία κ.λπ.)· |
| --- | --- |

2)

να αναπτύξουν ενεργά και να στηρίξουν ενεργά τις συμπράξεις μεταξύ των τοπικών φορέων στις αστικές και αγροτικές περιοχές (συμπεριλαμβανομένων των τοπικών αρχών και των ομάδων τοπικής δράσης — ΟΤΔ) για την πρόληψη στρατηγικών κινδύνων, αλλά και να κάνουν χρήση των δυνατοτήτων μετασχηματισμού μέσω ολοκληρωμένων έργων σε βασικούς τομείς κοινού ενδιαφέροντος (υγειονομική περίθαλψη, παροχή τροφίμων και νερού, μεταφορές, κυκλική οικονομία κ.λπ.)·

| 3) | να αξιολογούν τις συνέπειες των μελλοντικών σχεδίων, προγραμμάτων και αναπτυξιακών έργων στη βιωσιμότητα και την ανθεκτικότητα του τοπικού περιβαλλοντικού, οικονομικού και κοινωνικού συστήματος (συμπεριλαμβανομένων των επιπτώσεών τους στις ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού και στην αγορά εργασίας) και να τις βελτιστοποιούν βάσει των γνώσεων που έχουν αποκτηθεί εν τω μεταξύ· |
| --- | --- |

3)

να αξιολογούν τις συνέπειες των μελλοντικών σχεδίων, προγραμμάτων και αναπτυξιακών έργων στη βιωσιμότητα και την ανθεκτικότητα του τοπικού περιβαλλοντικού, οικονομικού και κοινωνικού συστήματος (συμπεριλαμβανομένων των επιπτώσεών τους στις ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού και στην αγορά εργασίας) και να τις βελτιστοποιούν βάσει των γνώσεων που έχουν αποκτηθεί εν τω μεταξύ·

| 4) | να ανταλλάσσουν τα διδάγματα και τις καινοτόμες λύσεις για την ενίσχυση της βιωσιμότητας και της ανθεκτικότητας μέσω ευρωπαϊκών δικτύων και ευρωπαϊκών προγραμμάτων εδαφικής συνεργασίας. |
| --- | --- |

4)

να ανταλλάσσουν τα διδάγματα και τις καινοτόμες λύσεις για την ενίσχυση της βιωσιμότητας και της ανθεκτικότητας μέσω ευρωπαϊκών δικτύων και ευρωπαϊκών προγραμμάτων εδαφικής συνεργασίας.

| 3.1.6. | Ταυτόχρονα, η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει τον σχετικά νέο χαρακτήρα της διαδικασίας της ενίσχυσης της ανθεκτικότητας. Ως εκ τούτου, συνιστά τη δρομολόγηση πανευρωπαϊκής ανταλλαγής εμπειριών, που να περιλαμβάνει και τους ερευνητές και εμπειρογνώμονες, καθώς και πρωτοβουλιών για την προώθηση των βέλτιστων πρακτικών στον τομέα αυτόν. |
| --- | --- |

3.1.6.

3.2.   Ολοκλήρωση

| 3.2.1. | Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι το δυναμικό εφαρμογής ολοκληρωμένων έργων στο πλαίσιο της πολιτικής συνοχής παραμένει κολοσσιαίο σε κλίμακα ΕΕ. Η ολοκληρωμένη προσέγγιση της ΕΕ όσον αφορά τη χρήση των πόρων πρέπει να επικεντρώνεται στη διατομεακότητα και να εστιάζει σε οριζόντια θέματα (πρέπει, δηλαδή, να ξεπεραστεί η επιμερισμένη προσέγγιση, που είναι τόσο διαδεδομένη όσο και επιζήμια, και η τεχνητή τομεακή θεώρηση που εμποδίζει δραστικά την εφαρμογή πραγματικά ολοκληρωμένων λύσεων). |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.2.2. | Η ΕΟΚΕ έχει επίγνωση του γεγονότος ότι μια ολοκληρωμένη προσέγγιση απαιτεί μια εντελώς νέα θεώρηση όσον αφορά τη διαχείριση των υποστηριζόμενων έργων. Η προσέγγιση αυτή βασίζεται στη διασύνδεση και τη λογική και λειτουργική αλληλεξάρτηση των έργων, όπου οι πηγές στήριξης δεν προέρχονται μόνο από διαφορετικά προγράμματα του προϋπολογισμού της ΕΕ, αλλά παρουσιάζονται και σε διάφορες μορφές (επιχορηγήσεις, χρηματοδοτικά μέσα). Ιδανικά, οι πηγές αυτές συμπληρώνονται και από ιδιωτικές πηγές. Για την προσέγγιση αυτή, είναι βασικό να διασφαλίζεται η θεματική συνοχή του περιεχομένου και ιδιαίτερα σημαντικό να αξιολογούνται οι πραγματικές συνέπειες. |
| --- | --- |

3.2.2.

| 3.2.3. | Η ΕΟΚΕ συνιστά να λαμβάνεται δεόντως υπόψη σε κάθε συμφωνία σύμπραξης η ολοκληρωμένη εδαφική προσέγγιση. Επιπλέον, πρέπει να είναι πλήρως διασυνδεδεμένη και απολύτως συμβατή με την αρχή της θεματικής συγκέντρωσης, ενώ δεν πρέπει να είναι αποδεκτό να ερμηνεύεται ως κατάλοιπο θεματικής συγκέντρωσης. |
| --- | --- |

3.2.3.

| 3.2.4. | Η ΕΟΚΕ προσθέτει ότι μια δοκιμή υπόθεσης έδειξε ότι η ολοκληρωμένη προσέγγιση αποδίδει, όσον αφορά τους δείκτες επιδόσεων, 40 % της αξίας περισσότερο από το σενάριο όπου τα μεμονωμένα έργα είναι απομονωμένα. Από μακροοικονομική άποψη, οι αλλαγές αυτές είναι μάλλον αμελητέες στην περίπτωση της στήριξης των επενδύσεων του ιδιωτικού τομέα (δεδομένου του πολύ χαμηλού μεριδίου επενδύσεων που πραγματοποιούνται κατ’ αυτόν τον τρόπο σε σύγκριση με τις συνολικές ιδιωτικές επενδύσεις)· από την άλλη πλευρά, στην περίπτωση των δημόσιων επενδύσεων, ο αντίκτυπός τους είναι σημαντικός, ιδίως χάρη στον συντονισμό της εφαρμογής και της χρήσης τους. |
| --- | --- |

3.2.4.

| 3.2.5. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι η ολοκλήρωση δεν πρέπει να αφορά μόνο το περιεχόμενο που καλύπτεται και τα θέματα. Διάφορα είδη ολοκληρωμένων έργων ενδείκνυνται επίσης για διάφορες εδαφικές περιοχές και είδη εδαφικών περιοχών, εξ ου και η σημασία της εφαρμογής της αρχής της επικουρικότητας και της ορθής σύνδεσης των θεμάτων με τις ανάγκες. Στο πλαίσιο αυτό, τα ακόλουθα είδη εδαφικών περιοχών είναι αυτά που αναφέρονται συχνότερα: μητροπολιτικές περιοχές, (υπο-)περιφέρειες, υποβαθμισμένες αστικές περιοχές και αστικοί οικισμοί. |
| --- | --- |

3.2.5.

| 3.2.6. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι τα έργα που σχετίζονται με την προώθηση της ανταγωνιστικότητας και της αριστείας, όπου εφαρμόζεται η λειτουργία των πόλων ανάπτυξης, είναι κυρίως προσαρμοσμένα στις μητροπολιτικές περιοχές και στους αστικούς οικισμούς, ενώ τα έργα που υποστηρίζουν τις προτεραιότητες σύγκλισης είναι πολύ σημαντικά για τις (υπο-) περιφέρειες και τις υποβαθμισμένες αστικές περιοχές. Η ολοκλήρωση μπορεί επίσης να στοχεύει στη σύγκλιση των πόρων, η οποία είναι δυνατή τόσο στο πλαίσιο ενός επιχειρησιακού προγράμματος της πολιτικής συνοχής όσο και μεταξύ επιχειρησιακών προγραμμάτων, μεταξύ Ταμείων, καθώς και στο πλαίσιο των προγραμμάτων του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η κινητοποίηση ιδιωτικών χρηματοδοτικών πόρων για την ενίσχυση της διαθέσιμης δημόσιας χρηματοδότησης και, ως εκ τούτου, για την παροχή πρόσθετης ικανότητας και καταμερισμού των κινδύνων αποτελεί επίσης πιθανή επιλογή για μια ολοκληρωμένη προσέγγιση. |
| --- | --- |

3.2.6.

| 3.2.7. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι τα κύρια πλεονεκτήματα της ολοκληρωμένης εδαφικής προσέγγισης είναι η επίτευξη οικονομιών κλίμακας, η σημαντική μείωση του κόστους υλοποίησης των έργων αυτών και η συνέργεια των επωφελών συνεπειών της ανάπτυξης, η οποία μπορεί να θεωρηθεί ως το πλέον θετικό πλεονέκτημα. Τα κυριότερα εμπόδια μπορούν να συνοψιστούν ως εξής: επίμονη καχυποψία, πολυπλοκότητα της διαχείρισης και της εφαρμογής και, κυρίως, έλλειψη βούλησης για εκχώρηση αρμοδιοτήτων στις χαμηλότερες βαθμίδες της δομής διακυβέρνησης. |
| --- | --- |

3.2.7.

3.3.   Ισορροπία

| 3.3.1. | Όσο περισσότερο η ανάπτυξη των μητροπολιτικών περιοχών και των αστικών οικισμών αποβαίνει εις βάρος των άλλων ειδών εδαφικών περιοχών σε μια δεδομένη χώρα, τόσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος μελλοντικών διαρθρωτικών ελλείψεων, οι οποίες θα αντιμετωπιστούν μόνο με μεγάλες χρηματικές ενισχύσεις. Η άποψη αυτή ισχύει και για την ισόρροπη ανάπτυξη των διαφόρων κρατών μελών της ΕΕ και δικαιολογεί τη διατήρηση μιας ισχυρής πολιτικής συνοχής της ΕΕ στο μέλλον. |
| --- | --- |

3.3.1.

| 3.3.2. | Τα κύρια μέσα ενίσχυσης της περιφερειακής ανάπτυξης θα πρέπει επίσης να πληρούν αυτή την προϋπόθεση, ενώ τα συγκεκριμένα έργα της ΟΕΕ και της CLLD-U θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη αυτό το ευρύτερο πλαίσιο, διαφορετικά υπάρχει αυξημένος κίνδυνος δημιουργίας εσωτερικών περιφερειών («no man’s lands») οι οποίες δεν θα υποστηρίζονται επαρκώς από τις πολιτικές εδαφικής ανάπτυξης και των οποίων η μελλοντική ανάπτυξη παρεμποδίζεται, ως εκ τούτου, σε μεγάλο βαθμό. Σε κάθε περίπτωση, τα μεγάλα έργα και τα επενδυτικά σχέδια είναι αυτά που κυριαρχούν στις ΟΕΕ, ενώ εκείνα που εμπίπτουν στη CLLD-U έχουν περιορισμένο χρηματοδοτικό πεδίο και, τις περισσότερες φορές, δεν συνδέονται με επενδύσεις παρότι αποφέρουν υψηλή προστιθέμενη αξία. |
| --- | --- |

3.3.2.

| 3.3.3. | Αυτό δημιουργεί επίσης ένα περιθώριο για αμοιβαία συμβατότητα μεταξύ ΟΕΕ και CLLD, βάσει της τήρησης της αρχής της επικουρικότητας. Όσον αφορά την ΟΕΕ, δεν θα πρέπει να περιλαμβάνει μόνο τη σχετική μητροπολιτική περιοχή ή τον σχετικό αστικό οικισμό, αλλά και τις σχετικές αγροτικές περιοχές ή τη σχετική εδαφική επικράτεια των μικρότερων πόλεων. Από την άλλη πλευρά, η τοπική ανάπτυξη με πρωτοβουλία των τοπικών κοινοτήτων αποτελεί ένα ορθολογικά εφαρμοστέο μέσο, που χρησιμεύει όχι μόνο για τη στήριξη των τοπικών πρωτοβουλιών στις αγροτικές περιοχές, αλλά και για την αντιμετώπιση των προβλημάτων των κοινοτήτων στους αστικούς οικισμούς και στα δημοτικά διαμερίσματα των μητροπολιτικών περιοχών. |
| --- | --- |

3.3.3.

| 3.3.4. | Βασικά χαρακτηριστικά της CLLD-U (1):






  — | διατομεακές τοπικές συμπράξεις ανάλογες με τις ομάδες τοπικής δράσης στις αγροτικές περιοχές, συμμετοχή διαφόρων τομέων (επιχειρήσεις, μη κερδοσκοπικός τομέας, δημόσια διοίκηση και/ή ειδικοί οργανισμοί, όπως σχολεία, ιδρύματα, υπηρεσίες, τράπεζες)· |
| --- | --- | --- |

3.3.4.

—

διατομεακές τοπικές συμπράξεις ανάλογες με τις ομάδες τοπικής δράσης στις αγροτικές περιοχές, συμμετοχή διαφόρων τομέων (επιχειρήσεις, μη κερδοσκοπικός τομέας, δημόσια διοίκηση και/ή ειδικοί οργανισμοί, όπως σχολεία, ιδρύματα, υπηρεσίες, τράπεζες)·

| — | κοινή αναπτυξιακή στρατηγική (ολοκληρωμένη εδαφική, διατομεακή, εστιασμένη σε ένα ή περισσότερα θέματα, με βάση τις ειδικές ανάγκες και τις δυνατότητες των αστικών περιοχών, σχεδιασμένη σύμφωνα με την ισχύουσα στρατηγική αστικής ανάπτυξης και χρηματοδοτούμενη από διάφορους δημόσιους και ιδιωτικούς πόρους)· |
| --- | --- |

—

κοινή αναπτυξιακή στρατηγική (ολοκληρωμένη εδαφική, διατομεακή, εστιασμένη σε ένα ή περισσότερα θέματα, με βάση τις ειδικές ανάγκες και τις δυνατότητες των αστικών περιοχών, σχεδιασμένη σύμφωνα με την ισχύουσα στρατηγική αστικής ανάπτυξης και χρηματοδοτούμενη από διάφορους δημόσιους και ιδιωτικούς πόρους)·

| — | προσέγγιση από τη βάση προς την κορυφή, όπου η πρωτοβουλία εκκινεί άμεσα από τη σχετική περιοχή, με αποδεδειγμένη συμμετοχή των εταίρων και του ευρέος κοινού· |
| --- | --- |

—

προσέγγιση από τη βάση προς την κορυφή, όπου η πρωτοβουλία εκκινεί άμεσα από τη σχετική περιοχή, με αποδεδειγμένη συμμετοχή των εταίρων και του ευρέος κοινού·

| — | συντονισμένη δράση (σχεδιασμός και χρήση δημόσιων και ιδιωτικών πόρων, κοινά έργα), δυνατότητα πολυμερούς ολοκλήρωσης (σε επίπεδο εδαφικό, χρονικό, υλικό, χρηματοδοτικό και θεσμικό)· |
| --- | --- |

—

συντονισμένη δράση (σχεδιασμός και χρήση δημόσιων και ιδιωτικών πόρων, κοινά έργα), δυνατότητα πολυμερούς ολοκλήρωσης (σε επίπεδο εδαφικό, χρονικό, υλικό, χρηματοδοτικό και θεσμικό)·

| — | λήψη αποφάσεων σε εταιρική βάση και με αποκεντρωμένο τρόπο όσον αφορά τη χρηματοδότηση τοπικών μεμονωμένων έργων μέσω οργανισμών διατομεακών τοπικών συμπράξεων· |
| --- | --- |

—

λήψη αποφάσεων σε εταιρική βάση και με αποκεντρωμένο τρόπο όσον αφορά τη χρηματοδότηση τοπικών μεμονωμένων έργων μέσω οργανισμών διατομεακών τοπικών συμπράξεων·

| — | εστίαση στην καινοτομία των λύσεων, δηλαδή στις δραστηριότητες και τις δράσεις οι οποίες, σε μια δεδομένη περιοχή, είναι νέες και τονώνουν την ανάπτυξη (δεν πρόκειται για αναβίωση των συνήθων δραστηριοτήτων του παρελθόντος)· |
| --- | --- |

—

εστίαση στην καινοτομία των λύσεων, δηλαδή στις δραστηριότητες και τις δράσεις οι οποίες, σε μια δεδομένη περιοχή, είναι νέες και τονώνουν την ανάπτυξη (δεν πρόκειται για αναβίωση των συνήθων δραστηριοτήτων του παρελθόντος)·

| — | συνεργασία σε δίκτυα, ιδίως μεταξύ τοπικών διατομεακών συμπράξεων εντός των κρατών μελών και/ή μεταξύ τοπικών διατομεακών συμπράξεων εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. |
| --- | --- |

—

συνεργασία σε δίκτυα, ιδίως μεταξύ τοπικών διατομεακών συμπράξεων εντός των κρατών μελών και/ή μεταξύ τοπικών διατομεακών συμπράξεων εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

| 3.3.5. | Η ΕΟΚΕ έχει επίγνωση του γεγονότος ότι ορισμένα είδη εδαφικών περιοχών εντός της ΕΕ βρίσκονται, λόγω των τρεχουσών διαρθρωτικών και τεχνολογικών αλλαγών, σε μια κατάσταση στην οποία δεν είναι σε θέση, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα, να χρησιμοποιούν τους δικούς τους πόρους (για παράδειγμα, οι περιφέρειες εντατικής εξόρυξης άνθρακα και οι βαριές βιομηχανίες που εξαρτώνται από αυτόν και βρίσκονται σε παρακμή), καθώς και του γεγονότος ότι υπάρχουν, στη συγκεκριμένη περίπτωση, ενδείξεις αποτυχίας της αγοράς. Τα μέσα περιφερειακής ανάπτυξης θα πρέπει να βοηθήσουν τις περιφέρειες αυτές να βρουν ένα βιώσιμο στρατηγικό σημείο εκκίνησης, με τη μορφή λειτουργικής διαφοροποίησης των οικονομικών δραστηριοτήτων, και να παράσχουν τους αναγκαίους χρηματοδοτικούς πόρους για την ανάπτυξη αυτήν. |
| --- | --- |

3.3.5.

4.   Ειδικές παρατηρήσεις

4.1.   Θεσμικές πτυχές

| 4.1.1. | Η ΕΟΚΕ έχει επίγνωση του γεγονότος ότι υφίσταται ένας δυϊσμός στη θεσμική εδραίωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μεταξύ, δηλαδή, της εδαφικής ανάπτυξης και του προγράμματος αστικής ανάπτυξης, αφενός, και της εδαφικής συνοχής, αφετέρου. Ενώ, από γενική άποψη, η αστική ανάπτυξη μπορεί να θεωρηθεί μέρος της ευρύτερης εδαφικής ανάπτυξης, από την άποψη των αρμοδιοτήτων διαθέτει σχετική αυτονομία, δεδομένου ότι εμπίπτει στην αποκλειστική αρμοδιότητα των κρατών μελών και, ως εκ τούτου, αποτελεί αντικείμενο διακυβερνητικών διαχειριστικών ρυθμίσεων. Από την άλλη πλευρά, η εδαφική συνοχή αποτελεί μέρος της νομοθεσίας της ΕΕ από το 2009. Όπως φαίνεται, υπάρχει σημαντική αλληλεπικάλυψη μεταξύ των δύο στοιχείων ως προς το περιεχόμενο. |
| --- | --- |

4.1.1.

| 4.1.2. | Ο δυϊσμός που προαναφέρθηκε, ο οποίος, για παράδειγμα, αναφέρεται στη δήλωση του Βουκουρεστίου του 2019, δεν αποτελεί ακόμη μείζον πρόβλημα, δεδομένου ότι το αστικό θεματολόγιο είναι πλήρως ενσωματωμένο στην πολιτική συνοχής. Το σύστημα πολυεπίπεδης διακυβέρνησης συμβάλλει επίσης στην επίλυση του προβλήματος (βλ. κατωτέρω). Ωστόσο, ο νέος Χάρτης της Λειψίας θα ήταν σκόπιμο να δώσει τη δυνατότητα να ξεπεραστεί κατά το δυνατόν αυτός ο δυϊσμός και να δημιουργηθεί ένας μείζων σύνδεσμος μεταξύ της εδαφικής ατζέντας και του αστικού θεματολογίου. |
| --- | --- |

4.1.2.

4.2.   Παρατηρήσεις επί της ουσίας

| 4.2.1. | Η ΕΟΚΕ αναμένει ότι το μείζον συμφέρον και η προστιθέμενη αξία του νέου Χάρτη της Λειψίας έγκεινται στην απόλυτη συνεκτίμηση των νέων στοιχείων και περιστάσεων που καθορίζουν την εδαφική και αστική ανάπτυξη (βλέπε σημείο 2.2), στην ενσωμάτωση της αρχής της ανθεκτικότητας στο σύνολο του σχεδιασμού του νέου εγγράφου και στην πειστική αντίδραση που θα προτείνεται από αυτό για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της πανδημίας COVID-19, επιπτώσεις που ενδέχεται να έχουν διαρθρωτικό και μακροπρόθεσμο χαρακτήρα. |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | Στις σημαντικές και ουσιαστικές παρατηρήσεις περιλαμβάνεται και η ύπαρξη κατάλληλων υποδομών πρόληψης, υποστήριξης και ανάπτυξης, με αξιοποίηση των τρεχουσών τεχνολογικών δυνατοτήτων και την εξασφάλιση ισόρροπης εδαφικής ανάπτυξης, μέσω της οποίας μετριάζονται διάφορες ποιοτικές διαφορές βιοτικού επιπέδου μεταξύ των μητροπολιτικών περιοχών και των απομακρυσμένων αγροτικών περιοχών. |
| --- | --- |

4.2.2.

4.3.   Οικονομικές πτυχές

| 4.3.1. | Προκειμένου να εξασφαλιστεί η βέλτιστη εδαφική και αστική ανάπτυξη, είναι αναγκαίο να δημιουργηθεί ένας εύρωστος χρηματοδοτικός πόρος, ικανός να ανταποκρίνεται στις πραγματικές ανάγκες, με τη μορφή του μελλοντικού πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου της ΕΕ, για το οποίο η ισορροπημένη αλλά δυναμική, βιώσιμη και ολοκληρωμένη εδαφική ανάπτυξη θα πρέπει να αποτελεί μία από τις βασικές προτεραιότητες. Από την άλλη πλευρά, ακόμη και στο πλαίσιο της εδαφικής ανάπτυξης, φαίνεται σκόπιμο να χρησιμοποιούνται περισσότερο τα σύγχρονα χρηματοπιστωτικά μέσα, δηλαδή εκείνα που λαμβάνουν υπόψη τις συνέπειες και τις επιδόσεις, τα αποτελέσματα των οποίων είναι μετρήσιμα και ορισμένα από τα οποία δημιουργούνται με βάση την αποδοτικότητα. |
| --- | --- |

4.3.1.

| 4.3.2. | Στο πλαίσιο της ιδιωτικής πρωτοβουλίας και της ευθύνης με στόχο την ανάπτυξη των εδαφικών περιοχών στις οποίες ζούμε και εργαζόμαστε και δεδομένων των περιορισμών όσον αφορά τους δημόσιους πόρους, θεωρείται σκόπιμη η βελτίωση της δυνατότητας κινητοποίησης ιδιωτικής χρηματοδότησης με σκοπό την ενίσχυση των δημόσιων πόρων, υπό την προϋπόθεση της άσκησης ελέγχου και διακυβέρνησης με αυστηρό και δημοκρατικό τρόπο. |
| --- | --- |

4.3.2.

4.4.   Πολυεπίπεδη διακυβέρνηση

| 4.4.1. | Στο πλαίσιο της σύγχρονης εδαφικής και αστικής ανάπτυξης, η πολυεπίπεδη διακυβέρνηση, η οποία τηρεί αυστηρά την αρχή της επικουρικότητας, αποτελεί αναγκαιότητα και προϋπόθεση. Απομένει μόνο να δημιουργηθούν οι κατάλληλες θεσμικές συνθήκες για την εύρυθμη λειτουργία της. Με αυτό εννοούμε, πρωτίστως, πραγματικές αρμοδιότητες, διοικητικές και διαδικαστικές προϋποθέσεις και επαρκή οικονομική βάση. |
| --- | --- |

4.4.1.

| 4.4.2. | Η εταιρική σχέση, είτε είναι κατακόρυφη είτε οριζόντια, αποτελεί τη βασική αρχή για την εξασφάλιση σύγχρονων δημόσιων υπηρεσιών. Για να δοθούν και άλλα παραδείγματα αυτής της συνεργασίας, η ΕΟΚΕ συνιστά να εξεταστούν διάφορα μοντέλα συνεργασίας μεταξύ του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα, στο πλαίσιο των οποίων εφαρμόζονται οι βέλτιστες πρακτικές όσον αφορά τη δημοκρατική λογοδοσία και τον έλεγχο της διαχείρισης των αστικών έργων, διάφορα μοντέλα κοινωνικών επιχειρήσεων, καθώς και ευρωπαϊκά προγράμματα που βασίζονται στην εταιρική σχέση, όπως η παλαιότερη πρωτοβουλία EQUAL (2). Εναπόκειται στα διάφορα επίπεδα της δημόσια διοίκησης ι, και ιδίως στους δήμους, να συγκεντρώνουν τους εταίρους που ενδιαφέρονται για κοινά έργα και να αξιοποιούν αποτελεσματικά τις χρηματοδοτήσεις. |
| --- | --- |

4.4.2.

| 4.4.3. | Η πολυεπίπεδη διακυβέρνηση μπορεί να αναπτυχθεί και να εφαρμοστεί αποτελεσματικά μέσω ολοκληρωμένων έργων μεταξύ των αστικών οικισμών και της λειτουργικής τους εδαφικής επικράτειας στις αγροτικές περιοχές. Οι ομάδες τοπικής δράσης στις αγροτικές περιοχές και οι νεοσυσταθείσες διατομεακές αστικές συμπράξεις μπορούν επίσης να συμμετέχουν επιτυχώς σε αυτά τα έργα. |
| --- | --- |

4.4.3.

| 4.4.4. | Ταυτόχρονα, η σύγχρονη εδαφική και αστική ανάπτυξη δεν απαιτεί μόνο την εναρμόνιση όλων των συνιστωσών του δημόσιου τομέα (κράτος, περιφέρειες και δήμοι), αλλά και την αποτελεσματική συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων και της κοινωνίας των πολιτών (ιδιώτες, επαγγελματικές οργανώσεις και ενώσεις επιχειρήσεων, συνδικαλιστικές οργανώσεις, μη κερδοσκοπικός τομέας σε τοπικό επίπεδο κ.λπ.). |
| --- | --- |

4.4.4.

| 4.4.5. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι το θέμα της συμμετοχής των αστικών κοινοτήτων και των πολιτών θα μπορούσε να είχε αναπτυχθεί περαιτέρω στον Χάρτη. Οι δήμοι χρειάζονται έναν μηχανισμό που να λειτουργεί ορθά, ώστε να ενισχυθεί ο ρόλος των πολιτών και των ομάδων πολιτών, προκειμένου αυτοί να αποτελέσουν πραγματικό και ισχυρό εταίρο στις συζητήσεις και στην υλοποίηση των αναπτυξιακών προτεραιοτήτων των δήμων τους, καθώς και στην υλοποίηση του αστικού θεματολογίου. Μόνο μια ισχυρή και σίγουρη για τον εαυτό της κοινότητα, με υψηλό κοινωνικό κεφάλαιο, θα μπορέσει να αντιμετωπίσει τις επικείμενες προκλήσεις. Για τον σκοπό αυτόν, η δημόσια διοίκηση πρέπει να προετοιμάσει τις ενότητες εκπαίδευσης και κατάρτισης ώστε να δείξει πώς μπορούν να δημιουργηθούν και να ενισχυθούν οι συμπράξεις συνεργασίας στους κόλπους της δικής της κοινότητας. Η ΕΟΚΕ είναι έτοιμη να εργαστεί για την υλοποίηση αυτής της ιδέας. |
| --- | --- |

4.4.5.

Βρυξέλλες, 18 Σεπτεμβρίου 2020.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Luca JAHIER

---

(1)  Στην παρούσα γνωμοδότηση με τον όρο CLLD-U η ΕΟΚΕ υποδεικνύει την τοπική ανάπτυξη με πρωτοβουλία των τοπικών κοινοτήτων στις αστικές περιοχές. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, επιδιώκεται η καλύτερη παρουσίαση των διαφορετικών πόρων και συνθηκών για την τοπική αγροτική και αστική ανάπτυξη. Επί του παρόντος, η CLLD-U, ως αναβάθμιση του προγράμματος LEADER, χρησιμοποιείται συνήθως για τις αγροτικές περιοχές και όχι τόσο για την αστική ανάπτυξη.

1

(2)  https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/?uri=LEGISSUM%3Ac10237

2

---

| 11.12.2020 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 429/153 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 429/153

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ο ρόλος της διαρθρωτικής πολιτικής και της πολιτικής συνοχής της ΕΕ στην προώθηση του μετασχηματισμού της οικονομίας κατά τρόπο καινοτόμο και έξυπνο»

(διερευνητική γνωμοδότηση)

(2020/C 429/21)

| Εισηγητής: | ο κ. Gonçalo LOBO XAVIER |
| --- | --- |

Εισηγητής:

ο κ. Gonçalo LOBO XAVIER

| Αίτηση γνωμοδότησης | 18 Φεβρουαρίου 2020 — επιστολή του Peter ALTMAIER, Ομοσπονδιακού Υπουργού Οικονομίας και Ενέργειας της Γερμανίας |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| Αρμόδιο τμήμα | Οικονομική και Νομισματική Ένωση, Οικονομική και Κοινωνική Συνοχή |
| Έγκριση από το τμήμα | 20.7.2020 |
| Έγκριση από την Ολομέλεια | 18.9.2020 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 554 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 217/0/3 |

Αίτηση γνωμοδότησης

18 Φεβρουαρίου 2020 — επιστολή του Peter ALTMAIER, Ομοσπονδιακού Υπουργού Οικονομίας και Ενέργειας της Γερμανίας

Νομική βάση

Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Αρμόδιο τμήμα

Οικονομική και Νομισματική Ένωση, Οικονομική και Κοινωνική Συνοχή

Έγκριση από το τμήμα

20.7.2020

Έγκριση από την Ολομέλεια

18.9.2020

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

554

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

217/0/3

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αξιοποιήσει την πολιτική συνοχής ως θεμελιώδες εργαλείο για την αντιμετώπιση των τεράστιων προκλήσεων που έχει προκαλέσει η πανδημία του κορονοϊού. Υπάρχει επείγουσα ανάγκη για άμεση απόκριση, ενώ τα χρηματοδοτικά μέσα που βοηθούν και υποστηρίζουν τα κράτη μέλη πρέπει να αξιοποιηθούν σύμφωνα με τα σχετικά κριτήρια αλλά και με γενναιότητα. Η Ευρώπη χρειάζεται περισσότερο από ποτέ μια διαφορετική προσέγγιση για μία μόνο πρόκληση. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Ο αντίκτυπος της κρίσης λόγω του κορονοϊού σημαίνει ότι απαιτούνται ισχυρά και σαφή μέτρα για την ανοικοδόμηση της ευρωπαϊκής οικονομίας. Οι συνέπειες για τη δημόσια υγεία, την οικονομική, κοινωνική και πολιτική δράση είναι δύσκολο να υπολογιστούν και ο αντίκτυπος διαφέρει μεταξύ των κρατών μελών. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι οι προτεραιότητες της γερμανικής Προεδρίας πρέπει να εστιάσουν σε αυτές τις νέες περιστάσεις και καλεί για δράση για την προστασία της απασχόλησης και των κοινωνικών δικαιωμάτων σε ολόκληρη την Ένωση. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι κάθε σχέδιο ανάκαμψης για την Ευρώπη πρέπει να συνυπολογίζει τις συνέπειες αυτής της κρίσης, δηλαδή την εξάρτηση της Ευρώπης από άλλες οικονομικές περιοχές για συγκεκριμένα προϊόντα και υπηρεσίες. Είναι σαφές ότι η Ευρώπη πρέπει να αναλογιστεί την εμπορική πολιτική της, να ενισχύσει την καινοτομία και να μετατρέψει σε πλεονέκτημα τη στρατηγική έξυπνης εξειδίκευσης βάσει περιφερειών και μια τομεακή βιομηχανική προσέγγιση. Η πολιτική συνοχής υπήρξε στο παρελθόν θεμελιώδης για τη δημιουργία των κατάλληλων συνθηκών για την ανάπτυξη λύσεων στη βιομηχανία και τις υποδομές έρευνας και ανάπτυξης. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι οι ανάγκες της τρέχουσας συγκυρίας απαιτούν μια ακόμη πιο ισχυρή πολιτική για την υποστήριξη των βιομηχανιών στη μετεγκατάστασή τους ξανά στην Ευρώπη. Απαιτείται επανεκβιομηχάνιση και η ώρα να γίνει είναι τώρα. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Για την ΕΟΚΕ, η ψηφιοποίηση των υπηρεσιών πρέπει να συνεχίσει να αποτελεί προτεραιότητα για όλα τα κράτη μέλη. Η κρίση αυτή ανέδειξε την ανάγκη για πιο απλές, πιο ολοκληρωμένες υπηρεσίες που θα υποστηρίζουν όλους τους Ευρωπαίους, ιδίως εκείνους που χρειάζονται επιπλέον στήριξη. Είναι σαφές για την ΕΟΚΕ ότι υπάρχουν διαφορετικές προοπτικές και προκλήσεις στα κράτη μέλη αναφορικά με την ψηφιοποίηση. Οι υπάρχουσες υποδομές είναι ανεπαρκείς και πρέπει να είναι προτεραιότητα η μεγαλύτερη επένδυση σε αυτούς τους τομείς. Πρέπει να παροτρυνθούν τα κράτη μέλη να επενδύσουν σε καλύτερες υποδομές για τη δημιουργία των κατάλληλων συνθηκών για τις νέες εταιρείες και τις νέες υπηρεσίες. Για να συμβεί αυτό, απαιτούνται δημιουργικά και απλά χρηματοδοτικά μέσα. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι υπάρχει ακόμη ανάγκη για επενδύσεις σε πλήρως ευρυζωνικά συστήματα που θα επιτρέψουν στις αγροτικές περιοχές να αναπτύξουν σύγχρονες γεωργικές και τουριστικές δραστηριότητες. Τα μέσα άσκησης πολιτικής συνοχής έχουν αμελήσει αυτήν την ανάγκη ή, τουλάχιστον, τα κράτη μέλη δεν έχουν επιστήσει την προσοχή τους στις υπάρχουσες ευκαιρίες στο πλαίσιο των χρηματοδοτικών προγραμμάτων. Για να καταστεί δυνατή η ανάπτυξη μιας «νέας μορφής γεωργίας», νέων τουριστικών δραστηριοτήτων και νέων «βιομηχανιών», οι κυβερνήσεις των κρατών μελών πρέπει να παροτρυνθούν να επενδύσουν στις ευρυζωνικές υποδομές. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ακράδαντα ότι το ηλεκτρονικό επιχειρείν είναι θεμελιώδους σημασίας για τη «νέα κανονικότητα» ως αποτέλεσμα του αντίκτυπου της κρίσης της νόσου COVID-19 στην κοινωνία και την οικονομία. Θα χρειαστεί να παρέχουμε διαφορετικές επιλογές τόσο για τις εταιρείες όσο και για τους καταναλωτές. Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) μπορούν επίσης να επωφεληθούν από αυτήν τη νέα προσέγγιση, οπότε τα διαρθρωτικά κονδύλια πρέπει να κατανεμηθούν έτσι ώστε να επιτρέπουν στις εταιρείες να ανακαλύψουν νέες αγορές και νέες ευκαιρίες. Η ΕΟΚΕ παρακινεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να είναι ευέλικτη κατά την αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων, οι οποίες μπορεί να παρέχουν ευκαιρίες στις εταιρείες να «συνδεθούν στο διαδίκτυο» με συνεργασίες και έξυπνες επενδύσεις, για να είναι ανταγωνιστικές όχι μόνο στην εσωτερική αγορά αλλά και σε παγκόσμιο επίπεδο. Απαιτούνται, οπωσδήποτε, περισσότερα δίκτυα βιώσιμων αλυσίδων εφοδιασμού που θα επιτρέπουν τη βέλτιστη αλληλεπίδραση μεταξύ εταιρειών και καταναλωτών. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι υπάρχει επείγουσα ανάγκη για την προστασία των ΜΜΕ και της βιωσιμότητάς τους. Συνεπώς, τα συνήθη υπάρχοντα ευρωπαϊκά εργαλεία, όπως το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, πρέπει να χρησιμοποιηθούν με δημιουργικό αλλά απλό τρόπο. Δεν υπάρχει αμφιβολία σχετικά με τον αντίκτυπο αυτής της κρίσης στα ποσοστά απασχόλησης και θα είναι δύσκολο για την Ευρώπη να ανακάμψει χωρίς μια κατάλληλη στρατηγική για την κατάρτιση και για την επανένταξη των ατόμων στην αγορά εργασίας. Επίσης, για τον λόγο αυτόν, η διαδικασία λήψης αποφάσεων που σχετίζεται με τη χρήση των χρηματοδοτικών μέσων πρέπει να λαμβάνει υπόψη το γεγονός ότι οι ΜΜΕ πρέπει ακόμη να αντιμετωπίσουν πολλή «γραφειοκρατία» για να επωφεληθούν από αυτά τα σχήματα. Η ΕΟΚΕ καλεί για δράση για να μειωθεί ο φόρτος και να μπορέσουν οι ΜΜΕ να σημειώσουν πρόοδο. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.7.1. | Είναι επιτακτική ανάγκη να διασφαλιστούν ευνοϊκές μακροχρόνιες πιστωτικές συνθήκες για τις ΜΜΕ, ούτως ώστε να τους παρέχουν βοήθεια σε αυτήν τη δύσκολη περίοδο και, επίσης, πρέπει να χρησιμοποιήσουμε το Ταμείο Συνοχής για τη δημιουργία ενός αποτελεσματικού χρηματοδοτικού μέσου γρήγορης απόκρισης. |
| --- | --- |

1.7.1.

| 1.7.2. | Στο ίδιο πλαίσιο, η ΕΟΚΕ εφιστά την προσοχή στην ανάγκη για ενίσχυση και δημιουργία των κατάλληλων συνθηκών για την ανάπτυξη των δημόσιων επενδύσεων και μηχανισμών για σχήματα διά βίου κατάρτισης που θα επιτρέπουν στους ανθρώπους να προσαρμόζουν τις δεξιότητές τους στις σύγχρονες ανάγκες της αγοράς και, επίσης, θα προετοιμάζονται για να παρέχουν στις μελλοντικές γενιές νέες δεξιότητες. |
| --- | --- |

1.7.2.

| 1.8. | Επίσης, η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι το πρόγραμμα της «Πράσινης Συμφωνίας» πρέπει να υποστηριχθεί και παροτρύνει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να παρέχει διευκρινίσεις στα κράτη μέλη αναφορικά με το πώς, για παράδειγμα, μπορούν να χρησιμοποιηθούν τα 40 δισ. ευρώ στο «Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης» για την απαλλαγή της οικονομίας από τις ανθρακούχες εκπομπές. Αυτό είναι ένα παράδειγμα μιας καλής ιδέας και έννοιας που πρέπει να προωθηθεί μεταξύ των κρατών μελών, αλλά ακόμη δεν είναι ιδιαίτερα σαφές πώς θα τεθεί σε εφαρμογή. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει το «Πρόγραμμα REACT» με το οποίο θα επενδυθούν 55 δισ. ευρώ για την υποστήριξη της πολιτικής συνοχής, αλλά καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να ενημερώσει γρήγορα τα κράτη μέλη και να παρέχει διευκρινίσεις σχετικά με τις συνθήκες και τα κριτήρια διανομής, έχοντας υπόψη το γεγονός ότι αυτά τα κονδύλια πρέπει να κατανεμηθούν μέχρι το τέλος του 2022. Το χρηματοδοτικό κονδύλιο REACT-EU θα κατανεμηθεί μεταξύ των κρατών ανάλογα με τη σχετική τους ευημερία και την έκταση των επιπτώσεων της τρέχουσας κρίσης στις οικονομίες και τις κοινωνίες τους, συμπεριλαμβανομένης της ανεργίας των νέων. Ωστόσο, απαιτούνται πιο ακριβείς πληροφορίες για την επίτευξη αποτελεσμάτων. Προς το παρόν, πρέπει να διασφαλιστεί η εφαρμογή παρά ένα συγκεκριμένο ποσό χρηματοδότησης. Η Ευρώπη χρειάζεται ένα ευέλικτο, γρήγορο και απλό πρόγραμμα που θα εμπεριέχει ευκολότερες διαδικασίες, θα μπορεί να απλοποιήσει την πρόσβαση στη χρηματοδότηση ανεξάρτητα από το μέγεθος, την προέλευση ή τον κλάδο της εταιρείας, εάν η απασχόληση και η προστιθέμενη αξία είναι το βασικό ζήτημα. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Η ΕΟΚΕ προτείνει να διασφαλιστεί η διαβούλευση και η εκτενής συμμετοχή των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών στον καθορισμό των περιφερειακών πολιτικών, προκειμένου να επωφεληθούν από τη γνήσια και σχετική γνώση των ενδιαφερόμενων παραγόντων, η οποία θα μπορούσε κατά συνέπεια να ενισχύσει την εφαρμογή της στρατηγικής. Ήρθε η ώρα να εμπλακούν οι κοινωνικοί εταίροι στον καθορισμό και την εφαρμογή της πολιτικής για να διασφαλιστεί μια προσέγγιση πνεύματος συνεργασίας που μπορεί πράγματι να κάνει τη διαφορά. |
| --- | --- |

1.10.

2.   Γενικές παρατηρήσεις

| 2.1. | Η γερμανική Προεδρία της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα αναλάβει τη διαχείριση υπό πολύ συγκεκριμένες περιστάσεις και θα είναι μια μεγάλη πρόκληση για το ευρωπαϊκό όραμα. Πολλοί από τους στόχους της Προεδρίας μπορεί να επανεξεταστούν λόγω της κατάστασης με τον κορονοϊό, η οποία θα επηρεάσει την ανάπτυξη των ατόμων, των επιχειρήσεων και των βιομηχανιών και θα δοκιμάσει την αντοχή της Ευρώπης μετά την πανδημία. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Μολονότι οι προτεραιότητες μπορούν πάντα να αλλάξουν, ορισμένες βασικές ιδέες μπορούν να παραμείνουν, παρά την κατάσταση. Η ψηφιοποίηση, οι κίνδυνοι του προϋπολογισμού, μια έξυπνη οικονομία και η οικονομική ανάπτυξη είναι προκλήσεις που ήταν ήδη στο προσκήνιο. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Η ψηφιοποίηση θα βρεθεί στο επίκεντρο μαζί με την πολιτική δεδομένων, την τεχνητή νοημοσύνη και την ψηφιακή ενιαία αγορά. Το άνοιγμα της εσωτερικής αγοράς πρέπει να παραμείνει εγγυημένο, μια φιλοδοξία που μπορεί να κατανοηθεί στο πλαίσιο της συζήτησης σχετικά με το σχέδιο ανάκαμψης της Ευρώπης. Η ψηφιακή εσωτερική αγορά θα αναπτυχθεί περαιτέρω για να βελτιώσει την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης. Η ΕΕ έχει δεσμευτεί για τη διαλειτουργικότητα, την τυποποίηση και την τεχνολογία ανοιχτής πηγής. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Η τρέχουσα κατάσταση ενέχει, επίσης, τον κίνδυνο διεύρυνσης των οικονομικών και κοινωνικών διαφορών, συμπεριλαμβανομένων των περιφερειακών και εδαφικών ανισοτήτων εντός των κρατών μελών και μεταξύ αυτών. Οι μεταβολές στη ζήτηση και η ικανότητα ανάκαμψης του τομέα των επιχειρήσεων θα έχουν ασύμμετρο αντίκτυπο στις περιφέρειες και τα εδάφη των κρατών μελών, λόγω της διαφορετικής τους τομεακής εξειδίκευσης. Οι υπηρεσίες που απαιτούν άμεση επαφή με τους καταναλωτές αναμένεται, ωστόσο, να πληγούν περισσότερο, ιδίως λόγω μείωσης του κύκλου εργασιών και της απασχόλησης στις ΜΜΕ. |
| --- | --- |

2.4.

2.5.   Επανεκβιομηχάνιση στις αγροτικές περιοχές

| 2.5.1. | Τα κράτη μέλη με σημαντικό δημοσιονομικό χώρο μπορούν να παρέχουν πιο γενναιόδωρη και μεγαλύτερης διάρκειας στήριξη στις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά. Είναι, επίσης, σε θέση να απορροφούν καλύτερα τα υψηλότερα δημόσια ελλείμματα και επίπεδα χρέους, εν μέσω αυξημένης επείγουσας ανάγκης, και να διασφαλίζουν ποιοτική ιατροφαρμακευτική περίθαλψη και μακρόχρονη κοινωνική πρόνοια για τους πληγέντες. Γενικότερα, θα υπάρξουν διαφορές στην ικανότητα των κρατών μελών να χρηματοδοτήσουν τις αναγκαίες επενδύσεις για την επανεκκίνηση των οικονομιών τους αλλά και να χρηματοδοτήσουν την πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση. Οι διαφορές αυτές θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε στρέβλωση των ίσων όρων ανταγωνισμού στην ενιαία αγορά και σε αύξηση των αποκλίσεων όσον αφορά το βιοτικό επίπεδο. |
| --- | --- |

2.5.1.

| 2.6. | Ο Ζαν-Κλωντ Γιούνκερ είχε δηλώσει περίφημα: «Δεν υπάρχει αρκετή Ευρώπη σ’ αυτήν την Ένωση. Και δεν υπάρχει αρκετή Ένωση σ’ αυτήν την Ένωση». Η τρέχουσα κρίση κατέστησε ξανά σαφές ότι όταν η κατάσταση δυσκολεύει, ο σώζων εαυτόν σωθήτω. Οι προσωρινές απαγορεύσεις των εξαγωγών για ορισμένα προστατευμένα προϊόντα των κρατών μελών και το κλείσιμο των συνόρων που βιώνουμε, είναι πολύ «εθνικές» λύσεις για μια παγκόσμια κρίση. Αυτός είναι ένας λόγος ανησυχίας. Η πολιτική συνοχής μπορεί να διορθώσεις αυτές τις συνέπειες. |
| --- | --- |

2.6.

3.   Η πολιτική συνοχής ως το δυνατό σημείο της Ευρώπης για την ενίσχυση της ενιαίας αγοράς

| 3.1. | Η ενιαία αγορά βρίσκεται στο επίκεντρο του ευρωπαϊκού εγχειρήματος. Μια αποτελεσματική ενιαία αγορά θα πρέπει να επιτρέπει στους πολίτες της ΕΕ να απολαμβάνουν ευρύτερη επιλογή υπηρεσιών και προϊόντων και καλύτερες ευκαιρίες απασχόλησης. Η ενιαία αγορά θα πρέπει να τονώσει το εμπόριο και τον ανταγωνισμό που έχουν θεμελιώδη σημασία για την επίτευξη του πράσινου και του ψηφιακού μετασχηματισμού της ΕΕ. Μια κατάλληλη και ισορροπημένη πολιτική συνοχής είναι θεμελιώδης για την ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Παρά τις πολλές διαφορές ανάμεσα στα κράτη μέλη, η πολιτική συνοχής παραμένει βασικός μηχανισμός για την εξισορρόπηση της ανάπτυξης, τη δημιουργία ευκαιριών και τη βελτίωση των προτύπων. Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι η πολιτική συνοχής βασίζεται στην ευρωπαϊκή αλληλεγγύη και επιδρά σε όλα τα κράτη μέλη: τόσο στους δικαιούχους της χρηματοδότησης όσο και τους «καθαρούς συνεισφέροντες». |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Είναι, επίσης, σημαντικό να ληφθούν συγκεκριμένα μέτρα ως απάντηση σε μια πρόκληση με διαφορετικές συνέπειες στα διάφορα κράτη μέλη. Η Ευρώπη χρειάζεται περισσότερο από ποτέ μια διαφορετική προσέγγιση για μία μόνο πρόκληση. Επομένως, τα κράτη μέλη θα χρειαστούν διαφορετικά επίπεδα υποστήριξης και αυτό είναι το κύριο πλεονέκτημα μιας αποτελεσματικής πολιτικής συνοχής: έξυπνη και αποτελεσματική δράση για την αντιμετώπιση διαφορετικών συνεπειών, όπως αυτές που βιώνουμε με την κρίση της νόσου COVID-19. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Η ΕΟΚΕ δηλώνει ότι είναι θεμελιώδους σημασίας μια καλά συντονισμένη ευρωπαϊκή βιομηχανική πολιτική, στην οποία θα συνυπολογίζονται τόσο τα τρέχοντα προβλήματα λόγω της πανδημίας COVID-19 και των καταστάσεων που δημιουργήθηκαν μετά την κρίση της νόσου COVID-19, όσο και οι πτυχές της ψηφιοποίησης και της βιωσιμότητας. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.4.1. | Πρέπει να καθοριστούν και να υποστηριχτούν οι βιομηχανικοί κλάδοι και οι λοιποί τομείς καίριας σημασίας, από το ανθρώπινο δυναμικό έως την έρευνα, διαμορφώνοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο μια ευρωπαϊκή βιομηχανική πολιτική που προστατεύει αυτούς τους στρατηγικούς τομείς της αγοράς και εγγυάται την ασφάλεια του εφοδιασμού με βασικά προϊόντα, όπως αναπνευστήρες, μάσκες και άλλα προϊόντα αναγκαία σε μια κατάσταση πανδημίας. |
| --- | --- |

3.4.1.

| 3.4.2. | Η Ευρώπη πρέπει να χρηματοδοτήσει δραστηριότητες που πληρούν δύο κριτήρια: την αποκατάσταση της στρατηγικής παραγωγής που θα καταστήσει την Ευρώπη ανεξάρτητη, ιδίως σε ό,τι αφορά την προστασία της υγείας και την ανταπόκριση, γεγονός που θα δημιουργήσει ποιοτικές θέσεις εργασίας, και την απόδοση μεγαλύτερης έμφασης σε βιώσιμες επενδύσεις που είναι κοινωνικά υπεύθυνες και φιλικές προς το περιβάλλον. Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ), όπως και οι μεγάλες επιχειρήσεις και οι κοινωνικές επιχειρήσεις, θα μπορούσαν να διαδραματίσουν καίριο ρόλο στην αναδιάρθρωση του ευρωπαϊκού συστήματος παραγωγής. |
| --- | --- |

3.4.2.

| 3.5. | Οι ΜΜΕ και οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών πρέπει να βρίσκονται στο επίκεντρο της προσοχής που στρέφεται προς την ανθεκτικότητα και την ανάκαμψη. Τα προγράμματα συνοχής πρέπει να αναδιαρθρωθούν με απλούστερο και πιο αποτελεσματικό τρόπο, έτσι ώστε να μπορούν πράγματι να επωφεληθούν οι μεσαίοι και οι μικροί δικαιούχοι. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Ο τουρισμός και ο πολιτισμός είναι δύο βασικοί τομείς που επλήγησαν σφοδρά από την πανδημία. Τα ευρωπαϊκά κονδύλια πρέπει να εστιάζουν στον καθορισμό εργαλείων για τη στήριξη των επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στον τουρισμό και τον πολιτισμό, μέσω της καινοτομίας, του ψηφιακού μετασχηματισμού και της διατομεακής συνεργασίας. |
| --- | --- |

3.6.

4.   Η πολιτική συνοχής και η κατάσταση μετά την πανδημία COVID-19

| 4.1. | Οι ασυνήθεις περιστάσεις της κρίσης της νόσου COVID-19 συνεπάγονται μια τεράστια δοκιμασία για την πολιτική συνοχής. Τα σχέδια ανάκαμψης των κρατών μελών πρέπει να αντανακλούν περισσότερο από ποτέ τις αξίες της εδαφικής συνοχής, όπως η ψηφιοποίηση, η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και η κοινωνική ένταξη. Ένα συστηματικό και ισχυρό σχέδιο ανάκαμψης για την Ευρώπη και όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από αυτήν την πολιτική, ανεξάρτητα από το μέγεθος ή άλλα χαρακτηριστικά μιας χώρας. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Μία από τις πιο κρίσιμες όψεις της στρατηγικής ανάκαμψης είναι το δημοσιονομικό πλαίσιο για την πολιτική συνοχής. Η πανδημία ανέδειξε και επιδείνωσε, περισσότερο από ποτέ, τις ανισότητες μεταξύ των πολιτών και μεταξύ των κρατών μελών. Όλοι είναι εξίσου εκτεθειμένοι στον ιό, αλλά ποικίλλει ο εκάστοτε τρόπος αντιμετώπισης από τους πολίτες, τις κοινωνίες και τα κράτη μέλη. Η δυσμενής οικονομική κατάσταση που απορρέει από αυτήν την κρίση θα έχει δραματικές συνέπειες σε συγκεκριμένες χώρες και τμήματα της κοινωνίας, και η ευρωπαϊκή απόκριση πρέπει αυτό να το λάβει υπόψη. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Η συνεργασία θα διαδραματίσει ρόλο κλειδί για τα αποτελέσματα. Δεν είναι κατάλληλη στιγμή για κριτική των προηγούμενων ενεργειών. Αντιθέτως, είναι ώρα να αναλογιστούμε το παρόν και να εστιάσουμε στο μέλλον, με τους βασικούς στόχους που έχουν συμφωνηθεί και ισχύουν ακόμη και σε αυτές τις κρίσιμες περιστάσεις. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Η ζημιά που έχει προκληθεί στο ευρωπαϊκό εγχείρημα και στον κόσμο από την κρίση της νόσου COVID-19 θα διογκώσει τις ζημιές που προκλήθηκαν από την αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την ΕΕ. Αυτό θα μπορούσε να σημαίνει ότι, μετά τη λήξη της πανδημίας, οι διαφορές μεταξύ των χωρών της ΕΕ όσον αφορά την οικονομική ανάπτυξη, τις κοινωνικές εγγυήσεις και τα επίπεδα ευημερίας θα αυξηθούν. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Δεν υπάρχει μία μόνο λύση στην κρίση· μια κατάλληλη και ισορροπημένη πολιτική συνοχής ήταν στο παρελθόν η απάντηση στην αντιμετώπιση των διαφορών και τη δημιουργία αλληλεγγύης ανάμεσα στα κράτη μέλη. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Η ανάκαμψη της Ευρώπης πρέπει να βασίζεται στην αρχή της αλληλεγγύης, αλλά υπάρχει ακόμη ανάγκη για διόρθωση των λαθών του παρελθόντος. Τα κράτη μέλη με υπερβολικό δημόσιο χρέος πρέπει να βοηθηθούν ώστε να επισπεύσουν μια βιώσιμη ανάκαμψη, αλλά αυτή η στήριξη πρέπει να συνδυάζει ισχυρές πολιτικές με ισόρροπη δράση που θα βασίζονται στις συστάσεις ανά χώρα στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου. Είναι ώρα να δράσουμε με θάρρος και όχι να αναλογιστούμε τα πολιτικά οφέλη σε εθνικό επίπεδο. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Η Πράσινη Συμφωνία παραμένει στο επίκεντρο και η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι οι κύριοι στόχοι της είναι θεμελιώδεις για την επίτευξη της ηγετικής θέσης της Ευρώπης σε πολλές πτυχές της παγκόσμιας πρόκλησης. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Σε αυτό το πλαίσιο, η ΕΟΚΕ επικροτεί και στηρίζει πλήρως τις προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής: το σχέδιο «Next Generation EU», συμπεριλαμβανομένου του προγράμματος REACT-EU, και τον συνολικό ενωσιακό προϋπολογισμό για την περίοδο 2021-2027. Καθώς το πρόγραμμα REACT-EU συνεχίζεται και επεκτείνει την απόκριση στην κρίση και τα μέτρα επανόρθωσης της νέας πολιτικής συνοχής, η ΕΟΚΕ συνιστά ένθερμα τον περιορισμό όλων των πιθανών διοικητικών φραγμών και εμποδίων στη δημόσια διοίκηση τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, έτσι ώστε οι προσπάθειες να μπορούν να εστιάσουν στην επίλυση των προβλημάτων που συνδέονται με την επιδημία. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει σθεναρά ότι το REACT-EU θα κινητοποιήσει τις επενδύσεις και την εμπροσθοβαρή χρηματοδοτική στήριξη τα πρώτα κρίσιμα χρόνια της ανάκαμψης, αξιοποιώντας πρόσθετους πόρους για την πραγματική οικονομία. Η διατήρηση και η δημιουργία θέσεων απασχόλησης, ιδίως για τους νέους, και η υποστήριξη των επενδύσεων για τις ΜΜΕ αποτελούν κρίσιμους τομείς που απαιτούν στήριξη μέσω πρόσθετης χρηματοδότησης από το REACT-EU. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Οι προτεραιότητες επενδύσεων μετά την κρίση της νόσου COVID19 πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τον δυσανάλογο αντίκτυπο που είχε η πανδημία σε συγκεκριμένα τμήματα του πληθυσμού, ιδίως τους ηλικιωμένους, τα άτομα με αναπηρία, τους μετανάστες, τους πρόσφυγες και την κοινότητα των Ρομά. Έχει ύψιστη σημασία να βοηθήσουμε αυτές τις κοινότητες να ανακτήσουν ξανά τη σταθερότητα και να διασφαλίσουμε ότι δεν θα μείνουν στο περιθώριο της ανάκαμψης από την επακόλουθη κρίση, όπως συνέβη μετά την τελευταία χρηματοπιστωτική κρίση της Ευρώπης. |
| --- | --- |

4.10.

5.   Ευρωπαϊκό Εξάμηνο και ειδικές ανά χώρα συστάσεις

| 5.1. | Το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο πρέπει να αντιμετωπίσει ακόμη πολλές προκλήσεις, η αντιμετώπιση των οποίων δυσχεραίνεται ακόμη περισσότερο από την τρέχουσα κρίση. Μεταξύ των προκλήσεων που πρέπει να αντιμετωπιστούν είναι η έλλειψη οικειοποίησης των προτεινόμενων μεταρρυθμίσεων και η πιο νωθρή εφαρμογή των ειδικών ανά χώρα συστάσεων. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Συνεπώς, η συμμετοχή της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών στο Ευρωπαϊκό Εξάμηνο είναι πολύ σημαντική, καθώς η οικειοποίηση των μεταρρυθμίσεων από τα ενδιαφερόμενα μέρη βελτιώνει την εφαρμογή τους και συμβάλλει στην επίτευξη θετικών αποτελεσμάτων. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Σε αυτό το πλαίσιο, η διαδικασία του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου θα αποκτά ολοένα και πιο σημαντικό ρόλο στην παρακολούθηση και την αξιολόγηση της παρέμβασης που προβλέπεται στο πλαίσιο του σχεδίου «Next Generation EU» και η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι οι οικονομικοί και κοινωνικοί εταίροι και οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών θα πρέπει να αντιμετωπίζονται ως παράγοντες που διαδραματίζουν αξιοσημείωτο ρόλο σε αυτήν τη διαδικασία. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Οι εταίροι της κοινωνίας των πολιτών, οι τοπικοί παράγοντες και οι ενώσεις, μαζί με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, πρέπει να συμμετέχουν σε όλες τις αποφάσεις για τις δαπάνες των κονδυλίων ανάκαμψης, καθώς και στην εκ των υστέρων επαλήθευση ότι τα χρήματα ξοδεύτηκαν ορθώς προς το συμφέρον των Ευρωπαίων πολιτών. Η υποχρεωτική συμμετοχή είναι κρίσιμης σημασίας για να διασφαλιστεί ότι τα κονδύλια θα χρησιμοποιηθούν για την επίτευξη έργων που θα αποκαταστήσουν την ευρωπαϊκή οικονομία και θα τη βοηθήσουν να ανακάμψει. |
| --- | --- |

5.4.

6.   Αποτελεσματικά μέσα της πολιτικής συνοχής

| 6.1. | Η πολιτική συνοχής είναι μια σύγχρονη, αποτελεσματική και ευέλικτη πολιτική επενδύσεων της ΕΕ. Αφενός, παρέχει μια απάντηση σε μακροχρόνιες προκλήσεις μέσω του πολυετούς προγραμματισμού της. Αφετέρου, μπορεί να είναι εξαιρετικά ευέλικτη σε καταστάσεις διαχείρισης κρίσεων όπως αυτή που προκλήθηκε από την νόσο COVID-19, όπου οι γρήγορες αλλαγές στο σύστημα εφαρμογής της πολιτικής σημαίνουν ότι η στήριξη που ανέρχεται σε 8 δισ. ευρώ (ως σημείο εκκίνησης) θα διοχετευτεί στα κράτη μέλη. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.1.1. | Η πολιτική συνοχής έχει σημαντικό αντίκτυπο στις οικονομίες των κρατών μελών. Το ΑΕΠ στην ΕΕ-13 αναμένεται να είναι περίπου 3 % υψηλότερο στο τέλος της περιόδου εφαρμογής, χάρη στην παρέμβαση της πολιτικής συνοχής της περιόδου 2014-2020. Ο αντίκτυπος στις λιγότερο αναπτυγμένες περιφέρειες της ΕΕ είναι επίσης σημαντικός. Για παράδειγμα, μέχρι το τέλος της περιόδου προγραμματισμού, το ΑΕΠ σε ορισμένες από τις λιγότερο αναπτυγμένες περιφέρειες της Ουγγαρίας αναμένεται να είναι περισσότερο από 8 % υψηλότερο από ό,τι θα ήταν χωρίς την πολιτική συνοχής. |
| --- | --- |

6.1.1.

| 6.1.2. | Ήδη στον απόηχο της οικονομικής και χρηματοπιστωτικής κρίσης, τα κονδύλια της ΕΕ διαδραματίζουν σταθεροποιητικό ρόλο για τη διασφάλιση υψηλότερου επιπέδου δημόσιων επενδύσεων σε πολλούς τομείς πολιτικής, από μεγάλα έργα υποδομών μέχρι τη χρηματοδότηση των ΜΜΕ και την κατάρτιση των εργαζομένων και των ανέργων. |
| --- | --- |

6.1.2.

| 6.1.3. | Την περίοδο 2021-2027, η πολιτική συνοχής θα συνεχίσει τη στήριξή της προς όλες τις περιφέρειες σε όλα τα κράτη μέλη, χρηματοδοτώντας μεγάλο εύρος επενδύσεων που θα βοηθήσουν τις περιφέρειες της ΕΕ να αντιμετωπίσουν τη διπλή μετάβαση της τεχνολογικής μεταβολής και των στόχων για το κλίμα αποτελεσματικά, μεταξύ άλλων μέσω νέων πρωτοβουλιών όπως το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης. |
| --- | --- |

6.1.3.

| 6.2. | Η πρόταση για τη μελλοντική πολιτική συνοχής βασίζεται σε τρεις βασικές αρχές: |
| --- | --- |

6.2.

| 6.2.1. | Μια πολιτική για όλες τις περιφέρειες: τα τρία τέταρτα των επενδύσεων της πολιτικής συνοχής επικεντρώνονται στις λιγότερο αναπτυγμένες περιφέρειες, αλλά υπάρχουν προβλέψεις και για περιφέρειες σε βιομηχανική μετάβαση, καθώς και για τις εξόχως απόκεντρες περιοχές της ΕΕ. Επιπλέον, η διασυνοριακή συνεργασία αυξήθηκε και ο ρόλος των πόλεων, των μητροπολιτικών περιοχών και των τοπικών πρωτοβουλιών ενισχύθηκε με μια νέα προτεραιότητα προσηλωμένη στο να φέρνει την «Ευρώπη πιο κοντά στους πολίτες». Παρά τη συνολική μείωση του προϋπολογισμού της ΕΕ, οι πόροι πρέπει να συνεχίσουν να εστιάζουν στα πιο φτωχά κράτη μέλη και περιφέρειες. Στην πρόταση της Επιτροπής, αυτό το επίκεντρο είναι ακόμη πιο αισθητό από ότι στην τρέχουσα περίοδο και τα φτωχότερα κράτη μέλη λαμβάνουν ακόμη περισσότερα από τα αναπτυγμένα κράτη. Η στήριξη κατευθύνεται εκεί που είναι πιο αναγκαία: το 62 % των πόρων για τις θέσεις απασχόλησης και τον στόχο της ανάπτυξης προορίζεται για τις λιγότερο αναπτυγμένες περιφέρειες (την περίοδο 2014-2020 αυτό το ποσοστό ανερχόταν σε 52 %). Παρά τους δημοσιονομικούς περιορισμούς, κατέστη εφικτή η διασφάλιση αυξημένης κατανομής σε πραγματικούς όρους για τις λιγότερο αναπτυγμένες (+8 %) και τις περιφέρειες σε μετάβαση (+17 %), όπως μετριέται σε τιμές του 2018. Αυτή είναι η ουσία της πολιτικής συνοχής: η εφαρμογή της αρχής της αλληλεγγύης. |
| --- | --- |

6.2.1.

| 6.2.2. | Μια πιο σύγχρονη πολιτική: τα τρία τέταρτα των επενδύσεων προορίζονται για την προετοιμασία των περιφερειών για τη διπλή μετάβαση σε μια ψηφιακή, σύγχρονη οικονομία και μια κλιματικά ουδέτερη, κυκλική οικονομία· οι βασικές προκλήσεις που θα αντιμετωπίσει η κοινωνία μας την επόμενη δεκαετία. Αυτή η απαραίτητη έμφαση εκφράζεται μέσα από ορισμένα μέτρα για τη βελτίωση της ποιότητας και του αντίκτυπου των επενδύσεων: για παράδειγμα, δημιουργώντας «ευνοϊκές συνθήκες» προσαρμοσμένες στις επενδύσεις και διασφαλίζοντας ότι εφαρμόζονται οι προϋποθέσεις για την επιτυχία. |
| --- | --- |

6.2.2.

| 6.2.3. | Μια απλούστερη και πιο δυναμική πολιτική: έχουν προταθεί 80 διοικητικές απλουστεύσεις που εξορθολογίζουν τους κανόνες γενικότερα από την κατάρτιση των προγραμμάτων μέχρι τις διαδικασίες ελέγχου και επιστροφής δαπανών και διασφαλίζουν ότι εφαρμόζονται σαφείς και απλοί κανόνες για τα επτά ταμεία της ΕΕ υπό επιμερισμένη διαχείριση σε ένα ενιαίο εγχειρίδιο κανόνων. Αυτό το ενιαίο εγχειρίδιο κανόνων θα διευκολύνει τη ζωή τόσο των διαχειριστών του προγράμματος όσο και των δικαιούχων, αλλά και τις συνέργειες ανάμεσα στα επτά ταμεία, καθώς και με άλλα μέσα από την εργαλειοθήκη του προϋπολογισμού της ΕΕ, όπως η Κοινή Γεωργική Πολιτική, το πρόγραμμα καινοτομιών «Ορίζων Ευρώπη», το πρόγραμμα της ΕΕ για τη μαθησιακή κινητικότητα (Erasmus+) και το LIFE, το πρόγραμμα για το περιβάλλον και τη δράση για το κλίμα. |
| --- | --- |

6.2.3.

| 6.3. | Σε συνδυασμό με τη συνέχιση της δημιουργίας διοικητικών ικανοτήτων, όλα αυτά θα επιτρέψουν μια ταχύτερη και καλύτερη δρομολόγηση των νέων προγραμμάτων. |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | Εν ολίγοις, η νέα πολιτική συνοχής θα είναι πιο στοχευμένη και θα επιφέρει μεγαλύτερη προστιθέμενη αξία για την ΕΕ, οπότε δεν είναι μόνο θέμα μεγέθους αλλά και αποτελεσμάτων. |
| --- | --- |

6.4.

| 6.5. | Ταυτόχρονα, θα απαιτηθεί μεγαλύτερη προσπάθεια από τις τοπικές αρχές όσον αφορά την αυξημένη οικειοποίηση κατά την εφαρμογή των έργων που χρηματοδοτούνται από την ΕΕ. Αυτό σημαίνει ότι το επίπεδο της εθνικής συγχρηματοδότησης επιστρέφει σε επίπεδα προ κρίσης. Το συρρικνούμενο ποσοστό συγχρηματοδότησης μπορεί, ενδεχομένως, να προκαλέσει εντάσεις στους δημόσιους προϋπολογισμούς, αλλά πρέπει να αντιμετωπιστεί και ως ευκαιρία για καλύτερα σχέδια και μια ισχυρότερη αίσθηση οικειοποίησης και λογοδοσίας. Το ίδιο ισχύει για την ενισχυμένη θεματική εστίαση στους στόχους βασικών πολιτικών που ήδη αναφέρθηκε, οι οποίοι αντιστοιχούν στις ευρωπαϊκές προτεραιότητες και προκλήσεις, όπως η έξυπνη και πράσινη Ευρώπη. |
| --- | --- |

6.5.

| 6.6. | Σημαντική προϋπόθεση για τα ανωτέρω που πρέπει να ισχύει είναι να αντιμετωπίσει η Ευρώπη την έλλειψη αποτελεσματικής επικοινωνίας σχετικά με την πολιτική συνοχής που τόσο συχνά περιβάλλει έργα χρηματοδοτούμενα από αυτήν την πολιτική. Μολονότι αναγνωρίζει τις διάφορες κατευθυντήριες γραμμές επικοινωνίας που έχει θέση σε ισχύ η Επιτροπή, είναι σαφές για την ΕΟΚΕ ότι αυτές κάθε άλλο παρά επαρκούν. Συχνά υπάρχει ελάχιστη ή καθόλου επίγνωση ότι ορισμένα έργα έχουν λάβει χώρα ή/και ακόμη και ότι η ΕΕ στην πραγματικότητα παρέχει χρηματοδότηση για αυτά. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα ελάχιστη ή παντελή έλλειψη εκτίμησης της πολιτικής συνοχής. |
| --- | --- |

6.6.

| 6.7. | Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να συνεχίσει τις προσπάθειες για να αναθεωρήσει τις σημερινές υποχρεώσεις δημοσιότητας και να τις αναβαθμίσει σημαντικά, λαμβάνοντας υπόψη τα σύγχρονα μέσα των διαύλων ψηφιακής επικοινωνίας που έχουν πλήρως ενταχθεί στο ψηφιακό θεματολόγιο. Θα πρέπει να γίνει ευρύτερη χρήση των έργων βέλτιστων πρακτικών ως απτά παραδείγματα για την ενθάρρυνση μιας μεγαλύτερης και πιο αποτελεσματικής απορρόφησης των κονδυλίων. |
| --- | --- |

6.7.

| 6.8. | Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να αναπτύξει ένα στρατηγικό επικοινωνιακό σχέδιο σε συνεργασία με όλους τους ενδιαφερόμενους εταίρους, συμπεριλαμβανομένων των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, των τοπικών παραγόντων και του κοινού. Τώρα είναι πιο αναγκαίο από ποτέ για τα κράτη μέλη και τους δικαιούχους να διασφαλίσουν ότι υπάρχει πιο αποτελεσματική επικοινωνία και ευκολότερη πρόσβαση στις βέλτιστες πρακτικές. |
| --- | --- |

6.8.

Βρυξέλλες, 18 Σεπτεμβρίου 2020.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Luca JAHIER

---

| 11.12.2020 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 429/159 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 429/159

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Αξιοπρεπείς κατώτατοι μισθοί σε ολόκληρη την Ευρώπη»

(διερευνητική γνωμοδότηση κατόπιν αιτήματος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου/Συμβουλίου)

(2020/C 429/22)

| Εισηγητές: | ο κ. Stefano MALLIA και ο κ. Oliver RÖPKE |
| --- | --- |

Εισηγητές:

ο κ. Stefano MALLIA και ο κ. Oliver RÖPKE

| Αίτηση γνωμοδότησης | Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 30.1.2020 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 304 παράγραφος 1 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| Αρμόδιο τμήμα | Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 9.7.2020 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 18.9.2020 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 554 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 209/0/8 |

Αίτηση γνωμοδότησης

Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 30.1.2020

Νομική βάση

Άρθρο 304 παράγραφος 1 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Αρμόδιο τμήμα

Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

9.7.2020

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

18.9.2020

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

554

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

209/0/8

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η πανδημία COVID-19 έπληξε σοβαρά την Ευρώπη. Η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη μέλη αντιμετωπίζουν μια οικονομική ύφεση ιστορικών διαστάσεων, με δραματικές συνέπειες για τους ανθρώπους και τις επιχειρήσεις. Συντονισμένες και καθοριστικές πολιτικές, βραχυπρόθεσμες και μεσοπρόθεσμες, είναι απαραίτητες για τη διαφύλαξη της απασχόλησης και των εισοδημάτων, καθώς και για τη διασφάλιση ταχείας και βιώσιμης επανεκκίνησης των οικονομικών δραστηριοτήτων, της ανταγωνιστικότητας και ενός εύρυθμου κοινωνικού και οικονομικού μοντέλου. Ποιοτικές θέσεις εργασίας με δίκαιους μισθούς, συμπεριλαμβανομένων αξιοπρεπών κατώτατων μισθών σε ολόκληρη την Ευρώπη, είναι απαραίτητες ως μέρος της λύσης. Παράγοντες οικονομικής φύσεως, όπως η παραγωγικότητα και η βιωσιμότητα των επιχειρήσεων, θα πρέπει, επίσης, να ληφθούν υπόψη. Ο αποτελεσματικός διάλογος με τους πολίτες είναι καθοριστικής σημασίας για την εξασφάλιση ενός επιτυχούς αποτελέσματος και για τη διατήρηση της εμπιστοσύνης των πολιτών. Ο δυναμικός και αποτελεσματικός κοινωνικός διάλογος και οι συλλογικές διαπραγματεύσεις είναι, επίσης, θεμελιώδους σημασίας για την αντιμετώπιση των οικονομικών προκλήσεων και των προκλήσεων στην αγορά εργασίας, καθώς και για τη διασφάλιση της ανάκαμψης. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Η παρούσα διερευνητική γνωμοδότηση ζητήθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενόψει της επικείμενης πρωτοβουλίας της Επιτροπής σχετικά με δίκαιους κατώτατους μισθούς. Η Ομάδα των Εργαζομένων (Ομάδα ΙΙ) της ΕΟΚΕ και η Ομάδα «Ευρώπη της Πολυμορφίας» (Ομάδα ΙΙΙ) της ΕΟΚΕ υποστηρίζουν την άποψη ότι όλοι οι εργαζόμενοι της ΕΕ πρέπει να προστατεύονται λαμβάνοντας δίκαιους κατώτατους μισθούς που να τους εξασφαλίζουν ένα αξιοπρεπές επίπεδο διαβίωσης όπου και αν εργάζονται. Πρόκειται για θεμελιώδες δικαίωμα. Η Ομάδα των Εργοδοτών (Ομάδα Ι) της ΕΟΚΕ πιστεύει ότι ο καθορισμός κατώτατων μισθών αποτελεί εθνικό ζήτημα και πραγματοποιείται σύμφωνα με τα ειδικά χαρακτηριστικά των αντίστοιχων εθνικών συστημάτων. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Εξακολουθούν να υπάρχουν διαφορές στα επίπεδα των νόμιμων κατώτατων μισθών στα κράτη μέλη, οι οποίες δείχνουν τα διαφορετικά επίπεδα οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης, ενώ σε ορισμένα κράτη το επίπεδο του κατώτατου μισθού είναι σημαντικά κάτω από το όριο της φτώχειας. Η ΕΟΚΕ έχει δηλώσει κατά το παρελθόν την πεποίθησή της ότι πρέπει να καταβληθούν περαιτέρω προσπάθειες όσον αφορά τη σύγκλιση των μισθών και τη θέσπιση κατώτατων μισθών στα κράτη μέλη, τονίζοντας παράλληλα ότι η αρμοδιότητα και η αυτονομία των εθνικών κοινωνικών εταίρων όσον αφορά τις διαδικασίες καθορισμού των μισθών πρέπει να γίνονται πλήρως σεβαστές, σύμφωνα με τις εθνικές πρακτικές (1). Αυτές οι προσπάθειες πρέπει, επίσης, να στοχεύουν στην ενίσχυση των συλλογικών διαπραγματεύσεων, οι οποίες συμβάλλουν, επίσης, σε πιο δίκαιους μισθούς γενικά. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Οι μισθοί, συμπεριλαμβανομένων των κατώτατων μισθών, αποτελούν σημαντική πτυχή του μοντέλου κοινωνικής οικονομίας της αγοράς της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η διασφάλιση αξιοπρεπών κατώτατων μισθών σε όλα τα κράτη μέλη μπορεί να βοηθήσει στην επίτευξη πολλών στόχων της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της ανοδικής σύγκλισης των μισθών, βελτιώνοντας την κοινωνική και οικονομική συνοχή, εξαλείφοντας το μισθολογικό χάσμα μεταξύ των φύλων, βελτιώνοντας τις συνθήκες ζωής και εργασίας εν γένει και διασφαλίζοντας ισότιμους όρους ανταγωνισμού στην ενιαία αγορά. Οι μισθοί συνιστούν αμοιβή για εκτελεσθείσα εργασία και συγκαταλέγονται ανάμεσα στους παράγοντες που εξασφαλίζουν αμοιβαία οφέλη για τις επιχειρήσεις και τους εργαζομένους. Συνδέονται με την οικονομική κατάσταση μιας χώρας, μιας περιφέρειας ή ενός κλάδου. Οι αλλαγές μπορεί να έχουν αντίκτυπο στην απασχόληση, στην ανταγωνιστικότητα και στη μακροοικονομική ζήτηση. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Οι κατώτατοι μισθοί θα πρέπει να είναι δίκαιοι σε σχέση με την κατανομή μισθών στις διάφορες χώρες, ενώ το επίπεδό τους θα πρέπει επίσης να είναι επαρκές σε όρους πραγματικών τιμών, ώστε να επιτρέπει την εξασφάλιση αξιοπρεπούς επιπέδου διαβίωσης διασφαλίζοντας παράλληλα τη βιωσιμότητα των επιχειρήσεων που προσφέρουν ποιοτικές θέσεις εργασίας. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της γιατί η φτώχεια γενικά και η φτώχεια στην εργασία παραμένουν σημαντικό πρόβλημα σε πολλά κράτη μέλη. Απαιτείται μια ολοκληρωμένη προσέγγιση σε επίπεδο ΕΕ και κρατών μελών για την αντιμετώπιση αυτών των ανησυχιών, συμπεριλαμβανομένης της υποστήριξης για αποτελεσματικά συστήματα ενεργητικής ένταξης, σε συνδυασμό με βασικές κοινωνικές υπηρεσίες που διευκολύνουν την εργασία. Αγορές εργασίας που λειτουργούν εύρυθμα, δημόσιες υπηρεσίες απασχόλησης και ενεργές πολιτικές για την αγορά εργασίας είναι, ακόμη, απαραίτητες. Η ΕΟΚΕ έχει προτείνει επίσης μια σταδιακή προσέγγιση όσον αφορά τα κοινά ελάχιστα πρότυπα στον τομέα της ασφάλισης ανεργίας στα κράτη μέλη (2). Η ίδια έχει ζητήσει κατά το παρελθόν τη θέσπιση δεσμευτικού ευρωπαϊκού πλαισίου για αξιοπρεπές ελάχιστο εισόδημα στην Ευρώπη (3). Αν και η Ομάδα των Εργαζομένων και η Ομάδα «Ευρώπη της Πολυμορφίας» υποστήριξαν τη γνωμοδότηση, η Ομάδα των Εργοδοτών δεν συμμερίστηκε την ιδέα της γνωμοδότησης όσον αφορά ένα δεσμευτικό μέσο για ελάχιστο εισόδημα σε ευρωπαϊκό επίπεδο. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δήλωσε την πρόθεσή της να προτείνει ένα νομικό μέσο που θα διασφαλίζει ότι κάθε εργαζόμενος στην Ευρωπαϊκή Ένωση έχει έναν δίκαιο ελάχιστο μισθό. Για την Ομάδα των Εργαζομένων και την Ομάδα «Ευρώπη της Πολυμορφίας», αυτή η πρωτοβουλία της Επιτροπής αποτελεί βασική πτυχή της εφαρμογής της αρχής 6 του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων. Η Επιτροπή διευκρίνισε ότι δεν αποτελεί πρόθεσή της ο καθορισμός ενιαίου «ευρωπαϊκού κατώτατου μισθού», η απευθείας εναρμόνιση των επιπέδων των κατώτατων μισθών σε όλη την ΕΕ ή ο καθορισμός νόμιμων κατώτατων μισθών στα κράτη μέλη με συλλογικές διαπραγματεύσεις που θα καλύπτουν μεγάλο μέρος του εργατικού δυναμικού και με μισθούς που θα ορίζονται αποκλειστικά μέσω συλλογικών συμβάσεων. Υπογράμμισε, επίσης, ότι θα σεβαστεί πλήρως τις εθνικές αρμοδιότητες, τις εθνικές παραδόσεις και τις ιδιαίτερες συνθήκες κάθε χώρας, καθώς και τη συμβατική ελευθερία και την αυτονομία των κοινωνικών εταίρων, καθώς και ότι δεν θα υπονομεύσει τα συστήματα συλλογικών διαπραγματεύσεων που λειτουργούν εύρυθμα. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Στο έγγραφο διαβούλευσης της δεύτερης φάσης προς τους Ευρωπαίους κοινωνικούς εταίρους σχετικά με πιθανή δράση για την αντιμετώπιση των προκλήσεων που σχετίζονται με τους δίκαιους κατώτατους μισθούς, η Επιτροπή επισήμανε ότι πιστεύει ότι υπάρχει πεδίο νομοθετικής και μη νομοθετικής δράσης σε επίπεδο ΕΕ βάσει του άρθρου 153 παράγραφος 1 στοιχείο β) της ΣΛΕΕ, εντός των ορίων που θέτουν οι αρχές της επικουρικότητας και της αναλογικότητας, και των ορίων που θέτει το άρθρο 153 παράγραφος 5 της ΣΛΕΕ. Παραπέμπει σε μια οδηγία και μια σύσταση ως τις υπό εξέταση νομικές πράξεις. Ωστόσο, στους κόλπους της ΕΟΚΕ υπάρχει διχογνωμία ως προς το αν θα ήταν νόμιμη τυχόν νομοθετική πρωτοβουλία, ιδίως μια οδηγία, σε επίπεδο ΕΕ βάσει του άρθρου 153. Η ΕΟΚΕ τονίζει, επίσης, ότι οι Ευρωπαίοι κοινωνικοί εταίροι έχουν τη δυνατότητα να διαπραγματευτούν και να καταλήξουν σε συμφωνίες δυνάμει του άρθρου 155 της ΣΛΕΕ. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Η ΕΟΚΕ, ως εκ τούτου, αναγνωρίζει την ύπαρξη ανησυχιών σχετικά με την πιθανή ανάληψη δράσης σε επίπεδο ΕΕ στον συγκεκριμένο τομέα. Μια από τις κύριες πηγές προβληματισμού είναι ότι η ΕΕ δεν έχει αρμοδιότητα να δράσει στον τομέα των αμοιβών, συμπεριλαμβανομένων των επιπέδων αμοιβών, και ότι τέτοιου είδους δράση θα σήμαινε παρέμβαση στην αυτονομία των κοινωνικών εταίρων και θα υποβάθμιζε τα συστήματα συλλογικών διαπραγματεύσεων, ιδίως σε κράτη μέλη όπου τα όρια κατώτατου μισθού καθορίζονται με συλλογικές συμβάσεις. Επιπλέον υπάρχει διχογνωμία, ακόμα και μέσα στην ίδια την ΕΟΚΕ, όσον αφορά την προστιθέμενη αξία της δράσης της ΕΕ: Αν και τα μέλη της ΕΟΚΕ τάσσονται στην πλειονότητά τους υπέρ της άποψης ότι μια τέτοια δράση θα μπορούσε να προσδώσει προστιθέμενη αξία, υπάρχουν μέλη που διαφωνούν. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Η Ομάδα των Εργαζομένων και η Ομάδα «Ευρώπη της Πολυμορφίας» πιστεύουν ότι η δράση είναι απαραίτητη, καθώς υπάρχουν εργαζόμενοι στην ΕΕ, ιδίως ευάλωτοι εργαζόμενοι, που αποκλείονται από τους νόμιμους κατώτατους μισθούς ή/και καταστάσεις όπου το επίπεδο του κατώτατου μισθού δεν επαρκεί για να διασφαλίσει αξιοπρεπές επίπεδο διαβίωσης. Η καθιέρωση κοινών ελάχιστων ορίων στην ΕΕ για τον καθορισμό του τι σημαίνει «αξιοπρεπές επίπεδο διαβίωσης» θα ήταν, ως εκ τούτου, επωφελής. Η Ομάδα των Εργοδοτών εκτιμά ότι αυτό το ζήτημα των κατώτατων ορίων δεν πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο δράσης σε επίπεδο ΕΕ, καθώς η ΕΕ δεν έχει αρμοδιότητα στον τομέα των επιπέδων των αμοιβών. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Η ΕΟΚΕ δεν υποτιμά την πολυπλοκότητα των υπό συζήτηση ζητημάτων. Είναι σημαντικό κάθε δράση της ΕΕ να βασίζεται σε ενδελεχή ανάλυση και κατανόηση της κατάστασης και των ευαισθησιών των κρατών μελών και να σέβεται πλήρως τον ρόλο των κοινωνικών εταίρων και την αυτονομία τους, καθώς και τα διαφορετικά μοντέλα εργασιακών σχέσεων. Επίσης, είναι καίριας σημασίας οποιαδήποτε πρωτοβουλία σε επίπεδο ΕΕ να διαφυλάσσει τα μοντέλα των κρατών μελών στα οποία οι κοινωνικοί εταίροι δεν θεωρούν απαραίτητη τη θέσπιση νόμιμων κατώτατων μισθών. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Ανάλογα με την επιλογή που γίνεται σε εθνικό επίπεδο, οι κοινωνικοί εταίροι, με απόλυτο σεβασμό της αυτονομίας τους και στο επίπεδο της επιλογής τους, βρίσκονται στην πλέον κατάλληλη θέση για τον καθορισμό μισθών. Όσον αφορά τα συστήματα καθορισμού νόμιμων κατώτατων μισθών, η έγκαιρη και ενδεδειγμένη διαβούλευση με τους κοινωνικούς εταίρους είναι σημαντική για να διασφαλιστεί ότι λαμβάνονται υπόψη οι ανάγκες τόσο των εργοδοτών όσο και των εργαζομένων. Η ΕΟΚΕ λυπάται που σε ορισμένα κράτη μέλη οι κοινωνικοί εταίροι δεν συμμετέχουν επαρκώς ή δεν ζητείται η γνώμη τους στο πλαίσιο των συστημάτων καθορισμού των νόμιμων μισθών ή στο πλαίσιο των μηχανισμών προσαρμογής. Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει την παραδοχή της Επιτροπής ότι υπάρχει περιθώριο δράσης σε επίπεδο ΕΕ για την προώθηση του ρόλου που διαδραματίζουν οι συλλογικές διαπραγματεύσεις στην υποστήριξη της επάρκειας του κατώτατου μισθού και της σχετικής κάλυψης. Τα μέτρα για την υποστήριξη των συλλογικών διαπραγματεύσεων θα μπορούσαν να συμπεριληφθούν στη δράση της ΕΕ για κατώτατους μισθούς, με σεβασμό προς τα διαφορετικά εθνικά συστήματα εργασιακών σχέσεων. Η επισήμανση αυτή κινείται στο πνεύμα προηγούμενων συστάσεων της ΕΟΚΕ στις οποίες εζητείτο η ενίσχυση των συλλογικών διαπραγματεύσεων και του κοινωνικού διαλόγου, καθώς και η υποστήριξη για ανάπτυξη ικανοτήτων των κοινωνικών εταίρων. Οι δημόσιες συμβάσεις θα μπορούσαν, επίσης, να χρησιμοποιηθούν ως συμπληρωματικός τρόπος για την υποστήριξη των συλλογικών διαπραγματεύσεων σε ολόκληρη την ΕΕ. |
| --- | --- |

1.12.

2.   Ιστορικό και ευρύτερο πλαίσιο

| 2.1. | Η παρούσα διερευνητική γνωμοδότηση οφείλεται σε αίτημα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ενόψει της επικείμενης νομοθετικής πρωτοβουλίας της Επιτροπής σχετικά με τους κατώτατους μισθούς. Η γερμανική Προεδρία, από τον Ιούλιο του 2020, έχει ομοίως επισημάνει ότι οι κατώτατοι μισθοί θα είναι μία από τις προτεραιότητές της. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την ευκαιρία που της δίνεται ώστε να συμβάλει περαιτέρω στη διεξαγωγή της συζήτησης σχετικά με τις ενέργειες που θα μπορούσαν να αναληφθούν σε ευρωπαϊκό επίπεδο, λαμβάνοντας υπόψη τις διαφορετικές συνθήκες που επικρατούν στα κράτη μέλη και την κατανομή των αρμοδιοτήτων μεταξύ ενωσιακού και εθνικού επιπέδου. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Η πανδημία COVID-19 συνιστά τη μεγαλύτερη κατάσταση έκτακτης ανάγκης στους τομείς της υγείας, των κοινωνικών υποθέσεων και της οικονομίας για μια ολόκληρη γενιά. Πέραν της επείγουσας δράσης που έχει αναληφθεί, απαιτείται η ανάληψη συντονισμένης και αποφασιστικής δράσης πολιτικής μεγάλης κλίμακας σε βραχυπρόθεσμο και μεσοπρόθεσμο ορίζοντα, ώστε να αποφευχθούν οι μακροχρόνιες αρνητικές επιπτώσεις στην κοινωνία, στην οικονομία και στον κόσμο της εργασίας. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Η ΕΕ και τα κράτη μέλη της αντιμετωπίζουν μια οικονομική ύφεση ιστορικών διαστάσεων. Σύμφωνα με τις εαρινές οικονομικές προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, το συνολικό ΑΕγχΠ της ΕΕ θα μπορούσε να συρρικνωθεί κατά 7,5 % το 2020 και να σημειώσει θετικό ρυθμό ανάπτυξης κατά περίπου 6 % το 2021, με μεγάλες, ωστόσο, διαφορές μεταξύ των κρατών μελών (4). Οι επιχειρήσεις, ειδικότερα οι μικρομεσαίες (ΜΜΕ) και οι πολύ μικρές επιχειρήσεις, βρίσκονται αντιμέτωπες με πρωτοφανείς οικονομικές επιπτώσεις και με δύσκολες αποφάσεις όσον αφορά την επιβίωσή τους, μεταξύ άλλων ως προς τη διατήρηση ή την απόλυση προσωπικού. Πολλοί οικονομικοί τομείς επλήγησαν σκληρά από τα περιοριστικά μέτρα και πολλές επιχειρήσεις εκφράζουν φόβους για επικείμενη πτώχευση, για παράδειγμα στους τομείς των υπηρεσιών, των ξενοδοχείων, της εστίασης, της τροφοδοσίας και του πολιτισμού. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Το πλήγμα για τις δημόσιες υπηρεσίες ήταν σφοδρό, ιδίως για τα συστήματα ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης και κοινωνικής προστασίας, τα οποία υφίστανται πιέσεις για την παροχή προστασίας στα άτομα που την έχουν ανάγκη. Χωρίς τη λήψη ισχυρών δημόσιων μέτρων και την παροχή δημόσιας στήριξης, η νόσος COVID-19 θα μπορούσε να οδηγήσει σε αύξηση της ανεργίας, της υποαπασχόλησης και της φτώχειας. Πάνω από το ένα τέταρτο των συμμετεχόντων σε μια έρευνα του Ευρωπαϊκού Ιδρύματος για τη Βελτίωση των Συνθηκών Διαβίωσης και Εργασίας (Eurofound) για τη νόσο COVID-19 ανέφεραν ότι έχουν χάσει την εργασία τους, είτε προσωρινώς (23 %) είτε μονίμως (5 %) (5). Η Επιτροπή προβλέπει (6) ότι το ποσοστό ανεργίας στην ΕΕ θα μπορούσε να αυξηθεί από 6,7 % σε 9 % το 2020, και στη συνέχεια να μειωθεί σε περίπου 8 % το 2021, με διαφορές μεταξύ των κρατών μελών και σε αυτήν την περίπτωση. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Η κρίση της νόσου COVID-19 κατέστησε με σαφέστατο τρόπο εμφανή την ιδιαίτερη ευπάθεια των αυτοαπασχολουμένων και των απασχολουμένων υπό καθεστώς άτυπης και επισφαλούς εργασίας, οι οποίοι πολύ συχνά βρίσκονται αποκλεισμένοι από τα δίκτυα κοινωνικής ασφάλειας τα οποία θα τους παρείχαν προστασία για την απώλεια του εισοδήματος ή της εργασίας τους. Οι εργαζόμενοι σε βασικές υπηρεσίες έχουν επαινεθεί δημοσίως για την προσφορά τους στο κοινωνικό σύνολο, συχνά με μεγάλο προσωπικό κίνδυνο. Η εργασία τους, για παράδειγμα στους τομείς της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης και των κοινωνικών υπηρεσιών, της λιανικής, της παράδοσης προϊόντων και της καθαριότητας έχει αποδειχθεί σημαντική για ολόκληρη την κοινωνία, αλλά συχνά υποτιμάται και πρέπει να τύχει μεγαλύτερου σεβασμού. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Οι γυναίκες, οι διακινούμενοι εργαζόμενοι και όσοι προέρχονται από εθνοτικές μειονότητες, οι οποίοι αντιπροσωπεύονται δυσανάλογα σε ορισμένους από τους βασικούς τομείς, χρήζουν αυξημένης προσοχής ώστε να διασφαλίζεται ότι απολαμβάνουν το πλήρες φάσμα των εργασιακών δικαιωμάτων και μπορεί να χρειάζονται καλύτερη προστασία από τα δίκτυα κοινωνικής ασφάλειας. Οι νέοι κάτω των 25 ετών επλήγησαν με ιδιαίτερη σφοδρότητα από τις απώλειες θέσεων εργασίας (συμπεριλαμβανομένων των προγραμμάτων μαθητείας) και τις διαταραχές στην εκπαίδευση και την κατάρτισή τους. Αντιμετωπίζουν τώρα μεγαλύτερα εμπόδια για την είσοδο στην αγορά εργασίας, μαζί με άλλες ευάλωτες ομάδες, όπως τα άτομα με αναπηρία και άλλα άτομα που υφίστανται διακρίσεις, τα οποία βρίσκονταν ήδη σε μειονεκτική θέση όσο αφορά την πρόσβαση στην αγορά εργασίας. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Η Ευρώπη δεν έχει την πολυτέλεια να χάσει άλλη μία δεκαετία. Σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα, πρέπει να δοθεί έμφαση στη διαφύλαξη των επιχειρήσεων και στην προστασία των θέσεων εργασίας. Πρέπει να αντληθούν διδάγματα από τις αντιδράσεις στην οικονομική και χρηματοπιστωτική κρίση του 2008, η οποία είχε σημαντικές και μακροχρόνιες επιπτώσεις στην ΕΕ και στους πολίτες της. Πρέπει να ληφθούν μέτρα για τη διαφύλαξη της απασχόλησης και των εισοδημάτων, καθώς και για την παροχή της δυνατότητας ασφαλούς και ταχείας επανεκκίνησης της οικονομικής δραστηριότητας, με σκοπό τη διασφάλιση της βιώσιμης ανάπτυξης, μιας σταθερότερης πορείας ανάκαμψης, της ανταγωνιστικότητας και της εύρυθμης λειτουργίας ενός πιο δίκαιου και παραγωγικού κοινωνικού και οικονομικού μοντέλου. Ο διάλογος με την κοινωνία των πολιτών και η αποτελεσματική συμμετοχή όλων των ενδιαφερομένων συνιστούν βασικά στοιχεία για τη διασφάλιση μιας αποτελεσματικής αντίδρασης στη νόσο COVID-19 και τη διατήρηση της εμπιστοσύνης των πολιτών. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Η λύση πρέπει να περιλαμβάνει τη δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας, με δίκαιους μισθούς, μεταξύ των οποίων και οι κατώτατοι μισθοί, οι οποίοι θα επιτρέπουν σε κάθε εργαζόμενο να απολαμβάνει ένα αξιοπρεπές βιοτικό επίπεδο και στους οποίους έχουν συνεκτιμηθεί παράγοντες οικονομικής φύσεως, συμπεριλαμβανομένης της παραγωγικότητας. Οι συλλογικές διαπραγματεύσεις και ο κοινωνικός διάλογος διαδραματίζουν βασικό ρόλο στις προσπάθειες αυτές και πρέπει να ενισχυθούν και/ή να υποστηριχθούν σε κάθε επίπεδο, σύμφωνα με τα εθνικά συστήματα εργασιακών σχέσεων. |
| --- | --- |

2.8.

Ο ευρωπαϊκός πυλώνας κοινωνικών δικαιωμάτων και η ανανεωμένη δέσμευση για δίκαιους μισθούς και συλλογικές διαπραγματεύσεις στην ΕΕ

| 2.9. | Με τη διακήρυξη του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων (ο κοινωνικός πυλώνας) στη διάσκεψη κορυφής του Γκέτεμποργκ τον Νοέμβριο του 2017, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η Επιτροπή και επιβεβαίωσαν εκ νέου τη δέσμευσή τους να εργαστούν για μια πιο δίκαιη και ισότιμη Ευρώπη. Ο πυλώνας θα πρέπει να χρησιμεύει ως πυξίδα για μια ανανεωμένη διαδικασία ανοδικής σύγκλισης με σκοπό την επίτευξη καλύτερων συνθηκών διαβίωσης και εργασίας και την καθοδήγηση μεταρρυθμίσεων στις αγορές εργασίας και στις κοινωνικές πολιτικές. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Η ΕΟΚΕ έχει τονίσει επανειλημμένα την ανάγκη ανάληψης συγκεκριμένης δράσης για την εφαρμογή των αρχών του πυλώνα στην πράξη. Επιπλέον της αύξησης της ανταγωνιστικότητας και της παραγωγικότητας, σύμφωνα με την αρχή 6 του πυλώνα, βασικό στοιχείο της έμφασης που θα δοθεί στη σύγκλιση θα πρέπει να αποτελεί η προώθηση επαρκών κατώτατων μισθών που παρέχουν αξιοπρεπές επίπεδο διαβίωσης για τους εργαζομένους και τις οικογένειές τους, με βάση τις εθνικές οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες, και που καθορίζονται με διαφανή και προβλέψιμο τρόπο, σύμφωνα με τις εθνικές πρακτικές και με σεβασμό της αυτονομίας των κοινωνικών εταίρων (7). |
| --- | --- |

2.10.

3.   Γενικές παρατηρήσεις

3.1.   Γενικές εκτιμήσεις

| 3.1.1. | Στις πολιτικές κατευθύνσεις της για την επόμενη Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2019-2024 (8), η πρόεδρος κ. Ursula von der Leyen δήλωσε την πρόθεσή της να «προτείν[ει] ένα νομικό μέσο που θα διασφαλίζει ότι κάθε εργαζόμενος στην Ένωσή μας θα έχει δίκαιο κατώτατο μισθό». Στις 14 Ιανουαρίου 2020 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κήρυξε, βάσει του άρθρου 154 της ΣΛΕΕ, την έναρξη του πρώτου σταδίου της διαβούλευσης με τους κοινωνικούς εταίρους με θέμα την πιθανή ανάληψη δράσης για την αντιμετώπιση των προκλήσεων που συνδέονται με τους δίκαιους κατώτατους μισθούς. Στο δεύτερο στάδιο της διαβούλευσης, που δημοσιοποιήθηκε στις 3 Ιουνίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σημειώνει την ανάγκη να αναληφθεί δράση σε επίπεδο ΕΕ και διασαφηνίζει τον στόχο της να επεξεργαστεί περαιτέρω μια πιθανή νομική πράξη, π.χ. μια οδηγία ή μια σύσταση. |
| --- | --- |

3.1.1.

| 3.1.2. | Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή έχει δηλώσει κατά το παρελθόν την πεποίθησή της ότι πρέπει να καταβληθούν περαιτέρω προσπάθειες όσον αφορά τη σύγκλιση των μισθών και τη θέσπιση κατώτατων μισθών στα κράτη μέλη, τονίζοντας παράλληλα ότι η αρμοδιότητα και η αυτονομία των εθνικών κοινωνικών εταίρων όσον αφορά τις διαδικασίες καθορισμού των μισθών πρέπει να γίνονται πλήρως σεβαστές, σύμφωνα με τις εθνικές πρακτικές (9). Ο στόχος θα πρέπει να είναι η διασφάλιση σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ κατώτατων μισθών οι οποίοι θα παρέχουν σε όλους τους εργαζομένους αξιοπρεπές επίπεδο διαβίωσης, λαμβανομένων παράλληλα υπόψη των οικονομικών παραγόντων. Αυτό θα συμβάλει τόσο στην επίτευξη του στόχου της ΕΕ για τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και εργασίας των πολιτών της όσο και στην εκπλήρωση του φιλόδοξου στόχου της Επιτροπής για μια «Ένωση που επιδιώκει περισσότερα». |
| --- | --- |

3.1.2.

| 3.1.3. | Η ΕΟΚΕ έχει εκφράσει επίσης την ανησυχία της σχετικά με την έλλειψη αποτελεσματικής κάλυψης του κοινωνικού διαλόγου σε ορισμένα κράτη μέλη και, ως εκ τούτου, έχει επισημάνει την ανάγκη προώθησης του κοινωνικού διαλόγου και των συλλογικών διαπραγματεύσεων σε όλα τα ενδεδειγμένα επίπεδα, σύμφωνα με τα εθνικά συστήματα εργασιακών σχέσεων. |
| --- | --- |

3.1.3.

3.2.   Το ευρύτερο πλαίσιο

| 3.2.1. | Ευρύτερης σημασίας παράμετροι, π.χ. ο βαθμός εύρυθμης λειτουργίας των αγορών εργασίας, η λειτουργία των δημόσιων υπηρεσιών απασχόλησης και οι ενεργές πολιτικές για την αγορά εργασίας, καθώς και η λειτουργία των συστημάτων φορολογίας, κοινωνικής ασφάλισης (περιλαμβανομένων των επιδομάτων ανεργίας), κοινωνικής πρόνοιας, εκπαίδευσης και κατάρτισης, και της ενιαίας αγοράς, έχουν αντίκτυπο στην ανοδική κοινωνική και οικονομική σύγκλιση και στην καταπολέμηση της φτώχειας. |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.2.2. | Οι μισθοί συνδέονται με την οικονομική κατάσταση μιας χώρας, μιας περιφέρειας ή ενός κλάδου. Οι αλλαγές μπορεί να έχουν αντίκτυπο στην απασχόληση, στην ανταγωνιστικότητα και στη μακροοικονομική ζήτηση. Η παραγωγικότητα αποτελεί σημαντική παράμετρο για τη λειτουργία της αγοράς εργασίας και τις προοπτικές απασχόλησης —ιδίως των εργαζομένων χαμηλής ειδίκευσης και των νεοεισερχομένων στην αγορά— και για τις ευκαιρίες επαγγελματικής εξέλιξης των αμειβομένων εργαζομένων με κατώτατο μισθό. Όλοι οι εργαζόμενοι, συμπεριλαμβανομένων των χαμηλότερα αμειβομένων, θα πρέπει να επωφελούνται από την εξέλιξη και την αύξηση της παραγωγικότητας. Παράλληλα, λαμβανομένης υπόψη της αύξησης του συνολικού κόστους απασχόλησης ενός εργαζομένου, η αύξηση της παραγωγικότητας αποτελεί επίσης πολύ σημαντικό στοιχείο για τη διασφάλιση της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας της ΕΕ. Οι φόροι και οι έμμεσες μισθολογικές επιβαρύνσεις, συμπεριλαμβανομένων των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης από τους εργοδότες και τους εργαζομένους, μπορεί να συνεπάγονται ενίοτε μεγάλες αποκλίσεις μεταξύ των ακαθάριστων και των καθαρών μισθών και να έχουν επίσης αντίκτυπο στις καθαρές αποδοχές των εργαζομένων, καθώς και στο κόστος απασχόλησης. |
| --- | --- |

3.2.2.

| 3.2.3. | Οι κατώτατοι μισθοί έχουν επίσης δευτερογενείς επιπτώσεις σε ολόκληρη τη μισθολογική διάρθρωση. Επιπλέον σημαντικοί παράγοντες που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη είναι το ποσοστό των αμειβομένων εργαζομένων στο επίπεδο του κατώτατου μισθού, οι τάσεις στην εξέλιξη των μισθών, τα επίπεδα τιμών και η αγοραστική δύναμη, και το επίπεδο των κατώτατων μισθών σε σχέση με τη συνολική κατανομή των μισθών στην εκάστοτε χώρα. Οι κατώτατοι μισθοί θα πρέπει να είναι δίκαιοι σε σχέση με την κατανομή μισθών στις διάφορες χώρες, ενώ το επίπεδό τους θα πρέπει επίσης να είναι επαρκές σε όρους πραγματικών τιμών, ώστε να επιτρέπει την εξασφάλιση αξιοπρεπούς επιπέδου διαβίωσης διασφαλίζοντας παράλληλα τη βιωσιμότητα των επιχειρήσεων που προσφέρουν ποιοτικές θέσεις εργασίας. Από το 2010 οι εθνικοί ακαθάριστοι κατώτατοι μισθοί σε μονάδες αγοραστικής δύναμης στην ΕΕ παρουσίασαν σταθερή τάση ανοδικής σύγκλισης, λόγω της σύγκλισης ειδικότερα των χωρών της Κεντρικής και της Ανατολικής Ευρώπης προς τον μέσο όρο της ΕΕ (10). Ωστόσο, εξακολουθούν να υπάρχουν πολύ σημαντικές διαφορές και η τάση σύγκλισης έχει επιβραδυνθεί τα τελευταία χρόνια (11). |
| --- | --- |

3.2.3.

3.3.   Η ανάγκη για αξιοπρεπείς κατώτατους μισθούς στην Ευρώπη

| 3.3.1. | Το δικαίωμα σε δίκαιες και πρόσφορες συνθήκες εργασίας και αποδοχές αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα το οποίο κατοχυρώνεται σε διεθνείς και ευρωπαϊκές πράξεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Οι μισθοί, συμπεριλαμβανομένων των κατώτατων μισθών, αποτελούν σημαντική πτυχή του μοντέλου κοινωνικής οικονομίας της αγοράς της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Συνιστούν αμοιβή για την εκτελούμενη εργασία, συγκαταλέγονται ανάμεσα στους παράγοντες που εξασφαλίζουν αμοιβαία οφέλη για τις επιχειρήσεις και τους εργαζομένους στο πλαίσιο της εύρυθμης λειτουργίας των αγορών εργασίας και αποτελούν συχνά βασικό στοιχείο των συλλογικών διαπραγματεύσεων. |
| --- | --- |

3.3.1.

| 3.3.2. | Οι κατώτατοι μισθοί επιτελούν και άλλες λειτουργίες, για παράδειγμα προστατεύουν τους εργαζομένους από δυσανάλογα χαμηλές αμοιβές και από τη φτώχεια στην εργασία (12). Παρότι η ποιοτική απασχόληση εξακολουθεί να αποτελεί τη βέλτιστη οδό εξόδου από τη φτώχεια, η εξασφάλιση μιας θέσης εργασίας δεν συνιστά επί του παρόντος αυτόματη εγγύηση κατά της φτώχειας, ειδικότερα για όσους δεν εργάζονται υπό καθεστώς πλήρους απασχόλησης. Στην ΕΕ, οι αποδοχές ενός περίπου στους δέκα εργαζομένους είναι «περίπου ίσες» με ή χαμηλότερες από τον εθνικό νόμιμο κατώτατο μισθό (13). Το 2018 διαπιστώθηκε ότι ένας στους δέκα απασχολουμένους ηλικίας 18 ετών και άνω αντιμετώπιζε κίνδυνο φτώχειας, ενώ οι αμοιβές των εργαζομένων σε οκτώ κράτη μέλη ήταν χαμηλότερες σε πραγματικούς όρους από ό,τι στην αρχή της κρίσης το 2008. Επιπλέον, κατά την τελευταία δεκαετία, το μερίδιο των απασχολουμένων που αντιμετωπίζουν κίνδυνο φτώχειας έχει αυξηθεί στην πλειονότητα των κρατών μελών, ενώ σε ορισμένα έχει διατηρηθεί στο ίδιο επίπεδο ή έχει μειωθεί. Σε ορισμένες χώρες τα ισχύοντα όρια κατώτατου μισθού μέχρι στιγμής δεν επαρκούν ώστε οι εργαζόμενοι να απαλλαγούν από τη φτώχεια στηριζόμενοι μόνο στην εργασία τους (14). |
| --- | --- |

3.3.2.

| 3.3.3. | Κατά γενική παραδοχή, η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη μέλη πρέπει να εντείνουν τις προσπάθειες για την αντιμετώπιση της φτώχειας, συμπεριλαμβανομένης της φτώχειας των εργαζομένων. Στα έγγραφα της διαβούλευσης για δίκαιους κατώτατους μισθούς, η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι οι δίκαιοι κατώτατοι μισθοί μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στη μείωση της φτώχειας των φτωχών εργαζομένων. Η ΕΟΚΕ διατηρεί την πεποίθηση ότι ο πλέον αποτελεσματικός τρόπος για τη μείωση της φτώχειας των εργαζομένων είναι οι αξιοπρεπείς κατώτατοι μισθοί και οι ολοκληρωμένες πολιτικές ενεργητικής ένταξης με επίκεντρο τον άνθρωπο, οι οποίες προωθούν την πρόσβαση σε επαρκές ελάχιστο εισόδημα, σε υπηρεσίες απασχόλησης και σε ποιοτικές θέσεις εργασίας, καθώς και σε βασικές κοινωνικές υπηρεσίες που διευκολύνουν την εργασία, σύμφωνα με τη σύσταση της Επιτροπής του 2008. |
| --- | --- |

3.3.3.

| 3.3.4. | Τα αίτια της φτώχειας των εργαζομένων είναι πολλαπλά και το Eurofound (15) έχει καταλήξει στο συμπέρασμα ότι, παρά το γεγονός ότι οι επαρκείς κατώτατοι μισθοί αποτελούν βασικό πυλώνα κάθε μοντέλου κοινωνικής προστασίας για τους φτωχούς εργαζομένους, η σύνδεση μεταξύ των κατώτατων μισθών και της φτώχειας των εργαζομένων συνιστά σύνθετο ζήτημα. Σημαντικός παράγοντας που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη είναι η σύνθεση του νοικοκυριού: αν και η αμοιβή με τον κατώτατο μισθό σε ορισμένες χώρες μπορεί να είναι επαρκής για την προστασία ενός μόνο ενηλίκου από τον κίνδυνο της φτώχειας, συχνά δεν επαρκεί για τη στήριξη περισσότερων του ενός ατόμων, αν δεν υπάρχει άλλος αμειβόμενος εργαζόμενος στο νοικοκυριό. |
| --- | --- |

3.3.4.

| 3.3.5. | Το κόστος του επιπέδου διαβίωσης μπορεί να αποτελεί επίσης βασικό στοιχείο το οποίο εξωθεί τα νοικοκυριά στη φτώχεια και θα πρέπει να εξετάζεται, κατά περίπτωση, σε εθνικό επίπεδο για τον καθορισμό του επιπέδου επάρκειας των κατώτατων μισθών. Οι παροχές που συνδέονται με την άσκηση επαγγελματικής δραστηριότητας, οι κοινωνικές παροχές, οι κοινωνικές μεταβιβάσεις και οι οικογενειακές παροχές μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στον περιορισμό ή στην πρόληψη της φτώχειας των εργαζομένων, ανάλογα με τη σύνθεση του νοικοκυριού. |
| --- | --- |

3.3.5.

| 3.3.6. | Πολλές κυβερνήσεις έχουν επιλέξει επίσης να μειώσουν τον φόρο εισοδήματος και τις εισφορές κοινωνικής ασφάλισης ως μέσο αύξησης των καθαρών εισοδημάτων των εργαζομένων που λαμβάνουν τον νόμιμο κατώτατο μισθό και άλλων χαμηλόμισθων εργαζομένων. Ωστόσο, η εξέλιξη αυτή μπορεί να έχει ευρύτερες επιπτώσεις πολιτικής, μεταξύ άλλων την αποδυνάμωση των συστημάτων δημόσιας υγείας και κοινωνικής πρόνοιας, και των δημόσιων υπηρεσιών γενικότερα. Επιπλέον αυτών των άμεσων μέτρων, στην έκθεση του Eurofound διερευνάται επίσης το ενδεχόμενο εφαρμογής έμμεσων μέτρων για την καταπολέμηση της φτώχειας των εργαζομένων (16), όμως δεν ήταν εύκολο να εκτιμηθούν οι επιπτώσεις τους και απαιτείται διεξοδικότερη αξιολόγηση. |
| --- | --- |

3.3.6.

| 3.3.7. | Σε ευρύτερο πλαίσιο, όσον αφορά την καταπολέμηση της φτώχειας, η ΕΟΚΕ έχει ζητήσει κατά το παρελθόν τη θέσπιση δεσμευτικού ευρωπαϊκού πλαισίου για ένα αξιοπρεπές ελάχιστο εισόδημα στην Ευρώπη, το οποίο θα επιτρέπει εθνικά γενικευμένα συστήματα ελάχιστου εγγυημένου και «αξιοπρεπούς» (επαρκούς) εισοδήματος, ως μια ουσιαστική αρχική ευρωπαϊκή αντιμετώπιση για την επίλυση του σοβαρού και χρόνιου προβλήματος της φτώχειας στην Ευρώπη (17). Αν και η Ομάδα των Εργαζομένων και η Ομάδα «Ευρώπη της Πολυμορφίας» υποστήριξαν τη γνωμοδότηση, η Ομάδα των Εργοδοτών δεν συμμερίστηκε την ιδέα της γνωμοδότησης όσον αφορά ένα δεσμευτικό μέσο για ελάχιστο εισόδημα σε ευρωπαϊκό επίπεδο, προκρίνοντας αντ’ αυτού την Ανοιχτή Μέθοδο Συντονισμού (18). Η ΕΟΚΕ έχει προτείνει επίσης μια σταδιακή προσέγγιση όσον αφορά τα κοινά ελάχιστα πρότυπα στον τομέα της ασφάλισης ανεργίας στα κράτη μέλη, ώστε να παρέχεται επαρκές δίχτυ ασφαλείας στους εργαζομένους σε περίπτωση απώλειας της θέσης εργασίας τους, το οποίο θα τους προστατεύει από τη φτώχεια (19). Το μέτρο αυτό θα λειτουργεί επίσης ως αυτόματος σταθεροποιητής και θα προάγει την ανοδική σύγκλιση εντός της ΕΕ. |
| --- | --- |

3.3.7.

| 3.3.8. | Απαιτείται επίσης μια ολοκληρωμένη προσέγγιση, η οποία θα συμπεριλαμβάνει, μεταξύ άλλων, αποτελεσματικά συστήματα ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος, κατάλληλες μεταρρυθμίσεις στην κοινωνική ασφάλιση και περισσότερες επενδύσεις στις δημόσιες υπηρεσίες. Για την απαλλαγή των ανθρώπων από τη φτώχεια, είναι καθοριστικής σημασίας και ενδείκνυται να συνεχιστεί η συζήτηση σχετικά με το πώς θα τεθεί το όριο κινδύνου φτώχειας (ο δείκτης AROP σε επίπεδο ΕΕ (20)), σε συνδυασμό με εθνικούς προϋπολογισμούς αναφοράς οι οποίοι θα υπολογίζουν το κόστος των απαραίτητων αγαθών και υπηρεσιών (συμπεριλαμβανομένων των διάφορων χρησιμοποιούμενων μεθοδολογιών). Οι προϋπολογισμοί θα πρέπει επίσης να λάβουν υπόψη στοιχεία κοινωνικής ανακατανομής, φορολογίας και βιοτικού επιπέδου σε κάθε κράτος μέλος της ΕΕ (21) και να συμβάλουν στην ένταξη του ορίου AROP (ποσοστό κινδύνου φτώχειας) στο πλαίσιο της πολυδιάστατης πραγματικότητας της φτώχειας. |
| --- | --- |

3.3.8.

| 3.3.9. | Σχεδόν σε όλα τα κράτη μέλη, οι γυναίκες υπερεκπροσωπούνται μεταξύ των εργαζομένων που αμείβονται με κατώτατο μισθό (22). Υπάρχουν στοιχεία τα οποία καταδεικνύουν ότι οι αξιοπρεπείς κατώτατοι μισθοί μπορούν να έχουν εξίσου θετικό αντίκτυπο στο μισθολογικό χάσμα μεταξύ των φύλων στο κατώτατο άκρο της κατανομής μισθών, εάν συνοδεύονται επίσης από μέτρα πολιτικής για την αντιμετώπιση των διαρθρωτικών ανισοτήτων μεταξύ των φύλων στις αγορές εργασίας και στην κοινωνία. Ομοίως, και άλλες ομάδες που βρίσκονται σε μειονεκτική θέση, όπως οι διακινούμενοι εργαζόμενοι, τα άτομα με αναπηρία και οι εθνικές μειονότητες θα μπορούσαν να επωφεληθούν σημαντικά από αξιοπρεπείς κατώτατους μισθούς. Επιπλέον, για να βελτιωθούν τα επίπεδα απασχόλησης των εργαζομένων με αναπηρία, οι αρμόδιες δημόσιες αρχές θα πρέπει να χορηγούν στους εργοδότες επιδοτήσεις μισθών ή φορολογικές ελαφρύνσεις προκειμένου να καλύψουν το πρόσθετο κόστος που συνδέεται με την απασχόληση των εργαζομένων αυτών. |
| --- | --- |

3.3.9.

| 3.3.10. | Τέλος, στο πλαίσιο των αξιοπρεπών μισθών στην Ευρώπη, η ΕΟΚΕ τονίζει επίσης ότι η εύρυθμη λειτουργία συστημάτων συλλογικών διαπραγματεύσεων, ιδίως κλαδικών συλλογικών διαπραγματεύσεων, διαδραματίζει καίριο ρόλο στην εξασφάλιση δίκαιων και επαρκών μισθών σε ολόκληρη τη μισθολογική διάρθρωση, συμπεριλαμβανομένων των νόμιμων κατώτατων μισθών, όπου υπάρχουν. Τα συστήματα αυτά είναι επίσης απαραίτητα για την προώθηση της ανοδικής σύγκλισης των μισθών, τόσο μεταξύ όσο και εντός των χωρών, καθώς και για τη διασφάλιση ισορροπημένης προσέγγισης μεταξύ των κοινωνικών και των οικονομικών παραμέτρων. |
| --- | --- |

3.3.10.

3.4.   Η ανάγκη και η σκοπιμότητα της ανάληψης δράσης σε επίπεδο ΕΕ

| 3.4.1. | Στο πρώτο στάδιο της διαβούλευσής της με τους κοινωνικούς εταίρους, η Επιτροπή προσδιόρισε διάφορους τρόπους με τους οποίους η δράση της ΕΕ θα μπορούσε να προσδώσει προστιθέμενη αξία: συμβολή στην εξασφάλιση δίκαιων κατώτατων μισθών, συνδρομή στα κράτη μέλη για την επίτευξη ανοδικής σύγκλισης όσον αφορά τις συνθήκες εργασίας, διασφάλιση ισότιμων όρων ανταγωνισμού στην ενιαία αγορά και αύξηση της αγοραστικής δύναμης των χαμηλόμισθων εργαζομένων. |
| --- | --- |

3.4.1.

| 3.4.2. | Στο δεύτερο στάδιο διαβούλευσης με τους κοινωνικούς εταίρους, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποσαφηνίζει τους στόχους της δράσης σε επίπεδο ΕΕ και τους στόχους πολιτικής μιας πιθανής πρωτοβουλίας (23). Σύμφωνα με την Επιτροπή, οι γενικοί στόχοι μιας τέτοιας πρωτοβουλίας θα ήταν να διασφαλιστεί ότι όλοι οι εργαζόμενοι στην ΕΕ προστατεύονται από έναν δίκαιο κατώτατο μισθό, ο οποίος θα τους παρέχει ένα αξιοπρεπές επίπεδο διαβίωσης ανεξαρτήτως του είδους της εργασίας τους και ότι οι ελάχιστοι μισθοί καθορίζονται σε επαρκή επίπεδα, ενώ παράλληλα θα διασφαλίζεται η πρόσβαση στην απασχόληση και θα λαμβάνονται υπόψη οι επιπτώσεις στη δημιουργία θέσεων εργασίας και στην ανταγωνιστικότητα. Στην πλειονότητά της, η ΕΟΚΕ επικροτεί τους στόχους που καθορίστηκαν από την Επιτροπή και εκτιμά ότι θα πρέπει να αποτελέσουν αντικείμενο δράσης σε επίπεδο ΕΕ για δίκαιους κατώτατους μισθούς. Μια μειοψηφία, ωστόσο, πιστεύει ότι η δράση σε επίπεδο ΕΕ για μερικούς από αυτούς τους στόχους δεν θα ήταν κατάλληλη. |
| --- | --- |

3.4.2.

| 3.4.3. | Η Επιτροπή έχει επισημάνει ότι η πρόθεσή της δεν είναι να θεσπίσει έναν ενιαίο «ευρωπαϊκό κατώτατο μισθό» ούτε να εναρμονίσει απευθείας το επίπεδο των κατώτατων μισθών σε ολόκληρη την ΕΕ, υπογράμμισε δε ότι θα σεβαστεί πλήρως τις εθνικές αρμοδιότητες, τις εθνικές παραδόσεις και τις ιδιαίτερες συνθήκες κάθε χώρας, καθώς και τη συμβατική ελευθερία των κοινωνικών εταίρων. |
| --- | --- |

3.4.3.

| 3.4.4. | Αν και τα κράτη μέλη έχουν στην πλειονότητά τους θεσπίσει νόμιμους ή εθνικούς κατώτατους μισθούς, διαπιστώνονται σημαντικές αποκλίσεις μεταξύ τους ως προς τα επίπεδα των νόμιμων/κατώτατων μισθών, γεγονός που αντικατοπτρίζει τα διαφορετικά επίπεδα οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης. Σύμφωνα με στοιχεία του Ιανουαρίου 2020, οι νόμιμοι κατώτατοι μισθοί στα κράτη μέλη κυμαίνονταν από 312 ευρώ έως 2 142 ευρώ μηνιαίως. Κατά γενικό κανόνα, οι μηνιαίοι κατώτατοι μισθοί είναι κάτω των 600 ευρώ στα ανατολικά και άνω των 1 500 ευρώ στα βορειοδυτικά της ΕΕ (24). Στο έγγραφο του δεύτερου σταδίου διαβούλευσης, η Επιτροπή επισημαίνει ότι η επάρκεια του κατώτατου μισθού έχει βελτιωθεί στα περισσότερα κράτη μέλη (25). Ωστόσο, εξακολουθούν να υπάρχουν διαφορές και, σε σημαντικό αριθμό κρατών μελών, ο νόμιμος κατώτατος μισθός ανέρχεται σε ποσοστό ίσο ή μικρότερο του 50 % του ακαθάριστου διάμεσου μισθού υπό καθεστώς πλήρους απασχόλησης (26) και είναι αισθητά χαμηλότερος από το μισθολογικό όριο του «κινδύνου φτώχειας» του 60 % του διάμεσου μισθού· κατά συνέπεια, δεν αρκεί για να διασφαλίσει την έξοδο των εργαζομένων από τη φτώχεια. |
| --- | --- |

3.4.4.

| 3.4.5. | Οι κατώτατοι μισθοί θα πρέπει να εξασφαλίζουν ένα αξιοπρεπές επίπεδο διαβίωσης. Η Ομάδα των Εργαζομένων και η Ομάδα «Ευρώπη της Πολυμορφίας» εκτιμούν ότι σε ορισμένα κράτη μέλη τα επίπεδα κατώτατου μισθού εξακολουθούν να μην είναι κατάλληλα και ότι ο καθαρός νόμιμος κατώτατος μισθός «αναφοράς» πρέπει να είναι σημαντικά επάνω από το όριο της φτώχειας, το οποίο καθορίζεται στο πλαίσιο της ΕΕ με τη χρήση του δείκτη AROP στο 60 % του εθνικού διάμεσου ισοδύναμου διαθέσιμου εισοδήματος μετά τις κοινωνικές μεταβιβάσεις, και να είναι δίκαιος σε σχέση με τους μισθούς συνολικά στην αγορά εργασίας. Ένας τέτοιος δείκτης αναφοράς θα μπορούσε να διασφαλίσει επαρκή επίπεδα παροχών και να εμποδίσει τους εργαζόμενους να στραφούν σε επισφαλή εργασία με αρνητικές προϋποθέσεις σε σχέση με τα συστήματα ελάχιστου εισοδήματος. Η αύξηση των εισοδημάτων των αμειβόμενων με χαμηλότερους μισθούς εργαζομένων προς κατώτατους μισθούς που εξασφαλίζουν προστασία από τη φτώχεια, θα μπορούσε, επιπλέον, να διευρύνει τη φορολογική βάση για τις κυβερνήσεις, κάτι που θα συνέβαλε στη χρηματοδότηση κατάλληλων συστημάτων κοινωνικής προστασίας. Ωστόσο, η Ομάδα των Εργοδοτών εκτιμά ότι αυτό το ζήτημα δεν πρέπει να αντιμετωπιστεί με δράση στο πλαίσιο της ΕΕ, καθώς η ΕΕ δεν έχει αρμοδιότητα στον τομέα των αμοιβών, και ιδίως όσον αφορά τα επίπεδα των αμοιβών, σύμφωνα με τις αποφάσεις του ΔΕΕ. Σύμφωνα με τους υπέρμαχους της τελευταίας άποψης, αυτό που μπορεί να γίνει, στην καλύτερη περίπτωση, είναι η συζήτηση και η ανταλλαγή απόψεων μέσω της Ανοικτής Μεθόδου Συντονισμού στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου αναφορικά με τον τρόπο διασφάλισης επαρκών επιπέδων παροχών και κατάλληλων συστημάτων κατώτατου εισοδήματος και τον τρόπο που κάτι τέτοιο μπορεί, παράλληλα με την απασχόληση, να υποστηρίξει τη χρηματοδότηση κατάλληλων συστημάτων κοινωνικής προστασίας. |
| --- | --- |

3.4.5.

| 3.4.6. | Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει τις διάφορες ανησυχίες που εκφράζονται σχετικά με την πιθανή ανάληψη δράσης σε επίπεδο ΕΕ στον συγκεκριμένο τομέα. Ειδικότερα, διατυπώνονται εντόνως αποκλίνουσες απόψεις ως προς την αρμοδιότητα της ΕΕ. Ορισμένοι ισχυρίζονται ότι, δεδομένου ότι το άρθρο 153 παράγραφος 5 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξαιρεί τις «αμοιβές» από τη νομοθετική αρμοδιότητα της ΕΕ, δεν υπάρχει πεδίο για την ανάληψη δράσης σε επίπεδο ΕΕ. Από την άλλη πλευρά, άλλοι, μεταξύ των οποίων η Επιτροπή, υποστηρίζουν ότι υπάρχουν δυνατότητες για την ανάληψη δράσης σε επίπεδο ΕΕ και ότι οι δυνατότητες αυτές δεν αντίκεινται στις διατάξεις του άρθρου 153 παράγραφος 5. |
| --- | --- |

3.4.6.

| 3.4.7. | Επίσης, εκφράζονται φόβοι, ιδίως σε κράτη μέλη στα οποία τα μισθολογικά όρια καθορίζονται αποκλειστικά ή κατεξοχήν στο πλαίσιο συλλογικών διαπραγματεύσεων, ότι η ανάληψη δράσης αυτού του είδους θα συνιστούσε παρέμβαση στην αυτονομία των κοινωνικών εταίρων. Κατά συνέπεια, είναι καίριας σημασίας οποιαδήποτε πρωτοβουλία σε επίπεδο ΕΕ να διαφυλάσσει τα μοντέλα των κρατών μελών στα οποία οι κοινωνικοί εταίροι δεν θεωρούν απαραίτητη τη θέσπιση νόμιμων κατώτατων μισθών. Ομοίως, τυχόν μέτρα τα οποία προάγουν τις συλλογικές διαπραγματεύσεις, ιδίως τις κλαδικές διαπραγματεύσεις, θα πρέπει να σέβονται πλήρως τα διαφορετικά εθνικά συστήματα εργασιακών σχέσεων και να μην ασκούν πιέσεις για προσέγγιση «ενιαίας αντιμετώπισης». |
| --- | --- |

3.4.7.

| 3.4.8. | Άλλη πηγή ανησυχίας αποτελεί το γεγονός ότι μια ευρωπαϊκή πολιτική νόμιμων κατώτατων μισθών θα μπορούσε δυνητικά να έχει αρνητικές επιπτώσεις στην απασχόληση, ιδίως στην περίπτωση των νέων και των εργαζομένων χαμηλής ειδίκευσης, ενώ ενδέχεται επίσης να επιδεινώσει την κατάσταση μη συμμόρφωσης, εξέλιξη που θα μπορούσε επίσης να εξωθήσει ένα ποσοστό χαμηλόμισθων εργαζομένων σε άτυπες μορφές απασχόλησης (27). Ωστόσο, η ανησυχία αυτή μπορεί να διαψευστεί εάν καθοριστεί κατάλληλο επίπεδο κατώτατου μισθού — το οποίο, δηλαδή, θα στηρίζει τις αποδοχές των εργαζομένων χωρίς να υπονομεύει την απασχόληση — σε συνάρτηση με ειδικούς ανά χώρα παράγοντες, μεταξύ των οποίων η αντίδραση των εργοδοτών όπως αντικατοπτρίζεται στη συμπεριφορά τους, ο βαθμός ανταγωνισμού στις αγορές προϊόντων και εργασίας και η αλληλεπίδρασή του με άλλες πολιτικές, ιδίως στους τομείς των φόρων και των παροχών (28). Πράγματι, υπάρχουν συγκεκριμένα παραδείγματα κρατών μελών στα οποία η καθιέρωση κατώτατων μισθών δεν επηρέασε αρνητικά τη δημιουργία θέσεων εργασίας και όπου ακόμη και οι σημαντικές αυξήσεις του κατώτατου μισθού είχαν θετικές μακροοικονομικές συνέπειες, μεταξύ των οποίων η ενίσχυση της αύξησης της απασχόλησης (29). |
| --- | --- |

3.4.8.

| 3.4.9. | Η ΕΟΚΕ αντιλαμβάνεται πλήρως τον πολύπλοκο χαρακτήρα των ζητημάτων που εμπλέκονται στη συζήτηση αυτή και αναγνωρίζει ότι οι κατώτατοι μισθοί δεν αποτελούν την πανάκεια για όλα τα προβλήματα. Ωστόσο, μια κοινή ενωσιακή προσέγγιση με σαφείς στόχους πολιτικής τους οποίους θα πρέπει να επιτύχουν τα κράτη μέλη με διάφορα μέσα, η οποία θα ενθαρρύνει τη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων, στο πλαίσιο της εύρυθμης λειτουργίας των συστημάτων συλλογικών διαπραγματεύσεων, θα μπορούσε, αφενός, να διασφαλίσει την προστασία των δικαιωμάτων των εργαζομένων σε δίκαιη αμοιβή και της ελευθερίας του συνεταιρίζεσθαι και, αφετέρου, να καλύψει τις ανάγκες των εργοδοτών σε ό,τι αφορά την παραγωγικότητα και την ανταγωνιστικότητα. Σε συνδυασμό με ευρύτερα μέτρα, θα μπορούσε επίσης να συμβάλει στην επίτευξη ανοδικής σύγκλισης και κοινωνικής προόδου σε ολόκληρη την ΕΕ, αμβλύνοντας τις εισοδηματικές και μισθολογικές διαφορές μεταξύ των κρατών μελών, μειώνοντας τη φτώχεια των εργαζομένων και επιτυγχάνοντας ισότιμους όρους ανταγωνισμού στην ενιαία αγορά. |
| --- | --- |

3.4.9.

| 3.4.10. | Κάθε ευρωπαϊκή πρωτοβουλία στον τομέα των δίκαιων κατώτατων μισθών, περιλαμβανομένων των πτυχών της προώθησης και της υποστήριξης της εύρυθμης λειτουργίας των συλλογικών διαπραγματεύσεων για τον καθορισμό των μισθών, πρέπει να διαμορφωθεί βάσει ενδελεχούς ανάλυσης και κατανόησης της κατάστασης στα κράτη μέλη και να σέβεται πλήρως τον ρόλο των κοινωνικών εταίρων και την αυτονομία τους, καθώς και τα διαφορετικά μοντέλα εργασιακών σχέσεων. |
| --- | --- |

3.4.10.

4.   Προς μια ευρωπαϊκή νομοθετική πρωτοβουλία για την καθιέρωση νόμιμων κατώτατων μισθών, περιλαμβανομένης της υποστήριξης και της προώθησης της συμμετοχής των κοινωνικών εταίρων

4.1.   Η έννοια των κατώτατων μισθών

| 4.1.1. | Οι μισθοί επηρεάζονται από διάφορους παράγοντες, όπως ο τομέας και ο κλάδος οικονομικής δραστηριότητας και η έκθεσή τους στον παγκόσμιο ανταγωνισμό, το κόστος ζωής, η προσφορά και η ζήτηση στην αγορά, η παραγωγικότητα, η κατανομή των μισθών, τα επίπεδα των μισθών βάσει συλλογικών διαπραγματεύσεων, οι ατομικές ικανότητες και επιδόσεις, λαμβανομένου υπόψη του τρόπου με τον οποίο αποκτώνται και αποτιμάται η αξία τους. Αποτελούν την ανταμοιβή για την εργασία που εκτελείται σύμφωνα με τους εφαρμοστέους νόμους, τις συλλογικές συμβάσεις και την πρακτική που ασκείται. Ο συνολικός μισθός μπορεί να θεωρηθεί ότι καλύπτει διάφορα στοιχεία, ανάλογα με τον τρόπο καθορισμού του στα κράτη μέλη ή στις περιφέρειες ή σε συνάρτηση με διάφορες συλλογικές συμβάσεις. |
| --- | --- |

4.1.1.

| 4.1.2. | Οι κατώτατοι μισθοί ορίζονται από τη ΔΟΕ ως το ελάχιστο ποσό αμοιβής το οποίο υποχρεούται να καταβάλει ένας εργοδότης για την πληρωμή μισθωτών έναντι της εργασίας που εκτελέστηκε κατά τη διάρκεια συγκεκριμένης περιόδου, και το οποίο δεν μπορεί να μειωθεί βάσει συλλογικής ή ατομικής σύμβασης (30). Σύμφωνα με τη σύμβαση αριθ. 131 της ΔΟΕ για τον καθορισμό κατωτάτων μισθών και ημερομισθίων (31), ο καθορισμός δίκαιων κατώτατων μισθών περιλαμβάνει τη συνεκτίμηση των αναγκών των εργαζομένων και των οικογενειών τους, του γενικού επιπέδου μισθών στη χώρα και του κόστους ζωής, καθώς και παραγόντων οικονομικής φύσεως, μεταξύ των οποίων η παραγωγικότητα και η απασχόληση. Προβλέπεται επίσης ότι κατά τον καθορισμό κατώτατων μισθών θα πρέπει να διασφαλίζεται η πλήρης διαβούλευση με τους κοινωνικούς εταίρους. Και τα δέκα κράτη μέλη (32) που κύρωσαν τη σύμβαση έχουν θεσπίσει σύστημα νόμιμων κατώτατων μισθών. |
| --- | --- |

4.1.2.

| 4.1.3. | Η αποτελεσματικότητα των νόμιμων κατώτατων μισθών εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, οι οποίοι έχουν εφαρμογή σε διαφορετικό βαθμό, ανάλογα με το εθνικό πλαίσιο, όπως η κάλυψη των εργαζομένων, το αν οι μισθοί αυτοί καθορίζονται και προσαρμόζονται σε επαρκές επίπεδο το οποίο καλύπτει τις ανάγκες των εργαζομένων και των οικογενειών τους, ενώ λαμβάνονται παράλληλα υπόψη οικονομικοί παράγοντες, όπως η παραγωγικότητα, και το αν οι εργοδότες συμμορφώνονται με τους κανονισμούς για τους κατώτατους μισθούς (33). Εξαρτάται επίσης από το αν υποστηρίζεται η συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων και από το αν υπάρχει αποτελεσματικό σύστημα συλλογικών διαπραγματεύσεων το οποίο συμπληρώνει τον καθορισμό του νόμιμου κατώτατου μισθού. Η δράση σε επίπεδο ΕΕ θα πρέπει να υποστηρίζει τις αναγκαίες βελτιώσεις σε αυτούς τους τομείς, μεταξύ άλλων. |
| --- | --- |

4.1.3.

| 4.1.4. | Στα κράτη μέλη στα οποία οι κοινωνικοί εταίροι είναι υπεύθυνοι για τον καθορισμό μισθολογικών ορίων, το ποσοστό εργαζομένων που δεν καλύπτονται επίσημα από τις συμφωνίες αυτές ποικίλλει από 2 % στην Αυστρία έως περίπου 10 % στη Σουηδία, τη Φινλανδία και την Ιταλία, και περίπου 20 % στη Δανία. Στη Σουηδία και τη Δανία, θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ότι η πλειονότητα των εργαζομένων που δεν καλύπτονται επίσημα από τους κατώτατους μισθούς είναι είτε ακριβοπληρωμένα στελέχη των οποίων οι αμοιβές υπερβαίνουν κατά πολύ τα συλλογικά συμφωνημένα μισθολογικά όρια, είτε φοιτητές που πραγματοποιούν πρακτική άσκηση, είτε άλλοι νέοι εργαζόμενοι που εισέρχονται στην αγορά εργασίας. Επίσης, συχνά οι εργοδότες εφαρμόζουν, στην πραγματικότητα, τους κατώτατους μισθούς που προβλέπονται για τον συγκεκριμένο τομέα για τους εργαζόμενους που δεν καλύπτονται επίσημα από τους κατώτατους μισθούς, χωρίς να είναι υποχρεωμένοι να το κάνουν. Ωστόσο, στην Ιταλία, εκείνοι που δεν καλύπτονται είναι είτε αδήλωτοι εργαζόμενοι είτε αυτόνομοι εργαζόμενοι που εργάζονται υπό μεμονωμένα καθορισμένους όρους για περιστασιακή εργασία, ιδίως οι νέοι εργαζόμενοι. |
| --- | --- |

4.1.4.

| 4.1.5. | Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και οι Ευρωπαίοι κοινωνικοί εταίροι έχουν τονίσει τη σημασία της προώθησης του κοινωνικού διαλόγου και του σεβασμού της αυτονομίας των κοινωνικών εταίρων, και κάλεσαν επίσης τα κράτη μέλη να στηρίξουν τη βελτίωση και τη λειτουργία του κοινωνικού διαλόγου σε εθνικό επίπεδο (34). Είναι σημαντικό να ληφθεί μέριμνα ώστε η πιθανή πρωτοβουλία για κατώτατους μισθούς να μην αποδυναμώσει τα συστήματα συλλογικών διαπραγματεύσεων σε κανένα κράτος μέλος, για παράδειγμα, με τη μείωση του ελέγχου που ασκούν οι κοινωνικοί εταίροι επί των μισθών. |
| --- | --- |

4.1.5.

4.2.   Εθνικά συστήματα/οργανισμοί καθορισμού μισθών στην Ευρωπαϊκή Ένωση

| 4.2.1. | Τόσο τα συστήματα καθορισμού κατώτατων μισθών όσο και ο ρόλος και η ικανότητα των κοινωνικών εταίρων διαφέρουν σημαντικά μεταξύ των κρατών μελών λόγω διαφορών που παρουσιάζουν στις εθνικές παραδόσεις τους, καθώς και λόγω διαφορετικών οικονομικών και κοινωνικών παραγόντων και του πολιτικού και θεσμικού πλαισίου της εκάστοτε χώρας. |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | Ορισμένα κράτη μέλη έχουν επιλέξει τη θέσπιση νόμιμου κατώτατου μισθού, βάσει του οποίου οι μισθοί πρέπει να ανταποκρίνονται τουλάχιστον σε ένα ελάχιστο επίπεδο που καθορίζεται από τη νομοθεσία. Σε αυτές τις χώρες ενδέχεται να υπάρχουν επίσης (υψηλότεροι) κατώτατοι μισθοί οι οποίοι καθορίζονται από τους κοινωνικούς εταίρους σε τομεακό και/ή διατομεακό επίπεδο. Σε άλλες χώρες όπου δεν υπάρχει νόμιμος κατώτατος μισθός, οι μισθοί καθορίζονται αποκλειστικά ή κατά κύριο λόγο από τους κοινωνικούς εταίρους στο πλαίσιο συλλογικών συμβάσεων σε εθνικό, τομεακό και/ή εταιρικό επίπεδο. |
| --- | --- |

4.2.2.

| 4.2.3. | Σε κράτη μέλη τα οποία έχουν θεσπίσει νόμιμους κατώτατους μισθούς, καλύπτεται η πλειονότητα των εργαζομένων, ωστόσο σε ορισμένες περιπτώσεις επιτρέπονται εξαιρέσεις για συγκεκριμένες κατηγορίες, γεγονός που σημαίνει ότι οι αποδοχές των εν λόγω εργαζομένων είναι χαμηλότερες από τον νόμιμο ελάχιστο μισθό. Επιπλέον, σε έντεκα κράτη μέλη εφαρμόζονται ειδικοί συντελεστές για ορισμένες ομάδες εργαζομένων (35). Οι συντελεστές αυτοί εφαρμόζονται κυρίως για άτομα νεαρότερης ηλικίας ή για λιγότερο έμπειρα άτομα και/ή μαθητευόμενους, αλλά μπορεί να εφαρμόζονται, μεταξύ άλλων, και για ανειδίκευτους εργαζομένους και εργαζομένους με αναπηρία. Ορισμένες χώρες καθορίζουν επίσης υψηλότερους συντελεστές με βάση τις δεξιότητες των εργαζομένων (36). Όπως δήλωσε η Επιτροπή, τα κενά στην κάλυψη μπορούν να έχουν αρνητικές επιπτώσεις τόσο για τους συγκεκριμένους εργαζόμενους όσο και για την οικονομία στο σύνολό της. Οι επιπτώσεις των εξαιρέσεων σε αυτές τις περιπτώσεις και επίσης στην ευρύτερη κάλυψη των εργαζομένων πρέπει να αξιολογηθούν και να γίνουν κατανοητές οι διαφορετικές εθνικές προσεγγίσεις και οι πιθανοί λόγοι των εξαιρέσεων, καθώς και οι επιπτώσεις. |
| --- | --- |

4.2.3.

| 4.2.4. | Σε χώρες στις οποίες δεν έχουν θεσπιστεί νόμιμοι κατώτατοι μισθοί, οι κατώτατοι μισθοί ισχύουν μόνο για τους εργαζομένους που καλύπτονται από συλλογικές συμβάσεις. Μολονότι οι περισσότερες από τις χώρες αυτές παρουσιάζουν πολύ υψηλά επίπεδα κάλυψης των συλλογικών διαπραγματεύσεων (άνω του 80 %), σε ορισμένες περιπτώσεις κάποιοι εργαζόμενοι παραμένουν χωρίς κάλυψη (37). |
| --- | --- |

4.2.4.

| 4.2.5. | Η επάρκεια αποτελεί καίριο στοιχείο όταν εξετάζεται το αν οι νόμιμοι κατώτατοι μισθοί είναι «δίκαιοι» και εφόσον το ζητούμενο είναι να εξασφαλίζουν αξιοπρεπές επίπεδο διαβίωσης για τους εργαζομένους και τις οικογένειές τους. Το επίπεδό τους θα πρέπει να εξεταστεί επίσης σε σχέση με τη συνολική κατανομή των μισθών στη χώρα. Η Ομάδα των Εργαζομένων και η Ομάδα «Ευρώπη της Πολυμορφίας» εκτιμούν ότι ο καθορισμός κοινών κριτηρίων της ΕΕ για τα ελάχιστα όρια, ώστε να διασφαλίζεται ένα αξιοπρεπές επίπεδο διαβίωσης, θα ήταν επωφελής. Υπάρχουν διάφορες δυνατότητες για τον καθορισμό τέτοιων κατώτατων ορίων, όπως η χρήση ενός καλαθιού αγαθών αναφοράς που παρέχει κάτι παραπάνω από απλή διαβίωση ή/και ο καθορισμός αυτών των ορίων σε σχέση με το ποσοστό του διάμεσου μισθού υπό καθεστώς πλήρους απασχόλησης ή του μέσου ακαθάριστου μισθού υπό καθεστώς πλήρους απασχόλησης. Περαιτέρω συζήτηση απαιτείται σχετικά με το ποια θα μπορούσαν να είναι αυτά τα κατώτατα όρια και πώς θα μπορούσαν να επιτευχθούν σταδιακά. Η Ομάδα των Εργοδοτών εκτιμά ότι το ζήτημα των ορίων δεν πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο δράσης σε επίπεδο ΕΕ, καθώς η ΕΕ δεν έχει αρμοδιότητα στον τομέα των επιπέδων των αμοιβών, σύμφωνα με αποφάσεις του ΔΕΕ (38). Είναι σημαντικό να ληφθεί μέριμνα ώστε κατά την αναθεώρηση των νόμιμων κατώτατων μισθών να λαμβάνεται υπόψη τόσο η επάρκειά τους όσο και η τακτικότητα των αναθεωρήσεων και να προβλέπεται σαφής διαδικασία η οποία εξασφαλίζει την πλήρη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων. |
| --- | --- |

4.2.5.

| 4.2.6. | Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή Κοινωνικών Δικαιωμάτων του Συμβουλίου της Ευρώπης (ECSR), «η έννοια του “αξιοπρεπούς επιπέδου διαβίωσης” βαίνει πέραν των απλώς και μόνον υλικών βασικών αναγκών, όπως σίτιση, ένδυση και στέγαση, και περιλαμβάνει τους πόρους που είναι απαραίτητοι για τη συμμετοχή σε πολιτιστικές, εκπαιδευτικές και κοινωνικές δραστηριότητες». Στα πρόσφατα συμπεράσματά της (39), η εν λόγω επιτροπή έκρινε ότι τα επίπεδα κατώτατων μισθών σε διάφορα κράτη μέλη δεν εξασφαλίζουν αξιοπρεπές επίπεδο διαβίωσης για τους εργαζομένους και τις οικογένειές τους. |
| --- | --- |

4.2.6.

| 4.2.7. | Επί του παρόντος, πολλά κράτη μέλη επιτρέπουν στους εργοδότες να προβαίνουν σε κρατήσεις από τους νόμιμους κατώτατους μισθούς (π.χ. λόγω ζημίας ή αγοράς εξοπλισμού) ή να συμπεριλαμβάνουν επιπλέον πληρωμές (π.χ. υπερωρίες, επιμίσθια) στον υπολογισμό του μισθού. Τόσο η ECSR όσο και τα όργανα παρακολούθησης σε επίπεδο Ηνωμένων Εθνών και ΔΟΕ έχουν αποφανθεί ότι σε κάποια κράτη μέλη η κατάσταση αυτή συνιστά παραβίαση του δικαιώματος των εργαζομένων σε δίκαιη αμοιβή. |
| --- | --- |

4.2.7.

4.3.   Ο ρόλος των κοινωνικών εταίρων στα συστήματα καθορισμού νόμιμων κατώτατων μισθών

| 4.3.1. | Διαπιστώνονται μεγάλες διαφορές ως προς τη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων στα συστήματα καθορισμού νόμιμων κατώτατων μισθών. Σε ορισμένες χώρες, δυστυχώς, οι κυβερνήσεις έχουν λάβει μονομερείς αποφάσεις σχετικά με τους κατώτατους μισθούς, χωρίς την εξασφάλιση επαρκούς συμμετοχής ή διαβούλευσης των κοινωνικών εταίρων. |
| --- | --- |

4.3.1.

| 4.3.2. | Οι μηχανισμοί που επιτρέπουν την έγκαιρη και ενδεδειγμένη διαβούλευση με τους κοινωνικούς εταίρους συμβάλλουν στη διασφάλιση της συνεκτίμησης διαφόρων καταστάσεων από πλευράς οικονομίας και αγοράς εργασίας. Μπορούν επίσης να διευκολύνουν την επίτευξη συμφωνιών μεταξύ αρμόδιων εθνικών αρχών και κοινωνικών εταίρων, καθώς και ενός ισορροπημένου αποτελέσματος στο οποίο λαμβάνονται υπόψη οι ανάγκες τόσο των εργοδοτών όσο και των εργαζομένων. |
| --- | --- |

4.3.2.

| 4.3.3. | Η εφαρμογή διαφανών, σαφών και σταθερών κριτηρίων για τις αναπροσαρμογές των νόμιμων κατώτατων μισθών ώστε να διασφαλίζεται η επάρκειά τους, λαμβανομένων παράλληλα υπόψη οικονομικών παραγόντων, συμβάλλει στην καλύτερη κατανόηση και προβλεψιμότητα για τους εργοδότες, τους εργαζομένους και τους εκπροσώπους τους. Δυστυχώς, τα κριτήρια αυτά ελλείπουν σε ορισμένα κράτη μέλη. |
| --- | --- |

4.3.3.

| 4.3.4. | Οι κοινωνικοί εταίροι θα πρέπει να συμμετέχουν δεόντως —σύμφωνα με τις ανάγκες αμφότερων των πλευρών του κλάδου—στις διαβουλεύσεις για τους νόμιμους κατώτατους μισθούς, προσδιορίζοντας μεταξύ άλλων τα κατάλληλα κριτήρια για τον καθορισμό του επαρκούς επιπέδου και την αξιολόγηση τυχόν προσαρμογών. Επιπλέον, η παροχή στήριξης από την ΕΕ και τα κράτη μέλη για την ανάπτυξη ικανοτήτων των εθνικών κοινωνικών εταίρων μπορεί να συνδράμει στην εξασφάλιση της συμμετοχής τους στις συλλογικές διαπραγματεύσεις, μεταξύ άλλων, όπου κρίνεται σκόπιμο για τον καθορισμό μισθών, καθώς και στις συζητήσεις για τους νόμιμους κατώτατους μισθούς. |
| --- | --- |

4.3.4.

4.4.   Ο ρόλος των συλλογικών διαπραγματεύσεων στον καθορισμό κατώτατων μισθών

| 4.4.1. | Οι μισθοί που αποτελούν αντικείμενο διαπραγματεύσεων των κοινωνικών εταίρων βασίζονται στην επίτευξη ισορροπημένης συμφωνίας μεταξύ τους, στοιχείο που είναι ιδιαίτερης σημασίας για την εξασφάλιση του δίκαιου χαρακτήρα των μισθών τόσο για τους εργοδότες όσο και για τους εργαζομένους. Πέντε από τις έξι χώρες στις οποίες τα μισθολογικά όρια καθορίζονται μέσω κλαδικών συλλογικών διαπραγματεύσεων συγκαταλέγονται στις χώρες με τα υψηλότερα ποσοστά κάλυψης των συλλογικών διαπραγματεύσεων. |
| --- | --- |

4.4.1.

| 4.4.2. | Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την επισήμανση ότι οποιαδήποτε πρωτοβουλία της Επιτροπής δεν θα επιδιώξει τη θέσπιση νόμιμων κατώτατων μισθών ούτε σε χώρες με υψηλό ποσοστό κάλυψης βάσει συλλογικών διαπραγματεύσεων ούτε στις περιπτώσεις στις οποίες ο καθορισμός των μισθών οργανώνεται αποκλειστικά μέσω συλλογικών διαπραγματεύσεων (40). Η αντίληψη αυτή αντικατοπτρίζει το γεγονός ότι, ανάλογα με την επιλογή που γίνεται σε εθνικό επίπεδο, οι κοινωνικοί εταίροι, με απόλυτο σεβασμό της αυτονομίας τους και στο επίπεδο της επιλογής τους, βρίσκονται στην πλέον κατάλληλη θέση για τη διαμόρφωση και την εφαρμογή πολιτικών και μηχανισμών καθορισμού μισθών. |
| --- | --- |

4.4.2.

| 4.4.3. | Οι συλλογικές διαπραγματεύσεις είναι επίσης κεφαλαιώδους σημασίας για τον καθορισμό των επιπέδων των μισθών στις χώρες που έχουν θεσπίσει νόμιμο κατώτατο μισθό, ενώ οι συμβάσεις που αποτελούν αντικείμενο διαπραγμάτευσης στις εν λόγω χώρες επιφέρουν συνήθως βελτιώσεις στους συντελεστές που καθορίζονται από την κυβέρνηση. |
| --- | --- |

4.4.3.

4.5.   Η ανάγκη για υποστήριξη και προώθηση των συλλογικών διαπραγματεύσεων στα κράτη μέλη

| 4.5.1. | Οι επιπτώσεις και το μέγεθος των νόμιμων κατώτατων μισθών εξαρτάται από τον τρόπο αλληλεπίδρασής τους με άλλες πολιτικές και τους θεσμούς της αγοράς εργασίας. Αλληλεπίδραση αυτού του είδους είναι η αλληλεπίδραση μεταξύ των κατώτατων μισθών και των συλλογικών διαπραγματεύσεων. Η σχετική ισχύς των συλλογικών διαπραγματεύσεων στις διάφορες χώρες αποτελεί έναν από τους βασικούς καθοριστικούς παράγοντες για την ύπαρξη και την κλίμακα των παράπλευρων επιπτώσεων (41). |
| --- | --- |

4.5.1.

| 4.5.2. | Όταν τα συστήματα συλλογικών διαπραγματεύσεων λειτουργούν καλά, υποστηρίζουν την αύξηση της απασχόλησης και τη μείωση της ανεργίας για όλους τους εργαζομένους. Ο συντονισμός μεταξύ όλων των φορέων διαπραγμάτευσης βοηθά τους κοινωνικούς εταίρους να συνυπολογίσουν την κατάσταση του οικονομικού κύκλου και τις μακροοικονομικές επιπτώσεις των μισθολογικών συμβάσεων στην ανταγωνιστικότητα (42). |
| --- | --- |

4.5.2.

| 4.5.3. | Το δικαίωμα στην ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι και το δικαίωμα οργάνωσης και συλλογικής διαπραγμάτευσης συνιστούν θεμελιώδη δικαιώματα τα οποία κατοχυρώνονται σε διεθνείς και ευρωπαϊκές πράξεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα Όλα τα κράτη μέλη έχουν επικυρώσει τη σύμβαση C087 της ΔΟΕ περί συνδικαλιστικής ελευθερίας και προστασίας συνδικαλιστικού δικαιώματος και τη σύμβαση C098 της ΔΟΕ περί εφαρμογής των αρχών του δικαιώματος οργανώσεως και συλλογικής διαπραγματεύσεως. Το επίπεδο και η κάλυψη των συλλογικών διαπραγματεύσεων παρουσιάζουν σημαντικές διαφοροποιήσεις μεταξύ των κρατών μελών, από μόλις 7 % στη Λιθουανία έως 98 % στην Αυστρία. Από το 2000 το ποσοστό κάλυψης των συλλογικών διαπραγματεύσεων έχει μειωθεί σε 22 κράτη μέλη και εκτιμάται ότι επί του παρόντος καλύπτονται πλέον από συλλογική σύμβαση εργασίας τουλάχιστον κατά 3,3 εκατομμύρια λιγότεροι εργαζόμενοι. |
| --- | --- |

4.5.3.

| 4.5.4. | Σύμφωνα με έκθεση του ΟΟΣΑ, οι συλλογικές διαπραγματεύσεις βρίσκονται αντιμέτωπες τόσο με παλαιές προκλήσεις (όπως η πτώση του ποσοστού κάλυψης των συλλογικών διαπραγματεύσεων και η καθοδική πορεία της συνδικαλιστικής πυκνότητας) όσο και με νέες, όπως η αυξανόμενη εξάπλωση των εργαζομένων υπό καθεστώς άτυπης απασχόλησης (π.χ. προσωρινή, μερική απασχόληση και αυτοαπασχόληση), οι οποίοι ενδέχεται να μην έχουν πρόσβαση σε συλλογικές διαπραγματεύσεις (43). Σχεδόν όλα τα κράτη μέλη έχουν καταγράψει πτώση του ποσοστού κάλυψης των συλλογικών διαπραγματεύσεων από την έναρξη της οικονομικής και κοινωνικής κρίσης (44), καθώς η κρίση πυροδότησε σημαντικές αλλαγές στα συστήματα συλλογικών διαπραγματεύσεων σε πολλές χώρες, ενώ σε κάποιες άλλες επέκτεινε περαιτέρω την πορεία προς την αποκέντρωση. Η κατάσταση αυτή ήταν αποτέλεσμα των διαφορετικών εθνικών συνθηκών και, σε ορισμένες περιπτώσεις, απόρροια των ενεργειών σε επίπεδο ΕΕ, ως όρος για την εξασφάλιση οικονομικής διάσωσης. |
| --- | --- |

4.5.4.

| 4.5.5. | Η ΕΟΚΕ έχει επισημάνει επανειλημμένα τις προκλήσεις που συνεπάγονται οι νέες και ευέλικτες μορφές εργασίας, κυρίως το γεγονός ότι πολλοί εργαζόμενοι θα μπορούσαν να τεθούν εκτός των δομών συλλογικών διαπραγματεύσεων και να μην εκπροσωπούνται από συνδικαλιστικές οργανώσεις. Έχει τονίσει επίσης την ανάγκη να ενισχυθεί ο ρόλος του κοινωνικού διαλόγου και των συλλογικών διαπραγματεύσεων, μεταξύ άλλων μέσω της ενωσιακής υποστήριξης για την ανάπτυξη ικανοτήτων και ευνοϊκών και υποστηρικτικών πλαισίων σε εθνικό επίπεδο, το οποία διασφαλίζουν την οργανωτική ισχύ εργοδοτών και εργαζομένων, διαφυλάσσοντας παράλληλα την εύρυθμη λειτουργία των συστημάτων συλλογικών διαπραγματεύσεων (45). |
| --- | --- |

4.5.5.

| 4.5.6. | Πρέπει επίσης να διασφαλιστεί ο σεβασμός και η προώθηση της ελευθερίας του συνεταιρίζεσθαι και του δικαιώματος οργάνωσης. Είναι σημαντικό να διεξαχθούν συζητήσεις σε εθνικό και ενωσιακό επίπεδο για τον τρόπο με τον οποίο θα διασφαλιστεί ότι οι εργαζόμενοι μπορούν να έχουν πρόσβαση σε συνδικαλιστική εκπροσώπηση και να ασκούν δικαιώματα όσον αφορά τη συλλογική οργάνωση και την ανάληψη συλλογικής δράσης. |
| --- | --- |

4.5.6.

| 4.5.7. | Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει την παραδοχή της Επιτροπής ότι υπάρχει περιθώριο δράσης σε επίπεδο ΕΕ για την προώθηση του ρόλου που διαδραματίζουν οι συλλογικές διαπραγματεύσεις στην υποστήριξη της επάρκειας του κατώτατου μισθού και της σχετικής κάλυψης. Τα μέτρα για την υποστήριξη των συλλογικών διαπραγματεύσεων θα μπορούσαν να συμπεριληφθούν στη δράση της ΕΕ για κατώτατους μισθούς, με σεβασμό προς τα διαφορετικά εθνικά συστήματα εργασιακών σχέσεων. Η επισήμανση αυτή κινείται στο πνεύμα προηγούμενων συστάσεων της ΕΟΚΕ στις οποίες εζητείτο η ενίσχυση των συλλογικών διαπραγματεύσεων και του κοινωνικού διαλόγου. |
| --- | --- |

4.5.7.

5.   Εισηγήσεις των ενδιαφερόμενων μερών: εικονικές επισκέψεις χωρών και δημόσια ακρόαση

5.1.   Επισκόπηση/γενικό πλαίσιο των επισκέψεων

| 5.1.1. | Κατά την προετοιμασία της γνωμοδότησης, ήταν σημαντικό για την ΕΟΚΕ να γνωρίζει τις απόψεις των ενδιαφερόμενων μερών σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο. Για αυτόν τον λόγο, προγραμματίστηκαν κάποιες επισκέψεις σε χώρες, καθώς και δημόσια ακρόαση με φορείς σε επίπεδο ΕΕ. Για τις επισκέψεις στις χώρες, επιλέχθηκαν πέντε κράτη μέλη (Γερμανία, Πολωνία, Ρουμανία, Ισπανία και Σουηδία) βάσει των κριτηρίων αναφορικά με τα θεσμικά όργανα καθορισμού των κατώτατων μισθών στα κράτη μέλη της ΕΕ που προσδιόρισε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά την πρώτη φάση της διαβούλευσης με τους κοινωνικούς εταίρους. Προγραμματίστηκαν συζητήσεις με εκπροσώπους της κυβέρνησης, των εθνικών οργανισμών καθορισμού των μισθών, των εθνικών κοινωνικών εταίρων και των οργανώσεων για την καταπολέμηση της φτώχειας. Λόγω της εκδήλωσης της πανδημίας της νόσου COVID-19, δεν ήταν δυνατό να πραγματοποιηθούν οι συναντήσεις, και αντικαταστάθηκαν από ένα ημιδομημένο ερωτηματολόγιο, καθώς και από συνακόλουθες βιντεοδιασκέψεις ανατροφοδότησης, με τα ενδιαφερόμενα μέρη. |
| --- | --- |

5.1.1.

5.2.   Περίληψη των βιντεοδιασκέψεων

| 5.2.1. | Οι κύριες ανησυχίες και η ένσταση σε μια νομοθετική πρωτοβουλία της ΕΕ για τους κατώτατους μισθούς εκφράστηκαν από τους εκπροσώπους της Σουηδίας, εν μέσω γενικής συναίνεσης περί του ότι η ΕΕ δεν έχει αρμοδιότητα να αναλάβει δράση σχετικά με τους μισθούς. Ο κοινός φόβος των Σουηδών κοινωνικών εταίρων είναι ότι μια πρωτοβουλία της ΕΕ θα συνιστούσε, μεταξύ άλλων, παρέμβαση στις εθνικές παραδόσεις επί των διαπραγματεύσεων για τους μισθούς και θα παραβίαζε την αυτονομία των κοινωνικών εταίρων. Αντ’ αυτού πρότειναν μη δεσμευτικές πρωτοβουλίες για την προώθηση του κοινωνικού διαλόγου και των συλλογικών διαπραγματεύσεων, ενώ τόνισαν ότι τα εθνικά συστήματα είναι αποτέλεσμα δεκαετιών ανάπτυξης και δεν μπορούν να λειτουργήσουν ως μοσχεύματα από τη μια χώρα στην άλλη. Στη Σουηδία, το ποσοστό κάλυψης των συλλογικών διαπραγματεύσεων ανέρχεται σε 90 % και λιγότερο από το 1 % των εργαζομένων αμείβεται με λιγότερο από το 60 % του διάμεσου μισθού (46). Ο εκπρόσωπος της σουηδικής κυβέρνησης υποστήριξε τις θέσεις των κοινωνικών εταίρων και δήλωσε ότι η ΕΕ δύναται να παίξει σημαντικό ρόλο συνεισφέροντας στην αύξηση της απασχόλησης και στη βελτίωση της κοινωνικής ανάπτυξης. Η αντιμετώπιση των κοινωνικών προκλήσεων είναι σημαντική για τη συνοχή της Ένωσης και για την εσωτερική αγορά. Ωστόσο, έκριναν ότι μια νομικά δεσμευτική πρωτοβουλία — που θα μπορούσε, μεταξύ άλλων, να είναι μια οδηγία — δεν είναι η ενδεδειγμένη λύση για το μέλλον και δήλωσαν ότι μια πρωτοβουλία σε επίπεδο ΕΕ δεν πρέπει να οδηγεί σε δημιουργία απαίτησης από τα κράτη μέλη να θεσπίσουν καθολικά εφαρμοστέες συλλογικές συμβάσεις ή νόμιμους κατώτατους μισθούς. |
| --- | --- |

5.2.1.

| 5.2.2. | Οι συνδικαλιστικές οργανώσεις και οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών στις άλλες τέσσερις χώρες τάχθηκαν υπέρ της δράσης σε επίπεδο ΕΕ, ενώ κάποιες μάλιστα πρότειναν να μορφοποιηθεί ως οδηγία πλαίσιο. Στα επιχειρήματα υπέρ αυτής της πρωτοβουλίας συγκαταλέγονται η δυνατότητα συντονισμού διεθνών πολιτικών για τους μισθούς, η αντιμετώπιση του κοινωνικού ντάμπινγκ, η προώθηση της σύγκλισης των μισθών, η μείωση της φτώχειας στην εργασία, η προσφορά προστασίας στους εργαζόμενους που δεν καλύπτονται από συλλογικές συμβάσεις, η αποφυγή εκμετάλλευσης ευάλωτων ομάδων εργαζομένων, όπως οι μετανάστες, καθώς και η συμβολή στη μείωση του μισθολογικού χάσματος μεταξύ των φύλων. Ορισμένοι εκπρόσωποι αναφέρθηκαν, ακόμη, στη δυνατότητα καθορισμού κοινών κριτηρίων σε επίπεδο ΕΕ αναφορικά με τα ελάχιστα όρια επάρκειας των κατώτατων μισθών, χρησιμοποιώντας, για παράδειγμα, ένα καλάθι αγαθών αναφοράς και βασικές υπηρεσίες που όλοι χρειάζονται. Ορισμένοι εκπρόσωποι ανέφεραν, επίσης, ότι η πρωτοβουλία της ΕΕ για τους κατώτατους μισθούς θα πρέπει να συνοδεύεται και από άλλα μέτρα, ιδίως μια οδηγία για το επαρκές ελάχιστο εισόδημα και μια πρωτοβουλία για την ενίσχυση του ρόλου του κοινωνικού διαλόγου και της εκπροσώπησης των συνδικαλιστικών οργανώσεων. |
| --- | --- |

5.2.2.

| 5.2.3. | Οι εργοδοτικές οργανώσεις σε τρεις χώρες (47) εξέφρασαν ανησυχίες ή κάποια ένσταση σχετικά με τα δεσμευτικά μέτρα. Ορισμένες ανέφεραν ρητά ότι, σύμφωνα με το άρθρο 153 της ΣΛΕΕ, η ΕΕ δεν έχει αρμοδιότητα για τους μισθούς και ότι η συζήτηση πρέπει να επικεντρώνεται στην ενίσχυση της διαδικασίας του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου. Οι εργοδοτικές οργανώσεις αντιτάχθηκαν σε μια νομοθετική πρωτοβουλία, με το επιχείρημα ότι κάτι τέτοιο θα συνιστούσε παρέμβαση στα εθνικά συστήματα καθορισμού των μισθών και θα επηρέαζε αρνητικά την ανταγωνιστικότητα των κρατών μελών και την απασχόληση, καθώς και την ένταξη των ανέργων στην αγορά εργασίας. Τόνισαν, επίσης, ότι οι συζητήσεις σχετικά με τον κατώτατο μισθό δεν μπορούν να γίνονται ανεξάρτητα από τα ευρύτερα ζητήματα που επηρεάζουν την αγορά εργασίας, συμπεριλαμβανομένων των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης. Σε ορισμένες χώρες, οι εκπρόσωποι των εργοδοτών εξέφρασαν ανησυχίες για τις αυξήσεις στον νόμιμο κατώτατο μισθό βάσει πολιτικών αποφάσεων της κυβέρνησης για αύξηση των κατώτατων μισθών χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οικονομικοί παράγοντες. Σε μία χώρα, αναφέρθηκε, επίσης, ότι οι ειδικές συστάσεις ανά χώρα έδειξαν την αρνητική επίδραση των αυξήσεων του κατώτατου μισθού στην ανταγωνιστικότητα. Σε μία χώρα, η μη δεσμευτική σύσταση αναφέρθηκε ως πιθανό μέσο και επισημάνθηκε ότι η ενίσχυση των συλλογικών διαπραγματεύσεων είναι εθνικό ζήτημα και ότι η στήριξη της ΕΕ προς αυτή την κατεύθυνση είναι απαραίτητη, ιδίως όσον αφορά την ανάπτυξη ικανοτήτων των κοινωνικών εταίρων. |
| --- | --- |

5.2.3.

| 5.2.4. | Οι κυβερνητικοί εκπρόσωποι δεν εξέφρασαν την άποψή τους τόσο ευθέως όσο οι κοινωνικοί εταίροι και οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών. Ενώ κάποιοι τάχθηκαν υπέρ της προώθησης μιας πρωτοβουλίας πλαίσιο χωρίς να την προσδιορίσουν (Γερμανία), άλλοι υποστήριξαν την οδηγία πλαίσιο (Ισπανία). Όσον αφορά τα επόμενα βήματα, οι Γερμανοί εκπρόσωποι επιβεβαίωσαν ότι η γερμανική προεδρία θα υποστηρίξει την εν εξελίξει διαδικασία κατά το δεύτερο μισό του 2020. |
| --- | --- |

5.2.4.

5.3.   Δημόσια ακρόαση

| 5.3.1. | Στις 25 Ιουνίου έλαβε χώρα διαδικτυακή δημόσια ακρόαση, με τη συμμετοχή του Ευρωπαίου Επιτρόπου αρμόδιου για την Απασχόληση και τα Κοινωνικά Δικαιώματα κ. Nicolas Schmit, του εισηγητή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τη μείωση των ανισοτήτων με ειδική έμφαση στη φτώχεια των εργαζομένων, και των Συντονιστών για την Απασχόληση και τις Κοινωνικές Υποθέσεις των ομάδων PPE και S&D, της Ευρωπαϊκής Συνομοσπονδίας Συνδικάτων (ETUC), του BusinessEurope και της Κοινωνικής Πλατφόρμας. Η Επιτροπή επανέλαβε την πρόθεσή της να θεσπίσει ένα νομικό μέσο για τους δίκαιους κατώτατους μισθούς στην Ευρώπη, που θα σέβεται την αυτονομία των κοινωνικών εταίρων, τα εθνικά συστήματα συλλογικών διαπραγματεύσεων και δεν θα παρεμβαίνει στα συστήματα συλλογικών διαπραγματεύσεων που λειτουργούν εύρυθμα. Αναγνώρισε, ακόμη, ότι το θέμα των δίκαιων κατώτατων μισθών είναι ένα δύσκολο και αμφιλεγόμενο ζήτημα. Υπήρξε πολιτική συναίνεση ανάμεσα σε τρία μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου περί του ότι χρειάζεται ακόμη δουλειά για να επιτευχθεί η διασφάλιση ότι οι εργαζόμενοι στην Ευρώπη θα έχουν αξιοπρεπές επίπεδο διαβίωσης και για να αντιμετωπιστεί η φτώχεια των εργαζομένων. Οι Ευρωπαίοι κοινωνικοί εταίροι βρίσκονταν στη διαδικασία ανταπόκρισης στη δεύτερη φάση της διαβούλευσης της Επιτροπής, αλλά είναι προφανές ότι υπάρχει διχογνωμία όσον αφορά την ανάγκη για μια δράση σε επίπεδο ΕΕ, τη δυνατότητα εφαρμογής της και τη νομική της βάση. Η Κοινωνική Πλατφόρμα τόνισε τη σημασία της ύπαρξης επαρκών ελάχιστων εισοδημάτων και κατώτατων μισθών και ότι ο κατώτατος μισθός πρέπει να είναι υψηλότερος από το ελάχιστο εισόδημα. |
| --- | --- |

5.3.1.

6.   Πεδίο για την ανάληψη δράσης σε επίπεδο ΕΕ

6.1.   Το κεκτημένο της ΕΕ

| 6.1.1. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι υπάρχει ένας μεγάλος όγκος ενωσιακών και διεθνών μέσων που κατοχυρώνουν και υποστηρίζουν την έννοια της «δίκαιης» αμοιβής η οποία παρέχει στους εργαζομένους και στις οικογένειές τους «αξιοπρεπές επίπεδο διαβίωσης» (48). Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι η ανάληψη ενωσιακής νομοθετικής πρωτοβουλίας για «δίκαιους κατώτατους μισθούς» προτείνεται να υπαχθεί στον τίτλο «Κοινωνική πολιτική» της ΣΛΕΕ. Η πρωτοβουλία αυτή θα πρέπει να συνδέεται με τους στόχους της Ένωσης που αναγνωρίζονται στο άρθρο 3 της Συνθήκης: προώθηση εξαιρετικά ανταγωνιστικής κοινωνικής οικονομίας της αγοράς, η οποία αποσκοπεί στην πλήρη απασχόληση, την κοινωνική πρόοδο, την ευημερία των λαών της και στη βιώσιμη ανάπτυξη της Ευρώπης. |
| --- | --- |

6.1.1.

| 6.1.2. | Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει επίσης ότι η νομική κατάσταση όσον αφορά την ανάληψη ενωσιακής πρωτοβουλίας για τους κατώτατους μισθούς είναι ιδιαιτέρως πολύπλοκη. Η ΕΕ μπορεί να εκδίδει νομικές πράξεις για τις συνθήκες εργασίας βάσει του άρθρου 151 και του άρθρου 153 παράγραφος 1 στοιχείο β) της ΣΛΕΕ. Η Συνθήκη προβλέπει ότι οι διατάξεις του άρθρου 153 δεν εφαρμόζονται στις «αμοιβές». Από την άλλη, οι αμοιβές αντιμετωπίζονται στη νομολογία της ΕΕ και σε ισχύουσες οδηγίες ως βασική συνθήκη εργασίας. Επί του θέματος αυτού διατυπώνονται σαφώς αποκλίνουσες απόψεις και η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει το γεγονός ότι θα πρέπει να υιοθετηθεί από την Επιτροπή ισορροπημένη και προσεκτική προσέγγιση. |
| --- | --- |

6.1.2.

| 6.1.3. | Σύμφωνα με το άρθρο 155, οι Ευρωπαίοι κοινωνικοί εταίροι διαθέτουν επίσης αρμοδιότητα να συνάπτουν συμφωνίες στο πλαίσιο του τίτλου «Κοινωνική συνοχή» της ΣΛΕΕ. |
| --- | --- |

6.1.3.

6.2.   Πιθανή νομοθετική πρωτοβουλία της ΕΕ για δίκαιους κατώτατους μισθούς: οδηγία ή σύσταση του Συμβουλίου

| 6.2.1. | Όσον αφορά τους κατώτατους μισθούς, εναπόκειται στα επιμέρους κράτη μέλη η ευθύνη για την υλοποίηση των δεσμεύσεων του Ευρωπαϊκού Πυλώνα Ευρωπαϊκών Δικαιωμάτων. Η Επιτροπή έχει διαπιστώσει την ανάγκη ανάληψης δράσης σε επίπεδο ΕΕ για δίκαιους κατώτατους μισθούς, καθώς και πιθανούς τρόπους επίτευξης αυτού του σκοπού. Αν και τα μέλη της ΕΟΚΕ τάσσονται, στην πλειονότητά τους, υπέρ της άποψης ότι μια τέτοια δράση θα μπορούσε να προσδώσει προστιθέμενη αξία, άλλοι διαφωνούν. Κάθε δράση σε επίπεδο ΕΕ πρέπει να σέβεται πλήρως την αυτονομία των κοινωνικών εταίρων και την κατανομή των αρμοδιοτήτων μεταξύ ενωσιακού και εθνικού επιπέδου. |
| --- | --- |

6.2.1.

| 6.2.2. | Στο έγγραφο του δεύτερου σταδίου της διαβούλευσης με τους κοινωνικούς εταίρους, η Επιτροπή υποδεικνύει ότι οι ενωσιακές πράξεις που εξετάζονται είναι μια οδηγία και μια σύσταση του Συμβουλίου. Στους κόλπους της ΕΟΚΕ υπάρχει διχογνωμία ως προς το αν θα ήταν νόμιμη τυχόν νομοθετική πρωτοβουλία σε επίπεδο ΕΕ βάσει του άρθρου 153, ειδικότερα εάν επρόκειτο για οδηγία, δεδομένου ότι σύμφωνα με το άρθρο 153 παράγραφος 5 της ΣΛΕΕ οι διατάξεις του εν λόγω άρθρου δεν εφαρμόζονται στις αμοιβές. Κατόπιν της διαβούλευσης των κοινωνικών εταίρων, και σε περίπτωση που δεν προβούν σε διαπραγμάτευση, ανεξάρτητα από το μέσο που ενδέχεται να εξετάσει η Επιτροπή για μια πρωτοβουλία για δίκαιους κατώτατους μισθούς, ο στόχος θα πρέπει να είναι η διασφάλιση του δίκαιου χαρακτήρα των νόμιμων κατώτατων μισθών —όπου υπάρχουν— έναντι της κατανομής των μισθών στην εκάστοτε χώρα, καθώς και η διασφάλιση του σεβασμού του δικαιώματος των εργαζομένων σε δίκαιη αμοιβή, η οποία παρέχει, συνεπώς, τουλάχιστον αξιοπρεπές επίπεδο διαβίωσης για τους εργαζομένους και τις οικογένειές τους. Επιπλέον, η πρωτοβουλία θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη σημαντικές οικονομικές πτυχές, όπως η παραγωγικότητα. |
| --- | --- |

6.2.2.

| 6.2.3. | Σύμφωνα με την Επιτροπή, τόσο νομοθετικά όσο και μη νομοθετικά μέτρα είναι δυνατά. Υποδεικνύει ότι μια οδηγία στον τομέα των συνθηκών εργασίας θα άφηνε στα κράτη μέλη την ευχέρεια να αποφασίσουν πώς θα εφαρμόσουν τις ελάχιστες απαιτήσεις και τις διαδικαστικές υποχρεώσεις με τις οποίες θα πρέπει να συμμορφώνονται. Η Επιτροπή υποδεικνύει, επίσης, ότι, αν προταθεί σύσταση του Συμβουλίου, η παρακολούθηση της εφαρμογής της θα πρέπει να πραγματοποιηθεί μέσω ειδικού πλαισίου αναφοράς ενσωματωμένου στο Ευρωπαϊκό Εξάμηνο. Εντός του πλαισίου αυτού θα μπορούσαν να συζητηθούν και να αποτελέσουν αντικείμενο παρακολούθησης, μεταξύ άλλων, αρχές σχετικά με τους μηχανισμούς για την εφαρμογή αποτελεσματικών συστημάτων καθορισμού νόμιμων κατώτατων μισθών, τη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων και την επάρκεια. |
| --- | --- |

6.2.3.

6.3.   Η χρήση δημόσιων συμβάσεων

| 6.3.1. | Οι δημόσιες συμβάσεις αποτελούν ένα μέσο με το οποίο τα δημόσια θεσμικά όργανα, σε ενωσιακό και εθνικό επίπεδο, μπορούν να προωθήσουν αξιοπρεπείς μισθούς, αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας και τις συλλογικές διαπραγματεύσεις, επιδιώκοντας παράλληλα στόχους που άπτονται της οικονομίας, της παροχής ποιοτικών υπηρεσιών και του δημοσίου συμφέροντος. Αυτό είναι εφικτό σύμφωνα με τη σύμβαση C094 της ΔΟΕ για τις ρήτρες εργασίας (στις δημόσιες συμβάσεις), μέσω της καλύτερης χρήσης των κοινωνικών κριτηρίων στην ισχύουσα νομοθεσία της ΕΕ για τις δημόσιες συμβάσεις. |
| --- | --- |

6.3.1.

| 6.3.2. | Η προσθήκη ρητρών συλλογικών διαπραγματεύσεων στους κανόνες της ΕΕ για τις δημόσιες συμβάσεις, βάσει των οποίων ο σεβασμός του δικαιώματος συλλογικών διαπραγματεύσεων και συλλογικών συμβάσεων συνιστά προϋπόθεση για την ανάθεση όλων των δημόσιων συμβάσεων, θα μπορούσε να αποτελέσει αποτελεσματικό συμπληρωματικό τρόπο για την υποστήριξη των συλλογικών διαπραγματεύσεων σε ολόκληρη την ΕΕ. |
| --- | --- |

6.3.2.

6.4.   Βελτίωση της συλλογής στοιχείων

| 6.4.1. | Υπάρχουν διάφοροι τομείς στους οποίους η ΕΕ θα μπορούσε να συνδράμει τα κράτη μέλη με τη συλλογή στοιχείων και την παροχή βοήθειας κατά την ανάπτυξη, σε διαβούλευση με τους κοινωνικούς εταίρους, δεικτών και εργαλείων επιβολής όσον αφορά την εξέλιξη των νόμιμων κατώτατων μισθών. |
| --- | --- |

6.4.1.

Βρυξέλλες, 18 Σεπτεμβρίου 2020.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Luca JAHIER

---

(1)  ΕΕ C 125 της 21.4.2017, σ. 10.

1

(2)  ΕΕ C 97 της 24.3. 2020, σ. 32.

2

(3)  ΕΕ C 190 της 5.6.2019, σ. 1.

3

(4)  Εαρινές οικονομικές προβλέψεις 2020: Μια βαθιά και άνιση ύφεση, μια αβέβαιη ανάκαμψη.

4

(5)  Eurofound (2020), Ζωή, εργασία και COVID-19: Πρώτα πορίσματα — Απρίλιος 2020, Δουβλίνο.

5

(6)  Βλέπε υποσημείωση 5.

6

(7)  Αρχή 6 — Ευρωπαϊκός πυλώνας κοινωνικών δικαιωμάτων.

7

(8)  Μια Ένωση που επιδιώκει περισσότερα Πολιτικές κατευθύνσεις για την επόμενη Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2019-2024

8

Μια Ένωση που επιδιώκει περισσότερα

(9)  Βλέπε υποσημείωση 1.

9

(10)  Eurofound: Κατώτατος μισθός το 2019 — Ετήσια αναθεώρηση(2019).

10

(11)  B. Galgóczi and J. Drahokoupil, Galgóczi, Condemned to be left behind? Can Central and Eastern Europe emerge from its low-wage model?, ETUI, 2017.

11

Condemned to be left behind? Can Central and Eastern Europe emerge from its low-wage model?, ETUI, 2017.

(12)  Οι εργαζόμενοι που λαμβάνουν τον κατώτατο μισθό μπορούν, παρ’ όλα αυτά, για παράδειγμα ανάλογα με τη σύνθεση του νοικοκυριού τους, να εξακολουθούν να έχουν ανάγκη τις παροχές άλλων συστημάτων κοινωνικής προστασίας, παροχές που συνδέονται με την άσκηση επαγγελματικής δραστηριότητας και/ή φορολογικές ελαφρύνσεις ή εκπτώσεις προκειμένου να εξασφαλίσουν ένα αποδεκτό επίπεδο διαβίωσης.

12

(13)  Eurofound (2019), Κατώτατος μισθός το 2019 — Ετήσια αναθεώρηση

13

(14)  Statutory Minimum Wages in the EU: Institutional Settings and Macroeconomic Implications, IZA Policy Paper No. 124, Φεβρουάριος 2017.

14

(15)  Eurofound (2017), In work poverty in the EU.

15

In work poverty in the EU

(16)  Προσδιορίζονται πέντε κατηγορίες έμμεσων μέτρων που μπορούν να συμβάλουν στην αντιμετώπιση της φτώχειας των εργαζομένων: παροχή οικονομικά προσιτών υπηρεσιών παιδικής φροντίδας· ευέλικτες ρυθμίσεις του χρόνου εργασίας· μέτρα που προάγουν την επαγγελματική ανέλιξη ή τη βελτίωση των δεξιοτήτων· μέτρα που συμβάλλουν στη βελτίωση του επιπέδου διαβίωσης των χαμηλόμισθων εργαζομένων· μέτρα που δημιουργούν εργασιακά περιβάλλοντα χωρίς αποκλεισμούς με σκοπό τη βελτίωση των ευκαιριών για τους μετανάστες, τα άτομα με αναπηρία ή άλλες ομάδες μειονεκτούντων εργαζομένων (βλ. σελίδα 41).

16

(17)  EE C 190 της 5.6.2019, σ. 1 (Η γνωμοδότηση αυτή δεν υποστηρίχθηκε από την Ομάδα των Εργοδοτών, βλ. την αντιγνωμοδότηση που επισυνάπτεται στη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ.)

17

(18)  Βλ. την αντιγνωμοδότηση που επισυνάπτεται στη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ (ΕΕ C 190 της 5.6.2019, σ. 1).

18

(19)  Βλέπε υποσημείωση 2.

19

(20)  Καθορίζεται στο 60 % του εθνικού διάμεσου ισοδύναμου διαθέσιμου εισοδήματος, μετά τις κοινωνικές μεταβιβάσεις.

20

(21)  Σύμφωνα με τη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ του 2019 με θέμα «Για μία ευρωπαϊκή οδηγία πλαίσιο σχετικά με τη θέσπιση ελάχιστου εισοδήματος» (ΕΕ C 190 της 5.6.2019, σ.1). Βλέπε υποσημείωση 13.

21

(22)  Eurofound (2019), Κατώτατος μισθός το 2019 — Ετήσια αναθεώρηση.

22

(23)  Second phase consultation of Social Partners under Article 154 TFEU on a possible action addressing the challenges related to fair minimum wages (Δεύτερη φάση διαβούλευσης με τους κοινωνικούς εταίρους σύμφωνα με το άρθρο 154 ΣΛΕΕ σχετικά με μια πιθανή δράση για την αντιμετώπιση των προκλήσεων που σχετίζονται με τους δίκαιους κατώτατους μισθούς).

23

(24)  Disparities in minimum wages across Europe, Eurostat 03/02/2020, https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/-/DDN-20200203-2

24

(25)  Έγγραφο της δεύτερης φάσης διαβούλευσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τους κοινωνικούς εταίρους.

25

(26)  Πληροφορίες που αντλήθηκαν από την πρώτη φάση διαβούλευσης με τους κοινωνικούς εταίρους — σ. 2, η οποία αναφέρεται στην έρευνα της Eurostat για τη διάρθρωση των αποδοχών και στην έρευνα EU-SILC (υποσημειώσεις 6 και 7).

26

(27)  Eurofound (2019), Ανοδική σύγκλιση των εργασιακών και κοινωνικοοικονομικών παραγόντων.

27

(28)  Good Jobs for All in a Changing World of Work, The OECD Jobs Strategy ((Καλές θέσεις εργασίας για όλους σε έναν μεταβαλλόμενο κόσμο εργασίας — Η στρατηγική του ΟΟΣΑ για τη δημιουργία θέσεων εργασίας).

28

(29)  Dube, The impact of minimum wages — review of the international evidence, 2019, Λονδίνο: Βρετανικό υπουργείο οικονομικών: https://www.gov.uk/government/publications/impacts-of-minimum-wages-review-of-the-international-evidence; A.o Godøy, M.o Reich, Minimum Wage Effects in Low-Wage Areas, Έγγραφο εργασίας IRLE 106-19, Ιούνιος 2019.

29

o

o

(30)  ILO Committee of Experts on the Application of Conventions and Recommendations (2014): General Survey on Minimum Wage Systems, παράγραφος 68.

30

(31)  Minimum Wage Fixing Convention, 1970 (αριθ. 131) https://www.ilo.org/dyn/normlex/en/f?p=NORMLEXPUB:12100:0::NO::P12100_ILO_CODE:C131

31

(32)  Βουλγαρία, Γαλλία, Λετονία, Λιθουανία, Μάλτα, Κάτω Χώρες, Πορτογαλία, Ρουμανία, Σλοβενία και Ισπανία.

32

(33)  ILO Minimum Wage Policy Guide.

33

(34)  Βλ.: Συμπεράσματα του Συμβουλίου: Νέο ξεκίνημα για έναν ισχυρό κοινωνικό διάλογο http://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-10449-2016-INIT/el/pdf. Τετραμερής δήλωση της Προεδρίας του Συμβουλίου, της Επιτροπής και των κοινωνικών εταίρων: https://ec.europa.eu/social/main.jsp?langId=el&catId=89&newsId=2562

34

Νέο ξεκίνημα για έναν ισχυρό κοινωνικό διάλογο

(35)  Βέλγιο, Γαλλία, Ουγγαρία, Ιρλανδία, Λιθουανία, Λουξεμβούργο, Μάλτα, Κάτω Χώρες, Πορτογαλία, Ρουμανία και Ισπανία.

35

(36)  Βλέπε υποσημείωση 22.

36

(37)  Βλέπε υποσημείωση 22.

37

(38)  Υπόθεση ΔΕΕ C-268/06, Impact.

38

(39)  https://www.coe.int/en/web/european-social-charter/-/protection-of-workers-rights-in-europe-shortcomings-found-but-also-positive-developments-in-certain-areas

39

(40)  https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/el/fs_20_51

40

(41)  Grimshaw, D., Bosch, G. and Rubery, J. (2013), «Minimum wages and collective bargaining: what types of pay bargaining can foster positive pay equity outcomes?», British Journal of Industrial Relations, D OI 10.1111 / bji r.12021.

41

(42)  ΟΟΣΑ: «Negotiating our way up: Collective bargaining in a changing world of work» (Διαπραγματευόμενοι την πορεία μας προς την κορυφή: Συλλογικές διαπραγματεύσεις σε έναν μεταβαλλόμενο κόσμο της εργασίας).

42

(43)  Βλέπε υποσημείωση 42.

43

(44)  Eurofound, Developments in collectively agreed pay 2000-2017 — Annex 1 https://www.eurofound.europa.eu/sites/default/files/ef_publication/field_ef_document/ef18049en.pdf

44

Developments in collectively agreed pay 2000-2017

(45)  ΕΕ C 303 της 19.8.2016, σ. 54, ΕΕ C 434 της 15.12.2017, σ. 30, ΕΕ C 13 της 15.1.2016, σ. 161, ΕΕ C 125 της 21.4.2017, σ. 10.

45

(46)  Σύμφωνα με τη γραπτή συνεισφορά της οργάνωσης της κοινωνίας των πολιτών για την αντιμετώπιση της φτώχειας EAPN SE, είναι σημαντικό για την ΕΕ να κινηθεί προς τη δημιουργία ενός συστήματος για τη ρύθμιση των κατώτατων μισθών σε κάθε κράτος μέλος, αλλά είναι εξίσου σημαντικό να σεβαστεί τις χώρες εκείνες που διαθέτουν ένα σύστημα συλλογικής διαπραγμάτευσης για τον καθορισμό των κατώτατων μισθών.

46

(47)  Η εργοδοτική οργάνωση CEOE της Ισπανίας δεν κατάφερε να παρευρεθεί στη βιντεοδιάσκεψη των χωρών, αλλά εξέφρασε τις ίδιες απόψεις στη γραπτή της συμβολή.

47

(48)  Κοινοτικός Χάρτης των θεμελιωδών κοινωνικών δικαιωμάτων των εργαζομένων του 1989, http://aei.pitt.edu/4629/1/4629.pdf· άρθρο 23 παράγραφος 3 της Οικουμενικής Διακήρυξης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, https://www.ohchr.org/EN/UDHR/Documents/UDHR_Translations/eng.pdf· άρθρο 7 του Διεθνούς Συμφώνου για τα οικονομικά, κοινωνικά και μορφωτικά δικαιώματα, https://www.ohchr.org/en/professionalinterest/pages/cescr.aspx· άρθρο 4 παράγραφος 1 του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Χάρτη του 1961 του Συμβουλίου της Ευρώπης· στόχοι βιώσιμης ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών, κυρίως ΣΒΑ 1, ΣΒΑ 8, ΣΒΑ 10· σύμβαση της ΔΟΕ του 1949 περί προστασίας του ημερομισθίου (αριθ. 95)· άρθρο 4 παράγραφος 5 του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Χάρτη· σύμβαση της ΔΟΕ του 1992 για την προστασία των απαιτήσεων των εργαζομένων σε περίπτωση αφερεγγυότητας του εργοδότη (αριθ. 173)· άρθρο 25 του αναθεωρημένου Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Χάρτη (1996), https://www.coe.int/en/web/conventions/full-list/-/conventions/rms/090000168007cf93

48

---

| 11.12.2020 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 429/173 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 429/173

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Αξιοπρεπής εργασία στην οικονομία των πλατφορμών»

(διερευνητική γνωμοδότηση κατόπιν αιτήματος της γερμανικής Προεδρίας)

(2020/C 429/23)

| Εισηγητής: | ο κ. Carlos Manuel TRINDADE |
| --- | --- |

Εισηγητής:

ο κ. Carlos Manuel TRINDADE

| Αίτημα της γερμανικής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ | Επιστολή της 18.2.2020 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| | |
| Αρμόδιο τμήμα | Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη |
| Έγκριση από το τμήμα | 9.7.2020 |
| Έγκριση από την ολομέλεια | 18.9.2020 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 554 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 182/23/8 |

Αίτημα της γερμανικής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ

Επιστολή της 18.2.2020

Νομική βάση

Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Αρμόδιο τμήμα

Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη

Έγκριση από το τμήμα

9.7.2020

Έγκριση από την ολομέλεια

18.9.2020

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

554

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

182/23/8

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) δηλώνει ότι σκοπός της παρούσας γνωμοδότησης, η οποία ζητήθηκε από τη γερμανική Προεδρία, είναι η χαρτογράφηση του γενικού πλαισίου, με μια ολιστική θεώρηση, ώστε να υπάρξει αξιοπρεπής εργασία στην οικονομία των πλατφορμών. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ότι τα ζητήματα που ανακύπτουν στην εργασία σε πλατφόρμες πρέπει να αντιμετωπίζονται και να επιλύονται υπό το πρίσμα, κυρίως, των στόχων βιώσιμης ανάπτυξης, του ψηφιακού θεματολογίου και του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι η οικονομία των πλατφορμών εξακολουθεί να είναι μικρής βαρύτητας, αν και παρουσιάζει δυνατότητες ανάπτυξης. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι οι πλατφόρμες έχουν «γενικά θετικό αντίκτυπο στην οικονομία» (1) και συμβάλλουν τόσο στη δημιουργία θέσεων εργασίας και την καινοτομία, στην ευελιξία και την αυτονομία του εργαζομένου, όσο και στην εξασφάλιση εισοδήματος για τους εργαζομένους (συχνά δευτερεύοντος) και στη δυνατότητα που παρέχουν στα ευπαθή άτομα να συμμετέχουν στην απασχόληση. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι υφίστανται κίνδυνοι που δεν είναι δυνατόν να υποτιμηθούν: (i) για τον εργαζόμενο, η άρνηση βασικών δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένων των δικαιωμάτων οργάνωσης και συλλογικών συμβάσεων· η επισφαλής απασχόληση· οι χαμηλές αποδοχές· η αυξανόμενη εντατικοποίηση της εργασίας· ο έντονος κατακερματισμός της εργασίας σε παγκόσμια κλίμακα· η μη εγγραφή των εργαζομένων στην κοινωνική ασφάλιση· (ii) για την κοινωνία, ο αυξημένος κίνδυνος ανταγωνισμού βασίζεται στην υπονόμευση των κοινωνικών προτύπων, με επιζήμιες συνέπειες τόσο για τους εργοδότες, οι οποίοι υφίστανται μη βιώσιμη ανταγωνιστική πίεση, όσο και για τα κράτη μέλη, τα οποία στερούνται φορολογικά έσοδα και εισφορές κοινωνικής ασφάλισης. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι εγείρονται διαφωνίες ως προς τις έννοιες που σχετίζονται με τις πλατφόρμες, ιδίως με την πλατφόρμα ως «εργοδότη» και όχι ως «μεσάζοντα μεταξύ προσφοράς και ζήτησης», καθώς και ως προς τις έννοιες «εργαζόμενος με εξαρτημένη σχέση εργασίας» και «αυτοαπασχολούμενος», δεδομένου ότι έχουν επιπτώσεις στα δικαιώματά τους. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Η ΕΟΚΕ παρακινεί την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να καταβάλουν προσπάθειες για την αποσαφήνιση αυτών των εννοιών, δεδομένων των συνεπειών που έχουν στην εφαρμογή του εργατικού δικαίου και σε ένα σύνολο δικαιωμάτων για την προστασία της εργασίας. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Η ΕΟΚΕ συνιστά στην ΕΕ και στα κράτη μέλη να κινηθούν προς την κατεύθυνση της ομοιομορφίας των εννοιών για να επιτευχθεί αξιοπρεπής εργασία στην οικονομία των πλατφορμών. Για το σκοπό αυτό, η Επιτροπή και τα κράτη μέλη πρέπει να επικεντρωθούν στα ακόλουθα κριτήρια: (i) οικονομική εξάρτηση και εξαρτημένη εργασία, καθώς ο εργαζόμενος που η επιβίωσή του εξαρτάται κατά κύριο λόγο από τις αποδοχές που του προσφέρει η εργασία αυτή έχει εξαρτημένη σχέση εργασίας και δεν είναι αυτοαπασχολούμενος· (ii) η εφαρμογή της αρχής σύμφωνα με την οποία ο εργαζόμενος της πλατφόρμας θεωρείται μισθωτός μέχρι αποδείξεως του εναντίου πρέπει να μελετηθεί δεόντως, σε όλες τις διαστάσεις της· (iii) οι αλγόριθμοι που χρησιμοποιούνται από τις πλατφόρμες πρέπει να αντιστοιχούν με τις υφιστάμενες προφορικές ή γραπτές οδηγίες για τη συμβατική εργασία. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Η ΕΟΚΕ συνιστά, λαμβάνοντας υπόψη την εθνική κυριαρχία στα κοινωνικά ζητήματα, να καταρτιστούν κατευθυντήριες γραμμές ώστε να αποσαφηνιστεί ευκολότερα το καθεστώς απασχόλησης στις πλατφόρμες. Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι, στην οικονομία των πλατφορμών, πρέπει να διασφαλίζεται η πρόσβαση όλων των εργαζομένων σε ένα σύνολο δικαιωμάτων και μέσων προστασίας, ανεξάρτητα από το εργασιακό τους καθεστώς ή το είδος της σύμβασής τους, με τη διασφάλιση ότι το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα ορισμένων φορέων δεν μπορεί να επιτευχθεί μέσω της μη συμμόρφωσης με τις υποχρεώσεις και τις ευθύνες. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Η ΕΟΚΕ συνιστά να αποσαφηνιστούν οι αρμοδιότητες των μερών που εμπλέκονται στον τομέα της υγείας και της ασφάλειας, της προστασίας των δεδομένων, της ασφάλισης και των νομικών ευθυνών, με σκοπό την αξιολόγηση, την προσαρμογή και την εναρμόνιση των υφιστάμενων ρυθμίσεων. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι ο κοινωνικός διάλογος και οι συλλογικές συμβάσεις θα πρέπει να διαδραματίζουν πρωταρχικό ρόλο σε όλα τα κατάλληλα επίπεδα, με πλήρη σεβασμό της αυτονομίας των κοινωνικών εταίρων, για να υπάρχει ποιότητα εργασίας στην οικονομία των πλατφορμών. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Η ΕΟΚΕ προτείνει να εκπονηθούν κώδικες δεοντολογίας με τη συμμετοχή των πλατφορμών, των εργαζομένων και των καταναλωτών, που να περιλαμβάνουν τις βέλτιστες αρχές και προβληματισμούς όσον αφορά τις αμοιβές, τις συνθήκες εργασίας και την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να λάβει υπόψη τις συστάσεις της ευρωπαϊκής πλατφόρμας για την αντιμετώπιση της αδήλωτης εργασίας όσον αφορά τη φορολογία στην οικονομία των πλατφορμών. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει την προηγούμενη σύστασή της σύμφωνα με την οποία η «Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ο ΟΟΣΑ και η ΔΟΕ θα πρέπει να εργαστούν από κοινού με τους κοινωνικούς εταίρους σε όλα τα κατάλληλα επίπεδα, καθώς και με τις οργανώσεις της ευρύτερης κοινωνίας των πολιτών, προκειμένου να αναπτύξουν τις κατάλληλες διατάξεις για αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας και την προστασία που απαιτείται» (2). Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ ευελπιστεί ότι αυτό το κοινό έργο θα μπορούσε ενδεχομένως να οδηγήσει σε μια Σύμβαση της ΔΟΕ για τις πλατφόρμες. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι πρέπει να διασφαλιστεί ότι οι πλατφόρμες θα παρέχουν πληροφορίες που θα επιτρέψουν την διαφάνεια και την προβλεψιμότητα σε κάθε ενδιαφερόμενο μέρος. Εν προκειμένω, πρέπει να γίνει καταχώριση των πλατφορμών σε κάθε κράτος μέλος και να δημιουργηθεί μια βάση δεδομένων στην ΕΕ για την παρακολούθηση της ανάπτυξης της οικονομίας των πλατφορμών. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τις προσπάθειες που καταβάλλει η Επιτροπή για τη μελέτη της οικονομίας των πλατφορμών. Ωστόσο, εξακολουθεί να υπάρχει σημαντική έλλειψη ουσιαστικών και συστηματικών στοιχείων στις εκάστοτε χώρες και στην ΕΕ. Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να καταβάλουν από κοινού προσπάθειες για τη βελτίωση των εν λόγω στατιστικών στοιχείων. |
| --- | --- |

1.16.

2.   Γενικό πλαίσιο

| 2.1. | Με την παρούσα γνωμοδότηση επιδιώκεται να απαντηθούν ερωτήματα που έθεσε το γερμανικό Υπουργείο Εργασίας σχετικά με το έργο των πλατφορμών, μέσω προσδιορισμού των βασικών προκλήσεων και ευκαιριών και μέσω προβληματισμού όσον αφορά το καθεστώς των εργαζομένων σε πλατφόρμες, τα εργαλεία πολιτικής για τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας των εργαζομένων και τις βέλτιστες ρυθμιστικές πρακτικές. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Οι τρέχουσες εξελίξεις, οι οποίες αποτελούν τη βάση των ψηφιακών πλατφορμών, αφορούν πρόσφατες καινοτομίες: το Διαδίκτυο, καίριας σημασίας καινοτομία· τις μεγάλες βάσεις δεδομένων (μαζικά δεδομένα) που επιτρέπουν τη διαχείριση μεγάλων όγκων δεδομένων· και τις κινητές συσκευές που επιτρέπουν στους καταναλωτές, τους εργαζομένους και τους παρόχους υπηρεσιών να έχουν πρόσβαση στο διαδίκτυο μέσω κινητής σύνδεσης παντού και πάντα (3). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Τα ζητήματα που τίθενται από την εργασία στις πλατφόρμες πρέπει να αντιμετωπιστούν και να επιλυθούν υπό το πρίσμα, κυρίως, των στόχων βιώσιμης ανάπτυξης, του ψηφιακού θεματολογίου και του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Η ΕΟΚΕ επιβεβαιώνει τις θέσεις που έχει διατυπώσει στις διάφορες γνωμοδοτήσεις της (4) όσον αφορά τον ψηφιακό μετασχηματισμό της οικονομίας και την ανάδειξη νέων μορφών εργασίας. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Η πολυπλοκότητα των πλατφορμών, η έλλειψη τυποποιημένης ορολογίας και η ανυπαρξία στατιστικών στοιχείων δυσχεραίνουν τις εκτιμήσεις μεγέθους και ανάπτυξης. Ο ΟΟΣΑ (5) αναφέρει ότι, σε όλες τις μελέτες, το μερίδιο της εργασίας στις πλατφόρμες επί του συνολικού εργατικού δυναμικού κυμαίνεται μεταξύ 0,5 % και 3 %. Επί συνόλου 16 ευρωπαϊκών χωρών, μόλις το 1,4 % του ενήλικου πληθυσμού ηλικίας 16-74 ετών έχει ως κύρια απασχόληση την εργασία στις πλατφόρμες (με ποσοστό που κυμαίνεται από 0,6 % στη Φινλανδία έως 2,7 % στις Κάτω Χώρες) (6). Περί το 11 % του ενήλικου πληθυσμού έχει ήδη παράσχει κάποια υπηρεσία σε πλατφόρμες (7). |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Υπάρχει αβεβαιότητα σχετικά με τη μελλοντική ανάπτυξη της εργασίας σε πλατφόρμες (8), καθώς η ανάπτυξη αυτή εξαρτάται από την τεχνολογική πρόοδο, τα νέα επιχειρηματικά μοντέλα, την προστασία δεδομένων και την πολιτική καταναλωτών. Ορισμένοι συγγραφείς εκτιμούν ότι, μεταξύ 2013 και 2015, η αξία των συναλλαγών ή τα εισοδήματα από τις πλατφόρμες στην Ευρώπη σχεδόν τριπλασιάστηκαν (9). Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι πρέπει να γίνει καταγραφή των πλατφορμών, κυρίως όσον αφορά την οικονομική, την εργασιακή και την κοινωνική τους διάσταση, γεγονός που θα διευκολύνει την κατανόηση αυτής της πραγματικότητας. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Η εργασία στις πλατφόρμες χαρακτηρίζεται από τη σύνδεση μεταξύ πλατφόρμας, εργαζόμενου και χρήστη. Η διαμεσολάβηση χρησιμοποιεί σε μεγάλο βαθμό τεχνολογία και αλγόριθμους συχνά αδιαφανείς, που επηρεάζουν τις συνθήκες εργασίας λόγω του αντικτύπου τους στην κατανομή και την οργάνωση της εργασίας και στην αξιολόγηση των εργαζομένων. Αυτό το «μαύρο κουτί της διαμεσολάβησης» αποτελεί χαρακτηριστικό γνώρισμα της εργασίας στις πλατφόρμες (10). |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Σύμφωνα με το Eurofound (Ευρωπαϊκό Ίδρυμα για τη Βελτίωση των Συνθηκών Διαβίωσης και Εργασίας) (11), η εργασία σε πλατφόρμες είναι μια μορφή απασχόλησης που χρησιμοποιεί μια διαδικτυακή πλατφόρμα, ώστε οργανισμοί ή άτομα να μπορούν να έχουν πρόσβαση σε άλλους οργανισμούς ή άτομα για την επίλυση προβλημάτων ή την παροχή υπηρεσιών έναντι πληρωμής. Τα κύρια χαρακτηριστικά της εργασίας σε πλατφόρμα είναι τα εξής:






  — | η αμειβόμενη εργασία οργανώνεται μέσω διαδικτυακής πλατφόρμας, |
| --- | --- | --- |

2.8.

—

η αμειβόμενη εργασία οργανώνεται μέσω διαδικτυακής πλατφόρμας,

| — | εμπλέκονται τρία μέρη: η διαδικτυακή πλατφόρμα, ο πελάτης και ο εργαζόμενος, |
| --- | --- |

—

εμπλέκονται τρία μέρη: η διαδικτυακή πλατφόρμα, ο πελάτης και ο εργαζόμενος,

| — | στόχος είναι η εκτέλεση συγκεκριμένων εργασιών ή η επίλυση συγκεκριμένων προβλημάτων, |
| --- | --- |

—

στόχος είναι η εκτέλεση συγκεκριμένων εργασιών ή η επίλυση συγκεκριμένων προβλημάτων,

| — | η εργασία γίνεται με ανάθεση σε τρίτους ή με υπεργολαβία, |
| --- | --- |

—

η εργασία γίνεται με ανάθεση σε τρίτους ή με υπεργολαβία,

| — | οι εργασίες χωρίζονται σε καθήκοντα, |
| --- | --- |

—

οι εργασίες χωρίζονται σε καθήκοντα,

| — | οι υπηρεσίες παρέχονται κατά παραγγελία (on demand). |
| --- | --- |

—

οι υπηρεσίες παρέχονται κατά παραγγελία (on demand).

| 2.9. | καίριο στοιχείο της εργασίας σε πλατφόρμα είναι το καθεστώς του εργαζομένου. Γενικά, η πλατφόρμα λειτουργεί ως μεσάζων μεταξύ προσφοράς και ζήτησης και, ως εκ τούτου, δεν εκλαμβάνεται ως εργοδότης, καθώς δεν υφίσταται σχέση εξαρτημένης εργασίας. Έτσι, σε αυτή την κατάσταση, θεωρείται ότι παρέχει ανεξάρτητες υπηρεσίες και όχι μισθωτές, ενώ αποκλείεται η εφαρμογή της εργατικής νομοθεσίας (συμπεριλαμβανομένης της νομοθεσίας για την υγεία και την ασφάλιση), της κοινωνικής προστασίας και της φορολογίας. Η ΕΟΚΕ, παρότι θεωρεί ότι υπάρχουν πραγματικοί αυτοαπασχολούμενοι εργαζόμενοι, πιστεύει ότι πρέπει να μελετηθεί δεόντως σε όλες τις διαστάσεις της, από την ΕΕ και τα κράτη μέλη, η εφαρμογή της αρχής σύμφωνα με την οποία ο εργαζόμενος της πλατφόρμας θεωρείται μισθωτός μέχρι αποδείξεως του εναντίου. Με τον τρόπο αυτόν διασφαλίζεται ότι προστατεύονται τα συμφέροντα των εργαζομένων εκείνων που το βασικό τους εισόδημα προέρχεται από τις πλατφόρμες. Η ΕΟΚΕ, ωστόσο, θεωρεί ότι πρέπει να επιτραπεί στους πραγματικά αυτοαπασχολούμενους, που προφανώς το επιθυμούν, να συνεχίσουν να έχουν αυτό το καθεστώς. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι υπάρχει μεγάλη ανομοιογένεια και ποικιλία πλατφορμών. Τα κριτήρια ομαδοποίησης των διαφόρων τύπων πλατφορμών είναι ο χαρακτηρισμός του έργου (έργα που απαιτούν σχετικά υψηλά προσόντα), ο χώρος ή ο πραγματικός τόπος όπου παρέχεται η υπηρεσία (επιγραμμικά ή εκτός διαδικτύου) και το ποιος είναι αρμόδιος να αποφασίζει για τη διαδικασία επιλογής (η πλατφόρμα, ο εργαζόμενος στην πλατφόρμα ή ο πελάτης). Ορισμένοι περιλαμβάνουν και άλλα κριτήρια, όπως οι διαφορές στην κατανομή της εργασίας και στην αυτονομία των εργαζομένων (12). |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Η ΔΟΕ (13) θεωρεί ότι από τις πλατφόρμες προκύπτουν συγκεκριμένα προβλήματα ρύθμισης και αναφέρει διάφορους τομείς προβληματισμού, μεταξύ άλλων: χαμηλοί μισθοί (υψηλό ποσοστό αμοιβών μικρότερων από τον κατώτατο μισθό)· μη εγγραφή στην κοινωνική ασφάλιση (το 91 % στην πλατφόρμα της Amazon Mechanical Turk)· απόρριψη εργασίας (9 στους 10 εργαζόμενους έχουν εργασία που απορρίφθηκε)· καταβολή προμήθειας για να εργάζονται, γεγονός που αντιβαίνει προς διάφορες συμβάσεις της ΔΟΕ για την προστασία των μισθών· απουσία συνδικαλισμού και ανυπαρξία συλλογικών συμβάσεων. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Υπάρχει η διάσταση του φύλου και η διάσταση της ηλικίας στην εργασία στις πλατφόρμες. Γενικά, οι άνδρες κυριαρχούν στις υπηρεσίες που σχετίζονται με την ανάπτυξη λογισμικού και την παροχή μεταφορικών υπηρεσιών· οι γυναίκες κυριαρχούν στις εργασίες που σχετίζονται με τη μετάφραση και τις υπηρεσίες επί τόπου· οι νέοι αναλογικά υπερεκπροσωπούνται στις πλατφόρμες, ιδίως στην περίπτωση όσων το εισόδημα προέρχεται κατά 50 % και πλέον από τις πλατφόρμες ή εργάζονται σε αυτές πάνω από 20 ώρες την εβδομάδα· οι ηλικιωμένοι, σε ορισμένες περιπτώσεις, συμμετέχουν και αυτοί στις πλατφόρμες. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι απαιτείται περαιτέρω μελέτη για την καλύτερη κατανόηση της πραγματικότητας και τη χάραξη των κατάλληλων δημόσιων πολιτικών. |
| --- | --- |

2.12.

3.   Προκλήσεις, ευκαιρίες και κίνδυνοι στις οικονομίες των πλατφορμών

| 3.1. | Οι πλατφόρμες έχουν «γενικά θετικό αντίκτυπο στην οικονομία» (14) και συμβάλλουν τόσο στη δημιουργία θέσεων εργασίας και την καινοτομία, στην ευελιξία και την αυτονομία του εργαζομένου, όσο και στην εξασφάλιση εισοδήματος για τους εργαζομένους (συχνά δευτερεύοντος), στη μείωση των εμποδίων για την είσοδο στην αγορά εργασίας και στη δυνατότητα που παρέχουν στα ευπαθή άτομα να συμμετέχουν στην απασχόληση (15). Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η «συνεργατική οικονομία δημιουργεί νέες θέσεις εργασίας, δημιουργεί έσοδα πέρα από τις παραδοσιακές γραμμικές σχέσεις εργασίας και διασφαλίζει ευέλικτα καθεστώτα εργασίας. Συνεπώς προσφέρει δυνατότητες απασχόλησης σε περιπτώσεις όπου οι παραδοσιακές μορφές απασχόλησης δεν είναι ενδεδειγμένες ή διαθέσιμες» (16). Ωστόσο, παρά τις νέες αυτές ευκαιρίες, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι απαιτούνται περαιτέρω μελέτες σχετικά με τον μακροοικονομικό αντίκτυπο της οικονομίας των πλατφορμών. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Ωστόσο, εξαιρουμένων των εργαζομένων υψηλής ειδίκευσης, υπάρχουν κίνδυνοι για τους εργαζομένους, που δεν μπορούν να ελαχιστοποιηθούν, όπως η άρνηση βασικών δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένων των δικαιωμάτων οργάνωσης και συλλογικών συμβάσεων· η ανασφάλεια· οι χαμηλές αποδοχές, που επιδεινώθηκαν από την υπερειδίκευση· η εντατικοποίηση της εργασίας· ο έντονος κατακερματισμός της εργασίας σε παγκόσμια κλίμακα· η μη εγγραφή των εργαζομένων στην κοινωνική ασφάλιση. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Από μελέτη του EU-OSHA (Ευρωπαϊκός Οργανισμός για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία) (17) προκύπτει ότι η εργασία στις πλατφόρμες παρουσιάζει αυξημένους κινδύνους τόσο σωματικούς όσο και κοινωνικούς, κυρίως όσον αφορά την εργασιακή ανασφάλεια, την έκθεση σε διάφορους κινδύνους (οδικά ατυχήματα, χημικές ουσίες κ.λπ.), συγκεκριμένους κινδύνους που συνδέονται με τη διαδικτυακή δραστηριότητα (κυβερνοεκφοβισμός/cyberbullying), μυοσκελετικές διαταραχές, οφθαλμική κόπωση και στρες λόγω διαφόρων παραγόντων). Η ΕΟΚΕ συνιστά να αποσαφηνιστούν οι αρμοδιότητες των μερών που εμπλέκονται στον τομέα της υγείας και της ασφάλειας, της προστασίας των δεδομένων, της ασφάλισης και των νομικών ευθυνών, με σκοπό την αξιολόγηση, την προσαρμογή και την εναρμόνιση των υφιστάμενων ρυθμίσεων. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Η κοινωνία κινδυνεύει επίσης, όπως έχει ήδη επισημάνει η ΕΟΚΕ: «Σύμφωνα με την Επιτροπή, αυτό επιτείνει τον κίνδυνο ανταγωνισμού ο οποίος βασίζεται στην υπονόμευση των κοινωνικών προτύπων, γεγονός που έχει επιζήμιες συνέπειες τόσο για τους εργοδότες, οι οποίοι υφίστανται μη βιώσιμη ανταγωνιστική πίεση, όσο και για τα κράτη μέλη, τα οποία χάνουν φορολογικά έσοδα και εισφορές κοινωνικής ασφάλισης» (18). |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Επίσης, και οι καταναλωτές διατρέχουν κινδύνους όσον αφορά τη ποιότητα των υπηρεσιών που τους παρέχονται, διότι, σε περίπτωση ατυχήματος ή προβλημάτων εξυπηρέτησης, δυσκολεύονται να αποδώσουν ευθύνες. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η βελτίωση της νομικής προστασίας των εργαζομένων σημαίνει ποιοτικό όφελος για τους καταναλωτές. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί σημαντικό και καινοτόμο τον πρόσφατο προβληματισμό σχετικά με τις προκλήσεις για τους εργαζομένους στις πλατφόρμες (19), ιδίως μέσω της ανάπτυξης ενός μοντέλου ανάλυσης που εξετάζει τρεις κύριες διαστάσεις: την εργασία, την απασχόληση και τις κοινωνικές σχέσεις. Για τις πλατφόρμες, οι σημαντικότερες προκλήσεις είναι: |
| --- | --- |

3.6.

| 3.6.1. | Στη διάσταση «εργασία»: η κατεύθυνση, ο έλεγχος, η αξιολόγηση (μέσω αλγορίθμων), η αυτονομία στον καταμερισμό της εργασίας και το φυσικό περιβάλλον, ιδίως για τις πλατφόρμες που ενέχουν εργασία χαμηλής ειδίκευσης, τοποκεντρική ή πελατοκεντρική («low-skilled work, on location, or client determined»). |
| --- | --- |

3.6.1.

| 3.6.2. | Στη διάσταση «απασχόληση»: το καθεστώς, —η σημαντικότερη ίσως πρόκληση— ο προσδιορισμός του εργοδότη και της σύμβασης, ιδίως για τις πλατφόρμες εργασίας χαμηλής ειδίκευσης και χαμηλής αυτονομίας. Άλλες προκλήσεις, αν και κοινές σε όλες τις άτυπες μορφές εργασίας, είναι η κοινωνική προστασία, οι συνθήκες υγείας και ασφάλειας στην εργασία, οι αποδοχές και ο χρόνος εργασίας. |
| --- | --- |

3.6.2.

| 3.6.3. | Στη διάσταση «κοινωνικές σχέσεις»: η εκπροσώπηση, αν και η διάσταση αυτή είναι κοινή με άλλου είδους άτυπες μορφές εργασίας. Η ευελιξία και ο κατακερματισμός καθιστούν πολύ δύσκολο τον εντοπισμό, την οργάνωση και την εκπροσώπηση όσων εργάζονται με μη τυποποιημένο τρόπο. Επιπλέον, η εργασία σε πλατφόρμες είναι, από τη φύση της, μοναχική, διασπαρμένη γεωγραφικά, σε μεγάλο βαθμό ανώνυμη, με εναλλαγή σε μεγάλο ποσοστό των εργαζομένων, οι οποίοι βρίσκονται σε ανταγωνισμό μεταξύ τους και δραστηριοποιούνται και σε άλλες πλατφόρμες. Κατά κανόνα, οι πλατφόρμες δεν παίζουν τον ρόλο του εργοδότη, δεν είναι μέλη των ενώσεων εργοδοτών, αφήνοντας τους υπαλλήλους τους, τις συνδικαλιστικές οργανώσεις και τους υπευθύνους χάραξης πολιτικής χωρίς διαπραγματευτικό εταίρο. |
| --- | --- |

3.6.3.

| 3.6.4. | Η δυσμενής κοινωνική συμπεριφορά και η διακριτική μεταχείριση αποτελούν επίσης σημαντικές προκλήσεις για τις πλατφόρμες χαμηλής εργασιακής ειδίκευσης, καθώς οι εργαζόμενοι είναι σε γενικές γραμμές νέοι και από μειονεκτούσες μειονότητες. Η χρήση αλγορίθμων και η επιρροή του πελάτη στην ανάθεση και την εκτέλεση της εργασίας ενισχύουν τη δυσμενή συμπεριφορά και τις διακρίσεις. |
| --- | --- |

3.6.4.

| 3.6.5. | Επίσης, το ζήτημα της προστασίας δεδομένων, από την άποψη της ιδιοκτησίας και της χρήσης δεδομένων, αποτελεί σημαντική και ιδιαίτερη πρόκληση για τους εργαζομένους σε πλατφόρμες και τους καταναλωτές. |
| --- | --- |

3.6.5.

4.   Το καθεστώς του εργαζομένου στην οικονομία των πλατφορμών

| 4.1. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι, για να διευκολυνθεί η εύρυθμη και δίκαιη λειτουργία του συστήματος της οικονομίας των πλατφορμών, θα πρέπει να καταβληθούν προσπάθειες τόσο σε επίπεδο ΕΕ όσο και σε επίπεδο κρατών μελών, προκειμένου να αποσαφηνιστεί και, δυνητικά, να ρυθμιστεί το καθεστώς των εργαζομένων στις πλατφόρμες, καθώς και να παρασχεθούν από τις πλατφόρμες πληροφορίες που θα διασφαλίζουν τη διαφάνεια, την προβλεψιμότητα και τη δίκαιη μεταχείριση για όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Η ΕΟΚΕ, λαμβάνοντας υπόψη, αφενός, την εθνική κυριαρχία στα κοινωνικά ζητήματα και, αφετέρου, την ανάγκη συνεχούς σεβασμού της αρχής της εναρμόνισης, συνιστά την εκπόνηση κατευθυντήριων γραμμών όσον αφορά τον ορισμό του εργασιακού καθεστώτος στις πλατφόρμες για να υπάρχει δυνατότητα πρόσβασης των εργαζομένων σε δικαιώματα και προστασία. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Μια ευρωπαϊκή έρευνα (20) αποκαλύπτει ότι, όταν οι εργαζόμενοι ερωτώνται για τη σχέση εργασίας τους, το 68,1 % απαντά ότι είναι μισθωτοί και το 7,6 % απαντά ότι είναι αυτοαπασχολούμενοι. Έτσι, οι περισσότεροι από τους ερωτηθέντες θεωρούν εαυτόν μισθωτό, ανεξάρτητα από την κατάταξη που γίνεται από τις πλατφόρμες. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Η Επιτροπή εξετάζει το ζήτημα του εργασιακού καθεστώτος (21), λαμβάνοντας υπόψη ότι η διάκριση της εξαρτημένης εργασίας από τις ανεξάρτητες υπηρεσίες μπορεί να καθοριστεί σύμφωνα με τρία κριτήρια: την ύπαρξη εξαρτημένης σχέσης, τη φύση της εργασίας και τις αποδοχές. Τα κριτήρια αυτά ορίζονται για την εφαρμογή της έννοιας του εργαζομένου στην ΕΕ, αλλά η ανακοίνωση προσθέτει ότι τα δικαστήρια των κρατών μελών, στο πλαίσιο της εθνικής τους αρμοδιότητας, τείνουν να εφαρμόζουν την ίδια δέσμη κριτηρίων. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Η ΕΟΚΕ έχει εκδώσει γνωμοδότηση σύμφωνα με την οποία «τηρουμένων των εθνικών αρμοδιοτήτων, πρέπει να θεσπιστεί νομικό πλαίσιο για τους εργαζομένους που θα προσδιορίζει επακριβώς το εργασιακό τους καθεστώς: αξιοπρεπής αμοιβή και δικαίωμα συμμετοχής σε συλλογικές διαπραγματεύσεις, προστασία έναντι της αυθαιρεσίας, δικαίωμα “αποσύνδεσης” ώστε να διατηρείται ο χρόνος ψηφιακής απασχόλησης εντός των ορίων της αξιοπρέπειας κ.λπ.» (22). |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Η ευρωπαϊκή νομολογία, όσον αφορά τον ορισμό της έννοιας του εργαζομένου, δίνει έμφαση στην ύπαρξη εξαρτημένης σχέσης, στον οικονομικό και πραγματικό χαρακτήρα της υπηρεσίας και στην ύπαρξη αμοιβής (23). |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τη σημασία δύο αποφάσεων του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στη μία γίνεται σημαντική εξαίρεση στην εφαρμογή της ευρωπαϊκής νομοθεσίας περί ανταγωνισμού (C-67/96, Albany), αναφέρεται δε ότι, όταν η αρχή του ανταγωνισμού έρχεται σε σύγκρουση με την κοινωνική πολιτική, αναγνωρίζεται ότι η συλλογική σύμβαση εργασίας δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της νομοθεσίας περί ανταγωνισμού. Στην άλλη (C-413/13, FNV Kunsten Informatie), δηλώνεται η συμβατότητα της ευρωπαϊκής νομοθεσίας περί ανταγωνισμού με τις συλλογικές συμβάσεις και αποφασίζεται ότι οι αυτοαπασχολούμενοι ήταν «ψευδοαυτοαπασχολούμενοι». Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για την εργασία στις πλατφόρμες και δίνει τη δυνατότητα να αντιμετωπίζονται οι ψευδοαυτοαπασχολούμενοι στις πλατφόρμες ωσάν μισθωτοί (24). |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Επίσης, σε ορισμένα κράτη μέλη, όπως στην περίπτωση της Ιταλίας και της Γαλλίας, υπάρχει ήδη νομοθεσία που ακολουθεί αυτή την κατευθυντήρια γραμμή του ΔΕΕ (25). |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Πολλοί εργαζόμενοι στις πλατφόρμες δεν είναι εγγεγραμμένοι στην κοινωνική ασφάλιση και δεν έχουν τις κατάλληλες συνθήκες υγείας και ασφάλειας στην εργασία, παρά το γεγονός ότι τα δικαιώματα αυτά θεωρούνται θεμελιώδη και κατοχυρώνονται με τη νομοθεσία των χωρών, τις Συνθήκες, την ευρωπαϊκή νομοθεσία και τους διεθνείς κανόνες της ΔΟΕ (26). Η τρέχουσα πανδημική κρίση καθιστά προφανή τη σημασία της κοινωνικής ασφάλισης στις δημοκρατικές κοινωνίες, δεδομένου ότι τα συστήματα αυτά στήριξαν το εισόδημα μεγάλου μέρους του πληθυσμού και, παράλληλα, όσοι δεν συμπεριλαμβάνονταν σε αυτά τα συστήματα υπέστησαν επιδείνωση της ευάλωτης θέσης τους ως προς την κοινωνική προστασία και την υγεία. |
| --- | --- |

4.9.

5.   Μέσα πολιτικής για τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας στις ψηφιακές πλατφόρμες

| 5.1. | Η ΕΟΚΕ καταγράφει τον πρόσφατο προβληματισμό σχετικά με την ποικιλομορφία των εθνικών μέσων για την αντιμετώπιση των προκλήσεων που θέτουν οι πλατφόρμες (27). Μια δέσμη μέσων πιο διοικητικής και «δεσμευτικής» [«hard»] φύσεως (νομοθεσία, δικαστήρια και επιθεώρηση εργασίας)· μια άλλη πιο «ελαστικής» [«soft»] φύσεως (συλλογικές συμβάσεις (28), δράσεις σε πλατφόρμες και δράσεις εργαζομένων). |
| --- | --- |

5.1.

| 5.1.1. | Όσον αφορά τη νομοθεσία, αποσκοπεί σπανίως και λιγότερο στη βελτίωση των συνθηκών εργασίας και της κοινωνικής προστασίας από ό,τι στην αντιμετώπιση των προβλημάτων ανταγωνισμού, αν και σε πολλές χώρες έχει επεκταθεί η κοινωνική προστασία και για τους αυτοαπασχολούμενους· όσον αφορά τα δικαστήρια, υπάρχει αβεβαιότητα ως προς τον τρόπο επίλυσης συγκρούσεων ως προς το καθεστώς· όσον αφορά την επιθεώρηση εργασίας, αν και οι χώρες επιδιώκουν να ενισχύσουν την πτυχή αυτή, υφίστανται δυσκολίες κοινοποίησης όσον αφορά πολλές (επιγραμμικές) πλατφόρμες. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η νομοθεσία για τις πλατφόρμες πρέπει να επικεντρώνεται στα πιο σημαντικά προβλήματα της οικονομικής, της εργασιακής και της κοινωνικής ρύθμισης. |
| --- | --- |

5.1.1.

| 5.1.2. | Οι συλλογικές συμβάσεις είναι πολύ περιορισμένες (η ίδια η νομοθεσία περί ανταγωνισμού δυσχεραίνει τις συλλογικές συμβάσεις μεταξύ των «παρεχόντων ανεξάρτητες υπηρεσίες» και των πλατφορμών), ενώ σε ορισμένες χώρες υπάρχουν συλλογικές συμβάσεις (τομείς μεταφορών και διανομής)· όσον αφορά τις δράσεις στις πλατφόρμες, αυτές επικεντρώνονται στη διαχείριση των επικρίσεων στις πρακτικές τους, τη συμμετοχή τους σε εργοδοτικές οργανώσεις, την αυτορρύθμιση και την προσχώρηση σε κώδικες δεοντολογίας, την προσαρμογή ενεργειών, την παύση δραστηριότητας· οι δράσεις των εργαζομένων ποικίλλουν και περιλαμβάνουν διαμαρτυρίες και απεργίες· εμφανίζονται όχι μόνο στις «πλατφόρμες για εξειδικευμένες υπηρεσίες επί τόπου» (on-location skilled platforms), αλλά και σε άλλα είδη πλατφορμών, όπως συνέβη με το σχέδιο που δρομολόγησε η συνδικαλιστική οργάνωση IG Metall, το 2016, και η οποία, από κοινού με τις σουηδικές και τις αυστριακές συνδικαλιστικές οργανώσεις, οδήγησε στη Δήλωση της Φρανκφούρτης (Fair Crowd Work, 2016). |
| --- | --- |

5.1.2.

| 5.1.3. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί σημαντικό, στην οικονομία των πλατφορμών, να προωθηθούν κώδικες δεοντολογίας, στην κατάρτιση των οποίων θα συμμετέχουν οι ίδιες οι πλατφόρμες, οι εργαζόμενοι και οι καταναλωτές. |
| --- | --- |

5.1.3.

| 5.2. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι, παρά την πληθώρα μέσων που χρησιμοποιούνται για την κατοχύρωση και την προάσπιση αξιοπρεπών συνθηκών εργασίας στις πλατφόρμες, δεν έχει επιτευχθεί ακόμη κατάλληλη λύση. Οι περισσότερες πρωτοβουλίες έχουν καταγραφεί σε εθνικό επίπεδο, με διαφοροποιήσεις τόσο στη θέσπιση ειδικής νομοθεσίας όσο και στο νομοθετικό πλαίσιο για την εργασία, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις εισάγεται η έννοια μιας ενδιάμεσης κατηγορίας μεταξύ εξαρτημένης εργασίας (μισθωτών) και παροχής ανεξάρτητης εργασίας (αυτοαπασχολούμενων) (29). Η ΕΟΚΕ είναι της γνώμης ότι η λύση αυτή δεν είναι ικανοποιητική. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Η συχνότητα της προσφυγής στις επιθεωρήσεις εργασίας και στα δικαστήρια ποικίλλει από το ένα κράτος μέλος στο άλλο. Η προσφυγή στα δικαστήρια έχει οδηγήσει σε ανομοιόμορφες αποφάσεις, που σε ορισμένες περιπτώσεις ορίζουν ότι η σχέση εργασίας είναι εξαρτημένης φύσεως και σε άλλες περιπτώσεις ότι οι εργαζόμενοι σε πλατφόρμες είναι αυτοαπασχολούμενοι. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Η ΕΕ και τα κράτη μέλη της θα πρέπει να επικεντρωθούν στην έννοια της οικονομικής εξάρτησης και της υπαλληλικής σχέσης. Ο εργαζόμενος σε πλατφόρμα που η επιβίωσή του εξαρτάται κυρίως από τις αποδοχές που του προσφέρει η εργασία αυτή και υπόκειται σε υπαλληλική σχέση εργασίας είναι εξαρτημένος εργαζόμενος και δεν παρέχει ανεξάρτητες υπηρεσίες. Επίσης, οι αλγόριθμοι που χρησιμοποιούνται από τις πλατφόρμες θα πρέπει να αντιστοιχούν με τις υφιστάμενες προφορικές ή γραπτές οδηγίες για τη συμβατική εργασία. Η ΕΟΚΕ έχει ήδη εκδώσει θετική γνωμοδότηση για τις έννοιες αυτές (30). |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Η επιθεώρηση εργασίας πρέπει να ενισχυθεί ώστε να αποδίδει ιδιαίτερη προσοχή στους εργαζόμενους στις πλατφόρμες, ώστε να μην παραμένουν απροστάτευτοι και να μη διατηρούνται οι πρακτικές αθέμιτου ανταγωνισμού στις πλατφόρμες σε σύγκριση με τις άλλες επιχειρήσεις (31). |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ότι οι εργαζόμενοι πρέπει να καλύπτονται από την κοινωνική ασφάλιση και να υπάρχουν ενδεδειγμένες συνθήκες υγείας και ασφάλειας στην εργασία τους. Τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα υποστηρίζουν ότι όλοι οι εργαζόμενοι πρέπει να έχουν πρόσβαση στην κοινωνική ασφάλιση, ανεξάρτητα από τη φύση της εργασιακής τους σύμβασης. Σε αρκετές χώρες θεσπίζονται ειδικά συστήματα για τους αυτοαπασχολούμενους, ώστε να λαμβάνονται υπόψη οι ειδικές συνθήκες παροχής εργασίας. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | Στην Έκθεση της Παγκόσμιας Επιτροπής για το Μέλλον της Εργασίας (32) προτείνεται η ανάπτυξη ενός συστήματος διεθνούς διακυβέρνησης για τις πλατφόρμες (33). Η ΕΟΚΕ, στο πλαίσιο αυτό, έχει ήδη προτείνει «η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ο ΟΟΣΑ και η ΔΟΕ να εργαστούν από κοινού με τους κοινωνικούς εταίρους σε όλα τα κατάλληλα επίπεδα, καθώς και με τις οργανώσεις της ευρύτερης κοινωνίας των πολιτών, προκειμένου να αναπτύξουν τις κατάλληλες διατάξεις για αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας και την προστασία που απαιτείται» (34). |
| --- | --- |

5.7.

| 5.8. | Σε ό,τι αφορά τη φορολογία, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι όλοι οι παράγοντες της ψηφιακής οικονομίας οφείλουν να καταβάλλουν φόρους. Εν προκειμένω, η ΕΟΚΕ επικροτεί τις συστάσεις της ευρωπαϊκής πλατφόρμας για την αδήλωτη εργασία (35) ώστε να θεσπίσει η ΕΕ δεσμευτική νομική πράξη που να υποχρεώνει τις πλατφόρμες να αναφέρουν όλες τις συναλλαγές στις φορολογικές αρχές των χωρών στις οποίες δραστηριοποιούνται· να παρέχουν στις αρμόδιες φορολογικές αρχές τις αναγκαίες πληροφορίες για την εξασφάλιση της συμμόρφωσης με τη φορολογική νομοθεσία· να ενημερώνουν τους εργαζομένους για τα φορολογικά οφέλη και τις υποχρεώσεις τους και να προστατεύουν τους εργαζομένους από την ψευδή καταχώρισή τους ως αυτοαπασχολούμενων. |
| --- | --- |

5.8.

6.   Βέλτιστες πρακτικές για τη ρύθμιση της εργασίας στις πλατφόρμες

| 6.1. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι, σύμφωνα με διεθνείς μελέτες (36), η Επιτροπή και τα κράτη μέλη πρέπει να εξασφαλίζουν ενδεδειγμένες πολιτικές για τη ρύθμιση της αγοράς εργασίας, για τον κοινωνικό διάλογο και τις συλλογικές συμβάσεις, καθώς και για τα επαγγελματικά προσόντα. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.1.1. | Κατά τη ρύθμιση της αγοράς εργασίας, πρέπει να διασφαλίζεται ότι όλοι οι εργαζόμενοι έχουν πρόσβαση σε ένα σύνολο δικαιωμάτων και μέσων προστασίας, ανεξάρτητα από το εργασιακό τους καθεστώς ή το είδος της σύμβασής τους, καθώς και ότι το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα ορισμένων οικονομικών φορέων δεν θα μπορεί να επιτυγχάνεται μέσω της μη συμμόρφωσης με τις υποχρεώσεις και τις ευθύνες. |
| --- | --- |

6.1.1.

| 6.1.1.1. | Τα ασαφή όρια μεταξύ της αυτοαπασχόλησης και της εξαρτημένης εργασίας πρέπει να διευθετηθούν στο μέγιστο βαθμό, με την τυποποίηση και τη διασαφήνιση, στο μέτρο του δυνατού, των ορισμών αυτών, καθώς και τη μείωση της αβεβαιότητας για εργαζομένους και εργοδότες· |
| --- | --- |

6.1.1.1.

| 6.1.1.2. | Η ψευδής αυτοαπασχόληση πρέπει να αντιμετωπιστεί με την ενίσχυση της ικανότητας των επιθεωρήσεων εργασίας, τη μείωση των κινήτρων που θα έχουν οι επιχειρήσεις ώστε να καταχωρίζουν «ψευδώς» την εργασιακή σχέση, και με την επιβολή σημαντικών κυρώσεων για αυτές τις καταχρηστικές καταχωρίσεις· |
| --- | --- |

6.1.1.2.

| 6.1.1.3. | Σε διεθνές επίπεδο, θα πρέπει να δρομολογηθεί μια κοινή διαδικασία της Επιτροπής, του ΟΟΣΑ και της ΔΟΕ, η οποία να οδηγήσει σε πιθανή σύμβαση της ΔΟΕ για τις πλατφόρμες. |
| --- | --- |

6.1.1.3.

| 6.1.2. | Η ανισορροπία δυνάμεων μεταξύ πλατφορμών και εργαζομένων θα πρέπει να αντιμετωπιστεί μέσω του κοινωνικού διαλόγου και των συλλογικών συμβάσεων. Θα πρέπει να αντιμετωπιστούν οι καταχρηστικές πρακτικές στην αγορά και να ενισχυθεί η διαφάνεια όσον αφορά τις αμοιβές, τις πληροφορίες, τα δικαιώματα, τα καθήκοντα και τις ευθύνες. |
| --- | --- |

6.1.2.

| 6.1.2.1. | Πρέπει να προωθηθεί ο κοινωνικός διάλογος σε επίπεδο ΕΕ και κρατών μελών και οι συλλογικές συμβάσεις σε αυτά, προκειμένου, σε συνδυασμό με τη νομοθεσία, όπου χρειάζεται, να βελτιωθούν οι συνθήκες εργασίας. |
| --- | --- |

6.1.2.1.

| 6.1.2.2. | Ο ρόλος των οργανώσεων εργαζομένων και εργοδοτών είναι ουσιαστικής σημασίας για να καταστεί λειτουργική η εκπροσώπηση των συμφερόντων στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου. |
| --- | --- |

6.1.2.2.

| 6.1.3. | Πρέπει να εκπονηθούν κώδικες δεοντολογίας με τη συμμετοχή των πλατφορμών, των εργαζομένων και των καταναλωτών, που να περιλαμβάνουν τις βέλτιστες αρχές και προσανατολισμούς όσον αφορά τις αμοιβές, τις συνθήκες εργασίας και την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών. |
| --- | --- |

6.1.3.

| 6.1.4. | Τα κράτη μέλη πρέπει να εξασφαλίζουν ευκαιρίες κατάρτισης και σταδιοδρομίας για τους εργαζομένους, εφόσον αυτοί προέρχονται κυρίως από μειονεκτούσες ομάδες, μεταναστών και άλλες, με βασικά προβλήματα κατάρτισης. |
| --- | --- |

6.1.4.

Βρυξέλλες, 18 Σεπτεμβρίου 2020.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Luca JAHIER

---

(1)  ΕΕ C 303 της 19.8. 2016, σ. 54.

1

(2)  ΕΕ C 125 της 21.4.2017, σ. 10, σημείο 3.9.

2

(3)  C. Degryse, «Digitalisation of the economy and its impact on labour markets» [Ψηφιοποίηση της οικονομίας και αντίκτυπος στις αγορές εργασίας], έγγραφο εργασίας, 02.2016, σ. 7.

3

(4)  ΕΕ C 303 της 19.8.2016, σ. 54, ΕΕ C 283 της 10.8.2018, σ. 39, ΕΕ C 81 της 2.3.2018, σ. 145, ΕΕ C 125 της 21.4.2017, σ. 10, ΕΕ C 237 της 6.7.2018, σ. 1, ΕΕ C 75 της 10.3.2017, σ. 33.

4

(5)  ΟΟΣΑ, Προοπτικές για την απασχόληση του ΟΟΣΑ (Employment Outlook), 2019, σ. 55.

5

Employment Outlook

(6)  Z. Kildhoffer et. al., Study to gather evidence on the working conditions of platform workers (Μελέτη για τη συλλογή στοιχείων όσον αφορά τις συνθήκες εργασίας των εργαζομένων στις πλατφόρμες), Δεκέμβριος 2019, σ. 45.

6

et. al

Study to gather evidence on the working conditions of platform workers

(7)  Ομοίως, σ. 47.

7

Ομοίως

(8)  Z.Kilhoffer, όπ.π., σ. 48.

8

(9)  Αξίες 2015: 28,1 και 3,6 δισεκατομμύρια ευρώ, σύμφωνα με Z. Kilhoffer, όπ.π, σ. 48.

9

(10)  Z.Kilhoffer, όπ.π., σ. 15.

10

όπ.π.

(11)  Eurofound 2018, Employment and working conditions of selected types of platform work [Σηνθήκες εργασίας και απασχόλησης σε ορισμένα είδη εργασίας μέσω επιγραμμικών πλατφορμών] , σ. 9.

11

Employment and working conditions of selected types of platform work

(12)  Ό.π., σ. 15.

12

Ό.π.

(13)  ΔΟΕ, Policy responses to new forms of work. International governance of digital labour platforms [Μέτρα πολιτικής για τις νέες μορφές εργασίας: Παγκόσμια διακυβέρνηση των ψηφιακών πλατφορμών εργασίας], Απρίλιος 2019.

13

Policy responses to new forms of work. International governance of digital labour platforms

(14)  Βλέπε υποσημείωση 1.

14

(15)  Βλέπε υποσημείωση 1.

15

(16)  Ανακοίνωση της Επιτροπής με θέμα Ευρωπαϊκή ατζέντα για μια συνεργατική οικονομία, COM(2016) 356 final.

16

Ευρωπαϊκή ατζέντα για μια συνεργατική οικονομία

(17)  EU-OSHA 2017 Protecting Workers in the Online Platform Economy. An overview of regulatory and policy developments in the EU [EU-OSHA 2017, Προστασία των εργαζομένων στην οικονομία των διαδικτυακών πλατφορμών: Επισκόπηση ρυθμιστικών και πολιτικών εξελίξεων στην ΕΕ].

17

Protecting Workers in the Online Platform Economy. An overview of regulatory and policy developments in the EU

(18)  ΕΕ C 283 της 10.8.2018, σ. 39, σημείο 3.4.

18

(19)  Z.Kilhoffer, όπ.π., σ. 48-98.

19

όπ.π.,

(20)  COLLEEM (COLLaborative Economy and Employment) [Συνεργατική οικονομία και απασχόληση]. Βλ.: Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Platform Workers in Europe [Εργαζόμενοι σε πλατφόρμες στην Ευρώπη], 2018, σ. 4.

20

COLLaborative Economy and Employment

Platform Workers in Europe

(21)  Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Ευρωπαϊκή ατζέντα για τη συνεργατική οικονομία, 2016, σ. 11-13.

21

Ευρωπαϊκή ατζέντα για τη συνεργατική οικονομία

(22)  ΕΕ C 75 της 10.3.2017, σ. 33, σημείο 4.4.2.

22

(23)  Z.Kilhoffer, όπ.π., σ. 227.

23

όπ.π.,

(24)  Z.Kilhoffer, όπ.π., σ. 85.

24

όπ.π.,

(25)  Απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου αριθ. 1663/2020 (Ιταλία) και αριθ. 17-20.079 της 28ης Νοεμβρίου 2018 (Γαλλία).

25

(26)  Μεταξύ άλλων, η Σύμβαση αριθ. 102, του 1952, με τις μετέπειτα προσαρμογές.

26

(27)  Z.Kilhoffer, όπ.π., σ. 125-176.

27

όπ.π.,

(28)  Μολονότι οι συντάκτες χαρακτηρίζουν τις συλλογικές συμβάσεις ως «ελαστικές», είναι γεγονός ότι σε πολλά κράτη μέλη οι συλλογικές συμβάσεις έχουν ισχύ νόμου και αποτελούν «δεσμευτικό» μέσο.

28

(29)  Z.Kilhoffer, όπ.π., σ. 107.

29

όπ.π.,

(30)  ΕΕ C 75 της 10.3.2017, σ. 34, σημείο 1.4, και ΕΕ C 283 της 10.8.2018, σ. 39, σημείο 5.1.2.

30

(31)  Z.Kilhoffer, όπ.π., σ. 227.

31

όπ.π.,

(32)  ΔΟΕ, όπ.π.

32

όπ.π.

(33)  ΔΟΕ, Global Commission on the Future of Work (Παγκόσμια Επιτροπή για το Μέλλον της Εργασίας), Work for a Brighter Future [Εργασία για ένα λαμπρότερο μέλλον], Γενεύη, 2019.

33

Global Commission on the Future of Work

Work for a Brighter Future

(34)  ΕΕ C 125 της 21.4.2017, σ. 10, σημείο 3.9.

34

(35)  ΕΕ C 458 της 19.12. 2014, σ. 43.

35

(36)  ΟΟΣΑ, Προοπτικές για την απασχόληση του ΟΟΣΑ (Employment Outlook), 2019, σ. 32-36.

36

Employment Outlook

---

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1

ΨΗΦΙΑΚΕΣ ΠΛΑΤΦΟΡΜΕΣ: ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ

Με αυτήν τη μικρή χαρτογράφηση αποσκοπείται να δοθεί συνδρομή ώστε να εξευρεθούν «ορθές πρακτικές» για τις ψηφιακές πλατφόρμες, με κύρια πηγή τη δημοσίευση του Ευρωπαϊκού Συνδικαλιστικού Ινστιτούτου (ETUI): Isabelle Daugareilh και άλλοι,
  The platform economy and social law: Key issues in comparative perspective
  [Οικονομία των πλατφορμών και κοινωνικό δίκαιο: βασικά θέματα της συγκριτικής θεώρησης], ETUI, 2019 (1).

| | ΧΩΡΑ | ΠΡΑΚΤΙΚΗ |
| --- | --- | --- |
| 1 | Γερμανία | Το 2017 συστάθηκε Γραφείο Διαμεσολάβησης (Ombuds office) για την εφαρμογή του κώδικα δεοντολογίας για την εργασία σε πληθοπορισμό (crowdsourcing), από την IG Metall, τη γερμανική Crowdsourcing Association και 8 ψηφιακές πλατφόρμες. (2) |
| 2 | Αυστρία | Υπεγράφη (2019) συλλογική σύμβαση που καλύπτει μια εταιρεία διανομής γευμάτων και τους εργαζομένους (διανομείς), η οποία ισχύει από τον Ιανουάριο 2020. Το εργασιακό καθεστώς δεν είναι σαφές (3). |
| 3 | Βέλγιο | Υπάρχει μια επιτροπή (Commission administrative de règlement de la relation de travail) που λαμβάνει αποφάσεις για τον τρόπο κατάταξης μιας δεδομένης σχέσης εργασίας (4). |
| 4 | Δανία | Συλλογική σύμβαση του Ιουλίου 2018 μεταξύ της Hilfr (ΨΠ καθαρισμού) και μιας συνδικαλιστικής οργάνωσης. Οι εργαζόμενοι ξεκινούν να εργάζονται ως αυτοαπασχολούμενοι αλλά, στη συνέχεια, και μετά από 100 ώρες εργασίας υπογράφουν σύμβαση εργασίας (5). |
| 5 | Ισπανία | Οι εργαζόμενοι της ΨΠ Deliveroo δημιούργησαν (2017) μια πλατφόρμα στο διαδίκτυο Ridersxderechos για την προάσπιση των συμφερόντων τους. Το 2017, η UGT (Γενική Ένωση Εργαζομένων) ξεκινά τη διαδικτυακή πύλη Turespuestasindical (6). |
| 6 | Ισπανία | Το 2018, υπογράφεται η Διεπαγγελματική Συμφωνία της Καταλονίας για το διάστημα 2018-2020 μεταξύ των συνομοσπονδιών των εργοδοτών (Fomento del Trabajo, Pimec y Fepime) και των συνδικάτων (CC.OO και UGT). Η συμφωνία περιλαμβάνει ένα τμήμα σχετικά με την εργασία στις πλατφόρμες (7). |
| 7 | Γαλλία | Οι εργαζόμενοι σε πλατφόρμες διανομής τροφίμων δημιουργούν συνδικαλιστικές οργανώσεις (π.χ. Μπορντό) (8). |
| 8 | Ιταλία | Το 2019 θεσπίστηκε ειδική νομοθεσία για την εργασία στις ψηφιακές πλατφόρμες της περιοχής του Λάτσιο. Ο νόμος παρέχει ορισμό του «ψηφιακού εργαζόμενου» και θεσπίζει τα εφαρμοστέα δικαιώματα (9). |
| 9 | Ιταλία | Εθνική συλλογική σύμβαση για τον τομέα της εφοδιαστικής το 2018: θεσπίζει την κατηγορία του διανομέα (rider) την οποία χαρακτηρίζει ως εξαρτημένη εργασία. Ομοίως, για τη συλλογική σύμβαση με τη Laconsegna (ψηφιακή πλατφόρμα διανομής γευμάτων). Οι συμβάσεις αυτές έχουν υπογραφεί από τις συνδικαλιστικές οργανώσεις (10). |
| 10 | Ιταλία | Χάρτα Θεμελιωδών Δικαιωμάτων των Ψηφιακών Εργαζομένων (Χάρτα της Μπολόνια) υπογράφεται το 2018 μεταξύ του Επιμελητηρίου της Μπολόνια και 2 πλατφορμών (Sgnam και MyMenu). Δεν ρυθμίζει το εργασιακό καθεστώς των εργαζομένων (11). |
| 11 | Πορτογαλία | Ο Κώδικας Εργασίας θεσπίζει κριτήρια για το τεκμήριο ύπαρξης σύμβασης εργασίας. Η νομοθεσία για τις ψηφιακές πλατφόρμες μεταφορών (ο λεγόμενος «νόμος Uber») παραπέμπει ρητά στον Κώδικα Εργασίας όσον αφορά τον νομικό δεσμό που δημιουργείται μεταξύ του οδηγού και της πλατφόρμας (12). |
| 12 | Ελβετία | Συλλογική σύμβαση που καλύπτει τους διανομείς, υπογράφεται τον Φεβρουάριο 2019 μεταξύ μίας συνδικαλιστικής οργάνωσης και μίας ένωσης εργοδοτών (13). |
| 13 | Ευρωπαίοι κοινωνικοί εταίροι | Αυτόνομη συμφωνία-πλαίσιο των Ευρωπαίων κοινωνικών εταίρων για την ψηφιοποίηση — Ιούνιος 2020 (14). |
| ΨΠ = ψηφιακή πλατφόρμα |

ΧΩΡΑ

ΠΡΑΚΤΙΚΗ

1

Γερμανία

Το 2017 συστάθηκε Γραφείο Διαμεσολάβησης (Ombuds office) για την εφαρμογή του κώδικα δεοντολογίας για την εργασία σε πληθοπορισμό (crowdsourcing), από την IG Metall, τη γερμανική Crowdsourcing Association και 8 ψηφιακές πλατφόρμες. (2)

2

Αυστρία

Υπεγράφη (2019) συλλογική σύμβαση που καλύπτει μια εταιρεία διανομής γευμάτων και τους εργαζομένους (διανομείς), η οποία ισχύει από τον Ιανουάριο 2020. Το εργασιακό καθεστώς δεν είναι σαφές (3).

3

Βέλγιο

Υπάρχει μια επιτροπή (Commission administrative de règlement de la relation de travail) που λαμβάνει αποφάσεις για τον τρόπο κατάταξης μιας δεδομένης σχέσης εργασίας (4).

4

Δανία

Συλλογική σύμβαση του Ιουλίου 2018 μεταξύ της Hilfr (ΨΠ καθαρισμού) και μιας συνδικαλιστικής οργάνωσης. Οι εργαζόμενοι ξεκινούν να εργάζονται ως αυτοαπασχολούμενοι αλλά, στη συνέχεια, και μετά από 100 ώρες εργασίας υπογράφουν σύμβαση εργασίας (5).

5

Ισπανία

Οι εργαζόμενοι της ΨΠ Deliveroo δημιούργησαν (2017) μια πλατφόρμα στο διαδίκτυο Ridersxderechos για την προάσπιση των συμφερόντων τους. Το 2017, η UGT (Γενική Ένωση Εργαζομένων) ξεκινά τη διαδικτυακή πύλη Turespuestasindical (6).

6

Ισπανία

Το 2018, υπογράφεται η Διεπαγγελματική Συμφωνία της Καταλονίας για το διάστημα 2018-2020 μεταξύ των συνομοσπονδιών των εργοδοτών (Fomento del Trabajo, Pimec y Fepime) και των συνδικάτων (CC.OO και UGT). Η συμφωνία περιλαμβάνει ένα τμήμα σχετικά με την εργασία στις πλατφόρμες (7).

7

Γαλλία

Οι εργαζόμενοι σε πλατφόρμες διανομής τροφίμων δημιουργούν συνδικαλιστικές οργανώσεις (π.χ. Μπορντό) (8).

8

Ιταλία

Το 2019 θεσπίστηκε ειδική νομοθεσία για την εργασία στις ψηφιακές πλατφόρμες της περιοχής του Λάτσιο. Ο νόμος παρέχει ορισμό του «ψηφιακού εργαζόμενου» και θεσπίζει τα εφαρμοστέα δικαιώματα (9).

9

Ιταλία

Εθνική συλλογική σύμβαση για τον τομέα της εφοδιαστικής το 2018: θεσπίζει την κατηγορία του διανομέα (rider) την οποία χαρακτηρίζει ως εξαρτημένη εργασία. Ομοίως, για τη συλλογική σύμβαση με τη Laconsegna (ψηφιακή πλατφόρμα διανομής γευμάτων). Οι συμβάσεις αυτές έχουν υπογραφεί από τις συνδικαλιστικές οργανώσεις (10).

10

Ιταλία

Χάρτα Θεμελιωδών Δικαιωμάτων των Ψηφιακών Εργαζομένων (Χάρτα της Μπολόνια) υπογράφεται το 2018 μεταξύ του Επιμελητηρίου της Μπολόνια και 2 πλατφορμών (Sgnam και MyMenu). Δεν ρυθμίζει το εργασιακό καθεστώς των εργαζομένων (11).

11

Πορτογαλία

Ο Κώδικας Εργασίας θεσπίζει κριτήρια για το τεκμήριο ύπαρξης σύμβασης εργασίας. Η νομοθεσία για τις ψηφιακές πλατφόρμες μεταφορών (ο λεγόμενος «νόμος Uber») παραπέμπει ρητά στον Κώδικα Εργασίας όσον αφορά τον νομικό δεσμό που δημιουργείται μεταξύ του οδηγού και της πλατφόρμας (12).

12

Ελβετία

Συλλογική σύμβαση που καλύπτει τους διανομείς, υπογράφεται τον Φεβρουάριο 2019 μεταξύ μίας συνδικαλιστικής οργάνωσης και μίας ένωσης εργοδοτών (13).

13

Ευρωπαίοι κοινωνικοί εταίροι

Αυτόνομη συμφωνία-πλαίσιο των Ευρωπαίων κοινωνικών εταίρων για την ψηφιοποίηση — Ιούνιος 2020 (14).

ΨΠ = ψηφιακή πλατφόρμα

---

(1)  ETUI, 2019, Έγγραφο εργασίας 2019.10, σε επιμέλεια Isabelle Daugareilh, Christophe Degryse and Philippe Porchet The platform economy and Social law: Key issues in comparative perspective [Οικονομία των πλατφορμών και κοινωνικό δίκαιο: βασικά θέματα της συγκριτικής θεώρησης], σ. 57.

(2)  ΔΟΕ, Policy responses to new forms of work. International governance of digital labour platforms [Μέτρα πολιτικής για τις νέες μορφές εργασίας: Παγκόσμια διακυβέρνηση των ψηφιακών πλατφορμών εργασίας], Απρίλιος 2019.

(3)  Eurofound, βλ.: Platform economy initiatives (Πρωτοβουλίες στην οικονομία των πλατφορμών): https://www.eurofound.europa.eu/data/platform-economy/initiatives

(4)  ETUI, 2019, Έγγραφο εργασίας 2019.10, The platform economy and Social law: Key issues in comparative perspective [Οικονομία των πλατφορμών και κοινωνικό δίκαιο: βασικά θέματα της συγκριτικής θεώρησης], σ. 46. Βλ. δικτυακή πύλη https://commissionrelationstravail.belgium.be/fr/.

(5)  ETUI, 2019, Έγγραφο εργασίας 2019.10, The platform economy and Social law: Key issues in comparative perspective [Οικονομία των πλατφορμών και κοινωνικό δίκαιο: βασικά θέματα της συγκριτικής θεώρησης], σ. 42. Βλ. επίσης https://www.equaltimes.org/in-denmark-a-historic-collective?lang=en#.XsjN8DpKhPa.

(6)  ETUI, 2019, Έγγραφο εργασίας 2019.10, The platform economy and Social law: Key issues in comparative perspective [Οικονομία των πλατφορμών και κοινωνικό δίκαιο: βασικά θέματα της συγκριτικής θεώρησης], σ. 102 και 103. Βλ.επίσης https://twitter.com/ridersxderechos και https://www.ugt.es/turespuestasindicales.

(7)  ETUI, 2019, Έγγραφο εργασίας 2019.10, The platform economy and Social law: Key issues in comparative perspective [Οικονομία των πλατφορμών και κοινωνικό δίκαιο: βασικά θέματα της συγκριτικής θεώρησης], σ. 104-105.

(8)  ETUI, 2019, Έγγραφο εργασίας 2019.10, The platform economy and Social law: Key issues in comparative perspective [Οικονομία των πλατφορμών και κοινωνικό δίκαιο: βασικά θέματα της συγκριτικής θεώρησης], σ. 57.

(9)  ETUI, 2019, Έγγραφο εργασίας 2019.10, The platform economy and Social law: Key issues in comparative perspective [Οικονομία των πλατφορμών και κοινωνικό δίκαιο: βασικά θέματα της συγκριτικής θεώρησης], σ. 68. Δεν φαίνεται να ρυθμίζεται το καθεστώς του εργαζόμενου (μισθωτού/αυτοαπασχολούμενου).

(10)  ETUI, 2019, Έγγραφο εργασίας 2019.10, The platform economy and Social law: Key issues in comparative perspective [Οικονομία των πλατφορμών και κοινωνικό δίκαιο: βασικά θέματα της συγκριτικής θεώρησης], σ. 71-72.

(11)  ETUI, 2019, Έγγραφο εργασίας 2019.10, The platform economy and Social law: Key issues in comparative perspective [Οικονομία των πλατφορμών και κοινωνικό δίκαιο: βασικά θέματα της συγκριτικής θεώρησης], σ. 72.

(12)  Πορτογαλία: Νόμος 45/2018 της 10ης Αυγούστου.

(13)  ETUI, 2019, Έγγραφο εργασίας 2019.10, The platform economy and Social law: Key issues in comparative perspective [Οικονομία των πλατφορμών και κοινωνικό δίκαιο: βασικά θέματα της συγκριτικής θεώρησης], σ. 111-112.

(14)  Αυτόνομη συμφωνία-πλαίσιο των Ευρωπαίων κοινωνικών εταίρων για την ψηφιοποίηση.

---

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2

Οι ακόλουθες τροπολογίες, οι οποίες έλαβαν τουλάχιστον το ένα τέταρτο των εκπεφρασμένων ψήφων, απορρίφθηκαν κατά τη διάρκεια της συζήτησης:

Σημείο 2.9

Να τροποποιηθεί ως εξής:

| 2.9 | Καίριο στοιχείο της εργασίας σε πλατφόρμα είναι το καθεστώς του εργαζομένου. Γενικά, η πλατφόρμα λειτουργεί ως μεσάζων μεταξύ προσφοράς και ζήτησης και, ως εκ τούτου, δεν εκλαμβάνεται ως εργοδότης, καθώς δεν υφίσταται σχέση εξαρτημένης εργασίας. Έτσι, σε αυτή την κατάσταση, θεωρείται ότι παρέχει ανεξάρτητες υπηρεσίες και όχι μισθωτές, ενώ αποκλείεται η εφαρμογή της εργατικής νομοθεσίας (συμπεριλαμβανομένης της νομοθεσίας για την υγεία και την ασφάλιση), της κοινωνικής προστασίας και της φορολογίας. Η ΕΟΚΕ, παρότι θεωρεί ότι υπάρχουν πραγματικοί αυτοαπασχολούμενοι εργαζόμενοι, πιστεύει ότι πρέπει να μελετηθεί δεόντως σε όλες τις διαστάσεις της, από την ΕΕ και τα κράτη μέλη, η εφαρμογή της αρχής σύμφωνα με την οποία ο εργαζόμενος της πλατφόρμας θεωρείται μισθωτός μέχρι αποδείξεως του εναντίου, λαμβανομένων υπόψη των θεμελιωδών διαφορών μεταξύ μισθωτών και αυτοαπασχολούμενων (η φύση της εργασίας, η ύπαρξη εξαρτημένης σχέσης και οι αποδοχές). Με τον τρόπο αυτόν διασφαλίζεται ότι προστατεύονται τα συμφέροντα των εργαζομένων εκείνων που το βασικό τους εισόδημα προέρχεται από τις πλατφόρμες. Η ΕΟΚΕ, ωστόσο, θεωρεί ότι πρέπει να επιτραπεί στους πραγματικά αυτοαπασχολούμενους, που προφανώς το επιθυμούν, να συνεχίσουν να έχουν αυτό το καθεστώς. |
| --- | --- |

2.9

Καίριο στοιχείο της εργασίας σε πλατφόρμα είναι το καθεστώς του εργαζομένου. Γενικά, η πλατφόρμα λειτουργεί ως μεσάζων μεταξύ προσφοράς και ζήτησης και, ως εκ τούτου, δεν εκλαμβάνεται ως εργοδότης, καθώς δεν υφίσταται σχέση εξαρτημένης εργασίας. Έτσι, σε αυτή την κατάσταση, θεωρείται ότι παρέχει ανεξάρτητες υπηρεσίες και όχι μισθωτές, ενώ αποκλείεται η εφαρμογή της εργατικής νομοθεσίας (συμπεριλαμβανομένης της νομοθεσίας για την υγεία και την ασφάλιση), της κοινωνικής προστασίας και της φορολογίας. Η ΕΟΚΕ, παρότι θεωρεί ότι υπάρχουν πραγματικοί αυτοαπασχολούμενοι εργαζόμενοι, πιστεύει ότι πρέπει να μελετηθεί δεόντως σε όλες τις διαστάσεις της, από την ΕΕ και τα κράτη μέλη, η εφαρμογή της αρχής σύμφωνα με την οποία ο εργαζόμενος της πλατφόρμας θεωρείται μισθωτός μέχρι αποδείξεως του εναντίου, λαμβανομένων υπόψη των θεμελιωδών διαφορών μεταξύ μισθωτών και αυτοαπασχολούμενων (η φύση της εργασίας, η ύπαρξη εξαρτημένης σχέσης και οι αποδοχές). Με τον τρόπο αυτόν διασφαλίζεται ότι προστατεύονται τα συμφέροντα των εργαζομένων εκείνων που το βασικό τους εισόδημα προέρχεται από τις πλατφόρμες. Η ΕΟΚΕ, ωστόσο, θεωρεί ότι πρέπει να επιτραπεί στους πραγματικά αυτοαπασχολούμενους, που προφανώς το επιθυμούν, να συνεχίσουν να έχουν αυτό το καθεστώς.

Αιτιολογία

Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το καθεστώς του εργαζομένου αποτελεί αμφιλεγόμενο ζήτημα και ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα από πλευράς πολιτικής, όταν το κύριο αγαθό που συνιστά αντικείμενο εμπορικών συναλλαγών μέσω της πλατφόρμας είναι η εργασία. Η Επιτροπή εξετάζει το ζήτημα του εργασιακού καθεστώτος, λαμβάνοντας υπόψη ότι η διάκριση της εξαρτημένης εργασίας από τις ανεξάρτητες υπηρεσίες μπορεί να καθοριστεί σύμφωνα με τρία κριτήρια: την ύπαρξη εξαρτημένης σχέσης, τη φύση της εργασίας και τις αποδοχές. Τα κριτήρια αυτά ορίζονται για την εφαρμογή της έννοιας του εργαζομένου στην ΕΕ, ωστόσο, η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τίτλο Ευρωπαϊκή ατζέντα για τη συνεργατική οικονομία προσθέτει ότι τα δικαστήρια των κρατών μελών, στο πλαίσιο της εθνικής τους αρμοδιότητας, τείνουν να εφαρμόζουν την ίδια δέσμη κριτηρίων. Εφόσον υφίστανται αυτά τα κριτήρια, δεν υπάρχει ανάγκη πρόσθετης ρύθμισης όσον αφορά το καθεστώς του εργαζομένου σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Σε εθνικό επίπεδο έχουν αναληφθεί διάφορες πρωτοβουλίες, σε ορισμένες περιπτώσεις με την εισαγωγή της έννοιας μιας ενδιάμεσης κατηγορίας μεταξύ εξαρτημένης εργασίας και παροχής ανεξάρτητης εργασίας.

Όσον αφορά το καθεστώς του εργαζομένου, είναι επίσης ζωτικής σημασίας να σημειωθεί ότι, στην πρόσφατη αυτόνομη συμφωνία-πλαίσιο για την ψηφιοποίηση μεταξύ των ευρωπαίων κοινωνικών εταίρων, ορίζεται ότι αυτή καλύπτει όλους τους εργαζομένους και τους εργοδότες του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα, συμπεριλαμβανομένων των δραστηριοτήτων που χρησιμοποιούν επιγραμμικές πλατφόρμες όπου υπάρχει σχέση εργασίας, όπως αυτή ορίζεται σε εθνικό επίπεδο.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

| Υπέρ | 65 |
| --- | --- |
| Κατά | 99 |
| Αποχές | 13 |

Υπέρ

65

Κατά

99

Αποχές

13

Σημείο 5.4

Να τροποποιηθεί ως εξής:

| 5.4 | Κατά την εφαρμογή των γενικών κριτηρίων για το καθεστώς του εργαζομένου,
  Ηη ΕΕ και τα κράτη μέλη της θα πρέπει να επικεντρωθούν στην έννοια της οικονομικής εξάρτησης και της υπαλληλικής σχέσης, ως ένα από τα κύρια κριτήρια., προκειμένου να διασφαλιστούν δίκαιες συνθήκες εργασίας για τους εργαζομένους σε πλατφόρμες,
  Ο εργαζόμενος σε πλατφόρμα που η επιβίωσή τους εξαρτάται κυρίως από τις αποδοχές που τους προσφέρει η εργασία αυτήκαι υπόκειται σε υπαλληλική σχέση εργασίας είναι εξαρτημένος εργαζόμενος και δεν παρέχει ανεξάρτητες υπηρεσίες. Επίσης, οι αλγόριθμοι που χρησιμοποιούνται από τις πλατφόρμες θα πρέπει
  μπορούν να αντιστοιχούν
  θεωρηθούν δεσμευτικοί κατά τον ίδιο τρόπο όπως ισχύει με τις υφιστάμενες προφορικές ή γραπτές οδηγίες για τη συμβατική εργασία. Η ΕΟΚΕ έχει ήδη εκδώσει θετική γνωμοδότηση για τις έννοιες αυτές. |
| --- | --- |

5.4

Κατά την εφαρμογή των γενικών κριτηρίων για το καθεστώς του εργαζομένου,
  Ηη ΕΕ και τα κράτη μέλη της θα πρέπει να επικεντρωθούν στην έννοια της οικονομικής εξάρτησης και της υπαλληλικής σχέσης, ως ένα από τα κύρια κριτήρια., προκειμένου να διασφαλιστούν δίκαιες συνθήκες εργασίας για τους εργαζομένους σε πλατφόρμες,
  Ο εργαζόμενος σε πλατφόρμα που η επιβίωσή τους εξαρτάται κυρίως από τις αποδοχές που τους προσφέρει η εργασία αυτήκαι υπόκειται σε υπαλληλική σχέση εργασίας είναι εξαρτημένος εργαζόμενος και δεν παρέχει ανεξάρτητες υπηρεσίες. Επίσης, οι αλγόριθμοι που χρησιμοποιούνται από τις πλατφόρμες θα πρέπει
  μπορούν να αντιστοιχούν
  θεωρηθούν δεσμευτικοί κατά τον ίδιο τρόπο όπως ισχύει με τις υφιστάμενες προφορικές ή γραπτές οδηγίες για τη συμβατική εργασία. Η ΕΟΚΕ έχει ήδη εκδώσει θετική γνωμοδότηση για τις έννοιες αυτές.

Αιτιολογία

Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το καθεστώς του εργαζομένου αποτελεί αμφιλεγόμενο ζήτημα και ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα από πλευράς πολιτικής, όταν το κύριο αγαθό που συνιστά αντικείμενο εμπορικών συναλλαγών μέσω της πλατφόρμας είναι η εργασία. Η Επιτροπή εξετάζει το ζήτημα του εργασιακού καθεστώτος, λαμβάνοντας υπόψη ότι η διάκριση της εξαρτημένης εργασίας από τις ανεξάρτητες υπηρεσίες μπορεί να καθοριστεί σύμφωνα με τρία κριτήρια: την ύπαρξη εξαρτημένης σχέσης, τη φύση της εργασίας και τις αποδοχές. Τα κριτήρια αυτά ορίζονται για την εφαρμογή της έννοιας του εργαζομένου στην ΕΕ, ωστόσο, η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τίτλο Ευρωπαϊκή ατζέντα για τη συνεργατική οικονομία προσθέτει ότι τα δικαστήρια των κρατών μελών, στο πλαίσιο της εθνικής τους αρμοδιότητας, τείνουν να εφαρμόζουν την ίδια δέσμη κριτηρίων. Εφόσον υφίστανται αυτά τα κριτήρια, δεν υπάρχει ανάγκη πρόσθετης ρύθμισης όσον αφορά το καθεστώς του εργαζομένου σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Σε εθνικό επίπεδο έχουν αναληφθεί διάφορες πρωτοβουλίες, σε ορισμένες περιπτώσεις με την εισαγωγή της έννοιας μιας ενδιάμεσης κατηγορίας μεταξύ εξαρτημένης εργασίας και παροχής ανεξάρτητης εργασίας.

Όσον αφορά το καθεστώς του εργαζομένου, είναι επίσης ζωτικής σημασίας να σημειωθεί ότι, στην πρόσφατη αυτόνομη συμφωνία-πλαίσιο για την ψηφιοποίηση μεταξύ των ευρωπαίων κοινωνικών εταίρων, ορίζεται ότι αυτή καλύπτει όλους τους εργαζομένους και τους εργοδότες του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα, συμπεριλαμβανομένων των δραστηριοτήτων που χρησιμοποιούν επιγραμμικές πλατφόρμες όπου υπάρχει σχέση εργασίας, όπως αυτή ορίζεται σε εθνικό επίπεδο.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

| Υπέρ | 64 |
| --- | --- |
| Κατά | 98 |
| Αποχές | 14 |

Υπέρ

64

Κατά

98

Αποχές

14

Σημείο 5.8

Να τροποποιηθεί ως εξής:

| 5.8 | Η ΕΟΚΕ ζητεί τα εθνικά φορολογικά συστήματα να λάβουν υπόψη το φαινόμενο της συνεργατικής οικονομίας και των ψηφιακών πλατφορμών, τηρώντας παράλληλα τις αρχές που διέπουν ένα δίκαιο φορολογικό σύστημα, δηλαδή τη συνοχή, την προβλεψιμότητα και την ουδετερότητα, και εξασφαλίζοντας το δημόσιο συμφέρον μέσω της τήρησης των φορολογικών υποχρεώσεων από όλες τις ενδιαφερόμενες πλευρές
   (1)
  . Σε ό,τι αφορά τη φορολογία, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι όλοι οι παράγοντες της ψηφιακής οικονομίας οφείλουν να καταβάλλουν φόρους. Εν προκειμένω, η ΕΟΚΕ επικροτεί τις συστάσεις της ευρωπαϊκής πλατφόρμας για την αδήλωτη εργασία
   (2)

  ώστε να θεσπίσει η ΕΕ δεσμευτική νομική πράξη που να υποχρεώνει τις πλατφόρμες να αναφέρουν όλες τις συναλλαγές στις φορολογικές αρχές των χωρών στις οποίες δραστηριοποιούνται· να παρέχουν στις αρμόδιες φορολογικές αρχές τις αναγκαίες πληροφορίες για την εξασφάλιση της συμμόρφωσης με τη φορολογική νομοθεσία· να ενημερώνουν τους εργαζομένους για τα φορολογικά οφέλη και τις υποχρεώσεις τους και να προστατεύουν τους εργαζομένους από την ψευδή καταχώρισή τους ως αυτοαπασχολούμενων. |
| --- | --- |

5.8

Η ΕΟΚΕ ζητεί τα εθνικά φορολογικά συστήματα να λάβουν υπόψη το φαινόμενο της συνεργατικής οικονομίας και των ψηφιακών πλατφορμών, τηρώντας παράλληλα τις αρχές που διέπουν ένα δίκαιο φορολογικό σύστημα, δηλαδή τη συνοχή, την προβλεψιμότητα και την ουδετερότητα, και εξασφαλίζοντας το δημόσιο συμφέρον μέσω της τήρησης των φορολογικών υποχρεώσεων από όλες τις ενδιαφερόμενες πλευρές
   (1)
  . Σε ό,τι αφορά τη φορολογία, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι όλοι οι παράγοντες της ψηφιακής οικονομίας οφείλουν να καταβάλλουν φόρους. Εν προκειμένω, η ΕΟΚΕ επικροτεί τις συστάσεις της ευρωπαϊκής πλατφόρμας για την αδήλωτη εργασία
   (2)

  ώστε να θεσπίσει η ΕΕ δεσμευτική νομική πράξη που να υποχρεώνει τις πλατφόρμες να αναφέρουν όλες τις συναλλαγές στις φορολογικές αρχές των χωρών στις οποίες δραστηριοποιούνται· να παρέχουν στις αρμόδιες φορολογικές αρχές τις αναγκαίες πληροφορίες για την εξασφάλιση της συμμόρφωσης με τη φορολογική νομοθεσία· να ενημερώνουν τους εργαζομένους για τα φορολογικά οφέλη και τις υποχρεώσεις τους και να προστατεύουν τους εργαζομένους από την ψευδή καταχώρισή τους ως αυτοαπασχολούμενων.

Αιτιολογία

Η ΕΟΚΕ ενέκρινε πρόσφατα γνωμοδότηση σχετικά με τη φορολογία της συνεργατικής οικονομίας (γνωμοδότηση ECO/500 με θέμα «Φορολογία της συνεργατικής οικονομίας — απαιτήσεις υποβολής εκθέσεων») και κρίνεται σκοπιμότερο να γίνει αναφορά σε αυτό το συμφωνημένο κείμενο.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

| Υπέρ | 64 |
| --- | --- |
| Κατά | 97 |
| Αποχές | 14 |

Υπέρ

64

Κατά

97

Αποχές

14

Σημείο 1.8

Να τροποποιηθεί ως εξής:

| 1.8 | Η ΕΟΚΕ συνιστά στην ΕΕ και στα κράτη μέλη να κινηθούν προς την κατεύθυνση της ομοιομορφίας των εννοιών για να επιτευχθεί αξιοπρεπής εργασία στην οικονομία των πλατφορμών. Για τον σκοπό αυτό, και προκειμένου να διασφαλιστούν δίκαιες συνθήκες εργασίας ιδίως για τους εργαζομένους των οποίων η επιβίωση εξαρτάται κατά κύριο λόγο από τις αποδοχές που τους προσφέρει η εργασία αυτή, η Επιτροπή και τα κράτη μέλη πρέπει, κατά την εφαρμογή των γενικών κριτηρίων για το καθεστώς του εργαζομένου (εξαρτημένη σχέση εργασίας, φύση της εργασίας και αποδοχές), να επικεντρωθούν στα ακόλουθα κριτήρια: (i) οικονομική εξάρτηση και εξαρτημένη εργασία, καθώς ο εργαζόμενος που η επιβίωσή του εξαρτάται κατά κύριο λόγο από τις αποδοχές που του προσφέρει η εργασία αυτή έχει εξαρτημένη σχέση εργασίας και δεν είναι αυτοαπασχολούμενος· (ii) η εφαρμογή της αρχής σύμφωνα με την οποία ο εργαζόμενος της πλατφόρμας θεωρείται μισθωτός μέχρι αποδείξεως του εναντίου θα πρέπει να μελετηθεί δεόντως, σε όλες τις διαστάσεις της, λαμβανομένων υπόψη των θεμελιωδών διαφορών μεταξύ μισθωτών και αυτοαπασχολούμενων (φύση της εργασίας, ύπαρξη εξαρτημένης σχέσης και αποδοχές)· (iii) οι αλγόριθμοι που χρησιμοποιούνται από τις πλατφόρμες πρέπει
  μπορούν να αντιστοιχούν
  θεωρηθούν δεσμευτικοί κατά τον ίδιο τρόπο όπως ισχύει με τις υφιστάμενες προφορικές ή γραπτές οδηγίες για τη συμβατική εργασία. |
| --- | --- |

1.8

Η ΕΟΚΕ συνιστά στην ΕΕ και στα κράτη μέλη να κινηθούν προς την κατεύθυνση της ομοιομορφίας των εννοιών για να επιτευχθεί αξιοπρεπής εργασία στην οικονομία των πλατφορμών. Για τον σκοπό αυτό, και προκειμένου να διασφαλιστούν δίκαιες συνθήκες εργασίας ιδίως για τους εργαζομένους των οποίων η επιβίωση εξαρτάται κατά κύριο λόγο από τις αποδοχές που τους προσφέρει η εργασία αυτή, η Επιτροπή και τα κράτη μέλη πρέπει, κατά την εφαρμογή των γενικών κριτηρίων για το καθεστώς του εργαζομένου (εξαρτημένη σχέση εργασίας, φύση της εργασίας και αποδοχές), να επικεντρωθούν στα ακόλουθα κριτήρια: (i) οικονομική εξάρτηση και εξαρτημένη εργασία, καθώς ο εργαζόμενος που η επιβίωσή του εξαρτάται κατά κύριο λόγο από τις αποδοχές που του προσφέρει η εργασία αυτή έχει εξαρτημένη σχέση εργασίας και δεν είναι αυτοαπασχολούμενος· (ii) η εφαρμογή της αρχής σύμφωνα με την οποία ο εργαζόμενος της πλατφόρμας θεωρείται μισθωτός μέχρι αποδείξεως του εναντίου θα πρέπει να μελετηθεί δεόντως, σε όλες τις διαστάσεις της, λαμβανομένων υπόψη των θεμελιωδών διαφορών μεταξύ μισθωτών και αυτοαπασχολούμενων (φύση της εργασίας, ύπαρξη εξαρτημένης σχέσης και αποδοχές)· (iii) οι αλγόριθμοι που χρησιμοποιούνται από τις πλατφόρμες πρέπει
  μπορούν να αντιστοιχούν
  θεωρηθούν δεσμευτικοί κατά τον ίδιο τρόπο όπως ισχύει με τις υφιστάμενες προφορικές ή γραπτές οδηγίες για τη συμβατική εργασία.

Αιτιολογία

Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το καθεστώς του εργαζομένου αποτελεί αμφιλεγόμενο ζήτημα και ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα από πλευράς πολιτικής, όταν το κύριο αγαθό που συνιστά αντικείμενο εμπορικών συναλλαγών μέσω της πλατφόρμας είναι η εργασία. Η Επιτροπή εξετάζει το ζήτημα του εργασιακού καθεστώτος, λαμβάνοντας υπόψη ότι η διάκριση της εξαρτημένης εργασίας από τις ανεξάρτητες υπηρεσίες μπορεί να καθοριστεί σύμφωνα με τρία κριτήρια: την ύπαρξη εξαρτημένης σχέσης, τη φύση της εργασίας και τις αποδοχές. Τα κριτήρια αυτά ορίζονται για την εφαρμογή της έννοιας του εργαζομένου στην ΕΕ, ωστόσο, η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τίτλο Ευρωπαϊκή ατζέντα για τη συνεργατική οικονομία προσθέτει ότι τα δικαστήρια των κρατών μελών, στο πλαίσιο της εθνικής τους αρμοδιότητας, τείνουν να εφαρμόζουν την ίδια δέσμη κριτηρίων. Εφόσον υφίστανται αυτά τα κριτήρια, δεν υπάρχει ανάγκη πρόσθετης ρύθμισης όσον αφορά το καθεστώς του εργαζομένου σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Σε εθνικό επίπεδο έχουν αναληφθεί διάφορες πρωτοβουλίες, σε ορισμένες περιπτώσεις με την εισαγωγή της έννοιας μιας ενδιάμεσης κατηγορίας μεταξύ εξαρτημένης εργασίας και παροχής ανεξάρτητης εργασίας.

Όσον αφορά το καθεστώς του εργαζομένου, είναι επίσης ζωτικής σημασίας να σημειωθεί ότι, στην πρόσφατη αυτόνομη συμφωνία-πλαίσιο για την ψηφιοποίηση μεταξύ των ευρωπαίων κοινωνικών εταίρων, ορίζεται ότι αυτή καλύπτει όλους τους εργαζομένους και τους εργοδότες του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα, συμπεριλαμβανομένων των δραστηριοτήτων που χρησιμοποιούν επιγραμμικές πλατφόρμες όπου υπάρχει σχέση εργασίας, όπως αυτή ορίζεται σε εθνικό επίπεδο.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

| Υπέρ | 63 |
| --- | --- |
| Κατά | 99 |
| Αποχές | 15 |

Υπέρ

63

Κατά

99

Αποχές

15

Σημείο 1.13

Να τροποποιηθεί ως εξής:

| 1.13 | Η ΕΟΚΕ ζητεί τα εθνικά φορολογικά συστήματα να λάβουν υπόψη το φαινόμενο της συνεργατικής οικονομίας και των ψηφιακών πλατφορμών, τηρώντας παράλληλα τις αρχές που διέπουν ένα δίκαιο φορολογικό σύστημα, δηλαδή τη συνοχή, την προβλεψιμότητα και την ουδετερότητα, και εξασφαλίζοντας το δημόσιο συμφέρον μέσω της τήρησης των φορολογικών υποχρεώσεων από όλες τις ενδιαφερόμενες πλευρές
   (3)
  . Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να λάβει υπόψη τις συστάσεις της ευρωπαϊκής πλατφόρμας για την αντιμετώπιση της αδήλωτης εργασίας όσον αφορά τη φορολογία στην οικονομία των πλατφορμών. |
| --- | --- |

1.13

Η ΕΟΚΕ ζητεί τα εθνικά φορολογικά συστήματα να λάβουν υπόψη το φαινόμενο της συνεργατικής οικονομίας και των ψηφιακών πλατφορμών, τηρώντας παράλληλα τις αρχές που διέπουν ένα δίκαιο φορολογικό σύστημα, δηλαδή τη συνοχή, την προβλεψιμότητα και την ουδετερότητα, και εξασφαλίζοντας το δημόσιο συμφέρον μέσω της τήρησης των φορολογικών υποχρεώσεων από όλες τις ενδιαφερόμενες πλευρές
   (3)
  . Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να λάβει υπόψη τις συστάσεις της ευρωπαϊκής πλατφόρμας για την αντιμετώπιση της αδήλωτης εργασίας όσον αφορά τη φορολογία στην οικονομία των πλατφορμών.

Αιτιολογία

Η ΕΟΚΕ ενέκρινε πρόσφατα γνωμοδότηση σχετικά με τη φορολογία της συνεργατικής οικονομίας (γνωμοδότηση ECO/500 με θέμα «Φορολογία της συνεργατικής οικονομίας — απαιτήσεις υποβολής εκθέσεων») και κρίνεται σκοπιμότερο να γίνει αναφορά σε αυτό το συμφωνημένο κείμενο.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

| Υπέρ | 62 |
| --- | --- |
| Κατά | 99 |
| Αποχές | 15 |

Υπέρ

62

Κατά

99

Αποχές

15

---

(1)  Βλ. τη γνωμοδότηση ECO/500 με θέμα «Φορολογία της συνεργατικής οικονομίας — απαιτήσεις υποβολής εκθέσεων», η οποία εγκρίθηκε στον Ιούλιο του 2020 (ΕΕ C 364 της 28.10.2020, σ. 62).

(2)  ΕΕ C 458 της 19.12.2014, σ. 43.

(3)  Βλέπε υποσημείωση 38.

---

| 11.12.2020 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 429/187 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 429/187

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ψηφιοποίηση και βιωσιμότητα: Υφιστάμενη κατάσταση και ανάγκη δράσης από τη σκοπιά της κοινωνίας των πολιτών»

(διερευνητική γνωμοδότηση)

(2020/C 429/24)

| Εισηγητής: | ο κ. Peter SCHMIDT (DE-II) |
| --- | --- |
| Συνεισηγητής: | ο κ. István KOMOROCZKI (HU-I) |

Εισηγητής:

ο κ. Peter SCHMIDT (DE-II)

Συνεισηγητής:

ο κ. István KOMOROCZKI (HU-I)

| Αίτηση γνωμοδότησης | Γερμανική Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ, 7.4.2020 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| Αρμόδιο τμήμα | Τμήμα Γεωργία, αγροτική ανάπτυξη, περιβάλλον |
| Έγκριση από το τμήμα | 31.8.2020 |
| Έγκριση από την ολομέλεια | 17.9.2020 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 554 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 216/2/3 |

Αίτηση γνωμοδότησης

Γερμανική Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ, 7.4.2020

Νομική βάση

Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Αρμόδιο τμήμα

Τμήμα Γεωργία, αγροτική ανάπτυξη, περιβάλλον

Έγκριση από το τμήμα

31.8.2020

Έγκριση από την ολομέλεια

17.9.2020

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

554

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

216/2/3

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ πολιτικών οι οποίες εδραιώνουν περαιτέρω μια ψηφιακή οικονομία εμποτισμένη με τις αξίες της κοινωνίας μας, διασφαλίζοντας έτσι την όσο το δυνατόν συμμετοχικότερη ανάπτυξη μιας οικονομίας ψηφιακής ευημερίας που θα παρέχει τη δυνατότητα στους εργαζόμενους, τους καταναλωτές, τις ΜΜΕ, τις μεγάλες επιχειρήσεις και τους μη κερδοσκοπικούς οικονομικούς φορείς να επωφεληθούν εξίσου, ιδίως στις αγροτικές περιοχές. Στις πολιτικές αυτές συγκαταλέγονται τα εξής:






  — | χάραξη δημοσιονομικής πολιτικής προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι ψηφιακές επιχειρήσεις καταβάλλουν το μερίδιο των φόρων που τους αναλογεί, |
| --- | --- | --- |

1.1.

—

χάραξη δημοσιονομικής πολιτικής προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι ψηφιακές επιχειρήσεις καταβάλλουν το μερίδιο των φόρων που τους αναλογεί,

| — | θέσπιση διακριτού σώματος δικαίου για την προστασία των δεδομένων στον χώρο εργασίας, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και στο ηλεκτρονικό εμπόριο, βάσει του γενικού κανονισμού για την προστασία δεδομένων (ΓΚΠΔ), |
| --- | --- |

—

θέσπιση διακριτού σώματος δικαίου για την προστασία των δεδομένων στον χώρο εργασίας, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και στο ηλεκτρονικό εμπόριο, βάσει του γενικού κανονισμού για την προστασία δεδομένων (ΓΚΠΔ),

| — | προσαρμογή της ισχύουσας νομοθεσίας για τον ανταγωνισμό και τα μονοπώλια προκειμένου να ρυθμιστούν κανονιστικά οι αγορές ψηφιακών πλατφορμών, |
| --- | --- |

—

προσαρμογή της ισχύουσας νομοθεσίας για τον ανταγωνισμό και τα μονοπώλια προκειμένου να ρυθμιστούν κανονιστικά οι αγορές ψηφιακών πλατφορμών,

| — | προώθηση του λογισμικού και των εφαρμογών ανοικτού κώδικα, |
| --- | --- |

—

προώθηση του λογισμικού και των εφαρμογών ανοικτού κώδικα,

| — | υιοθέτηση προσέγγισης «δημόσιο χρήμα — δημόσια δεδομένα», με στόχο τη δημοσιοποίηση των δεδομένων ερευνών που χρηματοδοτούνται από πόρους του δημοσίου, |
| --- | --- |

—

υιοθέτηση προσέγγισης «δημόσιο χρήμα — δημόσια δεδομένα», με στόχο τη δημοσιοποίηση των δεδομένων ερευνών που χρηματοδοτούνται από πόρους του δημοσίου,

| — | χάραξη στρατηγικής πολιτικής της ΕΕ για τη διακυβέρνηση των δεδομένων, συμπεριλαμβανομένης νέας νομοθεσίας για τα «δημόσια δεδομένα». |
| --- | --- |

—

χάραξη στρατηγικής πολιτικής της ΕΕ για τη διακυβέρνηση των δεδομένων, συμπεριλαμβανομένης νέας νομοθεσίας για τα «δημόσια δεδομένα».

| 1.2. | Η ΕΟΚΕ καλεί τις εθνικές και τις τοπικές κυβερνήσεις να στηρίξουν τις συνεργατικές πλατφόρμες ανταλλαγής. Ζητεί επίσης τη θέσπιση διαφανών, δίκαιων και πράσινων αλυσίδων παραγωγής ΤΠΕ, τον καθορισμό φιλόδοξων ενεργειακών προτύπων, καθώς και την επέκταση της οδηγίας της ΕΕ για τον οικολογικό σχεδιασμό, και καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή:






  — | να προσαρμόσει τη νομοθεσία της ΕΕ με στόχο να καταστούν οι επιγραμμικές αγορές περισσότερο βιώσιμες και να χαράξει υπεύθυνες πολιτικές για τη συσκευασία, την παράδοση και την επιστροφή των δεμάτων, |
| --- | --- | --- |

1.2.

—

να προσαρμόσει τη νομοθεσία της ΕΕ με στόχο να καταστούν οι επιγραμμικές αγορές περισσότερο βιώσιμες και να χαράξει υπεύθυνες πολιτικές για τη συσκευασία, την παράδοση και την επιστροφή των δεμάτων,

| — | να διασφαλίσει την προστασία των μικρών επιχειρήσεων στην αγορά από μονοπωλιακές πλατφόρμες, |
| --- | --- |

—

να διασφαλίσει την προστασία των μικρών επιχειρήσεων στην αγορά από μονοπωλιακές πλατφόρμες,

| — | να διαμορφώσει ένα ολοκληρωμένο σύνολο κριτηρίων και δεικτών για βιώσιμα προϊόντα λογισμικού και μια ειδική άδεια για τα ψηφιακά προϊόντα, |
| --- | --- |

—

να διαμορφώσει ένα ολοκληρωμένο σύνολο κριτηρίων και δεικτών για βιώσιμα προϊόντα λογισμικού και μια ειδική άδεια για τα ψηφιακά προϊόντα,

| — | να βελτιώσει τον γενικό κανονισμό για την προστασία δεδομένων (ΓΚΠΔ) ως προς την επάρκεια και τη σύζευξη των δεδομένων, |
| --- | --- |

—

να βελτιώσει τον γενικό κανονισμό για την προστασία δεδομένων (ΓΚΠΔ) ως προς την επάρκεια και τη σύζευξη των δεδομένων,

| — | να επιβάλλει περιορισμούς στη διαδικτυακή διαφήμιση για τη δημιουργία χώρων άνευ διαφημίσεων. |
| --- | --- |

—

να επιβάλλει περιορισμούς στη διαδικτυακή διαφήμιση για τη δημιουργία χώρων άνευ διαφημίσεων.

| 1.3. | Η πανδημία COVID-19 προκάλεσε αιφνίδια και ραγδαία μείωση των μεταφορών, της παραγωγής και της κατανάλωσης, ενώ η αυξημένη χρήση των ΤΠΕ μετρίασε τις ενεργοβόρες πρακτικές στο πλαίσιο της εργασίας και του τρόπου ζωής. Η ΕΟΚΕ ζητεί να ληφθούν ενδεδειγμένα πολιτικά μέτρα για την εδραίωση των εν λόγω θετικών πτυχών μετά την πανδημία. Τούτο εγείρει, αναμφίβολα, ευρύτερα ζητήματα σχετικά με την ενεργειακή απόδοση του υπολογιστικού νέφους και των κέντρων δεδομένων που το συντηρούν. Παραδείγματος χάρη:






  — | κατάρτιση ενωσιακού καταλόγου των κέντρων δεδομένων (ο οποίος θα καλύπτει την ενεργειακή απόδοση, τον κύκλο ζωής, τα κατασκευαστικά υλικά κλπ.) και συστήματος μέγιστης απόδοσης προκειμένου να εξασφαλιστεί ότι τα κέντρα δεδομένων με τη βέλτιστη ενεργειακή απόδοση θα αποτελέσουν τον κανόνα, |
| --- | --- | --- |

1.3.

—

κατάρτιση ενωσιακού καταλόγου των κέντρων δεδομένων (ο οποίος θα καλύπτει την ενεργειακή απόδοση, τον κύκλο ζωής, τα κατασκευαστικά υλικά κλπ.) και συστήματος μέγιστης απόδοσης προκειμένου να εξασφαλιστεί ότι τα κέντρα δεδομένων με τη βέλτιστη ενεργειακή απόδοση θα αποτελέσουν τον κανόνα,

| — | επιβολή στα νέα κέντρα δεδομένων της απαίτησης να λειτουργούν κατά 100 % με ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, |
| --- | --- |

—

επιβολή στα νέα κέντρα δεδομένων της απαίτησης να λειτουργούν κατά 100 % με ανανεώσιμες πηγές ενέργειας,

| — | χρήση της τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ) για την υποστήριξη της κλιματικής και της ενεργειακής μετάβασης, |
| --- | --- |

—

χρήση της τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ) για την υποστήριξη της κλιματικής και της ενεργειακής μετάβασης,

| — | προώθηση μέτρων για βιώσιμες λύσεις στον τομέα της ΤΝ. |
| --- | --- |

—

προώθηση μέτρων για βιώσιμες λύσεις στον τομέα της ΤΝ.

| 1.4. | Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει την πρωταρχική σημασία της βιώσιμης ανάπτυξης έξυπνων πόλεων, συμπεριλαμβανομένων καινοτόμων προσεγγίσεων έναντι της ολοκληρωμένης κινητικότητας, της ενέργειας και του τουρισμού. |
| --- | --- |

1.4.

2.   Ιστορικό και θεμελίωση

| 2.1. | Η εν λόγω γνωμοδότηση ζητήθηκε από τη γερμανική Προεδρία του Συμβουλίου και επιδιώκει να διερευνήσει τις δύο κυρίαρχες παγκόσμιες τάσεις της ψηφιοποίησης και της βιωσιμότητας από τη σκοπιά της ευρωπαϊκής οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών. Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει τη συγκεκριμένη προσέγγιση που αποσκοπεί στην ευθυγράμμιση της πράσινης και της ψηφιακής μετάβασης διότι η ευθυγράμμιση αυτή είναι καθοριστικής σημασίας για τη μελλοντική ευημερία και ανθεκτικότητα της Ευρώπης. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Η ΕΕ έχει δεσμευθεί πλήρως για την υλοποίηση του θεματολογίου 2030 των Ηνωμένων Εθνών (1) και των 17 Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ) που εμπεριέχονται σε αυτό και ενεργεί στο πλαίσιο διεθνών συμφωνιών για το κλίμα, όπως η συμφωνία του Παρισιού (2). Για τη διασφάλιση της δέουσας υλοποίησής τους, η ΕΕ οφείλει να χαράξει και να οριστικοποιήσει μια συνολική στρατηγική στον τομέα της βιώσιμης ανάπτυξης. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει την Ευρωπαϊκή Πράσινη —και Κοινωνική— Συμφωνία (3) και το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασής της που αποσκοπούν στην πραγματοποίηση των απαιτούμενων μαζικών επενδύσεων για μια δίκαιη μετάβαση σε μια κλιματικά ουδέτερη οικονομία. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η ευρωπαϊκή πλατφόρμα ενδιαφερόμενων μερών για την κυκλική οικονομία (4) είναι ζωτικής σημασίας για την επίτευξη των στόχων του νέου σχεδίου δράσης για την κυκλική οικονομία (5) και προσβλέπει στη συνέχιση της εν λόγω συνεργασίας. Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι η ΕΕ οφείλει να διασφαλίσει τη συμβολή της ψηφιοποίησης στην υλοποίηση της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει την ενωσιακή δέσμη μέτρων ανάκαμψης και ανασυγκρότησης «Επόμενη Γενιά ΕΕ» (6), η οποία έχει ως στόχο τη στήριξη εκείνων που επλήγησαν περισσότερο από την κρίση της νόσου COVID-19. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Η πανδημία COVID-19 αποτελεί ευκαιρία για τη διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο μπορούμε να αναδιαμορφώσουμε και να ανανεώσουμε με καινοτόμο πνεύμα την οικονομία μας, προκειμένου να την καταστήσουμε περισσότερο βιώσιμη από περιβαλλοντική και κοινωνική άποψη· η κρίση δεν θα πρέπει να αποσπάσει την προσοχή της ΕΕ από τους στόχους της όσον αφορά το περιβάλλον και τη βιωσιμότητα. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Η ΕΟΚΕ έχει ήδη προκρίνει μια βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς οικονομία της ευημερίας (7) στην υπηρεσία τόσο των ανθρώπων όσο και του πλανήτη, πράγμα το οποίο συνεπάγεται τη δέουσα αξιοποίηση της ψηφιοποίησης για την επίτευξη αυτού του στόχου. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, «μια συστημική προσέγγιση της ΕΕ για τη βιώσιμη κατανάλωση (8) είναι ένα από τα απαραίτητα δομικά στοιχεία του στρατηγικού οράματος της ΕΟΚΕ για μια βιώσιμη οικονομία της ευημερίας στο πλαίσιο της οποίας δεν θα μείνει κανείς στο περιθώριο». |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Η ΕΟΚΕ έχει ταχθεί υπέρ μιας ευρωπαϊκής πορείας προς ένα ψηφιακό μέλλον (9), με βάση τις ευρωπαϊκές κοινωνικές αξίες και τα δεοντολογικά πρότυπα, προκειμένου να διασφαλιστεί η αξιοποίηση των ψηφιακών ευκαιριών για την οικονομία, με παράλληλη προστασία της ιδιωτικής ζωής και της αυτοδιάθεσής μας, καθώς και με σεβασμό των ορίων του Πλανήτη. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Στην πρόσφατη Λευκή Βίβλο της Επιτροπής για την τεχνητή νοημοσύνη (10) (ΤΝ) προτείνεται μια στρατηγική που αποσκοπεί στη διασφάλιση της υιοθέτηση της ΤΝ εντός της ΕΕ· η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τις φιλοδοξίες της Επιτροπής προκειμένου να καταστεί η ΕΕ διεθνής ηγέτιδα δύναμη της έρευνας και ανάπτυξης στον τομέα της ΤΝ και να βελτιωθεί, ως εκ τούτου, η παγκόσμια ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης (11). Ταυτόχρονα, η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της καλύτερης ενσωμάτωσης της στρατηγικής για την τεχνητή νοημοσύνη στις τρέχουσες στρατηγικές της ΕΕ για τη βιωσιμότητα. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Η ΕΟΚΕ καλεί όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη να εξετάσουν τον αντίκτυπο της ψηφιοποίησης σε διάφορους τομείς και στο σύνολο των ΣΒΑ όσον αφορά τις βασικές υποδομές, την αυτονόμηση και τον μετασχηματισμό. |
| --- | --- |

2.10.

3.   Προς μια κοινωνικά, περιβαλλοντικά και οικονομικά υγιή ψηφιοποίηση

| 3.1. | Ο προβληματισμός που επικράτησε κατά την αναστολή διαφόρων δραστηριοτήτων λόγω της πανδημίας COVID-19, κατέστησε σαφές ότι μια βιώσιμη ψηφιακή επανάσταση προϋποθέτει τόσο την ευθυγράμμιση με τους ανθρώπινους παράγοντες όσο και τη διατήρηση μη ψηφιακών λύσεων, με προσεκτική αξιολόγηση των σχετικών κινδύνων και συγκεκριμένη εστίαση στην ανθεκτικότητα. Ιδιαίτερη προτεραιότητα θα αποτελέσει η αντιμετώπιση του ψηφιακού χάσματος τόσο μεταξύ όσο και εντός των μεμονωμένων χωρών σε παγκόσμια κλίμακα, με ειδική έμφαση στα κράτη μέλη και με το βλέμμα στραμμένο στη διεύρυνση. Η αντιμετώπιση του ψηφιακού χάσματος εντός των κρατών μελών απαιτεί δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις· η πανδημία έφερε στο φως τόσο τις ευκαιρίες όσο και τα μειονεκτήματα της ψηφιακής επικοινωνίας, ιδίως για όσους ζουν σε αγροτικές περιοχές. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Η παρούσα γνωμοδότηση θα εστιάσει στον ΣΒΑ 8 (αξιοπρεπής εργασία), στον ΣΒΑ 12 (κατανάλωση και παραγωγή) και στον ΣΒΑ 13 (δράση για το κλίμα) (12) και θα προβεί, ως εκ τούτου, σε στενή σύνδεση των παραγόντων περιβαλλοντικής και κοινωνικής βιωσιμότητας. Η συσχέτιση των ανησυχιών αυτών έχει πρωταρχική σημασία για μια μορφή ψηφιοποίησης κατάλληλης για όλους μας. Άλλα ιδιαίτερα σημεία εστίασης περιλαμβάνουν την ψηφιακή εκπαίδευση (ΣΒΑ 4), τις έξυπνες πόλεις (ΣΒΑ 11) και την ηλεκτρονική υγεία (ΣΒΑ 3) και συνιστάται η ενδελεχέστερη ανάλυση των εν λόγω τομέων στο πλαίσιο της συμμετοχής της κοινωνίας των πολιτών στο μελλοντικό έργο της ΕΟΚΕ. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Η πανδημία μετέτρεψε πολλές από τις συνηθισμένες καθημερινές μας δραστηριότητες σε ευρείας κλίμακας δοκιμή υλοποίησης του ψηφιακού εγχειρήματος: οι κυβερνήσεις έκλεισαν προσωρινά τα σχολεία, καλώντας τους μαθητές, τους σπουδαστές και τους διδάσκοντες να εργάζονται διαδικτυακά, και οι εργοδότες χρειάστηκε να επανεξετάσουν τάχιστα την προσέγγισή τους όσον αφορά την εργασία εξ αποστάσεως. Καθώς οδεύουμε σιγά-σιγά προς την άρση των περιοριστικών μέτρων, οφείλουμε να διερευνήσουμε σε ποιο βαθμό η ψηφιοποίηση είναι επιθυμητή και ενδεδειγμένη και με ποιο τρόπο μπορούμε να διαφυλάξουμε την ενδογενεακή και τη διαγενεακή δικαιοσύνη, με σεβασμό των ΣΒΑ, στο πλαίσιο αυτής της διαδικασίας.
  Η ΕΟΚΕ καλεί όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη να εξετάσουν τις επιπτώσεις αυτού του απροσδόκητου «ψηφιακού βήματος προς τα εμπρός» στις ακόλουθες τρεις εκφάνσεις της ψηφιοποίησης: βασικές υποδομές, αυτονόμηση και μετασχηματισμός. Παραθέτουμε ως χαρακτηριστικό παράδειγμα το εκπαιδευτικό και εργασιακό μας περιβάλλον, αλλά συνιστούμε τη χρήση του για ευρετική διερεύνηση και σε άλλους τομείς με στόχο την καταγραφή των εν λόγω εκφάνσεων με τα οφέλη και τους κινδύνους που εμπεριέχουν. |
| --- | --- |

3.3.

Η ΕΟΚΕ καλεί όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη να εξετάσουν τις επιπτώσεις αυτού του απροσδόκητου «ψηφιακού βήματος προς τα εμπρός» στις ακόλουθες τρεις εκφάνσεις της ψηφιοποίησης: βασικές υποδομές, αυτονόμηση και μετασχηματισμός. Παραθέτουμε ως χαρακτηριστικό παράδειγμα το εκπαιδευτικό και εργασιακό μας περιβάλλον, αλλά συνιστούμε τη χρήση του για ευρετική διερεύνηση και σε άλλους τομείς με στόχο την καταγραφή των εν λόγω εκφάνσεων με τα οφέλη και τους κινδύνους που εμπεριέχουν.

3.3.1.   Βασικές ψηφιακές υποδομές

Παρότι θεωρούμε δεδομένο ότι το διαδίκτυο παρέχει σχεδόν καθολική πρόσβαση στη γνώση για πολλούς από εμάς στην Ευρώπη, οφείλουμε να συνεχίσουμε να δραστηριοποιούμαστε για τη βελτίωση της ποιότητας, της ασφάλειας, της αξιοπιστίας, της συμμετοχικότητας και της προσβασιμότητας των διαδικτυακών υπηρεσιών. Καθώς μεταβαίνουμε σε μια εποχή που κυριαρχείται όλο και περισσότερο από την τεχνητή νοημοσύνη, καθίσταται ζωτικής σημασίας η ανάλυση των επιστημονικών, κοινωνικών και παιδαγωγικών εμπειριών και επακόλουθων αυτής της αναπάντεχης κατάστασης, με συνεκτίμηση της πρόσφατης έκθεσης της UNESCO για την τεχνητή νοημοσύνη (13). Γνωρίζουμε ήδη τις σοβαρές κοινωνικές ανισότητες που προκύπτουν σε αυτό το πλαίσιο, συμπεριλαμβανομένης της έλλειψης ηλεκτρονικών συσκευών, κατάρτισης και συνδεσιμότητας.

Σύμφωνα με την αρχή της προφύλαξης, οι ενδεχόμενοι αρνητικοί παράγοντες θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν τον αυξημένο χρόνο παραμονής μπροστά σε μία οθόνη, την έκθεση γενικά σε διάφορες συσκευές, τη στάση του σώματος, την ακτινοβολία, τις ανησυχίες σχετικά με τον αντίκτυπο του 5G στην υγεία, τις ψευδείς ειδήσεις, τη διαδικτυακή απάτη, τον κυβερνοεκφοβισμό, καθώς και ζητήματα εποπτείας, που απαιτούν στο σύνολό τους περαιτέρω ενδελεχή διερεύνηση.

3.3.2.   Η ψηφιοποίηση ως εργαλείο αυτονόμησης

Μεταξύ των θετικών σημείων περιλαμβάνεται η εντυπωσιακή υπενθύμιση, η οποία έγινε προς όλους μας, των δυνατοτήτων που προσφέρει η ψηφιοποίηση ως εργαλείο αυτονόμησης στην καθημερινή μας ζωή. Παραδείγματος χάρη, το γεγονός ότι οι πληροφορίες είναι άμεσα διαθέσιμες καθιστά δυνατή την αυτόνομη δια βίου μάθηση και την ευέλικτη εργασία. Αυτό το ποικιλόμορφο και πλούσιο περιβάλλον περιλαμβάνει ηχητικά στοιχεία, βίντεο, κινούμενες εικόνες, εικονικά περιβάλλοντα κατάρτισης, ζωντανές συνομιλίες, επαυξημένη πραγματικότητα και εικονική πραγματικότητα για ένα ευρύ φάσμα θεμάτων που ανταποκρίνονται στον χρόνο που διαθέτουμε και στις ανάγκες μας, είτε είμαστε μαθητές, σπουδαστές, εργαζόμενοι, είτε άτομα που απλώς ενδιαφέρονται να αποκτήσουν νέες γνώσεις ή δεξιότητες.

Το διαδίκτυο λειτουργεί επίσης ως καταλύτης για τις δράσεις της κοινωνίας των πολιτών και αποδείχθηκε, ειδικότερα, ότι αποτελεί ισχυρό μέσο κινητοποίησης των πολιτών για την ανάληψη πολιτικής ή περιβαλλοντικής δράσης, όπως το κίνημα Fridays for Future (Παρασκευές για το μέλλον) ή όπως κατέδειξε θεαματικά η διοργάνωση διαδηλώσεων στο Χονγκ Κονγκ κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών.

Ταυτόχρονα, εκτιμούμε ότι η χρήση της ψηφιοποίησης «υψηλής τεχνολογίας» δεν οδηγεί απαραίτητα σε μεγαλύτερη βιωσιμότητα — π.χ. αυτόχθονες κοινότητες ή ομάδες ηλικιωμένων με προσεγγίσεις «χαμηλής τεχνολογίας» συνήθως ακολουθούν πιο βιώσιμες, μη ψηφιακές λύσεις.

3.3.3.   Η ψηφιοποίηση ως εργαλείο μετασχηματισμού

Τα διδάγματα που αντλήθηκαν από αυτήν την εμπειρία «παγκόσμιου εργαστηρίου» παρέχουν μια εξαιρετική ευκαιρία για την εξαγωγή συμπερασμάτων σχετικά με τον τρόπο κατά τον οποίο αυτή θα επηρεάσει τις μελλοντικές εξελίξεις, όπως στην περίπτωση του ιδανικού συνδυασμού κατάλληλα προσαρμοσμένης εξ αποστάσεως μάθησης και επιτόπιας εκπαίδευσης. Τα κορυφαία στην παγκόσμια κατάταξη εκπαιδευτικά ιδρύματα παρέχουν Μαζικά Ανοικτά Διαδικτυακά Μαθήματα (Massive Open Online Courses — MOOC), μέσω συνεργασιών όπως με το Coursera, που προσφέρουν σε όλους ορισμένα από τα πλεονεκτήματα ενός ονειρεμένου πανεπιστημίου.

Οι περιβαλλοντικές και κοινωνικές συνέπειες είναι εντυπωσιακές. Η πραγματοποίηση πολύ λιγότερων επαγγελματικών μετακινήσεων είχε ως αποτέλεσμα τη μείωση της ατμοσφαιρικής —και γενικότερα της περιβαλλοντικής— ρύπανσης, τον περιορισμό του θορύβου και τη μείωση του ψυχολογικού άγχους και η διατήρηση ορισμένων από αυτές τις νέες μορφές οργάνωσης θεωρείται πιθανή ακόμη και μετά την ανάκαμψη. Πολλοί διαθέτουν πλέον περισσότερο χρόνο στο σπίτι/με την οικογένειά τους και απευθύνονται κυρίως σε τοπικούς προμηθευτές, όπως τα καταστήματα αγροκτημάτων, αλλά είναι σαφές ότι ορισμένοι άλλοι αντιμετωπίζουν επίσης μεγάλες δυσκολίες.

Όσον αφορά τις υποδομές, παρέχεται μια ιδανική ευκαιρία για την αντιμετώπιση και την εξέταση ζητημάτων που σχετίζονται με τις κοινοτικές επενδύσεις και την αποδοτικότητα των δαπανών.

3.4.   ΣΒΑ 8: Αξιοπρεπής εργασία και οικονομία της ευημερίας

Η ψηφιοποίηση διανοίγει τεράστιες δυνατότητες για την οικονομία της ευημερίας. Ωστόσο, τα οφέλη είναι άνισα κατανεμημένα, με κίνδυνο συσσώρευσης αυξανόμενου μεριδίου του κεφαλαίου και των περιουσιακών στοιχείων στα χέρια περιορισμένου αριθμού παραγόντων. Οι περισσότερες ψηφιακές πλατφόρμες και επιχειρήσεις λογισμικού βρίσκονται στις ΗΠΑ και την Ασία (14). Οι ευρωπαϊκές ΜΜΕ εξαρτώνται από τις υπηρεσίες τους και χάνουν ένα μέρος των πωλήσεών τους λόγω της καταβολής δικαιωμάτων, παραδείγματος χάρη, μέσω της «εκτέλεσης παραγγελιών από την Amazon». Για την αντιμετώπιση αυτής της ολιγοπωλιακής τάσης, χρειάζεται η οικοδόμηση μιας χωρίς αποκλεισμούς οικονομίας της ευημερίας στην Ευρώπη. Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της χάραξης δημοσιονομικής πολιτικής προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι ψηφιακές επιχειρήσεις καταβάλλουν το μερίδιο των φόρων που τους αναλογεί (15).

3.4.1.   Η ψηφιοποίηση και οι επιδράσεις της στην απασχόληση

Η ψηφιοποίηση στο εργασιακό περιβάλλον προσφέρει πολλές ευκαιρίες για έναν επιθυμητό εξορθολογισμό της εργασίας (16), παραδείγματος χάρη στη χρήση συνεργατικών ρομπότ (cobot) (17), αλλά ενέχει συγχρόνως και ορισμένους κινδύνους που μπορούν να εξαλειφθούν μόνον εάν ενσωματωθεί πλήρως στις ευρωπαϊκές κοινωνικές μας αξίες και στα δεοντολογικά μας πρότυπα μέσω της υιοθέτησης μιας προσέγγισης για την «άσκηση ελέγχου από τον άνθρωπο». Οι ιδιαίτερες προκλήσεις που τίθενται σε αυτό το πλαίσιο είναι οι ακόλουθες:

| — | η διαφοροποίηση της αναλογίας των θέσεων εργασίας και των εσόδων στα νέα τμήματα της επιχειρηματικής δραστηριότητας, με ψηφιακές επιχειρήσεις που πραγματοποιούν περισσότερες πωλήσεις με λιγότερες θέσεις εργασίας. Οι περισσότερες επιστημονικές μελέτες εκτιμούν ότι οι καθαρές επιπτώσεις της ψηφιοποίησης στην αγορά εργασίας θα προκαλέσουν αύξηση της ανεργίας (18) (19) (20) (21) (22) (23). |
| --- | --- |

—

η διαφοροποίηση της αναλογίας των θέσεων εργασίας και των εσόδων στα νέα τμήματα της επιχειρηματικής δραστηριότητας, με ψηφιακές επιχειρήσεις που πραγματοποιούν περισσότερες πωλήσεις με λιγότερες θέσεις εργασίας. Οι περισσότερες επιστημονικές μελέτες εκτιμούν ότι οι καθαρές επιπτώσεις της ψηφιοποίησης στην αγορά εργασίας θα προκαλέσουν αύξηση της ανεργίας (18) (19) (20) (21) (22) (23).

| — | η επισφαλοποίηση των θέσεων εργασίας, λόγω της οποίας ενδέχεται να μειωθεί ο αριθμός των ατόμων που κατέχουν ικανοποιητικές και καλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας και να αυξηθεί ο αριθμός εκείνων που αναγκάζονται να εργαστούν υπό ασταθείς εργασιακές συνθήκες στη λεγόμενη οικονομία της περιστασιακής απασχόλησης (Gig Economy) που χαρακτηρίζεται από συμβάσεις εργασίας μερικής απασχόλησης, βραχείας διάρκειας ή μηδενικών ωρών εργασίας (24) (25) (26) (27) (28). |
| --- | --- |

—

η επισφαλοποίηση των θέσεων εργασίας, λόγω της οποίας ενδέχεται να μειωθεί ο αριθμός των ατόμων που κατέχουν ικανοποιητικές και καλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας και να αυξηθεί ο αριθμός εκείνων που αναγκάζονται να εργαστούν υπό ασταθείς εργασιακές συνθήκες στη λεγόμενη οικονομία της περιστασιακής απασχόλησης (Gig Economy) που χαρακτηρίζεται από συμβάσεις εργασίας μερικής απασχόλησης, βραχείας διάρκειας ή μηδενικών ωρών εργασίας (24) (25) (26) (27) (28).

| — | η πόλωση των εισοδημάτων, λόγω της μείωσης του ποσοστού του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος (ΑΕΠ) που αναλογεί στους μισθούς και της αύξησης (29) Hudson, «The Road to Debt Deflation, Debt Peonage, and Neofeudalism» (Ο δρόμος προς τον αποπληθωρισμό του χρέους, τη δουλεία λόγω του χρέους και τη νεοφεουδαρχία), 2017 (30) (31) (32). Αυτή η πόλωση των εισοδημάτων ενδέχεται να περιορίσει την αγοραστική δύναμη (33) (34) (35). |
| --- | --- |

—

η πόλωση των εισοδημάτων, λόγω της μείωσης του ποσοστού του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος (ΑΕΠ) που αναλογεί στους μισθούς και της αύξησης (29) Hudson, «The Road to Debt Deflation, Debt Peonage, and Neofeudalism» (Ο δρόμος προς τον αποπληθωρισμό του χρέους, τη δουλεία λόγω του χρέους και τη νεοφεουδαρχία), 2017 (30) (31) (32). Αυτή η πόλωση των εισοδημάτων ενδέχεται να περιορίσει την αγοραστική δύναμη (33) (34) (35).

| — | η τάση για εξωτερική ανάθεση της εργασίας και του ελέγχου της εργασίας. το κέρδος που θεωρείται ότι επιτυγχάνεται από πλευράς αυτονομίας κατά την εργασία από το σπίτι δεν πρέπει να αποβαίνει εις βάρος των συμφερόντων των εργαζομένων (π.χ. ασφαλής χώρος εργασίας, σταθερές συνθήκες εργασίας, δικαίωμα αποσύνδεσης και προστασία των δεδομένων στον χώρο εργασίας). Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ ζητεί την αυστηρή ερμηνεία του ΓΚΠΔ της ΕΕ και προτείνει τη θέσπιση διακριτού σώματος δικαίου για την προστασία των δεδομένων στον χώρο εργασίας. |
| --- | --- |

—

η τάση για εξωτερική ανάθεση της εργασίας και του ελέγχου της εργασίας. το κέρδος που θεωρείται ότι επιτυγχάνεται από πλευράς αυτονομίας κατά την εργασία από το σπίτι δεν πρέπει να αποβαίνει εις βάρος των συμφερόντων των εργαζομένων (π.χ. ασφαλής χώρος εργασίας, σταθερές συνθήκες εργασίας, δικαίωμα αποσύνδεσης και προστασία των δεδομένων στον χώρο εργασίας). Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ ζητεί την αυστηρή ερμηνεία του ΓΚΠΔ της ΕΕ και προτείνει τη θέσπιση διακριτού σώματος δικαίου για την προστασία των δεδομένων στον χώρο εργασίας.

| — | η στοχοθετημένη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης για τη βελτίωση της λειτουργίας της αγοράς εργασίας, π.χ. με την πρόβλεψη των αναγκών σε δεξιότητες ή των επιπτώσεων στις ώρες και στις συνθήκες εργασίας, με στόχο την επίτευξη μιας οικονομίας της ευημερίας. (Σε αυτό το πλαίσιο θα μπορούσαν να συμπεριληφθούν εκτιμήσεις σχετικά με τη θέσπιση ενός βασικού εισοδήματος, τη μείωση των ωρών εργασίας για τις θέσεις πλήρους απασχόλησης ή την πρόβλεψη εισφορών για τις χαμηλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας). |
| --- | --- |

—

η στοχοθετημένη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης για τη βελτίωση της λειτουργίας της αγοράς εργασίας, π.χ. με την πρόβλεψη των αναγκών σε δεξιότητες ή των επιπτώσεων στις ώρες και στις συνθήκες εργασίας, με στόχο την επίτευξη μιας οικονομίας της ευημερίας. (Σε αυτό το πλαίσιο θα μπορούσαν να συμπεριληφθούν εκτιμήσεις σχετικά με τη θέσπιση ενός βασικού εισοδήματος, τη μείωση των ωρών εργασίας για τις θέσεις πλήρους απασχόλησης ή την πρόβλεψη εισφορών για τις χαμηλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας).

3.4.2.   Απόκτηση ισχύος μέσω της συσσώρευσης δεδομένων

Η άνοδος των «ψηφιακών κολοσσών», με την επακόλουθη μονοπωλιακή και ολιγοπωλιακή τάση, προκάλεσε στρέβλωση του ανταγωνισμού. Επιπλέον, η συγκέντρωση πληροφοριών και γνώσεων έχει επιπτώσεις στην πολιτική κυριαρχία και στην προσωπική αυτοδιάθεση, δεδομένου ότι μεγάλο μέρος της διαδικτυακής κίνησης (π.χ. δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα και δεδομένα που σχετίζονται με την αγορά, ειδήσεις και δημόσιες συζητήσεις) βρίσκεται στα χέρια μικρού αριθμού παγκόσμιων (εκτός ΕΕ) εταιρειών ΤΠ. Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να προσαρμόσει το ισχύον δίκαιο που διέπει τον ανταγωνισμό και το μονοπώλιο με στόχο την κανονιστική ρύθμιση των αγορών ψηφιακών πλατφορμών (36). Επίσης, η ΕΟΚΕ επισημαίνει, αφενός, τη σημασία της προστασίας των δικαιωμάτων των πολιτών στο πλαίσιο του ΓΚΠΔ και, αφετέρου, την πτυχή της εκμετάλλευσης που ενέχει ο «κατασκοπευτικός καπιταλισμός» (surveillance capitalism), η οποία πρέπει να αναλυθεί και να συζητηθεί ανοιχτά.

Επιπλέον, οι πλατφόρμες, όπως η Amazon, λειτουργούν όλο και περισσότερο ως συμμετέχοντες στην αγορά εντός των δικών τους αγορών, ενώ παράλληλα ελέγχουν τις οικονομικές υποδομές (δηλαδή την πλατφόρμα αγορών, τα κανάλια διανομής και τις διαφημίσεις), όπου χιλιάδες ανταγωνιζόμενοι πωλητές προσφέρουν τα προϊόντα τους. Η Amazon χρησιμοποιεί τα εν λόγω δεδομένα που προέρχονται από τρίτους πωλητές για την προώθηση των δικών της προϊόντων, θέτοντας έτσι σε μειονεκτική θέση τους ανταγωνιστές της (37). Η αναθεώρηση της ενωσιακής νομοθεσίας περί ανταγωνισμού κατά το πρότυπο της ινδικής κανονιστικής ρύθμισης για τις άμεσες ξένες επενδύσεις (38) (ΑΞΕ) θα μπορούσε να συμβάλει στον εντοπισμό και στην τιμωρία τέτοιου είδους καταχρηστικών πρακτικών.

Η διασφάλιση της ουδετερότητας των νέων αγορών ψηφιακών πλατφορμών (39) είναι ζωτικής σημασίας για την εξασφάλιση ισότιμων όρων ανταγωνισμού σε όλους τους συμμετέχοντες στην αγορά. Η ΕΟΚΕ προτείνει την κανονιστική ρύθμιση των «φυσικών μονοπωλίων» στην ψηφιακή οικονομία, προκειμένου να αναληφθεί η διακυβέρνησή τους από την κοινωνία των πολιτών ή τις δημόσιες αρχές (40), πράγμα το οποίο συμπεριλαμβάνει τη διασφάλιση της διαλειτουργικότητας μεταξύ ανταγωνιστικών πλατφορμών για την επικράτηση συνθηκών ανταγωνισμού στην ψηφιακή αγορά, παραδείγματος χάρη μέσω της θέσπισης νομοθεσίας που θα διέπει τις υποχρεωτικές προκαθορισμένες διεπαφές για την ανταλλαγή πληροφοριών.

3.4.3.   Διακυβέρνηση των δεδομένων: Προς μια στρατηγικής σημασίας ενωσιακή πολιτική για τη διακυβέρνηση των δεδομένων

Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή και τα κράτη μέλη της ΕΕ να προωθήσουν το λογισμικό και τις εφαρμογές ανοικτού κώδικα ως εργαλεία για την ενθάρρυνση επιχειρηματικών μοντέλων και εφαρμογών που εξασφαλίζουν ανοικτή πρόσβαση και δίκαιο καταμερισμό των οφελών.

Επιπλέον, η ΕΟΚΕ συνιστά την υιοθέτηση προσέγγισης «δημόσιο χρήμα — δημόσια δεδομένα», η οποία θα επέβαλε στα έργα έρευνας και ανάπτυξης που χρηματοδοτούνται από πόρους του δημοσίου να δημοσιοποιούν τα δεδομένα, παραδείγματος χάρη, βάσει αδειών «creative commons» ή δημόσιων αδειών εκμετάλλευσης δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας.

Επιπλέον, η ΕΟΚΕ συνιστά τη χάραξη στρατηγικής σημασίας ενωσιακής πολιτικής με σκοπό την επίτευξη ισορροπίας μεταξύ της ευρύτερης δυνατής δημοσιοποίησης των δεδομένων, διασφαλίζοντας παράλληλα ότι οι δημόσιοι οικονομικοί φορείς και οι ΜΜΕ δεν θα απολέσουν τη βασική επιχειρηματική τους δραστηριότητα προς όφελος μεγάλων εταιρειών του διαδικτύου και των δεδομένων. Κατά το παρελθόν, τα απλά «ανοικτά δεδομένα» ωφελούσαν μονόπλευρα τις μεγάλες εταιρείες του διαδικτύου. Η ΕΟΚΕ ζητεί να προβλεφθούν «καταπιστεύματα δημόσιων δεδομένων» για την άσκηση διαμεσολαβητικής δραστηριότητας μεταξύ φορέων που παράγουν δεδομένα και/ή προτίθενται να κάνουν χρήση δεδομένων. Θα μπορούσαν να συσταθούν διάφορα καταπιστεύματα δημόσιων δεδομένων για δεδομένα σχετικά με την κινητικότητα, το αστικό περιβάλλον κλπ. Απαιτείται η θέσπιση νέας νομοθεσίας για την ανάθεση δημόσιας εντολής σε κυβερνητικές οργανώσεις ή οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών για τη διαχείριση των εν λόγω καταπιστευμάτων δημόσιων δεδομένων, συμπεριλαμβανομένης της λήψης αποφάσεων σχετικά τόσο με την πρόσβαση σε προϊόντα και υπηρεσίες όσο και με τον καταμερισμό των οφελών τους. Τα δεδομένα που αφορούν δημόσιες υπηρεσίες θα πρέπει να εξισορροπούν τις επιχειρηματικές καινοτομίες, τη δημόσια κυριαρχία, τα δικαιώματα καθολικής πρόσβασης και την ευημερία των πολιτών. Με το βλέμμα στραμμένο στο μέλλον, είναι ζωτικής σημασίας η περαιτέρω ανάπτυξη των τεχνολογιών αλυσίδας συστοιχιών και η εξασφάλιση αλγοριθμικής διαφάνειας.

3.5.   ΣΒΑ 12: Υπεύθυνη κατανάλωση και παραγωγή

Οι ψηφιακές εφαρμογές διαθέτουν τεράστιες δυνατότητες για την προώθηση της βιώσιμης κατανάλωσης (41) και, ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ καλεί τις εθνικές και τις τοπικές κυβερνήσεις να στηρίξουν τις συνεργατικές πλατφόρμες ανταλλαγής, καθώς και τις πλατφόρμες ηλεκτρονικού εμπορίου που προσφέρουν βιώσιμα προϊόντα (42). Ένα νέο έξυπνο και βιώσιμο σύστημα για την επισήμανση βιώσιμων τροφίμων, όπως προτάθηκε πρόσφατα από την ΕΟΚΕ, θα παρέχει ολοκληρωμένη πληροφόρηση σχετικά με τα προϊόντα (43) με σκοπό την προώθηση βιώσιμων επιλογών των καταναλωτών και θα συμβάλλει σε υγιεινότερη διατροφή (44).

Για την ενίσχυση της βιωσιμότητας των διαδικτυακών αγορών, η ΕΟΚΕ προτείνει τη θέσπιση νομοθεσίας της ΕΕ με στόχο την προώθηση ορθών πρακτικών για τη μείωση των επιστρεφόμενων συσκευασιών (π.χ. με τον περιορισμό των δωρεάν επιστροφών) (45), την απαγόρευση της καταστροφής των επιστρεφόμενων συσκευασιών, τις παραδόσεις προϊόντων σε δέσμες και την αύξηση των ποσοστών χρησιμοποίησης των φορτηγών μεταφοράς.

Το 60 % του συνολικού όγκου κίνησης δεδομένων είναι βίντεο συνεχούς ροής. Όπως κατέδειξε ο εκούσιος κατ’οίκον περιορισμός κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19, οι εναλλακτικές λύσεις χαμηλής ευκρίνειας είναι ευρέως αποδεκτές και περισσότερο βιώσιμες και χρήζουν, ως εκ τούτου, ενθάρρυνσης.

3.5.1.   Βιώσιμες ΤΠΕ

Κατά την παραγωγή υλισμικού ΤΠΕ θα πρέπει να εφαρμόζονται τα πρότυπα της κυκλικής οικονομίας. Μεταξύ των ζητημάτων προς αντιμετώπιση περιλαμβάνεται η εξόρυξη σπανίων γαιών και άλλων υλικών, καθώς και η παραγωγή τεχνολογικών προϊόντων, που πραγματοποιούνται συχνά υπό κακές εργασιακές και περιβαλλοντικές συνθήκες (π.χ. στην Κίνα και σε άλλες χώρες του νότιου ημισφαιρίου).

Η ΕΟΚΕ αιτείται μεγαλύτερη διαφάνεια στις αλυσίδες παραγωγής ΤΠΕ. Η επέκταση της οδηγίας της ΕΕ για τον οικολογικό σχεδιασμό (46) είναι αναγκαία με στόχο τη συμπερίληψη ολοκληρωμένων προτύπων παραγωγής όσον αφορά, μεταξύ άλλων, τα εξής: i) βιώσιμα υλικά (ανακυκλωμένοι και ανανεώσιμοι πόροι)· ii) σχεδιασμό υλισμικού (μεγιστοποίηση της διάρκειας ζωής των προϊόντων τα οποία πρέπει να είναι αρθρωτά και επισκευάσιμα)· iii) επικαιροποιήσεις λογισμικού έως το τέλος της φυσικής διάρκειας ζωής ενός προϊόντος· iv) παρατεταμένες περιόδους εγγύησης· v) επαναχρησιμοποίηση συσκευών που εξακολουθούν να λειτουργούν και αύξηση της ανακύκλωσης των υλικών· vi) φιλόδοξα ενεργειακά πρότυπα, συμπεριλαμβανομένης μιας δυναμικής κανονιστικής ρύθμισης μέγιστης απόδοσης στο πλαίσιο της οποίας το πιο αποδοτικό από ενεργειακή άποψη προϊόν καθίσταται το ελάχιστο πρότυπο· vii) πρότυπα βιωσιμότητας για την ανάπτυξη λογισμικού και εφαρμογών τα οποία να παρέχουν κίνητρα στους προγραμματιστές για τον σχεδιασμό λογισμικού με μέλημα την ελάχιστη δυνατή κίνηση δεδομένων και χρήση υλισμικού. Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει το μανιφέστο της Karlskrona για βιώσιμο σχεδιασμό, και καλεί την Επιτροπή να θεσπίσει συνολικά κριτήρια για βιώσιμα προϊόντα λογισμικού (47) (48).

3.5.2.   Διαφανείς αλυσίδες παραγωγής

Η ψηφιοποίηση πρέπει να προάγει τη διαφάνεια και την υπευθυνότητα κατά μήκος των αλυσίδων παραγωγής. Η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρόταση σχετικά με την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία που διατυπώθηκε εκ νέου από τη γερμανική κυβέρνηση στο πρόσφατο «Θεματολόγιο ψηφιακής πολιτικής για το περιβάλλον» ενόψει της καθιέρωσης «ειδικής άδειας για τα ψηφιακά προϊόντα», με ενημέρωση σχετικά με τα υλικά και τα πρότυπα παραγωγής για τον εντοπισμό δυνητικών ελλείψεων στο πλαίσιο της βιώσιμης παραγωγής, σύμφωνα με την ευρωπαϊκή στρατηγική για την εταιρική κοινωνική ευθύνη (ΕΚΕ) (49), συμπεριλαμβανομένων επίσης των εργασιακών προτύπων.

3.5.3.   Ενίσχυση των συνεργατικών πλατφορμών

Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή και τα κράτη μέλη της ΕΕ να προωθήσουν την ανάπτυξη συνεργατικών διαδικτυακών πλατφορμών που θα ασκούν ουδέτερη διαμεσολαβητική δραστηριότητα για την καλύτερη κατανομή των οφελών μεταξύ παραγωγών/παρόχων υπηρεσιών και θα συμπεριλαμβάνουν τους πολίτες/καταναλωτές στη διακυβέρνηση, τη λήψη αποφάσεων και τον καταμερισμό των οφελών.

Παραδείγματος χάρη, η ομοσπονδία CoopCycle που τελεί υπό συνεργατική διαχείριση παρέχει την πλατφόρμα λογισμικού για τους συνεταιρισμούς διανομής ποδηλάτων σε εννέα ευρωπαϊκές πόλεις. Η πλατφόρμα ενοικίασης ακινήτων Fairbnb περιλαμβάνει μεταξύ των ενδιαφερομένων μερών της τους δήμους και τις περιφέρειες. Με τη διάθεση του 50 % των εσόδων της σε έργα της τοπικής κοινότητας, προωθεί μια νέα αντίληψη του ευρωπαϊκού τουρισμού που ωφελεί τόσο τους ταξιδιώτες όσο και τους ιδιοκτήτες των ενοικιαζόμενων ακινήτων.

Η ΕΟΚΕ ζητεί την παροχή πολιτικής στήριξης με στόχο να προαχθεί η περαιτέρω διάδοση των πλατφορμών αυτών σε ολόκληρη την Ευρώπη. Οι κανονισμοί περί δημοσίων συμβάσεων θα ήταν σκόπιμο να προσαρμοστούν προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι τοπικές αρχές θα έχουν τη δυνατότητα να παρέχουν προνομιακή μεταχείριση στις εν λόγω πλατφόρμες.

3.5.4.   Διαδικτυακή διαφήμιση και κατανάλωση

Η ΕΟΚΕ ανησυχεί για την αυξανόμενη τάση των πλατφορμών ηλεκτρονικού εμπορίου να προωθούν μη βιώσιμες μορφές κατανάλωσης. Η παρακολούθηση των αποφάσεων διαδικτυακών αγορών και η εξατομίκευση των διαφημίσεων ενισχύουν τη μη βιώσιμη μαζική κατανάλωση. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η χρήση δεδομένων για σκοπούς τρίτων δεν αντιμετωπίζεται δεόντως από τον ΓΚΠΔ και καλεί την Επιτροπή να ενισχύσει την εν λόγω νομοθεσία ως προς τις αρχές της επάρκειας των δεδομένων (ελαχιστοποίηση των δεδομένων) και της σύζευξης των δεδομένων.

Η ΕΟΚΕ ζητεί επίσης να επιβληθούν περιορισμοί στη διαδικτυακή διαφήμιση. Σε πολλά κράτη μέλη, οι διαφημίσεις απαγορεύονται σε δημόσιους χώρους, όπως τα σχολεία. Η ΕΟΚΕ προτίθεται να υποστηρίξει τους χώρους άνευ διαφημίσεων στο διαδίκτυο, ιδίως όσον αφορά τις μηχανές αναζήτησης και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι δύο εταιρείες των ΗΠΑ —η Google και το Facebook— καρπώνονται σχεδόν το ήμισυ των συνολικών εσόδων από διαδικτυακές διαφημίσεις (άνω των 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ ετησίως (50)).

Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει πρωτοβουλίες όπως ο «Bοηθός πράσινης κατανάλωσης» που βασίζεται στην ΤΝ και αναπτύσσεται επί του παρόντος από το Einstein Centre Digital Future (Κέντρο Einstein «Ψηφιακό Μέλλον») και το Ecosia.org, το οποίο σκοπεύει να προωθήσει μηχανές αναζήτησης για να βοηθήσει τους καταναλωτές να αγοράζουν πιο βιώσιμα προϊόντα και υπηρεσίες.

3.6.   ΣΒΑ 13: Δράση για το Κλίμα

3.6.1.   Η ψηφιοποίηση στην υπηρεσία της προστασίας του περιβάλλοντος και της καταπολέμησης της κλιματικής αλλαγής

Η ΕΟΚΕ επικροτεί τις ψηφιακές λύσεις που συμβάλλουν στην προστασία του περιβάλλοντος και στον μετασχηματισμό των μεταφορών, των ενεργειακών συστημάτων, των κτιρίων, της γεωργίας και άλλων τομέων προς την κατεύθυνση της βιωσιμότητας. Παραδείγματος χάρη, μια ελβετική μελέτη κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι ΤΠΕ θα μπορούσαν να εξοικονομήσουν έως και 6,99 εκατομμύρια τόνους ισοδύναμων εκπομπών CO2 (CO2e) ετησίως, με δικό τους «αποτύπωμα άνθρακα» ανερχόμενο σε 2,69 εκατομμύρια τόνους CO2e ετησίως (51). Σύμφωνα με άλλες μελέτες υπάρχουν ακόμη μεγαλύτερες δυνατότητες (52). Ωστόσο, η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η συνολική ψηφιοποίηση της οικονομίας και της κοινωνίας δεν έχουν μέχρι στιγμής συμβάλει στη μείωση της ενεργειακής ζήτησης και των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα (53). Συνεπώς, η αξιοποίηση των δυνατοτήτων των ΤΠΕ για τη συμβολή στην προστασία του κλίματος και του περιβάλλοντος προϋποθέτει πολιτικές στήριξης, παραδείγματος χάρη για την άμβλυνση των επιπτώσεων του φαινομένου της αναπήδησης και της επαγωγής.

3.6.2.   Ενεργειακή κατανάλωση των κέντρων διακομιστών

Το υπολογιστικό νέφος αποτελείται από φυσικά κέντρα δεδομένων, τα οποία απαιτούν υψηλή ένταση πόρων για τη δημιουργία τους και υψηλή κατανάλωση ενέργειας για τη λειτουργία τους. Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να συνεργαστεί με τα κράτη μέλη της ΕΕ για την κατάρτιση ενωσιακού καταλόγου των κέντρων δεδομένων, ο οποίος θα καλύπτει την ενεργειακή απόδοση, τον κύκλο ζωής και τα κατασκευαστικά υλικά. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ διάκειται ευνοϊκά στην έκδοση νομοθετικής πράξης της Επιτροπής για την ενσωμάτωση των κέντρων δεδομένων στις αστικές κατοικίες ή στις εμπορικές ζώνες με στόχο τη βέλτιστη δυνατή χρήση της απορριπτόμενης θερμότητας.

Η ΕΟΚΕ συνιστά τη θέσπιση ενός συστήματος μέγιστης απόδοσης προκειμένου να εξασφαλιστεί ότι τα κέντρα δεδομένων με τη βέλτιστη ενεργειακή απόδοση θα αποτελέσουν τον κανόνα. Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της σύναψης κοινής συμφωνίας μεταξύ των κρατών μελών για την ανάθεση της κατασκευής νέων κέντρων δεδομένων που θα χρησιμοποιούν ανανεώσιμη ενέργεια σε ποσοστό 100 %.

Η ΕΟΚΕ συνιστά τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ) για την υποστήριξη της προστασίας του κλίματος και της ενεργειακής μετάβασης.

| — | Όπως συνιστάται στη Λευκή Βίβλο για την τεχνητή νοημοσύνη, η Επιτροπή θα πρέπει να προτείνει μέτρα σχετικά με τον τρόπο κατά τον οποίο τα κράτη μέλη μπορούν να προωθήσουν βιώσιμες λύσεις στον τομέα της ΤΝ. |
| --- | --- |

—

Όπως συνιστάται στη Λευκή Βίβλο για την τεχνητή νοημοσύνη, η Επιτροπή θα πρέπει να προτείνει μέτρα σχετικά με τον τρόπο κατά τον οποίο τα κράτη μέλη μπορούν να προωθήσουν βιώσιμες λύσεις στον τομέα της ΤΝ.

| — | Τα αυτόνομα οχήματα που καθοδηγούνται από την ΤΝ θα μπορούσαν να περιορίσουν τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου στις αστικές μεταφορές μέσω αλγορίθμων βελτιστοποίησης της οδικής κυκλοφορίας/οικολογικής οδήγησης ή μέσω υπηρεσιών συνεπιβατισμού με στόλους πλήρως ηλεκτροκίνητων αυτόνομων οχημάτων. |
| --- | --- |

—

Τα αυτόνομα οχήματα που καθοδηγούνται από την ΤΝ θα μπορούσαν να περιορίσουν τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου στις αστικές μεταφορές μέσω αλγορίθμων βελτιστοποίησης της οδικής κυκλοφορίας/οικολογικής οδήγησης ή μέσω υπηρεσιών συνεπιβατισμού με στόλους πλήρως ηλεκτροκίνητων αυτόνομων οχημάτων.

| — | Η ΤΝ μπορεί να βελτιώσει, αφενός, την προβλεψιμότητα της ζήτησης και της προσφοράς ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στο πλαίσιο ενός δικτύου διανομής και, αφετέρου, την αποθήκευση ενέργειας, την ενεργειακή απόδοση και τη διαχείριση του ενεργειακού φορτίου. |
| --- | --- |

—

Η ΤΝ μπορεί να βελτιώσει, αφενός, την προβλεψιμότητα της ζήτησης και της προσφοράς ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στο πλαίσιο ενός δικτύου διανομής και, αφετέρου, την αποθήκευση ενέργειας, την ενεργειακή απόδοση και τη διαχείριση του ενεργειακού φορτίου.

3.7.   Έξυπνες πόλεις και άλλα παραδείγματα

Η ΕΟΚΕ επικροτεί τις βασισμένες στο υπολογιστικό νέφος τεχνολογικές εφαρμογές των έξυπνων πόλεων, οι οποίες διαχειρίζονται δεδομένα σε πραγματικό χρόνο με σκοπό να καταστεί δυνατή η λήψη καλύτερων αποφάσεων, όπως ο εξορθολογισμός της συλλογής των απορριμμάτων, η μείωση της κυκλοφοριακής συμφόρησης, η βελτίωση της ποιότητας του ατμοσφαιρικού αέρα και της διανομής ενέργειας (με συστήματα βασισμένα κατά 100 % σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, διαχείριση δικτύων και κυμαινόμενη παροχή και ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας).

| 3.7.1. | Ένας βασικός τομέας συνίσταται στην κινητικότητα, συμπεριλαμβανομένης της έννοιας της κινητικότητας ως υπηρεσίας, η οποία επιδρά καταλυτικά στη βελτίωση της χρήσης του δημόσιου χώρου, των δεδομένων και των υποδομών με στόχο τη μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα μέσω της ενοποίησης των δημόσιων και των ιδιωτικών μέσων μεταφοράς. Οι πολυτροπικές μεταφορές, συμπεριλαμβανομένης της κοινής χρήσης ποδηλάτων και αυτοκινήτων, των δημόσιων συγκοινωνιών, των ταξί και άλλων τρόπων μεταφοράς, μπορούν να καταστήσουν πολύ ελκυστικότερα τα δημόσια και τα κοινόχρηστα μέσα μεταφοράς και να μειώσουν την εξάρτηση από το αυτοκίνητο. Τρία κορυφαία παραδείγματα προερχόμενα από ορισμένα κράτη μέλη είναι τα εξής:






  — | Το Άμστερνταμ μοιράζεται τα σχετικά με την οδική κυκλοφορία δεδομένα με τα ενδιαφερόμενα μέρη προκειμένου να καταστεί δυνατή η ανάπτυξη εφαρμογών χαρτογράφησης ενσωματωμένων στις δημόσιες συγκοινωνίες. |
| --- | --- | --- |

3.7.1.

—

Το Άμστερνταμ μοιράζεται τα σχετικά με την οδική κυκλοφορία δεδομένα με τα ενδιαφερόμενα μέρη προκειμένου να καταστεί δυνατή η ανάπτυξη εφαρμογών χαρτογράφησης ενσωματωμένων στις δημόσιες συγκοινωνίες.

| — | Η περίφημη γραμμή 9 του μετρό της Βαρκελώνης, θα διανύει 47,8 χιλιόμετρα με συρμούς χωρίς οδηγό και προορισμό το αεροδρόμιο και τους σιδηροδρομικούς σταθμούς. |
| --- | --- |

—

Η περίφημη γραμμή 9 του μετρό της Βαρκελώνης, θα διανύει 47,8 χιλιόμετρα με συρμούς χωρίς οδηγό και προορισμό το αεροδρόμιο και τους σιδηροδρομικούς σταθμούς.

| — | Το καινοτόμο σύστημα έξυπνων ποδηλάτων της Κοπεγχάγης χρησιμοποιείται για την παρακολούθηση και τη διαχείριση της ποιότητας του ατμοσφαιρικού αέρα και της κυκλοφοριακής συμφόρησης. |
| --- | --- |

—

Το καινοτόμο σύστημα έξυπνων ποδηλάτων της Κοπεγχάγης χρησιμοποιείται για την παρακολούθηση και τη διαχείριση της ποιότητας του ατμοσφαιρικού αέρα και της κυκλοφοριακής συμφόρησης.

| 3.7.2. | Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει τις έξυπνες και βιώσιμες πολιτικές της Βαρκελώνης και τα έργα της ΕΕ για έξυπνες πόλεις, όπως:






  — | το έργο REMOURBAN (54) θα δοκιμάσει μια σειρά τεχνικών καινοτομιών και επιχειρηματικών μοντέλων για την αστική ανάπλαση, με τη συμμετοχή του Valladolid (Ισπανία) και, ενδεχομένως, του Serain (Βέλγιο) και του Miskolc (Ουγγαρία). |
| --- | --- | --- |

3.7.2.

—

το έργο REMOURBAN (54) θα δοκιμάσει μια σειρά τεχνικών καινοτομιών και επιχειρηματικών μοντέλων για την αστική ανάπλαση, με τη συμμετοχή του Valladolid (Ισπανία) και, ενδεχομένως, του Serain (Βέλγιο) και του Miskolc (Ουγγαρία).

| — | Ορισμένες τουριστικές πόλεις, όπως η Βαλένθια (Ισπανία), η Δρέσδη (Γερμανία) και η Αττάλεια (Τουρκία), θα αναλάβουν πρωταγωνιστικό ρόλο στο πλαίσιο του έργου έξυπνης πόλης MAtchUP (55) της ΕΕ. |
| --- | --- |

—

Ορισμένες τουριστικές πόλεις, όπως η Βαλένθια (Ισπανία), η Δρέσδη (Γερμανία) και η Αττάλεια (Τουρκία), θα αναλάβουν πρωταγωνιστικό ρόλο στο πλαίσιο του έργου έξυπνης πόλης MAtchUP (55) της ΕΕ.

| 3.7.3. | Ο βιώσιμος τουρισμός είναι το κλειδί για την ανάκαμψη από την πανδημία COVID-19. Σχετικά με το θέμα αυτό, θα πρέπει να στηριχθούμε στις πρόσφατες γνωμοδοτήσεις της ΕΟΚΕ (56). Ειδικότερα, θα πρέπει να ενθαρρύνουμε τα μη ρυπογόνα μέσα μεταφοράς, όπως τα ποδήλατα και τα μέσα μαζικής μεταφοράς, να κατασκευάσουμε ολοένα και πιο αποδοτικούς από πλευράς καυσίμου κινητήρες αεροσκαφών και να προωθήσουμε την ανακαίνιση των καταλυμάτων με πιστοποίηση του οικολογικού σήματος. |
| --- | --- |

3.7.3.

| 3.7.4. | Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για τις βιώσιμες προσεγγίσεις όσον αφορά την ψηφιοποίηση της γεωργίας, και παραπέμπει στην υπό κατάρτιση γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα τη στρατηγική της Επιτροπής «από το αγρόκτημα στο πιάτο» (57). Φιλοδοξία της ΕΟΚΕ είναι να διασφαλιστεί ότι και οι μικρές και μεσαίες γεωργικές εκμεταλλεύσεις θα επωφεληθούν από τις ψηφιακές λύσεις για την αναγκαία αγροοικολογική μετάβαση, εφόσον το επιθυμούν, με την προϋπόθεση ότι οι λύσεις αυτές είναι οικονομικά βιώσιμες και παραμένουν υπό τον έλεγχο των ίδιων των γεωργών. Υπάρχει πληθώρα καινοτόμων τεχνολογικών εφαρμογών, πολλές από τις οποίες είναι σαφώς επωφελείς καθώς η κοινωνία οδεύει προς πιο βιώσιμη παραγωγή τροφίμων (π.χ. μη επανδρωμένα αεροσκάφη για την παρακολούθηση των καλλιεργειών και των ζώων, χρήση ρομπότ για τη σπορά, το βοτάνισμα, τη συγκομιδή ή το άρμεγμα και προοπτικές δημιουργίας «κάθετων αγροκτημάτων» στις πόλεις με πολύ μικρότερη κατανάλωση νερού και εφοδιασμό τροφίμων σε τοπική κλίμακα). Σε αυτό το πλαίσιο, ενθαρρύνεται η συνιδιοκτησία, τα συστήματα κοινόχρηστων δεδομένων (58) και άλλα καινοτόμα μοντέλα.
  Η διαχείριση της ψηφιακής επανάστασης στον τομέα της γεωργίας θέτει πολυσύνθετες προκλήσεις και επισημαίνεται, εν προκειμένω, η σημασία πρωτοβουλιών όπως η FAIRshare (59) που αποσκοπεί στην προώθηση της χρήσης ψηφιακών εργαλείων για τη βελτιστοποίηση των γεωργικών πρακτικών. Η οικοδόμηση δεξιοτήτων και εμπιστοσύνης, με παράλληλη αντιμετώπιση του ιδιαίτερου ψηφιακού χάσματος που παρατηρείται στις αγροτικές περιοχές, είναι πρωταρχικής σημασίας σε αυτό το πλαίσιο. |
| --- | --- |

3.7.4.

Η διαχείριση της ψηφιακής επανάστασης στον τομέα της γεωργίας θέτει πολυσύνθετες προκλήσεις και επισημαίνεται, εν προκειμένω, η σημασία πρωτοβουλιών όπως η FAIRshare (59) που αποσκοπεί στην προώθηση της χρήσης ψηφιακών εργαλείων για τη βελτιστοποίηση των γεωργικών πρακτικών. Η οικοδόμηση δεξιοτήτων και εμπιστοσύνης, με παράλληλη αντιμετώπιση του ιδιαίτερου ψηφιακού χάσματος που παρατηρείται στις αγροτικές περιοχές, είναι πρωταρχικής σημασίας σε αυτό το πλαίσιο.

| 3.7.5. | Η ηλεκτρονική υγεία έχει ζωτική σημασία για την τεκμηριωμένη και βασισμένη σε αδιάσειστα στοιχεία λήψη αποφάσεων, τη διαφάνεια των διαδικασιών περίθαλψης, τη μείωση των ιατρικών σφαλμάτων, τη βελτίωση της διαγνωστικής ακρίβειας και της οικονομικής αποδοτικότητας, καθώς και για τη μείωση του χρόνου αναμονής και τον περιορισμό των ιατρικών αποβλήτων. Τα μέτρα κοινωνικής αποστασιοποίησης και κατ’ οίκον απομόνωσης συνέβαλαν στην πολύ ευρύτερη συνειδητοποίηση των δυνατοτήτων που παρέχει η ηλεκτρονική υγεία. |
| --- | --- |

3.7.5.

Βρυξέλλες, 17 Σεπτεμβρίου 2020.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Luca JAHIER

---

(1)  https://www.un.org/sustainabledevelopment/development-agenda/

1

(2)  https://unfccc.int/process-and-meetings/the-paris-agreement/the-paris-agreement

2

(3)  https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/HTML/?uri=CELEX:52019DC0640&from=EL.

3

(4)  ECESP, https://circulareconomy.europa.eu/platform/en

4

(5)  CEAP, https://ec.europa.eu/environment/circular-economy/

5

(6)  https://ec.europa.eu/info/sites/info/files/factsheet_1_en.pdf

6

(7)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα Η βιώσιμη οικονομία που χρειαζόμαστε (ΕΕ C 106 της 31.3.2020, σ. 1).

7

Η βιώσιμη οικονομία που χρειαζόμαστε

(8)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα Προς μια στρατηγική της ΕΕ για τη βιώσιμη κατανάλωση, (βλέπε σελίδα 51 ΝΑΤ/789 της παρούσας Επίσημης Εφημερίδας).

8

Προς μια στρατηγική της ΕΕ για τη βιώσιμη κατανάλωση

(9)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα Διαμόρφωση του ψηφιακού μέλλοντος της Ευρώπης (ΕΕ C 364 της 28.10.2020, σ. 101).

9

Διαμόρφωση του ψηφιακού μέλλοντος της Ευρώπης

(10)  Λευκή Βίβλος για την τεχνητή νοημοσύνη — Η ευρωπαϊκή προσέγγιση της αριστείας και της εμπιστοσύνης, https://ec.europa.eu/info/sites/info/files/commission-white-paper-artificial-intelligence-feb2020_el.pdf.

10

(11)  Η ανταγωνιστικότητα σε αυτό το πλαίσιο δεν πρέπει να ορίζεται μόνο με ποσοτικούς, αλλά και με ποιοτικούς όρους, με στόχο την εξισορρόπηση της οικονομικής ευημερίας, των περιβαλλοντικών πτυχών και της κοινωνικής ένταξης.

11

(12)  Πρόκειται για τους συχνότερα αναφερόμενους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ), σύμφωνα με την 7η ετήσια επισκόπηση του Παγκόσμιου Συμβουλίου Επιχειρήσεων για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη με τίτλο «Annual review of corporate environmental, social and governance reporting and disclosure» (Ετήσια επανεξέταση των εταιρικών περιβαλλοντικών, κοινωνικών και σχετικών με τη διακυβέρνηση αναφορών και δημοσιοποιήσεων), 2019.

12

(13)  UNESCO: «Steering AI and advanced ICTs for knowledge societies: a Rights, Openness, Access, and Multi-stakeholder Perspective» (Κατευθύνοντας την ΤΝ και τις προηγμένες ΤΠΕ για τις κοινωνίες της γνώσης: Μια προοπτική δικαιωμάτων, ανοιχτών δυνατοτήτων, πρόσβασης και πολλαπλών ενδιαφερόμενων μερών).

13

(14)  Όπως η Google/Alphabet, η Apple, το Facebook, η Amazon ή η Microsoft στις ΗΠΑ και η Alibaba ή η Tencent στην Κίνα.

14

(15)  Όπως ο φόρος ψηφιακών υπηρεσιών που θεσπίστηκε στη Γαλλία, ο οποίος θεωρήθηκε όμως ότι εισάγει διακρίσεις εις βάρος εταιρειών εκτός ΕΕ.

15

(16)  Εξορθολογισμός λόγω της ρομποτοποίησης, της αυτοματοποίησης, της τεχνητής νοημοσύνης, των βελτιώσεων όσον αφορά την αποδοτικότητα της εργασίας και των κλαδικών μεταβολών.

16

(17)  Το «cobot» είναι ένα συνεργατικό ρομπότ που μπορεί να εργαστεί μαζί με τους ανθρώπους μέσω της ανάληψης επαναλαμβανόμενων, ανεπιθύμητων ή επικίνδυνων καθηκόντων, καθώς και μέσω της δημιουργίας νέων πιο ικανοποιητικών καθηκόντων.

17

(18)  Muro/Maxim/Whiton, «Automation and Artificial Intelligence: How machines are affecting people and places» (Αυτοματισμός και τεχνητή νοημοσύνη: Ο τρόπος με τον οποίο οι μηχανές επηρεάζουν τους ανθρώπους και τους τόπους), 2019.

18

(19)  Frey/Osborne, «The future of employment: How susceptible are Jobs to Computerisation?» (Το μέλλον της απασχόλησης: Πόσο επιρρεπείς είναι οι θέσεις εργασίας στη μηχανοργάνωση;), 2013. Οι συγγραφείς δεν προσδιορίζουν επακριβώς την ταχύτητα με την οποία θα μπορούσε να εκτυλιχθεί αυτή η διαδικασία· αντίθετα, κάνουν λόγο σχετικά αόριστα για μία έως δύο δεκαετίες.

19

(20)  Ziehran/Gregory/Arntz, «The risk of automation for jobs in OECD countries: a comparative analysis» (Ο κίνδυνος αυτοματοποίησης των θέσεων εργασίας στις χώρες του ΟΟΣΑ:συγκριτική ανάλυση), έγγραφο εργασίας του ΟΟΣΑ σχετικά με την κοινωνία, την απασχόληση και τη μετανάστευση, 2016.

20

(21)  International Federation of Robotics (Διεθνής Ομοσπονδία Ρομποτικής): «The Impact of Robots on Productivity, Employment and Jobs» (Η επίδραση των ρομπότ στην παραγωγικότητα, στην απασχόληση και στις θέσεις εργασίας), 2017.

21

(22)  Ziehran/Gregory/Arntz: «Racing With or Against the Machine?» (Αγώνας δρόμου με τα μηχανήματα: συνεργάτες ή εχθροί;), 2016.

22

(23)  Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ: «Future of Jobs Report» (Έκθεση για το μέλλον των θέσεων εργασίας), 2018.

23

(24)  Muntaner, «Digital Platforms, Gig Economy, Precarious Employment, and the Invisible Hand of Social Class» (Ψηφιακές πλατφόρμες, οικονομία της περιστασιακής απασχόλησης, επισφαλής απασχόληση και το αόρατο χέρι της κοινωνικής τάξης), 2018.

24

(25)  Για την τυπολογία των πλατφορμών πληθεργασίας, βλέπε: Howcroft/Bergvall-Kåreborn, «A Typology of Crowdwork Platforms» (Τυπολογία των πλατφορμών πληθεργασίας), 2019.

25

(26)  Uws et al., «Crowd work in Europe: Preliminary results from a survey in the UK, Sweden, Germany, Austria and the Netherlands» (Πληθεργασία στην Ευρώπη: Προκαταρκτικά αποτελέσματα έρευνας στο Ηνωμένο Βασίλειο, τη Σουηδία, τη Γερμανία, την Αυστρία και τις Κάτω Χώρες), 2016.

26

(27)  Berg, «Income security in the on-demand economy: Findings and policy lessons from a survey of crowdworkers» (Η ασφάλεια του εισοδήματος στο πλαίσιο της κατά παραγγελία οικονομίας: Πορίσματα και διδάγματα πολιτικής από έρευνα μεταξύ πληθεργαζόμενων), 2015.

27

(28)  Bartmann, «The Return of the Servant» (Η επιστροφή του υπηρετικού προσωπικού), 2016.

28

(29)  Stockhammer, «Determinants of the Wage Share» (Καθοριστικοί παράγοντες του μεριδίου των μισθών), 2017.

29

(30)  Lange/Santarius, «Smart Green World? Making Digitalisation Work for Sustainability» (Έξυπνος πράσινος κόσμος; Η ψηφιοποίηση στην υπηρεσία της βιωσιμότητας), 2020.

30

(31)  του ποσοστού του εισοδήματος από επενδύσεις

31

(32)  Συμπεριλαμβανομένων των αξιών των μετόχων και των μερισμάτων από τις ψηφιακές πλατφόρμες, των επιχειρήσεων που πρωτοστατούν στους τομείς της τεχνητής νοημοσύνης, της ρομποτοποίησης κλπ.

32

(33)  Βλ. Staab, «The consumption dilemma of digital capitalism» (Το καταναλωτικό δίλημμα του ψηφιακού καπιταλισμού), 2017.

33

(34)  Summers, «Larry Summers at IMF Economic Forum» (Ο Larry Summers στο Οικονομικό Φόρουμ του ΔΝΤ), 2013.

34

(35)  Teulings/Baldwin, «Secular Stagnation: Facts, Causes and Cures» (Αιώνια στασιμότητα: γεγονότα, αιτίες και λύσεις), 2014.

35

(36)  Π.χ. μηχανές αναζήτησης ή διαδίκτυο των πραγμάτων, πλατφόρμες ηλεκτρονικού εμπορίου και μέσων κοινωνικής δικτύωσης.

36

(37)  Feiner, «Amazon admits to Congress that it uses “aggregated” data from third-party sellers to come up with its own products» (Η Amazon παραδέχεται στο Κογκρέσο ότι χρησιμοποιεί συγκεντρωτικά δεδομένα από τρίτους πωλητές για την προώθηση των δικών της προϊόντων), 2019.

37

(38)  Στο σημείο 5.2.15.2.4 της ινδικής κανονιστικής ρύθμισης για τις άμεσες ξένες επενδύσεις ορίζεται ότι, όταν μια οντότητα έχει συμμετοχή στο μετοχικό κεφάλαιο μιας οντότητας που δραστηριοποιείται στην αγορά του ηλεκτρονικού εμπορίου, δεν επιτρέπεται να πωλεί τα προϊόντα της στην πλατφόρμα που διαχειρίζεται η οντότητα που δραστηριοποιείται στην εν λόγω αγορά.

38

(39)  Ιδίως εκείνων που δραστηριοποιούνται στον τομέα των δημόσιων αγαθών (υγεία, κινητικότητα, αστικό περιβάλλον).

39

(40)  π.χ. δημόσια μηχανή αναζήτησης, εξυπηρετητής υπολογιστικού νέφους «GAIA X» ή πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης υπό τη διαχείριση της κοινωνίας των πολιτών.

40

(41)  Όπως η ανταλλαγή αγορών (και εμπειριών) μεταξύ των καταναλωτών, η ανταλλαγή μεταχειρισμένων ειδών, οι ψηφιακές μορφές της ιδιοπαραγωγής (prosuming), οι τοπικές ψηφιακές πλατφόρμες για την προώθηση των τοπικών επιχειρήσεων και, κατά περίπτωση, των βραχείων αλυσίδων εφοδιασμού.

41

(42)  Π.χ. «La ruche qui dit oui», μια βελγική πλατφόρμα με βιολογικά και εποχιακά προϊόντα.

42

(43)  Όπως πληροφόρηση σχετικά με την παραγωγή, τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις, τη σύνθεση, τη χρήση, την επισκευασιμότητα και τη χρηστικότητα ενός δεδομένου προϊόντος.

43

(44)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα Προώθηση μιας υγιεινής και βιώσιμης διατροφής στην ΕΕ (ΕΕ C 190 της 5.6.2019, σ. 9).

44

Προώθηση μιας υγιεινής και βιώσιμης διατροφής στην ΕΕ

(45)  Σημειωτέον ότι, κατά μέσον όρο, επιστρέφεται ένα στα οκτώ δέματα που αγοράζονται διαδικτυακά. https://www.salecycle.com/blog/featured/ecommerce-returns-2018-stats-trends/.

45

(46)  Οδηγία 2009/125/ΕΚτου Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (ΕΕ L 285 της 31.10.2009, σ. 10).

46

(47)  C. Becker et al. (2015), «Sustainability Design and Software: The Karlskrona Manifesto» (Βιωσιμώτητα, Σχεδιασμός και Λογισμικό: Το Μανιφέστο της Karlskrona), στην 37η Διεθνή Διάσκεψη IEEE/ACM του Ινστιτούτου Ηλεκτρολόγων και Ηλεκτρονικών Μηχανικών (IEEE) Συνέδριο για τη Μηχανική Λογισμικού, σ. 467–476, doi: 10.1109/ICSE.2015.179.

47

(48)  Βλ. επίσης Kern et al. (2018), «Sustainable software products — Towards assessment criteria for resource and energy efficiency» (Βιώσιμα προϊόντα λογισμικού — Προς τα κριτήρια αξιολόγησης για την αποδοτικότητα των πόρων και της ενέργειας), Future Generation Computer Systems, Bd. 86, S. 199–210, doi: 10.1016/j.future.2018.02.044.

48

(49)  «Μια ανανεωμένη στρατηγική ΕΕ 2011-14 για την εταιρική κοινωνική ευθύνη», COM(2011) 0681.

49

(50)  Emarketer.com

50

(51)  Hilty & Bieser (2017): «Opportunities and risks of digitalisation for climate protection in Switzerland» (Ευκαιρίες και κίνδυνοι της ψηφιοποίησης για την προστασία του κλίματος στην Ελβετία).

51

(52)  Π.χ., GESI/Accenture (2015): «SMARTer2030: ICT Solutions for 21st Century Challenges» (SMARTer2030: Λύσεις ΤΠΕ για τις προκλήσεις του 21ου αιώνα).

52

st

(53)  Lange & Santarius (2020) Smart Green World. Making Digitalization Work for Sustainability» (Έξυπνος Πράσινος Κόσμος. Η ψηφιοποίηση στην υπηρεσία της βιωσιμότητας), Lange, Pohl & Santarius (2020): «Digitalization and Energy Consumption. Does ICT Reduce Energy Demand?» (Ψηφιοποίηση και κατανάλωση ενέργειας. Οι ΤΠΕ μειώνουν τη ζήτηση ενέργειας;)

53

(54)  http://www.remourban.eu/

54

(55)  https://www.matchup-project.eu/

55

(56)  Γνωμοδοτήσεις της ΕΟΚΕ με θέμα Διεθνές εμπόριο και τουρισμός — Ένα παγκόσμιο θεματολόγιο βιώσιμης ανάπτυξης (ΕΕ C 14 της 15.1.2020, σ. 40) και Τουρισμός και μεταφορές το 2020 και μετά (βλέπε σελίδα 219 ΙΝΤ/909 της παρούσας Επίσημης Εφημερίδας).

56

Διεθνές εμπόριο και τουρισμός — Ένα παγκόσμιο θεματολόγιο βιώσιμης ανάπτυξης

Τουρισμός και μεταφορές το 2020 και μετά

(57)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Από το αγρόκτημα στο πιάτο»: μια βιώσιμη στρατηγική τροφίμων, 2020 (βλέπε σελίδα 268 ΙΝΤ/787 της παρούσας Επίσημης Εφημερίδας).

57

«Από το αγρόκτημα στο πιάτο»: μια βιώσιμη στρατηγική τροφίμων

(58)  Όπως το JoinData, μια ανεξάρτητη πλατφόρμα δεδομένων που απευθύνεται στους γεωργούς (joint-data.nl).

58

(59)  https://www.h2020fairshare.eu/

59

---

| 11.12.2020 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 429/197 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 429/197

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Βιώσιμες αλυσίδες εφοδιασμού και αξιοπρεπής εργασία στο διεθνές εμπόριο»

(διερευνητική γνωμοδότηση)

(2020/C 429/25)

| Εισηγήτρια: | η κ. Tanja BUZEK (DE-II) |
| --- | --- |

Εισηγήτρια:

η κ. Tanja BUZEK (DE-II)

| Αίτηση γνωμοδότησης | γερμανική Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ, 18.2.2020 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 32 παράγραφος 1 του Εσωτερικού Κανονισμού |
| | Διερευνητική γνωμοδότηση |
| Αρμόδιο τμήμα | Εξωτερικές σχέσεις |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 24.7.2020 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 18.9.2020 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 554 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 216/2/3 |

Αίτηση γνωμοδότησης

γερμανική Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ, 18.2.2020

Νομική βάση

Άρθρο 32 παράγραφος 1 του Εσωτερικού Κανονισμού

Διερευνητική γνωμοδότηση

Αρμόδιο τμήμα

Εξωτερικές σχέσεις

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

24.7.2020

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

18.9.2020

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

554

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

216/2/3

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Οι παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού έχουν καθοριστική σημασία για τις οικονομικές δραστηριότητες σε όλο τον κόσμο και για το παγκόσμιο εμπόριο με εταιρείες που δραστηριοποιούνται όλο και περισσότερο διεθνώς. Οι πολυεθνικές επιχειρήσεις αποτελούν τους κινητήριους μοχλούς τους και οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) αποτελούν σημαντικό μέρος αυτών. Είναι σύνθετες, ποικιλόμορφες και κατακερματισμένες με όλες τις ευκαιρίες και τους κινδύνους που αυτό συνεπάγεται. Επίσης, η οικονομική ανάπτυξη, η δημιουργία θέσεων εργασίας και η επιχειρηματικότητα αμφισβητούνται λόγω των αρνητικών συνεπειών για τις συνθήκες εργασίας αλλά και τη βιωσιμότητα σε ορισμένες αλυσίδες εφοδιασμού (1). |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Η κρίση της νόσου COVID-19 έχει φέρει στο φως μια ανησυχητική κατάσταση αστάθειας και σημαντικούς κινδύνους που σχετίζονται με εξαιρετικά κατακερματισμένες και μη ποικιλόμορφες αλυσίδες εφοδιασμού. Ανέδειξε την τρωτότητα των εργαζομένων, τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και τις δυσμενείς επιπτώσεις των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων σε κοινωνικό επίπεδο, σε επίπεδο υγείας και ασφάλειας στις σημερινές αλυσίδες εφοδιασμού παγκοσμίως. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Η πανδημία COVID-19 μας διδάσκει ότι οι παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού πρέπει να γίνουν πιο ανθεκτικές, ποικιλόμορφες και υπεύθυνες. Το εμπόριο θα πρέπει να συμβάλλει αποφασιστικά σε μια βιώσιμη οικονομική ανάκαμψη, ενώ παράλληλα θα πρέπει να βοηθήσει τις επιχειρήσεις να ανασυστήσουν και να αναδιοργανώσουν τις σπασμένες αλυσίδες τους προστιθέμενης αξίας. Ωστόσο, απαιτείται η χρήση ισχυρότερων νομικών πράξεων για την υλοποίηση ενός κοινωνικά και περιβαλλοντικά υπεύθυνου επιχειρηματικού, εμπορικού και επενδυτικού θεματολογίου. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Η ΕΟΚΕ ζητεί από την ΕΕ να συγκεντρώσει περισσότερα δεδομένα σχετικά με τις τρωτές αλυσίδες εφοδιασμού, ιδίως όσον αφορά τους κινδύνους από τις διαταραχές των οικονομικών δραστηριοτήτων και τον εντοπισμό παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Τονίζει επίσης τον επείγοντα χαρακτήρα της αξιολόγησης, σε παγκόσμιο επίπεδο, του τρόπου με τον οποίο τα διεθνή εργασιακά πρότυπα μειώνουν τις ελλείψεις στην αξιοπρεπή εργασία στη ΓΓΣ καθώς και της γεφύρωσης των κενών διακυβέρνησης που έχουν εντοπιστεί. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Ένα δεύτερο ζήτημα είναι οι «πολιτικές» και η «γνήσια» επένδυση στη βιωσιμότητα. Απαιτούνται φιλόδοξες ενέργειες για να διασφαλίσουν ότι οι παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού θα συμβάλουν σε ένα πιο δίκαιο οικονομικό και κοινωνικό πρότυπο που θα βασίζεται στη βιωσιμότητα και την αξιοπρεπή εργασία. Οι ενέργειες πρέπει να συνάδουν με τις διεθνείς και ευρωπαϊκές αρχές, ιδίως τη Συμφωνία του Παρισιού, τους Στόχους βιώσιμης ανάπτυξης (ΣΒΑ), τις θεμελιώδεις συμβάσεις της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ΔΟΕ), την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία και τον Ευρωπαϊκό πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων. Πρέπει να αποτελούν βασικά στοιχεία των παγκόσμιων, ευρωπαϊκών και διεθνών απαντήσεων στην κρίση COVID-19. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Η Ατζέντα 2030 του ΟΗΕ για τη βιώσιμη ανάπτυξη αναγνωρίζει το εμπόριο τόσο ως κινητήρια δύναμη χωρίς αποκλεισμούς οικονομικής ανάπτυξης και μείωσης της φτώχειας, όσο και ως παράγοντα συμβολής στην προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης. Ωστόσο, δεδομένων των περιορισμών στο παγκόσμιο εμπόριο και στις επενδύσεις στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού λόγω της κρίσης COVID-19, καθώς και της επιβράδυνσης της μείωσης της φτώχειας πριν από την κρίση, είναι επείγουσα η ανάγκη να εντείνουμε τις μεταρρυθμίσεις, να ενισχύσουμε τις επενδύσεις, να προωθήσουμε το βιώσιμο εμπόριο και τις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού και να εντάξουμε περαιτέρω τις αναπτυσσόμενες χώρες σε μια ανοιχτή παγκόσμια οικονομία, προς όφελος της βιώσιμης ανάπτυξης χωρίς αποκλεισμούς. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Τα ανθρώπινα δικαιώματα, η βιωσιμότητα και η εταιρική κοινωνική ευθύνη (CSR) αποκτούν όλο και μεγαλύτερη σημασία για την επιχειρηματική κοινότητα. Πολλές εταιρείες εφαρμόζουν ενεργά τις κατευθυντήριες αρχές των Ηνωμένων Εθνών για τις Επιχειρήσεις και τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (UNGP) και άλλες σχετικές νομικές πράξεις που υποστηρίζονται από τις κυβερνήσεις, ιδίως τις Οδηγίες του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΑΣΑ) για τις πολυεθνικές επιχειρήσεις και τη Διακήρυξη της ΔΟΕ για τις πολυεθνικές επιχειρήσεις. Αυτά τα εθελοντικά μέτρα έχουν οδηγήσει σε ορισμένες θετικές αλλαγές στη συμπεριφορά όσον αφορά τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στις επιχειρηματικές τους δραστηριότητες, αλλά απαιτούνται περαιτέρω βελτιωτικές δράσεις. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Είναι ζωτικής σημασίας για την ΕΕ και τα κράτη μέλη της να ενεργήσουν με συνέπεια σε εθνικό, ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο, συντονίζοντας τις πρωτοβουλίες και γεφυρώνοντας τα προσδιορισμένα κενά. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) ζητεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (EC) να καταρτίσει ένα ευρωπαϊκό σχέδιο δράσης για τα ανθρώπινα δικαιώματα, την αξιοπρεπή εργασία και τη βιωσιμότητα στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού, σε συμφωνία με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (EP) και το Συμβούλιο, αξιοποιώντας τον κοινωνικό διάλογο και μια πολυμερή προσέγγιση. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Πρέπει να είναι φιλόδοξο, περιεκτικό και εγκάρσιο για να ανταποκρίνεται αποτελεσματικά στην πραγματικότητα των παγκόσμιων αλυσίδων εφοδιασμού. Οι κύριοι στόχοι του πρέπει να είναι η προαγωγή της υπεύθυνης επιχειρηματικής συμπεριφοράς, η διασφάλιση του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των κοινωνικών και περιβαλλοντικών στόχων της ΕΕ στις επιχειρηματικές δραστηριότητες και τις αλυσίδες εφοδιασμού τους, η υποστήριξη των επιχειρήσεων και των ΜΜΕ στην υιοθέτηση μιας προσέγγισης υπεύθυνης επιχειρηματικής συμπεριφοράς και, τέλος, η διασφάλιση ισότιμων όρων ανταγωνισμού. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Ως γενικό πλαίσιο τόσο για την πολιτική όσο και για τις νομοθετικές πρωτοβουλίες, πρέπει να αναγνωρίζει τους θεμελιώδεις, διαφορετικούς και συμπληρωματικούς ρόλους των διαφόρων δρώντων σε αυτόν τον τομέα, ιδίως των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων, των κρατών μελών, των διεθνών φορέων, των εταιρειών, των κοινωνικών εταίρων και των ενδιαφερόμενων κύκλων συμφερόντων. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Τα εθνικά σχέδια δράσης πρέπει να εφαρμόζουν τους στόχους τους και να υποχρεούνται να επιτυγχάνουν τα ελάχιστα πρότυπα εφαρμογής των κατευθυντήριων αρχών των Ηνωμένων Εθνών. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Η επίτευξη πολυμερούς προόδου ορισμένες φορές ξεκινά με τη φιλόδοξη μονομερή δράση. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η ΕΕ βρίσκεται σε μοναδική θέση προκειμένου να αναλάβει ηγετικό ρόλο σχετικά με τη δέουσα επιμέλεια, ιδίως υπό το πρίσμα της παγκόσμιας ηγεσίας των ευρωπαϊκών εταιρειών. Ζητώντας από την ΕΕ και τα κράτη μέλη της να μεριμνήσουν για πιο αποτελεσματικές και δεσμευτικές διεθνείς νομικές πράξεις, τάσσεται Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο νέου υπέρ μιας δεσμευτικής συνθήκης των Ηνωμένων Εθνών για τις επιχειρήσεις και τα ανθρώπινα δικαιώματα (2) και μιας σύμβασης της ΔΟΕ για αξιοπρεπή εργασία στις αλυσίδες εφοδιασμού (3). |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Η ΕΟΚΕ επαινεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή που ακολούθησε το κάλεσμά της, ώστε η ευρωπαϊκή νομοθεσία σχετικά με τη δέουσα επιμέλεια (4) να είναι στο επίκεντρο του σχεδίου δράσης. Προκειμένου να επιτευχθούν ισότιμοι όροι ανταγωνισμού για τις ευρωπαϊκές εταιρείες, η δεσμευτική διατομεακή νομοθετική πρωτοβουλία για τη δέουσα επιμέλεια όσον αφορά τα ανθρώπινα δικαιώματα και την υπεύθυνη επιχειρηματική συμπεριφορά πρέπει να καλύπτει όλες τις εταιρείες που έχουν ιδρυθεί ή δραστηριοποιούνται στην ΕΕ, καθώς και τον δημόσιο τομέα, και να ανταποκρίνεται στις συγκεκριμένες ανάγκες και τους περιορισμούς των ΜΜΕ. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Θα είναι σημαντικό να απαιτηθεί από τις εταιρείες να εφαρμόσουν αποτελεσματικούς μηχανισμούς δέουσας επιμέλειας, όπως η προληπτική προσέγγιση, να διασφαλιστεί η ύπαρξη αποτελεσματικών μέτρων και πρόσβασης στη δικαιοσύνη, καθώς επίσης να προβλεφθεί η αποτελεσματική επιβολή τους, μεταξύ άλλων μέσω δημόσιας παρακολούθησης, ελέγχων και κυρώσεων. Τα ειδικά χαρακτηριστικά της, μεταξύ των οποίων η εταιρική ευθύνη, θα ακολουθούνται από ειδική γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ (5). |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | Οι εργαζόμενοι και οι συνδικαλιστικές οργανώσεις πρέπει να αποτελούν μέρος της λύσης. Η δέουσα επιμέλεια πρέπει να καλύπτει πλήρως τα δικαιώματα των συνδικαλιστικών οργανώσεων και των εργαζομένων, ιδίως το δικαίωμα στις συλλογικές διαπραγματεύσεις και τη συλλογική δράση, τις δίκαιες συνθήκες εργασίας και τη δίκαιη αμοιβή, την πληροφόρηση και τη διαβούλευση, καθώς και την υγεία και την ασφάλεια στον χώρο εργασίας. Αυτά τα βασικά ανθρώπινα δικαιώματα αποτελούν θεμελιώδες μέρος της αξιοπρεπούς εργασίας. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | Ο ευρωπαϊκός διακλαδικός και κλαδικός κοινωνικός διάλογος και ο εθνικός κοινωνικός διάλογος πρέπει να συμβάλλουν στην εφαρμογή της, όπως και στις κοινές πρωτοβουλίες και τα έργα, τις κατευθυντήριες γραμμές, την ανάπτυξη ικανοτήτων, τις συμφωνίες, τη στήριξη των εταιρειών στην ανάληψη υποχρεώσεων δέουσας επιμέλειας και των συνδικαλιστικών οργανώσεων στη συμμετοχή σε συζητήσεις και διαπραγματεύσεις με τη διοίκηση. |
| --- | --- |

1.16.

| 1.17. | Το Σχέδιο δράσης, προκειμένου να εκπληρώσει την πλήρη και συνεπή προσέγγισή του, πρέπει επίσης να πλαισιώνει μια φιλόδοξη αναθεώρηση της οδηγίας για τη δημοσιοποίηση μη χρηματοοικονομικών πληροφοριών που θα περιλαμβάνει όλες τις εταιρείες, ανταποκρινόμενο στις συγκεκριμένες ανάγκες και τους περιορισμούς των ΜΜΕ, και τους συγκεκριμένους βασικούς δείκτες και στόχους απόδοσης. Νομοθετικά μέτρα σχετικά με τα καθήκοντα του διοικητικού συμβουλίου σε επίπεδο ΕΕ, ώστε να ενεργεί προς το συμφέρον όλων των ενδιαφερόμενων παραγόντων και για τις δραστηριότητες της εταιρείας για να συμβάλει στην επίτευξη των κοινωνικών και περιβαλλοντικών στόχων. |
| --- | --- |

1.17.

| 1.18. | Στο πλαίσιο του νέου μέσου ανάκαμψης «ΕΕ — Επόμενη Γενιά» και άλλων χρηματοδοτικών μέσων της ΕΕ, η ΕΟΚΕ προτείνει συγκεκριμένες προϋποθέσεις και κίνητρα που θα συνδέονται με τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, τους στόχους για αξιοπρεπή εργασία και βιωσιμότητα στις δραστηριότητες των εταιρειών και τις αλυσίδες εφοδιασμού. |
| --- | --- |

1.18.

| 1.19. | Τα κράτη μέλη πρέπει να διασφαλίζουν την πλήρη εφαρμογή και επιβολή της κοινωνικής ρήτρας στις οδηγίες για τις δημόσιες συμβάσεις. Οι νέες προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής πρέπει να διασφαλίζουν ότι οι διαδικασίες σύναψης δημοσίων συμβάσεων υποστηρίζουν και προάγουν αποτελεσματικά τη δέουσα επιμέλεια όσον αφορά τα ανθρώπινα δικαιώματα και την υπεύθυνη συμπεριφορά στις επιχειρηματικές δραστηριότητες και τις αλυσίδες τους εφοδιασμού, συμπεριλαμβανομένης της αξιοπρεπούς εργασίας. |
| --- | --- |

1.19.

| 1.20. | Επιπλέον, το Σχέδιο δράσης πρέπει να περιλαμβάνει μη νομοθετικά μέτρα, όπως πρωτοβουλίες αύξησης της ευαισθητοποίησης των καταναλωτών, των επενδυτών και άλλων ενδιαφερόμενων μερών, κίνητρα για υπεύθυνες επιχειρήσεις που να υπερβαίνουν τις νομικές υποχρεώσεις, καθώς και ειδική υποστήριξη στις ΜΜΕ για την εισαγωγή πολιτικών δέουσας επιμέλειας. |
| --- | --- |

1.20.

| 1.21. | Τα διαπραγματευτικά στοιχεία των στόχων του Σχεδίου δράσης πρέπει να αντανακλώνται στη νέα αναθεώρηση της εμπορικής στρατηγικής της ΕΕ. Οι εμπορικές και οι διεθνείς επενδυτικές συμφωνίες μπορούν να ενισχύσουν και να διασφαλίσουν μια πιο ομοιόμορφη εφαρμογή των προτύπων τόσο από τους επενδυτές όσο και από τις κυβερνήσεις. Οι ξένοι επενδυτές πρέπει να υποχρεούνται να συμμορφώνονται με τη δέουσα επιμέλεια προτού να μπορέσουν να επωφεληθούν από μια διεθνή επενδυτική συμφωνία. Οι συμφωνίες ελεύθερων συναλλαγών (ΣΕΣ) πρέπει να προάγουν τις βέλτιστες πρακτικές όσον αφορά τη συμπερίληψη των περιβαλλοντικών και κοινωνικών κριτηρίων στις δημόσιες συμβάσεις και, σε καμία περίπτωση, να μην περιορίζουν την εφαρμογή τους. |
| --- | --- |

1.21.

| 1.22. | Ο νέος επικεφαλής για την επιβολή των εμπορικών συμφωνιών (CTEO) πρέπει να διαθέτει πιο ισχυρές νομικές πράξεις για την επιβολή των δεσμεύσεων για το εμπόριο και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Μια ανανεωμένη ομάδα εμπειρογνωμόνων πρέπει να είναι σε θέση να ενεργοποιήσει έναν μηχανισμό επίλυσης διαφορών μεταξύ κρατών, με δυνατότητα επιβολής χρηματικών ποινών ή κυρώσεων και μέσων επανόρθωσης για το θιγόμενο μέρος (6). Την εφαρμογή των κεφαλαίων για το εμπόριο και τη βιώσιμη ανάπτυξη πρέπει να συμπληρώνει μια ανεξάρτητη γραμματεία εργασίας και ένας μηχανισμός υποβολής συλλογικών καταγγελιών (7). Ο αντίκτυπος των συστάσεων της εσωτερικής συμβουλευτικής ομάδας στη διερεύνηση περιπτώσεων μη τήρησης δεσμεύσεων στα του εμπορίου και της βιώσιμης ανάπτυξης χρήζει σημαντικής ενίσχυσης. Οι πιο πρόσφατες προσεγγίσεις στις εργασιακές διαφορές πρέπει να αναζητούν μέτρα αντιμετώπισης των εταιρειών που δεν συμμορφώνονται με το εργασιακό δίκαιο και, επιπλέον, να αναζητούν ένα σύστημα εμπνευσμένο από τα μέτρα της ΕΕ κατά του κοινωνικού ντάμπινγκ. |
| --- | --- |

1.22.

| 1.23. | Το κίνητρο επίτευξης των επικυρώσεων της ΔΟΕ παραμένει μεγαλύτερο κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων για τη συμφωνία και πριν από τη σύναψή της. Συνεπώς, αυτό πρέπει να πραγματωθεί στην υπογεγραμμένη συμφωνία. Η ρήτρα περί «θεμελιωδών στοιχείων» πρέπει να επεκταθεί για να καλύπτει τις θεμελιώδεις και επικαιροποιημένες συμβάσεις της ΔΟΕ που έχουν επικυρωθεί από όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ, ενώ η ΔΟΕ πρέπει να συμμετέχει στην παρακολούθηση της εφαρμογής των Συμβάσεών της στις ΣΕΣ (8). Η ΕΟΚΕ προτείνει τη σύνδεση των μειώσεων των δασμών με την αποτελεσματική εφαρμογή των διατάξεων των δεσμεύσεων για το εμπόριο και τη βιώσιμη ανάπτυξη. |
| --- | --- |

1.23.

2.   Ιστορικό της γνωμοδότησης

| 2.1. | Στην παρούσα διερευνητική γνωμοδότηση, η γερμανική προεδρία της ΕΕ ζήτησε από την ΕΟΚΕ να προωθήσει μια σειρά πρωτοβουλιών για τη βελτίωση της βιωσιμότητας και τη διασφάλιση του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της αξιοπρεπούς εργασίας στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού. Η προεδρία παρουσίασε μια λεπτομερή λίστα ερωτήσεων ως εξής:






  — | Πώς πλαισιώνεται και πώς εφαρμόζεται ένα ευρωπαϊκό σχέδιο δράσης για την υλοποίηση μιας συνολικής και φιλόδοξης στρατηγικής για αξιοπρεπή εργασία στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού, ιδίως διερευνώντας τον ρόλο του κοινωνικού διαλόγου και της κοινωνίας των πολιτών, και την υποστήριξη σε αυτά· |
| --- | --- | --- |

2.1.

—

Πώς πλαισιώνεται και πώς εφαρμόζεται ένα ευρωπαϊκό σχέδιο δράσης για την υλοποίηση μιας συνολικής και φιλόδοξης στρατηγικής για αξιοπρεπή εργασία στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού, ιδίως διερευνώντας τον ρόλο του κοινωνικού διαλόγου και της κοινωνίας των πολιτών, και την υποστήριξη σε αυτά·

| — | Ποια θα πρέπει να είναι τα βασικά χαρακτηριστικά ενός ευρωπαϊκού κανονισμού για τη δέουσα επιμέλεια και πώς ενισχύεται η πρόσβαση σε αποτελεσματικά μέσα αντιμετώπισης των παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού· |
| --- | --- |

—

Ποια θα πρέπει να είναι τα βασικά χαρακτηριστικά ενός ευρωπαϊκού κανονισμού για τη δέουσα επιμέλεια και πώς ενισχύεται η πρόσβαση σε αποτελεσματικά μέσα αντιμετώπισης των παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού·

| — | Πώς μπορεί να δημιουργηθεί ένα ισότιμο πεδίο ανταγωνισμού για τις ευρωπαϊκές εταιρείες, λαμβάνοντας υπόψη τις προκλήσεις και τα οφέλη τους, και πώς μπορεί να συμβάλει στην ανθεκτικότητα των παγκόσμιων αλυσίδων εφοδιασμού απέναντι σε κρίσεις όπως η πανδημία COVID-19· |
| --- | --- |

—

Πώς μπορεί να δημιουργηθεί ένα ισότιμο πεδίο ανταγωνισμού για τις ευρωπαϊκές εταιρείες, λαμβάνοντας υπόψη τις προκλήσεις και τα οφέλη τους, και πώς μπορεί να συμβάλει στην ανθεκτικότητα των παγκόσμιων αλυσίδων εφοδιασμού απέναντι σε κρίσεις όπως η πανδημία COVID-19·

| — | Πώς μπορεί να συμβάλει στην κοινή εφαρμογή των Στόχων βιώσιμης ανάπτυξης (ΣΒΑ) και των κατευθυντήριων αρχών των Ηνωμένων Εθνών (UNGP), συμπεριλαμβανομένων των ελάχιστων προτύπων στα εθνικά σχέδια δράσης των κρατών μελών (NAP)· |
| --- | --- |

—

Πώς μπορεί να συμβάλει στην κοινή εφαρμογή των Στόχων βιώσιμης ανάπτυξης (ΣΒΑ) και των κατευθυντήριων αρχών των Ηνωμένων Εθνών (UNGP), συμπεριλαμβανομένων των ελάχιστων προτύπων στα εθνικά σχέδια δράσης των κρατών μελών (NAP)·

| — | Πώς μπορεί να ενισχυθεί η προαγωγή της αξιοπρεπούς εργασίας στις βιώσιμες αλυσίδες εφοδιασμού στην εμπορική πολιτική, διερευνώντας συγκεκριμένα μια βέλτιστη εφαρμογή των κεφαλαίων που αφορούν τη βιωσιμότητα στις συμφωνίες ελεύθερων συναλλαγών (ΣΕΣ). |
| --- | --- |

—

Πώς μπορεί να ενισχυθεί η προαγωγή της αξιοπρεπούς εργασίας στις βιώσιμες αλυσίδες εφοδιασμού στην εμπορική πολιτική, διερευνώντας συγκεκριμένα μια βέλτιστη εφαρμογή των κεφαλαίων που αφορούν τη βιωσιμότητα στις συμφωνίες ελεύθερων συναλλαγών (ΣΕΣ).

| 2.2. | Η ΕΟΚΕ έχει ήδη συνεισφέρει σε αυτήν την κατεύθυνση. Το 2016, κάλεσε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να υιοθετήσει μια «ολοκληρωμένη και φιλόδοξη στρατηγική για την προώθηση της αξιοπρεπούς εργασίας στις ΠΑΕ με όλες τις εσωτερικές (πρόσβαση στις δημόσιες συμβάσεις της ΕΕ, επισήμανση κλπ.) και εξωτερικές πολιτικές της (εμπορική, αναπτυξιακή, πολιτική γειτονίας κλπ.). Πρότεινε να «συμπεριληφθούν τόσο νομοθετικά όσο και μη νομοθετικά μέτρα, βέλτιστες πρακτικές, οικονομικά κίνητρα, πρόσβαση στην κατάρτιση και δημιουργία ικανοτήτων για τον κοινωνικό διάλογο και τις συνδικαλιστικές οργανώσεις» (9). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Το 2018, η ΕΟΚΕ παρότρυνε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή «να είναι πιο φιλόδοξη στην προσέγγισή της, ειδικότερα όσον αφορά την ενίσχυση της αποτελεσματικής εκτελεστότητας των δεσμεύσεων στα κεφάλαια για το εμπόριο και τη βιώσιμη ανάπτυξη» (10) και επισήμανε την επείγουσα ανάγκη επικύρωσης των θεμελιωδών συμβάσεων της ΔΟΕ πριν από τη σύναψη μιας εμπορικής συμφωνίας. Αναφορικά με την ενίσχυση των εργασιακών διατάξεων, συνιστάται ιδίως η εξέταση ίδρυσης μιας ανεξάρτητης γραμματείας εργασίας και ενός μηχανισμού υποβολής συλλογικών καταγγελιών. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Το 2019, η ΕΟΚΕ κάλεσε όλα τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα να υποστηρίξουν τη δεσμευτική συνθήκη των Ηνωμένων Εθνών και να συμμετάσχουν στις διαπραγματεύσεις», συμφωνώντας στο απαραίτητο περιεχόμενο μιας δεσμευτικής συνθήκης (11). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Η νομική επιτροπή του ευρωπαϊκού κοινοβουλίου ζήτησε πρόσφατα από την ΕΟΚΕ μια γνωμοδότηση σχετικά με την Εταιρική δέουσα επιμέλεια και την Εταιρική ευθύνη (12). Ορισμένες αποφάσεις του ευρωπαϊκού κοινοβουλίου καλούσαν για δεσμευτική νομοθεσία δέουσας επιμέλειας και άλλες πρωτοβουλίες για τη διασφάλιση του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στις επιχειρηματικές δραστηριότητες και τις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης τόνισε τη σημασία της αποτελεσματικής πρόσβασης στη δικαιοσύνη για τα θύματα παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων με εφαρμογή της δέουσας επιμέλειας, αναγνωρίζοντας τον εταιρικό σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ως «απαραίτητο για τη βιώσιμη ανάπτυξη και την επίτευξη των ΣΒΑ» (13). Κατέληξε στο συμπέρασμα ότι «το υπεύθυνο επιχειρείν ενδέχεται τελικά να οδηγήσει σε ανταγωνιστικό πλεονέκτημα» (14). |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Κατόπιν της παρουσίασης της μελέτης από τη Γενική Διεύθυνση Δικαιοσύνης και Καταναλωτών (DG JUST) τον Απρίλιο του 2020, ο Ευρωπαίος επίτροπος κ. Didier Reynders δεσμεύτηκε να προωθήσει μια δεσμευτική διατομεακή νομική πρωτοβουλία για τη δέουσα επιμέλεια όσον αφορά τα ανθρώπινα δικαιώματα και την υπεύθυνη επιχειρηματική συμπεριφορά, που θα καλύπτει τις αλυσίδες εφοδιασμού των εταιρειών, συμπεριλαμβανομένης της ευθύνης και των κυρώσεων και με βάση έναν συνολικό ορισμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, που θα συμπεριλαμβάνει επίσης τα δικαιώματα των εργαζομένων και των συνδικαλιστικών οργανώσεων (15). |
| --- | --- |

2.7.

3.   Η επικρατούσα κατάσταση και ο αντίκτυπος της κρίσης της νόσου COVID-19 στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού

| 3.1. | Οι εργασίες των παγκόσμιων αλυσίδων εφοδιασμού διαδραματίζουν έναν βασικό ρόλο στις οικονομικές δραστηριότητες σε όλο τον κόσμο και στο παγκόσμιο εμπόριο. Οι πολυεθνικές εταιρείες και οι αλυσίδες εφοδιασμού τους απασχολούν εκατοντάδες εκατομμύρια εργαζομένους και αυτά τα δίκτυα αποτελούν το 80 % του παγκόσμιου εμπορίου (16). Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΔΟΕ για το 2013, 453 εκατομμύρια ή περισσότερες από το ένα πέμπτο των θέσεων εργασίας συνδέονταν με τις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού, μια αύξηση 53 % την προηγούμενη δεκαετία (17). Οι τάσεις στην ψηφιακή τεχνολογία, το περιβάλλον και την κοινωνική διακυβέρνηση και τη βιωσιμότητα θα έχουν πολύπλευρη επίδραση στη διεθνή παραγωγή κατά την επόμενη δεκαετία μετασχηματισμών (18). |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | «Το διεθνές εμπόριο αποτελεί κινητήρια δύναμη χωρίς αποκλεισμούς οικονομικής ανάπτυξης και μείωσης της φτώχειας, ενώ συμβάλλει στην προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης» (19). Δεδομένων των περιορισμών στο παγκόσμιο εμπόριο και στις επενδύσεις στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού λόγω της κρίσης της COVID-19, καθώς και της επιβράδυνσης της μείωσης της φτώχειας πριν από την κρίση, είναι επείγουσα η ανάγκη να εντείνουμε τις μεταρρυθμίσεις, να ενισχύσουμε τις επενδύσεις και να προωθήσουμε το βιώσιμο εμπόριο και τις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού. Διεθνείς οργανισμοί και αναπτυξιακές τράπεζες έχουν πλέον ενισχυμένες ενδείξεις ότι το εμπόριο επέδρασε καθοριστικά στη μείωση της φτώχειας και ότι η περαιτέρω ένταξη των αναπτυσσόμενων χωρών σε μια ανοιχτή παγκόσμια οικονομία θα είναι ζωτικής σημασίας για την επίτευξη του στόχου εξάλειψης της ακραίας φτώχειας έως το 2030. Για παράδειγμα, η ανάπτυξη αγροτικών αγορών και η ελευθέρωση του εμπορίου μπορούν να αποτελέσουν ολοένα σημαντικότερη πηγή εισοδήματος για τους φτωχούς της υπαίθρου. Περαιτέρω στοιχεία καταδεικνύουν τη σημασία των αξιοπρεπών και παραγωγικών θέσεων εργασίας, των βιώσιμων επιχειρήσεων και του οικονομικού μετασχηματισμού για τη μείωση της φτώχειας. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Οι παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού είναι σύνθετες, ποικιλόμορφες και κατακερματισμένες, με ορισμένες ΜΜΕ να έχουν περισσότερους από 100 000 απευθείας προμηθευτές. Δημιουργούν ευκαιρίες αλλά ενέχουν και κινδύνους. Έχουν συμβάλει στην οικονομική ανάπτυξη, τη δημιουργία θέσεων εργασίας και την επιχειρηματικότητα, και μπορούν να συμβάλουν σε μια μετάβαση από την ανεπίσημη στην επίσημη οικονομία (20), η οποία είναι ευνοϊκή στις αναπτυσσόμενες χώρες. Δεδομένου του αυξανόμενου όγκου του παγκόσμιου εμπορίου και της επένδυσης που λαμβάνει χώρα από τις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού, καθώς επίσης της εξωτερικής ανάθεσης και του διασυνοριακού συντονισμού της παγκόσμιας παραγωγής από κορυφαίες επιχειρήσεις, οι επιχειρηματικές εργασίες έχουν σημαντικό κοινωνικό αντίκτυπο (21). |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Το μέγεθος των αλυσίδων εφοδιασμού και η διάρκεια της σχέσης με τους προμηθευτές είναι πολυδιάστατες επιχειρηματικές επιλογές που βασίζονται στις πιο ενδιαφέρουσες επιχειρηματικές σχέσεις, την εγγύτητα των αγορών των καταναλωτών, την εφοδιαστική, τις δεξιότητες κ.λπ. Ωστόσο, η συστηματική υπεργολαβική ανάθεση αποτελεί, επίσης, ένα υποπροϊόν του ανταγωνισμού και των παραγόντων οικονομικής ανάπτυξης σε ένα επιχειρηματικό μοντέλο όπου οι παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού πολύ συχνά οργανώνονται με στόχο το χαμηλότερο κόστος. Επιπλέον, η αποδοτικότητα ως προς το κόστος εργασίας που αναζητούν οι εταιρείες δεν μεταφράζεται απαραίτητα σε οφέλη για τις οικονομίες, τους εργαζομένους, τα ενδιαφερόμενα μέρη και την κοινωνία γενικότερα. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Το ισχύον πλαίσιο για τις επιχειρηματικές δραστηριότητες και τα ανθρώπινα δικαιώματα απαρτίζεται κυρίως από μη δεσμευτικές νομικές πράξεις. Παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όπως των εργατών και των συνδικαλιστικών ενώσεων, συνεχίζουν να παρατηρούνται στις εταιρικές δραστηριότητες, συμπεριλαμβανομένων των πολυεθνικών, των αλυσίδων εφοδιασμού και των υπεργολάβων τους. Επιπλέον, είναι δύσκολη η ανίχνευση των αρνητικών συνεπειών τους. Συγκεκριμένα πλαίσια ευθύνης στις αλυσίδες υπεργολαβίας υπάρχουν ήδη στην ευρωπαϊκή νομοθεσία και έχουν εισαχθεί, για παράδειγμα, στη νομοθεσία για τις δημόσιες συμβάσεις, την απόσπαση εργαζομένων και τη μετανάστευση. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Η κρίση της νόσου COVID-19 έχει φέρει στο φως μια ανησυχητική κατάσταση αστάθειας και σημαντικούς κινδύνους που σχετίζονται με εξαιρετικά κατακερματισμένες και μη ποικιλόμορφες αλυσίδες εφοδιασμού και έχει αναδείξει την τρωτότητα των εργαζομένων που εργάζονται σε αυτές. Οι διαταραχές μεγάλης κλίμακας ανέδειξαν την ανάγκη ενίσχυσης της αξιοπιστίας και της ανθεκτικότητας των παγκόσμιων αλυσίδων εφοδιασμού, ιδίως σε βασικές περιοχές και τομείς, τόσο στην εσωτερική αγορά της ΕΕ όσο και σε κυβερνήσεις τρίτων χωρών. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Η ΕΟΚΕ προτείνει τη συλλογή ή την επεξεργασία περισσότερων δεδομένων σχετικά με τις τρωτές αλυσίδες εφοδιασμού, όσον αφορά τους κινδύνους από τις διαταραχές των οικονομικών δραστηριοτήτων και τον εντοπισμό παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η ετήσια έκθεση για την εφαρμογή των ΣΕΣ θα μπορούσε να χρησιμεύει ως βάση τακτικής πληροφόρησης. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ κ. Αντόνιο Γκουτέρες αναφέρθηκε στην πανδημία COVID-19 ως κατάσταση έκτακτης ανάγκης για τη δημόσια υγεία, η οποία μετατρέπεται σε οικονομική και κοινωνική κρίση και «ανθρωπιστική κρίση που μετασχηματίζεται γρήγορα σε κρίση ανθρωπίνων δικαιωμάτων» (22). «Η κοινωνία των πολιτών αποκάλυψε την αποτυχία πολλών κυβερνήσεων να προστατέψουν τους πολίτες τους και πολλών επιχειρήσεων να σεβαστούν τα ανθρώπινα δικαιώματα σύμφωνα με τις κατευθυντήριες αρχές του ΟΗΕ. Οι εργαζόμενοι αναγκάζονται συχνά να εργάζονται χωρίς κατάλληλο εξοπλισμό προστασίας από τη μετάδοση της νόσου, δεν τους επιτρέπεται να λαμβάνουν αναρρωτική άδεια μετ’ αποδοχών όταν νοσούν ή πρέπει να τίθενται σε αυτοαπομόνωση και απολύονται χωρίς προειδοποίηση ή αποζημίωση» (23). Μεταξύ άλλων, έχουν επισημανθεί κίνδυνοι σχετικοί με την ύπαρξη καταναγκαστικής εργασίας σε εταιρείες που δραστηριοποιούνται στις αλυσίδες εφοδιασμού για την παραγωγή γαντιών και άλλων μέσων ατομικής προστασίας που πωλούνται στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ (24). |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Η ομάδα εργασίας των Ηνωμένων Εθνών για τις Επιχειρήσεις και τα Ανθρώπινα Δικαιώματα αναγνώρισε σε μια σημαντική δήλωση την ανάγκη να ακολουθήσει ένα βιώσιμο ανθρωποκεντρικό μονοπάτι» στη μάχη κατά της νόσου COVID-19. Δεν «πρέπει να καταλήγει σε χαμηλότερα πρότυπα –ή ακόμη και να χρησιμοποιείται προσχηματικά από τις κυβερνήσεις και τους επιχειρηματικούς παράγοντες για την καταστρατήγηση των διεθνών δεσμεύσεων για τα ανθρώπινα δικαιώματα». Η επίτευξη αληθινής προόδου στην εφαρμογή των κατευθυντήριων αρχών των Ηνωμένων Εθνών θα «μας προετοιμάσει καλύτερα για την επόμενη κρίση, ειδικότερα αν στρέψουμε τη συλλογική προσοχή μας στην κλιματική κρίση και σε άλλες προκλήσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα που απορρέουν από αδικίες και αυξανόμενες ανισότητες» (25). |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Η ΕΟΚΕ κάλεσε για αναζωογόνηση των εμπορικών ροών που θα βασιστεί σε ισχυρές δεσμεύσεις όσον αφορά τα κοινωνικά και εργασιακά πρότυπα και την αποτελεσματική επιβολή τους. Η διαταραχή των διαδικασιών εφοδιασμού και παραγωγής έχει καταδείξει τη σημασία θέσπισης και αποτελεσματικής επιβολής μέτρων για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία, καθώς και της διατήρησης της ασφάλειας και της υγείας των εργαζομένων για τον εφοδιασμό με αγαθά και υπηρεσίες παγκοσμίως. Η επικύρωση, η εφαρμογή και η επιβολή των βασικών συμβάσεων της ΔΟΕ σχετικά με την ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι και των συλλογικών διαπραγματεύσεων συνιστούν έναν σημαντικό τρόπο εξασφάλισης ασφαλών και αξιοπρεπών συνθηκών εργασίας, μαζί με όλες τις βασικές και επικαιροποιημένες συμβάσεις της ΔΟΕ (26). |
| --- | --- |

3.10.

4.   Αφετηρία: Κύριες υφιστάμενες διεθνείς νομικές πράξεις και ορισμοί

| 4.1. | Υπάρχουν αρκετές διεθνείς νομικές πράξεις που αφορούν τις πολυεθνικές αλυσίδες εφοδιασμού. Παρέχουν ορισμούς για την υπεύθυνη επιχειρηματική συμπεριφορά, τους μηχανισμούς δέουσας επιμέλειας και τις υποχρεώσεις των εταιρειών ως προς τις αλυσίδες εφοδιασμού τους, καθώς και τους ρόλους, τις υποχρεώσεις και τις δεσμεύσεις των κρατών για τη διασφάλιση του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένης της αποτελεσματικής πρόληψης, των ελέγχων, των μέσων επανόρθωσης και των κυρώσεων. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | 17 Στόχοι Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ) απαρτίζουν τον πυρήνα της ατζέντας των Ηνωμένων Εθνών του 2030 για τη βιώσιμη ανάπτυξη. Η οργάνωση των παγκόσμιων αλυσίδων εφοδιασμού και ο ρόλος του ιδιωτικού τομέα, είναι θεμελιώδεις για την προαγωγή και την επίτευξη των στόχων της, όπως η «βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη και η παραγωγική απασχόληση (Στόχος 8), η δημιουργία βιώσιμων βιομηχανιών χωρίς αποκλεισμούς (Στόχος 9), η μείωση των ανισοτήτων (Στόχος 10), η διασφάλιση βιώσιμης παραγωγής και κατανάλωσης (Στόχος 12) και η ενίσχυση των συνεργασιών για τη βιώσιμη ανάπτυξη (Στόχος 17)». Οι ΣΒΑ 9 και 12 εστιάζουν συγκεκριμένα στις αλυσίδες εφοδιασμού ενώ ο ΣΒΑ 17 στην εταιρική συμπεριφορά. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Οι κατευθυντήριες αρχές των Ηνωμένων Εθνών του 2011 επισημαίνουν το καθήκον των κρατών να προστατεύουν «από την παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην επικράτειά και/ή στη δικαιοδοσία τους» και «να καταστήσουν σαφές ότι αναμένουν από όλες τις επιχειρήσεις που έχουν την έδρα τους στην επικράτειά τους και/ή στη δικαιοδοσία τους να σέβονται τα ανθρώπινα δικαιώματα στις δραστηριότητές τους». Η ευθύνη σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων υποχρεώνει τις επιχειρήσεις να αποφεύγουν «επιχειρηματικές δραστηριότητες που προκαλούν ή συμβάλλουν στην πρόκληση δυσμενών επιπτώσεων στα ανθρώπινα δικαιώματα» και «να επιδιώκουν την πρόληψη ή το μετριασμό ανεπιθύμητων επιπτώσεων στα ανθρώπινα δικαιώματα οι οποίες συνδέονται άμεσα με τις δραστηριότητες, τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες τους μέσω των επιχειρηματικών τους σχέσεων, ακόμα και αν δεν συνέβαλαν σε αυτές». «Οι επιχειρήσεις πρέπει να διαθέτουν πολιτικές και διαδικασίες», μεταξύ άλλων και να εφαρμόζουν μια «διαδικασία δέουσας επιμέλειας για τα ανθρώπινα δικαιώματα για τον προσδιορισμό, την πρόληψη, τον μετριασμό και την αιτιολόγηση της αντιμετώπισης των αρνητικών επιπτώσεων στα ανθρώπινα δικαιώματα», καθώς και να συμμετέχουν ενεργά στην αποκατάσταση τυχόν αρνητικών επιπτώσεων στα ανθρώπινα δικαιώματα που προκαλούν ή στις οποίες συμβάλλουν». Σύμφωνα με τα σχόλια στις κατευθυντήριες αρχές των Ηνωμένων Εθνών σχετικά με τις ανεπιθύμητες επιπτώσεις τις οποίες δεν προκάλεσε ή στις οποίες δεν συνέβαλε η επιχείρηση, αλλά οι οποίες συνδέονται άμεσα με τις δραστηριότητες, τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες της μέσω επιχειρηματικής σχέσης, «η ευθύνη σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων δεν υποχρεώνει την επιχείρηση να παρέχει η ίδια αποκατάσταση, παρότι μπορεί να έχει ρόλο σε αυτήν» (27). Επιπλέον, στα σχόλια αναφέρεται ότι οι επιχειρήσεις που ασκούν δέουσα επιμέλεια «δεν πρέπει να θεωρούν ότι η διαδικασία καθαυτή τις απαλλάσσει αυτομάτως και εις ολόκληρο από νομικές ευθύνες για την πρόκληση ή τη συμβολή σε παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων» (28). Οι κατευθυντήριες αρχές επισημαίνουν τον ρόλο των δημόσιων συμβάσεων στην προαγωγή του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της δυνατότητας υπεύθυνης αποδέσμευσης ως ύστατη λύση ως κλειδί στη διαχείριση της αλυσίδας εφοδιασμού. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Ορισμένες νομικές πράξεις και πρωτοβουλίες της ΔΟΕ αφορούν τις αλυσίδες εφοδιασμού και την αξιοπρεπή εργασία, καθώς και τις ευθύνες των κρατών μελών και των εταιρειών. Η έννοια της αξιοπρεπούς εργασίας, σύμφωνα με τη ΔΟΕ, καλύπτει τέσσερις στρατηγικούς στόχους:






  — | προώθηση της δημιουργίας θέσεων εργασίας, της ανάπτυξης δεξιοτήτων και του βιώσιμου βιοπορισμού· |
| --- | --- | --- |

4.4.

—

προώθηση της δημιουργίας θέσεων εργασίας, της ανάπτυξης δεξιοτήτων και του βιώσιμου βιοπορισμού·

| — | διασφάλιση των εργασιακών δικαιωμάτων, ιδίως των μειονεκτούντων και φτωχών εργαζομένων· |
| --- | --- |

—

διασφάλιση των εργασιακών δικαιωμάτων, ιδίως των μειονεκτούντων και φτωχών εργαζομένων·

| — | διεύρυνση της κοινωνικής προστασίας σε άντρες και γυναίκες προκειμένου να παρέχεται ικανή αποζημίωση σε περίπτωση απώλειας ή μείωσης του εισοδήματος, καθώς και πρόσβαση σε επαρκή υγειονομική περίθαλψη· |
| --- | --- |

—

διεύρυνση της κοινωνικής προστασίας σε άντρες και γυναίκες προκειμένου να παρέχεται ικανή αποζημίωση σε περίπτωση απώλειας ή μείωσης του εισοδήματος, καθώς και πρόσβαση σε επαρκή υγειονομική περίθαλψη·

| — | προώθηση του κοινωνικού διαλόγου μέσω της συμμετοχής ισχυρών και ανεξάρτητων εργατικών και εργοδοτικών οργανώσεων. |
| --- | --- |

—

προώθηση του κοινωνικού διαλόγου μέσω της συμμετοχής ισχυρών και ανεξάρτητων εργατικών και εργοδοτικών οργανώσεων.

| 4.5. | Η Απόφαση της ΔΟΕ του 2016 σχετικά με την αξιοπρεπή εργασία στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού εστιάζει στον ρόλο των κυβερνήσεων να απαιτούν από τις εταιρείες την εφαρμογή των διαδικασιών δέουσας επιμέλειας στις αλυσίδες εφοδιασμού τους, να διασφαλίζουν τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και την προαγωγή της υπεύθυνης επιχειρηματικής συμπεριφοράς, συμπεριλαμβανομένου μέσω των πολιτικών δημοσίων συμβάσεων. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Με βάση τις κατευθυντήριες αρχές των Ηνωμένων Εθνών και τη διαδικασία δέουσας επιμέλειάς τους, η Τριμερής διακήρυξη αρχών της ΔΟΕ σχετικά με τις πολυεθνικές επιχειρήσεις και την κοινωνική πολιτική διασαφηνίζει ότι «αυτή η διαδικασία πρέπει να λαμβάνει υπόψη τον κεντρικό ρόλο της ελευθερίας του συνεταιρίζεσθαι και των συλλογικών διαπραγματεύσεων, καθώς και των εργασιακών σχέσεων και του κοινωνικού διαλόγου σαν συνεχή διαδικασία». |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Ως υποχρεωτικές για τα κράτη μέλη του, οι κατευθυντήριες γραμμές του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) για τις πολυεθνικές επιχειρήσεις προβλέπουν λεπτομερείς οδηγίες για υπεύθυνη επιχειρηματική συμπεριφορά και συνιστούν τη δέουσα επιμέλεια βάσει κινδύνου, ενώ απαιτούν από τα κράτη τη δημιουργία εθνικών σημείων επαφής (ΕΣΕ) με στόχο την προώθηση της προσήλωσης στις κατευθυντήριες γραμμές, συμπεριλαμβανομένης της αύξησης της ευαισθητοποίησης και της υποβολής καταγγελιών σε περίπτωση παραβίασής τους. Η ΕΟΚΕ κάλεσε προηγουμένως τα κράτη μέλη να διασφαλίσουν ότι τα ΕΣΕ είναι «ανεξάρτητα και δομημένα έτσι ώστε να εμπλέκουν τους κοινωνικούς εταίρους ως μέλη των ΕΣΕ ή της επιτροπής εποπτείας των ΕΣΕ. Θα πρέπει να διαθέτουν κατάλληλη εκπαίδευση, στελέχωση και χρηματοδότηση (29)». Στο πλαίσιο των αλυσίδων εφοδιασμού τους, οι επιχειρήσεις πρέπει να “επιδιώκουν την πρόληψη ή το μετριασμό ανεπιθύμητων επιπτώσεων στις οποίες δεν έχουν συμβάλει, εφόσον οι επιπτώσεις αυτές συνδέονται παρ” όλα αυτά με τις δραστηριότητες, τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες τους μέσω επιχειρηματικής σχέσης. Αυτό δεν σημαίνει τη μεταβίβαση της ευθύνης από την επιχείρηση που προκαλεί ανεπιθύμητη επίπτωση στην επιχείρηση με την οποία διατηρεί επιχειρηματική σχέση» (30). «Στο πλαίσιο της αλυσίδας εφοδιασμού της, εάν μια επιχείρηση εντοπίζει κίνδυνο πρόκλησης ανεπιθύμητων επιπτώσεων, πρέπει να λάβει τα αναγκαία βήματα για τον τερματισμό ή την πρόληψη της επίπτωσης. Εάν η επιχείρηση εντοπίσει κίνδυνο συμβολής σε ανεπιθύμητες επιπτώσεις, πρέπει να λάβει όλα τα αναγκαία βήματα για τον τερματισμό ή την πρόληψη της συμβολής της και να χρησιμοποιήσει τη θέση της για τα μετριασμό κάθε εναπομείνασας επίπτωσης στο μέγιστο δυνατό βαθμό» (31). Σε κάθε περίπτωση αυτά διατυπώνονται με την επιφύλαξη τυχών νομικών ευθυνών που θεσπίζει η ΕΕ ή τα κράτη για τις επιχειρήσεις αναφορικά με τις παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και άλλες ανεπιθύμητες επιπτώσεις των δραστηριοτήτων τους και των αλυσίδων εφοδιασμού και υπεργολαβίας τους, συμπεριλαμβανομένης της μη τήρησης των υποχρεώσεων δέουσας επιμέλειας. |
| --- | --- |

4.7.

5.   Εξασφάλιση ίσων όρων ανταγωνισμού για τις ευρωπαϊκές εταιρείες

| 5.1. | Πολλές εταιρείες έχουν δεσμευτεί και συμμετέχουν σε μεμονωμένες πρωτοβουλίες που οδήγησαν σε αλλαγή συμπεριφοράς με σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στις επιχειρηματικές τους δραστηριότητες. Στις κλαδικές πρωτοβουλίες συμπεριλαμβάνονται οι amfori, Together for Sustainability, Chemie3 και Bettercoal. Οι ευρωπαϊκές εταιρείες τυγχάνουν καλής φήμης εκτός Ευρώπης όσον αφορά τις δεσμεύσεις και τη συνεισφορά τους στη βιώσιμη ανάπτυξη μέσω της τοπικής παρουσίας τους. Ωστόσο, αυτά τα εθελοντικά μέτρα δεν έχουν επιφέρει την απαιτούμενη πλήρη αλλαγή συμπεριφοράς (32). |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Μια πρόσφατη μελέτη (33) της Γενικής Διεύθυνσης Δικαιοσύνης και Καταναλωτών παρουσιάζει μια αποτελεσματική και περιεκτική ανάλυση της επικρατούσας κατάστασης, όπου «μόλις πάνω από το ένα τρίτο των επιχειρήσεων που έλαβαν μέρος» δήλωσε ότι ανέλαβε υποχρεώσεις δέουσας επιμέλειας για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τον περιβαλλοντικό αντίκτυπο, η πλειονότητα των οποίων αφορά μόνο τους απευθείας προμηθευτές. Επισημαίνει την ανάγκη για μια ευρωπαϊκή διατομεακή δεσμευτική νομοθεσία σχετικά με τη δέουσα επιμέλεια για τα ανθρώπινα δικαιώματα και την υπεύθυνη επιχειρηματική συμπεριφορά. Η τρέχουσα κρίση ενίσχυσε ακόμη περισσότερο τη στήριξη για δράση. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Λαμβάνοντας υπόψη τις σημαντικές εμπειρίες στην εφαρμογή αποτελεσματικών και φιλόδοξων πολιτικών για τη δέουσα επιμέλεια, συχνά βάσει συμφωνιών που συνάπτονται με συνδικαλιστικές οργανώσεις, οι ευρωπαϊκές εταιρείες θα επωφελούνταν πράγματι από την εξασφάλιση ίσων όρων ανταγωνισμού και από τον θεμιτό ανταγωνισμό, σύμφωνα με τα κοινά ελάχιστα πρότυπα που ισχύουν επίσης για εταιρείες που έχουν ιδρυθεί σε τρίτες χώρες και δραστηριοποιούνται στην ΕΕ. Η καλή φήμη του «σήματος ΕΕ» στο επιχειρείν βασίζεται επίσης στα υψηλά πρότυπα του κανονιστικού περιβάλλοντός της. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Υπάρχουν διάφοροι νόμοι της ΕΕ σχετικοί με τη διαχείριση των αλυσίδων εφοδιασμού και τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και την αξιοπρεπή εργασία, συγκεκριμένα η οδηγία για τη δημοσιοποίηση μη χρηματοοικονομικών πληροφοριών 2014/95/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (34) για αναφορά από τις μεγαλύτερες εταιρείες δημόσιου συμφέροντος σχετικά με τον αντίκτυπο και τους κινδύνους των δραστηριοτήτων τους, καθώς και οι πολιτικές τους, εάν υπάρχουν, για τη μείωσή τους, συμπεριλαμβανομένων των διαδικασιών δέουσας επιμέλειας. Αναφορικά με συγκεκριμένους τομείς, ο κανονισμός για την ξυλεία (ΕΕ) αριθ. 995/2010 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (35) και ο κανονισμός για τα ορυκτά από ζώνες συγκρούσεων (ΕΕ) 2017/821 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (36) καθιέρωσαν τις απαιτήσεις δέουσας επιμέλειας για τις αλυσίδες εφοδιασμού των εταιρειών. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Επίσης, πολλές εθνικές νομοθεσίες έχουν εισαγάγει πρόσφατα τη δέουσα επιμέλεια, όπως ο γαλλικός νόμος σχετικά με την υποχρέωση επαγρύπνησης των επιχειρήσεων (37). Παρέχει ένα φιλόδοξο εθνικό νομικό πλαίσιο, το οποίο υποχρεώνει τις μεγάλες εταιρείες να καθορίζουν, να δημοσιεύουν και να εφαρμόζουν ένα σχέδιο επαγρύπνησης, ώστε να εντοπίζουν και να προλαμβάνουν τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και τον αρνητικό περιβαλλοντικό αντίκτυπο στις δραστηριότητές τους, στις δραστηριότητες των εταιρειών που ελέγχουν άμεσα ή έμμεσα και στις δραστηριότητες των υπεργολάβων και των προμηθευτών με τους οποίους διατηρούν μια «εδραιωμένη επιχειρηματική σχέση». Περιλαμβάνει ένα πλαίσιο ευθυνών που δεσμεύει τις εταιρείες να λογοδοτούν όταν η αθέτηση των υποχρεώσεών τους για δέουσα επιμέλεια έχουν ως αποτέλεσμα βλάβη ή παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Το ήδη υπάρχον κατακερματισμένο νομικό πλαίσιο επιδρά αρνητικά στις επιχειρήσεις που πρέπει να συμμορφωθούν με διάφορες δέσμες κανόνων. Πλήττονται από τον αθέμιτο ανταγωνισμό, τη ανασφάλεια δικαίου και το διοικητικό κόστος, τα οποία θα έπρεπε να αποφεύγονται. Συνεπώς, ένας όλο και μεγαλύτερος αριθμός επιχειρήσεων και επενδυτών καλεί για τη δημιουργία υποχρεωτικών νομικών πράξεων για τη δέουσα επιμέλεια (38). |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | Επιπροσθέτως, η επικρατούσα κατάσταση δεν ανταμείβει τις υπεύθυνες εταιρείες, λόγω έλλειψης κοινών ελάχιστων απαιτήσεων, συγκρίσιμων διαδικασιών, κατάλληλων κινήτρων από τις δημόσιες αρχές, αποτελεσματικής επιβολής των υφιστάμενων κανόνων και ευαισθητοποίησης μεταξύ επενδυτών, ενδιαφερομένων μερών και καταναλωτών. |
| --- | --- |

5.7.

6.   Ένα ευρωπαϊκό σχέδιο δράσης για τα ανθρώπινα δικαιώματα και την αξιοπρεπή εργασία στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού

6.1.   Δημιουργία ενός αποτελεσματικού ρυθμιστικού πλαισίου

| 6.1.1. | Η αξιοπρεπής εργασία, ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της βιωσιμότητας στις παγκόσμιες αλυσίδες αξίας και εφοδιασμού βρίσκονται σε υψηλή θέση στο θεματολόγιο των πολιτικών των παγκόσμιων, ευρωπαϊκών και εθνικών θεσμών, και αποκτούν όλο και μεγαλύτερη σπουδαιότητα για την επιχειρηματική κοινότητα. Ωστόσο, χρειάζεται επειγόντως ένα πιο αποτελεσματικό και συνεπές ρυθμιστικό πλαίσιο για την επίτευξη αυτών των στόχων και την προαγωγή των παγκόσμιων και ευρωπαϊκών κοινωνικών και περιβαλλοντικών στόχων, του θεμιτού ανταγωνισμού μεταξύ οικονομικών φορέων και τη στήριξη των ευρωπαϊκών οικονομικών δραστηριοτήτων. |
| --- | --- |

6.1.1.

| 6.1.2. | Η αξιοποίηση πρωτοβουλιών που έχουν ήδη αναληφθεί από πολλές ευρωπαϊκές εταιρείες και η επιβεβαίωση της παγκόσμιας ηγετικής θέσης τους σε αυτόν τον τομέα, είναι ύψιστης σημασίας για τη δημιουργία μιας φιλόδοξης, περιεκτικής και εγκάρσιας στρατηγικής που θα συνδέει αποτελεσματικά τις πρωτοβουλίες και θα γεφυρώνει τα κενά που εντοπίζονται. «Τα εθελοντικά και τα δεσμευτικά μέτρα δεν αλληλοαποκλείονται, αλλά αλληλοσυμπληρώνονται» (39). |
| --- | --- |

6.1.2.

| 6.1.3. | Πρέπει να σχεδιαστεί ένα ευρωπαϊκό σχέδιο δράσης ως γενικό πλαίσιο για νομοθετικές και μη νομοθετικές πρωτοβουλίες για τα ανθρώπινα δικαιώματα, την αξιοπρεπή εργασία και τη βιωσιμότητα στις δραστηριότητες των εταιρειών και τις αλυσίδες εφοδιασμού. Πρέπει να αναγνωρίζει τους θεμελιώδεις, διαφορετικούς και συμπληρωματικούς ρόλους των διαφόρων δρώντων σε αυτόν τον τομέα, ιδίως των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων, των κρατών μελών, των διεθνών φορέων, των εταιρειών, των κοινωνικών εταίρων και των ενδιαφερόμενων κύκλων συμφερόντων. Για να διασφαλιστεί η επιτυχία του, όλοι οι δρώντες πρέπει να εμπλέκονται πλήρως στην επίτευξη των στόχων του σχεδίου δράσης που πρέπει να αναπτυχθεί στη βάση του κοινωνικού διάλογου και μιας προσέγγισης πολλαπλών ενδιαφερόμενων μερών. |
| --- | --- |

6.1.3.

| 6.1.4. | Οι κύριοι στόχοι πρέπει να είναι η προώθηση της υπεύθυνης επιχειρηματικής συμπεριφοράς, η διασφάλιση του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των κοινωνικών και περιβαλλοντικών στόχων της ΕΕ στις επιχειρηματικές δραστηριότητες και τις αλυσίδες εφοδιασμού, η υποστήριξη των επιχειρήσεων και των ΜΜΕ στην υιοθέτηση μιας προσέγγισης υπεύθυνης επιχειρηματικής συμπεριφοράς και η διασφάλιση ισότιμων όρων ανταγωνισμού για τις επιχειρήσεις. Μια προληπτική προσέγγιση υποχρεωτικής δέουσας επιμέλειας πρέπει να έχει ως αποτέλεσμα λιγότερες παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Όλες οι εταιρείες πρέπει να τηρούν τις ίδιες βασικές δέσμες κανόνων και αυτό επιτρέπει συγκρίσιμες διαδικασίες για τους καταναλωτές. |
| --- | --- |

6.1.4.

| 6.1.5. | Ένας ευρύς ορισμός πρέπει να καλύπτει τα ανθρώπινα δικαιώματα, να συμπεριλαμβάνει τα δικαιώματα των εργαζομένων και των συνδικαλιστικών οργανώσεων και να αξιοποιεί το εύρος των διεθνών νομικών πράξεων (40), ιδίως των συμβάσεων της ΔΟΕ. Τα δικαιώματα περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, την ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι και το δικαίωμα στις συλλογικές διαπραγματεύσεις και τη συλλογική δράση, την πληροφόρηση, τη διαβούλευση και τη συμμετοχή, τις αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας, την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία, τους δίκαιους μισθούς, την κάλυψη κοινωνικής ασφάλισης. Στη μάχη κατά της παιδικής εργασίας και της καταναγκαστικής εργασίας, η θέση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής περί «μηδενικής ανοχής στην παιδική εργασία» πρέπει να συνοδεύεται από αποτελεσματικές και φιλόδοξες δράσεις. Το σχέδιο δράσης πρέπει να καλύπτει επίσης την ευρύτερη υπεύθυνη επιχειρηματική συμπεριφορά, ιδίως τις κοινωνικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις, τη διοίκηση των επιχειρήσεων, την καταπολέμηση της διαφθοράς, τη δίκαιη φορολογική πολιτική και τη φορολογική διαφάνεια. Για τη λήψη συγκεκριμένων μέτρων για τις βιώσιμες αλυσίδες εφοδιασμού, είναι σημαντική η εφαρμογή συγκεκριμένων μέτρων σε τοπικό επίπεδο, όπου οι εταιρείες πρέπει να συνεκτιμούν την τοπική νομοθεσία και τις συμφωνίες κατά τη δραστηριοποίησή τους εκτός της ΕΕ. Οι κυβερνήσεις αναγνωρίζουν τη σημασία της επιβολής των εργασιακών κανόνων, ιδίως μέσω επιθεωρήσεων, και πρέπει να διαδραματίσουν τον δικό τους ρόλο σε εθνικό και τοπικό επίπεδο (41). |
| --- | --- |

6.1.5.

| 6.1.6. | Βασικό στοιχείο αποτελεί ο συντονισμός σε ενωσιακό και εθνικό επίπεδο. Τα εθνικά σχέδια δράσης που πρόκειται να αναπτυχθούν σε συνεργασία με τους εθνικούς κοινωνικούς εταίρους και την κοινωνία των πολιτών, πρέπει να συνδέονται στενά με τα ΕΣΕ για την εφαρμογή των κατευθυντήριων αρχών των Ηνωμένων Εθνών και να αναγνωρίζουν τον ρόλο των οδηγιών του ΟΟΣΑ και των ΕΣΕ, τα οποία πρέπει να είναι «ανεξάρτητα και δομημένα έτσι ώστε να εμπλέκουν τους κοινωνικούς εταίρους ως μέλη των ΕΣΕ ή της επιτροπής εποπτείας των ΕΣΕ. Θα πρέπει να διαθέτουν κατάλληλη εκπαίδευση, στελέχωση και χρηματοδότηση (42).» Το ευρωπαϊκό σχέδιο δράσης μπορεί επίσης να περιλαμβάνει τα ελάχιστα πρότυπα σε διαφορετικούς τομείς για να διασφαλίζεται η πλήρης και αποτελεσματική εθνική εφαρμογή των σχετικών διεθνών νομικών πράξεων. Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Επιτροπής, είναι απαραίτητη η συνοχή και ο συντονισμός ανάμεσα στους διαφορετικούς τομείς πολιτικών και αρμόδιων γενικών διευθύνσεων, ιδίως στη Δικαιοσύνη, την Οικονομία, το Εμπόριο ή την Απασχόληση και την ΕΥΕΔ. |
| --- | --- |

6.1.6.

6.2.   Πλαισίωση μιας δεσμευτικής ευρωπαϊκής νομοθεσίας για τη δέουσα επιμέλεια

| 6.2.1. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ακολουθεί τη σύστασή της (43) να προτείνει μια νομοθεσία της ΕΕ σε αυτόν τον τομέα και καλεί για ένα Ευρωπαϊκό σχέδιο δράσης που θα έχει στην πρώτη γραμμή μια δεσμευτική διατομεακή νομοθετική πρωτοβουλία δέουσας επιμέλειας για τα ανθρώπινα δικαιώματα και την υπεύθυνη επιχειρηματική συμπεριφορά, λαμβάνοντας υπόψη τα ευρήματα της μελέτης που ανέθεσε η Γενική Διεύθυνση Δικαιοσύνης και Καταναλωτών και σύμφωνα με τη δέσμευση του Ευρωπαίου επιτρόπου κ. Reynders. |
| --- | --- |

6.2.1.

| 6.2.2. | Προκειμένου να αποφευχθεί ο αθέμιτος ανταγωνισμός και οι άνισοι όροι ανταγωνισμού, πρέπει να καλύπτει όλες τις εταιρείες που έχουν ιδρυθεί ή δραστηριοποιούνται στην ΕΕ και τις δραστηριότητές τους, συμπεριλαμβανομένων όλων των αλυσίδων εφοδιασμού και υπεργολαβίας, καθώς και του δημόσιου τομέα, και να ανταποκρίνεται στις συγκεκριμένες ανάγκες και τους περιορισμούς που ισχύουν για τις ΜΜΕ. Αυτό ακολουθεί την προσέγγιση των κατευθυντήριων αρχών των Ηνωμένων Εθνών για κάλυψη «όλων των επιχειρήσεων ανεξαρτήτως μεγέθους, τομέα, πλαισίου λειτουργίας, ιδιοκτησίας και διάρθρωσης» (44). Οι εταιρείες πρέπει να τηρούν τα υψηλά πρότυπα υπεύθυνης επιχειρηματικής συμπεριφοράς που καλύπτουν τα ανθρώπινα δικαιώματα, τις περιβαλλοντικές και κοινωνικές επιπτώσεις, την εταιρική διακυβέρνηση, την καταπολέμηση της διαφθοράς και τη φορολογική ισότητα. |
| --- | --- |

6.2.2.

| 6.2.3. | Με βάση τα κύρια βήματα των διαδικασιών δέουσας επιμέλειας που αναγνωρίζονται από τις σχετικές νομικές πράξεις των Ηνωμένων Εθνών, της ΔΟΕ και του ΟΟΣΑ, οι εταιρείες πρέπει να χαρτογραφήσουν και να αξιολογήσουν τις πραγματικές και τις πιθανές αρνητικές συνέπειες, να δράσουν ανάλογα με τα ευρήματα (διακόπτοντας εργασίες που προκαλούν αρνητικές επιπτώσεις), να αναπτύξουν και να εφαρμόσουν ένα σχέδιο δέουσας επιμέλειας για την πρόληψη τυχόν πιθανών κινδύνων και της επέλευσης του αρνητικού αντίκτυπου, να καθιερώσουν έναν μηχανισμό έγκαιρης προειδοποίησης, να επαληθεύσουν και να παρακολουθήσουν αποτελεσματικά και με διαφάνεια την εφαρμογή των σχεδίων δέουσας επιμέλειας και να συντάξουν αναφορά για την εφαρμογή του. Η διαδικασία δέουσας επιμέλειας μέσω της οποίας ανταποκρίνονται στις υποχρεώσεις τους πρέπει να είναι αναλογική προς τη σοβαρότητα των πιθανών επιπτώσεων και του πλαισίου λειτουργίας τους. |
| --- | --- |

6.2.3.

| 6.2.4. | Η νομική πράξη πρέπει να βασίζεται σε μια προληπτική προσέγγιση αλλά ταυτόχρονα να διασφαλίζει αποτελεσματικά διορθωτικά μέτρα και πρόσβαση στη δικαιοσύνη για τα θύματα και τους εκπροσώπους τους, συμπεριλαμβανομένων των συνδικαλιστικών οργανώσεων και των υπερασπιστών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Κομβικό ρόλο διαδραματίζει η δημόσια παρακολούθηση των εταιρικών υποχρεώσεων και των νομικών συνεπειών σε περίπτωση που δεν τηρούνται. Τα ειδικά χαρακτηριστικά της, μεταξύ των οποίων η εταιρική ευθύνη, θα ακολουθούνται από ειδική γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ (45). Ωστόσο, οποιαδήποτε πρωτοβουλία της ΕΕ σε αυτόν τον τομέα δεν πρέπει να επηρεάζει ή να περιορίζει τους κοινούς μηχανισμούς και ορισμένους μηχανισμούς ευθυνών ή άλλα πλαίσια ευθυνών σε διεθνές, ευρωπαϊκό ή εθνικό επίπεδο. |
| --- | --- |

6.2.4.

6.3.   Ο βασικός ρόλος των κοινωνικών εταίρων και της κοινωνίας των πολιτών

| 6.3.1. | Οι κοινωνικός διάλογος πρέπει να διαδραματίζει βασικό ρόλο για τη δέουσα επιμέλεια και την υπεύθυνη επιχειρηματική συμπεριφορά, διασφαλίζοντας τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στις δραστηριότητες των εταιρειών και τις αλυσίδες εφοδιασμού και υπεργολαβίας. Όλα τα σχέδια δράσης και οι νομοθετικές πρωτοβουλίες πρέπει να βασίζονται στην αξία του και στην αξία των συλλογικών διαπραγματεύσεων και να διασφαλίζουν τον σεβασμό των δικαιωμάτων των εργαζομένων στην πληροφόρηση και τη διαβούλευση. Δυστυχώς, αυτά τα στοιχεία δεν αναφέρονται στη μελέτη της Γενικής Διεύθυνσης Δικαιοσύνης και Καταναλωτών. |
| --- | --- |

6.3.1.

| 6.3.2. | Οι εταιρείες και οι συνδικαλιστικές οργανώσεις μπορούν να διαπραγματεύονται, στο αντίστοιχο επίπεδο, τις συμφωνίες για τον καθορισμό της συγκεκριμένης εφαρμογής των υποχρεώσεων που περιλαμβάνονται στην οδηγία. Αυτό υπογραμμίζει την καλή πρακτική και τη θετική συνεισφορά ορισμένων ισχυουσών συμφωνιών στις διαδικασίες δέουσας επιμέλειας. Επιπλέον, πρέπει να πραγματοποιηθεί ενημέρωση και διαβούλευση με τους εκπροσώπους των εργαζομένων για τον ορισμό του σχεδίου δέουσας επιμέλειας και της εφαρμογής του. |
| --- | --- |

6.3.2.

| 6.3.3. | Ο ευρωπαϊκός διακλαδικός και κλαδικός κοινωνικός διάλογος πρέπει να συμβάλει στη βελτίωση αυτών των τομέων, συμπεριλαμβανομένων κοινών πρωτοβουλιών και έργων, οδηγιών, δημιουργίας ικανοτήτων, συμφωνιών. |
| --- | --- |

6.3.3.

| 6.3.4. | Η προηγούμενη εμπειρία έχει δείξει πώς οι πρωτοβουλίες που βασίζονται στον κοινωνικό διάλογο μπορούν να επιφέρουν σημαντική πρόοδο σε όρους αξιοπρεπούς εργασίας στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού. Η Συμφωνία σχετικά με την πυρασφάλεια και την ασφάλεια των κτιρίων στο Μπανγκλαντές υπογράφτηκε τον Μάιο του 2013 ως νομικά δεσμευτική συμφωνία ανάμεσα σε πάνω από διακόσιες κυρίως ευρωπαϊκές μάρκες ρούχων και καταστήματα λιανικής πώλησης και δύο παγκόσμιες συνδικαλιστικές οργανώσεις, την IndustriALL και τη UNI Global Union, καθώς και ορισμένες τοπικές συνδικαλιστικές οργανώσεις και υπογράφοντες μάρτυρες. |
| --- | --- |

6.3.4.

| 6.3.5. | Επιπλέον, το σχέδιο δράσης πρέπει να περιλαμβάνει μέτρα για την περαιτέρω ευαισθητοποίηση των καταναλωτών και των επενδυτών σχετικά με τη σημασία των κοινωνικών και περιβαλλοντικών επιπτώσεων των εταιρειών, την προώθηση νομικών πράξεων που επιτρέπουν τη συγκρισιμότητα των επιδόσεων των εταιρειών και τον βέλτιστο προσδιορισμό εκείνων που προωθούν αποτελεσματικές στρατηγικές υπεύθυνης επιχειρηματικής συμπεριφοράς. Όλες οι πρωτοβουλίες πρέπει να βασίζονται στη συμμετοχή των συναρμοδίων, όπως οι κοινωνικοί εταίροι και οι ΜΚΟ, οι οποίοι μπορούν να δρουν ως φορείς διάδοσης της ενημέρωσης και να συμβάλλουν στην ενίσχυση της ευαισθητοποίησης ως προς τις θετικές και αρνητικές συμπεριφορές. |
| --- | --- |

6.3.5.

6.4.   Συμπληρωματικά μέτρα για ένα ευρωπαϊκό σχέδιο δράσης

| 6.4.1. | Αναθεώρηση της οδηγίας για τη δημοσίευση μη χρηματοοικονομικών πληροφοριών. Υποστήριξη μιας φιλόδοξης αναθεώρησης που περιλαμβάνει όλες τις εταιρείες στο προσωπικό πεδίο εφαρμογής το οποίο ανταποκρίνεται επίσης στις συγκεκριμένες ανάγκες και τους περιορισμούς που ισχύουν για τις ΜΜΕ. Το καθ’ ύλην πεδίο εφαρμογής πρέπει να καθοριστεί καλύτερα για τη δημοσίευση μη χρηματοοικονομικών πληροφοριών, ώστε να είναι περιεκτικό, συγκρίσιμο και αποτελεσματικό. Λαμβάνοντας υπόψη ότι η αναφορά αποτελεί βασικό στοιχείο στους μηχανισμούς δέουσας επιμέλειας, πρέπει να συνάδει με την αντίστοιχη νομική πρωτοβουλία και να περιλαμβάνει συγκεκριμένους βασικούς δείκτες απόδοσης και στόχους (π.χ. με βάση τη Συμφωνία του Παρισιού και τους ΣΒΑ), καθώς επίσης πρέπει να βασίζεται στις κατευθυντήριες αρχές των Ηνωμένων Εθνών και άλλες σχετικές διεθνείς νομικές πράξεις. |
| --- | --- |

6.4.1.

| 6.4.2. | Καθήκοντα διοικητικού συμβουλίου, βιώσιμη εταιρική διακυβέρνηση και εταιρικό δίκαιο. Υποστήριξη νομοθετικών μέτρων σχετικά με τα καθήκοντα του διοικητικού συμβουλίου σε επίπεδο ΕΕ, ώστε να ενεργεί προς το συμφέρον όλων των ενδιαφερόμενων παραγόντων και για τις δραστηριότητες των εταιρειών ώστε να συμβάλλουν στην επίτευξη των κοινωνικών και περιβαλλοντικών στόχων. Επιπλέον, αναγνώριση άλλων νομοθετικών και μη νομοθετικών μέτρων για την προώθηση πιο βιώσιμης, προοδευτικής και μακροπρόθεσμης εταιρικής διακυβέρνησης και εταιρικού δικαίου. |
| --- | --- |

6.4.2.

| 6.4.3. | Δημόσια χρηματοδότηση και δημόσια στήριξη. Πρόταση συγκεκριμένων προϋποθέσεων και θετικών κινήτρων που συνδέονται με τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, των στόχων για αξιοπρεπή εργασία και βιωσιμότητα στις δραστηριότητες των εταιρειών και των αλυσίδων εφοδιασμού για την πρόσβαση σε δημόσια και ευρωπαϊκή χρηματοδότηση και στήριξη, συγκεκριμένα στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών και εθνικών σχεδίων οικονομικής ανάκαμψης λόγω της κρίσης COVID-19. |
| --- | --- |

6.4.3.

| 6.4.4. | Δημόσιες συμβάσεις. Διασφάλιση της πλήρους εφαρμογής και επιβολής της κοινωνικής ρήτρας στις οδηγίες για τις δημόσιες συμβάσεις από τα κράτη μέλη και προώθηση προτάσεων για τις διαδικασίες σύναψης δημόσιων συμβάσεων για την αποτελεσματική στήριξη και την προώθηση της αποτελεσματικής δέουσας επιμέλειας για τα ανθρώπινα δικαιώματα και της υπεύθυνης επιχειρηματικής συμπεριφοράς στις εργασίες και τις αλυσίδες εφοδιασμού τους, καθώς και της αξιοπρεπούς εργασίας. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί, μεταξύ άλλων, μέσω μιας αναθεώρησης των οδηγιών για τις δημόσιες συμβάσεις, της δημιουργίας ικανοτήτων για τις αναθέτουσες αρχές και της ανταλλαγής βέλτιστων πρακτικών, συμπεριλαμβανομένης της προώθησής τους μέσω των ΣΕΣ. |
| --- | --- |

6.4.4.

| 6.4.5. | Κίνητρα. Πρόταση πρωτοβουλιών για την παροχή υποστήριξης στις εταιρείες που υπερβαίνουν τις νομικές υποχρεώσεις αναφορικά με την υπεύθυνη επιχειρηματική συμπεριφορά και τον θετικό περιβαλλοντικό και κοινωνικό αντίκτυπο. Αυτές περιλαμβάνουν, ενδεικτικά, πρωτοβουλίες υποστήριξης για την ανάπτυξη ειδικών πολιτικών και νομικών πράξεων, προώθησης δικτύων βιώσιμων εταιρειών, δημιουργίας ικανοτήτων για κοινωνικούς εταίρους. |
| --- | --- |

6.4.5.

| 6.4.6. | Συνέργεια με το θεματολόγιο του διεθνούς εμπορίου και των επενδύσεων. Οι ξένοι επενδυτές θα υποχρεούνται να συμμορφώνονται με τη δέουσα επιμέλεια προτού ωφεληθούν από την κάλυψη μιας διεθνούς επενδυτικής συμφωνίας. Ομοίως, οι συμβαλλόμενοι μιας ΣΕΣ θα πρέπει να εγγυώνται ότι οι εταιρείες με έδρα στην επικράτειά τους συμμορφώνονται με τις απαιτήσεις δέουσας επιμέλειας. Ο Καναδάς, για παράδειγμα, ενίσχυσε τη στρατηγική του για την εταιρική κοινωνική ευθύνη, με ιδιαίτερη έμφαση στη συμπεριφορά των καναδικών εταιρειών στο εξωτερικό, και προέβη στη σύσταση πολυμερούς οργάνου παροχής συμβουλών. Τον Απρίλιο του 2019 διορίστηκε ο πρώτος Καναδός διαμεσολαβητής για υπεύθυνες επιχειρήσεις, ο οποίος επιφορτίστηκε με τον έλεγχο και τη δημοσιοποίηση εικαζόμενων παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που προκύπτουν από τις δραστηριότητες καναδικών εταιρειών στο εξωτερικό, στους τομείς της εξόρυξης, του πετρελαίου, του φυσικού αερίου και της ένδυσης, καθώς και με τη διατύπωση συστάσεων σχετικά με εμπορικά μέτρα για τις εταιρείες (46). |
| --- | --- |

6.4.6.

| 6.4.7. | Το σχέδιο δράσης πρέπει να επικεντρώνεται σε ένα μεγαλύτερο εύρος στοιχείων, ιδίως στη φορολογική διαφάνεια, την υποβολή εκθέσεων ανά χώρα, τη θεμιτή φορολογική συμπεριφορά, τη βιώσιμη χρηματοδότηση και τις υποχρεώσεις των επενδυτών. Ο κανονισμός σχετικά με τα ορυκτά από περιοχές συγκρούσεων και ο κανονισμός για την ξυλεία μπορούν να αξιολογηθούν ενόψει της αναγκαιότητας αναθεώρησης ή ενίσχυσής τους. |
| --- | --- |

6.4.7.

7.   Εμπόριο με στόχο την επίτευξη αξιοπρεπούς εργασίας και αποτελεσματικής επιβολής

| 7.1. | Το εμπόριο συνιστά ένα σημαντικό εγκάρσιο στοιχείο στην εφαρμογή των στόχων ενός ευρωπαϊκού σχεδίου δράσης, καθώς το συνδέει με τρίτες χώρες και με μια πολυμερή οπτική γωνία. Η νέα αναθεώρηση της εμπορικής στρατηγικής της ΕΕ πρέπει επειγόντως να αντανακλά αυτήν την προσέγγιση. Η ΕΕ διαθέτει το μεγαλύτερο εμπορικό δίκτυο στον κόσμο, παρέχοντας στις διμερείς εμπορικές συμφωνίες ένα ιδιαίτερα σημαντικό πλεονέκτημα που πρέπει να χρησιμοποιείται αποτελεσματικά πριν από τη σύναψή τους και σε όλη τη διάρκεια εφαρμογής και επιβολής τους. |
| --- | --- |

7.1.

| 7.2. | Οι διαπραγματεύσεις μεταξύ ΕΕ και Βιετνάμ ανέδειξαν την πρόοδο που μπορεί να πετύχει η ΕΕ στη βελτίωση των εργασιακών συνθηκών κατά τη συνεργασία με μια χώρα εταίρο. Ωστόσο, αρκετά χρόνια μετά τη σύναψη των ΣΕΣ, παρατηρείται ακόμη μια έλλειψη προόδου σε συμμόρφωση με τις δεσμεύσεις για το εμπόριο και τη βιώσιμη ανάπτυξη σε ορισμένες χώρες εταίρους, ιδίως κατά τη μακροχρόνια διαμάχη μεταξύ ΕΕ και Κορέας για τα εργασιακά δικαιώματα σχετικά με τη μη επικύρωση των θεμελιωδών και επικαιροποιημένων συμβάσεων της ΔΟΕ. Αυτό αποδεικνύει ότι το μεγαλύτερο πλεονέκτημα για τη διασφάλιση των βασικών επικυρώσεων της ΔΟΕ παραμένει κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων και πριν από τη σύναψή τους· συνεπώς, αυτό θα μπορούσε να πραγματωθεί στην υπογεγραμμένη συμφωνία. |
| --- | --- |

7.2.

| 7.3. | Το εμπόριο δεν αποτελεί κινητήριο μοχλό για την κλιματική πολιτική αλλά μπορεί να γίνει καταλυτικός παράγοντας. Η συμφωνία του Παρισιού έχει μετατραπεί σε «ουσιώδες στοιχείο» για όλες τις μελλοντικές συνολικές εμπορικές συμφωνίες, γεγονός που σημαίνει ότι αναστέλλονται σε περίπτωση μη συμμόρφωσης, και αυτό είναι ένα θετικό βήμα που πρέπει να επεκταθεί ώστε να καλύπτει τις θεμελιώδεις και επικαιροποιημένες Συμβάσεις της ΔΟΕ που επικυρώνονται από όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ. Ως ο αναγνωρισμένος φορέας σε διεθνές επίπεδο, η ΔΟΕ θα πρέπει να εμπλακεί στην εποπτεία της εφαρμογής των συμβάσεών της στο πλαίσιο των ΣΕΣ (47). |
| --- | --- |

7.3.

| 7.4. | Η ΕΟΚΕ έχει προτείνει, κατά το παρελθόν, να συμπεριληφθεί μια ειδική ρήτρα για την προώθησή των ΣΒΑ σε όλες τις μελλοντικές εντολές για τα κεφάλαια για το εμπόριο και τη βιώσιμη ανάπτυξη και για τη μεταρρύθμιση του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ), ώστε να θεσπίσει κανόνες που θα διασφαλίζουν ότι οι χώρες σέβονται και εφαρμόζουν τους ΣΒΑ. Εν προκειμένω, η ΕΕ και τα κράτη μέλη της θα πρέπει να αξιοποιήσουν τις δυνατότητές τους για την άσκηση επιρροής και την ανάληψη δράσης στο σύνολο των διαφόρων οργάνων του ΠΟΕ, ιδίως όσον αφορά τα νέα πεδία όπως το εμπόριο και η αξιοπρεπής εργασία. |
| --- | --- |

7.4.

| 7.5. | Τα κεφάλαια για το εμπόριο και τη βιώσιμη ανάπτυξη αποτελούν ένα όλο και πιο σημαντικό μέρος σε όλες τις ΣΕΣ νέας γενιάς της ΕΕ αλλά η αποτελεσματική επιβολή και η εκτελεστότητα πρέπει να αποτελέσουν τώρα βασικό παράγοντα στην υλοποίηση αυτών των δεσμεύσεων και, ειδικότερα, να διασφαλίσουν ισότιμους όρους ανταγωνισμού για τις επιχειρήσεις της ΕΕ στο εξωτερικό. Ο αντίκτυπος των συστάσεων των εσωτερικών συμβουλευτικών ομάδων στη διερεύνηση περιπτώσεων μη τήρησης δεσμεύσεων στα του εμπορίου και της βιώσιμης ανάπτυξης, χρήζει σημαντικής ενίσχυσης. |
| --- | --- |

7.5.

| 7.6. | Η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει, επιπλέον, την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναζητήσει νέες προσεγγίσεις για τη διευθέτηση των εργασιακών διαφορών που θα επιτρέπουν σε μια διεθνή ειδική ομάδα επίλυσης διαφορών να επιβάλλει μέτρα επανόρθωσης για τις μονάδες που δεν συμμορφώνονται. Μια γρήγορη διαδικασία χρησιμοποιείται ήδη για τα μέτρα αντιντάμπινγκ της ΕΕ και μπορεί να επεκταθεί και στο κοινωνικό ντάμπινγκ. Σύμφωνα με το γαλλικό και το ολλανδικό ανεπίσημο έγγραφο (48), η ΕΟΚΕ προτείνει γενικώς για την αποτελεσματική εφαρμογή των διατάξεων στα του εμπορίου και της βιώσιμης ανάπτυξης να συνδέονται με τη σταδιακή εφαρμογή της μείωσης τιμολογίου. |
| --- | --- |

7.6.

| 7.7. | Η ΕΟΚΕ ζητεί την αναμόρφωση του τρέχοντος μηχανισμού της ομάδας ειδημόνων στα του εμπορίου και της βιώσιμης ανάπτυξης, στο πλαίσιο του οποίου δικηγόροι εξειδικευμένοι στο εμπορικό δίκαιο, αλλά και εμπειρογνώμονες σε θέματα εργασίας, κλίματος ή ανθρωπίνων δικαιωμάτων, θα μπορούσαν να διερευνούν τις καταγγελίες που υποβάλλονται βάσει των κεφαλαίων για το εμπόριο και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Σε περίπτωση που οι εν λόγω ομάδες διαπιστώνουν παραβιάσεις, θα πρέπει να ενεργοποιείται ένας μηχανισμός επίλυσης διαφορών μεταξύ κρατών, με δυνατότητα επιβολής χρηματικών ποινών ή κυρώσεων και μέσων επανόρθωσης για το θιγόμενο μέρος (49). Σε αυτό το πλαίσιο, η ΕΟΚΕ πρότεινε επίσης μια ανεξάρτητη γραμματεία εργασίας και έναν μηχανισμό υποβολής συλλογικών καταγγελιών (50). |
| --- | --- |

7.7.

| 7.8. | Ο νέος επικεφαλής για την εφαρμογή των εμπορικών συμφωνιών πρέπει να ηγηθεί της πορείας προς την εφαρμογή των δεσμεύσεων «συγκεκριμένα [...] σχετικά με τα κεφάλαια για το εμπόριο και τη βιώσιμη ανάπτυξη και τις κοινωνικές και περιβαλλοντικές ανησυχίες που προκύπτουν σε σχέση με άλλα κεφάλαια των εμπορικών και επενδυτικών συμφωνιών» και πρέπει να ξεκινήσει «έγκαιρες και αποτελεσματικές έρευνες, με την υποστήριξη επαρκών πόρων και να περιλαμβάνει έναν σαφή ρόλο για τα αναγνωρισμένα ενδιαφερόμενα μέρη, ώστε να υποβάλλουν καταγγελίες και να συμμετέχουν σε τυχόν επακόλουθες δημόσιες ακροάσεις» (51). |
| --- | --- |

7.8.

| 7.9. | Οι επιχειρήσεις διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο διασφαλίζοντας τη συμμόρφωση με τα εργασιακά και κοινωνικά δικαιώματα, υποστηρίζοντας και εφαρμόζοντας νόμους που προστατεύουν τα δικαιώματα των εργαζομένων και μέσω αξιοπρεπών προτύπων που συμφωνούνται με τις συνδικαλιστικές οργανώσεις τόσο στις άμεσες εργασίες όσο και στις αλυσίδες εφοδιασμού τους. Η ΕΟΚΕ κάλεσε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να θεσπίσει ρήτρες εταιρικής κοινωνικής ευθύνης με σταθερές δεσμεύσεις και σε συμμόρφωση με τις νομικές πράξεις των Ηνωμένων Εθνών και του ΟΑΣΑ (52). Αυτό θα διασφαλίσει ότι οι εμπορικές συμφωνίες υποστηρίζουν την καλή επιχειρηματική συμπεριφορά και αποτρέπουν το κοινωνικό ντάμπινγκ και την υπονόμευση των κοινωνικών προτύπων. |
| --- | --- |

7.9.

| 7.10. | Οι εμπορικές και διεθνείς επενδυτικές συμφωνίες διαδραματίζουν βασικό ρόλο στην ομοιόμορφη εφαρμογή αυτών των προτύπων από επενδυτές και κυβερνήσεις. Μια πρόσφατη έκθεση του ΟΟΣΑ (53) περιλαμβάνει τις πολυάριθμες υπάρχουσες ή αναδυόμενες πρωτοβουλίες σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο. Αυτό το εύρος κανονισμών αποτελεί πρόκληση, καθώς ορισμένες προσεγγίσεις είναι οριζόντιες ενώ άλλες αφορούν ειδικά ζητήματα. Επηρεάζουν τις επιχειρήσεις με διαφορετικό τρόπο λόγω των διαφορετικών ορίων και πεδίων εφαρμογής. Ακόμη και οι χώρες του ΟΟΣΑ έχουν ποικίλα πρότυπα αναφοράς. Υπάρχει μια σαφής άποψη για τους ίσους όρους ανταγωνισμού: η ανοδική σύγκλιση ανάμεσα σε όλα τα ισχύοντα πρότυπα εξασφαλίζει ασφάλεια δικαίου και θεμιτό ανταγωνισμό για όλους. |
| --- | --- |

7.10.

8.   Γεφύρωση των κενών διακυβέρνησης: Η σημασία της παγκόσμιας ηγετικής θέσης της ΕΕ

| 8.1. | Ένα ευρωπαϊκό πρότυπο για τη δέουσα επιμέλεια αποτελεί απαραίτητο βήμα για τη διασφάλιση του σεβασμού και της τήρησης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της αξιοπρεπούς εργασίας στις αλυσίδες εφοδιασμού. Θα συμβάλει στην εφαρμογή των κατευθυντήριων αρχών των Ηνωμένων Εθνών, της Τριμερούς διακήρυξης της ΔΟΕ και των κατευθυντήριων γραμμών του ΟΑΣΑ. Επίσης, θα συμπληρώσει την εθνική πρωτοβουλία που αναλαμβάνεται για την επίτευξη των ΣΒΑ, ιδίως όσον αφορά την εξάλειψη της παιδικής εργασίας και της καταναγκαστικής εργασίας. |
| --- | --- |

8.1.

| 8.2. | Επιπλέον, θα συμβάλει στην εδραίωση πιο αξιόπιστων, βιώσιμων και ορθώς διαχειριζόμενων αλυσίδων εφοδιασμού, αυξάνοντας με αυτόν τον τρόπο την ανθεκτικότητα και την αποτελεσματικότητα της διαχείρισης σε περιόδους κρίσης. Αυτό θα ήταν ιδιαίτερα σημαντικό, για παράδειγμα, όσον αφορά την υγεία και την ασφάλεια στον χώρο εργασίας. |
| --- | --- |

8.2.

| 8.3. | Οι ευρωπαϊκές ενέργειες χρειάζονται επιπλέον βελτιώσεις του διεθνούς κανονιστικού πλαισίου για την επίτευξη παγκόσμιας συνοχής των πολιτικών. Η επίτευξη πολυμερούς προόδου ορισμένες φορές ξεκινά με τη φιλόδοξη μονομερή δράση. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η ΕΕ βρίσκεται σε μοναδική θέση προκειμένου να αναλάβει ηγετικό ρόλο σχετικά με τη δέουσα επιμέλεια, ιδίως υπό το πρίσμα των διευρυνόμενων παγκόσμιων αλυσίδων εφοδιασμού και αξίας. |
| --- | --- |

8.3.

| 8.4. | Η ΕΟΚΕ καλεί την ΕΕ και τα κράτη μέλη της να σημειώσουν αληθινή πρόοδο προς την κατεύθυνση των πιο αποτελεσματικών και δεσμευτικών νομικών πράξεων σε διεθνές επίπεδο, παράλληλα με ανανεωμένες πρωτοβουλίες για την προαγωγή της αποτελεσματικής εφαρμογής των ισχυόντων νομικών πράξεων και πλαισίων. Σε αυτές πρέπει να συμπεριληφθεί η υποστήριξη μιας Δεσμευτικής συνθήκης των Ηνωμένων Εθνών για τις επιχειρήσεις και τα ανθρώπινα δικαιώματα (54) και το κάλεσμα για τη θέσπιση μιας Σύμβασης της ΔΟΕ για αξιοπρεπή εργασία στις αλυσίδες εφοδιασμού (55), στο πνεύμα της συζήτησης για τη Διεθνή Συνδιάσκεψη Εργασίας του 2016 και με βάση τις θεμελιώδεις και επικαιροποιημένες Συμβάσεις της ΔΟΕ και τη Διακήρυξη της ΔΟΕ σχετικά με τις αρχές και τα δικαιώματα στην εργασία. Η ΕΟΚΕ κρίνει επείγον να διενεργηθεί μελέτη παγκόσμιας εμβέλειας με σκοπό να αναλυθεί ο τρόπος με τον οποίο τα διεθνή πρότυπα εργασίας μειώνουν τις ελλείψεις στην αξιοπρεπή εργασία και τυχόν κενά. |
| --- | --- |

8.4.

Βρυξέλλες, 18 Σεπτεμβρίου 2020.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Luca JAHIER

---

(1)  Διεθνής Οργάνωση Εργασίας — ILO, Αξιοπρεπής εργασία στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού, 4η Έκθεση, 2016.

1

Αξιοπρεπής εργασία στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού

(2)  ΕΕ C 97 της 24.3.2020, σ. 9.

2

(3)  ΕΕ C 303 της 19.8. 2016, σ. 17.

3

(4)  ΕΕ C 47 της 11.2.2020, σ. 38.

4

(5)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα Υποχρεωτική δέουσα επιμέλεια (διερευνητική γνωμοδότηση Συμβούλιο / Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο) (INT/911, Σεπτέμβριος 2020) (βλέπε σελίδα 136 της παρούσας Επίσημης Εφημερίδας).

5

(6)  Βλ. υποσημείωση 3.

6

(7)  ΕΕ C 227 της 28.6.2018, σ. 27.

7

(8)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα Εφαρμογή των συμφωνιών ελεύθερων συναλλαγών, 1 Ιανουαρίου 2018 — 31 Δεκεμβρίου 2018 (REX/525, Ιούλιος 2020) (ΕΕ C 364 της 28.10.2020, σ. 160).

8

(9)  Βλ. υποσημείωση 3.

9

(10)  Βλ. υποσημείωση 7.

10

(11)  Βλ. υποσημείωση 2.

11

(12)  Βλ. υποσημείωση 5.

12

(13)  Συμπεράσματα του Συμβουλίου (10254/16) της 20ής Ιουνίου του 2016 για τις Επιχειρήσεις και τα Ανθρώπινα Δικαιώματα.

13

(14)  Συμπεράσματα του Συμβουλίου (8833/16) της 12ης Μαΐου 2016 σχετικά με την ΕΕ και τις υπεύθυνες παγκόσμιες αλυσίδες αξίας.

14

(15)  Ομιλία του Επιτρόπου Reynders στο διαδικτυακό σεμινάριο για τη δέουσα επιμέλεια που οργάνωσε η ομάδα εργασίας για την υπεύθυνη επιχειρηματική συμπεριφορά του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στις 29 Απριλίου 2020.

15

Ομιλία του Επιτρόπου Reynders

(16)  Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το εμπόριο και την ανάπτυξη, World Investment Report (Έκθεση για τις παγκόσμιες επενδύσεις), 2013.

16

(17)  Έκθεση της ΔΟΕ Παγκόσμια απασχόληση και κοινωνική προοπτική (WESO) του 2015.

17

Παγκόσμια απασχόληση και κοινωνική προοπτική

(18)  Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το εμπόριο και την ανάπτυξη, World Investment Report (Έκθεση για τις παγκόσμιες επενδύσεις), 2020.

18

(19)  Ατζέντα 2030 για τη βιώσιμη ανάπτυξη, σημείο 68.

19

(20)  Βλ. υποσημείωση 1.

20

(21)  Βλ. υποσημείωση 3.

21

(22)  Αντόνιο Γκουτέρες, COVID-19 and Human Rights We are all in this together (Η COVID-19 και τα ανθρώπινα δικαιώματα: ένα ζήτημα που αφορά όλους μας!), Απρίλιος 2020.

22

COVID-19 and Human Rights We are all in this together (Η COVID-19 και τα ανθρώπινα δικαιώματα: ένα ζήτημα που αφορά όλους μας!)

(23)  Ποιες είναι οι προοπτικές για την εταιρική ευθύνη για τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε σχέση με την COVID-19, Business & Human Rights Resource Centre, 16 Ιουνίου 2020.

23

Ποιες είναι οι προοπτικές για την εταιρική ευθύνη για τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε σχέση με την COVID-19

(24)  Malaysia medical glove manufacturers see surge in orders due to covid-19 amid forced labour concerns (Οι κατασκευαστές ιατρικών γαντιών της Μαλαισίας διαπιστώνουν αύξηση των παραγγελιών λόγω της Covid-19 εν μέσω ανησυχιών για καταναγκαστική εργασία), Business & Human Rights Resource Centre.

24

(25)  Δήλωση της Ομάδας εργασίας των Ηνωμένων Εθνών για τις Επιχειρήσεις και τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, Διασφάλιση ότι οι επιχειρήσεις σέβονται τα ανθρώπινα δικαιώματα κατά τη διάρκεια της κρίσης COVID-19 και στη συνέχεια: Η συνάφεια των κατευθυντήριων αρχών των Ηνωμένων Εθνών για τις Επιχειρήσεις και τα Ανθρώπινα Δικαιώματα.

25

Διασφάλιση ότι οι επιχειρήσεις σέβονται τα ανθρώπινα δικαιώματα κατά τη διάρκεια της κρίσης COVID-19 και στη συνέχεια: Η συνάφεια των κατευθυντήριων αρχών των Ηνωμένων Εθνών για τις Επιχειρήσεις και τα Ανθρώπινα Δικαιώματα

(26)  Βλ. υποσημείωση 28.

26

(27)  Κατευθυντήριες αρχές του ΟΗΕ, Αρχή 22, σχόλιο.

27

(28)  Κατευθυντήριες αρχές του ΟΗΕ, Αρχή 17, σχόλιο.

28

(29)  Βλ. υποσημείωση 7.

29

(30)  Κατευθυντήριες γραμμές του ΟΟΣΑ, μέρος ΙΙ, σημείο A.12.

30

(31)  Κατευθυντήριες γραμμές του ΟΟΣΑ, μέρος ΙΙ, σχόλια 18 και 19.

31

(32)  Βλ. υποσημείωση 15.

32

(33)  Μελέτη σχετικά με τις απαιτήσεις δέουσας επιμέλειας μέσω της αλυσίδας εφοδιασμού, 2020.

33

Μελέτη σχετικά με τις απαιτήσεις δέουσας επιμέλειας μέσω της αλυσίδας εφοδιασμού

(34)  ΕΕ L 330 της 15.11.2014, σ. 1.

34

(35)  ΕΕ L 295 της 12.11.2010, σ. 23.

35

(36)  ΕΕ L 130 της 19.5.2017, σ. 1.

36

(37)  Γαλλικός νόμος 2017-399 της 27ης Μαρτίου 2017για τη Δέουσα επιμέλεια των μητρικών εταιρειών και τις δεσμεύσεις της σύμβασης.

37

για τη Δέουσα επιμέλεια των μητρικών εταιρειών και τις δεσμεύσεις της σύμβασης.

(38)  Call of investors representing USD 1.3 trillion (Κάλεσμα επενδυτών που αντιπροσωπεύουν 1,3 τρισ. δολ. ΗΠΑ) και Λίστα δηλώσεων και εγκρίσεων δημόσιων επιχειρήσεων, Business & Human Rights Resource Centre, 2019.

38

(39)  Βλ. υποσημείωση 4.

39

(40)  Σε αυτούς συμπεριλαμβάνεται ο Διεθνής Χάρτης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, η Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου και ο Ευρωπαϊκός Κοινωνικός Χάρτης. Επιπλέον, πρέπει να αξιοποιήσει περισσότερο τις Συνθήκες της ΕΕ και τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και τις εθνικές νομικές πράξεις και τη νομοθεσία στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

40

(41)  Βλ. υποσημείωση 7.

41

(42)  Βλ. υποσημείωση 7.

42

(43)  Βλ. υποσημείωση 4.

43

(44)  Κατευθυντήριες αρχές των Ηνωμένων Εθνών παράγραφος 14.

44

(45)  Βλ. υποσημείωση 5.

45

(46)  Βλ. υποσημείωση 4.

46

(47)  Βλ. υποσημείωση 8.

47

(48)  Ανεπίσημο έγγραφο της Ολλανδίας και της Γαλλίας σχετικά με το εμπόριο, τις κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις και τη βιώσιμη ανάπτυξη, Μάιος 2020.

48

(49)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα Μια επιτακτική ανάγκη για την περίοδο μετά την κρίση COVID-19: ο σχεδιασμός νέου μοντέλου πολυμερών σχέσεων (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) (REX/529, Ιούλιος 2020) (ΕΕ C 364 της 28.10.2020, σ. 53).

49

(50)  Βλ. υποσημείωση 7.

50

(51)  Βλ. υποσημείωση 7.

51

(52)  Βλ. υποσημείωση 7.

52

(53)  Έκθεση του ΟΟΣΑ, 2020.

53

(54)  Βλ. υποσημείωση 2.

54

(55)  Βλ. υποσημείωση 3.

55

---

III Προπαρασκευαστικές πράξεις

Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή

554η σύνοδος ολομέλειας της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, 16.9.2020 - 18.9.2020

| 11.12.2020 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 429/210 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 429/210

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών – Στρατηγική για τις ΜΜΕ με στόχο μια βιώσιμη και ψηφιακή Ευρώπη»

[COM(2020) 103 final]

(2020/C 429/26)

| Εισηγήτρια: | η κ. Milena ANGELOVA |
| --- | --- |
| Συνεισηγητής: | ο κ. Παναγιώτης ΓΚΟΦΑΣ |

Εισηγήτρια:

η κ. Milena ANGELOVA

Συνεισηγητής:

ο κ. Παναγιώτης ΓΚΟΦΑΣ

| Αίτηση γνωμοδότησης | Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 22.4.2020 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| Αρμόδιο τμήμα | Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση |
| Έγκριση από το τμήμα | 22.7.2020 |
| Έγκριση από την ολομέλεια | 18.9.2020 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 554 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 219/0/0 |

Αίτηση γνωμοδότησης

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 22.4.2020

Νομική βάση

Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Αρμόδιο τμήμα

Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση

Έγκριση από το τμήμα

22.7.2020

Έγκριση από την ολομέλεια

18.9.2020

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

554

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

219/0/0

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί την πολυαναμενόμενη και αναγκαία στρατηγική για τις ΜΜΕ. Εκτιμά την ολοκληρωμένη και συστηματική προσέγγιση της στρατηγικής και επικροτεί το γεγονός ότι λαμβάνει υπόψη τα υφιστάμενα εργαλεία, μέσα και μέτρα που έχουν αποδειχθεί χρήσιμα, ενώ τα βελτιώνει περαιτέρω και τα τοποθετεί εντός ενός κοινού, άρτια συντονισμένου πλαισίου. Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εφαρμόσει τη στρατηγική με την υιοθέτηση μιας συνεκτικής, ολοκληρωμένης και οριζόντιας προσέγγισης, τοποθετώντας τις ΜΜΕ στο επίκεντρο όλων των βασικών πολιτικών αποφάσεων, όπως η Πράσινη Συμφωνία και η βιομηχανική στρατηγική, καθώς και κατά την κατάρτιση του προϋπολογισμού της ΕΕ και τη θέση σε εφαρμογή του σχεδίου ανάκαμψης για την Ευρώπη. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Η ΕΟΚΕ δεσμεύεται να συμβάλει στην άμεση υλοποίηση της στρατηγικής για τις ΜΜΕ και τάσσεται υπέρ της εφαρμογής πολυεπίπεδης διακυβέρνησης· σε επίπεδο ΕΕ, η συγκρότηση κοινής μεταξύ των Γενικών Διευθύνσεων ειδικής ομάδας για τις ΜΜΕ πρέπει να διασφαλίζει ότι:






  — | η αρχή «προτεραιότητα στις μικρές επιχειρήσεις» εφαρμόζεται σε όλους τους τομείς πολιτικής που έχουν αντίκτυπο στις ΜΜΕ, και ειδικότερα όσον αφορά το σχέδιο ανάκαμψης για την Ευρώπη, το πρόγραμμα InvestEU, το Μέσο Στήριξης της Φερεγγυότητας και το Επενδυτικό Σχέδιο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας, |
| --- | --- | --- |

1.2.

—

η αρχή «προτεραιότητα στις μικρές επιχειρήσεις» εφαρμόζεται σε όλους τους τομείς πολιτικής που έχουν αντίκτυπο στις ΜΜΕ, και ειδικότερα όσον αφορά το σχέδιο ανάκαμψης για την Ευρώπη, το πρόγραμμα InvestEU, το Μέσο Στήριξης της Φερεγγυότητας και το Επενδυτικό Σχέδιο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας,

| — | η εφαρμογή της «Στρατηγικής για τις ΜΜΕ νέας γενιάς» και της πρωτοβουλίας «Small Business Act» διενεργείται και αξιολογείται δεόντως στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου και στον σχετικό πίνακα αποτελεσμάτων που έχει δημιουργηθεί, |
| --- | --- |

—

η εφαρμογή της «Στρατηγικής για τις ΜΜΕ νέας γενιάς» και της πρωτοβουλίας «Small Business Act» διενεργείται και αξιολογείται δεόντως στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου και στον σχετικό πίνακα αποτελεσμάτων που έχει δημιουργηθεί,

| — | τα κράτη μέλη παραμένουν σταθερά προσηλωμένα στην εφαρμογή της στρατηγικής για τις ΜΜΕ, δεδομένου ότι πολλές πολιτικές της ΕΕ έχουν αποτύχει λόγω αρνητικών αντιδράσεων, αδράνειας ή υπεκφυγών, συμπεριλαμβανομένου του κανονιστικού υπερθεματισμού, σε εθνικό επίπεδο· εν προκειμένω πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στη θέση των γυναικών σε αυτό το επιχειρηματικό περιβάλλον, |
| --- | --- |

—

τα κράτη μέλη παραμένουν σταθερά προσηλωμένα στην εφαρμογή της στρατηγικής για τις ΜΜΕ, δεδομένου ότι πολλές πολιτικές της ΕΕ έχουν αποτύχει λόγω αρνητικών αντιδράσεων, αδράνειας ή υπεκφυγών, συμπεριλαμβανομένου του κανονιστικού υπερθεματισμού, σε εθνικό επίπεδο· εν προκειμένω πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στη θέση των γυναικών σε αυτό το επιχειρηματικό περιβάλλον,

| — | Οι οργανώσεις που εκπροσωπούν τις ΜΜΕ και τους κοινωνικούς εταίρους διαδραματίζουν κεντρικό και σημαντικό ρόλο και μπορούν να συμβάλουν εποικοδομητικά, δεδομένου ότι το στοιχείο αυτό δεν αναφέρεται στην παρούσα πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, |
| --- | --- |

—

Οι οργανώσεις που εκπροσωπούν τις ΜΜΕ και τους κοινωνικούς εταίρους διαδραματίζουν κεντρικό και σημαντικό ρόλο και μπορούν να συμβάλουν εποικοδομητικά, δεδομένου ότι το στοιχείο αυτό δεν αναφέρεται στην παρούσα πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής,

| — | η έννοια των οικοσυστημάτων ως τομέων προτεραιότητας για χρηματοδότηση προστίθεται μόνον κατόπιν διαβουλεύσεων με τις οργανώσεις εκπροσώπησης των ΜΜΕ σε ενωσιακό, εθνικό και περιφερειακό επίπεδο ώστε να διασφαλίζεται ότι αντικατοπτρίζει δεόντως την πραγματική κατάσταση των ΜΜΕ, μιας και φαίνεται ότι αποτελεί υπερβολικά τολμηρό βήμα. |
| --- | --- |

—

η έννοια των οικοσυστημάτων ως τομέων προτεραιότητας για χρηματοδότηση προστίθεται μόνον κατόπιν διαβουλεύσεων με τις οργανώσεις εκπροσώπησης των ΜΜΕ σε ενωσιακό, εθνικό και περιφερειακό επίπεδο ώστε να διασφαλίζεται ότι αντικατοπτρίζει δεόντως την πραγματική κατάσταση των ΜΜΕ, μιας και φαίνεται ότι αποτελεί υπερβολικά τολμηρό βήμα.

| 1.3. | Λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι η πρόταση δημοσιεύτηκε πριν από την εμφάνιση της νόσου COVID-19, η ΕΟΚΕ ζητεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να καταρτίσει μια «Στρατηγική για τις ΜΜΕ νέας γενιάς», στο πλαίσιο της οποίας πρέπει να αξιοποιηθούν τα μέτρα στήριξης των ΜΜΕ που περιλαμβάνονται στο σχέδιο ανάκαμψης για την Ευρώπη, ώστε να τις βοηθήσουν να μετριάσουν τις αρνητικές επιπτώσεις των μέτρων αναστολής των δραστηριοτήτων, της κοινωνικής αποστασιοποίησης και των μέτρων υγειονομικής ασφάλειας στις δραστηριότητές τους και να ανακάμψουν γρήγορα. Η ΕΟΚΕ επικροτεί τη δημιουργία ενός μέσου ανάκαμψης και ανθεκτικότητας που να συνδέεται με τον προϋπολογισμό της ΕΟΚΕ, ωστόσο θα επιθυμούσε να προβλεφθούν πραγματικές εγγυήσεις, οι οποίες θα καλύπτουν όλες τις ΜΜΕ που έχουν ανάγκη με την παροχή ειδικά προσαρμοσμένων μέτρων στήριξης Για τον σκοπό αυτόν απαιτείται διεξοδικότερη επανεξέταση της πολιτικής και ακριβέστερες και συγκεκριμένες προτάσεις σχετικά με τον τρόπο ενίσχυσης της ψηφιοποίησης, της καινοτομίας και της βιωσιμότητας των ΜΜΕ. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Όσον αφορά τη «Στρατηγική για τις ΜΜΕ νέας γενιάς» απαιτείται αυστηρό πλαίσιο εφαρμογής και συνοχή πολιτικής. Η ΕΟΚΕ προτείνει να συμφωνηθεί μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, του Συμβουλίου, του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, των συμβουλευτικών οργάνων και των οργανισμών της ΕΕ ένας πολυετής χάρτης πορείας εφαρμογής, ο οποίος θα περιλαμβάνει ειδικούς ενδιάμεσους στόχους και χρονοδιάγραμμα για στόχους δράσης σε βραχυπρόθεσμο, μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο ορίζοντα. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Η ΕΟΚΕ καλεί τις οργανώσεις των ΜΜΕ να οικειοποιηθούν περισσότερο τη διαδικασία εφαρμογής της στρατηγικής για τις ΜΜΕ, μεταξύ άλλων με τη θέσπιση ενός προγράμματος της ΕΕ που να παρέχει στις οργανώσεις των ΜΜΕ και στους κοινωνικούς εταίρους τη δυνατότητα ανάπτυξης ικανοτήτων και τη στήριξη για κοινές δράσεις που θα λειτουργούν ως υπηρεσία ενιαίας εξυπηρέτησης για την παροχή πληροφοριών και τεχνικής βοήθειας, με τη συμμετοχή τους στην επιλογή και την παρακολούθηση των απεσταλμένων των ΜΜΕ, και με τη θέσπιση συστήματος παρακολούθησης για τη μέτρηση της αποτελεσματικότητας των απεσταλμένων. Προκειμένου το δίκτυο «Enterprise Europe Network» (EEN) να διαδραματίσει μεγαλύτερο ρόλο στην παροχή συμβουλών στις ΜΜΕ, όπως προβλέπεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή —ιδίως όσον αφορά τη βιώσιμη μετάβαση—, το εν λόγω δίκτυο πρέπει να αναμορφωθεί εκ βάθρων, εφόσον στα περισσότερα κράτη μέλη δεν καλύπτει τις ΜΜΕ και σε καμία περίπτωση τις βιοτεχνίες. Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι η πρόοδος που σημειώνεται ως προς την εφαρμογή και την αποτελεσματικότητα της στρατηγικής πρέπει να αποτελεί αντικείμενο τακτικής παρακολούθησης, αξιολόγησης και ελέγχου από ειδικά προς τον σκοπό αυτόν ανεξάρτητο παρατηρητήριο της ΕΕ, ώστε να αναπτύσσονται και να προτείνονται άμεσα διορθωτικά μέτρα, όποτε αυτό κρίνεται αναγκαίο. |
| --- | --- |

1.5.

2.   Γενικές παρατηρήσεις και μια μακρόπνοη προσέγγιση

| 2.1. | Η ΕΟΚΕ ζητεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη να εξετάσουν σοβαρά το ενδεχόμενο διεύρυνσης του πεδίου εφαρμογής και διασφάλισης της αποτελεσματικής υλοποίησης των μέτρων για την προώθηση της ανταγωνιστικότητας και της ικανότητας πραγματοποίησης καινοτομιών των ΜΜΕ, καθώς και για τη διευκόλυνση της βελτίωσης της πολυπαραγοντικής παραγωγικότητάς τους και τη στήριξη των συνήθων δραστηριοτήτων τους. Αναγνωρίζοντας τη σημασία της καινοτομίας και της ψηφιοποίησης, η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η συντριπτική πλειονότητα των ΜΜΕ στην ΕΕ χρειάζονται επιτακτικά στήριξη για τον εκσυγχρονισμό της τεχνολογίας τους, την αντιμετώπιση ζητημάτων ανθρωπίνων πόρων και τη βελτίωση των επιχειρηματικών τους επιδόσεων. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Η ΕΟΚΕ εκτιμά ιδιαιτέρως την πρόθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να εφαρμόσει μέτρα που στοχεύουν στις ιδιαίτερες ανάγκες όλων των υποομάδων των ΜΜΕ, π.χ. πολύ μικρές, μικρές, δημόσιες, οικογενειακές και παραδοσιακές επιχειρήσεις που δημιουργούν προστιθέμενη αξία, καθώς και των επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται σε απομακρυσμένες περιοχές, των αυτοαπασχολούμενων και των βιοτεχνιών και των ΜΜΕ της κοινωνικής οικονομίας, δεδομένου ότι η μέγιστη δυνατή κάλυψη των ιδιαίτερων αναγκών τους αποτελεί βασικό παράγοντα επιτυχίας. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Όλες οι συνιστώσες του Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανάκαμψης που εστιάζονται στις ΜΜΕ πρέπει να παρακολουθούνται συστηματικά ώστε να διασφαλίζεται η ικανότητά τους να παρέχουν στις ΜΜΕ την απαραίτητη στήριξη, όπως το νέο Μέσο Στήριξης της Φερεγγυότητας. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να καταρτίσει έναν ρεαλιστικό πολυετή χάρτη εφαρμογής, στον οποίο θα περιγράφονται με σαφήνεια οι ενδεδειγμένοι πόροι και τα μέτρα, διαβουλεύσεις και κοινή δράση με τους κοινωνικούς εταίρους, μια ανεξάρτητη έκθεση προόδου, μηχανισμούς παρακολούθησης και εκτίμησης των επιπτώσεων. Για την επιτυχή έκβαση της ψηφιακής μετάβασης, είναι καίριας σημασίας οι φιλόδοξες προτάσεις για τα προγράμματα «Ψηφιακή Ευρώπη» και «Ορίζων Ευρώπη» του επόμενου πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου να απευθύνονται με καλύτερο τρόπο στις ΜΜΕ και να εξασφαλίζουν δικαιότερη γεωγραφική εμβέλεια. Η ΕΟΚΕ τονίζει τη σημασία της αποτελεσματικής διοχέτευσης της χρηματοδότησης και των μέτρων στήριξης για τις ΜΜΕ προς τις πολύ μικρές επιχειρήσεις, συμπεριλαμβανομένων των παραδοσιακών επιχειρήσεων. |
| --- | --- |

2.4.

3.   Πυλώνας 1

| 3.1. | Η ΕΟΚΕ επαινεί την αναγνώριση της ανάγκης προσαρμογής των μέτρων στήριξης ειδικά για τις ΜΜΕ, ώστε να τις βοηθήσουν να ακμάσουν με κλιματικά ουδέτερο, αποδοτικό ως προς τη χρήση των πόρων, ψηφιακά επαρκή και ευέλικτο τρόπο. Οι σύμβουλοι βιωσιμότητας και οι εθελοντές στον ψηφιακό τομέα μπορούν να συνδράμουν τις ΜΜΕ ώστε να αποκτήσουν ψηφιακή επάρκεια, να επικαιροποιήσουν την τεχνολογία τους, να προετοιμαστούν για την επιτυχή μετάβαση προς τη βιωσιμότητα και να εντοπίσουν αποδοτικές ως προς τη χρήση των πόρων και κλιματικά ουδέτερες λύσεις. Ο ρόλος και οι αρμοδιότητές τους πρέπει να διευκολυνθούν και να ενισχυθούν από ενωσιακές, εθνικές και περιφερειακές οργανώσεις των ΜΜΕ. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Η ΕΟΚΕ εκτιμά τον ειδικό ρόλο που αναμένεται να διαδραματίσουν οι κοινωνικοί εταίροι και ευελπιστεί να ενισχυθεί περαιτέρω η αρχή της εταιρικής σχέσης και να εφαρμόζεται με αποτελεσματικότερο τρόπο από τα κράτη μέλη. Οι ενωσιακές, εθνικές και τοπικές οργανώσεις των ΜΜΕ καλούνται να διαδραματίσουν βασικό ρόλο στην παροχή συνδρομής στις ΜΜΕ ώστε να ενημερωθούν και να κατανοήσουν τα μέτρα στήριξης της πολιτικής για τις ΜΜΕ, ιδίως όσον αφορά τις ΜΜΕ —οι οποίες αποτελούν και τη συντριπτική πλειονότητα των εν λόγω επιχειρήσεων— που είναι παραδοσιακές και/ή πολύ μικρές επιχειρήσεις και/ή δραστηριοποιούνται σε απομακρυσμένες και αγροτικές περιοχές και πρέπει, συνεπώς, να καλύψουν την καθυστέρηση που παρουσιάζουν σε σχέση με τον ταχύ ρυθμό της ψηφιακής επανάστασης. Η ΕΟΚΕ είναι έτοιμη να υποστηρίξει την ένταξη αυτών των οργανώσεων και των κοινωνικών εταίρων σε ένα δίκτυο συλλογής και ανταλλαγής βέλτιστων πρακτικών και ιδεών για μέτρα στήριξης και συγκεκριμένη κοινωνική συμφιλίωση, στο πλαίσιο του κοινωνικού διαλόγου. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για το ευρύ φάσμα μηχανισμών που αποσκοπούν στη διευκόλυνση της μετάβασης των ΜΜΕ προς τη βιωσιμότητα/κυκλικότητα και τη συμμόρφωσή τους προς την αντίστοιχη νομοθεσία. Η ΕΟΚΕ τονίζει τη σημασία της ταχείας εφαρμογής του σχεδίου δράσης για την κυκλική οικονομία (CPEAP) και της θέσπισης ενός φιλόδοξου κατώτατου ορίου τιμής των ανθρακούχων εκπομπών, καθώς και του μηχανισμού συνοριακής προσαρμογής άνθρακα. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει επίσης τη δυνατότητα στήριξης της ανάδυσης της νέας οικονομίας μέσω του Μηχανισμού Δίκαιης Μετάβασης και συνιστά, εάν χρειάζεται, τη λήψη κοινωνικών μέτρων και μέτρων στήριξης προκειμένου να αποτραπεί η κρίση και η μετάβαση σε μια κυκλική οικονομία χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα να αποβούν εις βάρος των ασθενέστερων, συμπεριλαμβανομένης της παροχής στήριξης στον ιδιωτικό τομέα, όταν γίνονται αισθητές οι αρνητικές επιπτώσεις, και ειδικότερα στις ΜΜΕ. Προκειμένου να ενθαρρυνθεί ο μεγαλύτερος οικολογικός προσανατολισμός των ΜΜΕ, πρέπει να τονωθούν οι δυνατότητές τους για ριζικές και ανατρεπτικές καινοτομίες ώστε να προαχθεί η πράσινη μετάβαση. Με την παροχή κατάλληλης, τόσο σε είδος όσο και νομοθετικής στήριξης, οι ΜΜΕ θα είναι σε θέση να αξιοποιήσουν καινοτόμες και βιώσιμες πρακτικές ταχύτερα από ό,τι οι μεγαλύτερες επιχειρήσεις. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Η εφαρμογή αποτελεσματικής πολιτικής στον τομέα των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας (ΔΔΙ) είναι καίριας σημασίας για την επιτυχή πορεία των καινοτόμων επιχειρήσεων, ιδίως όσον αφορά τις ΜΜΕ και τις νεοφυείς επιχειρήσεις. Τα ΔΔΙ, συμπεριλαμβανομένων των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, των εμπορικών σημάτων, της πνευματικής ιδιοκτησίας και άλλων περιουσιακών στοιχείων που βασίζονται στη γνώση, πρέπει να αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των επιχειρηματικών στρατηγικών πολλών ΜΜΕ. Οι επιχειρήσεις χρειάζονται ένα σταθερό και αξιόπιστο πλαίσιο ΔΔΙ, το οποίο είναι κατάλληλα προσαρμοσμένο στην ψηφιακή εποχή. Το ενιαίο σύστημα διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας της ΕΕ θα πρέπει να τεθεί άμεσα σε λειτουργία, ώστε να παρέχεται ασφάλεια δικαίου και να εξασφαλίζεται στις ΜΜΕ η δυνατότητα ανάπτυξης και προστασίας των εφευρέσεών τους με εύλογο κόστος και μειωμένες διοικητικές επιβαρύνσεις. Μια συνεργατική προσέγγιση μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, των κρατών μελών και του Ευρωπαϊκού Γραφείου Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας (ΕΓΔΕ), με σκοπό την επέκταση των υπηρεσιών αίτησης χορήγησης διπλώματος ευρεσιτεχνίας, συμπεριλαμβανομένης της χρηματοδοτικής στήριξης, τη βελτίωση της πρόσβασης των ΜΜΕ στη δικαιοσύνη σε περίπτωση παραβίασης διπλώματος ευρεσιτεχνίας, καθώς και τον επανασχεδιασμό της διαδικασίας άσκησης προσφυγής στο πλαίσιο του ΕΓΔΕ, θα ήταν θεμελιώδους σημασίας για την περαιτέρω ενίσχυση της ανάπτυξης και της προστασίας της τεχνογνωσίας των ΜΜΕ. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Η επιχειρηματικότητα αποτελεί την κινητήριο δύναμη των ΜΜΕ. Η ΕΟΚΕ ζητεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να επικεντρώσει περισσότερο τις προσπάθειές της στην προώθηση, την ενίσχυση και την καλλιέργεια επιχειρηματικής πρωτοβουλίας, στη διαμόρφωση επιχειρηματικού πνεύματος και στην τεκμηριωμένη προσέγγιση όσον αφορά την ανάληψη κινδύνων, καθώς και στην προβολή πιο θετικής εικόνας των επιχειρηματιών που βρίσκονται σε χρηματοοικονομική δυσχέρεια. Ωστόσο, δεν αρκεί να δοθεί έμφαση μόνο στην επιχειρηματική εκπαίδευση και κατάρτιση —παρά την απόλυτη αναγκαιότητά της— σε όλες τις βαθμίδες της μάθησης, αλλά και στην αναβάθμιση της εκτίμησης του ρόλου των επιχειρηματιών από την κοινωνία, μεταξύ άλλων μέσω της προώθησης θετικών παραδειγμάτων και της ανάδειξης προτύπων προς μίμηση. Θα πρέπει να προαχθεί η αναβάθμιση των δεξιοτήτων και η κατάρτιση των επιχειρηματιών. Στο πλαίσιο της στρατηγικής θα μπορούσαν να καθοριστούν μέτρα για την περαιτέρω ενίσχυση της κινητικότητας του εργατικού δυναμικού, τόσο εντός της ΕΕ όσο και με τρίτες χώρες, και να διερευνηθούν πιθανά μέσα επιπλέον του απλουστευμένου συστήματος θεωρήσεων εισόδου της ΕΕ. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη, πρέπει να παράσχει στις ΜΜΕ κατάλληλη υποδομή για καινοτομία, π.χ. εργαστήρια, μέσα ΤΠΕ, κτίρια γραφείων, καθώς και νομική στήριξη και στήριξη στον τομέα της διανοητικής ιδιοκτησίας (ΔΙ), η οποία, εάν είναι επαρκής, θα μπορούσε να μειώσει σημαντικά το όριο για τις νεοφυείς επιχειρήσεις και να διανοίξει προοπτικές για τους επιχειρηματίες μερικής απασχόλησης. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα μπορούσε επίσης να παράσχει κίνητρα σε οργανισμούς για τη χορήγηση κατάλληλου περιβάλλοντος στο οποίο οι ΜΜΕ θα μπορούν να υποβάλλουν σε δοκιμή τα πρωτότυπά τους, διευκολύνοντας κατά τον τρόπο αυτόν τη χρηματοδότηση των καινοτόμων ΜΜΕ με τη μείωση του τεχνικού κινδύνου για τους επενδυτές. Η ανάπτυξη αποτελεσματικών πληροφοριών για τις δεξιότητες μέσω της διαμόρφωσης των σχολικών προγραμμάτων διδασκαλίας είναι επίσης καίριας σημασίας. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Οι ανθρώπινοι πόροι αποτελούν καθοριστικό παράγοντα για την ανταγωνιστικότητα, ιδίως των ΜΜΕ, οι οποίες έχουν συνήθως στη διάθεσή τους λιγότερα οργανωτικά, διαχειριστικά και χρηματοοικονομικά εργαλεία για την προσέλκυση, την παροχή κινήτρων και τη διατήρηση προσωπικού με κατάλληλα επαγγελματικά προσόντα. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ τονίζει τη σημασία της παροχής συνδρομής στις ΜΜΕ για την πρόσληψη πεπειραμένου και ειδικευμένου προσωπικού, μεταξύ άλλων με χρηματοδοτικά μέσα, και προσβλέπει στη συμπερίληψη της παραμέτρου αυτής ως βασικού στοιχείου της ειδικής για τις ΜΜΕ συνιστώσας του μελλοντικού συμφώνου δεξιοτήτων. Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ του επιμερισμού της ευθύνης για την αναβάθμιση των δεξιοτήτων/απόκτηση νέων δεξιοτήτων του εργατικού δυναμικού μεταξύ των κυβερνήσεων, των εργοδοτών, των περιφερειών και των ενδιαφερόμενων ατόμων. Η επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση (ΕΕΚ) πρέπει να καταστεί επιλογή πρώτης κατηγορίας, μαζί με την προώθηση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης για τη στήριξη της μετάβασης στην αγορά εργασίας. Είναι σημαντικό τα προγράμματα διδασκαλίας να διαρθρώνονται γύρω από τον άξονα των μαθησιακών αποτελεσμάτων, δεδομένου ότι κατά τον τρόπο αυτόν θα διευκολυνθεί η προώθηση έγκαιρων και αποτελεσματικών μεταβάσεων. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Η βελτίωση των ψηφιακών ικανοτήτων είναι ζωτικής σημασίας. Οι σχετικές ενέργειες πρέπει να ξεκινήσουν από τις λιγότερο προετοιμασμένες ομάδες ΜΜΕ, π.χ. πολύ μικρές επιχειρήσεις και άκρως παραδοσιακές επιχειρήσεις με περιορισμένη ή μηδενική εμπειρία στον τομέα της ψηφιοποίησης. Οι εν λόγω επιχειρήσεις πρέπει να αποτελέσουν τους αποδέκτες υπερεντατικών ψηφιακών μαθημάτων, τα οποία θα απευθύνονται τόσο στους επιχειρηματίες όσο και στους εργαζόμενους σε ΜΜΕ, ενώ οι ανάγκες τους πρέπει να αντιμετωπιστούν περαιτέρω κατά τη διαμόρφωση των κόμβων ψηφιακής καινοτομίας, ώστε να είναι σε θέση να αναβαθμίσουν και να βελτιώσουν τις επαγγελματικές τους δεξιότητες και να καταστούν έμπειροι χρήστες της τεχνολογίας. Οι κόμβοι ψηφιακής καινοτομίας θα πρέπει να είναι δεόντως εξοπλισμένοι ώστε να βοηθούν τις ΜΜΕ να διενεργούν εκτιμήσεις κινδύνου, ενώ θα πρέπει επίσης να διασφαλίζουν την αποτελεσματική προστασία των δεδομένων. Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της εξαγγελθείσας ευρωπαϊκής στρατηγικής για τα δεδομένα, η οποία αποσκοπεί στην ευρύτερη προσβασιμότητα των δεδομένων και στην εξασφάλιση της δυνατότητας δημιουργίας ροών δεδομένων μεταξύ των επιχειρήσεων και των κυβερνήσεων. Πρέπει να διασφαλιστεί η ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων. Η κοινή χρήση δεδομένων μεταξύ επιχειρήσεων θα πρέπει να ενθαρρυνθεί για τη βελτίωση της συνεργασίας εντός των αξιακών αλυσίδων και την παροχή δυνατοτήτων αύξησης της ισχύος της οικονομίας μας μέσω της καλύτερης διαθεσιμότητας και προσβασιμότητας πληροφοριών (από την κυβέρνηση ή την αξιακή αλυσίδα) σχετικά με την κοινή χρήση και τη φορητότητα των δεδομένων. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Το ευρυζωνικό δίκτυο στην ΕΕ —ως βασική προϋπόθεση για την ψηφιοποίηση— πρέπει να διευρυνθεί εκτενώς ώστε να καταστεί δυνατή η μεγαλύτερη ψηφιοποίηση των εταιρειών και να μη μείνει καμία στο περιθώριο. Λόγω της περιορισμένης προόδου που παρουσιάζει η ΕΕ, ιδίως στις αγροτικές περιοχές όπου είναι εγκατεστημένες πολλές ΜΜΕ, η παράμετρος αυτή θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη από τη βάση προς την κορυφή σε όλες τις άλλες πρωτοβουλίες ενωσιακής κλίμακας και να αναλαμβάνεται δράση επιτόπου. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Η ΕΟΚΕ ζητεί να ληφθούν στοχοθετημένα μέτρα στήριξης, τα οποία θα επικεντρώνονται στην ψηφιοποίηση και στη βελτίωση της συνδεσιμότητας τομέων όπως η υγεία, η εκπαίδευση, η δημόσια διοίκηση, τα τρόφιμα και η γεωργία, η μεταποίηση και οι μεταφορές. Ο ψηφιακός μετασχηματισμός θα πρέπει να βασίζεται στον ανοικτό χαρακτήρα (π.χ. μη εξάρτηση), την απλότητα, τις πληροφορίες, την αυτοματοποίηση, την εμπιστοσύνη και την ασφάλεια, δεδομένου ότι ο απώτερος σκοπός είναι η ανάπτυξη νέων επιχειρηματικών μοντέλων, διαδικασιών, λογισμικού και συστημάτων. Βρίσκεται στο επίκεντρο του ηγετικού ρόλου της ΕΕ στον τομέα του κλίματος και της οικονομικής ανάκαμψης. Η ΕΕ θα πρέπει να επιταχύνει τις επενδύσεις στην ενεργειακή απόδοση, στις μεταφορές, στα κτίρια χαμηλών εκπομπών άνθρακα και στις βιομηχανικές διαδικασίες (μεθόδους), όπου η ψηφιοποίηση καλείται να διαδραματίσει καίριο ρόλο. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Η ΕΟΚΕ συνιστά να επιταχυνθεί η ανάπτυξη δικτύων υψηλής χωρητικότητας καθολικής κάλυψης, η παροχή κινήτρων για την υλοποίηση ιδιωτικών επενδύσεων και η τόνωση της χρηματοδότησης για τις αγροτικές και τις αραιοκατοικημένες περιοχές. Οι προγραμματισμένες εκχωρήσεις συχνοτήτων, οι οποίες ενδέχεται να έχουν καθυστερήσει λόγω της κρίσης της νόσου COVID-19, θα πρέπει να επιταχυνθούν αμέσως μετά την επανεκκίνηση των κανονικών δραστηριοτήτων. Κατά τον ίδιο χρόνο, οι κυβερνήσεις θα πρέπει επίσης να θέσουν ως προτεραιότητα νέες εκχωρήσεις συχνοτήτων, τόσο εξαιρούμενες από αδειοδότηση όσο και αδειοδοτούμενες— ώστε να καταστεί πιο αξιόπιστη η ασύρματη συνδεσιμότητα. |
| --- | --- |

3.10.

4.   Πυλώνας 2

| 4.1. | Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την ιδιαίτερη προσοχή που δίνεται στις ΜΜΕ, καθώς και για την αυστηρή εφαρμογή των αρχών «Μόνον άπαξ» και «Εξ ορισμού ψηφιακά». Η ΕΟΚΕ ζητεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εφαρμόσει επίσης τη νέα στρατηγική βάσει της αρχής «δράση για τις ΜΜΕ» και προειδοποιεί ότι κάθε καθυστέρηση στην υλοποίηση των μέτρων στήριξης για τις ΜΜΕ θα ήταν αντιπαραγωγική. Σε κάθε περίπτωση, οι ΜΜΕ βρίσκονται επί του παρόντος αντιμέτωπες με περισσότερες προκλήσεις από ποτέ άλλοτε στο παρελθόν: οι αρνητικές επιπτώσεις της εμφάνισης της νόσου COVID-19, ο σφοδρός ανταγωνισμός, η έλλειψη ειδικευμένου εργατικού δυναμικού, οι νέες μορφές εργασίας και κατανάλωσης, η ολοένα αυξανόμενη πολυπλοκότητα και εντονότερη ροή πληροφοριών, οι περιορισμένοι πόροι για την πραγματοποίηση καινοτομιών, η συνεχής υποβάθμιση του ρόλου των επιχειρηματιών, οι ασταθείς χρηματοπιστωτικές αγορές, οι δυσκολίες πρόσβασης σε χρηματοδότηση, ο υψηλός βαθμός εξάρτησης από το εξωτερικό περιβάλλον, καθώς και η περιορισμένη διαπραγματευτική ισχύς. Όσον αφορά την αξιολόγηση του αντικτύπου των «μέτρων κανονιστικού υπερθεματισμού» στις ΜΜΕ, η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει την άποψή της ότι οι στόχοι μείωσης του κανονιστικού φόρτου θα πρέπει να βασίζονται σε λεπτομερή «τεστ ΜΜΕ», σε ορθές εκτιμήσεις επιπτώσεων και σε ολοκληρωμένη αξιολόγηση, συμπεριλαμβανομένου του διαλόγου με την κοινωνία των πολιτών και τους ενδιαφερόμενους φορείς. Το υφιστάμενο επίπεδο προστασίας των πολιτών, των καταναλωτών, των εργαζομένων, των επενδυτών και του περιβάλλοντος στα κράτη μέλη δεν πρέπει να τίθεται σε αμφισβήτηση κατά την εφαρμογή της νομοθεσίας της ΕΕ. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Το ζήτημα των καθυστερήσεων πληρωμών εξακολουθεί να χρήζει προσεκτικής εξέτασης και η προγραμματιζόμενη επανεξέταση της οδηγίας για τις καθυστερήσεις πληρωμών αποτελεί σημαντικό βήμα, το οποίο θα πρέπει να περιλαμβάνει οπωσδήποτε τη διαβούλευση με τις ενδιαφερόμενες ΜΜΕ. Θα ήταν χρήσιμη η παρέμβαση σε πολιτιστικό επίπεδο, ώστε να προαχθεί η ορθή συμπεριφορά. Υπό αυτή την έννοια, ειδικό μέτρο στήριξης της εν λόγω διαδικασίας θα μπορούσε να αποτελέσει η δημιουργία ενός εργαλείου, για παράδειγμα ενός δικτυακού τόπου, μέσω του οποίου θα ζητείται από τις εταιρείες να δεσμεύονται υπέρ της τήρησης ορισμένων αρχών που αφορούν της έγκαιρες πληρωμές. Για την προστασία των ΜΜΕ από την ανώτερη διαπραγματευτική ισχύ των μεγαλύτερων εταιρειών, η ΕΟΚΕ προτείνει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να διευρύνει και να ενισχύσει τις διατάξεις της σχετικά με τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές τόσο μεταξύ επιχειρήσεων όσο και μεταξύ πλατφορμών και επιχειρήσεων, επεκτείνοντάς τες σε όλους τους τομείς, ενδεχομένως στο πλαίσιο της ενωσιακής νομοθεσίας περί ανταγωνισμού, με τη δυνατότητα επιλογής για τις ΜΜΕ να καταθέτουν εμπιστευτικές καταγγελίες σε μια κεντρική αρχή, η οποία θα μπορούσε να είναι στην περίπτωση της ΕΕ η ΓΔ Ανταγωνισμού. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Σύμφωνα με τις προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της, η ΕΟΚΕ εκφράζει αμφιβολίες ως προς την πραγματική χρησιμότητα του δικτύου απεσταλμένων για τις ΜΜΕ, το οποίο δεν έχει τεθεί σε πλήρη λειτουργία σε όλα τα κράτη μέλη, καθώς και ως προς τη δυνατότητά του να επιτυγχάνει πραγματική προστιθέμενη αξία. Συνιστά την ενίσχυση του ρόλου των οργανώσεων των ΜΜΕ αντί της δημιουργίας ενός νέου ρόλου υπό τη μορφή απεσταλμένου της ΕΕ για τις ΜΜΕ, ο οποίος δεν θα παρέχει καμία απολύτως εγγύηση για τη θέσπιση φιλικών προς τις ΜΜΕ κανονισμών. Η ΕΟΚΕ προτείνει τον ορισμό του εθνικού απεσταλμένου για τις ΜΜΕ κατόπιν συμφωνίας με τις εθνικές οργανώσεις των ΜΜΕ, οι οποίες πρέπει να βρίσκονται σε διαρκή επικοινωνία με τον απεσταλμένο για τις ΜΜΕ και να τον υποχρεώνουν να λογοδοτεί σε τακτική βάση. Η εφαρμογή της «Στρατηγικής για τις ΜΜΕ νέας γενιάς» και της πρωτοβουλίας «Small Business Act» πρέπει να συμπεριληφθεί στη διαδικασία του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου και στον σχετικό πίνακα αποτελεσμάτων που έχει δημιουργηθεί. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Τα ρυθμιστικά δοκιμαστήρια έχουν αποδειχθεί χρήσιμα εργαλεία και η ΕΟΚΕ ζητεί να χρησιμοποιούνται ευρύτερα κατά τη θέσπιση κανονισμών για τις ΜΜΕ και να προωθούνται μεταξύ των εθνικών νομοθετών. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να αποσαφηνίσει τον τρόπο, τον τόπο και τον λόγο για τον οποίο θα τίθενται σε εφαρμογή αυτά τα ρυθμιστικά δοκιμαστήρια. Εξακολουθεί να υπάρχει σαφής ανάγκη βελτίωσης του τεστ ΜΜΕ στο πλαίσιο της εκτίμησης επιπτώσεων ώστε να διασφαλίζεται ότι όλες οι προτεινόμενες νομοθεσίες είναι φιλικές προς τις ΜΜΕ. Η νέα πλατφόρμα «Fit for Future» της Ευρωπαϊκής Επιτροπής θα πρέπει να δώσει πολύ μεγάλη βαρύτητα στον έλεγχο πιθανών επιβαρύνσεων που θα μπορούσαν να εγείρουν φραγμούς στην κοινωνικοοικονομική ανάκαμψη. Η ΕΕ θα πρέπει επίσης να δημιουργήσει ρυθμιστικά δοκιμαστήρια (sandboxes) σε επίπεδο ΕΕ ώστε η ενέργεια αυτή να τονώσει την ενιαία αγορά, να διασφαλίσει ότι προάγει την εναρμόνιση και να παράσχει άμεσα στους φορείς καινοτομίας ασφάλεια δικαίου για καινοτόμες λύσεις σε ολόκληρη την Ευρώπη. Μολονότι η ΕΕ αριθμεί περισσότερες νεοφυείς επιχειρήσεις και καινοτόμες ΜΜΕ από ό,τι οι ΗΠΑ ή η Κίνα, διάφορες μελέτες καταδεικνύουν ότι οι επιχειρήσεις αυτές προτιμούν να αναπτύσσουν τις καινοτόμες λύσεις τους εκτός των συνόρων της Ευρώπης. Αυτό οφείλεται σε πολλούς λόγους, μεταξύ των οποίων η έλλειψη χρηματοδοτικών κινήτρων στην Ευρώπη και η κατακερματισμένη ενιαία αγορά. Για αυτόν ακριβώς τον λόγο είναι σημαντική η δημιουργία ρυθμιστικών δοκιμαστηρίων: θα μπορούσαν να ενθαρρύνουν τις εταιρείες να παραμείνουν στην Ευρώπη και με την ελπίδα ότι θα συμβάλουν στη διαμόρφωση «Ευρωπαίων πρωταθλητών» σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Η ενίσχυση της προσβασιμότητας και του φιλικού προς τις ΜΜΕ χαρακτήρα των δημόσιων συμβάσεων αποτρέπει τη διασυνοριακή εγκληματικότητα και τις καταχρήσεις της αγοράς. Η ενθάρρυνση της πιο ενεργού συμμετοχής των ΜΜΕ σε αλληλέγγυους, στρατηγικής σημασίας και βασικούς τομείς, όπως η υγεία και η ασφάλεια των αγαθών/υπηρεσιών, η αεροδιαστημική και η άμυνα, αποτελεί αποδοτικό τρόπο για την καλύτερη ενσωμάτωσή τους στις αξιακές αλυσίδες και θα ήταν ασφαλώς ευπρόσδεκτη σε ένα ανοικτό εμπορικό σύστημα το οποίο προασπίζεται την καταπολέμηση της ανόδου του προστατευτισμού. Επιπλέον, η έξαρση της νόσου COVID-19 κατέδειξε τη σημασία τόσο της διαφοροποίησης των αλυσίδων εφοδιασμού όσο και της εγγύτητας της πρόσβασης σε αυτές και είναι αναγκαία η παροχή συνδρομής στις ΜΜΕ ώστε να βρουν τη θέση τους σε αυτή τη διαδικασία. Από την κρίση προέκυψαν επίσης πολλά παραδείγματα τα οποία καταδεικνύουν πόσο εύθραυστη εξακολουθεί να είναι η ενιαία αγορά· απαιτείται η κατάρτιση σχεδίου δράσης ώστε να διασφαλιστεί η ομαλή λειτουργία κάθε τομέα, η οποία είναι καίριας σημασίας για τις ΜΜΕ, και να ενθαρρυνθεί η δυναμική επέκταση των ΜΜΕ σε εξωτερικές αγορές. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει να καταβάλει πιο φιλόδοξες προσπάθειες για το άνοιγμα των δημόσιων συμβάσεων στις ΜΜΕ, επιδιώκοντας σθεναρά, σε συνεργασία με τους φορείς παροχής δημόσιων υπηρεσιών, την ενίσχυση του διαφανούς χαρακτήρα της διαδικασίας σύναψης δημόσιων συμβάσεων και τη διασφάλιση της συμμόρφωσης των δημόσιων συμβάσεων με τους κανόνες της ΕΕ για την ενιαία αγορά. Η ΕΟΚΕ προτείνει την επίτευξη του στόχου αυτού ειδικότερα με τους ακόλουθους τρόπους:






  — | αύξηση και συνεχής παρακολούθηση του ποσοστού συμμετοχής των ΜΜΕ, |
| --- | --- | --- |

4.6.

—

αύξηση και συνεχής παρακολούθηση του ποσοστού συμμετοχής των ΜΜΕ,

| — | απλούστευση των διοικητικών διαδικασιών και παροχή καλύτερων δημόσιων και ψηφιακών υπηρεσιών. |
| --- | --- |

—

απλούστευση των διοικητικών διαδικασιών και παροχή καλύτερων δημόσιων και ψηφιακών υπηρεσιών.

| — | ορισμός ενιαίου σημείου επαφής σε κάθε κράτος μέλος στο οποίο θα είναι δυνατή η καταχώριση και η παρακολούθηση καταγγελιών ή ζητημάτων σχετικά με τις δημόσιες συμβάσεις, |
| --- | --- |

—

ορισμός ενιαίου σημείου επαφής σε κάθε κράτος μέλος στο οποίο θα είναι δυνατή η καταχώριση και η παρακολούθηση καταγγελιών ή ζητημάτων σχετικά με τις δημόσιες συμβάσεις,

| — | βελτίωση της πρόσβασης σε διαδικασίες για την άσκηση προσφυγής κατά του αποτελέσματος των διαδικασιών σύναψης συμβάσεων. |
| --- | --- |

—

βελτίωση της πρόσβασης σε διαδικασίες για την άσκηση προσφυγής κατά του αποτελέσματος των διαδικασιών σύναψης συμβάσεων.

| 4.7. | Ομοίως, η ΕΕ πρέπει να συνεχίσει τις προσπάθειές της για την εξασφάλιση μεγαλύτερης διαφάνειας και στενότερης συνεργασίας με τον κλάδο παραγωγής της ΕΕ συνολικά κατά τη διάρκεια των ερευνών μέσων εμπορικής άμυνας, ενώ πρέπει επίσης να συνεχίσει να διευκολύνει την πρόσβαση των ΜΜΕ στα εν λόγω μέσα. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Η ΕΟΚΕ εκφράζει τις ανησυχίες της για τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει ο τομέας λιανικής, ιδίως κατά τη διάρκεια εφαρμογής των μέτρων αναστολής των δραστηριοτήτων λόγω της νόσου COVID-19, και ζητεί να ληφθούν ειδικά μέτρα στήριξης και προώθησης. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Η ενιαία ψηφιακή πύλη, η οποία συνδέεται με υπηρεσίες μίας στάσης στα κράτη μέλη, θα παρέχει πληροφορίες και στήριξη στις ΜΜΕ, με τη συνδρομή των εθνικών και περιφερειακών οργανώσεων των ΜΜΕ για τον προσδιορισμό και την αναγνώριση των πλέον κατάλληλων λύσεων για τις ΜΜΕ. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Η διευκόλυνση των μεταβιβάσεων επιχειρήσεων είναι κεφαλαιώδους σημασίας διότι θα παράσχει σε μια ολόκληρη γενιά περαιτέρω κίνητρα για τη διατήρηση της λειτουργίας οικογενειακών επιχειρήσεων, ενώ θα διευκολύνει επίσης τις μεταβιβάσεις κυριότητας σε περιπτώσεις στις οποίες ο ένας ή περισσότεροι ιδιοκτήτες δεν διαθέτουν τις δεξιότητες, τους πόρους και τις ιδέες που απαιτούνται για τη συνέχιση της λειτουργίας της επιχείρησης. Σε τέτοιες περιπτώσεις μπορεί επίσης να διερευνηθεί η δυνατότητα συμμετοχής των εργαζομένων στην εξαγορά επιχειρήσεων μέσω της δημιουργίας συνεταιρισμού και άλλων μορφών συμμετοχής των εργαζομένων. Εξίσου κεφαλαιώδους σημασίας είναι και ο προσδιορισμός των δύο διαφορετικών τύπων μεταβιβάσεων επιχειρήσεων για την κατανόηση του τρόπου με τον οποίο η συγκεκριμένη νομοθεσία επηρεάζει κάθε τύπο μεταβιβάσεων. Πρέπει να γίνει διάκριση μεταξύ των «ενδοοικογενειακών μεταβιβάσεων επιχειρήσεων» και των «εξωτερικών μεταβιβάσεων επιχειρήσεων», με χωριστό για κάθε περίπτωση ορισμό. Το νομοθετικό πλαίσιο πρέπει να είναι περισσότερο ευέλικτο ώστε να διασφαλίζεται η ευκολότερη αγορά μιας υφιστάμενης εταιρείας στις περιπτώσεις στις οποίες ενέχονται επί του παρόντος υψηλοί κίνδυνοι, σημαντικό κόστος και πολύπλοκες διαδικασίες. Θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στις διασυνοριακές μεταβιβάσεις ΜΜΕ για την αντιμετώπιση του υψηλού κόστους που συνδέεται με τις μεταβιβάσεις αυτές, καθώς και των σημαντικών διαφορών που παρουσιάζουν οι κανονισμοί μεταξύ των κρατών μελών. Πέραν του ζητήματος των μεταβιβάσεων, η ΕΟΚΕ συνιστά τη δημιουργία «Ευρωπαϊκής εταιρείας 2.0» για τις ΜΜΕ υπό τη μορφή μιας ανανεωμένης «Ευρωπαϊκής ιδιωτικής εταιρείας» (Societas Privata Europaea (SPE)), ώστε να διευκολυνθεί η διασυνοριακή επέκταση των αναπτυσσόμενων εταιρειών και των ΜΜΕ. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Προκειμένου οι ΜΜΕ να είναι σε θέση να αξιοποιούν πλήρως τα οφέλη των εμπορικών συμφωνιών, η ΕΟΚΕ ζητεί, αφενός, τα κεφάλαια για τις ΜΜΕ να καταστούν τυποποιημένη προσέγγιση στο πλαίσιο των μελλοντικών διμερών εμπορικών διαπραγματεύσεων της ΕΕ με τρίτες χώρες και, αφετέρου, να συγκροτηθούν επιτροπές ΜΜΕ για την ανάληψη πρωτοβουλιών με σκοπό την ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με τις ΣΕΣ και τα τεχνικά πρότυπα με τις ΜΜΕ, τόσο στις χώρες της ΕΕ όσο και σε άλλες χώρες που είναι συμβαλλόμενα μέρη της εκάστοτε συμφωνίας. Το δίκτυο EEN, ως εργαλείο για τη στήριξη της διεθνοποίησης των ΜΜΕ, θα πρέπει να βελτιωθεί, ενώ θα πρέπει να επέλθουν επίσης βελτιώσεις στη συνεργασία και στις συνέργειες με εθνικούς φορείς παροχής υπηρεσιών, καθώς και με κλαδικές και εθνικές ομοσπονδίες ΜΜΕ. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να συνεχίσει να διερευνά τη δυνατότητα θέσπισης κάποιας μορφής ευρωπαϊκού εταιρικού δικαίου, ειδικά σχεδιασμένης για τις ΜΜΕ, αντλώντας έμπνευση από τις εργασίες που έχουν εκπονηθεί στο πλαίσιο της πρότασης για την ευρωπαϊκή ιδιωτική εταιρεία. Στο πλαίσιο της στρατηγικής της για τις ΜΜΕ, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχεδιάζει να αξιολογήσει την ανάγκη θέσπισης πρόσθετων μέτρων εταιρικού δικαίου για τη διευκόλυνση της διασυνοριακής επέκτασης των αναπτυσσόμενων εταιρειών και των ΜΜΕ. Μια συγκεκριμένη πρόταση για την επίτευξη των εν λόγω στόχων είναι η δημιουργία ενός ευρωπαϊκού εντύπου εταιρικού δικαίου ειδικά σχεδιασμένου για τις ΜΜΕ, όπως αναφέρεται ανωτέρω. Δεδομένου ότι μόνο το 2 % των ευρωπαϊκών ΜΜΕ επενδύουν στο εξωτερικό με την εγκατάσταση υποκαταστημάτων, λόγω γλωσσικών, διοικητικών και νομικών διαφορών μεταξύ των κρατών μελών, οι οποίες δυσχεραίνουν τη δημιουργία θυγατρικών στο εξωτερικό, θα πρέπει να εξεταστεί η ανάγκη θέσπισης ενός νομικού μηχανισμού ο οποίος θα παρέχει στις εταιρείες τη δυνατότητα να διαχειρίζονται καλύτερα την επέκτασή τους εντός της ΕΕ. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | Λαμβανομένου υπόψη ότι η προώθηση του εμπορίου εμπίπτει ουσιαστικά στην αρμοδιότητα των εθνικών κυβερνήσεων, η επιτυχής υλοποίηση των ΣΕΣ εξαρτάται εν τέλει από τη δυνατότητα, την ικανότητα και την προθυμία των επιμέρους κρατών μελών να προωθήσουν μια συγκεκριμένη εμπορική συμφωνία της ΕΕ εντός της εθνικής επιχειρηματικής τους κοινότητας. Η ΕΟΚΕ καλεί τα 27 κράτη μέλη και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναλάβουν εθελοντικά τη δέσμευση, και σύμφωνα με τις αντίστοιχες αρμοδιότητές τους, για την υλοποίηση συγκεκριμένων μέτρων και δραστηριοτήτων στο εσωτερικό τους, μέσω ευρωπαϊκών σχεδίων δράσης εφαρμογής, για τη συμπλήρωση, σε ενδοενωσιακό επίπεδο, των χαρτών πορείας «εξωτερικής» εφαρμογής που καταρτίζονται στο πλαίσιο όλων των ΣΕΣ της ΕΕ. Τα εν λόγω σχέδια δράσης θα πρέπει να συμβάλουν περαιτέρω στην αποτελεσματική παρακολούθηση της πραγματικής μεταφοράς των δεσμεύσεων που αποτελούν αντικείμενο διαπραγματεύσεων στο πλαίσιο των ΣΕΣ στην αντίστοιχη τρίτη χώρα, παρέχοντας παράλληλα τη δυνατότητα παρακολούθησης και συγκριτικής αξιολόγησης των ειδικών μέτρων που λαμβάνουν οι κυβερνήσεις και η επιχειρηματική κοινότητα σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο. |
| --- | --- |

4.13.

5.   Πυλώνας 3

| 5.1. | Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει τη πρότασή της για την παροχή κινήτρων στα κράτη μέλη με σκοπό τη δημιουργία και ανάπτυξη ενός δικτύου «χρηματοπιστωτικών διαμεσολαβητών», υπό τον συντονισμό της ΕΕ. Με τη στήριξη της προτεινόμενης ειδικής ομάδας για τη ρευστότητα των ΜΜΕ, το δίκτυο αυτό θα πρέπει να χρησιμοποιεί κατάλληλες μεθοδολογίες για την παρακολούθηση της εφαρμογής των νέων μέτρων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που προσανατολίζονται προς την κατεύθυνση της βραχυπρόθεσμης ρευστότητας των πολύ μικρών επιχειρήσεων και των ΜΜΕ, τα οποία έχουν προταθεί σε επίπεδο τόσο ΕΕ όσο και κρατών μελών. Επιπλέον της παροχής συνδρομής στις ΜΜΕ ώστε να έχουν πρόσβαση σε κεφάλαια σε καθημερινή βάση, το δίκτυο μπορεί να συνδράμει επίσης την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στη συλλογή και ανάλυση ποιοτικών δεδομένων για την κατανόηση του τρόπου με τον οποίο οι ενδιάμεσες τράπεζες χρησιμοποιούν τα χρηματοπιστωτικά μέσα για να προσεγγίσουν τις ΜΜΕ που παρουσιάζουν τις μεγαλύτερες ανάγκες σε χρηματοδοτικούς πόρους, καθώς και τους λόγους για τους οποίους δεν χορηγείται πίστωση στις εν λόγω ΜΜΕ, σύμφωνα με τις αρχές που διέπουν την ανατροφοδότηση από τις τράπεζες. Το δίκτυο θα πρέπει επίσης να επιλύει διαφορές γενικότερου χαρακτήρα μεταξύ των ΜΜΕ και των τραπεζών, άλλων φορέων παροχής χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών και φορέων παροχής ρευστότητας. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για τις προσπάθειες που καταβάλλονται ειδικά για τη διαφοροποίηση των πόρων χρηματοδότησης των ΜΜΕ μέσω της προώθησης της χρηματοδότησης με μετοχικό κεφάλαιο και της χρήσης των αγορών ανάπτυξης ΜΜΕ, καθώς και μέσω της αναζήτησης εναλλακτικών επιλογών εισαγωγής των ΜΜΕ. Η ΕΟΚΕ ζητεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάσει, με την ενεργό συνδρομή των οργανώσεων των ΜΜΕ, το ενδεχόμενο θέσπισης ειδικών μέτρων για την εκπαίδευση των διοικητικών στελεχών σχετικά με τα οφέλη και τις ευκαιρίες που προσφέρουν οι διάφορες εναλλακτικές επιλογές χρηματοδότησης και για την παροχή συνδρομής στα διοικητικά στελέχη ώστε να επιλέγουν τη λύση που ανταποκρίνεται καλύτερα στις ανάγκες τους, καθώς και για την προώθηση της παροχής περαιτέρω ειδικά προσαρμοσμένων λύσεων από εμπειρογνώμονες. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Σύμφωνα με θέσεις που έχουν ήδη υιοθετηθεί για την ενθάρρυνση και την τόνωση της γυναικείας επιχειρηματικότητας, η ΕΟΚΕ επικροτεί ιδιαίτερα και θερμά την πρόταση της Επιτροπής να δρομολογηθεί μια πρωτοβουλία έξυπνης ως προς το φύλο χρηματοδότησης για την τόνωση της χρηματοδότησης εταιρειών και ταμείων που διοικούνται από γυναίκες και για την ενίσχυση της γυναικείας επιχειρηματικότητας. Πράγματι, η μεγαλύτερη και ισχυρότερη παρουσία των γυναικών, και στο επιχειρηματικό περιβάλλον, είναι απόλυτη αναγκαιότητα για την υλοποίηση της Ευρώπης του μέλλοντος. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί την ανάπτυξη ενός ιδιωτικού-δημόσιου ταμείου, το οποίο θα επικεντρώνεται στις αρχικές δημόσιες προσφορές, και τάσσεται απερίφραστα υπέρ της δημιουργίας χρηματοδοτικών μέσων με ίδια κεφάλαια, οιονεί ίδια κεφάλαια, κεφαλαία επιχειρηματικού κινδύνου και επιμερισμού του κινδύνου για τις ΜΜΕ. Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι η προώθηση των εν λόγω μέσων και η διασφάλιση της προσβασιμότητας είναι ιδιαίτερης σημασίας για καινοτόμες εταιρείες μικρής και μεσαίας κεφαλαιοποίησης. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Παρότι η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει το γεγονός ότι η εισαγωγή των ΜΜΕ προσφέρει ευκαιρίες για επιχειρηματικές δραστηριότητες, επισημαίνει επίσης ότι δεν αφορά το σύνολο των επιχειρήσεων λόγω της φύσης του συνδεόμενου διοικητικού φόρτου και κόστους. Η χρήση μετοχών άνευ δικαιώματος ψήφου θα μπορούσε να αποτελέσει ικανοποιητική λύση για την ενθάρρυνση της πρόσβασης των ΜΜΕ σε κεφάλαια, ιδίως των επιχειρήσεων οικογενειακής ιδιοκτησίας, χωρίς απώλεια του ελέγχου της εταιρείας τους. Η αντιμετώπιση της χρηματοδότησης με μετοχικό κεφάλαιο κατά τον ίδιο τρόπο με τη χρηματοδότηση με δανειακά κεφάλαια αποτελεί άλλη μία πρόκληση. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Μολονότι στο πλαίσιο του επόμενου προϋπολογισμού της ΕΕ θα δοθεί λογικά έμφαση στην κινητοποίηση χρηματικών πόρων για επενδύσεις, δεν θα πρέπει να υποτιμηθεί η αξία της χρηματοδότησης δραστηριοτήτων ανάπτυξης ικανοτήτων για τις ΜΜΕ σε επίπεδο ΕΕ, η οποία είναι μάλιστα ιδιαίτερης σημασίας στην παρούσα συγκυρία. Ο προϋπολογισμός της ΕΕ είναι ιδιαιτέρως σημαντικός για τη λήψη μέτρων ανάπτυξης δεξιοτήτων, τη διεθνοποίηση, την προώθηση της κυκλικής οικονομίας, την επιχειρηματικότητα, τη στήριξη προβληματικών επιχειρήσεων και την πρόσβαση σε δημόσιες υπηρεσίες. Οι πρωτοβουλίες αυτές μπορούν να αποφέρουν τεράστιες αποδόσεις επί των επενδύσεων για τους φορολογούμενους της ΕΕ και τις επιμέρους, άμεσα επωφελούμενες, ΜΜΕ και, ως εκ τούτου, θα πρέπει να συνεκτιμηθούν δεόντως στο αναθεωρημένο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο (ΠΔΠ). |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | Όσον αφορά τη χρήση κρυπτοπεριουσιακών στοιχείων και ψηφιακών κουπονιών από τις ΜΜΕ ζητεί από την Επιτροπή, σε συνεργασία με τις οργανώσεις εκπροσώπησης των ΜΜΕ, να παρακολουθεί στενά τη χρήση τους, δεδομένου ότι τα κρυπτοπεριουσιακά στοιχεία διαθέτουν μοναδικά χαρακτηριστικά που διαφέρουν από τα παραδοσιακά χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία και, ως εκ τούτου, θέτουν νέες προκλήσεις για τις επιχειρήσεις (συμπεριλαμβανομένων των ΜΜΕ), ιδίως όσον αφορά την ασφάλεια και τους εσωτερικούς ελέγχους. Επομένως, οι ΜΜΕ θα πρέπει πρώτα να κατανοήσουν τους κινδύνους και τα οφέλη που συνδέονται με τα κρυπτοπεριουσιακά στοιχεία και να διαμορφώσουν ένα αποτελεσματικό περιβάλλον ελέγχου που μπορεί να εγγυάται την ασφάλεια. Επιπλέον, δεδομένου ότι τα κρυπτοπεριουσιακά στοιχεία είναι σε μεγάλο βαθμό μη ρυθμιζόμενα, οι ΜΜΕ ενδέχεται να αντιμετωπίσουν έρευνες για υποθέσεις απάτης σε περίπτωση που οι επενδυτές τους υποβάλουν καταγγελίες εναντίον τους. |
| --- | --- |

5.7.

6.   Εφαρμογή και ανάληψη δέσμευσης εκ μέρους των κρατών μελών

| 6.1. | Η πλήρης στήριξη και ανάληψη δέσμευσης εκ μέρους των κρατών μελών αποτελεί βασικό παράγοντα επιτυχίας για την άμεση εφαρμογή των μέτρων της στρατηγικής. Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι η πλήρης εφαρμογή της αρχής της εταιρικής σχέσης, σε στενή συνεργασία με τους πρέσβεις για τη στρατηγική επιχειρηματικότητα —το έργο των οποίων θα πρέπει να προσδίδει προστιθέμενη αξία— με σκοπό την εφαρμογή των εν λόγω μέτρων, θα αποφέρει απτά αποτελέσματα. Η ΕΟΚΕ τονίζει εκ νέου τη σημασία επίσης της εξασφάλισης της ενεργού συμμετοχής των οργανώσεων εκπροσώπησης των ΜΜΕ σε ενωσιακό, εθνικό και περιφερειακό επίπεδο στη διαδικασία αυτή, δεδομένου ότι αποτελούν τον άμεσο σύνδεσμο με την επιχειρηματική κοινότητα. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Η ΕΟΚΕ κατανοεί τους λόγους για τους οποίους η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν τροποποιεί τον ορισμό των ΜΜΕ, παρότι οι απόψεις διίστανται ως προς τον βαθμό στον οποίο ανταποκρίνεται στον επιδιωκόμενο σκοπό, και εκφράζει την ικανοποίησή της για την ανάληψη δέσμευσης υπέρ της αξιολόγησης και της υποβολής εκθέσεων όσον αφορά τα ειδικά ζητήματα που τέθηκαν στο πλαίσιο της διαδικασίας διαβούλευσης. Παράλληλα, και σύμφωνα με τις προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της, η ΕΟΚΕ ζητεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να συνδράμει τα κράτη μέλη ώστε να επιδεικνύουν ευελιξία κατά την επιλογή της μεθόδου εφαρμογής. |
| --- | --- |

6.2.

7.   Ο αγώνας των ΜΜΕ για επιβίωση και ευημερία την εποχή της νόσου COVID-19

| 7.1. | Οι τραγικές και επιδεινούμενες επιπτώσεις της νόσου COVID-19 στα οικονομικά συστήματα πλήττουν με τον πλέον σφοδρό τρόπο τις ΜΜΕ, ιδίως τις πολύ μικρές επιχειρήσεις. Αυτός ο τεράστιος αρνητικός αντίκτυπος απειλεί ουσιαστικά τον συστημικό ρόλο των ΜΜΕ στην οικονομία και έχει αποδείξει τη σημασία της πλήρους και συστηματικής συμμετοχής των κοινωνικών εταίρων και των σχετικών οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών (ΟΚΠ) σε όλα τα στάδια της διαδικασίας λήψης αποφάσεων και στη δημιουργία του δικτύου γνώσεων και κατάρτισης rescEU, στο πλαίσιο του ισχύοντος μηχανισμού πολιτικής προστασίας της ΕE, όπως έχει ήδη προτείνει η ΕΟΚΕ. |
| --- | --- |

7.1.

| 7.2. | Η ΕΟΚΕ είναι πρόθυμη να συζητήσει περαιτέρω τη νέα προσέγγιση που προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προκειμένου να ευνοηθεί η παροχή στήριξης σε οικοσυστήματα και όχι σε εταιρείες ανάλογα με το μέγεθός τους. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι, επί του παρόντος, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει 14 οικοσυστήματα και θα ήθελε να υπογραμμίσει την ανάγκη διασφάλισης αποτελεσματικής επικοινωνίας και διακυβέρνησης, ώστε να λαμβάνονται υπόψη οι απόψεις όλων των ενδιαφερόμενων μερών στο πλαίσιο των εν λόγω οικοσυστημάτων και να εξασφαλίζεται η ενεργός συμμετοχή των οργανώσεων εκπροσώπησης των ΜΜΕ σε ενωσιακό, εθνικό και περιφερειακό επίπεδο. |
| --- | --- |

7.2.

| 7.3. | Η κατά προτεραιότητα λήψη βραχυπρόθεσμων μέτρων έκτακτης ανάγκης, τα οποία είναι καίριας σημασίας για τις ΜΜΕ, ιδίως για τις πολύ μικρές επιχειρήσεις, θα πρέπει να έχει ως στόχο την παροχή ρευστότητας εγκαίρως και με διαφανή τρόπο, με ένα δίκαιο επιτόκιο και με τη χρήση ενδιάμεσων χρηματοπιστωτικών οργανισμών, και χωρίς αδικαιολόγητους φραγμούς και περιττές διοικητικές επιβαρύνσεις τραπεζικής. Παράλληλα, οι ΜΜΕ οι οποίες διαπιστώνουν ότι το επιχειρηματικό τους μοντέλο είναι πλέον παρωχημένο αξίζουν την παροχή βοήθειας υπό τη μορφή εκκαθάρισης της εταιρείας με συντεταγμένο τρόπο και με την έναρξη νέας επιχειρηματικής δραστηριότητας. |
| --- | --- |

7.3.

| 7.4. | Τα μέτρα στήριξης σε επίπεδο ΕΕ πρέπει να απευθύνονται με αποτελεσματικό τρόπο στις ΜΜΕ το ταχύτερο δυνατόν, ενώ η εφαρμογή τους πρέπει να αξιολογείται και να παρακολουθείται στενά, σε επίπεδο τόσο ΕΕ όσο και κρατών μελών, βάσει ενός κατάλληλου κοινού μηχανισμού ανατροφοδότησης, στο πλαίσιο του οποίου οι οργανώσεις των ΜΜΕ, οι ενδιάμεσοι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί και οι τομείς τραπεζικής και πιστωτικής εγγύησης να μπορούν να χρησιμοποιούν από κοινού τα δεδομένα τους. Σκοπός είναι η πρόληψη αδικαιολόγητων καθυστερήσεων και η λήψη αυθαίρετων αποφάσεων διακριτικής ευχέρειας για την αντιμετώπιση των επειγουσών αναγκών ρευστότητας του βιοτεχνικού κλάδου και των ΜΜΕ, κατάσταση που μπορεί να οφείλεται στις υφιστάμενες διαφορές όσον αφορά την εφαρμογή των εν λόγω μέτρων από εθνικά πιστωτικά συστήματα και ενδιάμεσους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς. |
| --- | --- |

7.4.

| 7.5. | Είναι ζωτικής σημασίας να σχεδιαστεί και να τεθεί σε πλήρη εφαρμογή ένα ενωσιακό σύστημα εναρμονισμένης και ταχείας αντιμετώπισης προβλημάτων ρευστότητας, το οποίο θα εστιάζεται στις πολύ μικρές και μικρές επιχειρήσεις. Η ΕΟΚΕ προτείνει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να συγκροτήσει, σε επίπεδο ΕΕ, μόνιμη «Ειδική ομάδα εμπειρογνωμόνων υψηλού επιπέδου για τη ρευστότητα των πολύ μικρών και μικρών επιχειρήσεων», με σκοπό τη διευκόλυνση των ροών ρευστότητας των ΜΜΕ, με βάση αναλύσεις ανεξάρτητων στοιχείων που θα υποβάλλονται περιοδικά, αλλά και την καλύτερη κατανόηση του τρόπου υπέρβασης των υφιστάμενων φραγμών στη ρευστότητα των ΜΜΕ. Τα οικονομικά και χρηματοοικονομικά στοιχεία και οι πρακτικές θα μπορούσαν να υποβάλλονται σε περιοδική αξιολόγηση από το ανεξάρτητο Παρατηρητήριο για τις ΜΜΕ. |
| --- | --- |

7.5.

| 7.6. | Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να εξετάσει το ενδεχόμενο τροποποίησης του παραρτήματος ΙΙΙ της οδηγίας για τον ΦΠΑ ώστε να δοθεί στα κράτη μέλη η ελευθερία να μειώνουν προσωρινά τους συντελεστές ΦΠΑ για ορισμένους από τους τομείς που πλήττονται περισσότερο, όπως ο τουρισμός και ο τομέας της φιλοξενίας (HORECA), οι αυτοαπασχολούμενοι, η βιοτεχνία κ.λπ. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει αυτές τις δράσεις υπό την προϋπόθεση ότι δεν θα δημιουργήσουν αθέμιτο ανταγωνισμό και πιστεύει ότι η προϋπόθεση αυτή θα επιτευχθεί, λόγω του προσωρινού χαρακτήρα του μέτρου. |
| --- | --- |

7.6.

| 7.7. | Απαιτείται η λήψη ειδικών μέτρων στήριξης για την παροχή συνδρομής στους εργαζόμενους ώστε να επιστρέψουν στην εργασία, ιδίως όσον αφορά τους εργαζόμενους που απασχολούνται σε ΜΜΕ. Τα εν λόγω μέτρα περιλαμβάνουν τη χορήγηση «κίτρινου δελτίου ταυτότητας», την παροχή στήριξης για την άμεση έναρξη τοπικών δημόσιων εργασιών ήσσονος κλίμακας, την παροχή πληροφοριών και συμβουλών σχετικά με τον τρόπο ατομικής συμπεριφοράς και συμμόρφωσης με τα υγειονομικά μέτρα και τα μέτρα υγείας και ασφάλειας ώστε να μειωθεί περαιτέρω ο κίνδυνος μετάδοσης της νόσου COVID-19, καθώς και τη διενέργεια αξιολόγησης κινδύνου όσον αφορά τη νόσο COVID-19 από εθνικούς και εξωτερικούς φορείς ασφάλειας και υγείας στην εργασία ώστε να διασφαλιστεί η ορθή εφαρμογή των μέτρων αυτών και η μείωση του σχετικού φόρτου και κόστους. Η παροχή των απαραίτητων μέσων ατομικής προστασίας είναι κρίσιμης σημασίας ώστε οι εργαζόμενοι να μπορούν να επιστρέψουν στην εργασία τους και να τονωθεί η παραγωγική ικανότητα των ΜΜΕ που κατασκευάζουν τα εν λόγω μέσα ατομικής προστασίας με την υλοποίηση άμεσων επενδύσεων και την παροχή τεχνικής βοήθειας, καθώς και με την έκδοση σχετικών εναρμονισμένων προτύπων. Οι οργανώσεις των ΜΜΕ καλούνται να διαδραματίσουν υποστηρικτικό ρόλο μέσω της ανταλλαγής πρωτοκόλλων και πρακτικών μεταξύ των μελών τους, προκειμένου να διευκολυνθεί η ανάκαμψη και να μειωθεί ο απαιτούμενος χρόνος για την επιστροφή στην εργασία. |
| --- | --- |

7.7.

| 7.8. | Με την πρόσφατη τροποποίηση του προσωρινού πλαισίου για τη λήψη μέτρων κρατικής ενίσχυσης ικανοποιήθηκε ακόμη ένα αίτημα των κοινωνικών εταίρων της ΕΕ όσον αφορά τις ΜΜΕ. Μολονότι λαμβάνονται υπόψη τα ειδικά οφέλη που παρέχονται στις εταιρείες κατά τη διάρκεια της κρίσης της νόσου COVID-19, όπως οι μεταφορές φόρων και η χορήγηση δανείων, παραμένει αμετάβλητος ο κανόνας de minimis. Οι απομακρυσμένες και αγροτικές περιοχές, καθώς και τα νησιά, επωφελούνται κατά παράδοση από επιχορηγήσεις μεταφορών, που μπορούν εύκολα να αντιστοιχούν στο μεγαλύτερο ποσοστό του ποσού de minimis. Στον απόηχο της κρίσης της νόσου COVID-19, οι περιοχές αυτές θα αριθμούν ελάχιστους, εάν όχι καθόλου, τουρίστες και θα πρέπει να αξιοποιήσουν το πλεονέκτημα της αποκατάστασης του εμπορίου αγαθών ώστε να ανακάμψουν. |
| --- | --- |

7.8.

| 7.9. | Για την επίτευξη αποτελεσματικής ανάκαμψης θα χρειαστεί τεράστιος όγκος δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων για τη χρηματοδότηση της διπλής μετάβασης, την παροχή της δυνατότητας στις εταιρείες να διατηρήσουν την ανταγωνιστική θέση τους και τη δημιουργία κατάλληλων προϋποθέσεων για τη σύσταση νέων επιχειρήσεων. Ωστόσο, οι ΜΜΕ αντιμετωπίζουν δυσκολίες όταν καλούνται να προσαρμοστούν σε αλλαγές και πολύπλοκους κανονισμούς που βρίσκονται σε μεταβατικό στάδιο. Για να καταστεί δυνατή η υλοποίηση αυτών των έκτακτων επενδύσεων, η ΕΕ θα πρέπει να επαναπροσδιορίσει κατά προτεραιότητα τα υφιστάμενα χρηματοδοτικά μέσα που έχει στη διάθεσή της [το ΠΔΠ, το πρόγραμμα InvestEU, το Ταμείο Συνοχής και τα διαρθρωτικά ταμεία, το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη», το πρόγραμμα «Ψηφιακή Ευρώπη» κ.λπ., καθώς και τη χρηματοδοτική στήριξη από τον Όμιλο ΕΤΕπ, επιπλέον της ανάπτυξης του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας (ΕΜΣ)], να διασφαλίσει τη μακροπρόθεσμη ευελιξία τους και να δημιουργήσει ένα μόνιμο Ταμείο Ανάκαμψης για την παροχή συνδρομής στα κράτη μέλη προκειμένου να αντιμετωπίσουν τις μελλοντικές προκλήσεις. Για τη στήριξη των ΜΜΕ που αντιμετωπίζουν χρηματοοικονομικές δυσχέρειες σε ολόκληρη την Ευρώπη, είναι υψίστης σημασίας τα κράτη μέλη να θέσουν σε πλήρη εφαρμογή την οδηγία για την αφερεγγυότητα όσον αφορά τα προληπτικά πλαίσια αναδιάρθρωσης και να παράσχουν επαγγελματική στήριξη στις ΜΜΕ ώστε να είναι σε θέση να ανακάμψουν πλήρως με βιώσιμο τρόπο ή να έχουν μια δεύτερη ευκαιρία. |
| --- | --- |

7.9.

| 7.10. | Η ΕΟΚΕ ζητεί να θεσπιστεί ένα πρόγραμμα της ΕΕ το οποίο θα παράσχει στις ΜΜΕ τη δυνατότητα ανάπτυξης ικανοτήτων και στήριξης για την ανάληψη κοινών δράσεων και θα λειτουργεί ως υπηρεσία μίας στάσης για την παροχή πληροφοριών και τεχνικής βοήθειας, η οποία θα είναι επιτακτικής ανάγκης μετά τη φάση εξόδου. Είναι εξίσου σημαντικό η ΕΕ να χρηματοδοτήσει δωρεάν προσβάσιμες, πολύγλωσσες βάσεις δεδομένων αναλύσεων του κύκλου ζωής ομάδων προϊόντων ώστε οι ΜΜΕ, οι οποίες δεν μπορούν να δημιουργήσουν απευθείας τα εν λόγω δεδομένα, να είναι σε θέση να παράγουν πιο πράσινα προϊόντα. |
| --- | --- |

7.10.

| 7.11. | Ακόμη και πριν από την κρίση, οι οργανώσεις των ΜΜΕ συμμετείχαν στην ανάπτυξη και την παροχή διαφόρων υπηρεσιών προκειμένου να βοηθήσουν τις ΜΜΕ που αντιμετώπιζαν χρηματοοικονομικές δυσχέρειες, συμπεριλαμβανομένης της πρωτοβουλίας «Early Warning Europe». Η παροχή στήριξης αυτού του είδους θα είναι ακόμη περισσότερο αναγκαία κατά τη διάρκεια των επόμενων μηνών και ετών. Η εφαρμογή των εργαλείων έγκαιρης προειδοποίησης που ορίζονται στην οδηγία για την αφερεγγυότητα πρέπει να ενισχυθούν για τη διασφάλιση της πρόσβασης προβληματικών επιχειρήσεων σε στήριξη. |
| --- | --- |

7.11.

Βρυξέλλες, 18 Σεπτεμβρίου 2020.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Luca JAHIER

---

| 11.12.2020 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 429/219 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 429/219

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Τουρισμός και μεταφορές το 2020 και μετά»

[COM(2020) 550 final]

(2020/C 429/27)

| Εισηγητής: | ο κ. Παναγιώτης ΓΚΟΦΑΣ |
| --- | --- |

Εισηγητής:

ο κ. Παναγιώτης ΓΚΟΦΑΣ

| Αίτηση γνωμοδότησης | Επιτροπή, 17.6.2020 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| Αρμόδιο τμήμα | Τμήμα Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση |
| Έγκριση από το τμήμα | 4.9.2020 |
| Έγκριση από την ολομέλεια | 18.9.2020 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 554 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 217/2/0 |

Αίτηση γνωμοδότησης

Επιτροπή, 17.6.2020

Νομική βάση

Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Αρμόδιο τμήμα

Τμήμα Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση

Έγκριση από το τμήμα

4.9.2020

Έγκριση από την ολομέλεια

18.9.2020

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

554

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

217/2/0

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η ανακοίνωση COM(2020) 550 final της Ευρωπαϊκής Επιτροπής θα πρέπει να αποτελέσει στρατηγικό εργαλείο πολιτικής για την επανεξέταση του βιώσιμου μοντέλου της ΕΕ για τον τουρισμό και τις μεταφορές. Η ΕΟΚΕ ζητεί μια ολοκληρωμένη δέσμη μέτρων, με κατευθυντήριες γραμμές και συστάσεις που θα έχουν στόχο:






  1) | την ασφαλή αποκατάσταση της απεριόριστης ελεύθερης κυκλοφορίας, το συντονισμένο εκ νέου άνοιγμα των εσωτερικών συνόρων και την άρση των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα· |
| --- | --- | --- |

1.1.

1)

την ασφαλή αποκατάσταση της απεριόριστης ελεύθερης κυκλοφορίας, το συντονισμένο εκ νέου άνοιγμα των εσωτερικών συνόρων και την άρση των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα·

| 2) | την ασφαλή αποκατάσταση των μεταφορών και της συνδεσιμότητας μετά την υιοθέτηση μιας κοινής πολιτικής συμφωνίας-πλαισίου για όλα τα κράτη μέλη·






  — | την ασφαλή συνέχιση της παροχής υπηρεσιών στους κλάδους του γαστρονομικού τουρισμού και της φιλοξενίας, |
| --- | --- | --- |

2)

την ασφαλή αποκατάσταση των μεταφορών και της συνδεσιμότητας μετά την υιοθέτηση μιας κοινής πολιτικής συμφωνίας-πλαισίου για όλα τα κράτη μέλη·

—

την ασφαλή συνέχιση της παροχής υπηρεσιών στους κλάδους του γαστρονομικού τουρισμού και της φιλοξενίας,

| — | την επίτευξη ισορροπίας μέσω συμφωνίας μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ αναφορικά με την ασφαλή και κοινή διαχείριση των αποφάσεων και των πολιτικών για τα σύνορα και τις μεταφορές· ενόσω διενεργούνται έλεγχοι για τη νόσο COVID-19, την επάνδρωση με επαρκές προσωπικό για τη διαχείριση και την άμεση και ταχεία μετακίνηση των ατόμων, |
| --- | --- |

—

την επίτευξη ισορροπίας μέσω συμφωνίας μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ αναφορικά με την ασφαλή και κοινή διαχείριση των αποφάσεων και των πολιτικών για τα σύνορα και τις μεταφορές· ενόσω διενεργούνται έλεγχοι για τη νόσο COVID-19, την επάνδρωση με επαρκές προσωπικό για τη διαχείριση και την άμεση και ταχεία μετακίνηση των ατόμων,

| — | την εξασφάλιση χρηματοδότησης για την κατάρτιση τη χρηματοδότηση της κατάρτισης των εργαζομένων σε ξενοδοχεία, εστιατόρια, επιχειρήσεις τροφοδοσίας, μουσεία, στον ναυτικό τουρισμό κ.λπ., έτσι ώστε να μπορούν να εφαρμόζουν σωστά τα μέτρα πρόληψης της νόσου COVID-19, |
| --- | --- |

—

την εξασφάλιση χρηματοδότησης για την κατάρτιση τη χρηματοδότηση της κατάρτισης των εργαζομένων σε ξενοδοχεία, εστιατόρια, επιχειρήσεις τροφοδοσίας, μουσεία, στον ναυτικό τουρισμό κ.λπ., έτσι ώστε να μπορούν να εφαρμόζουν σωστά τα μέτρα πρόληψης της νόσου COVID-19,

| 3) | τη διασφάλιση ότι η υγεία και η ασφάλεια αποτελούν την ύψιστη προτεραιότητα σε κάθε περίπτωση, είτε πρόκειται για μετακινήσεις, είτε για οτιδήποτε άλλο, καθώς αυτός είναι ο μόνος τρόπος να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη στην κυκλοφορία των προσώπων· |
| --- | --- |

3)

τη διασφάλιση ότι η υγεία και η ασφάλεια αποτελούν την ύψιστη προτεραιότητα σε κάθε περίπτωση, είτε πρόκειται για μετακινήσεις, είτε για οτιδήποτε άλλο, καθώς αυτός είναι ο μόνος τρόπος να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη στην κυκλοφορία των προσώπων·

| 4) | υιοθέτηση ενός νέου εντύπου εντοπισμού επιβατών (PLF) σε επίπεδο ΕΕ, καθώς αυτό το σύστημα θα μπορούσε να αποφέρει περαιτέρω προστιθέμενη αξία σε επίπεδο ΕΕ σε σειρά τομέων:






  — | παρακολούθηση σε επίπεδο ΕΕ: αν όλα τα κράτη μέλη συμφωνούσαν να μοιράζονται τόσο τα νέα δεδομένα των PLF όσο και τις πληροφορίες των εργαστηριακών εξετάσεων των ταξιδιωτών, θα μπορούσαμε να επιτύχουμε οικονομίες κλίμακας σε ότι αφορά τους πόρους ελέγχου (1). Αν όλες οι χώρες της ΕΕ συμφωνούσαν να χρησιμοποιήσουν αυτήν την τεχνολογία (όπως έχουν συμφωνήσει μέχρι στιγμής το Βέλγιο και η Γερμανία) και το νέο, ενιαίο, τυποποιημένο έντυπο PLF, θα μπορούσαν να πραγματοποιηθούν αξιόπιστες εκτιμήσεις και προβλέψεις σε επίπεδο πόλης, που θα τροφοδοτούσαν τις πολιτικές τόσο σε εθνικό όσο και σε ενωσιακό επίπεδο. Αυτή η προσπάθεια θα αποτελούσε την επιτομή του ρόλου της ΕΕ: μέσω της καινοτομίας και της συνεργασίας μπορούμε να επιτύχουμε τους κοινούς μας στόχους — δημόσια υγεία και οικονομική δραστηριότητα σε καιρό κρίσης. |
| --- | --- | --- |

4)

υιοθέτηση ενός νέου εντύπου εντοπισμού επιβατών (PLF) σε επίπεδο ΕΕ, καθώς αυτό το σύστημα θα μπορούσε να αποφέρει περαιτέρω προστιθέμενη αξία σε επίπεδο ΕΕ σε σειρά τομέων:

—

παρακολούθηση σε επίπεδο ΕΕ: αν όλα τα κράτη μέλη συμφωνούσαν να μοιράζονται τόσο τα νέα δεδομένα των PLF όσο και τις πληροφορίες των εργαστηριακών εξετάσεων των ταξιδιωτών, θα μπορούσαμε να επιτύχουμε οικονομίες κλίμακας σε ότι αφορά τους πόρους ελέγχου (1). Αν όλες οι χώρες της ΕΕ συμφωνούσαν να χρησιμοποιήσουν αυτήν την τεχνολογία (όπως έχουν συμφωνήσει μέχρι στιγμής το Βέλγιο και η Γερμανία) και το νέο, ενιαίο, τυποποιημένο έντυπο PLF, θα μπορούσαν να πραγματοποιηθούν αξιόπιστες εκτιμήσεις και προβλέψεις σε επίπεδο πόλης, που θα τροφοδοτούσαν τις πολιτικές τόσο σε εθνικό όσο και σε ενωσιακό επίπεδο. Αυτή η προσπάθεια θα αποτελούσε την επιτομή του ρόλου της ΕΕ: μέσω της καινοτομίας και της συνεργασίας μπορούμε να επιτύχουμε τους κοινούς μας στόχους — δημόσια υγεία και οικονομική δραστηριότητα σε καιρό κρίσης.

| — | Διαβατήριο COVID-19: μία από τις δυσκολότερες προκλήσεις της εμπειρίας μας από την τουριστική περίοδο ήταν η επιβεβαίωση της ισχύος των ελέγχων PCR. Αν όλα τα κράτη μέλη αποφάσιζαν να υιοθετήσουν την ίδια πλατφόρμα PLF, τότε όλα τα διαπιστευμένα εργαστήρια θα μπορούσαν να κοινοποιούν τα αποτελέσματα μέσω της ίδιας της πλατφόρμας, δημιουργώντας έτσι ένα διαβατήριο COVID-19 για όλους τους ταξιδιώτες, το οποίο θα ήταν αξιόπιστο και θα εξασφάλιζε την ελαχιστοποίηση των κινδύνων που σχετίζονται με τις μετακινήσεις. |
| --- | --- |

—

Διαβατήριο COVID-19: μία από τις δυσκολότερες προκλήσεις της εμπειρίας μας από την τουριστική περίοδο ήταν η επιβεβαίωση της ισχύος των ελέγχων PCR. Αν όλα τα κράτη μέλη αποφάσιζαν να υιοθετήσουν την ίδια πλατφόρμα PLF, τότε όλα τα διαπιστευμένα εργαστήρια θα μπορούσαν να κοινοποιούν τα αποτελέσματα μέσω της ίδιας της πλατφόρμας, δημιουργώντας έτσι ένα διαβατήριο COVID-19 για όλους τους ταξιδιώτες, το οποίο θα ήταν αξιόπιστο και θα εξασφάλιζε την ελαχιστοποίηση των κινδύνων που σχετίζονται με τις μετακινήσεις.

| 5) | την κατάρτιση ενός κοινού στρατηγικού σχεδίου της ΕΕ που θα βοηθήσει τα κράτη μέλη να εφαρμόσουν οικονομικά μέτρα και μέτρα στήριξης για τις ΜΜΕ στον κλάδο του τουρισμού, τα εστιατόρια, τα ξενοδοχεία, τα τουριστικά πρακτορεία, τους ξεναγούς κ.λπ.·






  — | την αντιμετώπιση της έλλειψης ρευστότητας, με άμεση χρηματοδότηση ιδίως των πολύ μικρών επιχειρήσεων, και την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των επιχειρήσεων, καθώς και τη διευθέτηση των ταξιδιωτικών δελτίων (voucher), |
| --- | --- | --- |

5)

την κατάρτιση ενός κοινού στρατηγικού σχεδίου της ΕΕ που θα βοηθήσει τα κράτη μέλη να εφαρμόσουν οικονομικά μέτρα και μέτρα στήριξης για τις ΜΜΕ στον κλάδο του τουρισμού, τα εστιατόρια, τα ξενοδοχεία, τα τουριστικά πρακτορεία, τους ξεναγούς κ.λπ.·

—

την αντιμετώπιση της έλλειψης ρευστότητας, με άμεση χρηματοδότηση ιδίως των πολύ μικρών επιχειρήσεων, και την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των επιχειρήσεων, καθώς και τη διευθέτηση των ταξιδιωτικών δελτίων (voucher),

| — | την άμεση πρόσβαση σε δανεισμό και την έγκριση δανείων σε όλα τα κράτη μέλη υπό την εποπτεία της ΕΚΤ και της ΕΕ και με εγγυήσεις από την ΕΕ και τα κράτη μέλη, |
| --- | --- |

—

την άμεση πρόσβαση σε δανεισμό και την έγκριση δανείων σε όλα τα κράτη μέλη υπό την εποπτεία της ΕΚΤ και της ΕΕ και με εγγυήσεις από την ΕΕ και τα κράτη μέλη,

| — | την άμεση δημιουργία ενός ευρωπαϊκού μηχανισμού για την παρακολούθηση της εφαρμογής των μέτρων στήριξης για ΜΜΕ και εργαζομένους, ιδίως για τη ρευστότητα, τον δανεισμό και τη διαφάνεια των μέτρων στήριξης, |
| --- | --- |

—

την άμεση δημιουργία ενός ευρωπαϊκού μηχανισμού για την παρακολούθηση της εφαρμογής των μέτρων στήριξης για ΜΜΕ και εργαζομένους, ιδίως για τη ρευστότητα, τον δανεισμό και τη διαφάνεια των μέτρων στήριξης,

| 6) | την ενίσχυση και την παράταση του προγράμματος SURE για την κάλυψη της αποζημίωσης ανεργίας των εργαζομένων και των μισθών των ΜΜΕ. Οι ΜΜΕ θα πρέπει να εξαιρεθούν από την καταβολή μέρους των μισθών και να υποχρεωθούν να εντάξουν εργαζομένους τους σε εθνικά προγράμματα που στηρίζονται από το SURE· |
| --- | --- |

6)

την ενίσχυση και την παράταση του προγράμματος SURE για την κάλυψη της αποζημίωσης ανεργίας των εργαζομένων και των μισθών των ΜΜΕ. Οι ΜΜΕ θα πρέπει να εξαιρεθούν από την καταβολή μέρους των μισθών και να υποχρεωθούν να εντάξουν εργαζομένους τους σε εθνικά προγράμματα που στηρίζονται από το SURE·

| 7) | Θα πρέπει να ζητείται η γνώμη των οργανώσεων των ΜΜΕ από τα ευρωπαϊκά και εθνικά θεσμικά όργανα που είναι αρμόδια για την ανάπτυξη του προγράμματος SURE· |
| --- | --- |

7)

Θα πρέπει να ζητείται η γνώμη των οργανώσεων των ΜΜΕ από τα ευρωπαϊκά και εθνικά θεσμικά όργανα που είναι αρμόδια για την ανάπτυξη του προγράμματος SURE·

| 8) | το πρόγραμμα SURE θα πρέπει να καλύπτει πλήρως τους μισθούς και τις ασφαλιστικές εισφορές των εργαζομένων στους κλάδους του τουρισμού και των μεταφορών οι οποίοι απώλεσαν τις θέσεις εργασίας τους λόγω πανδημίας, για παράδειγμα σε υπηρεσίες εστίασης, ξενοδοχεία, αεροπορικές εταιρείες, κρουαζιερόπλοια, τουριστικά λεωφορεία, αεροδρόμια, λιμενικούς τερματικούς σταθμούς, ναυτικό τουρισμό και υπηρεσίες ξενάγησης, τουλάχιστον μέχρι τις 30 Ιουνίου 2021· |
| --- | --- |

8)

το πρόγραμμα SURE θα πρέπει να καλύπτει πλήρως τους μισθούς και τις ασφαλιστικές εισφορές των εργαζομένων στους κλάδους του τουρισμού και των μεταφορών οι οποίοι απώλεσαν τις θέσεις εργασίας τους λόγω πανδημίας, για παράδειγμα σε υπηρεσίες εστίασης, ξενοδοχεία, αεροπορικές εταιρείες, κρουαζιερόπλοια, τουριστικά λεωφορεία, αεροδρόμια, λιμενικούς τερματικούς σταθμούς, ναυτικό τουρισμό και υπηρεσίες ξενάγησης, τουλάχιστον μέχρι τις 30 Ιουνίου 2021·

| 9) | μέτρα φορολογικής ελάφρυνσης με αναστολή των φορολογικών υποχρεώσεων και ειδική δέσμη οικονομικής τόνωσης για τον τουρισμό και τις μεταφορές που θα αφορά όλες τις ΜΜΕ του τουρισμού για την περίοδο 2020-2024. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι, στο πλαίσιο ενός εναρμονισμένου συστήματος ΦΠΑ της ΕΕ, θα πρέπει να εφαρμοστεί μειωμένος ΦΠΑ στα ξενοδοχεία, τα εστιατόρια, τις ταξιδιωτικές υπηρεσίες, τον ναυτικό τουρισμό (ναύλωση σκαφών, μαρίνες), τα λεωφορεία, τις υπηρεσίες ξεναγών κ.λπ. Αυτά τα μέτρα, ωστόσο, πρέπει να εξαρτώνται από την προστασία των δικαιωμάτων των εργαζομένων και της παροχής εγγυήσεων περί μη απολύσεων. Επιπλέον, κάθε χρηματοπιστωτική στήριξη όπως κρατικές ενισχύσεις, δάνεια ή φοροαπαλλαγές πρέπει να χορηγείται μόνο σε επιχειρήσεις που:






  — | προστατεύουν την απασχόληση / δημιουργούν αξιοπρεπείς θέσεις εργασίας, σέβονται τα δικαιώματα των εργαζομένων, |
| --- | --- | --- |

9)

μέτρα φορολογικής ελάφρυνσης με αναστολή των φορολογικών υποχρεώσεων και ειδική δέσμη οικονομικής τόνωσης για τον τουρισμό και τις μεταφορές που θα αφορά όλες τις ΜΜΕ του τουρισμού για την περίοδο 2020-2024. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι, στο πλαίσιο ενός εναρμονισμένου συστήματος ΦΠΑ της ΕΕ, θα πρέπει να εφαρμοστεί μειωμένος ΦΠΑ στα ξενοδοχεία, τα εστιατόρια, τις ταξιδιωτικές υπηρεσίες, τον ναυτικό τουρισμό (ναύλωση σκαφών, μαρίνες), τα λεωφορεία, τις υπηρεσίες ξεναγών κ.λπ. Αυτά τα μέτρα, ωστόσο, πρέπει να εξαρτώνται από την προστασία των δικαιωμάτων των εργαζομένων και της παροχής εγγυήσεων περί μη απολύσεων. Επιπλέον, κάθε χρηματοπιστωτική στήριξη όπως κρατικές ενισχύσεις, δάνεια ή φοροαπαλλαγές πρέπει να χορηγείται μόνο σε επιχειρήσεις που:

—

προστατεύουν την απασχόληση / δημιουργούν αξιοπρεπείς θέσεις εργασίας, σέβονται τα δικαιώματα των εργαζομένων,

| — | δεν είναι καταχωρημένες σε φορολογικούς παραδείσους και κατέβαλλαν ανέκαθεν το μερίδιο που τους αναλογεί σε φόρους και κοινωνικές εισφορές· |
| --- | --- |

—

δεν είναι καταχωρημένες σε φορολογικούς παραδείσους και κατέβαλλαν ανέκαθεν το μερίδιο που τους αναλογεί σε φόρους και κοινωνικές εισφορές·

| 10) | τη ρύθμιση της συνεργατικής οικονομίας στον τουρισμό και ιδίως στον κλάδο των ξεναγών· θα πρέπει να απευθυνθεί έκκληση προς τις κυβερνήσεις των κρατών μελών να ρυθμίσουν τη συνεργατική οικονομία στον κλάδο των ξεναγών και να εφαρμόσουν νομοθετικά και διοικητικά μέτρα σχεδιασμένα για να διασφαλίζουν ανταγωνισμό επί ίσοις όροις· |
| --- | --- |

10)

τη ρύθμιση της συνεργατικής οικονομίας στον τουρισμό και ιδίως στον κλάδο των ξεναγών· θα πρέπει να απευθυνθεί έκκληση προς τις κυβερνήσεις των κρατών μελών να ρυθμίσουν τη συνεργατική οικονομία στον κλάδο των ξεναγών και να εφαρμόσουν νομοθετικά και διοικητικά μέτρα σχεδιασμένα για να διασφαλίζουν ανταγωνισμό επί ίσοις όροις·

| 11) | Όλα τα προγράμματα στήριξης της ρευστότητας, καθώς και νομισματικής και δημοσιονομικής πολιτικής για ξενοδοχεία, εστιατόρια, ξεναγούς, τουριστικά λεωφορεία, ταξιδιωτικά πρακτορεία, ναυτικό τουρισμό κ.λπ. και για αυτοαπασχολούμενους εργαζομένους θα πρέπει να συνεχιστούν για τουλάχιστον 10 μήνες μετά την επιστροφή στην κανονικότητα, σύμφωνα με το Παγκόσμιο Συμβούλιο Ταξιδίων και Τουρισμού (WTTC). |
| --- | --- |

11)

Όλα τα προγράμματα στήριξης της ρευστότητας, καθώς και νομισματικής και δημοσιονομικής πολιτικής για ξενοδοχεία, εστιατόρια, ξεναγούς, τουριστικά λεωφορεία, ταξιδιωτικά πρακτορεία, ναυτικό τουρισμό κ.λπ. και για αυτοαπασχολούμενους εργαζομένους θα πρέπει να συνεχιστούν για τουλάχιστον 10 μήνες μετά την επιστροφή στην κανονικότητα, σύμφωνα με το Παγκόσμιο Συμβούλιο Ταξιδίων και Τουρισμού (WTTC).

| 1.2. | Δεδομένου ότι η νομισματική και δημοσιονομική πολιτική της Ευρωομάδας/του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου/της ΕΚΤ δεν διαβιβάζεται συμμετρικά σε όλα τα κράτη μέλη, ιδίως στα πλέον ευάλωτα και σε εκείνα που δέχθηκαν τα πιο σκληρά πλήγματα, η Επιτροπή οφείλει να ενισχύσει τον ρόλο της ως θεματοφύλακας των Συνθηκών και να διασφαλίσει τη συμμετρική ανάκαμψη της ενιαίας αγοράς ως εξής:






  1) | με την έκδοση κατευθυντηρίων γραμμών στις κυβερνήσεις και τις τράπεζες σχετικά με τον τρόπο στήριξης των κλάδων του τουρισμού και της φιλοξενίας, και με την παροχή κατάλληλης βοήθειας (π.χ. μέσω μιας κοινής ειδικής ομάδας σε κάθε κράτος απαρτιζόμενης από υπαλλήλους της Επιτροπής και της ΕΟΚΕ), και |
| --- | --- | --- |

1.2.

1)

με την έκδοση κατευθυντηρίων γραμμών στις κυβερνήσεις και τις τράπεζες σχετικά με τον τρόπο στήριξης των κλάδων του τουρισμού και της φιλοξενίας, και με την παροχή κατάλληλης βοήθειας (π.χ. μέσω μιας κοινής ειδικής ομάδας σε κάθε κράτος απαρτιζόμενης από υπαλλήλους της Επιτροπής και της ΕΟΚΕ), και

| 2) | με την επιβολή της ορθής εφαρμογής της πολιτικής που εγκρίνεται από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο μέσω μιας πολιτικής «κατονομασίας και στιγματισμού». Η Επιτροπή οφείλει να εντοπίζει και να υποδεικνύει αμφισβητήσιμες τραπεζικές πρακτικές ή κυβερνητικές επιλογές πριν από τη διατύπωση των ειδικών ανά χώρα συστάσεων (ΣΑΧ), τόσο εκτός του πλαισίου του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Εξαμήνου όσο και φιλοκυκλικά σε σχέση με το εν λόγω Εξάμηνο· |
| --- | --- |

2)

με την επιβολή της ορθής εφαρμογής της πολιτικής που εγκρίνεται από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο μέσω μιας πολιτικής «κατονομασίας και στιγματισμού». Η Επιτροπή οφείλει να εντοπίζει και να υποδεικνύει αμφισβητήσιμες τραπεζικές πρακτικές ή κυβερνητικές επιλογές πριν από τη διατύπωση των ειδικών ανά χώρα συστάσεων (ΣΑΧ), τόσο εκτός του πλαισίου του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Εξαμήνου όσο και φιλοκυκλικά σε σχέση με το εν λόγω Εξάμηνο·

| 3) | μια «συμφωνία κυρίων» για τις αεροπορικές εταιρείες με διαμεσολάβηση και παρακολούθηση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, τις αρμόδιες εθνικές αρχές, τους αντιπροσωπευτικούς οικονομικούς και κοινωνικούς εταίρους και τις οργανώσεις που εκπροσωπούν τους καταναλωτές και τους επιβάτες είναι επειγόντως αναγκαία για την αποφυγή αρπακτικών πρακτικών· |
| --- | --- |

3)

μια «συμφωνία κυρίων» για τις αεροπορικές εταιρείες με διαμεσολάβηση και παρακολούθηση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, τις αρμόδιες εθνικές αρχές, τους αντιπροσωπευτικούς οικονομικούς και κοινωνικούς εταίρους και τις οργανώσεις που εκπροσωπούν τους καταναλωτές και τους επιβάτες είναι επειγόντως αναγκαία για την αποφυγή αρπακτικών πρακτικών·

| 4) | μέτρα φορολογικής ελάφρυνσης για τις ΜΜΕ του τουρισμού, με αναστολή των φορολογικών υποχρεώσεων και των ληξιπρόθεσμων φορολογικών οφειλών που δημιουργήθηκαν μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2020, καθώς και σχεδιασμό κατάλληλων δόσεων αποπληρωμής από την 1η Απριλίου 2021. |
| --- | --- |

4)

μέτρα φορολογικής ελάφρυνσης για τις ΜΜΕ του τουρισμού, με αναστολή των φορολογικών υποχρεώσεων και των ληξιπρόθεσμων φορολογικών οφειλών που δημιουργήθηκαν μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2020, καθώς και σχεδιασμό κατάλληλων δόσεων αποπληρωμής από την 1η Απριλίου 2021.

| 1.3. | Λόγω της έλλειψης στοιχείων σχετικά με την εξέλιξη και την κατάσταση των τουριστικών επιχειρήσεων, η ΕΟΚΕ δημιούργησε ένα διαδικτυακό ερωτηματολόγιο για την καλύτερη αξιολόγηση των προτάσεων που περιλαμβάνονται στην παρούσα γνωμοδότηση. Περισσότερες από 170 οργανώσεις σε ολόκληρη την ΕΕ, οι οποίες αντιπροσωπεύουν περίπου 3 500 000 μέλη από τον τουριστικό κλάδο, συμπεριλαμβανομένων των εστιατορίων, της φιλοξενίας, των ξενοδοχείων, των υπηρεσιών στέγασης, των τουριστικών πρακτορείων, της αναψυχής, του ναυτικού τουρισμού, των ξεναγών, των υπηρεσιών μεταφορών κ.λπ. απάντησαν στο ερωτηματολόγιο. Τα κύρια στοιχεία που προκύπτουν από τις απαντήσεις στο ερωτηματολόγιο είναι τα εξής:






  — | ποσοστό 88 % δήλωσε ότι επηρεάστηκε πολύ αρνητικά από την πανδημία, |
| --- | --- | --- |

1.3.

—

ποσοστό 88 % δήλωσε ότι επηρεάστηκε πολύ αρνητικά από την πανδημία,

| — | ποσοστό 81 % θεωρεί ότι η κρίση θα έχει μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στον τομέα που αντιπροσωπεύει, |
| --- | --- |

—

ποσοστό 81 % θεωρεί ότι η κρίση θα έχει μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στον τομέα που αντιπροσωπεύει,

| — | ποσοστό 55 % ανέφερε ότι ο τομέας που αντιπροσωπεύει είναι απίθανο να επιβιώσει το 2021 (45 % απίθανο και 10 % πολύ απίθανο), |
| --- | --- |

—

ποσοστό 55 % ανέφερε ότι ο τομέας που αντιπροσωπεύει είναι απίθανο να επιβιώσει το 2021 (45 % απίθανο και 10 % πολύ απίθανο),

| — | ποσοστό 77 % αναφέρει ότι το επίπεδο απασχόλησης στον τομέα που αντιπροσωπεύει μειώθηκε το 2020, |
| --- | --- |

—

ποσοστό 77 % αναφέρει ότι το επίπεδο απασχόλησης στον τομέα που αντιπροσωπεύει μειώθηκε το 2020,

| — | ποσοστό 90 % ανέφερε μείωση του κύκλου εργασιών των επιχειρήσεων το 2020 (για το 49 % των ερωτηθέντων το ποσοστό μείωσης ήταν άνω του 70 %), |
| --- | --- |

—

ποσοστό 90 % ανέφερε μείωση του κύκλου εργασιών των επιχειρήσεων το 2020 (για το 49 % των ερωτηθέντων το ποσοστό μείωσης ήταν άνω του 70 %),

| — | ποσοστό 51 % των ερωτηθέντων αναμένει ότι η κρίση θα λήξει μετά το 2021, |
| --- | --- |

—

ποσοστό 51 % των ερωτηθέντων αναμένει ότι η κρίση θα λήξει μετά το 2021,

| — | ποσοστό 73 % δήλωσε ότι ο τομέας τον οποίο εκπροσωπεί θα χρειαστεί περισσότερο από ένα έτος για να αποκαταστήσει τις οικονομικές επιδόσεις και την αξιοπιστία του στην εσωτερική αγορά και στις διεθνείς τουριστικές ροές, |
| --- | --- |

—

ποσοστό 73 % δήλωσε ότι ο τομέας τον οποίο εκπροσωπεί θα χρειαστεί περισσότερο από ένα έτος για να αποκαταστήσει τις οικονομικές επιδόσεις και την αξιοπιστία του στην εσωτερική αγορά και στις διεθνείς τουριστικές ροές,

| — | σύμφωνα με τους ερωτηθέντες, οι εθνικές και οι ευρωπαϊκές πολιτικές προτεραιότητες στον τουριστικό κλάδο είναι οι εξής: εμβόλιο κατά της νόσου COVID-19 (66 % των ερωτηθέντων), συστήματα άμεσης χρηματοδότησης/χρηματοδοτικής στήριξης (63 %), πρωτόκολλα υγείας (56 %) και αναβολές καταβολής φόρων (45 %). |
| --- | --- |

—

σύμφωνα με τους ερωτηθέντες, οι εθνικές και οι ευρωπαϊκές πολιτικές προτεραιότητες στον τουριστικό κλάδο είναι οι εξής: εμβόλιο κατά της νόσου COVID-19 (66 % των ερωτηθέντων), συστήματα άμεσης χρηματοδότησης/χρηματοδοτικής στήριξης (63 %), πρωτόκολλα υγείας (56 %) και αναβολές καταβολής φόρων (45 %).

| 1.4. | Απαιτούνται επειγόντως εντατικός κοινωνικός διάλογος και ουσιαστική πολιτική ημερήσια διάταξη προκειμένου να συναφθούν επικαιροποιημένες κλαδικές συλλογικές συμβάσεις για τους τομείς του τουρισμού και των μεταφορών που περιλαμβάνουν ΜΜΕ και αντιπροσωπευτικές οργανώσεις ΜΜΕ που επλήγησαν περισσότερο από την πανδημία COVID-19. |
| --- | --- |

1.4.

2.   Γενικές παρατηρήσεις

| 2.1. | Η πανδημία COVID-19 παρέλυσε τον κλάδο του τουρισμού, με αποτέλεσμα ταξιδιώτες να προσπαθούν να επιστρέψουν στο σπίτι τους, και με καταστροφικές συνέπειες για τις οικονομίες που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τον τουρισμό. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Ο κλάδος του τουρισμού στην ΕΕ απασχολεί περίπου 22,6 εκατομμύρια ανθρώπους (2) και αντιπροσωπεύει το 11,2 % της συνολικής απασχόλησης στην ΕΕ. Το 2019, ο κλάδος συνέβαλε κατά 9,5 % στο ΑΕΠ της ΕΕ. Το 2018 στην ΕΕ των 27 καταγράφηκαν 600 154 τουριστικά καταλύματα, ενώ η ζήτηση για διανυκτερεύσεις σε τουριστικά καταλύματα ανήλθε σε περίπου 1 326 049 994 διανυκτερεύσεις. Για πολλά κράτη μέλη, ευρωπαϊκές περιφέρειες και πόλεις, ο τουρισμός συμβάλλει σημαντικά στον οικονομικό και κοινωνικό ιστό. Επιπλέον, προσφέρει εξαιρετικά αναγκαίες θέσεις εργασίας και εισόδημα, σε περιοχές που, συχνά, δεν διαθέτουν εναλλακτικές πηγές απασχόλησης ενώ απασχολεί εργαζομένους με χαμηλές δεξιότητες (3). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Οι απώλειες εσόδων του τουριστικού κλάδου της ΕΕ, ο οποίος απασχολεί περίπου 13 εκατομμύρια άτομα (4), υπολογίζονται σε περίπου 1 δισ. ευρώ μηνιαίως λόγω της πανδημίας COVID-19. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Σε πολλούς δημοφιλείς τουριστικούς προορισμούς, τα ξενοδοχεία είναι άδεια και τα μπαρ, τα τουριστικά αξιοθέατα, οι μαρίνες, τα μουσεία και τα κέντρα είναι κλειστά. Η κατάσταση είναι ιδιαίτερα δύσκολη σε διάφορες χώρες της ΕΕ, οι οποίες είναι βασικοί τουριστικοί προορισμοί, όπως η Ιταλία, η Ελλάδα, η Πορτογαλία, η Μάλτα, η Κύπρος, η Ισπανία και η Γαλλία. Η Ιταλία υπολογίζεται ότι θα χάσει φέτος περίπου το 60 % των τουριστών της. Το Παγκόσμιο Συμβούλιο Ταξιδίων και Τουρισμού προβλέπει ότι το 2020 η αγορά των ταξιδιών και του τουρισμού ενδέχεται να απολέσει 75 εκατομμύρια θέσεις απασχόλησης παγκοσμίως από τις οποίες 6,4 εκατομμύρια στην ΕΕ (5). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Η Διεθνής Ένωση Αεροπορικών Μεταφορών (ΙΑΤΑ) εκτιμά ότι οι παγκόσμιες αεροπορικές μεταφορές ενδέχεται να χάσουν περισσότερα από 252 δισ. δολάρια (228 δισ. ευρώ) το 2020. Δύο εκατομμύρια πτήσεις ακυρώθηκαν έως τις 30 Ιουνίου. Στη Γαλλία, το ποσοστό πληρότητας των ξενοδοχείων ήταν 3,3 % στις 17 Μαρτίου (σε σύγκριση με το 65,3 % στις 26 Φεβρουαρίου). Έως τις 30 Μαΐου, τα εστιατόρια και τα μπαρ σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ ήταν κλειστά, με εξαίρεση τη Σουηδία. Ξενοδοχεία, εστιατόρια, μπαρ και μαρίνες απέλυσαν χιλιάδες εργαζομένους ή ανέστειλαν τις συμβάσεις τους. Οι ευρωπαϊκοί σιδηρόδρομοι έχασαν το 90 % των επιβατών κατά την κορύφωση της κρίσης και εξακολουθούν να λειτουργούν με χαμηλή ικανότητα. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Θα πρέπει να αναγνωριστεί ο αντίκτυπος στους συναφείς με τον τουρισμό τομείς, όπως η παραγωγή εξοπλισμού για τη βιομηχανία αναψυχής (π.χ. ναυπηγεία). Οι κλάδοι αυτοί θα πρέπει να υποστηριχθούν μέσω της προώθησης του τουρισμού και της ανάπτυξης διεθνών εμπορικών ευκαιριών. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Το ευρωπαϊκό τουριστικό οικοσύστημα καλύπτει ένα ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων, όπως ταξίδια, μεταφορές, διαμονή, εστίαση, αναψυχή (τόσο στην ξηρά όσο και σε υδάτινο περιβάλλον), πολιτισμό και φύση. Άμεσα και έμμεσα, συνεισφέρει σε ποσοστό σχεδόν 10 % στο ΑΕΠ της ΕΕ και έχει αναδείξει την ΕΕ στον πρώτο τουριστικό προορισμό παγκοσμίως, με 563 εκατομμύρια διεθνείς αφίξεις και 30 % των παγκόσμιων εσόδων το 2018 (πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Με το 30 % των διεθνών αφίξεων το 2018, η ΕΕ αποτελεί τον κύριο τουριστικό προορισμό στον κόσμο (πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Η σύνθεση αυτών των διεθνών ροών μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τον σχεδιασμό της κατάλληλης βραχυπρόθεσμης, μεσοπρόθεσμης και μακροπρόθεσμης στρατηγικής και του θεματολογίου της ΕΕ. |
| --- | --- |

2.7.

3.   ΠΥΛΩΝΑΣ Ι: Βιωσιμότητα του τουρισμού και των μεταφορών

| 3.1. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η εν λόγω ανακοίνωση πρέπει να αποτελέσει το πρώτο βήμα για την επόμενη γενιά βιώσιμων πολιτικών και προγραμμάτων για τον τουρισμό στην ΕΕ. Θα πρέπει να συνδυάζει τις ανάγκες και τις επικρατούσες συνθήκες για τις ΜΜΕ και τους εργαζομένους, με σκοπό την αποκατάσταση της δημόσιας εμπιστοσύνης ως τουριστών και καταναλωτών. Θα πρέπει να υπερασπίζεται τα δικαιώματα και τα πρότυπα υγείας και ασφάλειας, και να διασφαλίζει τη βιωσιμότητα και τη ρευστότητα των επιχειρήσεων στο πλαίσιο μιας ανανεωμένης ευρωπαϊκής στρατηγικής για τις ΜΜΕ για το 2030, σύμφωνα με τις αρχές της πρωτοβουλίας «Small Business Act». |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Η ΕΟΚΕ δεν θεωρεί ρεαλιστική την απλή υιοθέτηση μιας προσέγγισης επιστροφής στην κανονικότητα για την αντιμετώπιση της πιο σοβαρής κρίσης που έχει πλήξει τους κλάδους του τουρισμού και των μεταφορών στην ΕΕ. Η ΕΟΚΕ ζητεί την πλήρη επαναχάραξη αυτών των πολιτικών, με στόχο την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης και της σταθερότητας προς όφελος των επιχειρήσεων και των εργαζομένων, μέσω της υιοθέτησης ενός ενωσιακού συμφώνου αλληλεγγύης«επόμενης γενιάς» για βιώσιμο τουρισμό έως το 2030. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι τώρα μάς δίνεται η ευκαιρία να διασφαλίσουμε τη δίκαιη ανάκαμψη και την ταχεία ανοικοδόμηση των οικονομιών μας, ώστε αυτές να καταστούν πιο φιλικές προς το περιβάλλον, πιο δίκαιες και πιο ανθεκτικές σε μελλοντικούς κλυδωνισμούς. Η συμβολή του σχεδίου ολοκλήρωσης της ΕΕ στο ευρωπαϊκό μοντέλο βιώσιμης ανάπτυξης του τουρισμού και των μεταφορών πρέπει να αναθεωρηθεί, και να αποφευχθούν μέτρα που προκαλούν περαιτέρω κατακερματισμό και άδικες συνθήκες/πρακτικές στην εσωτερική αγορά. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Στον κλάδο του τουρισμού, μια δίκαιη και βιώσιμη ανασυγκρότηση απαιτεί:






  1) | να ληφθούν υπόψη οι ευρωπαϊκοί στόχοι για το 2050 αναφορικά με την ουδετερότητα άνθρακα, σύμφωνα με τους στόχους της Συμφωνίας του Παρισιού (Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της 12ης Δεκεμβρίου 2019). |
| --- | --- | --- |

3.4.

1)

να ληφθούν υπόψη οι ευρωπαϊκοί στόχοι για το 2050 αναφορικά με την ουδετερότητα άνθρακα, σύμφωνα με τους στόχους της Συμφωνίας του Παρισιού (Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της 12ης Δεκεμβρίου 2019).

| 2) | Για τη συμβολή στην επίτευξη των στόχων, η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητο να αντιμετωπιστεί πρώτα το ζήτημα των τρόπων μεταφοράς, ενθαρρύνοντας την αργή και μη ρυπογόνο κινητικότητα, όπως το ποδήλατο και τις σιδηροδρομικές μεταφορές. |
| --- | --- |

2)

Για τη συμβολή στην επίτευξη των στόχων, η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητο να αντιμετωπιστεί πρώτα το ζήτημα των τρόπων μεταφοράς, ενθαρρύνοντας την αργή και μη ρυπογόνο κινητικότητα, όπως το ποδήλατο και τις σιδηροδρομικές μεταφορές.

| 3) | Σε σχέση με τα τουριστικά καταλύματα, η ΕΟΚΕ κρίνει ότι θα πρέπει να ενθαρρύνεται η ανακαίνιση και ότι θα πρέπει να χρησιμοποιείται το οικολογικό σήμα της ΕΕ για τέτοιου είδους καταλύματα. Οι εγκαταστάσεις αυτές θα πρέπει να παροτρύνονται να αναρτούν σε εμφανές σημείο την κατανάλωση ενέργειας και το αποτύπωμα άνθρακα. |
| --- | --- |

3)

Σε σχέση με τα τουριστικά καταλύματα, η ΕΟΚΕ κρίνει ότι θα πρέπει να ενθαρρύνεται η ανακαίνιση και ότι θα πρέπει να χρησιμοποιείται το οικολογικό σήμα της ΕΕ για τέτοιου είδους καταλύματα. Οι εγκαταστάσεις αυτές θα πρέπει να παροτρύνονται να αναρτούν σε εμφανές σημείο την κατανάλωση ενέργειας και το αποτύπωμα άνθρακα.

| 4) | Προκειμένου να μειωθούν οι εκπομπές CO2 στον τουρισμό, η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει θερμά τη χρήση τοπικών τροφίμων και άλλων αναλώσιμων που μπορούν να ανακυκλωθούν. |
| --- | --- |

4)

Προκειμένου να μειωθούν οι εκπομπές CO2 στον τουρισμό, η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει θερμά τη χρήση τοπικών τροφίμων και άλλων αναλώσιμων που μπορούν να ανακυκλωθούν.

| 5) | Για την κάλυψη των υφιστάμενων κενών πληροφόρησης και δεδομένων σχετικά με τις διεθνείς τουριστικές ροές προς την ΕΕ ως τουριστικό προορισμό, η ΕΟΚΕ προτείνει τη θέσπιση ανεξάρτητου παρατηρητηρίου βιώσιμου τουρισμού. |
| --- | --- |

5)

Για την κάλυψη των υφιστάμενων κενών πληροφόρησης και δεδομένων σχετικά με τις διεθνείς τουριστικές ροές προς την ΕΕ ως τουριστικό προορισμό, η ΕΟΚΕ προτείνει τη θέσπιση ανεξάρτητου παρατηρητηρίου βιώσιμου τουρισμού.

| 3.5. | Οι φορείς υπεύθυνου τουρισμού πρέπει να δεσμευτούν στην ανάρτηση του αποτυπώματος άνθρακα των διακοπών και των δραστηριοτήτων που προσφέρουν. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Το ενωσιακό και τα εθνικά σχέδια ανάκαμψης θα πρέπει να παρέχουν επαρκή χρηματοδότηση για τον περιβαλλοντικό και τον ψηφιακό μετασχηματισμό του τουριστικού κλάδου και των υποδομών του, μέσω επενδύσεων που επιτυγχάνουν τον στόχο να καταστεί ο τουρισμός πιο ελκυστικός για τους καταναλωτές και να παρέχει πραγματικά οφέλη στις τουριστικές επιχειρήσεις. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι ο δίκαιος τουρισμός βασίζεται στην κοινωνικά υπεύθυνη επιχειρηματική δραστηριότητα που παρέχει θέσεις εργασίας καλής ποιότητας. Κάτι τέτοιο απαιτεί την ανάπτυξη του μη εποχικού τουρισμού ο οποίος μπορεί να εγγυηθεί βιώσιμες θέσεις εργασίας. Για αυτόν τον σκοπό, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει να στηρίξει τις πρωτοβουλίες και τα έργα που πληρούν αυτά τα κριτήρια. Θα πρέπει, ακόμη, να διεξαχθούν μελέτες σε ευρωπαϊκό επίπεδο για τα περιβαλλοντικά κόστη του μη βιώσιμου τουρισμού. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Τουριστικοί τομείς που προσφέρουν μη μαζικό τουρισμό (π.χ. φυσιολατρικός τουρισμός, ναυτικός τουρισμός) είναι όλο και πιο δημοφιλείς στους καταναλωτές στο πλαίσιο των κανόνων κοινωνικής αποστασιοποίησης. Αυτές οι καταναλωτικές τάσεις προσφέρουν την ευκαιρία για ταχύτερη ανάκαμψη τόσο του ευρύτερου ευρωπαϊκού τουριστικού κλάδου όσο και της απασχόλησης. Οι τομείς αυτοί θα πρέπει να υποστηριχθούν, ιδίως στις περιπτώσεις όπου οι σχετικές δραστηριότητες πραγματοποιούνται σε περιφερειακό, εγχώριο ή ευρωπαϊκό περιβάλλον. Στην περίπτωση του ναυτικού τουρισμού, αυτό προσφέρει ξεχωριστές ευκαιρίες σε ολόκληρη την Ευρώπη για νησιά, ποταμούς, κανάλια, λίμνες και παράκτιες περιοχές. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι, στο πλαίσιο ενός εναρμονισμένου συστήματος ΦΠΑ της ΕΕ, θα πρέπει να εφαρμοστεί μειωμένος ΦΠΑ στα ξενοδοχεία, τα εστιατόρια, τις ταξιδιωτικές υπηρεσίες, τον ναυτικό τουρισμό (ναύλωση σκαφών, μαρίνες), τα λεωφορεία, τις υπηρεσίες ξεναγών κ.λπ. Αυτό θα πρέπει, όπου είναι αναγκαίο, να περιλαμβάνει ταχείες αλλαγές στην οδηγία για τον ΦΠΑ, οι οποίες θα διασφαλίζουν την ίση μεταχείριση όλων των τομέων του τουριστικού κλάδου. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Ο κλάδος των τουριστικών λεωφορείων, που αποτελείται από πολλές μικρομεσαίες επιχειρήσεις, επλήγη σοβαρά από την πανδημία. Ο κύκλος εργασιών πολλών επιχειρήσεων του κλάδου έπεσε στο 0-10 % του περσινού. Η ΕΕ έχει την ευκαιρία να συνδράμει τον κλάδο δίνοντας συνέχεια στις προτάσεις που η ίδια κατέθεσε, συμπεριλαμβανομένης της εναρμόνισης της νομοθεσίας για τις ζώνες χαμηλών εκπομπών εντός της ΕΕ και μιας μονοαπευθυντικής θυρίδας για τις επιστροφές ΦΠΑ. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Σε αυτό το πλαίσιο, πρέπει να αναληφθεί δράση προκειμένου ο διεθνής, ηπειρωτικός και εθνικός τουρισμός να ανακάμψει, προς όφελος ευρέων τομέων της οικονομίας της ΕΕ. Οι σιδηρόδρομοι μπορούν να συνδράμουν τουριστικούς προορισμούς που δεν εξυπηρετούνται επαρκώς από τις αερομεταφορές, να ανοίξουν νέους δρόμους και να καλλιεργήσουν νέες αξιακές αλυσίδες. Για τους ευρωπαϊκούς σιδηροδρόμους, πρόκειται για ευκαιρία να ανταποκριθούν στην αυξανόμενη ζήτηση των ευαισθητοποιημένων για το κλίμα τουριστών στην αγορά. Το Έτος Σιδηροδρόμων πρέπει να αποτελέσει ευκαιρία ευαισθητοποίησης του κοινού σχετικά με τον βιώσιμο τουρισμό και τις νέες τουριστικές διαδρομές που μπορούν να ανακαλύψουν οι Ευρωπαίοι πολίτες χάρη στις σιδηροδρομικές συνδέσεις. Σε αυτό το πλαίσιο, το Ευρωπαϊκό Έτος Σιδηροδρόμων θα πρέπει να αποτελέσει επίσης ευκαιρία να προβληθούν περισσότερο και να ενισχυθεί η ευαισθητοποίηση του κοινού όσον αφορά τις ιστορικές και γραφικές σιδηροδρομικές διαδρομές σε ολόκληρη την Ευρώπη (6). |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Για πολλούς λόγους, σημαντικός αριθμός νέων Ευρωπαίων δεν έχουν, ή έχουν ελάχιστα ταξιδέψει στην Ευρώπη. Παρότι υφίστανται προγράμματα εκπαιδευτικών ανταλλαγών, η ΕΕ μόλις εγκαινίασε εργαλείο που θα επιτρέπει σε κάθε Ευρωπαίο να αποκτήσει ταξιδιωτική εμπειρία η οποία θα συνδέει καλύτερα τους νέους με την ευρωπαϊκή ταυτότητα, θα ευαισθητοποιεί σχετικά με τις βασικές αξίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και θα τους εξοικειώνει με ένα αειφόρο και καθαρό μέσο μεταφοράς. Η πρωτοβουλία DiscoverEU της Ευρωπαϊκής Ένωσης δίνει στους ανθρώπους την ευκαιρία να ανακαλύψουν την Ευρώπη μέσω εμπειριών μάθησης. Ταξιδεύοντας πρωτίστως με τρένο (υπάρχουν εξαιρέσεις προκειμένου να μπορούν να συμμετάσχουν οι κάτοικοι νησιών ή απομακρυσμένων περιοχών), οι νέοι Ευρωπαίοι μπορούν να ανακαλύψουν την Ευρώπη, τις πόλεις και τις κωμοπόλεις της (7). |
| --- | --- |

3.12.

4.   ΠΥΛΩΝΑΣ II: Ρευστότητα, ανάκαμψη της απασχόλησης και αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των επιχειρήσεων

| 4.1. | Είναι σημαντικό να υποστηριχθεί η ανάκαμψη και η βραχυπρόθεσμη, μεσοπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη ρευστότητα των ευρωπαϊκών τουριστικών επιχειρήσεων, ιδίως των πολύ μικρών και των μικρών επιχειρήσεων. Αυτό θα πρέπει να γίνει εν μέρει με την άμεση σύσταση ειδικής ομάδας ρευστότητας της ΕΕ, η οποία θα πρέπει να έχει δυνατότητα μέτρησης της αποτελεσματικότητας των σχετικών μέτρων, αφενός, διασφαλίζοντας τη διαφάνεια όσον αφορά τις αδικαιολόγητες αρνήσεις χορήγησης πιστώσεων, τις καθυστερήσεις και τον περιττό γραφειοκρατικό φόρτο και, αφετέρου, λαμβάνοντας κατάλληλα διορθωτικά μέτρα σχετικά με τα Ευρωπαϊκά Επενδυτικά Ταμεία, τις νέες διαδικασίες αφερεγγυότητας και τους εθνικούς διαμεσολαβητές. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Όσον αφορά τους ξεναγούς, η ΕΕ πρέπει να διασφαλίσει τον δίκαιο και επί ίσοις όροις ανταγωνισμό στην τουριστική αγορά μεταξύ του επαγγέλματος των ξεναγών και των παράνομα δραστηριοποιούμενων διοργανωτών ξεναγήσεων και «οδηγών». Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ως θεματοφύλακα των Συνθηκών, να διασφαλίσει την ισορροπημένη ανάπτυξη της ενωσιακής συνεργατικής οικονομίας (8)
  στα κράτη μέλη, όπως αναφέρεται στο ενημερωτικό δελτίο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 16 Νοεμβρίου 2016, το οποίο παρουσιάζει την ευρωπαϊκή ατζέντα για μια συνεργατική οικονομία για τις υπηρεσίες των ξεναγών. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Οι τράπεζες, η ρευστότητα και οι χρηματοπιστωτικές πολιτικές δεν αντιμετωπίστηκαν σωστά. Ορισμένες τράπεζες (στην Ελλάδα, για παράδειγμα) επιλέγουν να χρησιμοποιήσουν την ποσοτική χαλάρωση (συναλλαγές PEPP από την ΕΚΤ) για να εδραιώσουν τη θέση τους και δεν υποστηρίζουν την πραγματική αγορά. Οι τράπεζες αυτές παρατείνουν τα δάνεια σε βιώσιμες επιχειρήσεις που δεν επηρεάστηκαν από την κρίση (όπως τα σουπερμάρκετ) και δεν διακινδυνεύουν να δανείσουν σε ευάλωτους κλάδους, όπως ο τουρισμός και οι υπηρεσίες. Τα εστιατόρια, οι καφετέριες, τα ξενοδοχεία, τα λεωφορεία κλπ. δεν βρίσκονται πλέον στους καταλόγους δανειοληπτών των τραπεζών, καθώς αυτές ζητούν εγγυήσεις για το δανεισμό που οι εν λόγω επιχειρήσεις δεν είναι σε θέση να παρέχουν, ούτε καν αυτές που θα μπορούσαν να δανειοδοτηθούν από τις τράπεζες. Το δε επιτόκιο είναι υψηλότερο από 4,5 %, παρά τις εγγυήσεις και τις επιδοτήσεις της ΕΚΤ. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Η απασχόληση στον τουριστικό κλάδο της ΕΕ απαιτεί μια εναρμονισμένη και προηγμένη προσέγγιση, σε συνεργασία με τους εθνικούς κοινωνικούς εταίρους και με ενοποιημένες πρακτικές. Προκειμένου να αποφευχθεί η ανεργία και η απώλεια εκπαιδευμένων εργαζομένων, πρέπει να συμφωνηθούν σε εθνικό επίπεδο βραχυπρόθεσμα εργασιακά μέτρα μεταξύ των αρμόδιων αρχών και των κοινωνικών εταίρων. Πρέπει, επίσης, να συνεκτιμηθεί ότι στις μεγάλες πόλεις όπου εφαρμόζονται μέτρα για την προώθηση της εργασίας από το σπίτι στον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα, υπάρχει κίνδυνος τα περισσότερα εστιατόρια, οι παμπ, τα μπαρ και οι καφετέριες να κλείσουν. Πρέπει να χαραχτεί πολιτική και να ληφθούν μέτρα για την απασχόληση, προκειμένου να αποφευχθούν μόνιμες διακοπές λειτουργίας καταστημάτων στα αστικά κέντρα και στις γύρω περιοχές. Επιπλέον, η εργασία από το σπίτι (ή η τηλεργασία) δεν πρέπει να υποκαταστήσει μακροπρόθεσμα την ισχυρή ευρωπαϊκή κινητικότητα του εργατικού δυναμικού. Η μείωση που σημειώθηκε στις διοργανώσεις ευρωπαϊκών διασκέψεων, εκθέσεων, συνεδρίων και στις επιχειρηματικές μετακινήσεις θα οδηγήσει σε τεράστια απώλεια θέσεων εργασίας, τεχνογνωσίας των ΜΜΕ, συμπράξεων δημιουργικότητας και καινοτομίας στην Ευρώπη και σε περισσότερο εθνικούς τρόπους σκέψης. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Θα πρέπει να παρασχεθεί στήριξη για τη διοργάνωση εμπορικών εκθέσεων, οι οποίες είναι ζωτικής σημασίας για τον τουριστικό κλάδο και τους συναφείς κλάδους, καθώς αποτελούν από μόνες τους σημαντική πηγή τουρισμού, ταξιδιών και απασχόλησης. Θα πρέπει να θεσπιστούν κατευθυντήριες γραμμές για την ασφαλή διεξαγωγή εμπορικών εκθέσεων και να λάβουν χρηματοδότηση από την ΕΕ και τα κράτη μέλη. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Κλάδος του τουρισμού, προσδοκίες διαχείρισης Όλα τα διαθέσιμα δεδομένα δείχνουν ότι αυτή η τουριστική περίοδος έχει χαθεί. Οι αφίξεις τουριστών δεν θα μπορέσουν ούτε κατά διάνοια να αντισταθμίσουν τα λειτουργικά κόστη του τομέα. Όλες οι επιχειρήσεις θα υποστούν τεράστιες ζημίες που θα θέσουν σε κίνδυνο τη βιωσιμότητά τους. Το τριπλό πακέτο της Ευρωομάδας (πακέτα SURE των 100, ΕΤΕπ των 200 και ΕΜΣ των 250 δισ. ευρώ) δεν επαρκούν ή/και οι κυβερνήσεις δεν μεταφέρουν σωστά την πολιτική. Στην Ελλάδα, για παράδειγμα, η κυβέρνηση επέλεξε να μην χρησιμοποιήσει τον μηχανισμό ΕΜΣ με αποτέλεσμα οι δύο άλλοι πυλώνες να υστερούν: ανεπαρκής στόχευση, ανεπαρκής χρηματοδότηση, ανεπαρκή κίνητρα. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Χρειάζεται μια ολοκληρωμένη εκστρατεία μάρκετινγκ και επικοινωνίας για την προώθηση του ευρωπαϊκού τουριστικού κλάδου, τόσο εντός όσο και εκτός της ΕΕ, έτσι ώστε να υποστηριχθεί η ανάκαμψή του. Η διοργάνωση ενός Ευρωπαϊκού έτους βιώσιμου τουρισμού το 2021 ή το 2022 θα διαμορφώσει ένα πλαίσιο σε επίπεδο ΕΕ και θα επιτρέψει τη δρομολόγηση σχετικών δραστηριοτήτων σε ολόκληρη την ΕΕ. |
| --- | --- |

4.7.

5.   ΠΥΛΩΝΑΣ ΙΙΙ: Δίκτυα γνώσης και δεδομένων και ετοιμότητα, υγεία και ασφάλεια, μετριασμός κινδύνου και ετοιμότητα

| 5.1. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι, σε συνέχεια της πανδημίας COVID-19 και των διδαγμάτων που αποκόμισαν τα κράτη μέλη από τις δυσκολίες συντονισμού των διασυνοριακών και των κοινών πολιτικών, απαιτείται μια πιο αποτελεσματική συντονισμένη προσέγγιση στους κλάδους του τουρισμού και των μεταφορών. Κάτι τέτοιο είναι δυνατό μέσω της ανάπτυξης πιλοτικών προγραμμάτων κατάρτισης για αποτελεσματική και από κοινού ανταπόκριση ετοιμότητας, με την αξιοποίηση των ενωσιακών δικτύων γνώσης, τα οποία είναι διαθέσιμα στους κοινωνικούς εταίρους και τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, σε ετήσια βάση έως το 2024. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητο να διασφαλιστεί ότι οι εθνικές πλατφόρμες μετριασμού των κινδύνων στο πλαίσιο του Μηχανισμού πολιτικής προστασίας της ΕΕ στο Πλαίσιο Σεντάι του ΟΗΕ θα καταστούν αποτελεσματικές χωρίς καθυστέρηση. Συνεπώς, η ΕΟΚΕ ζητεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη (εθνικό σχέδιο συντονισμού για την ενίσχυση έκτακτης ανάγκης), τους οικονομικούς και τους κοινωνικούς εταίρους και τους επιστημονικούς φορείς να συμπεριλάβουν τους κλάδους του τουρισμού και των μεταφορών στα κοινά πιλοτικά έργα τόσο κατά τη διάρκεια όσο και μετά την κρίση COVID-19, καθώς και στο ευρωπαϊκό δίκτυο κατάρτισης, προκειμένου να διαμορφωθεί η απόκριση της ΕΕ. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Προκειμένου να διατίθενται ευρωπαϊκά, εναρμονισμένα και ενημερωμένα δεδομένα για τον τουρισμό, την κινητικότητα, τις στενωπούς στην αγορά και τις βέλτιστες πρακτικές, η ΕΟΚΕ ζητεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να δημιουργήσει ειδικά προγράμματα και περιφερειακά πιλοτικά έργα σε συνεργασία με τους ενωσιακούς και τους εθνικούς κοινωνικούς εταίρους, καθώς και με τα δίκτυα ακαδημαϊκής και ανεξάρτητης έρευνας, έτσι ώστε να υπάρξει συγκέντρωση των πηγών έρευνας και κατάρτισης. Επιπλέον, για τον καλύτερο συντονισμό της εκ νέου ανάδειξης της ΕΕ ως διεθνούς τουριστικού προορισμού σε παγκόσμιο επίπεδο και για την προσέλκυση άμεσων ξένων επενδύσεων, η ΕΟΚΕ ζητεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να προωθήσουν ειδικά προγράμματα και κοινές πιλοτικές πρωτοβουλίες. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Οι διασυνοριακές διαδρομές για τον τουρισμό και τις δραστηριότητες αναψυχής μπορούν να διαδραματίσουν καίριο ρόλο στην επανασύνδεση περιφερειών και κρατών μελών, παρέχοντας παράλληλα ευκαιρίες για την ανάπτυξη του τουρισμού στις λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες. Σύμφωνα με το παράδειγμα του δικτύου EuroVelo, η πρακτική αυτή θα πρέπει να επεκταθεί με τη στήριξη πόρων της ΕΕ σε άλλους τομείς και να προωθηθεί εκτενώς στους καταναλωτές (π.χ. ναυτικές τουριστικές διαδρομές). |
| --- | --- |

5.4.

6.   ΠΥΛΩΝΑΣ IV: Διακυβέρνηση και πόροι: πολιτικές βιώσιμου τουρισμού και μεταφορών νέας γενιάς

| 6.1. | Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την ανακοίνωση σχετικά με τον ευρωπαϊκό τουρισμό και τις μεταφορές το 2020 και μετά (9), την οποία θεωρεί επείγουσα και απαραίτητη. Τα διδάγματα που αποκομίσθηκαν πρέπει να οδηγήσουν τα όργανα της ΕΕ και τα κράτη μέλη να αναθεωρήσουν τις υφιστάμενες πολιτικές για τον τουρισμό και τις μεταφορές και να διαμορφώσουν νέες κοινές αρμοδιότητες της ΕΕ σε εθελοντική βάση, μέσω ενισχυμένης συνεργασίας μεταξύ των ενδιαφερόμενων κυβερνήσεων και των πολυεπίπεδων αρχών. Κάτι τέτοιο μπορεί να επιτευχθεί με την ενεργό συμμετοχή των ενωσιακών και των εθνικών κοινωνικών εταίρων και συμβουλευτικών οργάνων και με τη θέσπιση Ευρωπαϊκού Έτους αφιερωμένου στον βιώσιμο τουρισμό. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι χρειαζόμαστε επειγόντως μια αποτελεσματική μεσοπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη πολιτική σε επίπεδο ΕΕ για την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των ιδιωτών και της κοινωνίας συνολικά στην ικανότητα
  πραγματοποίησης ταξιδιών
  με ασφάλεια σε ολόκληρη της Ευρωπαϊκή Ένωση. Η πολιτική πρέπει να καλύπτει άλλα τουριστικά οικοσυστήματα της ΕΕ, όπως διαμονή, εστίαση, υγεία και ασφάλεια, εμπόριο, τηλεπικοινωνίες και γεωργία. Ο τουρισμός και οι μεταφορές στην ΕΕ είναι ένα από τα οικοσυστήματα που έχουν πληγεί περισσότερο από την πανδημία COVID-19. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | Για την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης, την ανάκαμψη και την αύξηση του τουρισμού, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τη χρήση ενός εσωτερικού «Διαβατηρίου υγείας της ΕΕ» (στο πρότυπο του Δελτίου εντοπισμού επιβάτη/PLF και των κωδικών QR) με μια «διαλειτουργική και πολυγλωσσική πλατφόρμα υγειονομικής βοήθειας της ΕΕ». Οι πολίτες θα μπορούν να χρησιμοποιούν τον κωδικό QR για να έχουν πρόσβαση σε πληροφορίες και υπηρεσίες υγείας στη χώρα που επισκέπτονται και να έχουν επείγουσα πρόσβαση στα συστήματα υγείας και κοινωνικής ασφάλισης. |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | Το έντυπο εντοπισμού επιβατών (PLF), που αφορά τους ελέγχους και την ανταλλαγή δεδομένων σε επίπεδο ΕΕ, εισήχθη στην Ελλάδα με στόχο την υποδοχή επισκεπτών από την Ευρωπαϊκή Ένωση και ορισμένες ακόμα χώρες, στο πλαίσιο της εξισορρόπησης μεταξύ δημόσιας υγείας, επιδημιολογικής παρακολούθησης και των κοινωνικοοικονομικών οφελών που συνδέονται με τη ροή ταξιδιωτών. Το PLF βασίζεται στους ακόλουθους δύο πυλώνες:






  1. | αποδοτική παρακολούθηση με βάση τα δεδομένα: οι έλεγχοι αποτελούν το καθοριστικότερο στοιχείο στην ανάπτυξη στρατηγικών μετριασμού απέναντι σε μια παγκόσμια πανδημία. Πρόκειται για πολύτιμο πόρο και είναι ύψιστης σημασίας η αποτελεσματική χρήση τους για τη συλλογή δεδομένων, την πρόβλεψη εξάρσεων και το σχεδιασμό εναρμονισμένων πολιτικών δημοσίου συμφέροντος· |
| --- | --- | --- |

6.4.

1.

αποδοτική παρακολούθηση με βάση τα δεδομένα: οι έλεγχοι αποτελούν το καθοριστικότερο στοιχείο στην ανάπτυξη στρατηγικών μετριασμού απέναντι σε μια παγκόσμια πανδημία. Πρόκειται για πολύτιμο πόρο και είναι ύψιστης σημασίας η αποτελεσματική χρήση τους για τη συλλογή δεδομένων, την πρόβλεψη εξάρσεων και το σχεδιασμό εναρμονισμένων πολιτικών δημοσίου συμφέροντος·

| 2. | αποτελεσματική ιχνηλάτηση: η άμεση επικοινωνία με τα επιβεβαιωμένα κρούσματα και η ιχνηλάτηση των επαφών αποτελούν μία από τις ελάχιστες αποτελεσματικές εναλλακτικές λύσεις έναντι της αναστολής των δραστηριοτήτων. |
| --- | --- |

2.

αποτελεσματική ιχνηλάτηση: η άμεση επικοινωνία με τα επιβεβαιωμένα κρούσματα και η ιχνηλάτηση των επαφών αποτελούν μία από τις ελάχιστες αποτελεσματικές εναλλακτικές λύσεις έναντι της αναστολής των δραστηριοτήτων.

| 6.5. | Η ΕΟΚΕ καλεί όλους τους σχετικούς ευρωπαϊκούς και εθνικούς φορείς να καταρτίσουν ένα πολυετές σχέδιο δράσης σε επίπεδο ΕΕ αμέσως μετά τη φάση έκτακτης ανάγκης. Το σχέδιο δράσης πρέπει να επανεξετάζει πλήρως τη χάραξη ενωσιακής πολιτικής στους κλάδους του τουρισμού και των μεταφορών, να διευκολύνει τόσο τον συντονισμό του τουρισμού στην εσωτερική αγορά, όσο και τις διεθνείς τουριστικές ροές από ολόκληρο τον κόσμο. |
| --- | --- |

6.5.

| 6.6. | Με τους δύο πυλώνες κατά νου, αναπτύχθηκε το διαδικτυακό PLF, το οποίο, από κοινού με το Εργαλείο Τεχνητής Νοημοσύνης EVA, επιτρέπει:






  1) | τους στοχευμένους ελέγχους με βάση τα χαρακτηριστικά του μετακινούμενου (χώρα και τόπος διαμονής, επισκεφθείσες χώρες, ηλικία και φύλο) που μεγιστοποιούν την αποτελεσματικότητα των ελεγκτικών πόρων· και |
| --- | --- | --- |

6.6.

1)

τους στοχευμένους ελέγχους με βάση τα χαρακτηριστικά του μετακινούμενου (χώρα και τόπος διαμονής, επισκεφθείσες χώρες, ηλικία και φύλο) που μεγιστοποιούν την αποτελεσματικότητα των ελεγκτικών πόρων· και

| 2) | την ταχεία ιχνηλάτηση με βάση τις πληροφορίες επικοινωνίας, προορισμού κλπ. που δήλωσε ο ίδιος ο μετακινούμενος. |
| --- | --- |

2)

την ταχεία ιχνηλάτηση με βάση τις πληροφορίες επικοινωνίας, προορισμού κλπ. που δήλωσε ο ίδιος ο μετακινούμενος.

| 6.7. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί και υποστηρίζει πλήρως τόσο τις προτάσεις που περιλαμβάνονται στην ανακοίνωση όσο και τη μεσο-μακροπρόθεσμη θεώρηση που επέλεξε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για το μέσο ανάκαμψης «ΕΕ — Επόμενη Γενιά» και για τον συνολικό ενωσιακό προϋπολογισμό της περιόδου 2021-2027, οι οποίες θα απαιτήσουν κατάλληλα δημοσιονομικά μέτρα. Ειδικότερα, τα μέτρα αυτά θα πρέπει να επικεντρωθούν στην υλοποίηση της επόμενης γενιάς πολιτικών και προγραμμάτων βιώσιμου τουρισμού, συμπεριλαμβανομένων εθνικών επιχειρησιακών σχεδίων για τον τομέα του τουρισμού που να αποσκοπούν στη δημιουργία ικανοτήτων των ΜΜΕ, των αντιπροσωπευτικών οργανώσεων και των κοινωνικών εταίρων, ενώ θα λαμβάνουν, παράλληλα, υπόψη σε μεγάλο βαθμό άλλες ενωσιακές προτεραιότητες που δεν συνδέονται απαραίτητα με την πανδημία. |
| --- | --- |

6.7.

| 6.8. | Αρπακτικές πρακτικές των αεροπορικών εταιρειών: τόσο οι ταξιδιώτες για λόγους αναψυχής όσο και για επαγγελματικούς σκοπούς χάνουν χρήματα όταν οι αεροπορικές εταιρείες πραγματοποιούν κρατήσεις για πτήσεις που τελικά ακυρώνονται λίγο μετά την πληρωμή. Οι αεροπορικές εταιρείες αποφασίζουν κατά περίπτωση αν θα διατηρήσουν ή θα ακυρώσουν δρομολόγια, πτήσεις και χρονοθυρίδες χωρίς προηγούμενη ειδοποίηση προς τους πελάτες. Οι πελάτες βρίσκονται σε αδιέξοδο με τις πρακτικές για τα εισιτήρια και τις αλλαγές δρομολογίων. Οι επιστροφές χρημάτων καθυστερούν πολύ και καλύπτουν λιγότερο από το 20 % του συνολικού όγκου ακυρώσεων/κρατήσεων, αποστραγγίζοντας την πολύτιμη ρευστότητα των καταναλωτών και των επιχειρήσεων. |
| --- | --- |

6.8.

| 6.9. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει με ανησυχία τη λεπτή ισορροπία μεταξύ των δικαιωμάτων των καταναλωτών και των προβλημάτων ρευστότητας των αεροπορικών εταιρειών, τα οποία οφείλονται στην ακύρωση πτήσεων λόγω COVID-19. Η ΕΟΚΕ καλεί τις αεροπορικές εταιρείες, τους επιβάτες και τις ευρωπαϊκές και εθνικές αρχές να βρουν κατάλληλες λύσεις κατά τη μεταβατική περίοδο COVID-19 σχετικά με εναλλακτικές επιλογές ή προθεσμίες επιστροφής καταβληθέντων ποσών. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) απορρίπτει τις παράνομες πρακτικές των αεροπορικών εταιρειών όπως προσφορές κουπονιών ή εκ νέου κρατήσεις. Η ΕΟΚΕ προτρέπει τις αεροπορικές εταιρείες να συμμορφώνονται με την ευρωπαϊκή νομοθεσία για τα δικαιώματα των επιβατών [κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 261/2004 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (10)], συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος να λαμβάνουν πλήρη επιστροφή καταβληθέντων ποσών μετά από ακύρωση από την αεροπορική εταιρεία. |
| --- | --- |

6.9.

| 6.10. | Απαιτείται εναρμονισμένη προσέγγιση όσον αφορά το ζήτημα των κουπονιών και των επιστροφών εξόδων για ολόκληρο τον κλάδο του τουρισμού, συμπεριλαμβανομένων των μεμονωμένων τουριστικών δραστηριοτήτων που, επί του παρόντος, δεν καλύπτονται και όπου η αντιμετώπιση διαφέρει μεταξύ κλάδων και κρατών μελών. |
| --- | --- |

6.10.

| 6.11. | Στον κλάδο του τουρισμού είναι απαραίτητος εντατικός κοινωνικός διάλογος που θα οδηγήσει σε ισχυρές κλαδικές συλλογικές συμβάσεις που θα καλύπτουν όλους τους εργαζομένους, ιδίως στην κατάσταση κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19 και μετά από αυτήν· το ίδιο ισχύει και για τον κλάδο των μεταφορών. Πρόκειται για τον καλύτερο τρόπο να προστατευτούν αποτελεσματικά οι εργαζόμενοι των κλάδων και να διαφυλαχθεί η κοινωνική ειρήνη, πράγμα που βοηθά τις επιχειρήσεις σε κίνδυνο. Πρέπει να καταβληθεί κάθε δυνατή προσπάθεια από όλους τους αρμόδιους φορείς προκειμένου να ενταθεί ο κοινωνικός διάλογος και οι συλλογικές διαπραγματεύσεις σε όλα τα επίπεδα στον κλάδο. |
| --- | --- |

6.11.

| 6.12. | Οι πολιτικές προστιθέμενης αξίας πρέπει να συντονιστούν με τα εθνικά προγράμματα ανάκαμψης του τουρισμού σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Επιτροπής, για την ανοικοδόμηση του ευρωπαϊκού τουριστικού κλάδου. Κάτι τέτοιο θα πρέπει, φυσικά, να συνδέεται με τον συντονισμό των εθνικών προγραμμάτων για την αντιμετώπιση της κρίσης και την αποκατάσταση των εναέριων, θαλάσσιων και χερσαίων μεταφορών που έχουν πληγεί σημαντικά σε πολλές χώρες της ΕΕ (Πολωνία, Ιταλία, Ισπανία και αλλού). |
| --- | --- |

6.12.

| 6.13. | Απαιτείται εντατικός κοινωνικός διάλογος, και με τις οργανώσεις ΜΜΕ, για τη διαπραγμάτευση αναπροσαρμοσμένων συλλογικών συμβάσεων στον κλάδο του τουρισμού και των μεταφορών, διότι αυτές θα προσφέρουν κοινωνική ειρήνη, θα επιτύχουν -μέσω συμφωνημένων λύσεων- πιο αποτελεσματική προστασία των εργαζομένων και θα βοηθήσουν τόσο τις επιχειρήσεις που κινδυνεύουν όσο και τον κλάδο συνολικά. |
| --- | --- |

6.13.

| 6.14. | Για την επανεκκίνηση και την ανάπτυξη του τουριστικού κλάδου, απαιτείται ολοκληρωμένη προσέγγιση για τις δεξιότητες και τα επαγγελματικά προσόντα που δεν είναι πάντα εναρμονισμένα στις διάφορες χώρες ενώ υπάρχει και έλλειψη αμοιβαίας αναγνώρισης (π.χ. άδειες για πλοιάρχους μικρών εμπορικών σκαφών). |
| --- | --- |

6.14.

| 6.15. | Οι Ευρωπαίοι κοινωνικοί εταίροι στους κλάδους του τουρισμού και των μεταφορικών υπηρεσιών θα πρέπει να συντονίσουν τις προσπάθειές τους ώστε να καταλήξουν σε συμφωνία για τα κοινωνικά πρότυπα των κλάδων τους. |
| --- | --- |

6.15.

Βρυξέλλες, 18 Σεπτεμβρίου 2020.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Luca JAHIER

---

(1)  Η Ελλάδα διεξάγει 7 000 ελέγχους ημερησίως, και μπορούμε να χαρτογραφήσουμε τη συχνότητα κρουσμάτων στις πιο προβληματικές χώρες με ιδιαίτερα υψηλό επίπεδο εμπιστοσύνης.

1

(2)  https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/RC-9-2020-0166_EL.html

2

(3)  COM(2020) 550 final.

3

(4)  https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=tour_cap_nuts2&lang=en.

4

(5)  ΥΕΕΚ_ATA(2020)649368_EN.

5

(6)  TEN/710 — Ευρωπαϊκό Έτος Σιδηροδρόμων (2021) (ΕΕ C 364 της 28.10.2020, σ. 149).

6

(7)  Βλέπε υυποσημείωση 6.

7

(8)  https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52016DC0356&from=EL.

8

(9)  COM(2020) 550 final.

9

(10)  ΕΕ L 46 της 17.2.2004, σ. 1.

10

---

| 11.12.2020 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 429/227 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 429/227

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Επανεξέταση της οικονομικής διακυβέρνησης — Έκθεση για την εφαρμογή των κανονισμών (ΕΕ) αριθ. 1173/2011, 1174/2011, 1175/2011, 1176/2011, 1177/2011, 472/2013 και 473/2013, καθώς και για την καταλληλότητα της οδηγίας 2011/85/ΕΕ του Συμβουλίου»

[COM(2020) 55 final]

(2020/C 429/28)

| Εισηγήτρια: | η κ. Judith VORBACH |
| --- | --- |
| Συνεισηγητής: | ο κ. Tommaso DI FAZIO |

Εισηγήτρια:

η κ. Judith VORBACH

Συνεισηγητής:

ο κ. Tommaso DI FAZIO

| Αίτηση γνωμοδότησης | Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 9.3.2020 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. |
| Τμήμα | Οικονομική και Νομισματική Ένωση, οικονομική και κοινωνική συνοχή |
| Έγκριση από το τμήμα | 20.7.2020 |
| Έγκριση από την ολομέλεια | 18.9.2020 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 554 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 216/0/3 |

Αίτηση γνωμοδότησης

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 9.3.2020

Νομική βάση

Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Τμήμα

Οικονομική και Νομισματική Ένωση, οικονομική και κοινωνική συνοχή

Έγκριση από το τμήμα

20.7.2020

Έγκριση από την ολομέλεια

18.9.2020

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

554

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

216/0/3

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την εν λόγω επανεξέταση, καθότι είναι αναγκαία η αναθεώρηση του πλαισίου οικονομικής διακυβέρνησης. Διανύουμε μια ιστορική περίοδο κατά τη διάρκεια της οποίας είναι επιτακτική ανάγκη να δοθεί νέα πνοή στις θεμελιώδεις αξίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και να επιτευχθεί μια πραγματική οικονομική και κοινωνική ένωση που θα αποτελέσει τη βάση μιας πολιτικής ένωσης η οποία θα βασίζεται στη δημοκρατία και τη συνοχή. Η ΕΕ πρέπει να αποδείξει ότι είναι μια κοινότητα που βασίζεται στην αλληλεγγύη και προωθεί την ευημερία των πολιτών, όπως ορίζεται στη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΣΕΕ) (1) (2). Η κρίση της νόσου COVID-19 συνιστά τεράστιο κλυδωνισμό για την αντιμετώπιση του οποίου απαιτείται πλήρης οικονομική ισχύς. Χρειάζεται εναρμόνιση των στόχων για τον περιορισμό των οικονομικών και των κοινωνικών επιπτώσεων αυτής της πανδημίας και για την κατανομή των βαρών των απορρεουσών ζημιών με δίκαιο τρόπο εντός και μεταξύ των κρατών μελών. Έχουν ήδη θεσπιστεί σημαντικά βραχυπρόθεσμα μέτρα, όπως η ενεργοποίηση της γενικής ρήτρας διαφυγής του δημοσιονομικού πλαισίου. Αντί για την ταχεία «επιστροφή στην κανονικότητα», η ΕΟΚΕ συνιστά «στροφή» προς ένα αναθεωρημένο πλαίσιο οικονομικής διακυβέρνησης, όπως αναλύεται στην παρούσα γνωμοδότηση. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι για να είναι ολοκληρωμένη η δεύτερη αυτή επανεξέταση ανά πενταετία των ειδικών μέτρων που θεσπίστηκαν από τότε που ξέσπασε η χρηματοπιστωτική κρίση, γνωστά ως «εξάπτυχο» και «δίπτυχο», θα πρέπει να καλύπτει και όλους τους κανόνες που θεσπίστηκαν μετά το 2010 που αποσκοπούσαν στη διασφάλιση της εφαρμογής, του καλύτερου συντονισμού και της μεγαλύτερης σύγκλισης των οικονομικών και των δημοσιονομικών πολιτικών των κρατών μελών. Η ΕΟΚΕ ζητεί επίσης το κεντρικό ζήτημα του τρόπου διαμόρφωσης της οικονομικής διακυβέρνησης να συζητηθεί κατά την προσεχή Διάσκεψη για το Μέλλον της Ευρώπης. Εν προκειμένω, η προσαρμογή των διατάξεων της ΣΛΕΕ για την οικονομική διακυβέρνηση στην τρέχουσα οικονομική πραγματικότητα της ΕΕ δεν θα πρέπει να αποτελεί ταμπού. Για παράδειγμα, παρά την ιδιαιτέρως επεκτατική νομισματική πολιτική, αντιμετωπίζουμε την απειλή του αποπληθωρισμού. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η ορθή επανεξέταση της οικονομικής διακυβέρνησης απαιτεί ολοκληρωμένη επανεξέταση των στόχων οικονομικής πολιτικής. Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ μιας προσανατολισμένης προς την ευημερία οικονομικής διακυβέρνησης, στο πλαίσιο της οποίας δίνεται προτεραιότητα στην κοινωνική και οικονομική ευημερία των πολιτών, ώστε να μην μένει κανείς στο περιθώριο. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ ζητεί μια ισορροπημένη οικονομική πολιτική που να τονίζει τη σημασία και να δίνει την ίδια βαρύτητα σε ένα φάσμα βασικών στόχων πολιτικής, όπως η βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη, η πλήρης απασχόληση και οι ποιοτικές θέσεις εργασίας, η δίκαιη κατανομή του υλικού πλούτου, η δημόσια υγεία και η ποιότητα ζωής, η περιβαλλοντική βιωσιμότητα, η σταθερότητα των χρηματοπιστωτικών αγορών, η σταθερότητα των τιμών, οι ισορροπημένες εμπορικές σχέσεις, μια ανταγωνιστική κοινωνική οικονομία της αγοράς και τα σταθερά δημόσια οικονομικά. Εντός του οικονομικού κύκλου, οι ακμάζουσες δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις αποτελούν τη βάση και το αποτέλεσμα ενός σταθερού οικονομικού περιβάλλοντος. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Τα σταθερά δημόσια οικονομικά δημιουργούν οικονομική ανθεκτικότητα, καλλιεργούν κλίμα εμπιστοσύνης και είναι προς όφελος του κάθε κράτους μέλους. Εντούτοις, εξαρτώνται από πολλές παραμέτρους και σε πολλές περιπτώσεις η διαχείρισή τους δεν επιτυγχάνεται σε εθνικό επίπεδο. Οι προσπάθειες για μείωση των δημόσιων δαπανών, ιδίως εάν είναι ανεπαρκώς σχεδιασμένες, ενδέχεται να έχουν δυσμενείς βραχυπρόθεσμες έως μεσοπρόθεσμες συνέπειες σε άλλους καίριους στόχους πολιτικής, καθώς και δυνητικό αρνητικό αντίκτυπο σε άλλα κράτη μέλη Οι ισχύοντες δημοσιονομικοί κανόνες και οι ειδικές ανά χώρα συστάσεις οδήγησαν σε περιορισμούς στις κρατικές δαπάνες και τις δημόσιες επενδύσεις, ιδίως στον τομέα της υγείας, με αποτέλεσμα την παράταση της οικονομικής κρίσης και τη δημιουργία σοβαρών δυσκολιών για πολλούς πολίτες. Η εφαρμογή αυτών των κανόνων κατ’ αυτόν τον τρόπο αποδείχθηκε εν μέρει φιλοκυκλική. Σε περιόδους ύφεσης, οδήγησαν σε περαιτέρω κάμψη των οικονομικών, ασκώντας εκ νέου πιέσεις στα δημόσια οικονομικά. Μια οικονομική διακυβέρνηση με γνώμονα την αλληλεγγύη θα πρέπει να υλοποιείται κατά τρόπο ώστε να μην τιμωρεί ένα κράτος μέλος, αλλά να του επιτρέπει να ενισχύει την ανθεκτικότητά του σε περιόδους κρίσης και να επιτυγχάνει βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη και δημόσια οικονομικά. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Η ΕΟΚΕ ζητεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να δρομολογήσει τις εργασίες για τη μεταρρύθμιση της ευρωπαϊκής οικονομικής διακυβέρνησης, η οποία, ιδίως σε καταστάσεις κρίσης, θα προλαμβάνει τις άνισες επιπτώσεις στα κράτη μέλη και θα διασφαλίζει ότι καμία χώρα δεν μένει στο περιθώριο. Απαιτείται αποφασιστική δράση για την τόνωση της οικονομικής ανάκαμψης με την εφαρμογή του χρυσού κανόνα και την ενεργοποίηση και τον συντονισμό ευρείας κλίμακας επενδυτικών σχεδίων. Για την αντιμετώπιση της κρίσης της νόσου COVID-19, θα πρέπει να θεσπιστούν έκτακτες αντικυκλικές πολιτικές σε ενωσιακό και εθνικό επίπεδο. Η ΕΟΚΕ συνιστά επειγόντως την αντιμετώπιση της κρίσης με γνώμονα την αλληλεγγύη, όπως ορίζεται στο ψήφισμά της του Ιουνίου 2020 (3). Είναι απαραίτητο η ΕΕ να επενδύσει σε κρίσιμους τομείς και σε τομείς προτεραιότητας, όπως οι υλικές και οι άυλες υποδομές (εστιάζοντας στις υποδομές υγείας), η κατάρτιση σε όλα τα επίπεδα (ιδίως η επαγγελματική κατάρτιση και η δια βίου επαγγελματική κατάρτιση), η οικολογική ανάκαμψη και η ενέργεια και η έρευνα (ιδίως για την επίλυση των κλιματικών κρίσεων και των κρίσεων στον τομέα της υγείας και για την επίτευξη ενός δίκαιου πλαισίου για τον διεθνή ανταγωνισμό). Ο καλύτερος τρόπος για την επίτευξη προόδου είναι η αναθεώρηση και η επανεξισορρόπηση του πλαισίου οικονομικής διακυβέρνησης, ως εξής: |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Τα δημόσια οικονομικά θα πρέπει να καταστούν βιώσιμα μακροπρόθεσμα και οι μακροοικονομικές ανισορροπίες θα πρέπει να εξαλειφθούν με τους εξής τρόπους:






  — | αναγνωρίζοντας ότι οι οικονομικές δυσχέρειες καθιστούν τη δημοσιονομική εξυγίανση και την εφαρμογή μιας αντικυκλικής δημοσιονομικής πολιτικής εξαιρετικά δύσκολη, |
| --- | --- | --- |

1.6.

—

αναγνωρίζοντας ότι οι οικονομικές δυσχέρειες καθιστούν τη δημοσιονομική εξυγίανση και την εφαρμογή μιας αντικυκλικής δημοσιονομικής πολιτικής εξαιρετικά δύσκολη,

| — | στηρίζοντας τη βιώσιμη ανάπτυξη και, κατ’ επέκταση, ενισχύοντας τα δημόσια οικονομικά, |
| --- | --- |

—

στηρίζοντας τη βιώσιμη ανάπτυξη και, κατ’ επέκταση, ενισχύοντας τα δημόσια οικονομικά,

| — | δίνοντας προτεραιότητα στη βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη τους δημοσιονομικούς πολλαπλασιαστές, |
| --- | --- |

—

δίνοντας προτεραιότητα στη βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη τους δημοσιονομικούς πολλαπλασιαστές,

| — | εξασφαλίζοντας επαρκή έσοδα και τη δίκαιη κατανομή των φορολογικών βαρών με την αντιμετώπιση του επιθετικού φορολογικού σχεδιασμού και της φοροδιαφυγής, |
| --- | --- |

—

εξασφαλίζοντας επαρκή έσοδα και τη δίκαιη κατανομή των φορολογικών βαρών με την αντιμετώπιση του επιθετικού φορολογικού σχεδιασμού και της φοροδιαφυγής,

| — | εφαρμόζοντας συμμετρικούς δείκτες που παρουσιάζουν τόσο τα πλεονάσματα όσο και τα ελλείμματα, |
| --- | --- |

—

εφαρμόζοντας συμμετρικούς δείκτες που παρουσιάζουν τόσο τα πλεονάσματα όσο και τα ελλείμματα,

| — | δίνοντας μεγαλύτερη έμφαση στην απασχόληση και την κοινωνική ανάπτυξη στο πλαίσιο της διαδικασίας μακροοικονομικών ανισορροπιών (ΔΜΑ) ή του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου, όπου θα πρέπει να εξεταστεί η θέσπιση ολοκληρωμένου πίνακα αποτελεσμάτων που θα περιλαμβάνει ένα σύνολο δεικτών που αντικατοπτρίζουν βασικούς οικονομικούς στόχους. |
| --- | --- |

—

δίνοντας μεγαλύτερη έμφαση στην απασχόληση και την κοινωνική ανάπτυξη στο πλαίσιο της διαδικασίας μακροοικονομικών ανισορροπιών (ΔΜΑ) ή του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου, όπου θα πρέπει να εξεταστεί η θέσπιση ολοκληρωμένου πίνακα αποτελεσμάτων που θα περιλαμβάνει ένα σύνολο δεικτών που αντικατοπτρίζουν βασικούς οικονομικούς στόχους.

| 1.7. | Πρέπει να διασφαλιστεί ότι οι δημοσιονομικές πολιτικές διαφυλάσσουν τη βιωσιμότητα, ενώ παράλληλα επιτρέπουν τη βραχυπρόθεσμη σταθεροποίηση με τους εξής τρόπους:






  — | περιορίζοντας σημαντικά την επίδραση οικονομικά και τεχνικά αμφισβητήσιμων δεικτών, |
| --- | --- | --- |

1.7.

—

περιορίζοντας σημαντικά την επίδραση οικονομικά και τεχνικά αμφισβητήσιμων δεικτών,

| — | δίνοντας μεγαλύτερη βαρύτητα στην αύξηση των εσόδων, |
| --- | --- |

—

δίνοντας μεγαλύτερη βαρύτητα στην αύξηση των εσόδων,

| — | διεξάγοντας περαιτέρω αναλύσεις σε περίπτωση σημαντικών αποκλίσεων και όχι απειλώντας τα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη με οικονομικές κυρώσεις. |
| --- | --- |

—

διεξάγοντας περαιτέρω αναλύσεις σε περίπτωση σημαντικών αποκλίσεων και όχι απειλώντας τα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη με οικονομικές κυρώσεις.

| 1.8. | Χρειάζεται να υλοποιηθούν βασικές μεταρρυθμίσεις και να τονωθούν οι βιώσιμες επενδύσεις, ως εξής:






  — | εφαρμόζοντας τον «χρυσό κανόνα» και διαφυλάσσοντας τα απαιτούμενα δημόσια περιουσιακά στοιχεία για την εξασφάλιση της μελλοντικής παραγωγικότητας και ευημερίας, |
| --- | --- | --- |

1.8.

—

εφαρμόζοντας τον «χρυσό κανόνα» και διαφυλάσσοντας τα απαιτούμενα δημόσια περιουσιακά στοιχεία για την εξασφάλιση της μελλοντικής παραγωγικότητας και ευημερίας,

| — | εφαρμόζοντας ένα στρατηγικό επενδυτικό σχέδιο, |
| --- | --- |

—

εφαρμόζοντας ένα στρατηγικό επενδυτικό σχέδιο,

| — | παρέχοντας δημόσια στήριξη εφόσον πληρούνται τα βιώσιμα και κοινωνικά κριτήρια. |
| --- | --- |

—

παρέχοντας δημόσια στήριξη εφόσον πληρούνται τα βιώσιμα και κοινωνικά κριτήρια.

| 1.9. | Πρέπει να προταθεί ένα πλαίσιο οικονομικής διακυβέρνησης το οποίο θα στηρίζεται στην αλληλεγγύη με υπευθυνότητα ως εξής:






  — | αναπτύσσοντας λύσεις από κοινού και υπό ισότιμους όρους με τις πληγείσες χώρες σε περίπτωση σημαντικών αποκλίσεων με στόχο την επίτευξη βιώσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης, |
| --- | --- | --- |

1.9.

—

αναπτύσσοντας λύσεις από κοινού και υπό ισότιμους όρους με τις πληγείσες χώρες σε περίπτωση σημαντικών αποκλίσεων με στόχο την επίτευξη βιώσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης,

| — | βασίζοντας την οικονομική διακυβέρνηση σε μια ισορροπημένη τεχνική αξιολόγηση καθώς και σε μια πιο δημοκρατική διαδικασία λήψης αποφάσεων μέσω της ενίσχυσης του ρόλου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, |
| --- | --- |

—

βασίζοντας την οικονομική διακυβέρνηση σε μια ισορροπημένη τεχνική αξιολόγηση καθώς και σε μια πιο δημοκρατική διαδικασία λήψης αποφάσεων μέσω της ενίσχυσης του ρόλου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου,

| — | ενισχύοντας τη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων και της κοινωνίας των πολιτών προκειμένου να επιτευχθεί μια συνολική εξισορρόπηση των συμφερόντων, |
| --- | --- |

—

ενισχύοντας τη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων και της κοινωνίας των πολιτών προκειμένου να επιτευχθεί μια συνολική εξισορρόπηση των συμφερόντων,

| — | καθιστώντας υποχρεωτική τη διαβούλευση με την ΕΟΚΕ ως τον πλέον αρμόδιο φορέα της ΕΕ για τη διαβίβαση των απόψεων της κοινωνίας των πολιτών στους φορείς λήψης αποφάσεων της ΕΕ. |
| --- | --- |

—

καθιστώντας υποχρεωτική τη διαβούλευση με την ΕΟΚΕ ως τον πλέον αρμόδιο φορέα της ΕΕ για τη διαβίβαση των απόψεων της κοινωνίας των πολιτών στους φορείς λήψης αποφάσεων της ΕΕ.

| 1.10. | Θα πρέπει να εξασφαλιστεί ισόρροπη οικονομική διακυβέρνηση με την εμβάθυνση της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης (ΟΝΕ) στους ακόλουθους τομείς:






  — | ενίσχυση του χρηματοπιστωτικού, του οικονομικού, του κοινωνικού και του πολιτικού πυλώνα με ισορροπημένο τρόπο, |
| --- | --- | --- |

1.10.

—

ενίσχυση του χρηματοπιστωτικού, του οικονομικού, του κοινωνικού και του πολιτικού πυλώνα με ισορροπημένο τρόπο,

| — | εφαρμογή σταθεροποιητικής λειτουργίας με σκοπό να ακολουθηθεί μια κοινή αντικυκλική πολιτική, |
| --- | --- |

—

εφαρμογή σταθεροποιητικής λειτουργίας με σκοπό να ακολουθηθεί μια κοινή αντικυκλική πολιτική,

| — | αντιμετώπιση των καταστροφικών συνεπειών της κρίσης της νόσου COVID-19 κατά τρόπο αλληλέγγυο, |
| --- | --- |

—

αντιμετώπιση των καταστροφικών συνεπειών της κρίσης της νόσου COVID-19 κατά τρόπο αλληλέγγυο,

| — | έκδοση μακροπρόθεσμου ενιαίου χρεωστικού τίτλου που να συνοδεύεται από μέτρα για τη δίκαιη κατανομή των φορολογικών βαρών, |
| --- | --- |

—

έκδοση μακροπρόθεσμου ενιαίου χρεωστικού τίτλου που να συνοδεύεται από μέτρα για τη δίκαιη κατανομή των φορολογικών βαρών,

| — | εμβάθυνση της τραπεζικής ένωσης και της Ένωσης Κεφαλαιαγορών για την περαιτέρω εδραίωση της ενιαίας αγοράς με τη θέσπιση αποτελεσματικών ρυθμίσεων. |
| --- | --- |

—

εμβάθυνση της τραπεζικής ένωσης και της Ένωσης Κεφαλαιαγορών για την περαιτέρω εδραίωση της ενιαίας αγοράς με τη θέσπιση αποτελεσματικών ρυθμίσεων.

2.   Πλαίσιο

| 2.1. | Ως αποτέλεσμα της χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2008, το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης (ΣΣΑ) κατέστη αυστηρότερο με τη νομοθετική δέσμη «εξάπτυχο» του 2011. Το προληπτικό σκέλος απαιτεί από τις χώρες που αποκλίνουν από τον μεσοπρόθεσμο δημοσιονομικό στόχο να βελτιώσουν το διαρθρωτικό ισοζύγιό τους κατά τουλάχιστον 0,5 % του ΑΕγχΠ ετησίως. Καθιερώθηκε επίσης δείκτης αναφοράς για τις δαπάνες. Για τις χώρες με επίπεδα χρέους που υπερβαίνουν το 60 % του ΑΕγχΠ, απαιτείται επίσης μείωση του χρέους κατά περίπου 1/20ό ετησίως, με την προοπτική να εφαρμόζεται στο πλαίσιο του διαρθρωτικού σκέλους του ΣΣΑ διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος (ΔΥΕ) σε περίπτωση μη συμμόρφωσης. Επιπλέον, εισήχθη διαδικασία μακροοικονομικών ανισορροπιών (ΔΜΑ). Συνολικά, η μη συμμόρφωση με τους κανόνες του ΣΣΑ ή του «εξάπτυχου» συνδέθηκε με την προοπτική επιβολής αυστηρότερων κυρώσεων (4). Η στενότερη εποπτεία της δημοσιονομικής πολιτικής και των μακροοικονομικών δεικτών ενσωματώθηκε στο Ευρωπαϊκό Εξάμηνο, θέτοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο ένα χρονοδιάγραμμα. Με το «δίπτυχο» του 2013 καταρτίστηκε ένα πλαίσιο για τις χώρες που αντιμετωπίζουν επί του παρόντος ή έχουν αντιμετωπίσει στο πρόσφατο παρελθόν οικονομικές δυσκολίες. Προέβλεπε επίσης ειδική επανεξέταση από την ΕΕ των σχεδίων προϋπολογισμού των κρατών μελών της ζώνης του ευρώ πριν από την έγκρισή τους από τα εθνικά κοινοβούλια. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Η Επιτροπή επανεξετάζει το πλαίσιο οικονομικής διακυβέρνησης, ιδίως το «εξάπτυχο» και το «δίπτυχο». Ήδη πριν από την κρίση της νόσου COVID-19, είχε επισημάνει ότι το περιβάλλον είχε αλλάξει, αναφερόμενη στη χαμηλότερη δυνητική ανάπτυξη, τα χαμηλότερα επιτόκια και πληθωρισμό και στην πρόκληση να καταστούν τα μέτρα πιο φιλικά προς το κλίμα και να προσαρμοστούν στην ψηφιοποίηση και στη γήρανση του πληθυσμού. Η Επιτροπή αξιολόγησε θετικά τη διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος (ΔΥΕ), καθώς όλα τα κράτη μέλη είχαν τηρήσει το κριτήριο του 3 % του ΑΕγχΠ όσον αφορά το έλλειμμα, ενώ σημείωσε ότι η έλξη του προληπτικού σκέλους του ΣΣΑ είναι περιορισμένη, δεδομένου ότι ορισμένες χώρες εξακολουθούσαν να παρουσιάζουν ελλείμματα τα οποία δεν παρέχουν επαρκή περιθώρια ασφαλείας όσον αφορά το εν λόγω κριτήριο του ελλείμματος. Μολονότι ο δείκτης χρέους προς το ΑΕγχΠ συνολικά στη ζώνη του ευρώ μειώθηκε, οι αποκλίσεις μεταξύ των χωρών έχουν διευρυνθεί. |
| --- | --- |

2.2.

3.   Γενικές παρατηρήσεις

| 3.1. | Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για τη νομοθετική διαδικασία επανεξέτασης του πλαισίου οικονομικής διακυβέρνησης ανά πενταετία, η οποία συμπίπτει σήμερα με τη σημαντικότερη κρίση εν καιρώ ειρήνης εδώ και έναν αιώνα. Η εν λόγω επανεξέταση θα πρέπει να αντικατοπτρίζει τις επιπτώσεις αυτού του κλυδωνισμού και να παρέχει δίκαιες λύσεις για ένα πλαίσιο διακυβέρνησης το οποίο να αποκαθιστά την ανάπτυξη και την ευημερία σε όλα τα κράτη μέλη. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνον εάν τα κράτη μέλη στηρίζουν σθεναρά την πραγμάτωση μιας οικονομικής και κοινωνικής ένωσης, η οποία αποτελεί τη βάση για μια πολιτική ένωση που βασίζεται στη δημοκρατία, τη συνοχή, την αμοιβαία συνδρομή, την αλληλεγγύη και την υπευθυνότητα. Εντούτοις, η ανακοίνωση της Επιτροπής είναι ελλιπής διότι επικεντρώνεται κυρίως στην αξιολόγηση των αποτελεσμάτων του «εξάπτυχου» και του «δίπτυχου» χωρίς να λαμβάνει εξίσου υπόψη τα άλλα εγκεκριμένα μέτρα για την προώθηση του συντονισμού των οικονομικών πολιτικών. Η ΕΟΚΕ ζητεί το κεντρικό ζήτημα του εκσυγχρονισμού της οικονομικής διακυβέρνησης να συζητηθεί στο πλαίσιο της Διάσκεψης για το Μέλλον της Ευρώπης. Η προσαρμογή των διατάξεων της ΣΛΕΕ για την οικονομική διακυβέρνηση δεν θα πρέπει να αποτελεί ταμπού. Καθώς τα ερωτήματα για τη δημόσια συζήτηση (βλ. ενότητα 4) διατυπώνονται κατά τέτοιον τρόπο που να περιορίζεται η δυνατότητα πλήρους επισκόπησης, η ΕΟΚΕ εκθέτει τον γενικό προβληματισμό της στην παρούσα ενότητα του εγγράφου. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ μιας προσανατολισμένης προς την ευημερία οικονομικής διακυβέρνησης, στο πλαίσιο της οποίας δίνεται προτεραιότητα στην κοινωνική και οικονομική ευημερία των πολιτών, ώστε να μην μένει κανείς στο περιθώριο. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ ζητεί μια ισορροπημένη οικονομική πολιτική που να τονίζει τη σημασία και να δίνει την ίδια βαρύτητα σε ένα φάσμα βασικών στόχων οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής που είναι ιδιαιτέρως αλληλένδετοι, όπως η βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη, η πλήρης απασχόληση και οι ποιοτικές θέσεις εργασίας, η δίκαιη κατανομή του υλικού πλούτου, η δημόσια υγεία και η ποιότητα ζωής, η περιβαλλοντική βιωσιμότητα, η σταθερότητα των χρηματοπιστωτικών αγορών, η σταθερότητα των τιμών, οι ισορροπημένες εμπορικές σχέσεις, μια ανταγωνιστική κοινωνική οικονομία της αγοράς (5) και τα σταθερά δημόσια οικονομικά. Οι στόχοι αυτοί συνάδουν τόσο με τους στόχους που ορίζονται στο άρθρο 3 της Συνθήκης της ΕΕ όσο και με τους ισχύοντες Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ) του ΟΗΕ. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Όσον αφορά τα μέτρα πολιτικής, τα ανωτέρω σημαίνουν, πρώτον, την επίτευξη βιώσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης με την αύξηση της ζήτησης και, ως εκ τούτου, και της παραγωγής, μέσω της βιώσιμης κατανάλωσης και των παραγωγικών επενδύσεων· δεύτερον, την αντιμετώπιση των κοινωνικών ανισοτήτων μέσω ενός υψηλού επιπέδου κοινωνικής προστασίας, υψηλής ποιότητας θέσεων εργασίας και αξιοπρεπών μισθών εντός των κρατών μελών και της ΕΕ στο σύνολό της· τρίτον, αντιμετώπιση των κρίσεων στους τομείς του κλίματος και της υγείας μέσω της προώθησης δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων στην ψηφιακή τεχνολογία, την ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, την εξοικονόμηση ενέργειας, τις υποδομές, την κατάρτιση, την έρευνα και την ανάπτυξη. Τα σταθερά δημόσια οικονομικά και η ικανότητα τόνωσης της ζήτησης σε περιόδους οικονομικής ύφεσης είναι προς το συμφέρον όλων των κρατών μελών. Εντούτοις, οι στόχοι οικονομικής πολιτικής είναι ιδιαίτερα αλληλένδετοι και πολλές παράμετροι δεν είναι δυνατόν να κατευθύνονται σε εθνικό επίπεδο. Μια οικονομική διακυβέρνηση με γνώμονα την αλληλεγγύη θα πρέπει να βοηθάει τα κράτη μέλη να επιτυγχάνουν βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη και χρηματοδότηση και να καταστούν ανθεκτικά στις κρίσεις. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Η ΕΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι η οικονομική διακυβέρνηση που έχει υιοθετηθεί μέχρι στιγμής επικεντρώνεται κυρίως στην επίτευξη σταθερών δημόσιων οικονομικών με τη μείωση του δημόσιου ελλείμματος και χρέους. Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι η διαδικασία μακροοικονομικών ανισορροπιών (ΔΜΑ) και το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο ενδεχομένως να έχουν διαδραματίσει ρόλο στην προώθηση των ειδικών ανά χώρα συστάσεων που αποσκοπούν στην προώθηση των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων. Προκειμένου να εφαρμοστεί μια ισορροπημένη οικονομική πολιτική, θα είναι σημαντικό τα εργαλεία αυτά να εστιάζουν επίσης σε βασικούς στόχους οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής (βλ. σημείο 3.2) και να διαδραματίζουν πιο σημαντικό και αποτελεσματικό ρόλο σε κάθε μεταρρύθμιση της διακυβέρνησης. Στην ετήσια επισκόπηση της βιώσιμης ανάπτυξης λαμβάνονται υπόψη οι συνιστώσες του περιβάλλοντος, της παραγωγικότητας, της σταθερότητας και της δικαιοσύνης. Εντούτοις, εξακολουθεί να υφίσταται δικονομική ανισορροπία: η ετήσια επισκόπηση της βιώσιμης ανάπτυξης είναι μια μη δεσμευτική διαδικασία η οποία βασίζεται στην αρχή της κατονομασίας και της διαπόμπευσης, ενώ το ΣΣΑ προβλέπει διαδικασία με σαφώς καθορισμένες προθεσμίες και συγκεκριμένες κυρώσεις (βλ σημείο 4.7.1). |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Οι οικονομίες στις οποίες οι εθνικές δημοσιονομικές πολιτικές αναγνωρίζουν την ανάγκη δημιουργίας αποθεματικών εσόδων σε καιρούς ανάπτυξης, ενώ εξασφαλίζουν παράλληλα τις αναγκαίες επενδύσεις για τη μελλοντική ευημερία, θα είναι ανθεκτικότερες στην καταπολέμηση των δυσμενών επιπτώσεων μιας ενδεχόμενης οικονομικής ύφεσης. Μια ανεπαρκώς σχεδιασμένη και αναποτελεσματικά εφαρμοσθείσα ισοσκέλιση του προϋπολογισμού, ιδίως όταν αυτό συμβαίνει τη στιγμή που οι χώρες βρίσκονται ακόμη στο πρώιμο στάδιο της ανάκαμψης, κινδυνεύει να μειωθεί δραστικά το περιθώριο ελιγμών για τη δημοσιονομική πολιτική και, εάν πραγματοποιηθεί με μη συντονισμένο τρόπο εντός της ζώνης του ευρώ, θα οδηγήσει σε σημαντικές μειώσεις της ζήτησης σε άλλα κράτη μέλη. Στη ζώνη του ευρώ ειδικότερα, η εξισορρόπηση των εθνικών δημοσιονομικών πολιτικών είναι ιδιαίτερα σημαντική, δεδομένου ότι η νομισματική πολιτική, η πολιτική επιτοκίων και η πολιτική για τις συναλλαγματικές ισοτιμίες δεν είναι εφικτές σε επίπεδο κρατών μελών. Ορισμένα μέτρα ταυτόχρονης δημοσιονομικής εξυγίανσης σε ολόκληρη την ΕΕ παρέτεινε την οικονομική και χρηματοπιστωτική κρίση έως το 2014 και οι περικοπές κατά τη διάρκεια της οικονομικής ύφεσης προκάλεσαν μαζικές απώλειες για πολλούς ανθρώπους. Αν και οι κοινωνικοί δείκτες βελτιώθηκαν στο σύνολο της ζώνης του ευρώ την περίοδο 2014-2020, εξακολουθούν να βρίσκονται κάτω από τα προ της κρίσης επίπεδα σε αρκετές χώρες. Οι δημόσιες επενδύσεις μειώθηκαν επίσης από 3,7 % του ΑΕγχΠ το 2009 σε 2,7 % του ΑΕγχΠ το 2017. Επιπλέον, αυτό επηρέασε αρνητικά την αύξηση του ΑΕγχΠ και, ως εκ τούτου, και τον δείκτη δημόσιου χρέους προς το ΑΕγχΠ. Οι επιδεινούμενες επιπτώσεις της επιβραδυνόμενης ανάπτυξης πρέπει να συνυπολογιστούν καλύτερα από την Επιτροπή. Η ΕΟΚΕ παραπέμπει στις προηγούμενες συστάσεις της (6) όσον αφορά την αναθεώρηση των κανόνων, οι οποίες δεν έχουν ληφθεί υπόψη μέχρι σήμερα. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Η διασφάλιση της σταθερότητας των τιμών σήμερα και πολύ πιθανόν και στο εγγύς μέλλον σημαίνει ουσιαστικά την αποφυγή περισσότερο του αποπληθωρισμού και όχι τόσο του πληθωρισμού. Η νομισματική πολιτική είναι ζωτικής σημασίας για τη σταθερότητα των δημόσιων οικονομικών και της οικονομίας στο σύνολό της. Προκειμένου τα κράτη να μην βασίζονται αποκλειστικά στην αναχρηματοδότηση μέσω των χρηματοπιστωτικών αγορών, είναι αναγκαίο να εδραιωθεί ο προφανής ρόλος της ΕΚΤ ως δανειστή έσχατης ανάγκης. Στο πλαίσιο της κρίσης COVID-19, η ΕΟΚΕ επικροτεί τα μέτρα που έχει λάβει η ΕΚΤ για να διατηρήσει υπό έλεγχο τις τιμές των ομολόγων. Σε περίπτωση οικονομικής έκτακτης ανάγκης, η ΕΚΤ πρέπει να είναι έτοιμη να επεκτείνει την ποσοτική χαλάρωση. Εντούτοις, υπό το πρίσμα μιας ισορροπημένης οικονομικής πολιτικής, κρίνεται σκόπιμο να τεθεί για τη νομισματική πολιτική, εκτός από τον στόχο για τον πληθωρισμό, και ένας στόχος υπέρ της βιώσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης της νομισματικής πολιτικής. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Για την αντιμετώπιση της κρίσης COVID-19, πρέπει να υιοθετηθεί μια αποφασιστική και έκτακτη κοινή αντικυκλική πολιτική προσέγγιση με στόχο την πρόληψη της μαζικής ανεργίας και την παροχή υπηρεσιών γενικού συμφέροντος και δημόσιων υποδομών που θα διαθέτουν, όπου χρειάζεται, περισσότερους πόρους και προσωπικό, ιδίως όσον αφορά τα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης και ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης. Καθώς οι εμπειρίες που αποκομίσαμε από την οικονομική κρίση του 2008 και την κρίση της πανδημίας του 2020 μας υποχρεώνουν να συμπεράνουμε ότι στο μέλλον ενδέχεται να προκύψουν εξίσου κρίσιμες καταστάσεις, καθίσταται αναγκαία η εμβάθυνση της ΟΝΕ (βλ. σημείο 4.6). Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει ότι, ενόψει οιασδήποτε κρίσης, η ΕΕ πρέπει να αποδεικνύει ότι δεν είναι μόνο μια κοινότητα οικονομικών συμφερόντων, αλλά κυρίως μια κοινότητα που βασίζεται στην αλληλεγγύη (7). Η αρχή αυτή πρέπει να διέπει τις πολιτικές της ΕΕ καθώς και η αρχή της προαγωγής της ευημερίας των Ευρωπαίων πολιτών, σύμφωνα με τη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΣΕΕ) (8). |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί την ενεργοποίηση της γενικής ρήτρας διαφυγής του δημοσιονομικού πλαισίου, η οποία εισήχθη ευτυχώς ως επιλογή για όλα τα κράτη μέλη ως μέρος του «εξάπτυχου». Το ερώτημα είναι πόσο γρήγορα θα απαιτηθεί η επιστροφή στους «κανονικούς» δημοσιονομικούς κανόνες. Η ΕΟΚΕ προειδοποιεί κατά της ταχείας «επιστροφής στην κανονικότητα» η οποία θα μπορούσε να πυροδοτήσει μια νέα ύφεση. Αντί για την «επιστροφή στην ομαλότητα» η ΕΟΚΕ συνιστά «στροφή» προς ένα αναθεωρημένο πλαίσιο οικονομικής διακυβέρνησης, όπως αναφέρεται παρακάτω. |
| --- | --- |

3.8.

4.   Ειδικές παρατηρήσεις για τα θέματα που εντοπίστηκαν κατά τη δημόσια διαβούλευση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

Όπως επισημαίνεται στο σημείο 3.1, η ΕΟΚΕ τονίζει ότι τα ερωτήματα για τη δημόσια συζήτηση διατυπώνονται κατά τέτοιον τρόπο που να περιορίζεται η δυνατότητα πλήρους επισκόπησης. Οι παρακάτω συγκεκριμένες απαντήσεις θα πρέπει να εξεταστούν σε συνάρτηση με τις γενικές παρατηρήσεις της ΕΟΚΕ όσον αφορά το πλαίσιο οικονομικής διακυβέρνησης που παρουσιάζονται στο τμήμα 3 της παρούσας γνωμοδότησης.

4.1.   Βελτίωση του πλαισίου για την

  εξασφάλιση βιώσιμων δημόσιων οικονομικών

  μακροπρόθεσμα και

  εξάλειψη των μακροοικονομικών ανισορροπιών

| 4.1.1. | Η Επιτροπή εξακολουθεί να υποστηρίζει ένα αποτελεσματικό προληπτικό σκέλος και την ταχεία εφαρμογή των συστάσεων δημοσιονομικής πολιτικής χωρίς να παρέχει λύσεις στις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν ορισμένα κράτη μέλη και χωρίς να αντιμετωπίζει τις επιπτώσεις σε άλλους βασικούς οικονομικούς στόχους. Η επίτευξη τιμής αναφοράς για το χρέος έχει αποδειχθεί εξαιρετικά δύσκολη, ιδίως σε υπερχρεωμένες χώρες με χαμηλή ανάπτυξη, χαμηλό πληθωρισμό και υψηλό κόστος χρηματοδότησης του χρέους. Η μείωση των τρεχουσών δαπανών και των δημόσιων επενδύσεων με στόχο τη συμμόρφωση με τον μεσοπρόθεσμο στόχο επιφέρει σημαντικές επιπτώσεις, όπως μείωση των κοινωνικών δαπανών, λιγότερες θέσεις εργασίας και χαμηλότερη οικονομική ανάπτυξη. Ωστόσο, η τρέχουσα οικονομική κρίση κρούει τον κώδωνα του κινδύνου σε ό,τι αφορά τη δημιουργία δημοσιονομικών περιθωρίων για μια αντικυκλική δημοσιονομική πολιτική. |
| --- | --- |

4.1.1.

| 4.1.2. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η εξασφάλιση βιώσιμης χρηματοδότησης δεν θα επιτευχθεί μέσω αυστηρότερων διαδικασιών, αλλά υιοθετώντας άλλες προοπτικές όσον αφορά την οικονομική πολιτική. Το πλαίσιο διακυβέρνησης της ΕΕ έχει να διαδραματίσει ουσιώδη ρόλο εξασφαλίζοντας στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να σημειώσουν πρόοδο όσον αφορά την ενίσχυση των δημόσιων οικονομικών τους και παρέχοντάς τους στήριξη για την επίτευξη μακροπρόθεσμης ισορροπίας μεταξύ των δημόσιων δαπανών και εσόδων. Πρώτον, η οικονομική πολιτική χρειάζεται να επικεντρώνεται στη βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη και να λαμβάνει υπόψη τους δημοσιονομικούς πολλαπλασιαστές. Όταν το ΑΕγχΠ μειώνεται, η παροχή δημοσιονομικών κινήτρων μπορεί να αυξήσει το εισόδημα και να μειώσει τον δείκτη δημόσιου χρέους προς το ΑΕγχΠ. Η υψηλότερη ανάπτυξη αφήνει περιθώρια για περισσότερες επενδύσεις και επαρκή χρηματοδότηση του κοινωνικού πυλώνα και, ως εκ τούτου, κινητοποιεί τη ζήτηση. Στο πλαίσιο αυτό, μια περαιτέρω ανάλυση για τον καθορισμό του κατά πόσο οι βελτιώσεις των δημοσιονομικών δεικτών οφείλονται στο πλαίσιο οικονομικής διακυβέρνησης ή σε ευνοϊκές οικονομικές εξελίξεις θα μπορούσε επίσης να βοηθήσει. |
| --- | --- |

4.1.2.

| 4.1.3. | Δεύτερον, πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στην αύξηση των εσόδων παρά στη μείωση των δαπανών. Η πίεση που ασκείται για μείωση των φόρων επί των κινητών συντελεστών παραγωγής, σε συνδυασμό με την επιθετική φοροαποφυγή και φοροδιαφυγή, περιορίζει τον σχεδιασμό των εσόδων και στρεβλώνει τον ανταγωνισμό. Εκτός αυτού, δημιουργεί επίσης πίεση για μείωση των δαπανών στον κοινωνικό και τον εκπαιδευτικό τομέα και στον τομέα της υγείας, γεγονός που συχνά θεωρείται ως ο ευκολότερος τρόπος για τη μείωση του χρέους βραχυπρόθεσμα. Προκειμένου να διασφαλιστεί ένας βιώσιμος δημόσιος προϋπολογισμός με δίκαιο τρόπο, η έλλειψη αυτή θα πρέπει να αντιμετωπιστεί μέσω συντονισμένων φορολογικών πολιτικών. Η καταπολέμηση της φοροδιαφυγής αποτελεί ήδη σημαντική ελάφρυνση της πίεσης που ασκείται στους δημόσιους προϋπολογισμούς. Εντούτοις, το ετήσιο έλλειμμα μόνο από τη φοροδιαφυγή και τη φοροαποφυγή στον τομέα του ΦΠΑ εκτιμάται ότι ανέρχεται σε 147 δισεκατομμύρια ευρώ (9), ενώ το άθροισμα των ελλειμμάτων όλων των κρατών μελών της ΕΕ το 2018 ανήλθε σε 114 δισεκατομμύρια ευρώ. |
| --- | --- |

4.1.3.

| 4.1.4. | Τρίτον, τα πλεονάσματα και τα ελλείμματα θα πρέπει να αντιμετωπίζονται με την ίδια σοβαρότητα στο πλαίσιο της οικονομικής διακυβέρνησης. Αυτός είναι ο μόνος τρόπος για να ξεπεραστούν οι ανισορροπίες μεταξύ των χωρών. Επικροτούνται οι εκτιμήσεις της Επιτροπής, σύμφωνα με την οποία, η εξισορρόπηση των ισοζυγίων τρεχουσών συναλλαγών στη ζώνη του ευρώ, συμπεριλαμβανομένων των ελλειμμάτων και των πλεονασμάτων, θα συμβάλει στην ανοδική σύγκλιση και θα έχει θετικό αντίκτυπο στην ονομαστική ανάπτυξη. Πράγματι, ενώ ορισμένες χώρες θα έπρεπε να έχουν μειώσει τα πλεονάσματα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών εφαρμόζοντας πιο επεκτατικές πολιτικές οι οποίες αποσκοπούν στην τόνωση της εγχώριας ζήτησης, δεν το έπραξαν. Από την άλλη πλευρά, άλλες χώρες με διαρθρωτικές ανισορροπίες λόγω των χαμηλών επιπέδων παραγωγικότητας και ανταγωνιστικότητας θα έπρεπε να είχαν ενισχύσει τις επενδύσεις στην κατάρτιση, αυξήσει τις δαπάνες στον τομέα της έρευνας και της ανάπτυξης και να είχαν αναβαθμίσει τις παραγωγικές δραστηριότητες. Ωστόσο, οι περιορισμένοι χρηματοδοτικοί πόροι δεν επέτρεψαν την επίτευξη αυτών των στόχων. |
| --- | --- |

4.1.4.

| 4.1.5. | Ένα ευπρόσδεκτο βήμα προς αυτήν την κατεύθυνση είναι η συμπερίληψη προσαρμογών, όσον αφορά την απασχόληση και τις κοινωνικές εξελίξεις, στη διαδικασία μακροοικονομικών ανισορροπιών (ΔΜΑ). Παρά το πεδίο εφαρμογής της διαδικασίας μακροοικονομικών ανισορροπιών, η σχετική εποπτεία παραμένει συνδεδεμένη με πτυχές που η Επιτροπή θεωρεί σημαντικές για τη μακροοικονομική σταθερότητα, όπως η παραγωγικότητα και η ανταγωνιστικότητα. Η προοπτική αυτή είναι υπερβολικά περιορισμένη, δεδομένου του γεγονότος ότι οι ανισορροπίες στον κοινωνικό τομέα απειλούν και τη μακροοικονομική σταθερότητα. Για παράδειγμα, η υψηλή ανεργία συνοδεύεται από αρνητικές επιπτώσεις στην οικονομική ζήτηση, στη χρηματοδότηση (δανειακές ζημίες) και στους κρατικούς προϋπολογισμούς. Ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δοθεί στη συσσώρευση των μισθολογικών αυξήσεων έναντι της παραγωγικότητας της εργασίας σε 15 κράτη μέλη από το 2010. Οι περιβαλλοντικές πτυχές απουσιάζουν, μολονότι οι αρνητικές επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης στη μακροοικονομική βιωσιμότητα ενδέχεται να είναι τεράστιες. |
| --- | --- |

4.1.5.

4.2.   Υπεύθυνες

  δημοσιονομικές πολιτικές

  για τη διασφάλιση μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας και επίτευξη βραχυπρόθεσμης σταθεροποίησης

| 4.2.1. | Ο επανασχεδιασμός του προληπτικού σκέλους θα πρέπει να διασφαλίζει ότι οι αυτόματοι σταθεροποιητές μπορούν να λειτουργούν σε δυσχερείς περιόδους. Η πρόθεση αυτή είναι ευπρόσδεκτη, αλλά πάραυτα εξακολουθούν να εφαρμόζονται πολιτικές ενισχυτικές των κυκλικών τάσεων. Οι κύριοι λόγοι για τους οποίους αυτό συμβαίνει είναι οι μακροχρόνιες οικονομικές δυσκολίες που υφίστανται σε πολλά κράτη μέλη, οι οποίες κατέστησαν δύσκολη την εφαρμογή μιας αντικυκλικής δημοσιονομικής πολιτικής. Μια άλλη αιτία ήταν τα σοβαρά προβλήματα που έχουν προκύψει όσον αφορά τους δείκτες, όπως η αβεβαιότητα σχετικά με τον τρόπο καθορισμού του παραγωγικού κενού και των διαφόρων μεθόδων εκτίμησης του δυνητικού ΑΕγχΠ στις διάφορες χώρες. Οι πολύπλοκες ωστόσο διαδικασίες εκτίμησης του διαρθρωτικού ισοζυγίου δημιουργούν προβλήματα, με συνέπεια τα αποτελέσματα να υποβάλλονται επανειλημμένα σε εκτεταμένες διορθώσεις (10). Εντούτοις, το ίδιο το ΑΕγχΠ είναι επίσης αποτέλεσμα στατιστικών εκτιμήσεων οι οποίες υπόκεινται σε σφάλματα και σημαντικές αναδρομικές αναθεωρήσεις. Επιπλέον, δεν υπάρχει δυνατότητα άμεσου επηρεασμού αυτών των δεικτών μέσω μέτρων πολιτικής. Η ΕΟΚΕ συνιστά θερμά τον σημαντικό μετριασμό της επιρροής που ασκούν οι δείκτες αυτοί στην ανάπτυξη της τρέχουσας οικονομικής πολιτικής και, ειδικότερα, την εγκατάλειψη της έννοιας των διαρθρωτικών ισοζυγίων προϋπολογισμού. |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | Εναλλακτικά, ένας δείκτης, ο οποίος αποτυπώνει τη σχέση μεταξύ των τάσεων δαπανών και εσόδων με μεσοπρόθεσμο χρονικό ορίζοντα, θα μπορούσε να καταστεί πιο συναφής. Για παράδειγμα, η αύξηση των ονομαστικών δαπανών μπορεί να προσαρμοστεί στον μεσοπρόθεσμο ρυθμό αύξησης της δυνητικής παραγωγής συν τον στόχο της ΕΚΤ για τον πληθωρισμό, με διόρθωση των μέτρων διακριτικής ευχέρειας στο σκέλος των εσόδων. Ωστόσο, ανεξάρτητα από τον τρόπο σχεδιασμού τους, οι δημοσιονομικοί κανόνες μπορούν πάντα να οδηγήσουν σε δυσμενή σενάρια. Ως εκ τούτου, οι αποκλίσεις δεν θα πρέπει να επιφέρουν αυτόματες συνέπειες, αλλά να ενεργοποιούν μια πιο διεξοδική τεχνική ανάλυση, στο πλαίσιο της οποίας θα λαμβάνονται υπόψη όλοι οι βασικοί στόχοι της οικονομικής πολιτικής και μια διαδικασία λήψης αποφάσεων στην οποία θα συμμετέχουν οι σχετικοί ενδιαφερόμενοι φορείς (βλ. σημείο 4.4). Τέλος, οι αιτίες των δημοσιονομικών ελλειμμάτων έχουν πολυδιάστατο χαρακτήρα. Θα πρέπει να συνεκτιμούνται οι ιδιαιτερότητες των χωρών, η συνολική οικονομική κατάσταση και οι σύνθετες αλληλεπιδράσεις των στόχων οικονομικής πολιτικής. |
| --- | --- |

4.2.2.

4.3.   Κίνητρα για

  βασικές μεταρρυθμίσεις και επενδύσεις

  για την αντιμετώπιση των οικονομικών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών προκλήσεων με παράλληλη διατήρηση διασφαλίσεων έναντι των κινδύνων βιωσιμότητας

| 4.3.1. | Παρά τη ρήτρα επενδύσεων και διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων που περιλαμβάνεται στο ΣΣΑ, δεν κατέστη δυνατό να μειωθεί το επίπεδο των δημόσιων επενδύσεων σε περιόδους δημοσιονομικής εξυγίανσης. Παρόλο που είναι εύλογο να καταστεί η εφαρμογή των δημοσιονομικών κανόνων πιο ευέλικτη, έχει αποδειχθεί ότι το μέτρο αυτό είναι ανεπαρκές. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ συνιστά την εφαρμογή του «χρυσού κανόνα» για τις δημόσιες επενδύσεις με στόχο την προστασία της παραγωγικότητας και της κοινωνικής και οικολογικής βάσης για την ευημερία των μελλοντικών γενεών. Αυτό σημαίνει ότι οι μελλοντικές καθαρές επενδύσεις εξαιρούνται από τον υπολογισμό των συναφών δεικτών ελλείμματος. Δεν είναι κατανοητό γιατί, σε αντίθεση με τις ιδιωτικές επενδύσεις, δεν εφαρμόζεται η απόσβεση των δημόσιων επενδύσεων για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, που καθορίζεται με βάση τη λειτουργική διάρκεια ζωής του περιουσιακού στοιχείου. |
| --- | --- |

4.3.1.

| 4.3.2. | Απαιτούνται δημόσια περιουσιακά στοιχεία προκειμένου να διασφαλιστεί η ευημερία και να δημιουργηθούν μελλοντικά εισοδήματα και ανταγωνιστικότητα μακροπρόθεσμα. Αυτό ισχύει ιδίως για την υλοποίηση της Πράσινης Συμφωνίας και για την εξασφάλιση σύγχρονων υποδομών στον τομέα της υγείας, της εκπαίδευσης και της τεχνολογίας. Καθότι με αυτόν τον τρόπο εξασφαλίζεται η οικονομική, κοινωνική και περιβαλλοντική βιωσιμότητα και για τις μελλοντικές γενιές, οι οποίες θα αποκομίσουν οφέλη από τις δυνητικές αποδόσεις. Θα πρέπει να αναμένεται ότι αυτές οι γενιές θα συμβάλουν στη χρηματοδότηση των εν λόγω επενδύσεων. Οι μακροοικονομικές ανισορροπίες μπορούν επίσης να αμβλυνθούν μέσω καίριων μελλοντικών επενδύσεων. Επιπλέον, οι δημόσιες επενδύσεις αποτελούν σημαντικό μέσο για την προώθηση μιας αντικυκλικής, αλλά φιλοαναπτυξιακής, πολιτικής, ενώ η τόνωση της ζήτησης ενισχύει τη βραχυπρόθεσμη βιώσιμη ανάπτυξη. |
| --- | --- |

4.3.2.

| 4.3.3. | Η ΕΟΚΕ συνιστά επίσης την κατάρτιση κοινού στρατηγικού επενδυτικού σχεδίου, το πεδίο εφαρμογής του οποίου θα πρέπει να εκτείνεται από την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης έως την ανάπτυξη των τεχνολογικών τομέων και από την υποστήριξη των διαρθρωτικών αλλαγών στους παραδοσιακούς βιομηχανικούς τομείς έως τον εκσυγχρονισμό των κοινωνικών υπηρεσιών. Η ΕΟΚΕ επικροτεί την εξαγγελθείσα ενίσχυση του InvestEU, τη δημιουργία ενός μηχανισμού στρατηγικών επενδύσεων και ενός μέσου φερεγγυότητας, καθώς και το σχεδιαζόμενο μέσο ανάκαμψης και την παροχή χρηματοδότησης από την ΕΤΕπ που συμφωνήθηκε τον Απρίλιο 2020. Όπως πάντα, οι κρατικές ενισχύσεις και εγγυήσεις πρέπει να είναι διαφανείς και να αξιολογούνται σε συνάρτηση με τις κοινωνικές, περιβαλλοντικές και τις δημοσιονομικές ανησυχίες. |
| --- | --- |

4.3.3.

4.4.   Ένα

  απλούστερο

  και πιο διαφανές

  πλαίσιο της ΕΕ

  το οποίο εστιάζει στην εποπτεία των κρατών μελών που αντιμετωπίζουν πιο

  πιεστικές προκλήσεις

  και το οποίο διασφαλίζει τον

  ποιοτικό διάλογο

| 4.4.1. | Το σύνθετο ισχύον ρυθμιστικό πλαίσιο αντικατοπτρίζει τη δυσκολία κάλυψης ενός ευρέος φάσματος εξελίξεων μέσω ενός ενιαίου συνόλου κανόνων. Εναλλακτικά, η ΕΟΚΕ συνιστά τη θέσπιση σαφούς συνόλου δεικτών και την εκπόνηση λεπτομερούς ανάλυσης σε περίπτωση σημαντικών αποκλίσεων από αυτούς που θα καλύπτει όλα τα κράτη μέλη τόσο όσον αφορά τα πλεονάσματα όσο και τα ελλείμματα. Οι χρηματικές κυρώσεις, ιδίως στο πλαίσιο των διαδικασιών υπερβολικού ελλείμματος, αποτελούν αντίφαση. Το σχετικό με την εντιμότητα κόστος μπορεί να επηρεάσει περαιτέρω την πιστοληπτική ικανότητα και την ανταγωνιστικότητα. Οι κυρώσεις συμβάλλουν επίσης στην αύξηση των φυγόκεντρων δυνάμεων και η εμβάθυνση της ΟΝΕ δεν θα μπορέσει να επιτευχθεί χωρίς αλληλεγγύη. Η οικονομική διακυβέρνηση θα πρέπει να υλοποιείται κατά τρόπο ώστε να μην τιμωρεί ένα κράτος μέλος, αλλά να του επιτρέπει να επιτυγχάνει βιώσιμα δημόσια οικονομικά. |
| --- | --- |

4.4.1.

| 4.4.2. | Η οικονομική διακυβέρνηση αντί να ασχολείται με την παροχή διαφόρων κινήτρων θα πρέπει να βασίζεται σε μια ισορροπημένη τεχνική αξιολόγηση, η οποία λαμβάνει υπόψη όλους τους βασικούς στόχους της οικονομικής πολιτικής, και σε μια ευρεία δημοκρατική και διαφανή διαδικασία λήψης αποφάσεων. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θα πρέπει στο πλαίσιο της οικονομικής διακυβέρνησης να αναλάβει πολύ πιο εξέχοντα ρόλο στις εν εξελίξει αποφάσεις. Δεδομένου ότι πολλές πτυχές του ΣΣΑ αφορούν μόνο τη ζώνη του ευρώ, θα μπορούσε να συγκροτηθεί μια ειδική ομάδα αρμόδια για θέματα ΟΝΕ εντός του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Οι αποφάσεις του Eurogroup θα πρέπει να καταστούν πιο διαφανείς. |
| --- | --- |

4.4.2.

| 4.4.3. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει επίσης την ανάγκη μεγαλύτερης συμμετοχής της κοινωνίας των πολιτών στη διαδικασία λήψης οικονομικών αποφάσεων σε επίπεδο ΕΕ και, ως εκ τούτου, τονίζει τη σημασία του κοινωνικού διαλόγου. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, μπορεί να θεσπιστεί μια ισορροπημένη οικονομική πολιτική, στο πλαίσιο της οποίας υπάρχει εξισορρόπηση των συμφερόντων και λαμβάνονται καλύτερα υπόψη οι βασικές ανάγκες. Δεδομένου του οικονομικού και του κοινωνικού της προσανατολισμού, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι είναι το πλέον αρμόδιο όργανο της ΕΕ για να συμβάλει σε μια τέτοια προσέγγιση από τη βάση προς την κορυφή. Ωστόσο, τόσο στον τίτλο VIII της ΣΛΕΕ για την «Οικονομική και νομισματική πολιτική» όσο και στις διατάξεις για τον οικονομικό διάλογο που περιλαμβάνονται στους κανόνες του «εξάπτυχου» και του «δίπτυχου» δεν γίνεται αναφορά στην ΕΟΚΕ. Η παράλειψη αυτή θα πρέπει να διορθωθεί σε οιεσδήποτε μελλοντικές αλλαγές στις διατάξεις της ΣΛΕΕ για την οικονομική διακυβέρνηση, στο «εξάπτυχο» και στο «δίπτυχο». |
| --- | --- |

4.4.3.

| 4.4.4. | Σε περίπτωση σημαντικών αποκλίσεων από τους δείκτες που αντιπροσωπεύουν τους στόχους της οικονομικής πολιτικής, θα πρέπει να ακολουθεί πιο λεπτομερής ανάλυση, καθώς και συζήτηση επί ισότιμης βάσης με το ενδιαφερόμενο κράτος μέλος σχετικά με τα αίτια των ανισορροπιών και τη δρομολόγηση θετικών κινήτρων. Το βασικό κριτήριο για τις συστάσεις πρέπει να είναι η προώθηση της βιώσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης. Η αντιμετώπιση των αποκλίσεων, για παράδειγμα, από τα κριτήρια του ελλείμματος με την πρόταση, λόγου χάριν, μιας πράσινης βιομηχανικής πολιτικής, είναι προς το συμφέρον της ίδιας της χώρας και καθιστά την επιβολή κυρώσεων περιττή. |
| --- | --- |

4.4.4.

4.5.   
  Εθνικά δημοσιονομικά πλαίσια

  και η αλληλεπίδρασή τους με το δημοσιονομικό πλαίσιο της ΕΕ

| 4.5.1. | Οι δημοσιονομικοί κανόνες του Δημοσιονομικού Συμφώνου και τα «φρένα στα χρέη» που κατοχυρώνονται συνταγματικά σε ορισμένα κράτη είναι λιγότερο ευέλικτοι από την οικονομική διακυβέρνηση σε επίπεδο ΕΕ. Αυτό μπορεί όχι μόνο να οδηγήσει σε πολυπλοκότητα και αποκλίσεις, αλλά και σε αντιπαραγωγικό δεσμευτικό χαρακτήρα της δημοσιονομικής πολιτικής. Επίσης, σε επίπεδο κρατών μελών, ένας ισοσκελισμένος προϋπολογισμός θα πρέπει να αποτελεί μέρος μιας προσανατολισμένης προς τον ανταγωνισμό οικονομικής πολιτικής. |
| --- | --- |

4.5.1.

4.6.   Συνεκτίμηση της

  διάστασης της


  ζώνης του ευρώ

  και του θεματολογίου για την

  εμβάθυνση της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης

| 4.6.1. | Η ΕΟΚΕ συμμερίζεται πλήρως την άποψη της Επιτροπής ότι η αποτελεσματικότητα της οικονομικής διακυβέρνησης θα πρέπει να βελτιωθεί μέσω της εμβάθυνσης της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης. Η ΕΟΚΕ προτείνει την ενίσχυση της νομισματικής πολιτικής / του χρηματοπιστωτικού, του οικονομικού, του κοινωνικού και του πολιτικού πυλώνα με ισορροπημένο τρόπο (11). Συνολικά, θα πρέπει να καταρτιστεί ένα σχέδιο για την εμβάθυνση της ζώνης του ευρώ το οποίο να υπερβαίνει τα όρια που κατοχυρώνονται στη Συνθήκη του Μάαστριχτ. Οι προσπάθειες πρέπει να επικεντρωθούν άμεσα στους καίριους στόχους της οικονομικής πολιτικής για μια καλά προσανατολισμένη στην ευημερία οικονομική πολιτική. Τα κράτη μέλη που δεν έχουν ακόμη ενταχθεί στη ζώνη του ευρώ θα πρέπει να προσχωρήσουν σε αυτήν το συντομότερο δυνατόν. Υπό το πρίσμα των τρεχουσών εξελίξεων, πρέπει να δοθεί ύψιστη προτεραιότητα στον στόχο της οικονομικής ανάκαμψης. |
| --- | --- |

4.6.1.

| 4.6.2. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η Επιτροπή αναφέρει επανειλημμένα, ότι ελλείψει κεντρικής δημοσιονομικής ικανότητας με χαρακτηριστικά σταθεροποίησης, η ικανότητα καθοδήγησης του δημοσιονομικού προσανατολισμού παραμένει περιορισμένη. Στο παρελθόν, η ΕΟΚΕ έχει τονίσει ότι η ενισχυμένη δημοσιονομική ικανότητα είναι καίριας σημασίας για την ορθή διαχείριση της ΟΝΕ. Υπάρχει ανάγκη για μια κοινή αντικυκλική οικονομική πολιτική που να στηρίζει τις αντίστοιχες εθνικές πολιτικές. Πρέπει να καθιερωθεί μια λειτουργία σταθεροποίησης, η οποία θα παρέχει χρηματοδοτική συνδρομή υπό όρους οι οποίοι θα συνάδουν με τους ΣΒΑ και τον ευρωπαϊκό πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων. Εάν ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας (ΕΜΣ) χρησιμοποιηθεί για αυτόν τον σκοπό, η παρέμβασή του δεν θα πρέπει να δεσμεύεται από όρους που βλάπτουν τη βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη. |
| --- | --- |

4.6.2.

| 4.6.3. | Η ΕΟΚΕ στηρίζει σθεναρά την ιδέα εκκίνησης της ανάκαμψης με βάση την αλληλεγγύη, όπως ορίζεται στο ψήφισμά της του Ιουνίου 2020 (12). Μακροπρόθεσμα, ένα μέσο στηριζόμενο από κοινές εγγυήσεις από τις χώρες της ζώνης του ευρώ θα μπορούσε να συμβάλει στη μείωση των δημοσιονομικών ανισορροπιών. Ωστόσο, το μέσο αυτό μπορεί μόνον να αποτελέσει ασφαλές περιουσιακό στοιχείο (safe asset) και ανθεκτικό έναντι σοβαρών κρίσεων που επηρεάζουν τη ζώνη του ευρώ στο σύνολό της μόνον εάν τα δημόσια έσοδα δεν υπονομευθούν περαιτέρω από τη φοροδιαφυγή. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ συνιστά την εφαρμογή συνοδευτικών μέτρων για την αντιμετώπιση του επιθετικού φορολογικού σχεδιασμού και της φοροδιαφυγής. Ένα ασφαλές περιουσιακό στοιχείο θα πρέπει να εκδίδεται από μηχανισμούς που βρίσκονται υπό δημοκρατικό έλεγχο και να εστιάζει στη παροχή στήριξης για την επίτευξη κοινωνικής προόδου και βιωσιμότητας. Τα κοινά κυβερνητικά ομόλογα θα μπορούσαν επίσης να αμβλύνουν την ευπάθεια του χρηματοπιστωτικού τομέα. |
| --- | --- |

4.6.3.

| 4.6.4. | Οι χρηματοπιστωτικές αγορές και τα δημόσια οικονομικά είναι ιδιαίτερα αλληλένδετα. Οι χρηματοπιστωτικές κρίσεις έχουν καταδείξει ότι οι συμμετέχοντες στις αγορές έχουν τη δυνατότητα να εντείνουν την αστάθεια αυξάνοντας το κόστος δανεισμού για τις κυβερνήσεις που αντιμετωπίζουν δυσκολίες. Στο πλαίσιο ενός φαύλου κύκλου, η κυβέρνηση ενδεχομένως να αναγκαστεί να αυξήσει το χρέος για την ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών, γεγονός που θα έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση της εμπιστοσύνης στα δημόσια οικονομικά και της αξίας των ομολόγων, ασκώντας κατ’ αυτόν τον τρόπο εκ νέου πίεση στις τράπεζες. Η προσπάθεια αποτροπής αυτών των κινδύνων μέσω της επιβολής κυρίως περιοριστικών δημοσιονομικών κανόνων δημιουργεί ακόμη μεγαλύτερες πιέσεις για τους δημόσιους προϋπολογισμούς. Προκειμένου να μετριαστεί αποτελεσματικά ο κίνδυνος για τις χρηματοπιστωτικές αγορές, η τραπεζική ένωση και η Ένωση Κεφαλαιαγορών θα πρέπει επίσης να ενισχυθούν δίνοντας προτεραιότητα στην αποτελεσματική ρύθμιση. Άλλωστε, η δημοσιονομική σταθερότητα θα τεθεί σε κίνδυνο εκτός και εάν περιοριστούν οι συστημικοί κίνδυνοι που συνδέονται με τις χρηματοπιστωτικές αγορές. Τέλος, ο διεθνής ρόλος του ευρώ χρειάζεται να ενισχυθεί με βάση μια σταθερή, οικονομικά ισχυρή και κοινωνικά ισόρροπη ΟΝΕ· |
| --- | --- |

4.6.4.

4.7.   Αλληλεπίδραση μεταξύ του ΣΣΑ και της ΔΜΑ στο πλαίσιο του
  Ευρωπαϊκού Εξαμήνου

| 4.7.1. | Γενική πρόθεση είναι τόσο το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο, σε συνδυασμό με την Επισκόπηση της Βιώσιμης Ανάπτυξης, όσο και η οικονομική διακυβέρνηση να βασίζονται στους στόχους μιας οικονομικής πολιτικής με επίκεντρο την ευημερία. Με αυτόν τον τρόπο και συνδυαστικά με μια πιο δημοκρατική προσέγγιση, το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο θα καταστεί πιο δεσμευτικό. Ένας ολοκληρωμένος πίνακας δεικτών, ο οποίος να αντικατοπτρίζει όλους τους κοινωνικούς, περιβαλλοντικούς και οικονομικούς στόχους, μπορεί να συμβάλει στην καθιέρωση μιας ισορροπημένης προσέγγισης. |
| --- | --- |

4.7.1.

Βρυξέλλες, 18 Σεπτεμβρίου 2020.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Luca JAHIER

---

(1)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Το μέλλον του Ταμείου Αλληλεγγύης της Ευρωπαϊκής Ένωσης» (ΕΕ C 181 της 21.6.2012, σ. 52).

1

«Το μέλλον του Ταμείου Αλληλεγγύης της Ευρωπαϊκής Ένωσης»

(2)  Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση, άρθρο 3 παράγραφος 1

2

(3)  Ψήφισμα με θέμα τις Προτάσεις της ΕΟΚΕ για την ανασυγκρότηση και την ανάκαμψη μετά την κρίση της νόσου COVID-19
  (
  ΕΕ C 311 της 18.9.2020, σ. 1).

3

Προτάσεις της ΕΟΚΕ για την ανασυγκρότηση και την ανάκαμψη μετά την κρίση της νόσου COVID-19

(

(4)  Μέχρι στιγμής, η διαδικασία αυτή δεν εφαρμόστηκε ποτέ, είτε επειδή η Επιτροπή δήλωσε ικανοποιημένη με τις μεταρρυθμίσεις που πρότεινε το ενδιαφερόμενο κράτος μέλος, είτε επειδή θεώρησε ότι είναι πολιτικά ανέφικτο να εφαρμοστεί. [βλ. The EU Semester for economic policy coordination: A reflection paper (Το Εξάμηνο της ΕΕ για τον συντονισμό της οικονομικής πολιτικής: έγγραφο προβληματισμού), Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, Οκτώβριος 2019, PE 624.440].

4

The EU Semester for economic policy coordination: A reflection paper

(5)  Βλ. την έννοια της ανταγωνιστικότητας όπως περιγράφεται στη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Εθνικά συμβούλια ανταγωνιστικότητας» (ΕΕ C 177 της 18.5.2016, σ. 35).

5

«Εθνικά συμβούλια ανταγωνιστικότητας»

(6)  Βλ. γνωμοδοτήσεις της ΕΟΚΕ με θέμα «Επανεξέταση της οικονομικής διακυβέρνησης» (ΕΕ C 268 της 14.8.2015, σ. 33), και «Δέσμη μέτρων για την Οικονομική και Νομισματική Ένωση» (ΕΕ C 262 της 25.7.2018, σ. 28).

6

(7)  Βλέπε υποσημείωση 1.

7

(8)  Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση, άρθρο 3 παράγραφος 1.

8

(9)  COM(2019) 8 final, σ. 4.

9

(10)  Η αβεβαιότητα που χαρακτηρίζει το εκτιμώμενο διαρθρωτικό ισοζύγιο μπορεί να διαπιστωθεί βάσει του παραδείγματος της Γερμανίας: σύμφωνα με εκτιμήσεις της Επιτροπής του Μαΐου 2017, το διαρθρωτικό ισοζύγιο μειώθηκε κατά 0,25 % μεταξύ 2016 και 2017. Τον Μάιο του 2018, η αναθεώρηση αυτών των εκτιμήσεων κατέδειξε αύξηση κατά 0,35 % μεταξύ 2016 και 2017, με αποτέλεσμα την προσαρμογή του διαρθρωτικού ισοζυγίου κατά 0,6 % των δυνητικών οικονομικών επιδόσεων. Πρόκειται για πολύ ισχυρή προσαρμογή, λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι η Γερμανία είναι μια σχετικά σταθερή οικονομία και το ότι δεν σημειώθηκαν μεγάλοι κλυδωνισμοί κατά το 2017.

10

(11)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Μια νέα θεώρηση της ολοκλήρωσης της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης» (EE C 353 της 18.10.2019, σ. 32).

11

«Μια νέα θεώρηση της ολοκλήρωσης της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης»

(12)  Βλέπε υποσημείωση 3.

12

---

| 11.12.2020 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 429/236 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 429/236

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέματα «Τροποποιημένη πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τον καθορισμό κοινών διατάξεων για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+, το Ταμείο Συνοχής, το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας, και δημοσιονομικών κανόνων για τα εν λόγω Ταμεία και για το Ταμείο Ασύλου και Μετανάστευσης, το Ταμείο Εσωτερικής Ασφάλειας και το Μέσο για τη Διαχείριση των Συνόρων και των Θεωρήσεων»

[COM(2020) 450 final — 2018/0196 (COD)]

και

«Τροποποιημένη πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης και το Ταμείο Συνοχής»

[COM(2020) 452 final — 2018/0197 (COD)]

(2020/C 429/29)

| Εισηγητής: | ο κ. Mihai IVAŞCU |
| --- | --- |

Εισηγητής:

ο κ. Mihai IVAŞCU

| Αίτηση γνωμοδότησης | Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 8.6.2020, 10.6.2020
  Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 17.6.2020 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρα 177, 178 και 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| Αρμόδιο τμήμα | Οικονομική και Νομισματική Ένωση, Οικονομική και Κοινωνική Συνοχή |
| Έγκριση από το τμήμα | 20.7.2020 |
| Έγκριση από την ολομέλεια | 18.9.2020 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 554 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 217/0/2 |

Αίτηση γνωμοδότησης

Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 8.6.2020, 10.6.2020

Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 17.6.2020

Νομική βάση

Άρθρα 177, 178 και 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Αρμόδιο τμήμα

Οικονομική και Νομισματική Ένωση, Οικονομική και Κοινωνική Συνοχή

Έγκριση από το τμήμα

20.7.2020

Έγκριση από την ολομέλεια

18.9.2020

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

554

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

217/0/2

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Μετά το άνευ προηγουμένου εξωγενές συμμετρικό πλήγμα εξαιτίας της πανδημίας COVID-19, οι προβλέψεις καταδεικνύουν σημαντική άνοδο της ανεργίας και της φτώχειας, ενώ μεγάλος αριθμός επιχειρήσεων θα πτωχεύσουν. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Η ΕΟΚΕ στηρίζει πλήρως την πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να αξιοποιήσει τον προϋπολογισμό της ΕΕ για να κινητοποιήσει επενδύσεις και να παράσχει οικονομική στήριξη προς ανάκαμψη μετά την έλευση της πανδημίας COVID-19. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Η κρίση λόγω της πανδημίας COVID-19 είχε ως αποτέλεσμα ασυντόνιστες ενέργειες αντιμετώπισης στα κράτη μέλη, αναλόγως των εθνικών και περιφερειακών ικανοτήτων τους. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι ορισμένες τροποποιήσεις στην πρόταση κανονισμού κοινών διατάξεων είναι απολύτως απαραίτητες και επαινεί την πρόθεση για επιπλέον απλούστευση και ευελιξία στα επτά ταμεία επιμερισμένης διαχείρισης. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η προτεινόμενη ευελιξία αποτελεί σωστή προσέγγιση σε μια τέτοια περίπλοκη οικονομική και κοινωνική κατάσταση και θα επιτρέψει στα κράτη μέλη να αξιοποιήσουν τα διαθέσιμα κεφάλαια όπου υπάρχουν μεγαλύτερες ανάγκες. Η ανάκαμψη μετά την έλευση της πανδημίας COVID-19 πρέπει να βασίζεται σε βιώσιμες αρχές και στη συσχέτιση των ενεργειών μεταξύ του ΕΤΠΑ, των ταμείων συνοχής και άλλων ευρωπαϊκών προγραμμάτων. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Από την άλλη πλευρά, η ΕΟΚΕ δηλώνει δυσαρεστημένη με τις αποκλίσεις στα διάφορα κράτη μέλη ως προς την ένταξη και τη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων και των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών στην προετοιμασία των συμφωνιών εταιρικής σχέσης και στην κατάρτιση και υλοποίηση προγραμμάτων, καθώς και στο πλαίσιο των επιτροπών παρακολούθησης. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στις περιφέρειες που έχουν πληγεί σοβαρά από την κρίση λόγω της νόσου COVID-19 και αντιμετωπίζουν τις περισσότερες δυσκολίες στην προσπάθεια βιώσιμης οικονομικής ανάκαμψης. Κύρια προτεραιότητα των ταμείων συνοχής πρέπει να είναι η κοινωνική ένταξη και η μείωση των ανισοτήτων τόσο μεταξύ κρατών μελών όσο και μεταξύ διαφορετικών περιφερειών. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι είναι απολύτως απαραίτητη η ευέλικτη επιμήκυνση του χρονοδιαγράμματος και στηρίζει την πρόταση να γίνουν οι μεταφορές κονδυλίων στην αρχή της περιόδου προγραμματισμού ή σε άλλο χρονικό σημείο κατά τη φάση υλοποίησης. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Επιπλέον, διασφαλίζοντας προσωρινά μέτρα που θα διευκολύνουν τη χρήση κονδυλίων των ταμείων σε εξαιρετικές περιστάσεις, θα αυξηθεί η εμπιστοσύνη στην οικονομία και θα διορθωθούν οι οικονομικές ανισορροπίες. Το αναμενόμενο υψηλό δημόσιο χρέος θα έχει έντονο αντίκτυπο στην οικονομία εάν δεν δοθεί ουσιαστική στήριξη με τη χρήση όλων των αναγκαίων μέσων. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι επιβάλλεται ευελιξία στον προϋπολογισμό της ΕΕ για την αντιμετώπιση των ανεπιθύμητων κραδασμών, ιδίως όσων δεν έχουν οικονομικό υπόβαθρο. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Η ΕΟΚΕ συστήνει να χαράξει η ΕΕ πολιτικές βελτίωσης της διασυνοριακής συνεργασίας σε καιρούς κρίσης. Τα βελτιωμένα πρωτόκολλα και η αυξημένη συνεργασία θα διευκολύνουν τη συντονισμένη και άμεση ευρωπαϊκή απόκριση σε κάθε είδους καταστροφή. |
| --- | --- |

1.10.

2.   Εισαγωγή και η νομοθετική πρόταση

| 2.1. | Πριν από δύο χρόνια, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε έναν κανονισμό κοινών διατάξεων (ΚΚΔ) (1) που περιελάμβανε νομοθετικές ρυθμίσεις αξιοποίησης των κονδυλίων για την πολιτική συνοχής της περιόδου 2021-2027. Το προταθέν νομοθετικό πλαίσιο εξασφάλιζε περισσότερη απλούστευση, μεγαλύτερη ευελιξία στην αντιμετώπιση αναδυόμενων αναγκών και αποδοτικότερη χρήση των χρηματοδοτικών μέσων. Το κείμενο συζητήθηκε με τα κράτη μέλη και τους ενδιαφερόμενους παράγοντες. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Με την πρόταση κανονισμού εισάγονται ορισμένες διατάξεις που επιτρέπουν ευελιξία στη χρήση των κονδυλίων του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης, του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου+, του Ταμείου Συνοχής, του Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης και του Ευρωπαϊκού Ταμείου Θάλασσας και Αλιείας. Τροποποιούνται επίσης οι χρηματοδοτικές ρυθμίσεις σχετικά με τα ανωτέρω ταμεία καθώς και για το Ταμείο Ασύλου και Μετανάστευσης, το Ταμείο Εσωτερικής Ασφάλειας και το Μέσο για τη Διαχείριση των Συνόρων και των Θεωρήσεων. Η ΕΟΚΕ επαινεί την πρόθεση για επιπλέον απλούστευση και ευελιξία στα επτά ταμεία επιμερισμένης διαχείρισης. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Μετά το άνευ προηγουμένου εξωγενές συμμετρικό πλήγμα εξαιτίας της πανδημίας COVID-19, ασκήθηκε αυξημένη πίεση στα ευρωπαϊκά συστήματα υγείας και γρήγορα προέκυψαν σοβαρές κοινωνικές και οικονομικές δυσχέρειες. Οι προβλέψεις καταδεικνύουν σημαντική άνοδο της ανεργίας και της φτώχειας, ενώ μεγάλος αριθμός επιχειρήσεων θα πτωχεύσουν. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Για τον χρόνο που υπολείπεται πριν λήξει το χρηματοδοτικό πλαίσιο (τέλος του έτους), εγκρίθηκαν αμέσως δύο νομοθετικές προτάσεις για την αντιμετώπιση των δυνητικών επιπτώσεων της πανδημίας: δύο τροποποιήσεις του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1303/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (2) που εγκρίθηκαν στις 30 Μαρτίου 2020 και στις 23 Απριλίου 2020 αντιστοίχως, ώστε να δοθεί περιθώριο ευελιξίας στα κράτη μέλη στην προσπάθειά τους να διαχειριστούν τα προγράμματα αντιμετώπισης της κρίσης που επέφερε η νόσος COVID-19. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Οι συνεχιζόμενες συζητήσεις σχετικά με τη βιώσιμη στρατηγική εξόδου εστιάζουν σε δύο πυλώνες: στο Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάκαμψης και σε ένα εύρωστο και ενισχυμένο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο. Η πρόταση κανονισμού τείνει να στηρίζει τις μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες επενδύσεις στο πλαίσιο της πολιτικής για τη συνοχή. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Η ΕΟΚΕ στηρίζει πλήρως την πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να αξιοποιήσει τον προϋπολογισμό της ΕΕ για να κινητοποιήσει επενδύσεις και να παράσχει οικονομική στήριξη για την ανάκαμψη μετά την έλευση της πανδημίας COVID-19. Εν προκειμένω ενισχύονται τα ευρύτερα σχέδια αύξησης της ανταγωνιστικότητας και βιωσιμότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας και εφαρμογής του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Η τρέχουσα κρίση της COVID-19 κατέδειξε τη σημασία της ευελιξίας και των ταχέως συντονισμένων αποκρίσεων εκ μέρους των κρατών μελών και της ΕΕ. Τα εν λόγω διδάγματα πρέπει να διέπουν το νέο νομικό και οικονομικό πλαίσιο, που θα κληθεί να αποδείξει την ευελιξία και την ικανότητά του να ανταποκρίνεται σε έκτακτες περιστάσεις στο μέλλον. |
| --- | --- |

2.7.

3.   Γενικές παρατηρήσεις

| 3.1. | Η κρίση λόγω της πανδημίας COVID-19 είχε ως αποτέλεσμα ασυντόνιστες ενέργειες αντιμετώπισης στα κράτη μέλη, αναλόγως των εθνικών και περιφερειακών ικανοτήτων τους. Αυτό ενδέχεται να καταλήξει σε ασύμμετρη ανάκαμψη και ταυτοχρόνως να συμβάλει στην αύξηση των περιφερειακών αποκλίσεων και της ανισότητας, υπονομεύοντας μακροπρόθεσμα την ενιαία αγορά και την οικονομική σταθερότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, έχει ζωτική σημασία η άμεση δράση πρόληψης περαιτέρω κατακερματισμού της ενιαίας αγοράς και η τήρηση του στόχου της Συνθήκης προκειμένου να προωθηθούν η σύγκλιση και η μείωση των ανισοτήτων. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Για την οικονομική ανάκαμψη απαιτούνται εύρωστες δημόσιες επενδύσεις, οι οποίες ενδέχεται να αναχαιτιστούν λόγω της μεγάλης πίεσης στα δημόσια οικονομικά, επιμηκύνοντας έτσι την ύφεση. Συνεπώς είναι απολύτως απαραίτητες ορισμένες τροποποιήσεις στην πρόταση ΚΚΔ σε σχέση με το επόμενο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο συνδέεται στενά με τις επενδύσεις στην πολιτική συνοχής, οι οποίες με τη σειρά τους είναι κατάλληλες για να καλύψουν τις ανάγκες που διαπιστώνονται κατά τη διαδικασία του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου και να συμβάλουν στην οικονομική ανάκαμψη. H ΕΟΚΕ εξέφρασε επανειλημμένα «την ανάγκη θέσπισης κοινού ευρωπαϊκού πλαισίου —παρόμοιου με τη Συμφωνία Εταιρικής Σχέσης στο πλαίσιο των Διαρθρωτικών Ταμείων της ΕΕ— που θα εγγυάται την ισχυρή και ουσιαστική συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων και της κοινωνίας των πολιτών εν γένει σε όλα τα στάδια του σχεδιασμού και της εφαρμογής του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου» (3). |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Στο άρθρο 6 του κανονισμού βάσει του οποίου θεσπίζονται κοινές διατάξεις για τα επτά ταμεία, ορίζεται ο τρόπος με τον οποίο «κάθε κράτος μέλος οργανώνει εταιρικές σχέσεις με τις αρμόδιες περιφερειακές και τοπικές αρχές», συμπεριλαμβάνοντας τουλάχιστον «τις αστικές και άλλες δημόσιες αρχές, τους οικονομικούς και κοινωνικούς εταίρους», καθώς και «σχετικούς φορείς που εκπροσωπούν την κοινωνία των πολιτών, περιβαλλοντικούς εταίρους και φορείς [προώθησης] των θεμελιωδών δικαιωμάτων», κτλ. Κάθε κράτος μέλος «προωθεί τη συμμετοχή των εν λόγω εταίρων τόσο στην εκπόνηση συμφωνιών εταιρικής σχέσης όσο και σε όλη τη διάρκεια της προετοιμασίας και της εφαρμογής των προγραμμάτων, συμπεριλαμβανομένης της συμμετοχής στις επιτροπές παρακολούθησης». |
| --- | --- |

3.4.

| 3.4.1. | Μολονότι το νόημα είναι σαφές, η ΕΟΚΕ εκφράζει δυσαρέσκεια για τον άνισο τρόπο συμπερίληψης και συμμετοχής που επιλέγουν τα διάφορα κράτη μέλη για τους κοινωνικούς εταίρους και τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών. Η ΕΟΚΕ ήδη επεσήμανε ότι «οι φετινές ανά χώρα συστάσεις περιελάμβαναν, για πολλά κράτη μέλη, συστάσεις για την ενίσχυση του κοινωνικού διαλόγου. Για να τονωθεί η συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων, θα ήταν σκόπιμο να θεσπιστούν ελάχιστα πρότυπα για τη διαβούλευση των εθνικών κυβερνήσεων με τους εθνικούς κοινωνικούς εταίρους σε διάφορα στάδια του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου» (4). |
| --- | --- |

3.4.1.

| 3.5. | Όσον αφορά την τρέχουσα περίοδο εφαρμογής, η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι οι δικαιούχοι αντιμετωπίζουν ορισμένες δυσκολίες στην προσπάθεια έγκαιρης ολοκλήρωσης των εγκεκριμένων προγραμμάτων. Η ευελιξία παίζει βασικό ρόλο στην επιτυχία και πιθανή επέκταση της περιόδου εφαρμογής, ενώ ταυτοχρόνως διασφαλίζει ομαλή σταδιακή υλοποίηση των πράξεων. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Σύμφωνα με την ΕΟΚΕ, η προτεινόμενη ευελιξία αποτελεί σωστή προσέγγιση μιας περίπλοκης οικονομικής και κοινωνικής κατάστασης, καθώς αναμένονται εξαιρετικές περιστάσεις κατά την επόμενη περίοδο εφαρμογής. Γίνεται ολοένα σαφέστερο ότι ο αντίκτυπος της πανδημίας COVID-19 στην οικονομία θα έχει μακροχρόνια επίπτωση στα κράτη μέλη και ότι ο μόνος τρόπος διασφάλισης βιώσιμης εξόδου είναι ο δανεισμός. Είναι συνεπώς εξαιρετικά χρήσιμη η άμεση κατάρτιση πλαισίου για όλες τις χώρες που θα διασφαλίζει πρόσθετη ευελιξία στη στρατηγική εξόδου τους και δυνατότητα αξιοποίησης των διαθέσιμων κεφαλαίων όπου χρειάζονται περισσότερο. |
| --- | --- |

3.6.

4.   Ειδικές παρατηρήσεις

| 4.1. | Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στις περιφέρειες που έχουν πληγεί σοβαρά από την κρίση COVID-19 και αντιμετωπίζουν τις περισσότερες δυσκολίες στην προσπάθεια βιώσιμης οικονομικής ανάκαμψης. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Κύρια προτεραιότητα των ταμείων συνοχής πρέπει να είναι η κοινωνική ένταξη και η μείωση των ανισοτήτων τόσο μεταξύ κρατών μελών όσο και μεταξύ διαφορετικών περιφερειών. Δεδομένου ότι ο τουρισμός και ο πολιτισμός είναι τομείς που επλήγησαν έντονα από την κρίση λόγω της νόσου COVID-19, χρήζουν ιδιαίτερης στήριξης. Από την άλλη πλευρά, η κοινωνική ένταξη δεν περιορίζεται στους εν λόγω τομείς, και οι αρχές που διέπουν τον ευρωπαϊκό πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων πρέπει να αποτελούν θεμέλιο κάθε προσέγγισης. Συνεπώς η ΕΟΚΕ στηρίζει τη δημιουργία μεμονωμένου στόχου στο πλαίσιο της πολιτικής 4 του ΕΤΠΑ. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Η ΕΟΚΕ επαινεί την πρόθεση για παροχή επιπλέον ευελιξίας στα κράτη μέλη ώστε να μπορούν να μεταφέρουν ορισμένα ποσά μεταξύ των διαφόρων ταμείων της ΕΕ όποια στιγμή το θεωρήσουν αναγκαίο. Το νομοθετικό πλαίσιο της πολιτικής για τη συνοχή πρέπει να προσαρμοστεί ταχέως στη νέα πραγματικότητα ώστε να μπορέσουν οι ειδικά σχεδιασμένοι μηχανισμοί να εγκριθούν και να εφαρμοστούν εύκολα. Η ευελιξία και οι παρεκκλίσεις από τους ισχύοντες κανόνες δύναται να αποδειχθούν πολύ σημαντικές σε τόσο δύσκολες οικονομικές και κοινωνικές περιστάσεις. Συνεπώς η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της εξουσιοδότησης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ώστε να εγκρίνει τις απαραίτητες εκτελεστικές πράξεις. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Με τις προτεινόμενες τροποποιήσεις προστίθεται ευελιξία ώστε τα κράτη μέλη να μπορούν να αιτούνται μεταφορές κονδυλίων μεταξύ των ταμείων ή από τα ταμεία σε οποιοδήποτε μέσο, μέσω άμεσης ή έμμεσης διαχείρισης. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι είναι απολύτως απαραίτητη η ευέλικτη επιμήκυνση του χρονοδιαγράμματος και στηρίζει την πρόταση να γίνουν οι μεταφορές κονδυλίων στην αρχή της περιόδου προγραμματισμού ή σε άλλο χρονικό σημείο κατά το στάδιο υλοποίησης. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Με το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης ενισχύεται ο συντονισμός των δημοσιονομικών πολιτικών και η ομαλότητα των δημόσιων οικονομικών, στοιχεία ουσιαστικής σημασίας για βιώσιμη οικονομική ανάκαμψη και μεγέθυνση. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι, διασφαλίζοντας προσωρινά μέτρα που θα διευκολύνουν τη χρήση κονδυλίων των ταμείων σε εξαιρετικές περιστάσεις, θα αυξηθεί η εμπιστοσύνη στην οικονομία και θα διορθωθούν οι οικονομικές ανισορροπίες. Το αναμενόμενο υψηλό δημόσιο χρέος θα έχει έντονο αντίκτυπο στην οικονομία εάν δεν δοθεί ουσιαστική στήριξη με τη χρήση όλων των αναγκαίων μέσων. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι χρειάζονται μηχανισμοί που θα διασφαλίζουν ευκρινώς τη συμπληρωματικότητα των ποικίλων ευρωπαϊκών χρηματοδοτικών ροών. Η ανάκαμψη μετά την έλευση της πανδημίας COVID-19 πρέπει να βασίζεται σε βιώσιμες αρχές και στη συσχέτιση των μέτρων στο πλαίσιο του ΕΤΠΑ, των ταμείων συνοχής και άλλων ευρωπαϊκών προγραμμάτων. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί την ενίσχυση των μέτρων που συνδέονται με τη χρηστή οικονομική διακυβέρνηση μέσω έκτακτων και καινοτόμων παρεμβάσεων. Παράλληλα με την ανάγκη αυξημένης ευελιξίας για την απόκριση σε έκτακτες περιστάσεις, όπως η κρίση λόγω της COVID-19, η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητη την προταθείσα αλλαγή του τίτλου 2 στο κεφάλαιο ΙΙΙ. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Η ΕΟΚΕ στηρίζει πλήρως την προτεινόμενη εισαγωγή του άρθρου 15α. Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι επιβάλλεται ευελιξία στον προϋπολογισμό της ΕΕ για την αντιμετώπιση των ανεπιθύμητων κραδασμών, ιδίως όσων δεν έχουν οικονομικό υπόβαθρο. Επιπλέον, χάρη στην ευελιξία εισάγεται μια ορθή προσέγγιση βάσει της οποίας οι ενδιάμεσες πληρωμές μπορούν κατ’ εξαίρεση να αυξάνονται έως και 10 % πάνω από το ισχύον ποσοστό συγχρηματοδότησης, χωρίς όμως να υπερβαίνουν το όριο του 100 %. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητο να συμπεριληφθεί στο άρθρο 8 στοιχείο δ αιτιολόγηση των μεταφορών κονδυλίων, πράγμα που θα επιτρέψει βελτιωμένη εποπτεία και διαφάνεια. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Επιπροσθέτως, η τροποποίηση της αιτιολογικής σκέψης 71 διασφαλίζει ότι εκχωρούνται στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή οι εκτελεστικές αρμοδιότητες ως προς τα προσωρινά μέτρα για την αξιοποίηση των κονδυλίων των ταμείων, χωρίς να απαιτείται διαδικασία επιτροπολογίας. Προτείνεται πρόσθετη ευελιξία για κάθε μεταφορά που ενδέχεται να αιτηθεί το εκάστοτε κράτος μέλος, έως και 5 % του συνολικού κονδυλίου από ένα ταμείο σε οποιοδήποτε άλλο ταμείο. Η πρόσθετη ευελιξία έως και 5 % μπορεί επίσης να ζητηθεί στο πλαίσιο επενδύσεων για σκοπούς απασχόλησης και ανάπτυξης, σε μεταφορές μεταξύ του ΕΤΠΑ, του ΕΚΤ+ και του Ταμείου Συνοχής. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι οι ΜΜΕ είναι σημαντικές για την οικονομία και επικροτεί την πρόσθετη μέριμνα υπέρ τους. Προσθέτει ότι χρειάζεται επικέντρωση στις ΜΜΕ με αναπτυξιακό δυναμικό, που δημιουργούν ποιοτικές θέσεις απασχόλησης και είναι, επομένως, απαραίτητες για τη μείωση των ανισοτήτων και αποκλίσεων. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Η πανδημία COVID-19 κατέδειξε ότι υφίστανται πολλές προκλήσεις στον τομέα της ψηφιακής εκπαίδευσης. Δεν αρκεί απλώς η εξασφάλιση πρόσβασης στις ΤΠΕ και στον ψηφιακό εξοπλισμό σε εκπαιδευόμενους από μειονεκτούντα περιβάλλοντα. Η ΕΟΚΕ συστήνει να εξετάσουν τα κράτη μέλη τρόπους που θα διευκολύνουν την πρόσβαση σε ψηφιακές πλατφόρμες. Πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη ότι οι εκπαιδευόμενοι από μειονεκτούντα περιβάλλοντα και μερικοί διδάσκαλοι μεγαλύτερης ηλικίας δεν διαθέτουν τις απαραίτητες δεξιότητες για να εργαστούν με ψηφιακά εργαλεία και περιεχόμενα. Συνεπώς η ΕΟΚΕ ζητά πρόσθετες άμεσες επενδύσεις στην αναβάθμιση δεξιοτήτων. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της προταθείσας μείωσης του ορίου από 10 σε 5 εκατ. ευρώ για πράξη που υπόκειται σε σταδιακή υλοποίηση, αρκεί να πληρούνται όλες οι άλλες προϋποθέσεις που ορίζονται στο άρθρο 111. |
| --- | --- |

4.13.

| 4.14. | Παράλληλα με την αύξηση του ιατρικού εξοπλισμού και εφοδιασμού, η ΕΟΚΕ συστήνει να χαράξει η ΕΕ πολιτικές βελτίωσης της διασυνοριακής συνεργασίας σε καιρούς κρίσης. Οι θεομηνίες και οι φυσικές καταστροφές δεν σταματούν στα κρατικά σύνορα. Στη διάρκεια της πανδημίας, ο συντονισμός των κρατών μελών και οι κοινές απαντήσεις ήταν ελάχιστες, ανοργάνωτες και δήλωναν εσωστρέφεια. Με βελτιωμένα πρωτόκολλα και αυξημένη συνεργασία θα αρθούν τα αρχικά αδιέξοδα και θα διευκολυνθεί η συντονισμένη και άμεση ευρωπαϊκή απάντηση σε κάθε είδους καταστροφή. |
| --- | --- |

4.14.

Βρυξέλλες, 18 Σεπτεμβρίου 2020.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Luca JAHIER

---

(1)  COM(2018) 375 final, 2018/0196(COD).

1

(2)  EE L 347 της 20.12.2013, σ. 320.

2

(3)  Βλέπε τη γνωμοδότηση πρωτοβουλίας της ΕΟΚΕ με θέμα Το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο και η πολιτική συνοχής — Προς μια νέα ευρωπαϊκή στρατηγική μετά το 2020, (ΕΕ C 353 της 18.10.2019, σ. 39).

3

Το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο και η πολιτική συνοχής — Προς μια νέα ευρωπαϊκή στρατηγική μετά το 2020

(4)  ΕΕ C 47 της 11.2.2020, σ. 113.

4

---

| 11.12.2020 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 429/240 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 429/240

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέματα «Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τη δανειακή διευκόλυνση του δημόσιου τομέα στο πλαίσιο του Μηχανισμού Δίκαιης Μετάβασης»

[COM(2020) 453 final — 2020/0100 (COD)]

και

«Τροποποιημένη πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση του Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης»

[COM(2020) 460 final — 2020/0006 (COD)]

(2020/C 429/30)

| Εισηγητής: | ο κ. Petr ZAHRADNIK |
| --- | --- |

Εισηγητής:

ο κ. Petr ZAHRADNIK

| Αίτηση γνωμοδότησης | Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 8.6.2020, 10.6.2020
  Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 17.6.2020 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρα 175 παρ. 3 και 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| Αρμόδιο τμήμα | Οικονομική και Νομισματική Ένωση, Οικονομική και Κοινωνική Συνοχή |
| Έγκριση από το τμήμα | 20.7.2020 |
| Έγκριση από την ολομέλεια | 18.9.2020 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 554 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 219/0/1 |

Αίτηση γνωμοδότησης

Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 8.6.2020, 10.6.2020

Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 17.6.2020

Νομική βάση

Άρθρα 175 παρ. 3 και 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Αρμόδιο τμήμα

Οικονομική και Νομισματική Ένωση, Οικονομική και Κοινωνική Συνοχή

Έγκριση από το τμήμα

20.7.2020

Έγκριση από την ολομέλεια

18.9.2020

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

554

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

219/0/1

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει σθεναρά και εκτιμά τη μεγάλη αύξηση των κονδυλίων του Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης στην προσπάθεια να διευκολυνθεί η μετάβαση της οικονομίας και της κοινωνίας από τις υψηλές ανθρακούχες εκπομπές σε μια πιο σύγχρονη, βιώσιμη και διαφοροποιημένη μορφή. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Η ΕΟΚΕ είναι βαθιά πεπεισμένη ότι, για να επιτευχθεί το βέλτιστο αποτέλεσμα στη διαδικασία δίκαιης μετάβασης, μεγάλη σημασία έχουν τόσο οι επαρκείς οικονομικοί πόροι ενός σύγχρονου τύπου που θα διατίθενται σε επακριβώς καθορισμένους τομείς προς στήριξη, όσο και η ελαστική ερμηνεία των κανόνων περί κρατικών ενισχύσεων. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Η ΕΟΚΕ εκτιμά ιδιαίτερα την πρόταση για τη δανειακή διευκόλυνση του δημόσιου τομέα και τη θεωρεί ρηξικέλευθη, πρωτότυπη και περιζήτητη από τις οντότητες του δημόσιου τομέα στην πορεία τους προς την κλιματική μετάβαση. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι, με τις νέες προτάσεις που συνδέονται με το σχέδιο ανάκαμψης και το Ευρωπαϊκό Μέσο Ανάκαμψης, δίνεται η ευκαιρία να καταστεί ο Μηχανισμός Δίκαιης Μετάβασης ένα πολύ σημαντικό μέσο του ερχόμενου πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου (ΠΔΠ) 2021-2027 προς όφελος, όχι μόνο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας, αλλά και της ανάκαμψης και της ανασυγκρότησης μετά την πανδημία COVID-19. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Η ΕΟΚΕ καλεί τα αρμόδια θεσμικά όργανα της ΕΕ να επιταχύνουν όσο το δυνατόν περισσότερο τις διαδικασίες προπαρασκευής, έγκρισης και εκτέλεσης των έργων για το προσαρμοσμένο Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης, έτσι ώστε να τεθεί σύντομα σε λειτουργία. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, ο χρόνος είναι εχθρός! |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί την ιδιαίτερη προσοχή που δίνεται, μέσω της δανειακής διευκόλυνσης του δημόσιου τομέα, στις λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες κατά τη δίκαιη μετάβαση. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι η καινοτόμος ιδέα στην οποία βασίζεται η δανειακή διευκόλυνση του δημόσιου τομέα θα μπορούσε επίσης να χρησιμεύσει ως πηγή έμπνευσης για παρόμοιο τύπο χρηματοπιστωτικών προϊόντων σε επίπεδο κρατών μελών. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι τα κριτήρια επιλεξιμότητας καθώς και οι προτεινόμενοι τομείς επενδύσεων είναι πολύ σημαντικά για τη δίκαιη μετάβαση. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Η ΕΟΚΕ εκφράζει επίσης την ικανοποίησή της και στηρίζει την πρόσθετη χρηματοδότηση υπέρ του προγράμματος InvestEU και του ειδικού προγράμματος δίκαιης μετάβασης που αυξάνει τη δυνατότητα χρήσης χρηματοδοτικών μέσων στις διεργασίες δίκαιης μετάβασης. |
| --- | --- |

1.9.

2.   Περιγραφή και πλαίσιο του ζητήματος

| 2.1. | Κατά τη σύνοδο ολομέλειας του Ιουνίου 2020, η ΕΟΚΕ ενέκρινε τη γνωμοδότηση για το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης (1), στην οποία εξηγεί λεπτομερώς τη θέση της όσον αφορά τη δίκαιη μετάβαση και εκτιμά τι μέλλει γενέσθαι μετά την πανδημία. Βεβαίως, εξακολουθούν να ισχύουν τα γενικά αποτελέσματα, συμπεράσματα και εισηγήσεις της. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Ωστόσο, σε αυτή την ταραχώδη περίοδο, στα τέλη Μαΐου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε το σχέδιο ανάκαμψης· και οι τρεις πυλώνες του Μηχανισμού Δίκαιης Μετάβασης αποτελούν σημαντικό μέρος του προγράμματος για το Ευρωπαϊκό Μέσο Ανάκαμψης Σε σύγκριση με την αρχική πρόταση του Ιανουαρίου 2020, ο Μηχανισμός Δίκαιης Μετάβασης θα πρέπει να λειτουργήσει με εμφανώς υψηλότερη χρηματοδότηση και βάση. Στη νέα προτεινόμενη δέσμη εγγράφων, αποτυπώνονται η συμβατότητα και το εφικτό της συνύπαρξης των στόχων της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας με το σχέδιο αποκατάστασης και ανθεκτικότητας μετά την πανδημία COVID-19. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Επίσης, χρησιμοποιείται και η λεγόμενη «πλατφόρμα δίκαιης μετάβασης», που συνίσταται στην παροχή τεχνικής και συμβουλευτικής συνδρομής στους δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς που δραστηριοποιούνται σε περιοχές εξόρυξης άνθρακα και υψηλών ανθρακούχων εκπομπών, έτσι ώστε να έχουν στη διάθεσή τους επαρκείς πληροφορίες ως προς τις ευκαιρίες χρηματοδότησης. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Ο προσαρμοσμένος Μηχανισμός Δίκαιης Μετάβασης θα μπορούσε να λειτουργήσει περαιτέρω με τους τρεις πυλώνες του:






  — | ένα Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης, |
| --- | --- | --- |

2.4.

—

ένα Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης,

| — | ένα καθεστώς δίκαιης μετάβασης στο πλαίσιο του προγράμματος InvestEU, |
| --- | --- |

—

ένα καθεστώς δίκαιης μετάβασης στο πλαίσιο του προγράμματος InvestEU,

| — | και μια δανειακή διευκόλυνση του δημόσιου τομέα. |
| --- | --- |

—

και μια δανειακή διευκόλυνση του δημόσιου τομέα.

Εξάλλου, η πανδημία της COVID-19 κατέδειξε γιατί πρέπει να συνεχιστεί η επιδίωξη εύλογων στόχων της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας και η υποστήριξη της διαδικασίας της οικονομικής αναδιάρθρωσης, ιδίως στις ευάλωτες περιφέρειες και λοιπές περιοχές. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο προτάθηκε να αυξηθούν σημαντικά η χρηματοδότηση και η βάση του Μηχανισμού Δίκαιης Μετάβασης.

| 2.5. | Οι κυριότερες αλλαγές σε σύγκριση με τις προτάσεις του Ιανουαρίου 2020 περιλαμβάνουν τα εξής:






  — | Μια γενναία αύξηση της χρηματοδότησης, κυρίως στην περίπτωση του ΤΔΜ: η αρχική βάση χρηματοδότησης προτείνεται να αυξηθεί από τα 7,5 δισ. ευρώ στα 40 δισ. ευρώ (επιπλέον 2,5 δισ. ευρώ στο πλαίσιο του τακτικού ΠΔΠ και επιπρόσθετο ποσό 30 δισ. ευρώ βάσει του Ευρωπαϊκού Μέσου Ανάκαμψης. Ο κανόνας του πολλαπλασιασμού (1,5 έως 3 φορές) της χρηματοδοτικής βάσης του ΤΔΜ μέσω μεταφορών από το ΕΤΠΑ ή του ΕΚΤ+ αφορά μόνο τους πόρους στο πλαίσιο του ΠΔΠ της περιόδου 2021-2027, και όχι εκείνους που περιλαμβάνονται στο Ευρωπαϊκό Μέσο Ανάκαμψης. |
| --- | --- | --- |

2.5.

—

Μια γενναία αύξηση της χρηματοδότησης, κυρίως στην περίπτωση του ΤΔΜ: η αρχική βάση χρηματοδότησης προτείνεται να αυξηθεί από τα 7,5 δισ. ευρώ στα 40 δισ. ευρώ (επιπλέον 2,5 δισ. ευρώ στο πλαίσιο του τακτικού ΠΔΠ και επιπρόσθετο ποσό 30 δισ. ευρώ βάσει του Ευρωπαϊκού Μέσου Ανάκαμψης. Ο κανόνας του πολλαπλασιασμού (1,5 έως 3 φορές) της χρηματοδοτικής βάσης του ΤΔΜ μέσω μεταφορών από το ΕΤΠΑ ή του ΕΚΤ+ αφορά μόνο τους πόρους στο πλαίσιο του ΠΔΠ της περιόδου 2021-2027, και όχι εκείνους που περιλαμβάνονται στο Ευρωπαϊκό Μέσο Ανάκαμψης.

| — | Αύξηση των πόρων υπέρ του InvestEU: θα διπλασιαστεί το ποσό της εγγύησης, θα διατεθούν 20 δισ. ευρώ στο σκέλος για τις βιώσιμες υποδομές, 10 δισ. ευρώ στο σκέλος της έρευνας, της καινοτομίας και της ψηφιοποίησης, το ίδιο ποσό θα διατεθεί στο σκέλος για τις ΜΜΕ, 3,6 δισ. ευρώ στο σκέλος κοινωνικών επενδύσεων και δεξιοτήτων και 31 δισ. ευρώ στη χρηματοδότηση το νεοπροταθέντος ευρωπαϊκού επενδυτικού σκέλους. |
| --- | --- |

—

Αύξηση των πόρων υπέρ του InvestEU: θα διπλασιαστεί το ποσό της εγγύησης, θα διατεθούν 20 δισ. ευρώ στο σκέλος για τις βιώσιμες υποδομές, 10 δισ. ευρώ στο σκέλος της έρευνας, της καινοτομίας και της ψηφιοποίησης, το ίδιο ποσό θα διατεθεί στο σκέλος για τις ΜΜΕ, 3,6 δισ. ευρώ στο σκέλος κοινωνικών επενδύσεων και δεξιοτήτων και 31 δισ. ευρώ στη χρηματοδότηση το νεοπροταθέντος ευρωπαϊκού επενδυτικού σκέλους.

| — | Η εν λόγω δέσμη παρέχει τη νομική βάση στη δανειακή διευκόλυνση του δημόσιου τομέα για την παρούσα πρόταση και αποτελεί έναν μοναδικό και καινοτόμο συνδυασμό πρακτικής εφαρμογής χρηματοδοτικών μέσων και επιδοτήσεων. |
| --- | --- |

—

Η εν λόγω δέσμη παρέχει τη νομική βάση στη δανειακή διευκόλυνση του δημόσιου τομέα για την παρούσα πρόταση και αποτελεί έναν μοναδικό και καινοτόμο συνδυασμό πρακτικής εφαρμογής χρηματοδοτικών μέσων και επιδοτήσεων.

| 2.6. | Τα υπόλοιπα προτεινόμενα στοιχεία στη δέσμη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής του Ιανουαρίου 2020 παραμένουν αμετάβλητα και με πλήρη ισχύ. Αυτά σχετίζονται με τις δραστηριότητες και τους τομείς που λαμβάνουν στήριξη (και εξαιρούνται από τη στήριξη), στις διαδικασίες εφαρμογής (διάφορες εναλλακτικές για τα επιχειρησιακά προγράμματα), τον ρόλο των σχεδίων δίκαιης εδαφικής μετάβασης ως βασικών εγγράφων που είναι καθοριστικά για τη στήριξη καθώς και τους τύπους των δικαιούχων. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Είναι σκόπιμο να γίνουν κατανοητές οι προτάσεις που αφορούν τον προσαρμοσμένο Μηχανισμό Δίκαιης Μετάβασης ως μία μόνο ψηφίδα ενός εκτεταμένου και εσωτερικά συνδεμένου μωσαϊκού που συνιστά η δέσμη του προγράμματος για το Ευρωπαϊκό Μέσο Ανάκαμψης καθώς και την προσαρμογή της πρότασης για το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο 2021-2027 ώστε να αυξηθεί η δημοσιονομική βάση (του προϋπολογισμού) της ΕΕ και να αντιμετωπιστούν οι τρέχουσες επείγουσες ανάγκες. Τα προτεινόμενα δημοσιονομικά μέτρα συμπληρώνουν επίσης τα μέτρα έκτακτης ανάγκης που έχουν ήδη ληφθεί ως μέρος των νομισματικών και διαρθρωτικών πολιτικών και των κανονιστικών πλαισίων. Τούτα, πρέπει επίσης να υποστηριχθούν με παράλληλες προσπάθειες βελτίωσης της Τραπεζικής Ένωσης και της Ένωσης Κεφαλαιαγορών. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Η δέσμη μέτρων για τη θέσπιση του Μέσου Ανάκαμψης και για την προσαρμογή του ΠΔΠ 2021-2027 στις ανάγκες της μεταπανδημικής εποχής θεωρείται έκτακτο μέτρο ενωσιακής χρηματοδότησης, αλλά αναγκαίο και επείγον. Στην παρούσα συγκυρία και με τους ισχύοντες κανόνες, η δημοσιονομική πολιτική της ΕΕ δεν θα ήταν επαρκώς ευέλικτη και δεν θα μπορούσε να υποστηρίξει κάποια δράση για την ουσιαστική επίλυση της κρίσης. Εξάλλου, η πρόταση φαίνεται να είναι ιδιαίτερα εφικτή στην τρέχουσα πολιτική συγκυρία. |
| --- | --- |

2.8.

3.   Γενικές παρατηρήσεις

| 3.1. | Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει την πρόταση αυτή, εφόσον αναγνωρίζονται οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις και η προαγωγή του οικονομικού πλουραλισμού ως πολύ σημαντικές μακροπρόθεσμες προτεραιότητες της ΕΕ. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Η ΕΟΚΕ εξετάζει την προσαρμογή του Μηχανισμού Δίκαιης Μετάβασης υπό το ευρύ πρίσμα του Μέσου Ανάκαμψης και τον κρίνει δίκαιο, καινοτόμο, χωρίς αποκλεισμούς και αποτελεσματικό μέσο υποστήριξης των περιφερειών και διαφόρων εδαφών σε οικολογική μετάβαση από τις βιομηχανίες υψηλής έντασης άνθρακα και ανθρακούχων εκπομπών σε σύγχρονες και βιώσιμα ποικιλόμορφες οικονομικές δραστηριότητες. Σε συνδυασμό με την πιο ελαστική πιθανή ερμηνεία των κανόνων περί κρατικών ενισχύσεων, δίνεται σήμερα μια πραγματική δυνατότητα διευκόλυνσης της δίκαιης μετάβασης σε αυτούς τους τομείς. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την ιδέα να χρησιμοποιηθεί η πρόσθετη χρηματοδότηση του ΤΔΜ στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Μέσου Ανάκαμψης (ύψους 30 δισ. ευρώ) με ταχεία διαδικασία, έτσι ώστε να επισπευσθούν οι γενναίες επενδύσεις στην οικολογική μετάβαση το αργότερο έως το 2024. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Η ΕΟΚΕ εισηγείται στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να δημιουργήσει το κατάλληλο πλαίσιο για είναι ήδη έτοιμη το αυξημένο μέσο του ΤΔΜ ήδη από τις αρχές του 2021, όταν συγκεκριμένες περιφέρειες ενδέχεται να πληγούν σοβαρά εξαιτίας της κρίσης στις οικονομικές επιδόσεις τους, καθώς και στις κοινωνικές και περιβαλλοντικές συνθήκες. Με την ίδια ευκαιρία, η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη να επιταχύνουν τις εργασίες τους με θέμα τα εδαφικά σχέδια δίκαιης μετάβασης, το έγγραφο στρατηγικού σχεδιασμού που είναι απολύτως απαραίτητο για την πρόσβαση σε χρηματοδότηση βάσει και των τριών πυλώνων του Μηχανισμού Δίκαιης Μετάβασης. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Η ΕΟΚΕ εκφράζει επίσης την ικανοποίησή της για την πρόσθετη χρηματοδότηση του προγράμματος InvestEU που προσφέρει οφέλη σε συγκεκριμένες περιφέρειες για την ικανοποίηση των αναγκών τους για οικολογική μετάβαση. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι, βάσει του καθεστώτος δίκαιης μετάβασης, θα είναι δυνατή η υποστήριξη επενδύσεων σε περιφέρειες δίκαιης μετάβασης μέσω οποιουδήποτε σκέλους του InvestEU, ανάλογα με τις συγκεκριμένες επενδυτικές ανάγκες που θα εντοπίζουν τα κράτη μέλη στα εδαφικά σχέδιά τους δίκαιης μετάβασης. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει επίσης τη συμπερίληψη του άρτι προταθέντος στρατηγικού ευρωπαϊκού επενδυτικού σκέλους στις δραστηριότητες υπό τον Μηχανισμό Δίκαιης Μετάβασης. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Η ΕΟΚΕ εκτιμά το γεγονός ότι με τη συμπερίληψη των έργων του InvestEU στον δεύτερο πυλώνα του Μηχανισμού Δίκαιης Μετάβασης οικονομικά βιώσιμες επενδύσεις που έχουν δοκιμαστεί στην αγορά από οντότητες του ιδιωτικού και του δημόσιου τομέα τυγχάνουν καινοτόμου μορφής χρηματοδότησης. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει θερμά και εκτιμά την ιδέα μιας δανειακής διευκόλυνσης του δημόσιου τομέα που συνιστά μια πολύ καινοτόμο λύση για τον δημόσιο τομέα η οποία ενσωματώνει ένα κοινό προϊόν που αναπτύχθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και την ΕΤΕπ, με στόχο τον συνδυασμό ενός στοιχείου δανεισμού και επιχορήγησης. Μέσω αυτού του συνδυασμού πρόκειται να διατεθούν έως και 30 δισ. ευρώ σε δημόσιες επενδύσεις υπέρ υποδομών ενέργειας και μεταφορών, δικτύων τηλεθέρμανσης, δημόσιων μεταφορών, μέτρων ενεργειακής απόδοσης, κοινωνικών υποδομών και άλλων τύπων έργων με σκοπό τη συνδρομή των πληττόμενων κοινοτήτων και περιφερειών και την ενίσχυση της ευημερίας και της ανταγωνιστικότητάς τους. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τον ρηξικέλευθο και πρωτότυπο χαρακτήρα της δανειακής διευκόλυνσης του δημόσιου τομέα που, σε επίπεδο έργου, υποστηρίζει την υλοποίηση των χρηματοδοτικών μέσων με συμπληρωματική επιχορήγηση. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την ιδέα που προβάλλεται ότι το εν λόγω μέσο είναι συμπληρωματικό του ΤΔΜ και του διατομεακού χρηματοπιστωτικού συστήματος InvestEU. Δεδομένων αυτών, μοιάζει εύλογος ο όρος τα έργα που υποστηρίζονται μέσω της εν λόγω δανειακής διευκόλυνσης να μην δικαιούνται χρηματοδότηση από άλλες πηγές της ΕΕ. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την απόφαση η διαχείριση της συνιστώσας της επιχορήγησης να επαφίεται άμεσα στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και να αναδιανεμηθεί, έως τα τέλη του 2024, μέσω ενός συστήματος εθνικών κονδυλίων. Εν προκειμένω, η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προβεί σύντομα στην προκήρυξη προσκλήσεων υποβολής προτάσεων αμέσως μόλις εγκριθούν ορισμένα εδαφικά σχέδια δίκαιης μετάβασης, και καλεί τα κράτη μέλη να προβούν στην προετοιμασία των έργων. Με τον τρόπο αυτό θα μπορούσε να εξασφαλιστεί η πλήρης απορρόφηση έως τα τέλη του 2024 των πόρων που προορίζονται για τα κράτη μέλη μέσω των προσκλήσεων υποβολής προτάσεων. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Η ΕΟΚΕ έχει πλήρη επίγνωση της αποκλειστικότητας και της πρωτοτυπίας του καινοτόμου μέσου της δανειακής διευκόλυνσης του δημόσιου τομέα για την υποστήριξη των επενδύσεων των δημόσιων φορέων που πληρούν τις απαιτήσεις μετάβασης όσον αφορά το κλίμα και δεν εγγυώνται επαρκή έσοδα. Συνεπώς, η συνιστώσα της επιχορήγησης είναι αποφασιστικής σημασίας για την πρακτική εφαρμογή των οικονομικών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών έργων που δεν είναι επαρκώς οικονομικά βιώσιμα και, ως εκ τούτου, δεν μπορούν να χρηματοδοτηθούν μόνο από τα χρηματοδοτικά μέσα. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τη μεγάλη σημασία των εδαφικών σχεδίων δίκαιης μετάβασης που είναι εξίσου σημαντικά και για τους τρεις πυλώνες του Μηχανισμού Δίκαιης Μετάβασης. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι μόνο τα κράτη μέλη με ήδη εγκεκριμένο εδαφικό σχέδιο δίκαιης μετάβασης δικαιούνται την εν λόγω χρηματοδότηση. Τα σχέδια αυτά αποτελούν πράγματι βασικό κίνητρο ώστε τα κράτη μέλη να δεσμευτούν να σημειώσουν πρόοδο προς μια κλιματικά ουδέτερη οικονομία. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει την πρόταση τα έργα στις λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες (δηλ. με κατά κεφαλή ΑΕγχΠ που δεν υπερβαίνει το 75 % του μέσου όρου της ΕΕ) να λαμβάνουν υψηλότερη επιχορήγηση κατά 5 ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με τα έργα σε άλλες περιοχές (έως 20 % έναντι 15 %). Ωστόσο, η ΕΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της για το γεγονός ότι το πραγματικό ποσοστό επιχορήγησης μπορεί να είναι μόλις 5-7 % σε σύγκριση με το συνολικό κόστος του έργου. Αυτό ενδέχεται να μην είναι επαρκές κίνητρο για τη χρηματοδότηση έργων. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί επίσης ότι η συμμετοχή άλλων οικονομικών εταίρων εκτός της ΕΤΕπ θα ήταν επωφελής για τη διάθεση των πόρων που προτείνονται μέσω της διευκόλυνσης. Θα μπορούσε να δημιουργηθεί ένας χώρος για τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα που έχουν την έδρα τους στα κράτη μέλη και επιθυμούν να αναπτύξουν αυτόν τον αρχικό και καινοτόμο τύπο προϊόντος και να το προσφέρουν στους εκάστοτε πελάτες τους. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η πλατφόρμα δίκαιης μετάβασης είναι σημαντική, ιδίως διότι προσφέρει στους δικαιούχους επί ίσοις όροις κατάλληλες πληροφορίες και τεχνικές υπηρεσίες που συμβάλλουν στην αποτελεσματικότητα της χορηγούμενης χρηματοδότησης. Εν προκειμένω, η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει επίσης τη σημασία της βοήθειας που παρέχεται στα κράτη μέλη για την κατάρτιση των εδαφικών σχεδίων τους δίκαιης μετάβασης μέσω της αντίστοιχης πρόσκλησης και της υποστήριξης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. |
| --- | --- |

3.14.

4.   Ειδικές παρατηρήσεις

| 4.1. | Η ΕΟΚΕ ζητεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προσδιορίσει με μεγαλύτερη ακρίβεια τόσο την έκταση του καθεστώτος δίκαιης μετάβασης στο πλαίσιο του προσαρμοσμένου προγράμματος InvestEU όσο και την επιλεξιμότητα των έργων που βασίζονται στην Πράσινη Συμφωνία βάσει του στρατηγικού ευρωπαϊκού επενδυτικού σκέλους. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Όσον αφορά τη δανειακή διευκόλυνση του δημόσιου τομέα, η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρόταση για τη στήριξη των δημόσιων επενδύσεων μέσω όρων προτιμησιακής δανειοδότησης, με αποδέκτες όσες περιοχές πλήττονται περισσότερο εξαιτίας της μετάβασης λόγω της κλιματικής αλλαγής και σύμφωνα με τα εδαφικά σχέδια δίκαιης μετάβασης. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Η ΕΟΚΕ σέβεται τα κριτήρια επιλογής των έργων και την ιεράρχησή τους και συμφωνεί με τις λεπτομέρειες των προδιαγραφών τους στις προσκλήσεις σε εθνικό επίπεδο. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Η ΕΟΚΕ συνιστά στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να καθορίσει και να συγκεκριμενοποιήσει τους τομείς συνέργειας με τα άλλα μέσα του Ευρωπαϊκού Μέσου Ανάκαμψης με σκοπό την πρόκριση της ολοκληρωμένης προσέγγισης και, παράλληλα, την εξάλειψη των επικαλύψεων. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Η ΕΟΚΕ εκτιμά ιδιαίτερα το γεγονός ότι οι επιλέξιμοι δικαιούχοι είναι τα ενδιαφερόμενα μέρη από όλους τους σχετικούς τομείς, δηλαδή τους δημόσιους οργανισμούς (το κράτος, τις περιφέρειες, τις πόλεις και τους δήμους), τις επιχειρήσεις, τα ερευνητικά ιδρύματα και τα πανεπιστήμια, τα σχολεία, τα λοιπά εκπαιδευτικά ιδρύματα, τους συμβούλους της αγοράς εργασίας και τις ΜΚΟ. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Η ΕΟΚΕ καλεί το Συμβούλιο και τα κράτη μέλη της ΕΕ να ολοκληρώσουν το συντομότερο δυνατόν όλες τις αναγκαίες προπαρασκευαστικές εργασίες για την εφαρμογή του Μηχανισμού Δίκαιης Μετάβασης. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλείται να εγκρίνει τα προγράμματα υπό τον Μηχανισμό Δίκαιης Μετάβασης των κρατών μελών το συντομότερο δυνατόν και με ταχεία διαδικασία. Μόνο με αυτόν τον τρόπο θα είναι δυνατόν να ελαχιστοποιηθούν οι καθυστερήσεις στην εκταμίευση της χρηματοδότησης και να επιτευχθούν τα επιθυμητά θετικά αποτελέσματα στην οικονομική κατάσταση της ΕΕ. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι η σκοπούμενη μεταφορά από το ΕΚΤ+ ΤΔΜ δεν πρέπει να υπονομεύσει την εκτέλεση τακτικών έργων του ΕΚΤ+. Επιδίωξη είναι η δημιουργία επαρκούς χρηματοδοτικής βάσης για έργα κοινωνικού χαρακτήρα (επανεκπαίδευση, εκπαίδευση, κατάρτιση κ.λπ.) υπό το ΤΔΜ. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Στην περίπτωση της δανειακής διευκόλυνσης του δημόσιου τομέα, η ΕΟΚΕ θεωρεί κατάλληλο το ευρύ φάσμα των τομέων που πρέπει να υποστηριχθούν και εκτιμά τη συμβατότητά του με τους υπόλοιπους πυλώνες του Μηχανισμού Δίκαιης Μετάβασης, καθώς και με ορισμένα άλλα χρηματοδοτικά μέσα και εργαλεία του ΠΔΠ. |
| --- | --- |

4.8.

Βρυξέλλες, 18 Σεπτεμβρίου 2020.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Luca JAHIER

---

(1)  ΕΕ C 311 της 18.9.2020, σ. 55.

1

---

| 11.12.2020 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 429/245 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 429/245

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Τροποποιημένη πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+ (ΕΚΤ+)»

[COM(2020) 447 — 2018-206-COD]

(2020/C 429/31)

| Γενικός εισηγητής: | ο κ. Krzysztof BALON |
| --- | --- |
| Γενικός συνεισηγητής: | ο κ. Carlos Manuel TRINDADE |

Γενικός εισηγητής:

ο κ. Krzysztof BALON

Γενικός συνεισηγητής:

ο κ. Carlos Manuel TRINDADE

| Αίτηση γνωμοδότησης | Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 17.6.2020
  Συμβούλιο, 9.6.2020 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| Απόφαση του Προεδρείου | 9.6.2020 |
| Αρμόδιο τμήμα | Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 18.9.2020 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 554 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 215/0/6 |

Αίτηση γνωμοδότησης

Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 17.6.2020

Συμβούλιο, 9.6.2020

Νομική βάση

Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Απόφαση του Προεδρείου

9.6.2020

Αρμόδιο τμήμα

Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

18.9.2020

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

554

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

215/0/6

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η οικονομία, η αγορά εργασίας, τα συστήματα κοινωνικής πρόνοιας και τα συστήματα υγείας της Ευρωπαϊκής Ένωσης βρέθηκαν αντιμέτωπα με πρωτοφανείς και βαθείς κλυδωνισμούς ως αποτέλεσμα της πανδημίας COVID-19. Η πανδημία θέτει πολυάριθμες και τεράστιες κοινωνικές προκλήσεις, όπως η επιδείνωση των ανισοτήτων και η ραγδαία άνοδος της φτώχειας λόγω της απώλειας θέσεων εργασίας και της αναμενόμενης αύξησης του κοινωνικού και εργασιακού αποκλεισμού των ευάλωτων ομάδων. Μια Ευρώπη που επιθυμεί να παραμείνει ανταγωνιστική στην παγκόσμια οικονομία και να προστατεύσει, να τηρήσει και να εφαρμόσει τις αρχές του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων (ΕΠΚΔ) πρέπει να ευθυγραμμίσει σωστά τις οικονομικές και κοινωνικές πολιτικές της, ιδίως σε περιόδους κρίσης. Για να αντιμετωπίσει αυτές τις προκλήσεις, η ΕΕ θα πρέπει να αναλάβει κατάλληλη δράση, μεταξύ άλλων όσον αφορά το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο(ΠΔΠ) συμπεριλαμβανομένου του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου+ (ΕΚΤ+). |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Κατά το στάδιο της ανάκαμψης, είναι σημαντικό να διασφαλιστεί η συνεπής χρήση των διαφόρων ευρωπαϊκών ταμείων, προκειμένου να αποφευχθεί ο κατακερματισμός των παρεμβάσεων σε εθνικό επίπεδο. Συνεπώς, η ΕΟΚΕ τάσσεται σθεναρά υπέρ της δυνατότητας συγχρηματοδότησης του ΕΚΤ+ με τη χρήση του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF). Επιπλέον, η χρήση του ΕΚΤ+ για τη χρηματοδότηση δράσεων με σκοπό τη στήριξη του πράσινου και του ψηφιακού μετασχηματισμού θα πρέπει να εστιαστεί στην αναβάθμιση των δεξιοτήτων και την απόκτηση νέων, δράσεις συμπληρωματικές προς τα άλλα ευρωπαϊκά ταμεία στο πλαίσιο του ΠΔΠ και προς τον Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Ο κανονισμός για το ΕΚΤ+ δεν προβλέπει επαρκή χρηματοδότηση για την κάλυψη των αναγκών της πολιτικής κοινωνικής συνοχής. Συνεπώς, η ΕΟΚΕ τάσσεται σθεναρά κατά της μείωσης του συνολικού χρηματοδοτικού κονδυλίου που προβλέπεται για το ΕΚΤ+ κατά την περίοδο 2021-2027. Ο μηχανισμός υποχρεωτικής ανακατανομής πόρων από το ΕΚΤ+ και/ή το ΕΤΠΑ στο Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης θα πρέπει να καταργηθεί. Τα ποσοστά συγχρηματοδότησης από το τρέχον ΠΔΠ θα πρέπει να διατηρηθούν. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει το αίτημα που διατύπωσε στην προηγούμενη γνωμοδότησή της για τη διάθεση του 30 % του συνόλου των πόρων που προορίζονται για την πολιτική οικονομικής, κοινωνικής και εδαφικής συνοχής στο ΕΚΤ+ και, επιπλέον, για τη διάθεση του 30 % των υφιστάμενων πόρων του ΕΚΤ+ σε μέτρα κοινωνικής ένταξης. Δεδομένου ότι η τροποποιημένη πρόταση προβλέπει τη διάθεση του 5 % των πόρων για την αντιμετώπιση της παιδικής φτώχειας, το αίτημα αυτό είναι το απολύτως ελάχιστο αναγκαίο. Ταυτόχρονα, η ΕΟΚΕ στηρίζει την αύξηση του ελάχιστου κονδυλίου για την ένταξη των νέων που βρίσκονται εκτός απασχόλησης, εκπαίδευσης ή κατάρτισης (ΕΑΕΚ) στο 15 %· τα υψηλότερα ποσοστά ΕΑΕΚ για τις γυναίκες σε ορισμένες περιφέρειες της ΕΕ θα πρέπει να ληφθούν υπόψη με ειδική κατανομή της χρηματοδότησης. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Δεδομένου του ρόλου του ΕΚΤ+ στην εφαρμογή του ΕΠΚΔ, η ΕΟΚΕ καλεί μετ’ επιτάσεως την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη να εξετάσουν το ενδεχόμενο επαρκέστερης παρακολούθησης της κοινωνικής κατάστασης στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου, με τη συμπερίληψη καταλόγου συμφωνημένων δεικτών που θα είναι σε θέση να παρέχουν αξιόπιστες και επαρκείς πληροφορίες σχετικά με τις κοινωνικές εξελίξεις στην ΕΕ. Η ΕΟΚΕ θα καταρτίσει τη δική της πρόταση σχετικά με έναν τέτοιο κατάλογο στο εγγύς μέλλον. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Αναγνωρίζοντας τον σημαντικό ρόλο της κοινωνικής οικονομίας, συμπεριλαμβανομένων των παρόχων κοινωνικών υπηρεσιών, στην κοινωνική διάσταση της ΕΕ και στον θεμελιώδη ρόλο της σε περιόδους κρίσης και ανάκαμψης, η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει το αίτημα που διατύπωσε στην προηγούμενη γνωμοδότησή της (1), ότι θα πρέπει να καταστεί ειδικός αυτόνομος στόχος στο πλαίσιο του ΕΚΤ+ η στήριξη της δράσης για την κοινωνική οικονομία, συμπεριλαμβανομένων των μη κερδοσκοπικών οργανισμών που παρέχουν στήριξη και υπηρεσίες στους πολίτες. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Στην περίπτωση της χρήσης του ΕΚΤ+ για τη συγχρηματοδότηση κοινωνικών υπηρεσιών κοινής ωφέλειας, ο κανονισμός θα πρέπει να ορίζει ότι οι εν λόγω υπηρεσίες πρέπει να πληρούν τα κριτήρια της καθολικής πρόσβασης, της υψηλής ποιότητας και της οικονομικής προσιτότητας. Σε σχέση με την αφαίρεση του σκέλους για την υγεία από το ΕΚΤ+, είναι αναγκαίο να προσδιοριστεί αποτελεσματικότερα η ομάδα-στόχος στην οποία προορίζονται οι πόροι για τη στήριξη της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης, αλλά και της μακροχρόνιας περίθαλψης για τα ευάλωτα άτομα. Επιπλέον, οι οικογένειες και οι άτυποι φροντιστές πρέπει να αναγνωριστούν ρητά ως ομάδα-στόχος του ΕΚΤ+, έτσι ώστε να διασφαλιστεί ότι θα υποστηριχθούν πλήρως για την αντιμετώπιση μελλοντικών κρίσεων. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Για την προώθηση της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης, η οποία έχει πληγεί σοβαρά από τη σημερινή κρίση, απαιτείται σημαντική αύξηση του προβλεπόμενου κονδυλίου για διεθνικά ή διακρατικά έργα, δίκτυα ή συνιστώσες τους. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Παρότι το ΕΚΤ+ περιλαμβάνει ειδικό στόχο για την ένταξη των πολιτών τρίτων χωρών, η ΕΟΚΕ συνιστά την εισαγωγή μιας αιτιολογικής σκέψης που θα διευκρινίζει ότι από τους κανονισμούς της ΕΕ δεν απορρέουν περιορισμοί της πρόσβασης των προσφύγων, των αιτούντων άσυλο και των μεταναστών από τρίτες χώρες σε ενεργητικά μέτρα ή σε κοινωνική στήριξη κατά την πρόσβαση στα εν λόγω μέτρα. Η ΕΟΚΕ καλεί επίσης τα κράτη μέλη να μην χρησιμοποιούν περιορισμούς που επιδεινώνουν τον κοινωνικό αποκλεισμό των μεταναστών, πράγμα το οποίο ισχύει και για άλλες ευάλωτες ομάδες, όπως οι εθνοτικές μειονότητες. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Επιπλέον, είναι πιο σημαντικό από ποτέ να εφαρμοστεί πλήρως η αρχή της εταιρικής σχέσης, με τη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων και άλλων οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών. Βασική προϋπόθεση για την επίτευξη αυτού του στόχου είναι η κατάλληλη χρηματοδότηση της ανάπτυξης των ικανοτήτων των κοινωνικών εταίρων και άλλων οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, ιδίως των δικτύων και των ομοσπονδιών τους. |
| --- | --- |

1.10.

2.   Εισαγωγή

| 2.1. | Στις 30 Μαΐου 2018, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε την πρόταση κανονισμού της για το ΕΚΤ+ (2), η οποία αντικατοπτρίζει τις πρόσθετες προκλήσεις που αντιμετωπίζει η ΕΕ —ελλείψεις όσον αφορά τα επίπεδα δεξιοτήτων, χαμηλές επιδόσεις στην ενεργητική πολιτική της αγοράς εργασίας και στα εκπαιδευτικά συστήματα, προκλήσεις που προκύπτουν από τις νέες τεχνολογίες και τις νέες μορφές εργασίας, χαμηλή κινητικότητα του εργατικού δυναμικού και κοινωνικός αποκλεισμός. Στις 17 Οκτωβρίου 2018, η ΕΟΚΕ εξέδωσε γνωμοδότηση σχετικά με την πρόταση αυτή, το κύριο περιεχόμενο της οποίας εξακολουθεί να ισχύει (3). Ανταποκρινόμενη στις κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις της πανδημίας COVID-19, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε, στις 28 Μαΐου 2020, τροποποιημένη πρόταση για το ΕΚΤ+ (4) —το θέμα της παρούσας γνωμοδότησης— η οποία καταρτίστηκε κατόπιν αιτήματος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στις 28 Μαΐου και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στις 9 Ιουνίου 2020. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Η οικονομία, η αγορά εργασίας, τα συστήματα κοινωνικής πρόνοιας και τα συστήματα υγείας της Ευρωπαϊκής Ένωσης βρέθηκαν αντιμέτωπα με πρωτοφανείς και βαθείς κλυδωνισμούς ως αποτέλεσμα της πανδημίας COVID-19. Οι άμεσες και έμμεσες επιπτώσεις της πανδημίας COVID-19 έχουν, και θα συνεχίσουν να έχουν, σημαντικό και επιζήμιο αντίκτυπο σε όλα τα κράτη μέλη, όχι μόνο προκαλώντας σημαντική βραχυπρόθεσμη μείωση του ΑΕΠ, αλλά επίσης —ιδίως μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα— διευρύνοντας τις κοινωνικές ανισότητες και αυξάνοντας τη φτώχεια και την ανεργία, μεταξύ άλλων και των νέων. Η βασική πρόκληση θα είναι η ταχέως αυξανόμενη φτώχεια που θα προκύψει, μεταξύ άλλων, από την απώλεια θέσεων εργασίας και από τον «νέο» κοινωνικό και εργασιακό αποκλεισμό των ευάλωτων ομάδων, συμπεριλαμβανομένων των ατόμων με αναπηρία, των Ρομά και των μεταναστών. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Εξάλλου, η ΕΕ αντιμετωπίζει δυσκολίες όσον αφορά τη διαχείριση της πρόκλησης της μακροζωίας, όπως δείχνει με τραγικό τρόπο ο αριθμός των ηλικιωμένων που πεθαίνουν από τη νόσο COVID-19 σε εγκαταστάσεις φροντίδας σε αρκετά κράτη μέλη. Το ζήτημα δεν αφορά μόνο τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι ηλικιωμένοι, αλλά και τις ευρωπαϊκές αδυναμίες όσον αφορά την αλληλεγγύη μεταξύ των γενεών, με αποτέλεσμα να απαιτούνται ισχυρές παρεμβάσεις σε ενωσιακό και εθνικό επίπεδο. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Οι περαιτέρω πρόσφατες και τρέχουσες εξελίξεις έχουν επιδεινώσει τις διαρθρωτικές προκλήσεις, που προκύπτουν από την οικονομική παγκοσμιοποίηση, τη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών και την αυξημένη απειλή για την ασφάλεια, τη μετάβαση στην καθαρή ενέργεια, τις τεχνολογικές αλλαγές, τη γήρανση του εργατικού δυναμικού και τις αυξανόμενες αναντιστοιχίες μεταξύ της ζήτησης και της προσφοράς δεξιοτήτων και εργασίας στους ίδιους τομείς και στις περιφέρειες, τις οποίες αντιμετωπίζουν ιδιαίτερα οι ΜΜΕ. Η ΕΕ πρέπει να προετοιμαστεί για τις σημερινές και τις μελλοντικές προκλήσεις επενδύοντας στις σχετικές δεξιότητες για τη στήριξη της πράσινης και της ψηφιακής μετάβασης, οδεύοντας προς μια ανάπτυξη χωρίς αποκλεισμούς με τη βελτίωση των πολιτικών απασχόλησης και των κοινωνικών πολιτικών και λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη την οικονομική και τη βιομηχανική βιωσιμότητα. Η ΕΟΚΕ επικροτεί τη στήριξη από το ΕΚΤ+ σε μέτρα που είναι αναγκαία για την επίτευξη αυτών των στόχων, όπως περιγράφεται στη νέα αιτιολογική σκέψη 14 της πρότασης. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Προκειμένου να αντιμετωπίσει αυτές τις προκλήσεις, η ΕΕ θα πρέπει να αναλάβει κατάλληλη δράση, μεταξύ άλλων προσαρμόζοντας το ΠΔΠ —συμπεριλαμβανομένου του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου+ (ΕΚΤ+)— στις νέες οριακές συνθήκες. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Ακόμη και σε περιόδους κρίσης, όλοι οι ενδιαφερόμενοι φορείς σε ευρωπαϊκό, εθνικό και περιφερειακό επίπεδο θα πρέπει να τηρούν τους κανόνες της χρηστής διακυβέρνησης και να σέβονται το κράτος δικαίου κατά τον σχεδιασμό, την εφαρμογή και την αξιολόγηση των δράσεων του ΕΚΤ+. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να διασφαλίσει ότι οι αιτήσεις για το ΕΚΤ+ που υποβάλλονται από τους κοινωνικούς εταίρους και τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών αξιολογούνται με δίκαιο τρόπο, βάσει διαφανών κριτηρίων. Επιπλέον, είναι πιο σημαντική από ποτέ η προάσπιση και η δέουσα εφαρμογή της αρχής της εταιρικής σχέσης, βάσει του ισχύοντος κώδικα δεοντολογίας, με τη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων και άλλων οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών. Βασική προϋπόθεση για την επίτευξη αυτού του στόχου είναι η κατάλληλη χρηματοδότηση της ανάπτυξης των ικανοτήτων των κοινωνικών εταίρων και άλλων οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, συμπεριλαμβανομένων των δικτύων και των ομοσπονδιών τους. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Η ΕΟΚΕ εκφράζει τη βαθιά λύπη της για την επιλογή να μην συνεχιστούν οι διαβουλεύσεις με εξωτερικούς ενδιαφερόμενους φορείς σε αυτήν την τροποποιημένη έκδοση του κανονισμού. Το επιχείρημα της επείγουσας ανάγκης δεν είναι αρκετά ισχυρό ώστε να δικαιολογεί τη μη τήρηση της θεμελιώδους αρχής της διαβούλευσης με τους ενδιαφερόμενους φορείς σχετικά με την πραγματοποίηση αλλαγών σε έναν τόσο σημαντικό κανονισμό. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την πληροφορία ότι διεξάγονται διαβουλεύσεις με τα κράτη μέλη και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και ευελπιστεί ότι τούτες θα οδηγήσουν σε σημαντικές βελτιώσεις ορισμένων πτυχών της πρότασης. |
| --- | --- |

2.7.

3.   Οι βασικές πτυχές της τροποποιημένης πρότασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

| 3.1. | Αύξηση των απαιτήσεων θεματικής συγκέντρωσης για την απασχόληση των νέων, δεδομένων των κινδύνων που ενέχει το εξαιρετικά υψηλό ποσοστό ανεργίας των νέων και το αυξανόμενο ποσοστό των νέων ΕΑΕΚ (νέοι εκτός απασχόλησης, εκπαίδευσης ή κατάρτισης): τα κράτη μέλη με ποσοστό νέων ΕΑΕΚ (ηλικιακή ομάδα 15-29 ετών) που υπερβαίνει τον μέσο όρο της ΕΕ θα πρέπει να διαθέσουν τουλάχιστον το 15 % των πόρων τους από το ΕΚΤ+ στο πλαίσιο της επιμερισμένης διαχείρισης (σε αντίθεση με το 10 % βάσει της αρχικής πρότασης της Επιτροπής) σε στοχευμένες δράσεις και διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις για τη στήριξη των νέων. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Αντιμετώπιση της παιδικής φτώχειας: η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει να συμπεριληφθούν μια αιτιολογική σκέψη και ένα άρθρο που να επιβάλλουν στα κράτη μέλη να διαθέσουν τουλάχιστον το 5 % των πόρων του ΕΚΤ+ στο πλαίσιο της επιμερισμένης διαχείρισης για την αντιμετώπιση της παιδικής φτώχειας. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Προώθηση της πράσινης και της ψηφιακής μετάβασης σύμφωνα με τη βιομηχανική στρατηγική της ΕΕ (5): με βάση την υπόθεση ότι, μετά την πανδημία COVID-19, θα εδραιωθεί μια «νέα κανονικότητα», θα εμφανιστούν νέα μοντέλα στα ευρωπαϊκά βιομηχανικά οικοσυστήματα, συμπεριλαμβανομένων νέων τοπικών αλυσίδων αξίας, τα οποία θα απαιτούν νέες δεξιότητες για νέους τύπους θέσεων απασχόλησης. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Αυστηρή τήρηση της οριζόντιας αρχής της ισότητας των φύλων από όλα τα κράτη μέλη, δεδομένου ότι η πανδημία COVID-19 είχε δυσανάλογες κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις στις γυναίκες. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Αφαίρεση του σκέλους για την υγεία από το ΕΚΤ+, με παράλληλη διατήρηση των διατάξεων που απαιτούν συνέργειες και συμπληρωματικότητα των δράσεων μεταξύ του ΕΚΤ+ και του νέου προγράμματος της ΕΕ για την υγεία, δεδομένης της ανάγκης στενού συντονισμού των δύο προγραμμάτων: συνδέεται με την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη θέσπιση ενός πολύ ισχυρότερου και αυτόνομου προγράμματος για την υγεία (6). |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Διασφάλιση ότι το νομικό πλαίσιο για την πολιτική συνοχής προβλέπει μηχανισμούς που μπορούν να χρησιμοποιηθούν γρήγορα, σε περίπτωση επέλευσης έκτακτων περιστάσεων κατά την επόμενη δεκαετία: η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει προσωρινά μέτρα για τη χρήση του ΕΚΤ+ με σκοπό την αντιμετώπιση έκτακτων και ασυνήθιστων περιστάσεων, τα οποία αφορούν παρεκκλίσεις από ορισμένους κανόνες για τη διευκόλυνση της αντιμετώπισης τέτοιου είδους περιστάσεων. Αυτό συνεπάγεται, για παράδειγμα, τη διεύρυνση του πεδίου δράσης του ΕΚΤ+, ώστε να συμπεριλάβει τη στήριξη συστημάτων μερικής ανεργίας, τα οποία δεν συνδυάζονται με ενεργητικά μέτρα, και την πρόσβαση στην ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, μεταξύ άλλων και για τα άτομα που δεν αντιμετωπίζουν άμεσες δυσκολίες από κοινωνικοοικονομική άποψη, καθώς και τη δυνατότητα χαλάρωσης των απαιτήσεων θεματικής συγκέντρωσης. |
| --- | --- |

3.6.

4.   Προτάσεις της ΕΟΚΕ για το τροποποιημένο σχέδιο κανονισμού

| 4.1. | Μια Ευρώπη που επιθυμεί να παραμείνει ανταγωνιστική στην παγκόσμια οικονομία και να προστατεύσει, να σεβαστεί και να εφαρμόσει τα δικαιώματα που ενσωματώνονται στον ΕΠΚΔ —ιδίως θέσεις απασχόλησης υψηλής ποιότητας, εκπαίδευση και κατάρτιση καλής ποιότητας, ευρέως προσβάσιμες υπηρεσίες υγείας και κοινωνικές υπηρεσίες και ισότιμη πρόσβαση σε αυτές, κοινωνική ένταξη και ενεργός συμμετοχή στην κοινωνία των ατόμων με αναπηρία και άλλων ευάλωτων ομάδων— πρέπει να ευθυγραμμίσει κατάλληλα τις οικονομικές και κοινωνικές πολιτικές της, ιδίως σε περιόδους κρίσης. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Στο πλαίσιο αυτό, η χρηματοδότηση της κοινωνικής διάστασης της ΕΕ πρέπει να αντιμετωπιστεί δεόντως μέσω του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και του προϋπολογισμού της ΕΕ για τις δημοσιονομικές προοπτικές της περιόδου 2021-2027, συμπεριλαμβανομένου του ΕΚΤ+. Συνεπώς, η ΕΟΚΕ τάσσεται σθεναρά υπέρ της δυνατότητας συγχρηματοδότησης του ΕΚΤ+ με τη χρήση του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Επιπλέον, η χρήση του ΕΚΤ+ για τη χρηματοδότηση δράσεων με σκοπό τη στήριξη του πράσινου και του ψηφιακού μετασχηματισμού θα πρέπει να εστιαστεί στην αναβάθμιση των δεξιοτήτων και την απόκτηση νέων, δράσεις συμπληρωματικές προς τα άλλα ευρωπαϊκά ταμεία στο πλαίσιο του ΠΔΠ και προς τον Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Κατά το στάδιο της ανάκαμψης, είναι σημαντικό να διασφαλιστεί η συνεπής χρήση των διαφόρων ευρωπαϊκών ταμείων, προκειμένου να αποφευχθεί ο κατακερματισμός των παρεμβάσεων σε εθνικό επίπεδο. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Η ΕΟΚΕ τάσσεται σθεναρά κατά της μείωσης του συνολικού χρηματοδοτικού κονδυλίου που προβλέπεται για το ΕΚΤ+ κατά την περίοδο 2021-2027 από το ποσό των 101 δισ. ευρώ περίπου που είχε προγραμματιστεί προηγουμένως (σε τρέχουσες τιμές) στο τρέχον προβλεπόμενο ποσό των 97 δισ. ευρώ περίπου· η μείωση αυτή δεν δικαιολογείται από την αφαίρεση του σκέλους για την υγεία (για το οποίο είχαν ήδη προβλεφθεί περίπου 413 εκατ. ευρώ). |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Υπάρχει ενδεχόμενο να επέλθει σημαντική μείωση του ΕΚΤ+ λόγω του άρθρου 21α του κανονισμού περί κοινών διατάξεων, το οποίο υποχρεώνει τα κράτη μέλη να ανακατανέμουν 1,5 έως 3 ευρώ από τους πόρους του ΕΚΤ+ και/ή του ΕΤΠΑ για κάθε ευρώ που λαμβάνουν από το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης (έως το 20 % των πόρων του αντίστοιχου ταμείου). Ως εκ τούτου, αυτός ο μηχανισμός υποχρεωτικής ανακατανομής πόρων θα πρέπει να καταργηθεί. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Οι προτεινόμενες μειώσεις των ποσοστών συγχρηματοδότησης της ΕΕ είναι απαράδεκτες και δυσχεραίνουν την προσαρμογή των υφιστάμενων δομών χρηματοδότησης. Τα κράτη μέλη μεταβιβάζουν μεγάλο μέρος της συγχρηματοδότησης σε φορείς υλοποίησης έργων. Αντί της εξασφάλισης συμπληρωματικής εθνικής χρηματοδότησης, τα χαμηλότερα ποσοστά συγχρηματοδότησης της ΕΕ προκαλούν οικονομικές δυσχέρειες στους φορείς υλοποίησης έργων. Ως εκ τούτου, τα ποσοστά συγχρηματοδότησης της τρέχουσας περιόδου χρηματοδότησης θα πρέπει να διατηρηθούν. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Λαμβάνοντας υπόψη ότι το ΕΚΤ+ αποτελεί το κύριο χρηματοδοτικό εργαλείο για την υλοποίηση του ΕΠΚΔ, η ΕΟΚΕ είχε ζητήσει —ακόμη και στην προηγούμενη γνωμοδότησή της (7)— να διατεθεί το 30 % του συνόλου των πόρων που προορίζονται για την πολιτική οικονομικής, κοινωνικής και εδαφικής συνοχής στο ΕΚΤ+ και, επιπλέον, να διατεθεί το 30 % των υφιστάμενων πόρων του ΕΚΤ+ σε μέτρα κοινωνικής ένταξης. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Επιπροσθέτως, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι το μέγεθος των οικονομικών και κοινωνικών προκλήσεων που προκύπτουν από την κοινωνική κρίση μετά τη νόσο COVID-19 απαιτεί τη διασφάλιση της ισόρροπης χρήσης του ΕΚΤ+ σε ολόκληρη την Ευρώπη. Συνεπώς, η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει ότι διαφωνεί με την κατάργηση του ελάχιστου ποσοστού (που σήμερα ανέρχεται στο 23,1 %) της χρηματοδότησης της πολιτικής συνοχής. Η παροχή πρόσθετης στήριξης στις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες και στις αραιοκατοικημένες περιοχές, καθώς και η στήριξη της κινητικότητας του εργατικού δυναμικού, αποτελούν έναν από τους στόχους του ΕΚΤ+ και συνδέονται επιπλέον στενά με την πολιτική συνοχής. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Ενώ η τροποποιημένη πρόταση προβλέπει τη διάθεση του 25 % των πόρων για την κοινωνική ένταξη και του 5 % για την αντιμετώπιση της παιδικής φτώχειας, το αίτημα για τη διάθεση του 30 % για την κοινωνική ένταξη είναι το απολύτως ελάχιστο αναγκαίο. Επιπλέον, ανάλογα με την πραγματική κατάσταση σε μια συγκεκριμένη περιοχή, θα πρέπει να είναι δυνατή η διάθεση άνω του 5 % των πόρων για την καταπολέμηση της παιδικής φτώχειας (στο πλαίσιο του 30 % των πόρων για την κοινωνική ένταξη). Στο πλαίσιο αυτό, τα μέτρα για την αντιμετώπιση της παιδικής φτώχειας θα πρέπει να εφαρμόζονται σύμφωνα με τη σύσταση 2013/112/ΕΕ της Επιτροπής, της 20ής Φεβρουαρίου 2013, Επένδυση στα παιδιά: Σπάζοντας τον κύκλο της μειονεξίας (8), λαμβάνοντας επίσης υπόψη τη Μελέτη σκοπιμότητας για την πρωτοβουλία «Εγγύηση για τα παιδιά» (τελική έκθεση) (9). |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Η ΕΟΚΕ στηρίζει την αύξηση του ελάχιστου κονδυλίου για την ένταξη των ΕΑΕΚ στο 15 %. Η ΕΟΚΕ επικροτεί τη δράση της Επιτροπής που αποσκοπεί στην προώθηση στοχοθετημένων μέτρων για την αύξηση της συμμετοχής των νέων στην αγορά εργασίας, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων που προέρχονται από οικογένειες μεταναστών. Τα μέτρα αυτά θα πρέπει να έχουν ως στόχο τη στήριξη της απασχολησιμότητας των νέων με τις κατάλληλες δεξιότητες, διασφαλίζοντας την κοινωνική προστασία και την κάλυψη των συλλογικών διαπραγματεύσεων. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ εφιστά την προσοχή στα σημαντικά υψηλότερα ποσοστά ΕΑΕΚ για τις γυναίκες σε ορισμένες περιφέρειες της ΕΕ, τα οποία θα πρέπει να ληφθούν υπόψη με τη διάθεση αντίστοιχα υψηλότερων ποσοστών χρηματοδότησης ειδικά για τις γυναίκες, υποστηρίζοντας τη λήψη καινοτόμων μέτρων —κατόπιν διαπραγματεύσεων σε επίπεδο επιχειρήσεων— εστιασμένων στη βελτίωση της ισορροπίας μεταξύ επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της θεματικής συγκέντρωσης, επειδή διασφαλίζει ότι οι πολιτικές προτεραιότητες σε επίπεδο ΕΕ εφαρμόζονται από τα κράτη μέλη. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ ζητεί να συνδυαστεί η θεματική συγκέντρωση με ορισμένο βαθμό ευελιξίας και αυτονομίας των κρατών μελών όσον αφορά την προσαρμογή των κονδυλίων του προγραμματισμού, ώστε να αποφευχθεί η πρόκληση διοικητικού φόρτου στη διαχείριση των προγραμμάτων. Ωστόσο, εάν τυχόν αυτό οδηγήσει σε οποιαδήποτε μείωση των απαιτήσεων θεματικής συγκέντρωσης για την κοινωνική ένταξη, η ΕΟΚΕ ζητεί να ληφθούν συνοδευτικά μέτρα, όπως, για παράδειγμα, να προβλεφθούν ποσοστά συγχρηματοδότησης έως και 100 % για δράσεις που συνδέονται με αυτούς τους συγκεκριμένους στόχους. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Δεδομένου ότι το ΕΚΤ+ είναι προσανατολισμένο προς την υλοποίηση του ΕΠΚΔ, ο κανονισμός για το ΕΚΤ+ θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη τα σχέδια για την υλοποίηση του ΕΠΚΔ σε επίπεδο ΕΕ και εθνικό επίπεδο —ως βασικά έγγραφα καθοδήγησης με τα οποία θα πρέπει να ευθυγραμμιστούν οι συμφωνίες εταιρικής σχέσης και τα επιχειρησιακά προγράμματα—και τα σχέδια αυτά θα πρέπει να παρακολουθούνται στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου. Συνεπώς, η ΕΟΚΕ καλεί μετ’ επιτάσεως την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη να εξετάσουν το ενδεχόμενο αρτιότερης παρακολούθησης της κοινωνικής κατάστασης στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου, με τη συμπερίληψη καταλόγου συμφωνημένων δεικτών που θα είναι σε θέση να παρέχουν αξιόπιστες και επαρκείς πληροφορίες σχετικά με τις κοινωνικές εξελίξεις στην ΕΕ. Η ΕΟΚΕ έχει ήδη καταρτίσει γνωμοδότηση (10) σχετικά με αυτό το θέμα, ζητώντας την συμπερίληψη νέων κοινωνικών δεικτών στη διαδικασία του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου για την παρακολούθηση της υλοποίησης του ΕΠΚΔ, καθώς και ειδικών ανά χώρα συστάσεων· προτίθεται δε να εκπονήσει τη δική της πρόταση σχετικά με έναν τέτοιο κατάλογο στο εγγύς μέλλον. Για τον σκοπό αυτό, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να θεσπίσει κανόνες και διαδικασίες για την επαλήθευση της συσχέτισης μεταξύ, αφενός, των σχεδίων εθνικών εγγράφων προγραμματισμού των δαπανών του ΕΚΤ+ για την περίοδο 2021-2027 και, αφετέρου, των αρχών του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων (ΕΠΚΔ) [το πλαίσιο πολιτικής για την αγορά εργασίας, την εκπαίδευση και την κατάρτιση, που ορίζονται πρωτίστως στα κεφάλαια Ι και ΙΙ, ενώ το πλαίσιο για την καταπολέμηση της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού θα πρέπει να οριστεί στο κεφάλαιο ΙΙΙ]. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | Το ΕΚΤ+ δεν καλύπτει επαρκώς ζητήματα που αποτελούν μέρος της μεταβατικής περιόδου την οποία διανύουμε, όπως η ανάγκη να εξεταστεί —μέσω της διεξαγωγής κοινωνικού διαλόγου και συλλογικών διαπραγματεύσεων— η δυνητική υιοθέτηση στρατηγικών για τη μείωση του ωραρίου εργασίας χωρίς μείωση των αποδοχών, τον καλύτερο συνδυασμό της επαγγελματικής και της οικογενειακής ζωής, την προώθηση της εθελοντικής εργασίας μερικής απασχόλησης, τις νέες μορφές απασχόλησης, ιδίως στην οικονομία της τρίτης ηλικίας, την κυκλική οικονομία και την κοινωνική οικονομία, και, γενικότερα, για την ανακατανομή της εργασίας κατά τρόπο ώστε να παρασχεθεί σε όλους η δυνατότητα να εργάζονται και συγχρόνως να ζουν μια ικανοποιητική και υγιή ζωή. Το ΕΚΤ+ θα πρέπει να στηρίζει τους κοινωνικούς εταίρους και άλλες οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών για τη χάραξη των εν λόγω στρατηγικών, καθώς και για τη διάδοση ορθών πρακτικών, προωθώντας παράλληλα δράσεις με στόχο την υλοποίησή τους από τα κράτη μέλη. Ένας άλλος τομέας στον οποίο το ΕΚΤ+ θα μπορούσε να είναι προορατικό και καινοτόμο είναι η στήριξη της κοινωνικά χρήσιμης εργασίας. |
| --- | --- |

4.13.

| 4.14. | Στην περίπτωση της χρήσης του ΕΚΤ+ για τη συγχρηματοδότηση κοινωνικών υπηρεσιών κοινής ωφέλειας, ο κανονισμός θα πρέπει να ορίζει ότι οι εν λόγω υπηρεσίες πρέπει να τηρούν τις αρχές της αλληλεγγύης και της διαφάνειας και να πληρούν τα κριτήρια της καθολικής πρόσβασης, της υψηλής ποιότητας και της οικονομικής προσιτότητας, σύμφωνα με τα πρότυπα που καθορίζονται στο εθελοντικό ευρωπαϊκό πλαίσιο ποιότητας για τις κοινωνικές υπηρεσίες (11). |
| --- | --- |

4.14.

| 4.15. | Σε σχέση με την αφαίρεση του σκέλους για την υγεία από το ΕΚΤ+, είναι αναγκαίο να προσδιοριστεί αποτελεσματικότερα η ομάδα-στόχος στην οποία προορίζονται οι πόροι για τη στήριξη της πρόσβασης των ευάλωτων ατόμων στην ιατροφαρμακευτική περίθαλψη και να διευκρινιστεί ρητά ότι αυτό αφορά ειδικότερα τους άστεγους, τους παράτυπους μετανάστες και άλλα άτομα χωρίς ασφάλιση υγείας, καθώς και τα άτομα με αναπηρία και τους ηλικιωμένους που βρίσκονται σε ευάλωτη θέση. Επιπλέον, είναι αναγκαίο να διευκρινιστεί ότι το ΕΚΤ+ περιλαμβάνει επίσης στο πεδίο δράσης του τη μακροχρόνια περίθαλψη των ευάλωτων ομάδων, και να ληφθεί παράλληλα υπόψη ότι, μετά την πανδημία, πολλά κράτη μέλη θα αντιμετωπίσουν πιθανώς την ανάγκη επανεξέτασης, αναδιοργάνωσης και/ή ανάπτυξης των υπηρεσιών μακροχρόνιας περίθαλψής τους. |
| --- | --- |

4.15.

| 4.16. | Οι οικογενειακοί φροντιστές (κυρίως γυναίκες) παρέχουν ήδη το 80 % της μακροχρόνιας περίθαλψης στην Ευρώπη και, ως αποτέλεσμα της νόσου COVID-19, έγιναν από τη μια μέρα στην άλλη οι μοναδικοί υποστηρικτές των μελών της οικογένειάς τους. Ο συνδυασμός της επαγγελματικής και της οικογενειακής ζωής κατέστη εντελώς αδύνατος και οι φροντιστές χρειάστηκε να παράσχουν φροντίδα και αποκατάσταση, για τις οποίες πολλοί δεν διέθεταν καμία κατάρτιση, χωρίς καμία στιγμή ανάπαυλας καθ’ όλη τη διάρκεια της υποχρεωτικής αναστολής δραστηριοτήτων. Συνεπώς, οι οικογένειες και οι άτυποι φροντιστές πρέπει να αναγνωριστούν ρητά ως ομάδα-στόχος του ΕΚΤ+. |
| --- | --- |

4.16.

| 4.17. | Αναγνωρίζοντας τον σημαντικό ρόλο της κοινωνικής οικονομίας, συμπεριλαμβανομένων των παρόχων κοινωνικών υπηρεσιών, στην κοινωνική διάσταση της ΕΕ και στον θεμελιώδη ρόλο της σε περιόδους κρίσης και ανάκαμψης, η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει το αίτημα να καταστεί η στήριξη δράσεων για την κοινωνική οικονομία ειδικός αυτόνομος στόχος στο πλαίσιο του ΕΚΤ+. Η κοινωνική οικονομία δημιουργεί θέσεις απασχόλησης υψηλής ποιότητας και προάγει την κοινωνική ένταξη, παρέχοντας, μεταξύ άλλων, κοινωνικές, υγειονομικές και εκπαιδευτικές υπηρεσίες κοινής ωφέλειας, συμβάλλοντας παράλληλα στην ανάπτυξη της συμμετοχικής δημοκρατίας και της κοινωνίας των πολιτών. Επιπλέον, ο τομέας της κοινωνικής οικονομίας καθώς και οι μη κερδοσκοπικοί οργανισμοί που παρέχουν στήριξη και υπηρεσίες στους πολίτες έχουν επιδείξει μεγάλη ανθεκτικότητα και συμβολή στον μετριασμό των επιπτώσεων της κρίσης που προκλήθηκε από τη νόσο COVID-19. Αυτό θα πρέπει να οδηγήσει στην ενίσχυση των υφιστάμενων κοινωνικών μη κερδοσκοπικών φορέων και στην τόνωση των επενδύσεων σε νέους, με στόχο τη διασφάλιση όχι μόνο της οικονομικής ανάπτυξης, αλλά και του δημόσιου συμφέροντος και της ευημερίας. |
| --- | --- |

4.17.

| 4.18. | Η εκτεταμένη συλλογή δεδομένων, ιδίως δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, έχει προκαλέσει μείζονα προβλήματα στην υλοποίηση έργων. Οι συμμετέχοντες σε έργα του ΕΚΤ συχνά δεν εξετάζονται για σκοπούς χρηματοδότησης εάν δεν υποβάλουν τα πλήρη στοιχεία τους. Παρά τις προσπάθειες απλούστευσης του ΕΚΤ, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν τροποποίησε την πρότασή της σχετικά με τους δείκτες στα παραρτήματα I και II του κανονισμού ΕΚΤ+. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ συνιστά να αποφεύγεται η συλλογή περιττών δεδομένων και να προσαρμοστούν οι απαραίτητοι δείκτες στο ειδικό πρόγραμμα. Ο αριθμός των δεικτών θα πρέπει να μειωθεί περαιτέρω. |
| --- | --- |

4.18.

| 4.19. | Αρκετές χώρες έθεσαν κάποιου είδους περιορισμούς στους πρόσφυγες, τους αιτούντες άσυλο και άλλους μετανάστες από τρίτες χώρες όσον αφορά την πρόσβασή τους είτε σε ενεργητικά μέτρα είτε σε κοινωνική στήριξη. Συνεπώς, παρότι το ΕΚΤ+ περιλαμβάνει ειδικό στόχο για την ένταξη των πολιτών τρίτων χωρών, η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να συμπεριλάβει μια νέα αιτιολογική σκέψη όπου θα διευκρινίζεται ότι κανένας περιορισμός της πρόσβασης σε ενεργητικά μέτρα ή σε κοινωνική στήριξη κατά την πρόσβαση στα εν λόγω μέτρα δεν απορρέει από τους κανονισμούς της ΕΕ, μολονότι τα κράτη μέλη μπορούν να περιορίσουν την πρόσβαση αυτή δυνάμει των εθνικών τους ρυθμίσεων. Η ΕΟΚΕ καλεί επίσης τα κράτη μέλη να μην χρησιμοποιούν περιορισμούς που επιδεινώνουν τον κοινωνικό αποκλεισμό των μεταναστών. |
| --- | --- |

4.19.

| 4.20. | Δεδομένης της ανάγκης για την προώθηση της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης, η οποία έχει πληγεί σοβαρά από τη σημερινή κρίση, η ΕΟΚΕ ζητεί επίσης σημαντική αύξηση του προβλεπόμενου κονδυλίου για διακρατικά σχέδια, δίκτυα και συνιστώσες τους. Αυτό είναι απαραίτητο για τη δημιουργία διακρατικών δικτύων αμοιβαίας υποστήριξης, αλλά και για την ενίσχυση του αισθήματος της ευρωπαϊκής ταυτότητας μεταξύ των πολιτών διαφορετικών κρατών μελών, καθώς και για την προβολή της οικονομικής στήριξης που παρέχει η ΕΕ στους πολίτες της. Οι απαιτήσεις συγχρηματοδότησης για τα εν λόγω διακρατικά δίκτυα και έργα πρέπει να είναι πιο ευέλικτες, δεδομένων των αρνητικών επιπτώσεων της νόσου COVID-19 στη διακρατική σύμπραξη και τη χρηματοοικονομική βιωσιμότητα. |
| --- | --- |

4.20.

Βρυξέλλες, 18 Σεπτεμβρίου 2020.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Luca JAHIER

---

(1)  ΕΕ C 62 της 15.2.2019, σ. 165.

1

(2)  COM(2018) 382.

2

(3)  Βλ. υποσημείωση 1.

3

(4)  COM(2020) 447.

4

(5)  COM(2020) 102.

5

(6)  COM(2020) 405.

6

(7)  Βλ. υποσημείωση 1.

7

(8)  ΕΕ L 59 της 2.3.2013, σ. 5.

8

(9)  https://ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=1428&langId=el

9

(10)  ΕΕ C 14 της 15.1.2020, σ. 1.

10

(11)  SPC/2010/10/8 final https://ec.europa.eu/social/BlobServlet?docId=6140&langId=en

11

---

| 11.12.2020 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 429/251 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 429/251

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση προγράμματος σχετικά με τη δράση της Ένωσης στον τομέα της υγείας για την περίοδο 2021-2027 και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 282/2014 [πρόγραμμα “Η ΕΕ για την υγεία” (EU4Health)]»

[COM(2020) 405 final — 2020/0102 (COD)]

(2020/C 429/32)

| Γενικός εισηγητής: | ο κ. Antonello PEZZINI (IT-I) |
| --- | --- |
| Γενικός συνεισηγητής: | ο κ. Alain COHEUR (BE-III) |

Γενικός εισηγητής:

ο κ. Antonello PEZZINI (IT-I)

Γενικός συνεισηγητής:

ο κ. Alain COHEUR (BE-III)

| Αιτήσεις γνωμοδότησης | Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 17.6.2020
  Συμβούλιο, 10.6.2020 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| Απόφαση της συνόδου ολομέλειας | 9.6.2020 |
| Αρμόδιο τμήμα | Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη |
| Έγκριση από την ολομέλεια | 18.9.2020 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 554 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 218/0/2 |

Αιτήσεις γνωμοδότησης

Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 17.6.2020

Συμβούλιο, 10.6.2020

Νομική βάση

Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας

9.6.2020

Αρμόδιο τμήμα

Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη

Έγκριση από την ολομέλεια

18.9.2020

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

554

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

218/0/2

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι η πανδημία του κορονοϊού ανέδειξε περισσότερο από ποτέ τη σημασία της ενίσχυσης του ρόλου της ΕΕ όσον αφορά την υγεία, της ικανότητάς της να αντιδρά, να διαχειρίζεται και να συντονίζει, καθώς και των αρμοδιοτήτων της μέσω μιας «Ευρωπαϊκής Ένωσης για την υγεία», με μέλημα να ανταποκρίνεται τόσο στα δεινά των πολιτών και των εργαζομένων του κλάδου της υγείας, συμπεριλαμβανομένου του βασικού ιατρικού και παραϊατρικού προσωπικού πρώτη γραμμής, όσο και στις προσδοκίες τους για μια αποτελεσματική ενωσιακή πολιτική στον τομέα της δημόσιας υγείας· τούτο δε με γνώμονα και τη συνάρθρωση μεταξύ ενωσιακού, εθνικού και περιφερειακού επιπέδου μέσω της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης (1). |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί τη σχετική με τη δράση της Ένωσης στον τομέα της υγείας πρόταση που υπέβαλε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον Μάιο του 2020, την πρόταση για το μέσο «Next Generation EU» και το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο της περιόδου 2021-2027. Ωστόσο, αποδοκιμάζει τις περικοπές που επέφερε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Ιουλίου 2020, ενώ η δημόσια υγεία αντιμετωπίζει βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα πολύπλοκα πολιτικά, κοινωνικά, οικονομικά, ψηφιακά και περιβαλλοντικά ζητήματα για τα οποία απαιτούνται καινοτόμα, διατομεακά και ολοκληρωμένα μέτρα και μείζονες στρατηγικές επενδύσεις (στην υγεία και την κοινωνία). |
| --- | --- |

1.2.

| 1.2.1. | Κατά την ΕΟΚΕ, μια «Ευρώπη α λα καρτ» (2) (η λεγόμενη «Ευρώπη των πολλαπλών ταχυτήτων») δεν μπορεί να είναι ο τρόπος αντιμετώπισης όσων σημερινών προβλημάτων υπερβαίνουν τα εθνικά σύνορα και δεν μας επιτρέπει να πορευτούμε προς ένα φιλόδοξο και αλληλέγγυο ευρωπαϊκό εγχείρημα ολοκλήρωσης που θα βασίζεται στην «ενότητα στην πολυμορφία» και σε κοινούς στόχους συνεργασίας. |
| --- | --- |

1.2.1.

| 1.3. | Η ΕΟΚΕ καλεί τα θεσμικά όργανα και τα κράτη μέλη της ΕΕ να επιδείξουν πολιτική βούληση για τη σύναψη ενός «Συμφώνου στον τομέα της υγείας για το μέλλον της Ευρώπης», σύμφωνα με τις θεμελιώδεις αξίες της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης, και τις δεσμεύσεις που έχουν αναληφθεί τόσο σε διεθνές επίπεδο (στόχοι βιώσιμης ανάπτυξης, προαγωγή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και εφαρμογή των διεθνών συμβάσεων) όσο και σε ενωσιακό (προτεραιότητες της γερμανικής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ, υλοποίηση του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων). |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Η ΕΟΚΕ καλεί το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ως συννομοθέτη, να διεξαγάγει διαπραγματεύσεις με το Συμβούλιο για την αύξηση των χρηματοδοτικών πόρων που διατίθενται στο πρόγραμμα για την υγεία και στα άλλα μέσα προς χρήση με συνεργικό τρόπο στον τομέα της υγείας (έρευνα, συνοχή και διασυνοριακή συνεργασία), καθώς και για την ειδική χρήση των πόρων του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας με σκοπό την έξοδο από τη λιτότητα. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Η ΕΟΚΕ επιμένει ότι, κατά την εφαρμογή του προγράμματος, χρειάζεται να επιδειχθεί ιδιαίτερη προσοχή στην καταπολέμηση των κοινωνικών ανισοτήτων στην υγεία, στην πρόσβαση σε υψηλής ποιότητας ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, στην αδιάλειπτη συνέχεια της περίθαλψης (συμπεριλαμβανομένης της διασυνοριακής) σε όλες τις περιπτώσεις, στην υποστήριξη και την εδραίωση των συστημάτων υγείας με καθολική κάλυψη και στην ανάπτυξη πολυδιάστατης ευρωπαϊκής δράσης στον τομέα της δημόσιας υγείας, σε συνδυασμό με τις αρχές του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένης της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης, της ένταξης των ατόμων με αναπηρία και της μακροχρόνιας περίθαλψης. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.5.1. | Πιο συγκεκριμένα, η ΕΟΚΕ ζητεί να εγκριθούν ενωσιακές κατευθυντήριες γραμμές έτσι ώστε να καλυφθούν οι ανάγκες των πιο ευάλωτων ομάδων, δηλαδή των ατόμων σε επισφαλή θέση, των ηλικιωμένων και των ατόμων με αναπηρία —και δη όσων διαμένουν σε ιδρύματα με πολλούς τροφίμους— που έχουν πληγεί σοβαρά από την πανδημία και τις συνέπειές της. |
| --- | --- |

1.5.1.

| 1.5.2. | Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στην ενίσχυση των δικαιωμάτων των ηλικιωμένων και των ατόμων με αναπηρία και, ειδικότερα, στον καθορισμό ενός κοινού πλαισίου αξιολόγησης που θα ενσωματώνει εξατομικευμένο προγραμματισμό, προτίμηση στην φροντίδα κατ’ οίκον ή σε μικρούς οίκους ευγηρίας, κριτήρια ποιότητας και προσβασιμότητας όσον αφορά την παροχή φροντίδας κατ’ οίκον και την μακροχρόνια φροντίδα που χρειάζονται αυτά τα άτομα. Τα πολύ υψηλά ποσοστά θνησιμότητας σε πολλά γηροκομεία και σε ιδρύματα φροντίδας ατόμων με αναπηρία πρέπει να μας ευαισθητοποιήσουν, έτσι ώστε να βελτιωθεί η διαχείρισή τους, η οποία τίθεται υπό αμφισβήτηση σε πολλά κράτη μέλη της ΕΕ. Εξάλλου, γενικά, θα πρέπει να επανεξεταστεί η συνολική πολιτική φροντίδας των ηλικιωμένων, μεταξύ άλλων, μέσω των εργασιών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με θέμα τις συνέπειες της δημογραφικής αλλαγής στην Ευρώπη. Στα πρότυπα όσων έχουν ήδη γίνει αναφορικά με συγκεκριμένους καθοριστικούς για την υγεία παράγοντες, η ΕΟΚΕ ζητεί την κατάρτιση σαφών και καινοτόμων κατευθυντηρίων γραμμών που θα θέτουν τον Άνθρωπο και τα ανθρώπινα δικαιώματα, τα δικαιώματα των ηλικιωμένων και των ευπαθέστερων, στην καρδιά των προτεραιοτήτων. |
| --- | --- |

1.5.2.

| 1.6. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί προτεραιότητα την άρτια ενωσιακή διαχείριση της δημόσιας υγείας σε συνδυασμό με την εφαρμογή του προγράμματος για την υγεία, την κατάλληλη χρηματοδότηση και πρωτοβουλίες εφαρμογής της «Ευρώπης της υγείας». Ζητεί δε να ακολουθηθεί μια λειτουργική προσέγγιση της «υγείας σε όλες τις πολιτικές». |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Λόγω του επείγοντος χαρακτήρα της κατάστασης που βιώνουμε, του κινδύνου επανεμφάνισης πανδημιών και των εμπειριών που αποτελούν πηγή έμπνευσης στο πλαίσιο της Ενεργειακής Ένωσης και των συστημάτων άμυνας και πολιτικής προστασίας, η ΕΟΚΕ προτείνει την εγκαθίδρυση ενός ενωσιακού μηχανισμού συντονισμού και ταχείας επέμβασης το συντομότερο δυνατόν. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Είναι αναγκαίο να συσταθεί αμέσως μια ειδική ομάδα, η οποία θα αποτελείται από ειδήμονες και θα ενεργεί ως συντονίστρια των γνώσεων και των μέσων που απαιτούνται για τη διασύνδεση των καλύτερων κέντρων ιολογίας και επιδημιολογίας και των βέλτιστων διαγνωστικών δυνατοτήτων. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, η εν λόγω ειδική ομάδα, σε συνεργασία και με τις στρατιωτικές μονάδες αντιμετώπισης καταστάσεων έκτακτης ανάγκης, πρέπει να προβεί σε απογραφή των διαθέσιμων μέσων που μπορούν να υλοποιηθούν εύκολα —συμπεριλαμβανομένων των μονάδων έκτακτης ανάγκης— και να προνοεί για την αποστολή κινητών μονάδων. Πρέπει να διαθέτει μέσω δικτύου τα καλύτερα διαθέσιμα βοηθήματα τεχνητής νοημοσύνης και πληροφορικής με σκοπό την εκπόνηση προσομοιώσεων και στρατηγικών. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.9.1. | Η ειδική ομάδα θα πρέπει επίσης να εμβαθύνει στα θέματα που σχετίζονται με την κατάσταση της υγείας όλων των εργαζομένων στον κλάδο της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης, κάτι που έχει ζωτική σημασία για το δικαίωμα στην υγεία με πρόσθετο μέλημα την αποτελεσματική αντιμετώπιση μιας νέας ενδεχόμενης κρίσης. Εξάλλου, η ειδική ομάδα θα μπορούσε να θέσει τα θεμέλια για την ευρωπαϊκή εξειδίκευση της ιατρικής για την αντιμετώπιση κρίσεων και καταστάσεων έκτακτης ανάγκης, όπως προτείνεται από το έγγραφο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. |
| --- | --- |

1.9.1.

| 1.9.2. | Το κόστος αυτού του κρίσιμου εγχειρήματος φαίνεται να είναι πολύ περιορισμένο διότι τα περισσότερα κράτη μέλη εξαρτώνται ήδη από πανεπιστήμια, ερευνητικά ιδρύματα ή υγειονομικά σώματα του στρατού. |
| --- | --- |

1.9.2.

| 1.9.3. | Η ΕΟΚΕ κρίνει εξαιρετικά χρήσιμο η ειδική αυτή ομάδα να μπορέσει να αναλάβει αμέσως καθήκοντα. |
| --- | --- |

1.9.3.

| 1.9.4. | Η ΕΟΚΕ διαπιστώνει με απογοήτευση την απουσία, κατά τη φάση της πανδημίας (η οποία συνεχίζεται ακόμη), της φωνής κύρους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Η τελευταία, με τη βοήθεια Ευρωπαίων ειδημόνων ανώτατου επιπέδου, θα μπορούσε να διευκρινίσει τις παραμέτρους της υγείας και τον αντίκτυπο του ιού στον πληθυσμό και θα μπορούσε να καταρρίψει τις συχνά αντικρουόμενες απόψεις ως προς τις πτυχές και την εξέλιξη της νόσου. Δεδομένων των προηγούμενων επιδημιών, τα θεσμικά όργανα της ΕΕ ανταποκρίθηκαν με απτά μέτρα, όπως η δημιουργία της Γενικής Διεύθυνσης Υγείας και η ίδρυση του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων (ECDC). Κατά την ΕΟΚΕ, αυτή η δυναμική πρέπει να συνεχιστεί. |
| --- | --- |

1.9.4.

| 1.10. | Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι το πρόγραμμα υγείας δεν μπορεί να αποφέρει απτά αποτελέσματα παρά μόνο μέσω της υιοθέτησης μιας συμπεριληπτικής προσέγγισης, με τη συμμετοχή διεθνών οργανισμών (όπως ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, με τον οποίο η συνεργασία και οι συνέργειες πρέπει να ενισχυθούν), της Σύμβασης για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία (ΣΗΕΔΑΑ) και των αρμοδίων της υγείας παραμένοντας όσον το δυνατόν πλησιέστερα στην πραγματική ζωή των πολιτών, καθώς και μέσω της τακτικής αξιολόγησης των στόχων. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Η ΕΟΚΕ τονίζει την αξία των εργαζομένων στον ιδιαίτερα ευαίσθητο και δύσκολο κλάδο της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης και ζητεί να δίνεται συνεχώς προσοχή στην έγκαιρη ικανοποίηση των αναγκών σε κατάρτιση, δομές, προστατευτικό εξοπλισμό, καθώς και σε οικονομική και κοινωνική ευημερία. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει σθεναρά τις ευρωπαϊκές συμπράξεις δημόσιου — ιδιωτικού τομέα στον τομέα της υγείας, κατά τα πρότυπα της «Κοινής επιχείρησης της πρωτοβουλίας για τα καινοτόμα φάρμακα 2». Επίσης τάσσεται υπέρ των κοινών προσπαθειών για την αναβάθμιση της ευρωπαϊκής τεχνολογικής και παραγωγικής διάστασης, μέσω της επίδειξης ισχυρότερης δέσμευσης από πλευράς των ευρωπαϊκών επιστημονικών και υγειονομικών κοινοτήτων με σκοπό τη διαμόρφωση ενός ολοκληρωμένου ευρωπαϊκού χώρου υγείας. |
| --- | --- |

1.12.

2.   Διδάγματα της πολυδιάστατης κρίσης που προκλήθηκε από την πανδημία του κορονοϊού

| 2.1. | Η πανδημία του κορονοϊού αποκάλυψε την τρωτότητα των συστημάτων υγείας σε πολλές χώρες ανά τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένων εκείνων των κρατών μελών της ΕΕ που πάσχουν από χαμηλά επίπεδα δημόσιων επενδύσεων και από την άμεση εφαρμογή των επιταγών οικονομικής πολιτικής της ΕΕ που επιβάλλουν μέτρα περιστολής των δαπανών του προϋπολογισμού. Κατά συνέπεια, τα ποσά της χρηματοδότησης των συστημάτων υγείας διαφέρουν σημαντικά από το ένα κράτος μέλος στο άλλο, όπως και τα ποσά που διατίθενται από κάθε κράτος μέλος για την καταπολέμηση της πανδημίας του κορονοϊού. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Η Ευρώπη αντιμετωπίζει τρία είδη κίνδυνων: τις ανεξέλεγκτες πανδημίες και την όξυνση των κοινωνικών ανισοτήτων σε θέματα υγείας, τα ανεπαρκή μέσα οικονομικής πολιτικής, καθώς και τους γεωπολιτικούς «μαύρους κύκνους»· οι κίνδυνοι αυτοί μπορούν να θέσουν σε σκληρή δοκιμασία την υγεία και την ευημερία των πολιτών τους και να ωθήσουν την παγκόσμια οικονομία σε παρατεταμένη ύφεση, προκαλώντας χρεοκοπίες και εκροές κεφαλαίων από τη χρηματοπιστωτική αγορά. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Η κρίση του κορονοϊού ανέδειξε και πάλι τη σημασία της αποκατάστασης της ισορροπίας μεταξύ των ανθρώπινων δραστηριοτήτων και της φύσης. Οι συνέπειες του περιβάλλοντος (κλιματική αλλαγή, ποιότητα του αέρα, βιοποικιλότητα, συστήματα τροφίμων κ.λπ.) στην υγεία δεν χρειάζονται περαιτέρω αποδείξεις. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.3.1. | Θα ήταν σαφώς σκόπιμο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, που επιδεικνύουν ιδιαίτερο ζήλο στα ζητήματα αειφόρου ανάπτυξης, περιβάλλοντος και βιοποικιλότητας, αφ’ ενός μεν να κάνουν τη φωνή τους να ακουστεί ακόμη περισσότερο, αφ’ ετέρου δε, κυρίως με τη βοήθεια των κορυφαίων Ευρωπαίων ειδημόνων, να δώσουν στους Ευρωπαίους πολίτες —σε αυτές τις δύσκολες στιγμές— ενδείξεις και πιθανές λύσεις με επιστημονική τεκμηρίωση για την αντιμετώπιση της δύσκολης κατάστασης στην υγεία, η οποία προκαλεί ανησυχία και οδύνη. |
| --- | --- |

2.3.1.

| 2.4. | Οι μη μεταδοτικές ασθένειες βρίσκονται σε ανοδική πορεία στην Ευρώπη και αποτελούν την κύρια αιτία αναπηρίας ή θανάτου: οι καρδιαγγειακές παθήσεις, ο διαβήτης, ο καρκίνος και τα νοσήματα του αναπνευστικού συστήματος αντιστοιχούν στο 77 % του συνόλου των ασθενειών και στο 86 % των αιτιών πρόωρου θανάτου. Πολλές δε από αυτές τις παθολογίες οφείλονται στον συνδυασμό διαφόρων παραγόντων, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται και οι περιβαλλοντικοί. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Με την Πράσινη Συμφωνία που υπέβαλε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τίθενται οι βάσεις μιας νέας στρατηγικής διατηρήσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης υπέρ της βελτίωσης της υγείας και της ποιότητας ζωής των ανθρώπων και της προστασίας της φύσης χωρίς να παραγκωνίζεται κανένα άτομο. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Οι παραμεθόριες περιοχές είναι ιδιαίτερα προσαρμοσμένες στις ενωσιακές πολιτικές στον τομέα της υγείας. Στις περισσότερες περιπτώσεις πρόκειται για γεωγραφικές ζώνες με μεγάλη κινητικότητα. Αυτές ήταν μεταξύ των πρώτων που επωφελήθηκαν από συμφωνίες ή συμβάσεις που συνήφθησαν μεταξύ γειτονικών χωρών με σκοπό τη βελτίωση της πρόσβασης στην ιατροφαρμακευτική περίθαλψη. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Κι όμως, η διασυνοριακή συνεργασία στον τομέα της υγείας, η οποία ξεκίνησε πριν από πάνω από 20 χρόνια μέσω προγραμμάτων όπως το Interreg και συνίστατο στον συντονισμό, την παραγωγή, την οργάνωση και την εξεύρεση —ενίοτε— σύνθετων λύσεων μεταξύ των διαφόρων αρμοδίων, καταλύθηκε εντός ολίγων ωρών μετά την εκδήλωση της νόσου COVID-19 και το μονομερές κλείσιμο των συνόρων, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι διασυνοριακές καταστάσεις και χωρίς να υπάρχει πρόθεση να διατηρηθεί αυτό το πνεύμα συνεργασίας. |
| --- | --- |

2.7.

3.   Ενίσχυση των συστημάτων υγείας και της ικανότητας δράσης της ΕΕ

| 3.1. | Η πανδημία COVID-19 είχε σοβαρό αντίκτυπο σε παγκόσμια, ευρωπαϊκή και διασυνοριακή κλίμακα, ιδίως στους πολίτες και την κοινωνία, στις οικονομικές, κοινωνικές και υγειονομικές δομές, αναδεικνύοντας τη σαφή ανάγκη ενίσχυσης των συστημάτων υγείας και διαχείρισης των κρίσεων. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Η προαγωγή του συστήματος υγείας, η προστασία της υγείας από τους διάφορους κινδύνους και ο συντονισμός των εκάστοτε στρατηγικών μεταξύ των κρατών μελών αποτελούν τους στόχους της πολιτικής της ΕΕ στην υγεία. Η πανδημία COVID-19 έχει καταδείξει ότι η συνεργασία και ο συντονισμός μεταξύ των χωρών της ΕΕ είναι απαραίτητα στοιχεία για την αντιμετώπιση των κρίσεων. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Για την αποτελεσματική αντιμετώπιση πιθανών νέων διεθνών απειλών κατά της υγείας, πρέπει να ενισχυθεί η ικανότητα αντίδρασης της ΕΕ σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης εν γένει, στο πλαίσιο της εφαρμογής του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων (ιδίως της 16ης αρχής του) και να διευρυνθούν οι αρμοδιότητες της ΕΕ σε θέματα υγείας, μεταξύ άλλων μέσω της αναθεώρησης των ευρωπαϊκών Συνθηκών. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Μολονότι η ΕΕ έχει σήμερα μόνο επικουρικές αρμοδιότητες σε θέματα δημόσιας υγείας —κάτι που περιορίζει το έργο της—, στον εν λόγω τομέα δρα μέσω άλλων πολιτικών της, ιδίως στον κύκλο συντονισμού των οικονομικών πολιτικών και της εσωτερικής αγοράς. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Ενόψει του «μέλλοντος της Ευρώπης», η υγεία πρέπει να αποτελεί ενωσιακή προτεραιότητα και το πρόγραμμα «Η ΕΕ για την υγεία» (EU4Health) είναι ένα πρώτο βήμα προς την κατεύθυνση αυτή. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Εν προκειμένω, η ΕΕ έχει αναλάβει ορισμένες πρωτοβουλίες, οι οποίες πρέπει να συνεχιστούν και να παγιωθούν· μάλιστα, δύο από αυτές χρήζουν ιδιαίτερης μνείας: τα ευρωπαϊκά δίκτυα αναφοράς και τα ευρωπαϊκά σχέδια. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Τα πρώτα λειτουργούν από το 2017 και αποσκοπούν στη διασύνδεση των Ευρωπαίων ειδικών σε θέματα σπάνιων νόσων. Επιδίωξη είναι η κυκλοφορία όχι τόσο των ασθενών όσο των πληροφοριών, έτσι ώστε να εξασφαλίζεται η καλύτερη δυνατή αρωγή των πρώτων, χωρίς τις δυσκολίες που συνεπάγονται οι μετακινήσεις τους. Επί του παρόντος σε αυτά συμμετέχουν πάνω από 900 ιδιαίτερα εξειδικευμένες μονάδες περίθαλψης προερχόμενες από περισσότερα από 300 νοσοκομεία. Αυτό το υπόδειγμα θα μπορούσε να αναπαραχθεί και για άλλες νόσους. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Όσον αφορά τη διοίκηση και τον τρόπο δράσης, η ΕΕ έχει πέντε οργανισμούς, πέραν άλλων σωμάτων όπως το «Ευρωπαϊκό Ιατρικό Σώμα» ή το «Σώμα λευκών κρανών», για να αντιδρά ταχύτερα σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Δύο ειδικοί οργανισμοί υποστηρίζουν τις εθνικές κυβερνήσεις σε θέματα υγείας. Το μεν Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων (3) αξιολογεί και παρακολουθεί τις απειλές από νεοεμφανιζόμενες νόσους με στόχο τον συντονισμό της αντιμετώπισής τους. Ο δε Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων (4) είναι επιφορτισμένος με την επιστημονική αξιολόγηση της ποιότητας, της ασφάλειας και της αποτελεσματικότητας όλων των φαρμάκων στην ΕΕ. Άλλοι οργανισμοί επιτελούν σημαντικά συμπληρωματικά καθήκοντα. Άλλοι οργανισμοί επιτελούν σημαντικά συμπληρωματικά καθήκοντα. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Η τρέχουσα κρίση της νόσου COVID-19 έχει φανερώσει ότι, τώρα περισσότερο από ποτέ, στο μελλοντικό πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο, πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στη διάθεση πόρων υπέρ της υγείας. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Η εμπειρία που αντλήθηκε από την κρίση κατέδειξε ότι η ΕΕ πρέπει να καταβάλει μεγαλύτερη προσπάθεια για να καταστήσει τα συστήματα υγείας ικανά να παρέχουν τις πλέον προηγμένες υπηρεσίες, φάρμακα, τεχνολογίες και ιατρικά προϊόντα και έτοιμα να αντιμετωπίσουν επιδημίες και άλλες απρόβλεπτες κρίσεις ή προβλήματα. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Είναι αναγκαίο να υπάρξει ένα σύστημα προσαρμοσμένο στις μελλοντικές επιταγές και ανθεκτικό στις κρίσεις, έτσι ώστε να εξασφαλιστεί η δυνατότητα έγκαιρου προσπορισμού ασφαλών, ποιοτικών και αποτελεσματικών φαρμάκων σε κάθε περίσταση, να διορθωθούν οι ελλείψεις και η εξάρτηση από τις εισαγωγές φαρμάκων και δραστικών φαρμακευτικών ουσιών λόγω της παρασκευής τους εκτός της ΕΕ και, κυρίως, να ενισχυθούν η συνεργασία και ο συντονισμός των ρυθμιστικών αρχών σε περίπτωση αναδυόμενων απειλών για την υγεία. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Πρέπει να γίνουν επενδύσεις κατά τόπους, με τη δυνατότητα παροχής τοπικής και κατ’ οίκον φροντίδας και μέλημα την εγγύτητα προς τους πολίτες μέσω τεχνολογιών τηλεπαρακολούθησης, τηλεϊατρικής, εφαρμογών, εξατομικευμένων ιατροτεχνολογικών προϊόντων (βάσει της προγνωστικής, προληπτικής, εξατομικευμένης και συμμετοχική ιατρικής), καθώς και επενδύσεων στην ενίσχυση της υποχρεωτικής ασφάλισης υγείας, αρχικώς σε εθνικό επίπεδο και εν συνεχεία με ευρύ συντονισμό σε ενωσιακή κλίμακα (5). |
| --- | --- |

3.13.

4.   Εξοπλισμός της Ευρώπης με μέσα αντίστοιχα των φιλοδοξιών της

| 4.1. | Οι επενδύσεις στην υγεία και τα διάφορα χρηματοδοτικά προγράμματα πρέπει να αλληλεξαρτώνται, σύμφωνα με μια διατομεακή προσέγγιση. Πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι παράμετροι που αφορούν τη θεραπεία, την πρόληψη και την προαγωγή της υγείας. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» περιλαμβάνει επίσης μια σειρά από «αποστολές», ένα νέο στοιχείο σε σύγκριση με το παρελθόν, δηλαδή συμπράξεις στον τομέα της έρευνας που χαρακτηρίζονται από φιλόδοξους στόχους για την αντιμετώπιση πιεστικών προβλημάτων, με αντίκτυπο στην καθημερινή ζωή των πολιτών. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Ένα πεδίο των ενωσιακών πολιτικών χρηματοδότησης που θα έχει ιδιαίτερη σημασία είναι η ψηφιοποίηση του τομέα της υγείας. Για τον σκοπό αυτό στο σκέλος της «Υγείας» του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη», υφίσταται κονδύλιο άνω του 1 δισ. ευρώ αποκλειστικά για την ανάπτυξη λύσεων ΤΠΕ εστιασμένων στην πρόληψη, τη διάγνωση, τη θεραπεία και την περίθαλψη. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Μέσω του μηχανισμού «Συνδέοντας την Ευρώπη» διατίθενται περίπου 80 εκατ. ευρώ στην ανάπτυξη και τη διαλειτουργικότητα των συστημάτων ηλεκτρονικής υγείας. Στη μελλοντική ψηφιακή Ευρώπη σχεδιάζεται επίσης η υποστήριξη της δημιουργίας και της εδραίωσης ενός κοινού ευρωπαϊκού πεδίου για τα σχετικά με την υγεία δεδομένα, συμπεριλαμβανομένης της τυποποίησης των κοινών τύπων δεδομένων, της συμφωνίας επί κοινών δεικτών και της ενεργού συμμετοχής της Eurostat στο εν λόγω πεδίο. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Έχει ενισχυθεί ο μηχανισμός στήριξης έκτακτης ανάγκης της ΕΕ στον τομέα της υγείας. Το αποθεματικό rescEU, το οποίο αποτελεί μέρος του μηχανισμού πολιτικής προστασίας της Ένωσης (6), επικεντρώνεται στην ταχεία και άμεση αντιμετώπιση της κρίσης στον τομέα της υγείας. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Στο πλαίσιο των προγραμμάτων διασυνοριακής συνεργασίας Interreg —των οποίων η διαχείριση γίνεται κατ’ εξουσιοδότηση— η υγεία πρέπει να προωθείται κατά προτεραιότητα. |
| --- | --- |

4.6.

5.   Φιλόδοξη και κοινή ενωσιακή απάντηση στο ζητούμενο της ανάκαμψης

| 5.1. | Στο ψήφισμά του της 17ης Απριλίου 2020 (7), το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ζήτησε αφ’ ενός μεν να διατεθεί ειδικός προϋπολογισμός για την υποστήριξη των εθνικών συστημάτων υγείας κατά τη διάρκεια της κρίσης, με περισσότερες επενδύσεις έτσι ώστε να καταστεί η υγεία στην ΕΕ πιο ανθεκτική και να βοηθηθούν οι χώρες που βρίσκονται σε ανάγκη, αφ’ ετέρου δε πρότεινε τη δημιουργία ενός νέου αυτόνομου ενωσιακού προγράμματος για την υγεία. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Η ΕΟΚΕ έχει επανειλημμένα εκφράσει τις απόψεις της επί της ενωσιακής πολιτικής για την υγεία (8). Ήδη από τις 17 Μαρτίου 2020, η ΕΟΚΕ και τα μέλη της έχουν ζητήσει να επιδειχθεί μεγαλύτερη αλληλεγγύη και να αναληφθεί κοινή δράση σε ενωσιακό επίπεδο για την αποτελεσματική αντιμετώπιση των συνεπειών της πανδημίας. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Όπως και στην περίπτωση της ανάκαμψης, τα διάφορα μέτρα που εγκρίνουν τα θεσμικά όργανα της ΕΕ ως μέρος του προγράμματος «Η ΕΕ για την υγεία» πρέπει να αφορούν όλους τα ενδιαφερόμενα μέρη του κλάδου της υγείας (οργανισμοί ιατροφαρμακευτικής ασφάλισης, ταμεία αλληλασφάλισης κ.λπ.). |
| --- | --- |

5.3.

6.   Εφαρμογή ολοκληρωμένου και διατομεακού προγράμματος για την υγεία

| 6.1. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να δοθεί μια συντονισμένη και ολοκληρωμένη απάντηση ενωσιακής εμβέλειας στις υγειονομικές κρίσεις των πανδημιών, προσδίδοντας μια πλήρως ενωσιακή διάσταση στην πολιτική για την υγεία, στα δίκτυα πρόληψης και έγκαιρης τηλεδιάγνωσης, στην αναβάθμιση της καινοτομίας και της έρευνας στον τομέα της υγείας, καθώς και στην ενίσχυση των ψηφιακών τεχνολογιών υγείας. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Η ΕΟΚΕ τονίζει επίσης την ανάγκη βελτίωσης του ευρωπαϊκού συντονισμού όσον αφορά τους στόχους για τις μη μεταδοτικές ασθένειες και τις χρόνιες παθήσεις που προκαλούν αναπηρία και εφιστά την προσοχή στην προστασία των ευάλωτων ομάδων, στα θέματα ψυχικής υγείας και στην αποτροπή της απώλειας αυτονομίας των ηλικιωμένων. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | Η ΕΟΚΕ τονίζει τη σημασία της προσέγγισης «Μία υγεία», η οποία εγκρίθηκε με επίγνωση ότι δεν μπορεί να δοθεί, γενικά, απάντηση με έμφαση σε έναν επιμέρους τομέα, και ότι η μόνη λύση είναι βελτίωση των θεραπειών. Ωστόσο, είναι σαφές ότι η κρισιμότητα της δημόσιας υγείας θα πρέπει να αντιμετωπιστεί μέσω μιας σύνθετης και ολοκληρωμένης προοπτικής. |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η πτυχή του συντονισμού είναι ζωτικής σημασίας και ότι δεν μπορεί να υποβαθμιστεί σε μία από τις 70 και πλέον πιθανές δράσεις με την ενδεχόμενη δημιουργία και διαχείριση ενός διατομεακού μηχανισμού συντονισμού βάσει της προσέγγισης «Μία υγεία». Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι αυτό θα πρέπει να αποτελέσει προτεραιότητα, δεδομένου ότι η διαχείριση ενός διατομεακού μηχανισμού συντονισμού αποτελεί βασικό στοιχείο της αντιμετώπισης των κρίσεων. |
| --- | --- |

6.4.

| 6.5. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί σημαντικό, χάρη στην προτεινόμενη προσέγγιση, αφ’ ενός μεν να μην παραμελούνται οι πτυχές της ισορροπίας της υγείας των ανθρώπων και των ζώων (βλ. την πιθανή σχέση των αποθηκών παρασίτου με τις μεταδοτικές ασθένειες), των οικοσυστημάτων (π.χ. έμφαση στον αντίκτυπο της διάθεσης επικίνδυνων αποβλήτων κατά τη διάρκεια μιας κρίσης), αφ’ ετέρου δε να θεωρείται κύριο μέλημα η υπεράσπιση των ευάλωτων ομάδων του πληθυσμού στις στρατηγικές θωράκισης έναντι των κρίσεων. |
| --- | --- |

6.5.

| 6.6. | Ωστόσο, η ΕΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της διότι αυτή η συντονισμένη προσέγγιση της άμυνας και της πρόληψης πανδημιών και άλλων σοβαρών διεθνών απειλών κατά της υγείας εναπόκειται στον συντονισμό πλήθους οργανισμών (9) με συγκεκριμένο ιστορικό, αποστολή και αρμοδιότητες που δεν φαίνεται να είναι σε θέση να συντονίζονται αυτόματα και αποτελεσματικά σε περίπτωση κινητοποίησης και επείγουσας και ολοκληρωμένης αντίδρασης. |
| --- | --- |

6.6.

| 6.7. | Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι οι οργανισμοί θα πρέπει να ενεργούν από κοινού, με ένα μηχανισμό διατομεακού συντονισμού και να λειτουργούν ως κινητήρια δύναμη για τις προτάσεις της ΕΕ, με την οποία θα συνεργάζονται. |
| --- | --- |

6.7.

| 6.8. | Όσον αφορά τη διοίκηση και τον ρόλο των οργανισμών, θα πρέπει να ενισχυθούν η ικανότητα δράσης της Γενικής Διεύθυνσης Υγείας και Ασφάλειας των Τροφίμων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (DG SANTE), οι δεσμοί της με τη Γενική Διεύθυνση Απασχόλησης, Κοινωνικών Υποθέσεων και Ένταξης (DG EMPL) και η οριζόντια εποπτεία των υγειονομικών και κοινωνικών ζητημάτων σε όλες τις ενωσιακές πολιτικές. |
| --- | --- |

6.8.

| 6.9. | Η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι θα πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι οι τρεις διαδοχικές επιδημίες του κορονοϊού έχουν φανερώσει στον κόσμο —μη εξαιρουμένης, στην πιο πρόσφατη περίπτωση, της Ευρώπης— πώς οι ελλείψεις στην εξεύρεση άμεσων και ολοκληρωμένων απαντήσεων, στην ικανότητα διαχείρισης πληροφοριών, στην ικανότητα —αλλά και η απροθυμία— συντονισμού των αντιδράσεων, στα μέσα, αλλά ακόμη περισσότερο στην ικανότητα χρησιμοποίησης των δυνητικά διαθέσιμων μέσων και στρατηγικής διαχείρισής τους, έχουν ευνοήσει την έξαρση επιδημιών που θα μπορούσαν να είχαν μικρότερο αντίκτυπο. |
| --- | --- |

6.9.

| 6.10. | Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι το πλέον κρίσιμο στοιχείο της απόκρισης στη νόσο COVID-19 σε πολλές χώρες ανά τον κόσμο και, τουλάχιστον εν μέρει, και στην Ευρώπη, ήταν η αδυναμία έγκαιρης προειδοποίησης και συνολικής αντίδρασης. Με δεδομένη την επείγουσα ανάγκη ανάληψης δράσης, η κατάσταση επιδεινώθηκε εξαιτίας της έλλειψης νομικής ικανότητας για την ταχεία εφαρμογή των μεταβατικών κανονισμών έκτακτης ανάγκης. Συνεπώς, θα ήταν σκόπιμο να μελετηθεί η δυνατότητα εγκαθίδρυσης ενός μηχανισμού έγκαιρης προειδοποίησης. |
| --- | --- |

6.10.

| 6.11. | Η ΕΟΚΕ τονίζει την ανάγκη να εξαιρεθεί η υγεία από οποιοδήποτε μέτρο κλεισίματος των συνόρων. «Η υγεία δεν μπορεί να έχει σύνορα»: η αρχή αυτή πρέπει να κατοχυρωθεί στις ευρωπαϊκές Συνθήκες. Εν προκειμένω, η ΕΟΚΕ συνιστά να εξασφαλιστεί η δυνατότητα μετακινήσεων των εργαζομένων του κλάδου της υγείας και των ασθενών. |
| --- | --- |

6.11.

| 6.12. | Το Ελεγκτικό Συνέδριο έχει επανειλημμένα επισημάνει την ανάγκη βελτίωσης της παρουσίας και της δράσης της ΕΕ στα συστήματα υγείας, έτσι ώστε να είναι εγγύτερα στους Ευρωπαίους πολίτες ένθεν κακείθεν των εθνικών συνόρων και να βελτιωθούν οι υπηρεσίες υγείας, ιδίως προς τα πιο ευάλωτα και πιο αδύναμα από οικονομική άποψη άτομα. Η ΕΟΚΕ καλεί επίσης την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προβάλει τις κοινωνικές αξίες που καθορίζονται σαφώς στις Συνθήκες και οι οποίες πρέπει να μετουσιωθούν σε συγκεκριμένη νοοτροπία και δράσεις με μέλημα μια Ευρωπαϊκή Ένωση της υγείας. |
| --- | --- |

6.12.

| 6.13. | Η ΕΟΚΕ συντάσσεται με το Ελεγκτικό Συνέδριο, το οποίο έχει επανειλημμένως επισημάνει την ανάγκη να βελτιωθεί το έργο της ΕΕ στα της υγείας, να επιδιωχθεί η σύγκλιση των συστημάτων υγείας πέραν των εθνικών συνόρων προς όφελος των Ευρωπαίων πολιτών και να διευκολυνθεί η δυνατότητα χρήσης των υπηρεσιών υγείας, ιδίως από τους πλέον ευάλωτους και οικονομικά ασθενέστερους. |
| --- | --- |

6.13.

7.   Προσαρμογή των επιχειρησιακών, λειτουργικών και στρατηγικών μέτρων

| 7.1. | Κρίνεται ασφαλώς χρήσιμη η ενίσχυση του ανθρώπινου δυναμικού και των οικονομικών πόρων, αλλά με ολοκληρωμένη προσέγγιση και εντονότερο πνεύμα συνεργασίας —ακόμη και με τα μέσα εκείνης της περιόδου— τα ιατροτεχνολογικά προϊόντα και η σχετική ειδημοσύνη θα μπορούσαν να είχαν επαρκέσει για τον περιορισμό των κρουσμάτων. |
| --- | --- |

7.1.

| 7.2. | Ο συντονισμός και η συνεργασία είναι, συνεπώς, θεμελιώδους σημασίας για την αντιμετώπιση των έκτακτων αναγκών στον τομέα της δημόσιας υγείας, τη στήριξη της οικονομικής δραστηριότητας και την προετοιμασία της ανάκαμψης. |
| --- | --- |

7.2.

| 7.3. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί απολύτως απαραίτητο να συσταθεί ένα όργανο επιφορτισμένο με την ανάλυση, την πρόληψη —υπό το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων— και την προσομοίωση των μέτρων αντίδρασης, ικανό να παρέχει βασικά δεδομένα για τον σχεδιασμό των στρατηγικών και τη δυνατότητα ενεργοποίησης, σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα, των καλύτερων διαθέσιμων μέσων. |
| --- | --- |

7.3.

| 7.4. | Η δυνατότητα αξιοποίησης της πείρας των ευρωπαϊκών δικτύων αναφοράς (10) σε άλλους τομείς έχει το πλεονέκτημα της δημιουργίας κοινοπραξιών, ικανών να προσλαμβάνουν τους κορυφαίους επαΐοντες ανά την Ευρώπη σε πεδία που αφορούν την κρίση και να θέτουν τα θεμέλια συνεργικής δράσης. |
| --- | --- |

7.4.

| 7.5. | Ωστόσο, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η πείρα αυτή είναι ανεπαρκής διότι το πραγματικό πρόβλημα έγκειται στον επικεφαλής του συντονισμού και της ολοκλήρωσης του έργου των εν λόγω δικτύων (δηλαδή της δημιουργίας και διαχείρισης δικτύων των δικτύων). |
| --- | --- |

7.5.

| 7.6. | Πρέπει να εκπονηθούν ευρωπαϊκές εκστρατείες και σχέδια, με μεγαλύτερη έμφαση στις πιο ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού. Οι πρωτοβουλίες αυτές θα πρέπει να αφορούν ειδικότερα την προώθηση υγιεινού τρόπου ζωής, την πρόληψη και τον έλεγχο της υγείας, την καθιέρωση ολοκληρωμένων διαδικασιών φροντίδας και ευεξίας, την καταπολέμηση των κοινωνικών ανισοτήτων κ.λπ. |
| --- | --- |

7.6.

8.   Παρακολούθηση της επίτευξης των στόχων μέσω συνεχούς εποπτείας και συμπεριληπτικής προσέγγισης

| 8.1. | Η ΕΟΚΕ τονίζει την ανάγκη να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στους δείκτες ποιοτικού ελέγχου και επαλήθευσης όσον αφορά τους στόχους του προγράμματος. Οι γενικοί «μακροοικονομικοί» δείκτες είναι μεν απαραίτητοι, αλλά ο στόχος της προώθησης και της χρήσης των ενωσιακών πόρων ενόψει της κρίσης ή των κρίσεων προϋποθέτει ένα ευέλικτο σύστημα το οποίο, για να μπορεί να ανταποκρίνεται στις ενδεχόμενες και μεταβαλλόμενες ανάγκες, πρέπει να είναι σε θέση να παράγει συνεχώς και κατά περίσταση «μικροδείκτες», με απώτερο σκοπό να δίνει λύσεις στα διαρκή απρόβλεπτα συμβάντα για τα οποία έχει σχεδιαστεί. |
| --- | --- |

8.1.

| 8.2. | Κατά την ΕΟΚΕ, είναι απαραίτητο να δημιουργηθεί μια ομάδα επαγγελματιών από τον κλάδο της υγείας στα κράτη μέλη και ειδημόνων από διάφορα επιστημονικά πεδία. Τουλάχιστον ορισμένοι από αυτούς θα πρέπει να είναι ειδικοί στην αντιμετώπιση καταστάσεων έκτακτης ανάγκης στον τομέα της υγείας και ορισμένοι θα πρέπει να διαθέτουν πείρα στις ολοκληρωμένες μεθόδους εργασίας που χρησιμοποιούνται στην έρευνα, στην πολιτική προστασία και στα υγειονομικά σώματα του στρατού στην ΕΕ. |
| --- | --- |

8.2.

| 8.3. | Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για το πρόγραμμα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, στο οποίο υπογραμμίζεται η ανάγκη ενός μηχανισμού εποπτείας των κρίσεων. Μέσα σε αυτό το περίγραμμα, εκτός από τα προτεινόμενα μέτρα που εστιάζονται στην παραγωγή εξοπλισμού και τεχνολογίας, η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει τη σημασία της θέσπισης ενός συστήματος συντονισμού, σχεδιασμού, εποπτείας και στρατηγικής καθοδήγησης για την πρόληψη και την έγκαιρη παρέμβαση. |
| --- | --- |

8.3.

| 8.4. | Ενώ σε θέματα υγείας αρμοδιότητα της ΕΕ είναι να παρέχει υποστήριξη στα κράτη μέλη, στην περίπτωση της κατάρτισης, η αρμοδιότητά της είναι κεντρικής σημασίας. Από την άποψη αυτή, πρέπει να αναβαθμιστεί η ελεγκτική λειτουργία των διαφόρων κέντρων κατάρτισης στον κλάδο της υγείας (οι πανεπιστημιακές κλινικές είναι το πεδίο στο οποίο η ΕΕ πρέπει να διαδραματίζει κεντρικό ρόλο, όσον αφορά την εκπαιδευτική αποστολή τους και στον τομέα της υγείας). |
| --- | --- |

8.4.

| 8.5. | Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της ισότιμης συμμετοχής και της ισόρροπης εκπροσώπησης των φύλων στη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Πέραν των κατάλληλων ρυθμιστικών πλαισίων, η ισόρροπη συμμετοχή των φύλων στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων και στο πολιτικό, οικονομικό και κοινωνικό γίγνεσθαι μπορεί επίσης να επιδιωχθεί μέσω της συνεκτίμησης της διάστασης του φύλου στον οικογενειακό και κοινωνικό βίο. |
| --- | --- |

8.5.

| 8.6. | Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, θα ήταν επιθυμητό η ΕΕ να παρακολουθεί συνεχώς την ποιότητα αυτών των πεδίων της υγείας. Η παρακολούθηση αυτή θα πρέπει επίσης να επικεντρώνεται στην ανάγκη να εξασφαλίζουν τα κράτη μέλη κατάλληλες εγκαταστάσεις και δομές κατάρτισης συμβατές με τις ενωσιακές απαιτήσεις. |
| --- | --- |

8.6.

| 8.7. | Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει ότι η επί ίσοις όροις πρόσβαση στην ιατροφαρμακευτική περίθαλψη είναι δυνατόν να ενισχυθεί από τα πλεονεκτήματα της ψηφιακής τεχνολογίας, εφόσον πληρούνται ορισμένες προϋποθέσεις:






  — | ομοιόμορφη γεωγραφική κάλυψη, |
| --- | --- | --- |

8.7.

—

ομοιόμορφη γεωγραφική κάλυψη,

| — | μείωση του ψηφιακού χάσματος, |
| --- | --- |

—

μείωση του ψηφιακού χάσματος,

| — | διαλειτουργικότητα ολόκληρης της ψηφιακής δομής, |
| --- | --- |

—

διαλειτουργικότητα ολόκληρης της ψηφιακής δομής,

| — | συμβατότητα με τον Γενικό κανονισμό για την προστασία δεδομένων (11). |
| --- | --- |

—

συμβατότητα με τον Γενικό κανονισμό για την προστασία δεδομένων (11).

9.   Υποστήριξη των εργαζομένων στον κλάδο της υγείας

| 9.1. | Η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι πρέπει να δοθεί έμφαση στην άμεση παρουσία της ΕΕ στην κατάρτιση του προσωπικού υγείας, δεδομένου επίσης ότι η ενίσχυση των συστημάτων πολιτικής προστασίας δημιουργεί την ανάγκη για ένα νέο επάγγελμα, αυτό του ειδικού σε θέματα συντονισμού και εποπτείας κρίσεων. Ο εν λόγω ειδικός θα πρέπει να είναι παρών σε όλες τις τοπικές μονάδες πολιτικής προστασίας. |
| --- | --- |

9.1.

| 9.2. | Θα μπορούσε να εξεταστεί η δυνατότητα ενός πειραματικού εγχειρήματος όσον αφορά την ίδρυση ευρωπαϊκής σχολής τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, οργανωμένης από κοινού με ευρωπαϊκά πανεπιστήμια. |
| --- | --- |

9.2.

| 9.3. | Εκτός από την κατάρτιση, η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει τη σημασία της προσπάθειας της ΕΕ να εξασφαλίσει αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας στους εργαζομένους του κλάδου της υγείας, οι οποίοι είναι οι «ήρωες» της κρίσης. |
| --- | --- |

9.3.

10.   Εξασφάλιση ενωσιακής πρωτοπορίας στην έρευνα

| 10.1. | Όσον αφορά την πολιτική προαγωγής της έρευνας σχετικά με φάρμακα που ενδέχεται να είναι χρήσιμα σε περίπτωση κρίσης, θα πρέπει να σημειωθεί ότι ένα μέρος της —ιδίως η έρευνα σχετικά με φάρμακα που χρησιμοποιούνται ήδη σε παρεμφερείς συνθήκες— αφορά φάρμακα χαμηλού ενδιαφέροντος για την αγορά διότι δεν είναι κατοχυρωμένα με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας. Για τον λόγο αυτό, θα πρέπει επίσης να ενισχυθεί η ανεξάρτητη έρευνα —και στο κρίσιμο πεδίο των εμβολίων— μεταξύ άλλων για λόγους αυτονομίας της τεχνολογίας και της παραγωγής στην ΕΕ. |
| --- | --- |

10.1.

| 10.2. | Σύμφωνα με μια πολύ πρόσφατη μελέτη, τα κύρια πανεπιστήμια έχουν υποχωρήσει στην κατάταξη των επιστημονικών επιδόσεων (για την περίοδο 2015-2019), στη δε Ευρώπη η τάση αυτή είναι σαφώς πιο έντονη (μόνο ένα ευρωπαϊκό πανεπιστήμιο μεταξύ των πρώτων 30), ενώ οι εταιρείες που ειδικεύονται στην παροχή διαδικτυακών υπηρεσιών, στην τεχνολογία και στην ανάλυση δεδομένων αποκτούν ολοένα και μεγαλύτερη βαρύτητα στο πεδίο της έρευνας. |
| --- | --- |

10.2.

| 10.3. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι χρειάζονται μηχανισμοί συνέργειας μεταξύ του προγράμματος «Η ΕΕ για την υγεία» της περιόδου 2021-2027 και όλων των άλλων προγραμμάτων και ταμείων που προορίζονται για την τεχνολογική έρευνα και καινοτομία στον τομέα της υγείας, μέσω της ενίσχυσης της καινοτομίας και της έκδοσης διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, τα οποία θα μπορούν να συνοδεύουν και να υποστηρίζουν υψηλής ποιότητας βιοϊατρική παραγωγή. |
| --- | --- |

10.3.

Βρυξέλλες, 18 Σεπτεμβρίου 2020.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Luca JAHIER

---

(1)  Ευρωπαϊκή Επιτροπή των Περιφερειών, «Χάρτης για την πολυεπίπεδη διακυβέρνηση».

1

(2)  EUR-Lex.

2

(3)  https://www.ecdc.europa.eu/en.

3

(4)  https://www.ema.europa.eu/en.

4

(5)  ΕΕ C 434 της 15.12.2017, σ. 1.

5

(6)  https://what-europe-does-for-me.eu/el/portal/2/X07_26001.

6

(7)  https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/TA-9-2020-04-17-TOC_EL.html.

7

(8)  Κανονισμός σχετικά με την πρωτοβουλία επενδύσεων για την αντιμετώπιση του κορονοϊού, EESC-2020-01536-00-01-PAC-TRA (ECO/515, υπό εκπόνηση)· ΕΕ C 227 της 28.6.2018, σ. 11·ΕΕ C 240 της 16.7.2019, σ. 10·ΕΕ C 271 της 19.9.2013, σ. 122·ΕΕ C 14 της 15.1.2020, σ. 52·ΕΕ C 434 της 15.12.2017, σ. 1·ΕΕ C 242 της 23.7.2015, σ. 48·ΕΕ C 116 της 20.4.2001, σ. 75·ΕΕ C 255 της 22.9.2010, σ. 76·ΕΕ C 143 της 22.5.2012, σ. 102·ΕΕ C 234 της 30.9.2003, σ. 36·ΕΕ C 18 της 19.1.2011, σ. 74·ΕΕ C 120 της 20.5.2005, σ. 54·ΕΕ C 44 της 15.2.2013, σ. 36·ΕΕ C 218 της 11.9.2009, σ. 91·ΕΕ C 242 της 23.7.2015, σ. 48·ΕΕ C 44 της 11.2.2011, σ. 10·ΕΕ C 13 της 15.1.2016, σ. 14·ΕΕ C 440 της 6.12.2018, σ. 150·ΕΕ C 283 της 10.8.2018, σ. 28·ΕΕ C 440 της 6.12.2018, σ. 57.

8

(9)  Βλ. σημείο 2.6.

9

(10)  ΕΕ L 88 της 4.4.2011, σ. 45.

10

(11)  ΕΕ C 434 της 15.12.2017, σ. 1.

11

---

| 11.12.2020 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 429/259 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 429/259

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Στρατηγική της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα με ορίζοντα το 2030 — Επαναφορά της φύσης στη ζωή μας»

[COM(2020) 380 final]

(2020/C 429/33)

| Εισηγητής: | ο κ. Antonello PEZZINI (IT-I) |
| --- | --- |
| Συνεισηγητής: | ο κ. Lutz RIBBE (DE-III) |

Εισηγητής:

ο κ. Antonello PEZZINI (IT-I)

Συνεισηγητής:

ο κ. Lutz RIBBE (DE-III)

| Αίτηση γνωμοδότησης | Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 17.6.2020 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| Απόφαση του Προεδρείου | 21.1.2020 |
| Αρμόδιο τμήμα | Γεωργία, αγροτική ανάπτυξη, περιβάλλον |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 31.8.2020 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 18.9.2020 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 554 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 209/5/4 |

Αίτηση γνωμοδότησης

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 17.6.2020

Νομική βάση

Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Απόφαση του Προεδρείου

21.1.2020

Αρμόδιο τμήμα

Γεωργία, αγροτική ανάπτυξη, περιβάλλον

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

31.8.2020

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

18.9.2020

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

554

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

209/5/4

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για τις προσπάθειες που καταβάλλει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή όσον αφορά την ανάπτυξη στρατηγικής για τη βιοποικιλότητα με ορίζοντα το 2030, στο πλαίσιο της πορείας προς την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία και το παγκόσμιο πλαίσιο για τη βιοποικιλότητα που προτείνεται στη Σύμβαση για τη βιολογική ποικιλότητα (CBD). |
| --- | --- |

1.1.

| 1.1.1. | Ταυτόχρονα, επισημαίνει ότι, δυστυχώς, δεν έχουν ληφθεί υπόψη οι συνεχιζόμενες συστάσεις του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου για την πιο έγκαιρη εφαρμογή της πολιτικής για τη βιοποικιλότητα. |
| --- | --- |

1.1.1.

| 1.2. | Σύμφωνα με την ΕΟΚΕ, η στρατηγική για τη βιοποικιλότητα είναι ο δρόμος προς τα εμπρός, για να τεθεί η ευρωπαϊκή βιοποικιλότητα στο επίκεντρο της ανάκαμψης μετά την COVID-19, προς όφελος των ανθρώπων, του κλίματος και του πλανήτη. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Πρέπει να καταβληθεί πιο σύντονη προσπάθεια στην ΕΕ για την προστασία των υφιστάμενων φυσικών πόρων με μέτρα συνεχούς ευαισθητοποίησης και επικοινωνίας με την κοινωνία και ειδικότερα τους νέους, με έμφαση στις θετικές πτυχές των δραστηριοτήτων προστασίας. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Για τον σκοπό αυτό, η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητο, σε συμφωνία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, να επεκταθούν οι προστατευόμενες περιοχές, ιδίως εκείνες που προστατεύονται αυστηρά, με τον περιορισμό —στο μέτρο του δυνατού— του αντικτύπου στη γεωργία και στη δασοκομία, μολονότι κάτι τέτοιο σε καμία περίπτωση δεν αρκεί για να σταματήσει η συρρίκνωση της βιοποικιλότητας. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Για τον λόγο αυτό, σύμφωνα με την ΕΟΚΕ, πρέπει να ενταθούν σημαντικά οι προσπάθειες αποκατάστασης των φυσικών οικοτόπων και καταπολέμησης της μείωσης των ειδών, κυρίως λόγω της ανεπαρκούς εφαρμογής του νομικού πλαισίου και της ελλιπούς χρηματοδότησης των απαραίτητων μέτρων. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Η ΕΟΚΕ κρίνει αναγκαίο να υπογραμμιστεί η σημασία της οικολογικής συνδεσιμότητας. Υπό αυτό το πρίσμα, πρέπει να δημιουργηθεί ένα διευρωπαϊκό δίκτυο προστασίας της φύσης, το οποίο θα διορθώνει μια μεθοδολογική ανεπάρκεια της οδηγίας για τους οικοτόπους. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι η υλοποίηση των στόχων αποκατάστασης απαιτεί νέους και νομικά δεσμευτικούς στόχους και επαρκή και ανεξάρτητη χρηματοδότηση. Ωστόσο, τα μέτρα που λαμβάνονται οικειοθελώς πρέπει επίσης να ενθαρρυνθούν. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι, δυστυχώς, δεν υπάρχει ένδειξη πλήρους, αποτελεσματικής και άρτιας ενσωμάτωσης της βιοποικιλότητας στο νέο δημοσιονομικό πλαίσιο της περιόδου 2021-2027. Πιστεύει δε ότι αυτό είναι ένα ανησυχητικό σημάδι, καθότι υπάρχουν και πάλι σημαντικές αποκλίσεις μεταξύ λόγων και πράξεων. Αυτό είναι φανερό και στις διάφορες εκθέσεις που δημοσίευσε κατά τα τελευταία δύο έτη το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο με θέμα τη συμβατότητα των πολιτικών για τη γεωργία, το κλίμα και τη βιοποικιλότητα. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι η προστασία της βιοποικιλότητας δεν μπορεί να επιβαρύνει οικονομικά τους γεωργούς και οι ιδιοκτήτες δασικών εκτάσεων. Μάλιστα, η παροχή αυτού του «δημόσιου αγαθού και αξίας» θα πρέπει να αποτελεί μάλλον μια ενδιαφέρουσα ευκαιρία εισοδήματος για τους ίδιους τους γεωργούς. Θεωρεί δε ότι είναι δυνατόν να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στο εν λόγω ζήτημα μέσω του νέου σχεδίου για την ανάκαμψη της οικονομίας, με τη βοήθεια επενδύσεων στην προστασία της βιοποικιλότητας, του προσωπικού και των μέσων, βάσει της στρατηγικής. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι είναι απαραίτητο ορισμένα μέρη των προστατευόμενων περιοχών να υπόκεινται σε αυστηρή προστασία (με μη παρεμβατική διαχείριση). Μόνο με αυτόν τον τρόπο μπορούν να προστατευθούν αποτελεσματικά οι αγνές (και όχι «διαχειριζόμενες) φυσικές διεργασίες. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι ο στόχος του 10 % των πεδίων προτεραιότητας στον γεωργικό τομέα δεν αντικατοπτρίζεται στην υπό συζήτηση πρόταση μεταρρύθμισης της κοινής γεωργικής πολιτικής (ΚΓΠ), στην οποία αναφέρεται μόνο ένα «ελάχιστο ποσοστό», χωρίς να αναφέρεται συγκεκριμένος αριθμός. Συνιστά δε κάθε στόχος που θα αποφασιστεί να είναι ρεαλιστικός και κοινός. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί θερμά την ενίσχυση των πράσινων υποδομών και ζητεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη να αναπτύξουν και να εφαρμόσουν μια άρτια στρατηγική στο θέμα αυτό. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Η ΕΕ πρέπει να καταστήσει τα διευρωπαϊκά οικολογικά δίκτυα (ΔΕΔ-Ο) επενδυτική προτεραιότητα και να τους παράσχει επαρκή χρηματοδότηση. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Η ΕΟΚΕ προτρέπει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να χαράξει μια δραστική και άρτια στρατηγική για τα δάση και τον δασικό τομέα. |
| --- | --- |

1.14.

2.   Εισαγωγή

| 2.1. | Η στρατηγική της βιοποικιλότητας, νοούμενης ως ποικιλομορφία της ζωής στη Γη —συμπεριλαμβανομένων των οικοσυστημάτων, των κοινοτήτων, των ειδών και των γενετικών πόρων—, αποτελεί προϋπόθεση για τη βιώσιμη και την ανθρώπινη ευημερία. Αποτελεί πόρο από μόνη της και παρέχει στην κοινωνία ένα ευρύ φάσμα βασικών υπηρεσιών οικοσυστήματος, από την παροχή τροφής και νερού έως την επικονίαση και την πρόληψη των πλημμυρών. Εκτός από αμιγώς υλικούς λόγους, υπάρχουν επίσης ηθικοί και δεοντολογικοί λόγοι για την προστασία της βιοποικιλότητας. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Η δράση της ΕΕ στον τομέα της βιοποικιλότητας βασίζεται σε διάφορα άρθρα της ΣΛΕΕ:






  — | το Άρθρο 4 παράγραφος 2 στοιχείο ε) που καθορίζει τη συντρέχουσα αρμοδιότητα της ΕΕ στον τομέα του περιβάλλοντος· |
| --- | --- | --- |

2.2.

—

το Άρθρο 4 παράγραφος 2 στοιχείο ε) που καθορίζει τη συντρέχουσα αρμοδιότητα της ΕΕ στον τομέα του περιβάλλοντος·

| — | το Άρθρο 11 που ενσωματώνει τις απαιτήσεις της περιβαλλοντικής προστασίας· |
| --- | --- |

—

το Άρθρο 11 που ενσωματώνει τις απαιτήσεις της περιβαλλοντικής προστασίας·

| — | το Άρθρο 191 που διέπει την περιβαλλοντική δράση της ΕΕ. |
| --- | --- |

—

το Άρθρο 191 που διέπει την περιβαλλοντική δράση της ΕΕ.

Επιπλέον, η ΕΕ είναι συμβαλλόμενο μέρος της Σύμβασης του ΟΗΕ για τη βιολογική ποικιλότητα, η οποία υπογράφηκε στο Ρίο ντε Τζανέιρο το 1992 (1).

| 2.3. | Όσον αφορά το παράγωγο δίκαιο, η ΕΕ έχει θεσπίσει διάφορες νομικές πράξεις που αποσκοπούν στην προστασία και τη βιώσιμη διαχείριση των φυσικών οικοτόπων και των απειλούμενων ειδών, καθώς και στην ενσωμάτωση της βιοποικιλότητας στις ενωσιακές πολιτικές και δράσεις. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Ιδιαίτερη σημασία έχουν το δίκτυο Natura 2000 —ένα σύστημα ζωνών προστασίας σε ολόκληρη την ΕΕ, το οποίο δημιουργήθηκε με την οδηγία για τους οικοτόπους (2), συμπεριλαμβανομένων των ζωνών ειδικής προστασίας (ΖΕΠ) που θεσπίστηκαν με την οδηγία για τα πτηνά (3)—, η οδηγία-πλαίσιο για τη θαλάσσια στρατηγική (4) και ο κανονισμός για τα χωροκατακτητικά ξένα είδη (5). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Ωστόσο, παρά τα υφιστάμενα νομικά μέσα και τις πολλές πολιτικές υποσχέσεις περί ανάσχεσης της απώλειας βιοποικιλότητας, αυτή απειλείται ακόμη σοβαρά:






  — | Ήδη από το 1998 είχε παρουσιαστεί στρατηγική της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα και οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων της ΕΕ ανέλαβαν, το 2001, ως μέρος της στρατηγικής του Γκέτεμποργκ, να έχουν σταματήσει την απώλεια βιοποικιλότητας —η οποία είχε ήδη επιταχυνθεί δραστικά στην Ευρώπη— έως το 2010 και να έχουν αποκαταστήσει, εντός της ίδιας προθεσμίας, τους οικοτόπους και τα φυσικά συστήματα. |
| --- | --- | --- |

2.5.

—

Ήδη από το 1998 είχε παρουσιαστεί στρατηγική της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα και οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων της ΕΕ ανέλαβαν, το 2001, ως μέρος της στρατηγικής του Γκέτεμποργκ, να έχουν σταματήσει την απώλεια βιοποικιλότητας —η οποία είχε ήδη επιταχυνθεί δραστικά στην Ευρώπη— έως το 2010 και να έχουν αποκαταστήσει, εντός της ίδιας προθεσμίας, τους οικοτόπους και τα φυσικά συστήματα.

| — | Το 2006 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε σχέδιο δράσης για τη βιοποικιλότητα (6), που περιλάμβανε 160 μέτρα για την επίτευξη του στόχου που είχε τεθεί ενόψει του 2010. Ωστόσο, ο στόχος αυτός δεν έχει επιτευχθεί και αυτό οφειλόταν και οφείλεται στην προφανή διάσταση μεταξύ των φιλοδοξιών και της πραγματικότητας, την οποία η ΕΟΚΕ έχει επικρίνει επανειλημμένα σε πολλές γνωμοδοτήσεις της· |
| --- | --- |

—

Το 2006 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε σχέδιο δράσης για τη βιοποικιλότητα (6), που περιλάμβανε 160 μέτρα για την επίτευξη του στόχου που είχε τεθεί ενόψει του 2010. Ωστόσο, ο στόχος αυτός δεν έχει επιτευχθεί και αυτό οφειλόταν και οφείλεται στην προφανή διάσταση μεταξύ των φιλοδοξιών και της πραγματικότητας, την οποία η ΕΟΚΕ έχει επικρίνει επανειλημμένα σε πολλές γνωμοδοτήσεις της·

| — | Τον Μάιο του 2011, μετά τη σύμβαση για τη βιοποικιλότητα —όπου υπογραμμίζεται η ανάγκη να ευαισθητοποιηθεί περαιτέρω η κοινή γνώμη όσον αφορά τα πλεονεκτήματα του σεβασμού της βιοποικιλότητας (άρθρο 13)—, η ΕΕ παρουσίασε μια άλλη στρατηγική για τη βιοποικιλότητα, η οποία περιλάμβανε μέτρα παρόμοια με αυτά προηγούμενων στρατηγιών και άλλων προγραμμάτων περιβαλλοντικής δράσης της ΕΕ που είχαν στο μεταξύ εγκριθεί. Αυτή η στρατηγική αναμενόταν να τερματίσει την απώλεια της βιοποικιλότητας και την υποβάθμιση των υπηρεσιών οικοσυστήματος στην ΕΕ έως τη νέα προθεσμία του 2020. |
| --- | --- |

—

Τον Μάιο του 2011, μετά τη σύμβαση για τη βιοποικιλότητα —όπου υπογραμμίζεται η ανάγκη να ευαισθητοποιηθεί περαιτέρω η κοινή γνώμη όσον αφορά τα πλεονεκτήματα του σεβασμού της βιοποικιλότητας (άρθρο 13)—, η ΕΕ παρουσίασε μια άλλη στρατηγική για τη βιοποικιλότητα, η οποία περιλάμβανε μέτρα παρόμοια με αυτά προηγούμενων στρατηγιών και άλλων προγραμμάτων περιβαλλοντικής δράσης της ΕΕ που είχαν στο μεταξύ εγκριθεί. Αυτή η στρατηγική αναμενόταν να τερματίσει την απώλεια της βιοποικιλότητας και την υποβάθμιση των υπηρεσιών οικοσυστήματος στην ΕΕ έως τη νέα προθεσμία του 2020.

| — | Το 2017 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε σχέδιο δράσης συνδρομής των κρατών μελών στη διατήρηση των ειδών και των οικοτόπων και το οποίο συνίστατο σε 15 δράσεις που θα έπρεπε να πραγματοποιηθούν έως το 2019 για την εφαρμογή των οδηγιών περί προστασίας της φύσης. |
| --- | --- |

—

Το 2017 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε σχέδιο δράσης συνδρομής των κρατών μελών στη διατήρηση των ειδών και των οικοτόπων και το οποίο συνίστατο σε 15 δράσεις που θα έπρεπε να πραγματοποιηθούν έως το 2019 για την εφαρμογή των οδηγιών περί προστασίας της φύσης.

| 2.6. | Σε όλα τα προγράμματα της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα ετίθεντο πάντα πολύ φιλόδοξοι στόχοι, τους οποίους πάντα υποστήριζε η ΕΟΚΕ. Τα αποτελέσματα, ωστόσο, ήταν πολύ μέτρια. Οι δε συνέπειες ήταν σχεδόν ένα τέταρτο των άγριων ζώων και των φυτικών ειδών στην Ευρώπη να κινδυνεύουν σήμερα να εξαφανιστούν, να υπάρχει ραγδαία μείωση στα έντομα και τους λοιπούς επικονιαστές, οι δε συνθήκες των οικοσυστημάτων να έχουν, ως επί το πλείστον, επιδεινωθεί σε τέτοιο βαθμό ώστε να μην μπορούν πλέον να επιτελούν πλήρως τις πολύτιμες λειτουργίες τους. Αυτές οι καταστάσεις υποβάθμισης μεταφράζονται σε τεράστιες κοινωνικοοικονομικές απώλειες για τις χώρες της ΕΕ. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Οι πέντε κύριες αιτίες απώλειας βιοποικιλότητας —οι αλλαγές στη χρήση γης και θάλασσας, η υπερεκμετάλλευση των φυσικών πόρων, η ρύπανση, η κλιματική αλλαγή και η εισαγωγή και εξάπλωση χωροκατακτητικών ξένων ειδών— έχουν οξυνθεί περαιτέρω, ακυρώνοντας εν πολλοίς τα μερικά θετικά αποτελέσματα των μέτρων που έχουν ληφθεί για τον περιορισμό του προβλήματος. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Η ΕΕ φέρει μεγάλη ευθύνη, ιδίως μέσω των πολιτικών της στους τομείς της γεωργίας και της αλιείας, στις οποίες καθορίζει το πλαίσιο πολιτικής και παρέχει δισεκατομμύρια ευρώ. Μολονότι έχει διαρκώς επισημανθεί και αναγνωριστεί για πάνω από 20 χρόνια ότι οι τομείς αυτοί πρέπει να μεταρρυθμιστούν, σχεδόν τίποτα δεν έχει γίνει μέχρι σήμερα. Ως προς τούτο, η ΕΟΚΕ εφιστά την προσοχή στις διάφορες —εν μέρει πολύ πρόσφατες— εκθέσεις του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου (7) και σημειώνει ότι, δυστυχώς, αγνοούνται σχεδόν παντελώς στα σχετικά έγγραφα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, του Συμβουλίου και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Σε μια έκθεση του 2019 της Διακυβερνητικής πλατφόρμας επιστήμης-πολιτικής για τη βιοποικιλότητα και τις υπηρεσίες οικοσυστημάτων (IPBES) ανακοινώθηκε η επιταχυνόμενη εξαφάνιση ειδών και η επιδείνωση της υγείας των οικοσυστημάτων παγκοσμίως. Στην έκθεση καθίσταται επίσης σαφές ότι η απώλεια της βιοποικιλότητας δεν μπορεί να μειωθεί ή να σταματήσει χωρίς θεμελιώδεις και διαρθρωτικές αλλαγές στην κοινωνία. Οι συντάκτες της έκθεσης αναμένουν ότι ο απαραίτητος μετασχηματισμός θα συναντήσει ισχυρή αντίσταση από όσους επωφελούνται από την υπάρχουσα κατάσταση. Ωστόσο, η κατάσταση αυτή μπορεί και πρέπει να ανατραπεί προς το δημόσιο συμφέρον (8). Μια έρευνα του Ευρωβαρόμετρου που διεξήχθη στα κράτη μέλη της ΕΕ τον Δεκέμβριο του 2018 (με περισσότερους από 27.000 ερωτηθέντες) κατέδειξε την αυξανόμενη ευαισθητοποίηση των πολιτών της ΕΕ σχετικά με την έννοια και τη σημασία της βιοποικιλότητας. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Θα ήταν σκόπιμο να συμπεριληφθεί στην «Εδαφική ατζέντα της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2020» —η οποία αναφέρεται και στο πρόγραμμα της γερμανικής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ— εμφατική μνεία στην προστασία της βιοποικιλότητας (9). |
| --- | --- |

2.10.

3.   Στρατηγική της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα με ορίζοντα το 2030

| 3.1. | Η ευρωπαϊκή στρατηγική για τη βιοποικιλότητα με ορίζοντα το 2030 επιδιώκει σε μεγάλο βαθμό στόχους που υπάρχουν σε προηγούμενες στρατηγικές. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Αυτή η στρατηγική βασίζεται σε συστάσεις του Συμβουλίου που η ΕΕ και τα κράτη μέλη της πρέπει να δώσουν το παράδειγμα και να εντείνουν τις προσπάθειές τους για την αντιμετώπιση της απώλειας βιοποικιλότητας και την αποκατάσταση των οικοσυστημάτων. Τον Δεκέμβριο του 2019, το Συμβούλιο παρείχε στρατηγική καθοδήγηση για τη βιοποικιλότητα έως το 2030, σύμφωνα με την Πράσινη Συμφωνία. Το Συμβούλιο τόνισε την επείγουσα ανάγκη να ληφθούν μέτρα σε όλα τα επίπεδα σε παγκόσμια κλίμακα για την ανάσχεση της απώλειας της βιοποικιλότητας και δεσμεύτηκε:






  — | να ενσωματώσει τη βιοποικιλότητα σε όλες τις σχετικές πολιτικές της ΕΕ, πρωτίστως δε στη νέα ΚΓΠ· |
| --- | --- | --- |

3.2.

—

να ενσωματώσει τη βιοποικιλότητα σε όλες τις σχετικές πολιτικές της ΕΕ, πρωτίστως δε στη νέα ΚΓΠ·

| — | να καταργήσει τις επιδοτήσεις που είναι επιβλαβείς για τη βιοποικιλότητα· |
| --- | --- |

—

να καταργήσει τις επιδοτήσεις που είναι επιβλαβείς για τη βιοποικιλότητα·

| — | να βελτιώσει την επανεξέταση της εφαρμογής και της υποβολής εκθέσεων σχετικά με τις πολιτικές, τις δράσεις και τις δεσμεύσεις για τη φύση και τη βιοποικιλότητα· |
| --- | --- |

—

να βελτιώσει την επανεξέταση της εφαρμογής και της υποβολής εκθέσεων σχετικά με τις πολιτικές, τις δράσεις και τις δεσμεύσεις για τη φύση και τη βιοποικιλότητα·

| — | να συμβάλει πλήρως στην επίτευξη της αποτελεσματικής και συνεπούς ενσωμάτωσης της βιοποικιλότητας στον σχεδιασμό και στην εφαρμογή του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου της ΕΕ για την περίοδο 2021-2027· |
| --- | --- |

—

να συμβάλει πλήρως στην επίτευξη της αποτελεσματικής και συνεπούς ενσωμάτωσης της βιοποικιλότητας στον σχεδιασμό και στην εφαρμογή του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου της ΕΕ για την περίοδο 2021-2027·

| — | να επιταχύνει τη μετάβαση προς μια αποδοτική ως προς τη χρήση των πόρων, ασφαλή, κυκλική και μη επιβαρυντική για το κλίμα οικονομία που να προστατεύει και να αποκαθιστά τη βιοποικιλότητα και τη λειτουργία των οικοσυστημάτων· |
| --- | --- |

—

να επιταχύνει τη μετάβαση προς μια αποδοτική ως προς τη χρήση των πόρων, ασφαλή, κυκλική και μη επιβαρυντική για το κλίμα οικονομία που να προστατεύει και να αποκαθιστά τη βιοποικιλότητα και τη λειτουργία των οικοσυστημάτων·

| — | να καταστήσει τις εθνικές και διεθνείς χρηματοοικονομικές ροές —ιδίως στις δημόσιες συμβάσεις— συμβατές με το παγκόσμιο πλαίσιο της βιοποικιλότητας. |
| --- | --- |

—

να καταστήσει τις εθνικές και διεθνείς χρηματοοικονομικές ροές —ιδίως στις δημόσιες συμβάσεις— συμβατές με το παγκόσμιο πλαίσιο της βιοποικιλότητας.

| 3.3. | Η ΕΟΚΕ έχει επανειλημμένα εκφράσει τις απόψεις της σχετικά με την πολιτική για τη βιοποικιλότητα (10), και για άλλη μια φορά σημειώνει ότι αυτό που λείπει είναι η πολιτική βούληση και όχι η νομική βάση. Πράγματι, αυτό που αποφάσισε το Συμβούλιο τον Δεκέμβριο του 2019, και το οποίο αντικατοπτρίζεται εν μέρει στη στρατηγική, δεν συνιστά νεωτερισμό, όμως για άλλη μια φορά υπάρχει ο κίνδυνος να μην τεθεί σε εφαρμογή. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Η νέα στρατηγική της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα όχι μόνο στοχεύει στην προστασία και την αποκατάσταση της φύσης στην Ευρώπη, αλλά επίσης αντιμετωπίζει τα ζητήματα των υπηρεσιών οικοσυστήματος με πιο αποφασιστικό τρόπο απ’ ό,τι στις προηγούμενες στρατηγικές. Είναι επίσης πολύ σαφέστερη ως προς τους στόχους της αποκατάστασης των χαμένων οικοτόπων και χαράσσει μια γραμμή για τους στόχους βιοποικιλότητας της ΕΕ για την COP-15, την αποφασιστική διάσκεψη των συμβαλλόμενων μερών για τη βιοποικιλότητα, η οποία αναμένεται να πραγματοποιηθεί το 2021. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Η στρατηγική για τη βιοποικιλότητα με ορίζοντα το 2030 ορίζει τρεις στόχους για να υπάρξει ένα συνεκτικό δίκτυο προστατευόμενων περιοχών:






  — | να προστατεύεται νομικά τουλάχιστον το 30 % της χερσαίας έκτασης της ΕΕ και το 30 % των θαλασσών της και να ενσωματωθούν οι οικολογικοί διάδρομοι σε ένα πραγματικό διευρωπαϊκό φυσικό δίκτυο· |
| --- | --- | --- |

3.5.

—

να προστατεύεται νομικά τουλάχιστον το 30 % της χερσαίας έκτασης της ΕΕ και το 30 % των θαλασσών της και να ενσωματωθούν οι οικολογικοί διάδρομοι σε ένα πραγματικό διευρωπαϊκό φυσικό δίκτυο·

| — | να τεθεί υπό αυστηρή προστασία το ένα τρίτο των προαναφερθεισών περιοχών, δηλαδή το 10 % της χερσαίας έκτασης και το 10 % των θαλασσών της ΕΕ· |
| --- | --- |

—

να τεθεί υπό αυστηρή προστασία το ένα τρίτο των προαναφερθεισών περιοχών, δηλαδή το 10 % της χερσαίας έκτασης και το 10 % των θαλασσών της ΕΕ·

| — | να γίνεται αποτελεσματική διαχείριση όλων των προστατευόμενων περιοχών, να καθοριστούν σαφείς στόχοι και μέτρα διατήρησης και να τεθούν οι ζώνες αυτές υπό επαρκή παρακολούθηση. |
| --- | --- |

—

να γίνεται αποτελεσματική διαχείριση όλων των προστατευόμενων περιοχών, να καθοριστούν σαφείς στόχοι και μέτρα διατήρησης και να τεθούν οι ζώνες αυτές υπό επαρκή παρακολούθηση.

| 3.6. | Στην προσπάθεια να αποκατασταθούν τα υποβαθμισμένα και τα ευπαθή οικοσυστήματα (για τα οποία δεν έχει τεθεί ακόμη σε ισχύ ένα αποτελεσματικό νομικό πλαίσιο) και να μειωθεί η πίεση στη βιοποικιλότητα, προβλέπεται ένα σύνολο μέτρων, όπως τα εξής:






  — | να εκπονηθεί πρόταση για νέο νομικό πλαίσιο με σκοπό την αποκατάσταση της φύσης· |
| --- | --- | --- |

3.6.

—

να εκπονηθεί πρόταση για νέο νομικό πλαίσιο με σκοπό την αποκατάσταση της φύσης·

| — | να αποκατασταθούν, έως το 2030, μεγάλες εκτάσεις υποβαθμισμένων και πλούσιων σε άνθρακα οικοσυστημάτων, να αποφευχθεί η επιδείνωση των σημερινών τάσεων και της κατάστασης διατήρησης των οικοτόπων και των ειδών, καθώς και να ληφθεί μέριμνα ότι τουλάχιστον το 30 % αυτών των οικοτόπων και των ειδών θα συντηρηθεί ικανοποιητικά ή, αν μη τι άλλο, θα παρουσιάζει θετική εικόνα· |
| --- | --- |

—

να αποκατασταθούν, έως το 2030, μεγάλες εκτάσεις υποβαθμισμένων και πλούσιων σε άνθρακα οικοσυστημάτων, να αποφευχθεί η επιδείνωση των σημερινών τάσεων και της κατάστασης διατήρησης των οικοτόπων και των ειδών, καθώς και να ληφθεί μέριμνα ότι τουλάχιστον το 30 % αυτών των οικοτόπων και των ειδών θα συντηρηθεί ικανοποιητικά ή, αν μη τι άλλο, θα παρουσιάζει θετική εικόνα·

| — | να ανασχεθεί και να αντιστραφεί η μείωση των πληθυσμών των πτηνών και των εντόμων —ιδίως των επικονιαστών— στις γεωργικές εκτάσεις· |
| --- | --- |

—

να ανασχεθεί και να αντιστραφεί η μείωση των πληθυσμών των πτηνών και των εντόμων —ιδίως των επικονιαστών— στις γεωργικές εκτάσεις·

| — | να ελαττωθούν η χρήση και οι κίνδυνοι των χημικών φυτοφαρμάκων κατά 50 % — ομοίως δε όσον αφορά τη χρήση πιο επικίνδυνων φυτοφαρμάκων· |
| --- | --- |

—

να ελαττωθούν η χρήση και οι κίνδυνοι των χημικών φυτοφαρμάκων κατά 50 % — ομοίως δε όσον αφορά τη χρήση πιο επικίνδυνων φυτοφαρμάκων·

| — | να διατίθεται τουλάχιστον του 10 % των γεωργικών εκτάσεων σε «περιοχές οικολογικού ενδιαφέροντος», συμπεριλαμβανομένων τοποθεσιών με αυξημένη βιοποικιλότητα· |
| --- | --- |

—

να διατίθεται τουλάχιστον του 10 % των γεωργικών εκτάσεων σε «περιοχές οικολογικού ενδιαφέροντος», συμπεριλαμβανομένων τοποθεσιών με αυξημένη βιοποικιλότητα·

| — | να αφιερωθεί τουλάχιστον το 25 % της γεωργικής γης στις βιολογικές καλλιέργειες και να διαδοθούν ευρέως οι οικολογικές γεωργικές μέθοδοι· |
| --- | --- |

—

να αφιερωθεί τουλάχιστον το 25 % της γεωργικής γης στις βιολογικές καλλιέργειες και να διαδοθούν ευρέως οι οικολογικές γεωργικές μέθοδοι·

| — | να φυτευτούν τουλάχιστον 3 δισεκατομμύρια δένδρα, σε πλήρη συμμόρφωση με τις οικολογικές αρχές, και να προστατευτούν τα υφιστάμενα πρωτογενή και αρχαία δάση· |
| --- | --- |

—

να φυτευτούν τουλάχιστον 3 δισεκατομμύρια δένδρα, σε πλήρη συμμόρφωση με τις οικολογικές αρχές, και να προστατευτούν τα υφιστάμενα πρωτογενή και αρχαία δάση·

| — | να σημειωθεί σημαντική πρόοδος στην απορρύπανση μολυσμένων εδαφών· |
| --- | --- |

—

να σημειωθεί σημαντική πρόοδος στην απορρύπανση μολυσμένων εδαφών·

| — | να αποκατασταθεί ο ελεύθερος ρους τουλάχιστον 25 000 χλμ. ποταμών· |
| --- | --- |

—

να αποκατασταθεί ο ελεύθερος ρους τουλάχιστον 25 000 χλμ. ποταμών·

| — | να ελαττωθεί κατά 50 % ο αριθμός των ειδών που απειλούνται με εξαφάνιση εξαιτίας των χωροκατακτητικών ξένων ειδών. Επίσης, πρέπει να μειωθούν κατά τουλάχιστον 50 % οι απώλειες θρεπτικών ουσιών στα λιπάσματα και να περιοριστεί κατά τουλάχιστον 20 % η χρήση των λιπασμάτων· |
| --- | --- |

—

να ελαττωθεί κατά 50 % ο αριθμός των ειδών που απειλούνται με εξαφάνιση εξαιτίας των χωροκατακτητικών ξένων ειδών. Επίσης, πρέπει να μειωθούν κατά τουλάχιστον 50 % οι απώλειες θρεπτικών ουσιών στα λιπάσματα και να περιοριστεί κατά τουλάχιστον 20 % η χρήση των λιπασμάτων·

| — | να ληφθεί μέριμνα έτσι ώστε κάθε πόλη με τουλάχιστον 20 000 κατοίκους να διαθέτει ένα φιλόδοξο οικολογικό σχέδιο για το αστικό περιβάλλον· |
| --- | --- |

—

να ληφθεί μέριμνα έτσι ώστε κάθε πόλη με τουλάχιστον 20 000 κατοίκους να διαθέτει ένα φιλόδοξο οικολογικό σχέδιο για το αστικό περιβάλλον·

| — | να εξαλειφθεί η χρήση χημικών φυτοφαρμάκων σε ευαίσθητες περιοχές όπως οι αστικοί χώροι πρασίνου στην ΕΕ· |
| --- | --- |

—

να εξαλειφθεί η χρήση χημικών φυτοφαρμάκων σε ευαίσθητες περιοχές όπως οι αστικοί χώροι πρασίνου στην ΕΕ·

| — | να μειωθούν σημαντικά οι αρνητικές επιπτώσεις —μεταξύ άλλων της αλιείας και των υποβρύχιων εξορύξεων— στα ευαίσθητα είδη και ενδιαιτήματα, έτσι ώστε να αποκατασταθεί η καλή κατάσταση των οικοσυστημάτων· |
| --- | --- |

—

να μειωθούν σημαντικά οι αρνητικές επιπτώσεις —μεταξύ άλλων της αλιείας και των υποβρύχιων εξορύξεων— στα ευαίσθητα είδη και ενδιαιτήματα, έτσι ώστε να αποκατασταθεί η καλή κατάσταση των οικοσυστημάτων·

| — | να αποφεύγονται τα παρεμπίπτοντα αλιεύματα προστατευόμενων ειδών ή να επιδιωχθεί η μείωσή τους σε επίπεδο που να επιτρέπει την πλήρη αποκατάσταση των πληθυσμών χωρίς να κινδυνεύει η διατήρησή τους. |
| --- | --- |

—

να αποφεύγονται τα παρεμπίπτοντα αλιεύματα προστατευόμενων ειδών ή να επιδιωχθεί η μείωσή τους σε επίπεδο που να επιτρέπει την πλήρη αποκατάσταση των πληθυσμών χωρίς να κινδυνεύει η διατήρησή τους.

| 3.7. | Οι στόχοι αυτοί θα επιτευχθούν, μεταξύ άλλων, με την εφαρμογή των ακόλουθων μέτρων:






  — | να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για μια ριζική μεταστροφή με την ενεργοποίηση μιας νέας διεργασίας με σκοπό τη βελτίωση της διαχείρισης της βιοποικιλότητας και με τη διασφάλιση ότι τα κράτη μέλη ενσωματώνουν στις εθνικές τους πολιτικές τις δεσμεύσεις που περιγράφονται στη στρατηγική· |
| --- | --- | --- |

3.7.

—

να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για μια ριζική μεταστροφή με την ενεργοποίηση μιας νέας διεργασίας με σκοπό τη βελτίωση της διαχείρισης της βιοποικιλότητας και με τη διασφάλιση ότι τα κράτη μέλη ενσωματώνουν στις εθνικές τους πολιτικές τις δεσμεύσεις που περιγράφονται στη στρατηγική·

| — | να καταβληθούν πιο σύντονες προσπάθειες για την εφαρμογή και την επιβολή της περιβαλλοντικής νομοθεσίας της ΕΕ· |
| --- | --- |

—

να καταβληθούν πιο σύντονες προσπάθειες για την εφαρμογή και την επιβολή της περιβαλλοντικής νομοθεσίας της ΕΕ·

| — | να διατίθενται 20 δισ. ευρώ ετησίως υπέρ της βιοποικιλότητας μέσω διαφόρων πηγών, συμπεριλαμβανομένων των κονδυλίων της ΕΕ και της εθνικής και ιδιωτικής χρηματοδότησης, με την ενσωμάτωση των παραμέτρων του φυσικού περιβάλλοντος και της βιοποικιλότητας στα εμπορικά ήθη· |
| --- | --- |

—

να διατίθενται 20 δισ. ευρώ ετησίως υπέρ της βιοποικιλότητας μέσω διαφόρων πηγών, συμπεριλαμβανομένων των κονδυλίων της ΕΕ και της εθνικής και ιδιωτικής χρηματοδότησης, με την ενσωμάτωση των παραμέτρων του φυσικού περιβάλλοντος και της βιοποικιλότητας στα εμπορικά ήθη·

| — | να πρωτοστατήσει η ΕΕ παγκοσμίως στην αντιμετώπιση της παγκόσμιας κρίσης βιοποικιλότητας με την ενεργοποίηση όλων των μέσων εξωτερικής δράσης και των διεθνών συμπράξεων υπέρ ενός νέου φιλόδοξου παγκόσμιου πλαισίου του ΟΗΕ για τη βιοποικιλότητα· |
| --- | --- |

—

να πρωτοστατήσει η ΕΕ παγκοσμίως στην αντιμετώπιση της παγκόσμιας κρίσης βιοποικιλότητας με την ενεργοποίηση όλων των μέσων εξωτερικής δράσης και των διεθνών συμπράξεων υπέρ ενός νέου φιλόδοξου παγκόσμιου πλαισίου του ΟΗΕ για τη βιοποικιλότητα·

| — | να ενισχυθεί η πολιτική προστασία μέσω της θέσπισης πολιτικής της ΕΕ για τη βελτίωση των δυνατοτήτων άμεσης αντίδρασης σε περίπτωση δασικών πυρκαγιών σε ολόκληρη την Ευρώπη· |
| --- | --- |

—

να ενισχυθεί η πολιτική προστασία μέσω της θέσπισης πολιτικής της ΕΕ για τη βελτίωση των δυνατοτήτων άμεσης αντίδρασης σε περίπτωση δασικών πυρκαγιών σε ολόκληρη την Ευρώπη·

| — | να δημιουργηθούν στα κράτη μέλη περιφερειακές ομάδες πυροσβεστών με σκοπό την αύξηση της ευελιξίας στην κατάσβεση των δασικών πυρκαγιών· |
| --- | --- |

—

να δημιουργηθούν στα κράτη μέλη περιφερειακές ομάδες πυροσβεστών με σκοπό την αύξηση της ευελιξίας στην κατάσβεση των δασικών πυρκαγιών·

| — | να διευκολυνθεί η εκπαίδευση της κοινωνίας πολιτών σε όλα τα κράτη μέλη, με τη χρήση περιφερειακών βάσεων και τη δημιουργία μικρών ομάδων ταχείας αντίδρασης. |
| --- | --- |

—

να διευκολυνθεί η εκπαίδευση της κοινωνίας πολιτών σε όλα τα κράτη μέλη, με τη χρήση περιφερειακών βάσεων και τη δημιουργία μικρών ομάδων ταχείας αντίδρασης.

| 3.8. | Για να καταστεί δυνατή αυτή η αναγκαία όσο και βαθιά αλλαγή, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιδιώκει να δημιουργήσει ένα νέο ενωσιακό πλαίσιο διαχείρισης της βιοποικιλότητας. Για τον σκοπό αυτό, θα θεσπιστεί μηχανισμός εποπτείας και επανεξέτασης βάσει ενός συνόλου σαφών και από κοινού συμφωνηθέντων δεικτών. Η δε ανάγκη να ακολουθηθεί μια νομικά δεσμευτική προσέγγιση του ζητήματος της διαχείρισης θα αξιολογηθεί το 2023. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θέτει στο επίκεντρο της στρατηγικής της την εφαρμογή και την επιβολή της περιβαλλοντικής νομοθεσίας της ΕΕ. Προβλέπεται, αφ’ ενός μεν, να ενταθεί η συνεργασία με τα κράτη μέλη και με τα ευρωπαϊκά δίκτυα, τους επιθεωρητές, τις αστυνομικές και τις εισαγγελικές αρχές, αφ’ ετέρου δε να ενισχυθεί ο ρόλος της κοινωνίας πολιτών. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Εν προκειμένω παρουσιάζεται μεν μια στρατηγική για την ΕΕ, αλλά η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τονίζει ότι και σε διμερές και πολυμερές επίπεδο, θα δοθεί μεγαλύτερη προσοχή στην προστασία της βιοποικιλότητας. Προσθέτει μάλιστα ότι η ΕΕ είναι έτοιμη να αναλάβει καθοδηγητικό ρόλο στη 15η Διάσκεψη των συμβαλλόμενων μερών της Σύμβασης για τη βιολογική ποικιλότητα, σε έναν συνασπισμό μεγάλων φιλοδοξιών για τη βιοποικιλότητα. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Το σχέδιο δράσης για τη νέα στρατηγική ενόψει του 2030 περιέχει σαράντα περίπου μέτρα που πρέπει να ληφθούν τα επόμενα τέσσερα χρόνια, όπως αναφέρεται στο ενδεικτικό χρονοδιάγραμμα που επισυνάπτεται στην πρόταση για τη νέα στρατηγική. |
| --- | --- |

3.11.

4.   Γενικές παρατηρήσεις

| 4.1. | Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για τις προσπάθειες που καταβάλλει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την ανάπτυξη στρατηγικής για τη βιοποικιλότητα με ορίζοντα το 2030 ως μία από τις κατευθύνσεις προς την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία και το παγκόσμιο πλαίσιο για τη βιοποικιλότητα που προτείνονται στη Σύμβαση για τη βιολογική ποικιλότητα. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Η άνευ προηγουμένου απώλεια της βιοποικιλότητας και η εξάπλωση των καταστροφικών πανδημιών στέλνουν ένα σαφές μήνυμα: είναι καιρός να επανεξετάσουμε τη σχέση μας με τη φύση. Σύμφωνα με την ΕΟΚΕ, η στρατηγική για τη βιοποικιλότητα είναι ο δρόμος προς τα εμπρός, για να τεθεί η ευρωπαϊκή βιοποικιλότητα στο επίκεντρο της ανάκαμψης μετά την COVID-19, προς όφελος των ανθρώπων, του κλίματος και του πλανήτη. Η απώλεια βιοποικιλότητας και η κλιματική κρίση αλληλοεξαρτώνται και αλληλοεπηρεάζονται. Η συνεπής προστασία και αποκατάσταση των δασών, των εδαφών και των υγροτόπων και η δημιουργία χώρων πρασίνου στις πόλεις είναι ζητούμενα καθοριστικής σημασίας για την επίτευξη του μετριασμού της κλιματικής αλλαγής έως το 2030. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Στη στρατηγική για τη βιοποικιλότητα αναγνωρίζεται ο εξής συσχετισμός: στην ΕΕ, πρέπει να ενταθούν σημαντικά οι προσπάθειες για την προστασία των υφιστάμενων φυσικών πόρων και άρα πρέπει α) να επεκταθούν οι προστατευόμενες περιοχές, και ιδίως οι αυστηρά προστατευόμενες. Ωστόσο, αυτό δεν αρκεί σε καμία περίπτωση για να σταματήσει η συρρίκνωση της βιοποικιλότητας (όχι μόνο όσον αφορά τον αριθμό των ειδών, αλλά ιδίως των πληθυσμών τους, όπου καταγράφονται δραματικές μειώσεις, όπως φαίνεται από την υψηλή θνησιμότητα εντόμων σε μεγάλες περιοχές). Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο β) απαιτούνται επίσης σημαντικές προσπάθειες για την αποκατάσταση των οικοτόπων. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει σαφώς και τους δύο στόχους. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Η ΕΟΚΕ συμμερίζεται την άποψη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ότι η μείωση των προστατευόμενων ειδών και οικοτόπων οφείλεται κυρίως στην ανεπαρκή εφαρμογή του νομικού πλαισίου και στην ελλιπή χρηματοδότηση. Το υφιστάμενο νομικό πλαίσιο (κυρίως οι οδηγίες για τα πτηνά και τους οικοτόπους) επικεντρώνεται σε απειλούμενα με εξαφάνιση είδη και οικοτόπους, αλλά η προστασία της βιοποικιλότητας υπερβαίνει κατά πολύ τα όρια. Τούτο καταδεικνύεται από το γεγονός ότι οι εν λόγω οδηγίες δεν καλύπτουν τα έντομα ή τους λοιπούς επικονιαστές, όπως δεν διαλαμβάνουν τις λειτουργίες των οικοσυστημάτων ή τις πράσινες υποδομές. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τις προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την εξέταση της θέσπισης πρόσθετων νομικών μέσων σε περίπτωση που τα κράτη μέλη δεν προχωρήσουν στην ταχεία υλοποίηση των νέων στόχων κατά τα προσεχή έτη. Επίσης τονίζει ότι θα πρέπει να αναγνωρίζεται και να ενθαρρύνεται η ποιότητα της προστασίας και των ορθών πρακτικών σε επίπεδο κρατών μελών, ακριβώς όπως τα εθελοντικά μέτρα προστασίας. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Εκτός των παραγόντων που έχουν ήδη αναφερθεί, η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι υπάρχουν διάφοροι άλλοι παράγοντες που προκαλούν τη συρρίκνωση της βιοποικιλότητας, συμπεριλαμβανομένης της ανθρώπινης συμπεριφοράς. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την ανάλυση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ότι η συνεχής δραματική συρρίκνωση της βιοποικιλότητας απαιτεί σημαντική επέκταση του δικτύου προστατευόμενων περιοχών. Ειδικότερα, μέχρι σήμερα δεν έχει δοθεί η απαραίτητη προσοχή στην προστασία των φυσικών διεργασιών. Ο νέος στόχος του 10 % των αυστηρά προστατευόμενων περιοχών θα αλλάξει αυτή την κατάσταση. Τα μέτρα αυτά θα έχουν θετική επίδραση στο κλίμα, στην προστασία των εντόμων και των λοιπών επικονιαστών, καθώς και στη συγκράτηση των υδάτων στα εδάφη. Επιβάλλοντας τη δημιουργία ενός διευρωπαϊκού δικτύου προστασίας της φύσης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιδιώκει τη διόρθωση μιας μεθοδολογικής ανεπάρκειας της οδηγίας για τους οικοτόπους και υπογραμμίζει ορθώς τη σημασία της οικολογικής συνδεσιμότητας. Πράττοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επανέρχεται στο ζήτημα των πράσινων υποδομών, στο οποίο δυστυχώς, μετά την ανακοίνωση COM (2013) 249 final, δεν δόθηκε συνέχεια όσο αποφασιστικά θα έπρεπε. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι η υλοποίηση των στόχων της αποκατάστασης προϋποθέτει να τεθούν νέοι νομικά δεσμευτικοί στόχοι. Στη στρατηγική για τη βιοποικιλότητα με ορίζοντα το 2020 τίθεται ο στόχος να αποκατασταθεί το 15 % των υποβαθμισμένων οικοσυστημάτων. Η επίτευξη αυτού του στόχου ήταν εντελώς προβληματική, ιδίως λόγω του μη νομικά δεσμευτικού χαρακτήρα του. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί το γεγονός ότι στη στρατηγική αντιμετωπίζεται το ζήτημα των χρηματοοικονομικών αναγκών με μεγαλύτερη σαφήνεια. Είναι από καιρό γνωστό ότι δεν υπάρχει επαρκής χρηματοδότηση: έως τώρα μόνο το 20 % των αναγκών των περιοχών φυσικής προστασίας, συμπεριλαμβανομένων εκείνων του δικτύου Natura 2000 (11), έχουν καλυφθεί, και οι χρηματοοικονομικές εκτιμήσεις της ΕΟΚΕ ήταν πάντα πολύ υψηλότερες από αυτές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Η ΕΟΚΕ έχει ταχθεί σαφώς υπέρ της θέσπισης ειδικού κονδυλίου χρηματοδότησης, σε σύγκριση με τον γεωργικό προϋπολογισμό, όπως επισημαίνει και το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Στη γνώμη του, το Ελεγκτικό Συνέδριο σημείωσε ότι το μερίδιο των δαπανών για τη βιοποικιλότητα που περιλαμβάνονται στην ΚΓΠ είναι ασαφές. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το 8 % περίπου του προϋπολογισμού της ΕΕ δαπανήθηκε για την προστασία της βιοποικιλότητας (86 δισ. ευρώ για την περίοδο 2014-2020). Το Ελεγκτικό Συνέδριο επικρίνει το γεγονός ότι, παρά ταύτα, δεν υπάρχουν θετικά αποτελέσματα. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Αυτό οφείλεται επίσης στο γεγονός ότι τα προγράμματα του δεύτερου πυλώνα, τα οποία είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικά για τη βιοποικιλότητα, όχι μόνο δεν χρηματοδοτούνται επαρκώς, αλλά και δεν διαρθρώνονται με ιδιαίτερα ελκυστικό τρόπο για τους γεωργούς σε πολλά κράτη μέλη.
  Εδώ και χρόνια, η ΕΟΚΕ έχει επίσης υποστηρίξει λύσεις που, για παράδειγμα, διευκολύνουν τη λήψη μέτρων από τους γεωργούς για την ενίσχυση της βιοποικιλότητας, συμπεριλαμβανομένης της παροχής επαρκών κινήτρων. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι η προστασία της βιοποικιλότητας, η οποία πρέπει να ζητείται και από τους γεωργούς και τους ιδιοκτήτες δασικών εκτάσεων, δεν μπορεί να τους επιβαρύνει οικονομικά· μάλιστα, η παροχή αυτού του «δημόσιου αγαθού» θα πρέπει μάλλον να αποτελεί μια ενδιαφέρουσα ευκαιρία εισοδήματος για τους ίδιους τους γεωργούς. |
| --- | --- |

4.12.

Εδώ και χρόνια, η ΕΟΚΕ έχει επίσης υποστηρίξει λύσεις που, για παράδειγμα, διευκολύνουν τη λήψη μέτρων από τους γεωργούς για την ενίσχυση της βιοποικιλότητας, συμπεριλαμβανομένης της παροχής επαρκών κινήτρων. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι η προστασία της βιοποικιλότητας, η οποία πρέπει να ζητείται και από τους γεωργούς και τους ιδιοκτήτες δασικών εκτάσεων, δεν μπορεί να τους επιβαρύνει οικονομικά· μάλιστα, η παροχή αυτού του «δημόσιου αγαθού» θα πρέπει μάλλον να αποτελεί μια ενδιαφέρουσα ευκαιρία εισοδήματος για τους ίδιους τους γεωργούς.

| 4.13. | Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σημειώνει ότι απαιτούνται ετησίως 20 δισ. ευρώ. Η ασάφεια ως προς τον τρόπο α) υπολογισμού του ποσού των 20 δισ. ευρώ και β) συγκέντρωσής του είναι μία από τις ουσιαστικές αδυναμίες της στρατηγικής για τη βιοποικιλότητα. |
| --- | --- |

4.13.

| 4.14. | Το νέο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο δεν αντικατοπτρίζει αυτό το ποσό, κάτι που προκαλεί έκπληξη, καθώς τον Δεκέμβριο του 2019 το Συμβούλιο ζήτησε «πλήρη, αποτελεσματική και συνεκτική ενσωμάτωση της βιοποικιλότητας στον σχεδιασμό και στην εφαρμογή του νέου πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου (ΠΔΠ) 2021-2027» (βλ. σημείο 3.2). Σε κάθε περίπτωση, η ΕΟΚΕ δεν βρίσκει κανένα ίχνος των ανωτέρω και θεωρεί ότι πρόκειται για ανησυχητική ένδειξη καθότι υπάρχουν και πάλι σημαντικές αποκλίσεις μεταξύ λόγων και πράξεων. |
| --- | --- |

4.14.

| 4.15. | Η ΕΟΚΕ επικρίνει το γεγονός ότι, σε αυτήν τη στρατηγική για τη βιοποικιλότητα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παραλείπει για άλλη μια φορά να εφαρμόσει τις συστάσεις του Συμβουλίου του Δεκεμβρίου 2019 ως προς τη χρηματοδοτική στήριξη των μέτρων προστασίας της βιοποικιλότητας, καθώς και ότι δεν προτείνει αποτελεσματικά μέτρα για τον τερματισμό όλων των επιβλαβών για τη βιοποικιλότητα επιδοτήσεων. Επίσης, προκειμένου για το αίτημα του Συμβουλίου να βελτιωθεί η επανεξέταση της εφαρμογής και της υποβολής εκθέσεων όσον αφορά τις πολιτικές, τις δράσεις και τις δεσμεύσεις για την προστασία της φύσης και της βιοποικιλότητας, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχει ακόμη προτείνει επαρκή μέσα. |
| --- | --- |

4.15.

| 4.16. | Η ΕΟΚΕ συμμερίζεται την άποψη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ότι οι πρακτικές βιώσιμης διαχείρισης είναι η ενδεδειγμένη λύση για τις περισσότερες προστατευόμενες περιοχές για τη διατήρηση ή την προώθηση υψηλών τιμών βιοποικιλότητας. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ωστόσο ότι είναι απαραίτητο ένα μέρος των προστατευόμενων περιοχών να υπόκειται σε αυστηρή προστασία, κάτι που ισοδυναμεί με μη παρεμβατική διαχείριση. Μόνο με αυτόν τον τρόπο μπορούν να προστατευθούν αποτελεσματικά οι φυσικές διεργασίες. |
| --- | --- |

4.16.

| 4.17. | Συνεπώς, η ΕΟΚΕ συμφωνεί απολύτως ότι το ποσοστό των αυστηρά προστατευόμενων περιοχών πρέπει να αυξηθεί σημαντικά και τονίζει ότι η προστασία των φυσικών διεργασιών είναι απαραίτητη για την προστασία της βιοποικιλότητας, ιδίως σε περιόδους δραματικής κλιματικής αλλαγής. Εκτιμάται ιδιαίτερα το γεγονός ότι δίνεται μεγάλη σημασία στην αυστηρή προστασία, με μη παρεμβατική διαχείριση, των πρωτογενών και αρχαίων δασών. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι, χωρίς σημαντικό οικονομικό αντιστάθμισμα, θα είναι δύσκολη η αποτελεσματική προστασία κυρίως των πρωτογενών και αρχαίων δασών. Ως προς τούτο, η ΕΟΚΕ τονίζει τόσο την αξιέπαινη δράση των περιβαλλοντικών ΜΚΟ, οι οποίες ενεργούν ως φρουροί του περιβάλλοντος, όσο και τις συνεχείς επεμβάσεις των πυροσβεστών, οι οποίοι φροντίζουν για την προστασία περιφερειών που συχνά έχουν σημαντικές πτυχές βιοποικιλότητας. Η ΕΟΚΕ ευελπιστεί ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα προβεί σε σύσταση με θέμα τη διακοπή των δραστηριοτήτων υλοτόμησης σε πρωτογενείς και αρχαίες δημόσιες δασικές εκτάσεις. Οι σημερινές διαμάχες για την προστασία των δασών σε διάφορα κράτη μέλη της ΕΕ δείχνουν ότι υπάρχει επίσης σημαντική οικονομική πίεση ακόμη και σε περιοχές κρατικής ιδιοκτησίας. |
| --- | --- |

4.17.

| 4.18. | Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι η κοινή γεωργική πολιτική πρέπει να προσαρμοστεί στους στρατηγικούς στόχους της βιοποικιλότητας (12), στην ευρωπαϊκή νομοθεσία για το κλίμα, στη στρατηγική «Από τον παραγωγό στον καταναλωτή» και στους στόχους της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας. |
| --- | --- |

4.18.

| 4.19. | Η ΕΟΚΕ επικρίνει έντονα το γεγονός ότι το τελευταίο προτεινόμενο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο, καθώς και το ευρωπαϊκό σχέδιο ανάκαμψης, δεν περιλαμβάνουν πρόσθετες δαπάνες για την προστασία της βιοποικιλότητας. |
| --- | --- |

4.19.

| 4.20. | Η ΕΟΚΕ κρίνει σημαντική την ύπαρξη μιας δραστικής και άρτιας στρατηγικής για τα δάση και τον δασικό τομέα. Τούτο είναι ιδιαιτέρως απαραίτητο επειδή η ΕΕ δεν διαθέτει κοινή δασική πολιτική που να βασίζεται στη νομοθεσία. |
| --- | --- |

4.20.

| 4.21. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι ο στόχος του 10 % των πεδίων προτεραιότητας στον γεωργικό τομέα δεν αντικατοπτρίζεται στην υπό συζήτηση πρόταση μεταρρύθμισης του δεύτερου πυλώνα της ΚΓΠ, στην οποία αναφέρεται μόνο ένα «ελάχιστο ποσοστό», χωρίς να αναφέρεται συγκεκριμένος αριθμός. Πρόκειται για ένα εξαιρετικά αρνητικό μήνυμα καθότι η απαίτηση αυτή αναγνωρίζεται μεν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αλλά δεν λαμβάνεται υπόψη κατά την παράλληλη διαδικασία μεταρρύθμισης. |
| --- | --- |

4.21.

| 4.22. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί θερμά την ενίσχυση των πράσινων υποδομών και ζητεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη να αναπτύξουν και να εφαρμόσουν μια άρτια στρατηγική στο θέμα αυτό. Η ΕΕ πρέπει να καταστήσει τα διευρωπαϊκά οικολογικά δίκτυα (ΔΕΔ-Ο) επενδυτική προτεραιότητα και να τους παράσχει επαρκή χρηματοδότηση. |
| --- | --- |

4.22.

| 4.23. | Εκτός από τους νομικά δεσμευτικούς στόχους αποκατάστασης, έχει εξαγγελθεί μια νέα ρυθμιστική πρωτοβουλία επέκτασης των προστατευόμενων περιοχών, εφόσον τα κράτη μέλη δεν συμμορφώνονται με τις απαιτήσεις και τις συστάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι οι ρυθμιστικές παρεμβάσεις θα είναι απαραίτητες, εάν τα κράτη μέλη δεν προβούν σε ριζικές αλλαγές όσον αφορά την προστασία της βιοποικιλότητας. Επομένως, η νομοθετική πρωτοβουλία που ανακοινώθηκε ενόψει του 2024 θα πρέπει να οδηγήσει στην εκπόνηση εκτεταμένης εμβέλειας οδηγίας με θέμα τη βιοποικιλότητα. Σε αυτήν θα πρέπει να θίγονται και οι άλλες αδυναμίες που αναφέρονται στην παρούσα γνωμοδότηση και θα πρέπει να συνοδεύεται από εκτίμηση αντικτύπου για λόγους καλύτερης εκτίμησης των εμπορικών πτυχών. |
| --- | --- |

4.23.

Βρυξέλλες, 18 Σεπτεμβρίου 2020.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Luca JAHIER

---

(1)  Σύμβαση για τη Βιοποικιλότητα.

1

(2)  Οδηγία 92/43/ΕΚ του Συμβουλίου (ΕΕ L 206 της 22.7.1992, σ. 7).

2

(3)  Οδηγία 79/409/ΕΟΚ του Συμβουλίου (ΕΕ L 103 της 25.4.1979, σ. 1) (οδηγία για τα πτηνά) και οδηγία 2009/147/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (ΕΕ L 20 της 26.1.2010, σ. 7).

3

(4)  Οδηγία 2008/56/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (ΕΕ L 164 της 25.6.2008, σ. 19).

4

(5)  Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1143/2014 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (ΕΕ L 317 της 4.11.2014, σ. 35).

5

(6)  COM(2006) 216 final.

6

(7)  Βλ., για παράδειγμα, τη γνώμη αριθ. 7/2018 σχετικά με της Προτάσεις κανονισμών της Επιτροπής που αφορούν την κοινή γεωργική πολιτική για την περίοδο μετά το 2020 (ΕΕ C 41 της 1.2.2019, σ. 1) και την Ειδική έκθεση 13/2020: Βιοποικιλότητα των γεωργικών εκτάσεων: η συμβολή της ΚΓΠ δεν κατάφερε να αναχαιτίσει τη μείωσή της

7

Προτάσεις κανονισμών της Επιτροπής που αφορούν την κοινή γεωργική πολιτική για την περίοδο μετά το 2020

Βιοποικιλότητα των γεωργικών εκτάσεων: η συμβολή της ΚΓΠ δεν κατάφερε να αναχαιτίσει τη μείωσή της

(8)  IPBES, Summary for policymakers of the global assessment report on biodiversity and ecosystem services [Σύνοψη για τους υπευθύνους χάραξης πολιτικής της παγκόσμιας έκθεσης αξιολόγησης για τη βιοποικιλότητα και τις οικοσυστημικές υπηρεσίες], 2018.

8

(9)  Χάρτης της Λειψίας και Αστικό θεματολόγιο της ΕΕ.

9

Χάρτης της Λειψίας και Αστικό θεματολόγιο της ΕΕ.

(10)  ΕΕ C 195 της 18.8.2006, σ. 96· ΕΕ C 97 της 28.4.2007, σ. 6· ΕΕ C 161 της 13.7.2007, σ. 48· ΕΕ C 317 της 23.12.2009, σ. 75· ΕΕ C 306 της 16.12.2009, σ. 42· ΕΕ C 48 της 15.2.2011, σ. 150· ΕΕ C 24 της 28.1.2012, σ. 111· ΕΕ C 67 της 6.3.2014, σ. 153· ΕΕ C 487 της 28.12.2016, σ. 14· ΕΕ C 129 της 11.4.2018, σ. 90· ΕΕ C 62 της 15.2.2019, σ. 226 και ΕΕ C 47 της 11.2.2020, σ. 87.

10

(11)  Βλ. COM(2010) 548 final, σ. 13.

11

(12)  Τον Νοέμβριο του 2018 το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο επέκρινε έντονα τις προτάσεις του τότε Ευρωπαίου επιτρόπου κ. Hogan με θέμα τη γεωργική μεταρρύθμιση μετά το 2020, με το σκεπτικό ότι δεν ήταν συμβατές με τους περιβαλλοντικούς στόχους.

12

---

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I

Η ακόλουθη τροπολογία, η οποία έλαβε τουλάχιστον το ένα τέταρτο των εκπεφρασμένων ψήφων, απορρίφθηκε κατά τη διάρκεια των συζητήσεων:

Σημείο 4.18:

Να τροποποιηθεί ως εξής:

Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι η κοινή γεωργική πολιτική πρέπει να προσαρμοστεί στους στρατηγικούς στόχους της βιοποικιλότητας, στην ευρωπαϊκή νομοθεσία για το κλίμα, στη στρατηγική «Από τον παραγωγό στον καταναλωτή» και στους στόχους της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας. Είναι σημαντικό η εφαρμογή της στρατηγικής για τη βιοποικιλότητα να μην απειλεί την επισιτιστική ασφάλεια ή τα μέσα βιοπορισμού των αγροτικών περιοχών ανά την ΕΕ.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας:

| Υπέρ: | 59 |
| --- | --- |
| Κατά: | 106 |
| Αποχές: | 8 |

Υπέρ:

59

Κατά:

106

Αποχές:

8

---

| 11.12.2020 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 429/268 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 429/268

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών —Από το αγρόκτημα στο πιάτο — Μια στρατηγική για ένα δίκαιο, υγιές και φιλικό προς το περιβάλλον σύστημα τροφίμων»

[COM(2020) 381]

(2020/C 429/34)

| Εισηγητής: | ο κ. Peter SCHMIDT (DE-II) |
| --- | --- |
| Συνεισηγήτρια: | η κ. Jarmila DUBRAVSKÁ (SK-I) |

Εισηγητής:

ο κ. Peter SCHMIDT (DE-II)

Συνεισηγήτρια:

η κ. Jarmila DUBRAVSKÁ (SK-I)

| Αίτηση γνωμοδότησης | Επιτροπή, 17.6.2020 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| Αρμόδιο τμήμα | Γεωργία, αγροτική ανάπτυξη, περιβάλλον |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 8.7.2020 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 16.9.2020 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 554 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 208/4/7 |

Αίτηση γνωμοδότησης

Επιτροπή, 17.6.2020

Νομική βάση

Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Αρμόδιο τμήμα

Γεωργία, αγροτική ανάπτυξη, περιβάλλον

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

8.7.2020

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

16.9.2020

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

554

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

208/4/7

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η ανακοίνωση με τίτλο: «Από το αγρόκτημα στο πιάτο — Μια στρατηγική για ένα δίκαιο, υγιές και φιλικό προς το περιβάλλον σύστημα τροφίμων» έχει ως στόχο να ενισχύσει την οικονομική, περιβαλλοντική και κοινωνική βιωσιμότητα των συστημάτων τροφίμων. Με την κρίση COVID-19 δοκιμάστηκε με επιτυχία η ισχύς και η ανθεκτικότητα του ευρωπαϊκού αγροδιατροφικού συστήματος και, έτσι, αποδείχθηκε η ασφάλεια του εφοδιασμού σε τρόφιμα στην ΕΕ, αλλά και ότι η προμήθεια τροφής «από το αγρόκτημα στο πιάτο» δεν μπορεί να θεωρηθεί δεδομένη. Συνεπώς, πρέπει να αξιοποιηθεί η ευκαιρία για να αναδιαμορφωθεί η δυναμική της αλυσίδας εφοδιασμού και για να επιτευχθούν διαρκείς βελτιώσεις για τους παραγωγούς, τους μεταποιητές και τους εμπόρους λιανικής πώλησης. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Σύμφωνα με την ΕΟΚΕ, μια ολοκληρωμένη πολιτική της ΕΕ για τα τρόφιμα θα πρέπει να επιτυγχάνει: i) οικονομική, περιβαλλοντική και κοινωνικοπολιτιστική βιωσιμότητα· ii) ενοποίηση μεταξύ κλάδων, τομέων πολιτικής και επιπέδων διακυβέρνησης· iii) συμμετοχικές διαδικασίες λήψης αποφάσεων· και iv) έναν συνδυασμό υποχρεωτικών μέτρων (κανονισμών και φόρων) και κινήτρων (υψηλότερες τιμές, πρόσβαση σε πίστωση, πόρους και ασφάλιση) για να επιταχυνθεί η μετάβαση σε βιώσιμα συστήματα τροφίμων. Η προτεινόμενη στρατηγική δεν αντικατοπτρίζει επαρκώς τους εν λόγω στόχους. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Ο προϋπολογισμός της ΚΓΠ θα πρέπει να αυξηθεί ανάλογα με τους εν λόγω στόχους, και όχι να μειωθεί ή να διατηρηθεί στο τρέχον επίπεδο. Οι περικοπές στη χρηματοδότηση της αγροτικής ανάπτυξης μπορεί να είναι επιζήμιες, δεδομένου ότι αυτή η χρηματοδότηση παρέχει ορισμένα από τα σημαντικότερα εργαλεία για τη στήριξη της μετάβασης. Ενώ τα επιπλέον 15 δισεκατομμύρια ευρώ που προτείνονται στο πλαίσιο της δέσμης μέτρων για την ανάκαμψη από την επιδημία COVID-19 είναι ευπρόσδεκτα και απαραίτητα, δεν υποκαθιστούν τις μακροπρόθεσμες δεσμεύσεις. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Η έγκριση των στρατηγικών σχεδίων της ΚΓΠ θα πρέπει να εξαρτάται από την υιοθέτηση ολοκληρωμένων σχεδίων από πλευράς κρατών μελών με σκοπό την αναδιαμόρφωση του περιβάλλοντος τροφίμων, τα οποία συνδέουν τα κίνητρα για παραγωγή υγιεινών και βιώσιμων τροφίμων με τη δημιουργία νέων αγορών για τα προϊόντα αυτά. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Οι δίκαιες τιμές των τροφίμων (που να αντανακλούν το πραγματικό κόστος παραγωγής για το περιβάλλον και την κοινωνία) είναι ο μόνος τρόπος για την επίτευξη βιώσιμων συστημάτων τροφίμων μακροπρόθεσμα. Η ΕΕ και τα κράτη μέλη θα πρέπει να αναλάβουν δράση για να εξασφαλίσουν ότι οι τιμές παραγωγού είναι υψηλότερες από το κόστος παραγωγής, και ότι η πρόσβαση στην υγιεινή διατροφή καθίσταται πιο εύκολη. Για να το επιτύχουν αυτό, θα είναι απαραίτητο να αξιοποιήσουν το πλήρες φάσμα των εργαλείων δημόσιας διακυβέρνησης, από σκληρά δημοσιονομικά μέτρα έως και προσεγγίσεις βασισμένες στην πληροφόρηση, για να προβάλουν το πραγματικό κόστος. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Οι φθηνές εισαγωγές συνεπάγονται συχνά υψηλό κοινωνικό και περιβαλλοντικό κόστος σε τρίτες χώρες. Χωρίς αλλαγές στις εμπορικές πολιτικές της ΕΕ, οι στόχοι της στρατηγικής δεν θα επιτευχθούν. Η ΕΟΚΕ καλεί την ΕΕ να διασφαλίσει μια πραγματική αμοιβαιότητα όσον αφορά τα πρότυπα στις προτιμησιακές εμπορικές συμφωνίες. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Η στρατηγική δεν αντιμετωπίζει τα ζητήματα της βιώσιμης διαχείρισης της γης και της πρόσβασης σε γη. Αυτή είναι μια σημαντική παράλειψη, δεδομένου ότι αυτό το ζήτημα αποτελεί ένα από τα κύρια εμπόδια για την ανανέωση του γεωργικού πληθυσμού, χωρίς την οποία η βάση της ΕΕ για βιώσιμη και παραγωγική γεωργία θα χαθεί. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Θα πρέπει να διενεργηθεί εκτίμηση των επιπτώσεων για διαφόρους τρόπους επίτευξης κάθε στόχου που ορίζεται στη στρατηγική, με συνεκτίμηση της διαφορετικής κατάστασης πραγμάτων σε κάθε κράτος μέλος. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Θα πρέπει να διερευνηθεί η επιλογή ενός ευρωπαϊκού συμβουλίου πολιτικής τροφίμων, όπως έχει προταθεί σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της ΕΟΚΕ (συμπεριλαμβανομένης της οικονομικής βιωσιμότητας). Υπάρχουν ήδη συμβούλια πολιτικής τροφίμων σε τοπικό επίπεδο, τα οποία συγκεντρώνουν διάφορους φορείς των συστημάτων τροφίμων μιας συγκεκριμένης περιοχής με σκοπό την αντιμετώπιση προκλήσεων, την επανασύνδεση των πόλεων με την παραγωγή τροφίμων στις γύρω περιφέρειες και την εξασφάλιση αποτελεσματικής διαχείρισης των τοπικών και περιφερειακών πολιτικών τροφίμων. |
| --- | --- |

1.9.

2.   Εισαγωγή

| 2.1. | Η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τίτλο: «Από το αγρόκτημα στο πιάτο — Μια στρατηγική για ένα δίκαιο, υγιές και φιλικό προς το περιβάλλον σύστημα τροφίμων» αποτελεί βασική συνιστώσα της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας. Στόχος της είναι να συνεισφέρει στο θεματολόγιο της Ευρώπης για την κλιματική αλλαγή, να προστατεύσει το περιβάλλον και να διατηρήσει τη βιοποικιλότητα, να διασφαλίσει τη θέση των γεωργών και των αλιέων στην αλυσίδα αξίας, να ενθαρρύνει τη βιώσιμη κατανάλωση τροφίμων και να προωθήσει τα οικονομικά προσιτά και υγιεινά τρόφιμα για όλους, χωρίς συμβιβασμούς ως προς την ασφάλεια, την ποιότητα και την οικονομική προσιτότητα των τροφίμων. Είναι η πρώτη στρατηγική της ΕΕ που ισχυρίζεται ότι περικλείει το σύνολο της αλυσίδας τροφίμων. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Η κρίση της νόσου COVID-19 έχει καταστήσει πιο επείγουσα από ποτέ την ανάγκη να αυξηθεί η ανθεκτικότητα των ευρωπαϊκών και των παγκόσμιων συστημάτων τροφίμων, τα οποία θα δοκιμαστούν περαιτέρω από μελλοντικούς κλυδωνισμούς, όπως κλιματική αλλαγή, νέες επιδημικές εξάρσεις και ελλείψεις εργατικού δυναμικού (1). Η κρίση κατέστησε σαφές ότι η διαδρομή των τροφίμων από «το αγρόκτημα στο πιάτο» δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη, και κατέδειξε την αλληλοσύνδεση των φορέων και των δραστηριοτήτων στη γεωργία και σε ολόκληρο το σύστημα τροφίμων. Απαιτούνται μέτρα στήριξης έναντι της κρίσης, καθώς και μέτρα για την εξασφάλιση της ανάκαμψης και της ανασυγκρότησης σε πιο μακροπρόθεσμο ορίζοντα. Η ανακοίνωση «Από το αγρόκτημα στο πιάτο» και η στρατηγική της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα αναγνωρίζουν ορθώς την ανάγκη να αναπτυχθεί ανθεκτικότητα μετά την κρίση της νόσου COVID-19, με ενίσχυση της οικονομικής, περιβαλλοντικής και της κοινωνικής βιωσιμότητας των συστημάτων τροφίμων. Η μετατροπή αυτών των στρατηγικών σε ουσιαστικές και έγκαιρες δράσεις έχει σήμερα καίρια σημασία. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Οι γεωργοί σε όλη την ΕΕ έχουν ήδη κάνει σημαντικά βήματα για να αυξήσουν τη βιωσιμότητα και να βελτιώσουν περαιτέρω τα πρότυπα. Οι γεωργοί και οι εργαζόμενοι στα συστήματα τροφίμων (γεωργία, μεταποίηση και διανομή) βρέθηκαν στην πρώτη γραμμή της κρίσης της COVID-19 και διασφάλισαν τον αδιάκοπο εφοδιασμό όλων των Ευρωπαίων με τρόφιμα· αναλαμβάνουν συστηματικά κινδύνους, ενώ κρατούν μικρό μερίδιο της προστιθέμενης αξίας στο σύστημα τροφίμων. Σε κάθε περίπτωση, θα αναμένεται αναγκαστικά από τους γεωργούς, και στο μέλλον, να συμβάλλουν πολύ περισσότερο απ’ ό,τι μέχρι σήμερα στην ανάπτυξη της βιωσιμότητας και της ανθεκτικότητας. Λαμβανομένης υπόψη της δυσχερούς οικονομικής κατάστασης στην οποία βρίσκονται σήμερα οι περισσότεροι γεωργοί, είναι δεδομένο ότι τέτοιου είδους θεμελιώδεις αλλαγές μπορούν να δρομολογηθούν μόνον εάν δοθούν τα ορθά πολιτικά και οικονομικά κίνητρα. Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι οι προτάσεις μεταρρύθμισης της ΚΓΠ δεν περιλαμβάνουν ουσιαστικά βήματα για την επίτευξη αυτού του σκοπού. Είναι, συνεπώς, επιτακτική ανάγκη να εξασφαλιστούν καλύτερες συνθήκες ώστε τα τρόφιμα που παράγονται σε τοπικό επίπεδο και με βιώσιμο τρόπο στην ΕΕ (2) να είναι ανταγωνιστικά σε σχέση με τις εισαγωγές, ενώ το κόστος και τα οφέλη της μετάβασης πρέπει όχι μόνο να επιμερίζονται δίκαια (μεταξύ διαφορετικών κοινωνικών ομάδων, κλάδων και περιφερειών, καθώς και μεταξύ σημερινών και μελλοντικών γενεών), αλλά και οι επιδοτήσεις θα πρέπει επίσης να είναι στοχοθετημένες προς τη στήριξη περιβαλλοντικά βιώσιμων γεωργικών εκμεταλλεύσεων. Η στρατηγική «Από το αγρόκτημα στο πιάτο» πρέπει να θεωρηθεί ευκαιρία να αναδιαμορφωθεί ριζικά η δυναμική της αλυσίδας εφοδιασμού και βελτιώνονται διαρκώς τα εισοδήματα και τα μέσα βιοπορισμού των γεωργών. Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει ότι η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία πρέπει να είναι μια πράσινη και κοινωνική συμφωνία σε όλες τις συνιστώσες της. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Όσον αφορά τις εισαγωγές ακατέργαστων γεωργικών προϊόντων και τροφίμων, η ΕΟΚΕ ανέμενε ότι, στο πλαίσιο της στρατηγικής «Από το αγρόκτημα στο πιάτο», θα είχε διατυπωθεί ρητή δήλωση παρόμοια με τη δήλωση στην οποία προέβη η Επιτροπή όταν ανακοίνωσε τη δρομολόγηση μιας συνοριακής προσαρμογής των ανθρακούχων εκπομπών για τα βιομηχανικά προϊόντα, δεδομένου ότι οι γεωργοί (και οι καταναλωτές) της Ένωσης πρέπει να προστατεύονται από εισαγωγές που δεν πληρούν τα ευρωπαϊκά κριτήρια βιωσιμότητας. Ωστόσο, η στρατηγική «Από το αγρόκτημα στο πιάτο» δεν κατορθώνει σε καμία περίπτωση να εκπληρώσει αυτούς τους στόχους. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει τη θέσπιση της στρατηγικής «Από το αγρόκτημα στο πιάτο», η οποία αποτελεί μια καίρια ευκαιρία για την επίτευξη των στόχων που περιγράφονται ανωτέρω. Στην παρούσα γνωμοδότηση, η ΕΟΚΕ εντοπίζει ορισμένα κενά στην ανακοίνωση και στο σχέδιο δράσης «Από το αγρόκτημα στο πιάτο» (σε σύγκριση με τις φιλοδοξίες της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας και τις προτάσεις της ΕΟΚΕ για μια σφαιρική πολιτική για τα τρόφιμα (3)) και παρέχει καθοδήγηση για το πώς μπορεί η στρατηγική «Από το αγρόκτημα στο πιάτο» να προωθηθεί και να μετατραπεί σε αποτελεσματικό χάρτη πορείας για τη μετάβαση. |
| --- | --- |

2.5.

3.   Τα θεμέλια μιας αποτελεσματικής στρατηγικής «Από το αγρόκτημα στο πιάτο»: διακυβέρνηση, λογοδοσία, στόχοι και πόροι

| 3.1. | Από το 2016, η ΕΟΚΕ ζητεί να αναπτυχθεί μια σφαιρική πολιτική για τα τρόφιμα στην ΕΕ με στόχο την παροχή υγιεινής διατροφής από αειφόρα επισιτιστικά συστήματα, τη σύνδεση της γεωργίας με τις υπηρεσίες εστίασης και οικοσυστημάτων, και τη διασφάλιση αλυσίδων εφοδιασμού που προστατεύουν τη δημόσια υγεία για ολόκληρη την ευρωπαϊκή κοινωνία (4). Έχει επίσης δημιουργηθεί ένας ευρύς συνασπισμός της κοινωνίας των πολιτών προκειμένου να αναπτύξει από κοινού ένα λεπτομερές σχέδιο μιας «κοινής πολιτικής για τα τρόφιμα» στην ΕΕ, στο πλαίσιο μιας τριετούς διαδικασίας της οποίας ηγείται η IPES-Food (5). |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Σε συμφωνία με τις συστάσεις που περιέχονται στα προαναφερθέντα κείμενα, μια ολοκληρωμένη πολιτική της ΕΕ για τα τρόφιμα θα πρέπει να επιφέρει: i) οικονομική, περιβαλλοντική και κοινωνικοπολιτιστική βιωσιμότητα· ii) ενοποίηση μεταξύ κλάδων, τομέων πολιτικής και επιπέδων διακυβέρνησης· iii) συμμετοχικές διαδικασίες λήψης αποφάσεων· και iv) έναν συνδυασμό υποχρεωτικών μέτρων (κανονισμών και φόρων) και κινήτρων (υψηλότερες τιμές, πρόσβαση σε πίστωση, πόρους και ασφάλιση) για να επιταχυνθεί η μετάβαση σε βιώσιμα συστήματα τροφίμων. Η πολιτική αυτή θα πρέπει να επιταχύνει την ανάπτυξη μιας κυκλικής οικονομίας και να μειώσει τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις των κλάδων της μεταποίησης και λιανικής πώλησης τροφίμων, λαμβάνοντας μέτρα για τη μεταφορά, την αποθήκευση, τη συσκευασία και τη σπατάλη τροφίμων. Θα πρέπει, επίσης, να διαθέτει τα μέσα για να αντιμετωπίσει τη νέα κατάσταση που διαμορφώνεται μετά την κρίση της νόσου COVID-19, ιδίως την ανάγκη για βελτίωση της διαχείρισης κρίσεων και την ενίσχυση των ασφαλών και δίκαιων συνθηκών εργασίας στο σύνολο της αλυσίδας. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Αν και η ανακοίνωση και το σχέδιο δράσης «Από το αγρόκτημα στο πιάτο» προσδιορίζει πολλά σχετικά εργαλεία, δεν προβλέπει αποτελεσματικούς μηχανισμούς διακυβέρνησης. Καταρχάς, οι δράσεις πρέπει να ομαδοποιηθούν σε μια σειρά γενικών στόχων, προσανατολισμένων στο αποτέλεσμα, οι οποίοι περιγράφουν τα συστήματα τροφίμων που η ΕΕ ελπίζει να θέσει σε εφαρμογή μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα (6). Αυτοί οι στόχοι πρέπει να είναι οριζόντιοι αντί να επικεντρώνονται σε συγκεκριμένα τμήματα της αλυσίδας (7). Αυτό είναι απαραίτητο προκειμένου: i) να υπογραμμιστεί η ανάγκη για προσεγγίσεις που αφορούν το σύνολο της αλυσίδας και για δίκαιο καταμερισμό του κόστους, προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι προκλήσεις στη γεωργία· ii) να δοθεί προτεραιότητα σε διαφορετικές λύσεις και να αποφευχθεί μια επιλεκτική προσέγγιση που περιλαμβάνει ασύμβατες λύσεις· iii) να εξασφαλιστεί η εισαγωγή εναλλακτικών μέτρων (με ισοδύναμα αποτελέσματα) σε περίπτωση που καθυστερούν ή ανατρέπονται οι αρχικά προγραμματισμένες δράσεις· iv) να διασφαλιστεί ότι οι ποσοτικοί και ποιοτικοί στόχοι συνοδεύονται από την πλήρη σειρά μέτρων που απαιτούνται για την εκπλήρωσή τους (και επομένως είναι εφικτοί), και να προστεθούν επιπλέον στόχοι αν απαιτείται για να εκπληρωθεί ο καθορισμένος στόχος· και v) να παρασχεθεί μια στέρεη βάση για την ευθυγράμμιση διαφόρων τομεακών πολιτικών (π.χ. κοινή γεωργική πολιτική (ΚΓΠ), εμπορική, περιβαλλοντική, υγειονομική πολιτική και πολιτική ασφάλειας τροφίμων) με τη στρατηγική «Από το αγρόκτημα στο πιάτο». |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Για να είναι αποτελεσματική, η στρατηγική «Από το αγρόκτημα στο πιάτο» πρέπει να συνοδεύεται από ένα σαφές πλαίσιο με στόχους, δείκτες και έναν ισχυρό μηχανισμό παρακολούθησης, χωρίς όμως αύξηση της γραφειοκρατίας. Η ΕΟΚΕ έχει ήδη συστήσει την καθιέρωση ενός ενωσιακού πίνακα αποτελεσμάτων για τα αειφόρα τρόφιμα, ο οποίος θα επιτρέπει την αντιμετώπιση των προκλήσεων των επισιτιστικών συστημάτων μέσω πολυετούς προσέγγισης, και συνακόλουθα την ευθυγράμμιση της πολιτικής σε διάφορα επίπεδα άσκησης πολιτικής. Ο πίνακας αποτελεσμάτων θα περιλαμβάνει δείκτες και, με τον τρόπο αυτό, θα ενθαρρύνεται και θα καταγράφεται η πρόοδος προς την εκπλήρωση των στόχων που έχουν τεθεί (8). |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Μια αποτελεσματική στρατηγική «Από το αγρόκτημα στο πιάτο» πρέπει να μειώσει το υψηλό εξωτερικό κόστος στη γεωργία και θα εξασφαλίσει δίκαιη αμοιβή όλων των γεωργών από τις αγορές· συνεπώς, θα είναι εξαιρετικά αποδοτική από οικονομικής πλευράς μακροπρόθεσμα. Ωστόσο, η μετάβαση σε βιώσιμα και ανταγωνιστικά συστήματα τροφίμων απαιτεί επείγουσες επενδύσεις. Πιο συγκεκριμένα, απαιτούνται σημαντικές προσπάθειες και επενδύσεις κεφαλαίου για να επιτευχθούν τα επίπεδα δράσης για το κλίμα και το περιβάλλον που προσδιορίζει η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία, και για να βοηθηθούν οι γεωργοί στην εφαρμογή βιώσιμων προσεγγίσεων. Οι εν λόγω στόχοι δεν μπορούν να επιτευχθούν, εάν διακοπούν οι βασικές ροές χρηματοδότησης. Οι περικοπές στη χρηματοδότηση της αγροτικής ανάπτυξης μπορεί να είναι επιζήμιες, δεδομένου ότι αυτή η χρηματοδότηση παρέχει ορισμένα από τα σημαντικότερα εργαλεία για τη στήριξη της μετάβασης, όπως επισημαίνεται στην ανακοίνωση «Από το αγρόκτημα στο πιάτο». Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει επίσης τη σημασία της διάθεσης 10 δισεκατομμυρίων ευρώ για έρευνα στον τομέα της γεωργίας, της αγροτικής ανάπτυξης και της βιοοικονομίας, όπως προβλέπεται στις προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο 2021-2027 (ΠΔΠ). Αν και το πρόσθετο ποσό ύψους 15 δισ. ευρώ για έρευνα στον τομέα της αγροτικής ανάπτυξης και στον αγροδιατροφικό τομέα, όπως προτείνεται στη δέσμη μέτρων για ανάκαμψη από την κρίση της νόσου COVID-19, είναι ευπρόσδεκτο και αναγκαίο αλλά δεν μπορεί να υποκαταστήσει τις μακροπρόθεσμες δεσμεύσεις. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Ένα ευρύ φάσμα ενδιαφερομένων φορέων στα συστήματα τροφίμων μπορούν να συνεισφέρουν στην εποπτεία της ανάπτυξης και εφαρμογής της στρατηγικής «από το αγρόκτημα στο τραπέζι». Παρότι θα πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στη βελτίωση της συνεργασίας μεταξύ των υφιστάμενων φορέων, θα απαιτηθεί μια ειδική πολυμερής δομή διακυβέρνησης. Κατά τη διερεύνηση των επιλογών, θα πρέπει να εξασφαλιστεί ότι η νέα δομή διακυβέρνησης: i) υιοθετεί δημοκρατικές και συμμετοχικές προσεγγίσεις σύμφωνα με τη βέλτιστη πρακτική στους υφιστάμενους φορείς, ειδικότερα στην πολυμερή πλατφόρμα για τους ΣΒΑ· ii) έχει μια σαφή εντολή, που προβλέπει, μεταξύ άλλων, αξιολόγηση της ευθυγράμμισης των τομεακών πολιτικών, όπως η ΚΓΠ, με τη στρατηγική «από το αγρόκτημα στο τραπέζι»· και iii) περιλαμβάνει ισχυρή και ποικίλη εκπροσώπηση των ομάδων γεωργών, της κοινωνίας των πολιτών (συμπεριλαμβανομένων ευρωπαϊκών, εθνικών οργανώσεων και οργανώσεων βάσης) και των φορέων της αλυσίδας εφοδιασμού. Πρέπει να αποφευχθεί η διαμόρφωση μιας κατάστασης όπου τα γεωργικά συμφέροντα συμμετέχουν μόνο στην ΚΓΠ, ενώ η κοινωνία των πολιτών μόνο στη στρατηγική «Από το αγρόκτημα στο πιάτο»: οι εντάσεις πρέπει να αντιμετωπίζονται και να συμφωνείται από όλους τους φορείς μια πορεία προς τη μετάβαση. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Θα πρέπει να διερευνηθεί η επιλογή ενός ευρωπαϊκού συμβουλίου πολιτικής τροφίμων (9), όπως προτείνεται σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της ΕΟΚΕ (συμπεριλαμβανομένης της οικονομικής της βιωσιμότητας). Ένα ευρωπαϊκό συμβούλιο πολιτικής τροφίμων θα πρέπει να παρέχει συμβουλές για την εφαρμογή της στρατηγικής «Από το αγρόκτημα στο πιάτο». Θα πρέπει να συσταθεί το συντομότερο δυνατόν. Υπάρχουν ήδη συμβούλια πολιτικής τροφίμων σε τοπικό επίπεδο, τα οποία συγκεντρώνουν διάφορους φορείς των συστημάτων τροφίμων μιας περιοχής με σκοπό την αντιμετώπιση προκλήσεων, την επανασύνδεση των πόλεων με την παραγωγή τροφίμων στις γύρω περιφέρειες και την εξασφάλιση αποτελεσματικής διαχείρισης των τοπικών και περιφερειακών πολιτικών τροφίμων (10). Όπως έχει καταδείξει η κρίση της νόσου COVID-19, η ανθεκτικότητα των αλυσίδων εφοδιασμού εξαρτάται από την αποτελεσματική δράση σε τοπικό επίπεδο, όπου η κοινωνία των πολιτών μπορεί να συνεργάζεται με κρατικούς και εμπορικούς εταίρους για την κάλυψη των κενών στον εφοδιασμό με τρόφιμα (11). Ένα ευρωπαϊκό συμβούλιο πολιτικής τροφίμων θα επιτάχυνε την ευθυγράμμιση των πολιτικών σε ενωσιακό, εθνικό και τοπικό επίπεδο (δηλ. πολυεπίπεδη διακυβέρνηση). Θα συγκέντρωνε εκπροσώπους τοπικών συμβουλίων πολιτικής τροφίμων και ενδιαφερόμενους φορείς από την κοινωνία των πολιτών και ολόκληρη την αλυσίδα εφοδιασμού (συμπεριλαμβανομένων των γεωργών, των εργαζομένων και των καταναλωτών), θα παρείχε στους ενδιαφερόμενους φορείς μια πλατφόρμα για να μαθαίνουν ο ένας από τον άλλον μέσω της ανταλλαγής ορθών πρακτικών· θα εξασφάλιζε ότι λαμβάνονται υπόψη όλες οι απόψεις από τους διάφορους κλάδους· και θα εντόπιζε τα εμπόδια για την προώθηση των βιώσιμων τροφίμων σε τοπικό επίπεδο. |
| --- | --- |

3.7.

4.   Βασικοί τομείς όπου απαιτείται περαιτέρω δράση

4.1.   Υγιεινή και βιώσιμη διατροφή

| 4.1.1. | Η υγιεινή και βιώσιμη διατροφή αποτελεί βασικό «πυλώνα» μιας ολοκληρωμένης πολιτικής για τα τρόφιμα, καθότι η διατροφή μας πρέπει, επειγόντως, να επαναπροσανατολιστεί προς τη βελτίωση τόσο της υγείας των οικοσυστημάτων και της δημόσιας υγείας όσο και της ζωτικότητας των αγροτικών περιοχών (12). Η ανακοίνωση «από το αγρόκτημα στο τραπέζι» αναγνωρίζει την ανάγκη οι υγιεινές και βιώσιμες επιλογές τροφίμων να γίνουν οι ευκολότερες επιλογές για τους καταναλωτές (δηλαδή, ευρέως διαθέσιμες και οικονομικά προσιτές για όλους) και αναγνωρίζει ότι τα «περιβάλλοντα τροφίμων» διαμορφώνουν τις επιλογές των καταναλωτών. |
| --- | --- |

4.1.1.

| 4.1.2. | Η στρατηγική «Από το αγρόκτημα στο πιάτο» μπορεί να προσφέρει μια μοναδική ευκαιρία για αναδιαμόρφωση των περιβαλλόντων τροφίμων, η οποία απαιτεί να ευθυγραμμιστούν διάφορες πολιτικές σε σχέση με την προσφορά και τη ζήτηση, και σε ενωσιακό, εθνικό και τοπικό επίπεδο, όπως με μέτρα για: i) την αντιμετώπιση της εμπορίας και διαφήμισης ανθυγιεινών τροφίμων μέσω ρυθμιστικής δράσης· ii) την εξασφάλιση εύχρηστων, αξιόπιστων και ανεξάρτητων διατροφικών πληροφοριών για τους καταναλωτές· iii) την εισαγωγή πολιτικών τιμολόγησης υπέρ των υγιεινών προϊόντων· iv) την υποστήριξη βιώσιμων δημόσιων συμβάσεων στον τομέα των τροφίμων· v) την ενθάρρυνση της (ανα)τυποποίησης προϊόντων· vi) τη δημιουργία υγιεινών περιβαλλόντων στο λιανεμπόριο, την εστίαση, τις πόλεις και τα σχολεία· και vii) την επένδυση στην εκπαίδευση των καταναλωτών. Αυτά τα μέτρα πρέπει να συμπληρωθούν με κοινωνικές πολιτικές για να εξασφαλιστεί ότι οι ομάδες χαμηλού εισοδήματος και οι μειονεκτούσες ομάδες έχουν αυξημένη πρόσβαση σε υγιεινή και βιώσιμη διατροφή. |
| --- | --- |

4.1.2.

| 4.1.3. | Ωστόσο, η ανακοίνωση και το σχέδιο δράσης «Από το αγρόκτημα στο πιάτο» δεν περιγράφει μια ολοκληρωμένη δράση σε αυτούς τους τομείς πολιτικής, αλλά βασίζεται σε κώδικες δεοντολογίας, δεσμεύσεις και άλλα μέσα αυτορύθμισης (13) που έχουν αποδειχθεί αναποτελεσματικά μέχρι σήμερα. Το σχέδιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να απευθύνει συστάσεις προς τα κράτη μέλη (στο πλαίσιο των στρατηγικών σχεδίων της ΚΓΠ) σχετικά με τον τρόπο εκπλήρωσης των στόχων της ΚΓΠ και της στρατηγικής «Από το αγρόκτημα στο πιάτο», συμπεριλαμβανομένων των στόχων που αφορούν την υγεία, είναι ευπρόσδεκτο. Ωστόσο, η δράση για τη διατροφή δεν μπορεί να είναι προαιρετική. Η έγκριση των στρατηγικών σχεδίων της ΚΓΠ θα πρέπει να εξαρτάται από την υιοθέτηση ολοκληρωμένων σχεδίων από πλευράς κρατών μελών με σκοπό την αναδιαμόρφωση του περιβάλλοντος τροφίμων, τα οποία συνδέουν τα κίνητρα για παραγωγή υγιεινών και βιώσιμων τροφίμων με τη δημιουργία νέων αγορών για αυτά τα προϊόντα. Αυτό θα συμφωνούσε επίσης με τη δέσμευση της Επιτροπής να προωθήσει την παραγωγή και την κατανάλωση βιολογικών τροφίμων. |
| --- | --- |

4.1.3.

| 4.1.4. | Όσον αφορά την παροχή αξιόπιστων διατροφικών πληροφοριών και καθοδήγησης, η ΕΟΚΕ έχει ζητήσει να καταρτιστούν νέες κατευθυντήριες γραμμές για βιώσιμη διατροφή, οι οποίες θα λαμβάνουν υπόψη τις πολιτισμικές και γεωγραφικές διαφορές μεταξύ των κρατών μελών και εντός αυτών. Οι κατευθυντήριες γραμμές για βιώσιμη διατροφή θα βοηθήσουν να δοθούν σαφέστερες κατευθύνσεις στις γεωργικές εκμεταλλεύσεις, τους μεταποιητές, τους λιανοπωλητές και τον κλάδο εστίασης, ενώ το αγροδιατροφικό σύστημα θα ωφεληθεί από ένα νέο πλαίσιο για την παραγωγή, επεξεργασία, διανομή και πώληση υγιεινότερων και πιο βιώσιμων τροφίμων σε δικαιότερες τιμές (14). |
| --- | --- |

4.1.4.

4.2.   Μια δίκαιη αλυσίδα εφοδιασμού τροφίμων με δίκαιες τιμές

| 4.2.1. | Η ΕΟΚΕ έχει ήδη ζητήσει απαγόρευση όλων των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών (15). Η αλυσίδα εφοδιασμού τροφίμων είναι ιδιαιτέρως ευάλωτη στις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές λόγω των έντονων ανισορροπιών μεταξύ μικρών και μεγάλων φορέων καθώς και μεταξύ παραγωγών με μακροπρόθεσμες δεσμεύσεις και πιο ευέλικτων εμπόρων. Η κανονιστική προσέγγιση και ένα νομοθετικό πλαίσιο με αποτελεσματικούς και ισχυρούς μηχανισμούς επιβολής είναι ο μόνος τρόπος αποτελεσματικής αντιμετώπισης των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών σε επίπεδο ΕΕ. |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | Η ανακοίνωση «Από το αγρόκτημα στο πιάτο» ορθώς αναγνωρίζει το ουσιαστικό έργο των γεωργών και των εργαζομένων σε όλη την αλυσίδα τροφίμων (συμπεριλαμβανομένων όσων εργάζονται υπό επισφαλείς συνθήκες), και την ανάγκη να εξασφαλιστεί η υγεία και η ασφάλειά τους, σύμφωνα με τις δεσμεύσεις βάσει του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι αυτό δεν συνοδεύεται από συγκεκριμένα μέτρα στο σχέδιο δράσης. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για τη μη σύνδεση των δίκαιων συνθηκών με τις δίκαιες τιμές των τροφίμων, και θεωρεί ότι οι δίκαιες τιμές των τροφίμων (που αντικατοπτρίζουν το πραγματικό κόστος της παραγωγής για το περιβάλλον και την κοινωνία) είναι ο μόνος τρόπος να επιτευχθούν δίκαια και βιώσιμα συστήματα τροφίμων μακροπρόθεσμα. Επί του παρόντος, οι μεγάλοι και οι πολυεθνικοί μεταποιητές πραγματοποιούν τα υψηλότερα κέρδη, ενώ οι τιμές παραγωγού είναι πολύ χαμηλές για να εξασφαλίσουν τον βιοπορισμό και τις αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας των γεωργών, ενώ δεν καλύπτουν ούτε καν το κόστος παραγωγής. Το μερίδιο της αξίας από την αλυσίδα τροφίμων της ΕΕ που λαμβάνουν οι γεωργοί μειώθηκε από 31 % το 1995 σε 24 % το 2005 (16), και πιο πρόσφατα έχει υπολογιστεί σε περίπου 21 % (17). Η συμπίεση των τιμών παραγωγού έχει επιτραπεί να συμβεί, με βάση μια στενή ερμηνεία της ενωσιακής νομοθεσίας περί ανταγωνισμού, σύμφωνα με την οποία η ευημερία των καταναλωτών εξισώνεται με τη χαμηλότερη δυνατή τιμή. Αυτό πρέπει να αλλάξει, μεταξύ άλλων και στις Συνθήκες της ΕΕ. |
| --- | --- |

4.2.2.

| 4.2.3. | Στο πλαίσιο της στρατηγικής «Από το αγρόκτημα στο πιάτο», η ΕΕ και τα κράτη μέλη θα πρέπει να αναλάβουν ολοκληρωμένη δράση για να εξασφαλίσουν ότι οι τιμές παραγωγού παραμένουν υψηλότερες από το κόστος παραγωγής, και ότι η υγιεινή και βιώσιμη διατροφή καθίσταται περισσότερο διαθέσιμη και οικονομικά προσιτή. Για να το επιτύχουν αυτό, θα είναι απαραίτητο να αξιοποιήσουν το πλήρες φάσμα των εργαλείων δημόσιας διακυβέρνησης, από σκληρά δημοσιονομικά μέτρα έως και προσεγγίσεις βασισμένες στην πληροφόρηση, για να προβάλουν το πραγματικό κόστος, χρησιμοποιώντας τις καλύτερες αναδυόμενες μεθοδολογίες για τον υπολογισμό του πραγματικού κόστους (18). Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει τη σημασία των επενδύσεων στην εκπαίδευση για την αειφόρο διατροφή από νεαρή ηλικία, ώστε να βοηθηθούν οι νέοι να εκτιμήσουν την «αξία των τροφίμων» και τις δίκαιες τιμές. Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δίδεται στις ευπαθείς ομάδες, κυρίως στους ηλικιωμένους και στους πληθυσμούς με χαμηλά εισοδήματα. Θα πρέπει επίσης να εξεταστούν νέες μορφές σήμανσης που θα δείχνουν το μερίδιο της αξίας που λαμβάνουν οι γεωργοί. Όλα τα μέτρα που επηρεάζουν τις τιμές θα πρέπει να εφαρμόζονται σταδιακά και προσεκτικά, ώστε να αποφεύγονται οι ταχείες μεταβολές, και να συνοδεύονται από παρακολούθηση των επιπτώσεων στις οικογένειες με χαμηλό εισόδημα (19), προκειμένου να εξασφαλίζεται ότι η πρόσβασή τους στην υγιεινή διατροφή δεν μειώνεται, αλλά αυξάνεται, ως αποτέλεσμα των παρεμβάσεων πολιτικής. |
| --- | --- |

4.2.3.

| 4.2.4. | Οι λαϊκές αγορές, η κοινοτικά υποστηριζόμενη γεωργία, οι συνεταιρισμοί καταναλωτών και άλλες πρωτοβουλίες βραχειών αλυσίδων εφοδιασμού παρέχουν μια καίριας σημασίας δυνατότητα στους γεωργούς να αυξήσουν την προστιθέμενη αξία και να λάβουν δίκαιες τιμές, ιδίως σε όσους εφαρμόζουν βιολογική γεωργία ή άλλες φιλικές προς το περιβάλλον μεθόδους που δεν καλύπτονται από κάποια σήμανση. Συχνά, οι τοπικές και περιφερειακές αρχές ασχολούνται ενεργά, οργανώνοντας συστήματα τοπικής διαχείρισης των τροφίμων στα οποία συμμετέχουν οι διάφοροι ενδιαφερόμενοι παράγοντες και ευνοώντας, ειδικότερα, τη χρήση τοπικών προϊόντων στη μαζική εστίαση. Η ΕΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι η Επιτροπή δεν ακολούθησε τις προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της. |
| --- | --- |

4.2.4.

| 4.2.5. | Αυτή η επανεπικέντρωση στο τοπικό επίπεδο αποφέρει απασχόληση και δυναμισμό επιτόπου. Επίσης, αυξάνει την ανθεκτικότητα, όπως φαίνεται από τις απαντήσεις στην πανδημία COVID-19 σε όλα τα επίπεδα της αλυσίδας εφοδιασμού (παραγωγοί, μεταποιητές και λιανοπωλητές). Οι αγροτικές περιοχές είναι ένα παράδειγμα τομέα όπου οι συνεταιρισμοί καταναλωτών αποτελούν συνήθως την τελευταία επιχείρηση που στέκεται όρθια. Για τους καταναλωτές, οι βραχείες αλυσίδες εφοδιασμού αποτελούν πηγή φρέσκων και καλής ποιότητας προϊόντων, πλούσια σε ιστορία και ανθρώπινες σχέσεις, αποτελούν δε μέσο για την προσέλκυση του ενδιαφέροντος και την εκπαίδευση στη διατροφή και την αξία των προϊόντων, καθώς και για την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στα συστήματα τροφίμων (20). Οι βασισμένες στην αλληλεγγύη συνεταιριστικές πρωτοβουλίες παίζουν επίσης βασικό ρόλο στην ανάπτυξη εκπαιδευτικού υλικού για τα σχολεία και στην ενίσχυση της ευαισθητοποίησης για την αντιμετώπιση της σπατάλης τροφίμων και της παχυσαρκίας, ειδικά στα παιδιά. Παρότι τα οφέλη των βραχειών αλυσίδων εφοδιασμού αναγνωρίζονται στην ανακοίνωση «Από το αγρόκτημα στο πιάτο», απαιτούνται συγκεκριμένες δράσεις και χορηγήσεις κονδυλίων (μεταξύ άλλων στα στρατηγικά σχέδια της ΚΓΠ) για να αναπτυχθούν περισσότερο αυτές οι αλυσίδες και να εξαλειφθούν όλα τα εμπόδια για την άνθησή τους σε όλη την ΕΕ. |
| --- | --- |

4.2.5.

4.3.   Ενίσχυση της εξωτερικής διάστασης της στρατηγικής «Από το αγρόκτημα στο πιάτο»

| 4.3.1. | Χωρίς αλλαγές στις εμπορικές πολιτικές της ΕΕ, οι στόχοι της στρατηγικής «Από το αγρόκτημα στο πιάτο» δεν θα επιτευχθούν. Η ανακοίνωση και το σχέδιο δράσης «Από το αγρόκτημα στο πιάτο» περιλαμβάνει σημαντικά μέτρα για την ενίσχυση των διατάξεων των διμερών συμφωνιών ελεύθερων συναλλαγών (ΣΕΣ) της ΕΕ που αφορούν τη βιωσιμότητα, και για την επιβολή αυτών των κανόνων. Ωστόσο, όπως επισημαίνεται από τις γαλλικές και ολλανδικές αρχές (21), μπορούν να γίνουν περισσότερα για να εξασφαλιστεί συμμόρφωση με τις διεθνείς συμφωνίες και για να απλουστευθούν οι διαδικασίες κοινοποίησης και ανάληψης δράσης όταν διαπιστώνονται παραβιάσεις δεσμεύσεων που σχετίζονται με τη βιωσιμότητα. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ ζητεί από την ΕΕ να εξασφαλίσει πραγματική αμοιβαιότητα των προτύπων στις προτιμησιακές εμπορικές συμφωνίες, ιδίως όσον αφορά την ευημερία, τη βιωσιμότητα και την ιχνηλασιμότητα «από το αγρόκτημα στο πιάτο», έχοντας ως βάση και ενσωματώνοντας όσα έχουν επιτευχθεί σε ορισμένες πρόσφατες διμερείς διατάξεις (22). Η καθιέρωση ενός συνοριακού φόρου άνθρακα, όπως ζητείται στην επιστολή ανάθεσης καθηκόντων προς τον ορισθέντα εκτελεστικό αντιπρόεδρο για την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία (23), παραμένει ουσιώδης για να μην υποσκελίζονται οι γεωργοί και οι εταιρείες τροφίμων της ΕΕ από τις φθηνότερες εισαγωγές από χώρες που δεν λαμβάνουν σοβαρά υπόψη τον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής. Επομένως, η σιωπή όσον αφορά τον συνοριακό φόρο άνθρακα, την τιμολόγηση του άνθρακα και την παρακολούθηση των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου των εισαγωγών είναι λυπηρή και υπονομεύει σοβαρά τις φιλοδοξίες της στρατηγικής «Από το αγρόκτημα στο πιάτο» και της Πράσινης Συμφωνίας. |
| --- | --- |

4.3.1.

| 4.3.2. | Η ανακοίνωση «Από το αγρόκτημα στο πιάτο» δεν αναγνωρίζει τις επιπτώσεις των εξαγωγών της ΕΕ στους παραγωγούς μικρής κλίμακας των αναπτυσσόμενων χωρών, ούτε τη συμβολή των εγκατεστημένων στην ΕΕ πολυεθνικών εταιρειών στην εφαρμογή μη βιώσιμων πρακτικών ανά τον κόσμο. Οι νέες ικανότητες επιβολής πρέπει πρωτίστως να στοχεύουν στις εγκατεστημένες στην ΕΕ εταιρείες, που πρέπει να είναι υπεύθυνες να εξασφαλίζουν ότι οι αλυσίδες εφοδιασμού τους δεν συντελούν στην αποψίλωση, σε αρπαγές γης και παραβιάσεις δικαιωμάτων. Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει, ως εκ τούτου, τη δέσμευση του Επιτρόπου Δικαιοσύνης, κ. Reynders, να καθορίσει για τις εταιρείες της ΕΕ δεσμευτικές απαιτήσεις δέουσας επιμέλειας σχετικά με τα ανθρώπινα δικαιώματα και το περιβάλλον, και ζητεί να εξεταστούν πρόσθετα μέτρα ανά τομέα στο πλαίσιο της στρατηγικής «Από το αγρόκτημα στο πιάτο». Όπως επισημαίνεται από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (24), οι υποχρεώσεις δέουσας επιμέλειας είναι ιδιαίτερα επείγουσες για τους φορείς εκμετάλλευσης σε αλυσίδες εφοδιασμού βασικών προϊόντων που θέτουν σε κίνδυνο τα δάση (π.χ. βόειο κρέας, σόγια, φοινικέλαιο). |
| --- | --- |

4.3.2.

| 4.3.3. | Κυρίως, η στρατηγική «Από το αγρόκτημα στο πιάτο» δεν συνεκτιμά την κυκλικότητα των παγκόσμιων γεωργικών αγορών και την αλληλεπίδραση που ασκούν οι όγκοι των εμπορευμάτων τόσο στην χώρα εισαγωγής όσο και εξαγωγής. Η στρατηγική αποτελεί μια καθοριστικής σημασίας ευκαιρία για επανακαθορισμό των εξωτερικών στόχων της ΕΕ, σύμφωνα με τις φιλοδοξίες της ανακοίνωσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής «Εμπόριο για όλους» (25). Αυτός ο μακροπρόθεσμος προβληματισμός απουσιάζει από την ανακοίνωση «Από το αγρόκτημα στο πιάτο». Οι ΣΕΣ συνεχίζουν να προωθούν την ανάπτυξη της μη βιώσιμης κατανάλωσης, με τεράστιες περιβαλλοντικές επιπτώσεις σε τρίτες χώρες —ιδίως αποψίλωση (26). Είναι απαραίτητο να αμφισβητηθεί η συνεχής διεύρυνση του όγκου των συναλλαγών ως απώτατος στόχος της πολιτικής της ΕΕ (ιδίως στους τομείς με υψηλές εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου και στους στρατηγικούς τομείς που απαιτούν μια ποικιλομορφία ισχυρών αλυσίδων στον απόηχο της νόσου COVID-19). Είναι επίσης αναγκαίο να βρεθούν νέοι τρόποι για να βελτιωθούν τα πρότυπα, να προωθηθούν βιώσιμες πρακτικές και να εξασφαλιστούν νέες ευκαιρίες για βιώσιμη παραγωγή που μπορούν να αξιοποιηθούν από τους γεωργούς μικρής κλίμακας στην ΕΕ και στις αναπτυσσόμενες χώρες. Αυτοί οι προβληματισμοί θα πρέπει να συζητηθούν σε πολυμερή φόρουμ, όπως η Επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών για την Παγκόσμια Επισιτιστική Ασφάλεια και ο Codex Alimentarious, και να μην περιορίζονται σε διμερείς διαπραγματεύσεις, όπου η συμμετοχή των γεωργών και της κοινωνίας των πολιτών είναι περιορισμένη, οι ανισορροπίες δυνάμεων είναι σημαντικές και η ελευθέρωση του εμπορίου παραμένει ο απώτερος στόχος. Το σχεδιαζόμενο νομοθετικό πλαίσιο για βιώσιμα συστήματα τροφίμων μπορεί να αποτελέσει μια αφετηρία. Πρωτίστως, πρέπει να θεσπίσει έναν σαφή ορισμό των βιώσιμων συστημάτων τροφίμων, σύμφωνα με τους υπάρχοντες ορισμούς της ΕΕ για την περιβαλλοντική βιωσιμότητα (27). |
| --- | --- |

4.3.3.

4.4.   Στήριξη των γεωργών για τη μετάβαση τους σε ανθεκτικά, ποικιλόμορφα, αγροοικολογικά συστήματα

| 4.4.1. | Η ανακοίνωση «Από το αγρόκτημα στο πιάτο» και η στρατηγική για τη βιοποικιλότητα περιλαμβάνουν καίρια μέτρα για την αποκατάσταση και την προστασία του εδάφους και την προώθηση των αγροοικολογικών συστημάτων, ιδίως στόχους για τις γεωργικές εκτάσεις που διαθέτουν χαρακτηριστικά τοπίου υψηλής ποικιλομορφίας (10 %) και για τις γεωργικές εκτάσεις όπου εφαρμόζεται βιολογική καλλιέργεια (25 %). Ωστόσο, θα πρέπει να ληφθεί υπόψη η αρχική θέση των διαφόρων κρατών μελών. Η ανακοίνωση «Από το αγρόκτημα στο πιάτο» δεν αντιμετωπίζει τα ζητήματα της βιώσιμης διαχείρισης της γης και της πρόσβασης σε γη. Αυτή είναι μια σημαντική παράλειψη, δεδομένου ότι αυτό το ζήτημα αποτελεί ένα από τα κύρια εμπόδια για την ανανέωση του γεωργικού πληθυσμού, χωρίς την οποία η βάση της ΕΕ για βιώσιμη και παραγωγική γεωργία θα χαθεί. Η ΕΟΚΕ έχει προτείνει ένα ενωσιακό πλαίσιο με στόχο την προστασία της γεωργικής γης στα κράτη μέλη, που είναι πολύτιμη για την παραγωγή τροφίμων (28). Ωστόσο, οι εν λόγω αξιέπαινοι σκοποί απαιτούν επαρκή χρηματοδοτική στήριξη, η οποία απουσιάζει από τις τρέχουσες προτάσεις για τον προϋπολογισμό. Παρομοίως, η ανακοίνωση δεν παρέχει καθοδήγηση σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο θα πρέπει να αυξηθεί περαιτέρω η ζήτηση για βιολογικά προϊόντα. Ο στόχος για τα χαρακτηριστικά του τοπίου θα είναι πολύ δαπανηρός για ορισμένους γεωργούς. Η ΕΟΚΕ ζητεί να εκπονηθεί εκτίμηση επιπτώσεων για την υλοποίηση αυτού του στόχου. |
| --- | --- |

4.4.1.

| 4.4.2. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η αγροοικολογία αποτελεί τον ορίζοντα προς τον οποίο θα πρέπει να τείνει η ευρωπαϊκή γεωργία (29), απαιτώντας μια αλλαγή νοοτροπίας που προωθεί την ποικιλομορφία σε όλα τα επίπεδα (είδη, γεωργικές εκμεταλλεύσεις, τοπία και μέσα βιοπορισμού). Ως επιστήμη, τεχνική και κοινωνικό κίνημα, η αγροοικολογία εξετάζει το σύστημα τροφίμων στο σύνολό του και έχει ως στόχο να φέρει τον παραγωγό εγγύτερα στο περιβάλλον του, διατηρώντας ή και αποκαθιστώντας την πολυπλοκότητα και τον πλούτο του αγρο-οικο-κοινωνικού συστήματος. Ωστόσο, η ανακοίνωση «Από το αγρόκτημα στο πιάτο» εξακολουθεί να αντιμετωπίζει την αγροοικολογία ως εξειδικευμένη επιλογή, που πρέπει να υποστηριχθεί μεταξύ άλλων επιλογών μέσω ερευνητικών πολιτικών και οικολογικών προγραμμάτων της ΚΓΠ. Ως εκ τούτου, δεν αναγνωρίζει την ανάγκη επανασχεδιασμού και επαναδιαφοροποίησης της γεωργίας σε όλη την ΕΕ, παρά το γεγονός ότι είναι αναγκαίο να πραγματοποιηθεί αυτή η μεταστροφή για να επιτευχθούν οι στόχοι που προβλέπει η στρατηγική «Από το αγρόκτημα στο πιάτο» και η στρατηγική για τη βιοποικιλότητα (μεταξύ άλλων, στόχοι μείωσης των φυτοφαρμάκων, των λιπασμάτων και των αντιβιοτικών). |
| --- | --- |

4.4.2.

| 4.4.3. | Η ΕΟΚΕ ζητεί επίσης να καταβληθούν περισσότερες προσπάθειες για τη μελέτη και την προώθηση άλλων γεωργικών μεθόδων που αυξάνουν τη βιοποικιλότητα και μειώνουν τη χρήση των συντελεστών παραγωγής πέραν της ανάπτυξης της βιολογικής γεωργίας που περιγράφεται ανωτέρω. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει την προώθηση της γεωργίας ακριβείας, λαμβάνοντας υπόψη το υψηλό επενδυτικό κόστος, το οποίο δεν θα μπορεί να καλυφθεί αποκλειστικά και μόνο από τις πολλές μικρές και μεσαίες γεωργικές εκμεταλλεύσεις. Το δυναμικό γεωργικών μεθόδων φιλικών με τους πόρους, το έδαφος και το περιβάλλον, μπορεί να αξιοποιηθεί μέσω της ενσωμάτωσης των δεδομένων σχετικά με τα εδάφη, τα λιπάσματα, τη φυτοπροστασία και την απόδοση· αυτό απαιτεί καλύτερη πρόσβαση σε δεδομένα που περιέχονται σε εθνικές βάσεις δεδομένων, μεγαλύτερη κινητικότητα και μεγαλύτερη φιλικότητα προς τον χρήστη, κ.α. Η χρήση τεχνολογιών των πληροφοριών και των επικοινωνιών θα πρέπει να προωθηθεί. |
| --- | --- |

4.4.3.

| 4.4.4. | Υπό το πρίσμα της νόσου COVID-19, είναι πιο επείγουσα από ποτέ η ανάγκη να αναδιαρθρωθεί ο κτηνοτροφικός τομέας κατά τρόπο ώστε να μειωθούν οι ευπάθειές του και οι επιπτώσεις του στους εργαζομένους, στο περιβάλλον και στην καλή μεταχείριση των ζώων. Η στρατηγική «Από το αγρόκτημα στο πιάτο» σε καμία περίπτωση δεν θα μπορέσει να ανταποκριθεί σε αυτήν την πρόκληση. Θα πρέπει να διατυπώσει και να συμπεριλάβει μέτρα για τη μείωση της εξάρτησης από εισαγόμενες πρωτεϊνούχες ζωοτροφές και για την επανένταξη της κτηνοτροφίας σε μεικτά αγροοικολογικά συστήματα. Εδώ και χρόνια συζητείται σε πολιτικό επίπεδο στην Ευρώπη η προοπτική θέσπισης μιας «ευρωπαϊκής στρατηγικής για τις πρωτεΐνες», ωστόσο, τίποτα δεν έχει συμβεί ακόμη. Και σε αυτό το θέμα στρατηγική «Από το αγρόκτημα στο πιάτο» περιλαμβάνει πολύ λίγες και μη δεσμευτικές διατυπώσεις. Δεν εξετάζει καθόλου τι σημαίνει η πολυδιαφημιζόμενη αρχή της κυκλικής οικονομίας για την ευρωπαϊκή γεωργία. Η ΕΟΚΕ διερωτάται, για παράδειγμα, πώς οι τεράστιες ποσότητες ζωοτροφών που εισάγονται, λόγου χάρη, από τη Νότια Αμερική, και οι οποίες ευθύνονται επίσης εν μέρει για την καταστροφική αποψίλωση των τροπικών δασών, είναι συμβατές με την αρχή της κυκλικότητας. |
| --- | --- |

4.4.4.

| 4.4.5. | Η ανακοίνωση «Από το αγρόκτημα στο πιάτο» δεν παρέχει αρκετές λεπτομέρειες για το πώς θα υποστηριχθούν οι γεωργοί για να υιοθετήσουν νέες πρακτικές. Παρότι οι ενισχύσεις που αφορούν τη μετάβαση στο πλαίσιο οικολογικών προγραμμάτων απαιτούν σημαντικά κονδύλια για να εκπληρώσουν τις νέες φιλοδοξίες, η λειτουργία εισοδηματικής στήριξης των ενισχύσεων της ΚΓΠ είναι ζωτικής σημασίας και θα εξακολουθήσει να είναι και για τα επόμενα έτη, ακόμα και αν ληφθούν μέτρα για να εξασφαλιστεί ότι οι τιμές των τροφίμων αντικατοπτρίζουν το πραγματικό κόστος (βλ. 4.2). Θα χρειαστεί να διατεθούν επαρκείς πόροι σε συμβουλευτικές υπηρεσίες για να υποστηρίζουν τους γεωργούς σε σημαντικές μεταβολές της παραγωγής. Για να εκπληρωθούν οι στόχοι της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας και της στρατηγικής «Από το αγρόκτημα στο πιάτο», ο προϋπολογισμός της ΚΓΠ θα πρέπει να αυξηθεί ανάλογα με τους εν λόγω στόχους, και όχι να μειωθεί ή να διατηρηθεί στο τρέχον επίπεδο. Οι δαπάνες που σχετίζονται με τους στόχους της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας υπερβαίνουν κατά πολύ την τρέχουσα περίοδο προγραμματισμού. Θα πρέπει να διευκρινιστεί ότι οι οικονομικές απαιτήσεις στους μελλοντικούς εθνικούς προϋπολογισμούς θα έχουν ως σκοπό να καλύψουν τις δράσεις της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας και να εκπληρώσουν τους στόχους/δείκτες της. |
| --- | --- |

4.4.5.

| 4.4.6. | Η ανακοίνωση «Από το αγρόκτημα στο πιάτο» επισημαίνει ορθώς την ανάγκη να ληφθούν υπόψη τα διαφορετικά σημεία εκκίνησης των κρατών μελών. Οι πρακτικές διαφέρουν σημαντικά όσον αφορά την ένταση της εκμετάλλευσης ανά εκτάριο, την πυκνότητα εκτροφής ανά εκτάριο, τη χρήση φυτοφαρμάκων, λιπασμάτων και αντιβιοτικών ανά εκτάριο και ανά ζώο, και την καλή μεταχείριση των ζώων. Θα πρέπει να διενεργηθεί εκτίμηση των επιπτώσεων για κάθε στόχο που ορίζεται στην Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία και στη στρατηγική «Από το αγρόκτημα στο πιάτο», με συνεκτίμηση της διαφορετικής κατάστασης πραγμάτων στα κράτη μέλη. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει επίσης την ανάγκη ύπαρξης ισότιμου πεδίου ανταγωνισμού μεταξύ κρατών μελών, και ζητεί περισσότερη σαφήνεια για το πώς θα αντιμετωπιστεί ο κίνδυνος των αποκλινόντων προτύπων με την εφαρμογή της στρατηγικής «Από το αγρόκτημα στο πιάτο» και των στρατηγικών σχεδίων της ΚΓΠ, και μέσα σε ποια χρονικά πλαίσια. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι θα πρέπει να εφαρμοστούν ειδικά προσαρμοσμένες προσεγγίσεις στην ταχύτητα της μετάβασης, αλλά όχι στους απώτερους στόχους που πρέπει να επιτευχθούν. |
| --- | --- |

4.4.6.

Βρυξέλλες, 16 Σεπτεμβρίου 2020.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Luca JAHIER

---

(1)  COVID-19 and the crisis in food systems: Symptoms, causes, and potential solutions (COVID-19 και η κρίση στα συστήματα τροφίμων. Συμπτώματα, αιτίες και πιθανές λύσεις). Ανακοίνωση της IPES-Food, Απρίλιος 2020.

1

(2)  «Για να υπάρχει μια ολοκληρωμένη ευρωπαϊκή πολιτική στον τομέα των τροφίμων που να είναι πραγματικά χρήσιμη για τους Ευρωπαίους καταναλωτές, είναι σημαντικό τα τρόφιμα που παράγονται στην ΕΕ να είναι ανταγωνιστικά. Αυτό σημαίνει ότι ο ευρωπαϊκός τομέας παραγωγής γεωργικών προϊόντων διατροφής πρέπει να είναι σε θέση να παράγει τρόφιμα για τους καταναλωτές σε τιμές που καλύπτουν τις επιπλέον δαπάνες συμμόρφωσης —με κριτήρια όπως η βιωσιμότητα, η ασφάλεια των τροφίμων και η διατροφική αξία, ένα δίκαιο εισόδημα για τους γεωργούς και η καλή μεταχείριση των ζώων— και να διατηρεί ταυτόχρονα τη θέση της ως η προτιμώμενη επιλογή για τη μεγάλη πλειονότητα των καταναλωτών.» Γνωμοδότηση Η συμβολή της κοινωνίας πολιτών στην ανάπτυξη μιας σφαιρικής πολιτικής για τα τρόφιμα στην ΕΕ, σημείο 5.8 (ΕΕ C 129 της 11.4.2018, σ. 18).

2

Η συμβολή της κοινωνίας πολιτών στην ανάπτυξη μιας σφαιρικής πολιτικής για τα τρόφιμα στην ΕΕ

(3)  ΕΕ C 129 της 11.4.2018, σ. 18.

3

(4)  Βλ. υποσημείωση 3.

4

(5)  IPES-Food, Towards a Common Food Policy for the European Union, Βρυξέλλες, IPES Food, 2019.

5

(6)  Οι ειδικοί στόχοι που συντελούν σε μια ολοκληρωμένη στρατηγική, και οι τύποι δράσεων που απαιτούνται για να εκπληρωθούν αυτοί οι στόχοι, παρατίθενται αναλυτικά κατωτέρω, βάσει γνωμοδοτήσεων που έχει εκδώσει η ΕΟΚΕ.

6

(7)  Μια εξαίρεση στη στρατηγική «Από το αγρόκτημα στο πιάτο» είναι η αναφορά στην επίτευξη «υγιεινής και βιώσιμης διατροφής», ενώ αυτός ο στόχος είναι προσανατολισμένος στο αποτέλεσμα, τίθεται ως επιτακτική ανάγκη για τον καταναλωτή αντί να δίνεται έμφαση στην ανάγκη προώθησής του στο σύνολο της αλυσίδας.

7

(8)  Βλ. υποσημείωση 3.

8

(9)  Αυτός ο νέος φορέας θα μπορούσε να λειτουργεί ως πλατφόρμα υποστηριζόμενη από υφιστάμενα όργανα.

9

(10)  Διάφορες διεργασίες για την επανασύνδεση πόλεων με τις κοντινές τους περιοχές παραγωγής τροφίμων είναι σε εξέλιξη σε πολλά μέρη (π.χ. Μιλάνο στην Ιταλία, Μονπελιέ στη Γαλλία, Γάνδη, Βρυξέλλες και Λιέγη στο Βέλγιο, και Τορόντο στον Καναδά) και είναι πιθανό να επιταχυνθούν εξαιτίας της νόσου COVID-19.

10

(11)  COVID-19 and the crisis in food systems: Symptoms, causes, and potential solutions (COVID-19 και η κρίση στα συστήματα τροφίμων. Συμπτώματα, αιτίες και πιθανές λύσεις). Ανακοίνωση της IPES-Food, Απρίλιος 2020.

11

(12)  ΕΕ C 190 της 5.6.2019, σ. 9.

12

(13)  Η ανακοίνωση «Από το αγρόκτημα στο πιάτο» αναφέρει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή «θα επιδιώξει την ανάληψη δεσμεύσεων από εταιρείες τροφίμων και οργανισμούς για την ανάληψη συγκεκριμένων δράσεων για τη βιωσιμότητα».

13

(14)  Βλ. υποσημείωση 12.

14

(15)  ΕΕ C 440 της 6.12.2018, σ. 165.

15

(16)  Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, έκθεση με θέμα: Δίκαια εισοδήματα για τους γεωργούς: Βελτίωση της λειτουργίας της αλυσίδας εφοδιασμού τροφίμων στην Ευρώπη, 2009/2237(INI), 2009, http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?type=REPORT&reference=A7-2010-0225&language=EL

16

(17)  Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, «Κοινοβουλευτικές ερωτήσεις — Απάντηση που δόθηκε από τον κ. Hogan εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής», 27 Φεβρουαρίου 2015, http://www.europarl.europa.eu/doceo/document/E-8-2015-000521-ASW_EN.html?redirect

17

(18)  http://www.fao.org/nr/sustainability/full-cost-accounting/

18

(19)  Βλ. υποσημείωση 12.

19

(20)  ΕΕ C 353 της 18.10.2019, σ. 65.

20

(21)  Non-paper from the Netherlands and France on trade, social economic effects and sustainable development (Ανεπίσημο έγγραφο των Κάτω Χωρών και της Γαλλίας σχετικά με το εμπόριο, τις κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις και τη βιώσιμη ανάπτυξη).

21

(22)  Για παράδειγμα, στη ΣΕΣ ΕΕ-Mercosur τέθηκε, για πρώτη φορά, ως προϋπόθεση της αδασμολόγητης πρόσβασης των αυγών στις αγορές της ΕΕ η ευθυγράμμιση με τα ενωσιακά πρότυπα καλής μεταχείρισης των ορνίθων: https://www.theguardian.com/environment/2019/oct/02/eu-imposes-hen-welfare-standards-on-egg-imports-for-first-time

22

(23)  https://ec.europa.eu/commission/sites/beta-political/files/mission-letter-frans-timmermans-2019_en.pdf?fbclid=IwAR3MP8zmxW1jBVJhtBUtP2PKkEct5ibFjKVJTCoaxgRX6thxcdsylXhTPIk

23

(24)  Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 11ης Σεπτεμβρίου 2018 σχετικά με τη διαφανή και υπεύθυνη διαχείριση των φυσικών πόρων στις αναπτυσσόμενες χώρες: η περίπτωση των δασών, 2018/2003(INI).

24

(25)  https://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2015/october/tradoc_153846.pdf

25

(26)  https://ec.europa.eu/environment/forests/impact_deforestation.htm

26

(27)  Αυτός ο ορισμός μπορεί να βασιστεί και να ευθυγραμμιστεί με τον ορισμό της περιβαλλοντικής βιωσιμότητας που κατοχυρώνεται στο σχέδιο δράσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη χρηματοδότηση της αειφόρου ανάπτυξης.

27

(28)  Χρήση της γης για τη βιώσιμη παραγωγή τροφίμων και τις οικοσυστημικές υπηρεσίες (ΕΕ C 81 της 2.3.2018, σ. 72).

28

(29)  Βλ. υποσημείωση 20.

29

---

| 11.12.2020 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 429/276 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 429/276

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση της απόφασης 2003/17/ΕΚ του Συμβουλίου σχετικά με την ισοδυναμία των καλλιεργητικών ελέγχων των σποροπαραγωγικών καλλιεργειών δημητριακών που διενεργούνται στην Ουκρανία και την ισοδυναμία των σπόρων δημητριακών προς σπορά που παράγονται στην Ουκρανία»

[COM(2020) 137 final — 2020/0053 (COD)]

(2020/C 429/35)

| Μόνος εισηγητής: | ο κ. Arnold PUECH D’ALISSAC |
| --- | --- |

Μόνος εισηγητής:

ο κ. Arnold PUECH D’ALISSAC

| Αίτηση γνωμοδότησης | Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 17.4.2020
  Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 16.4.2020 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 43 παράγραφος 2 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| Αρμόδιο τμήμα | Γεωργία, αγροτική ανάπτυξη, περιβάλλον |
| Εγκρίθηκε από το τμήμα | 29.6.2020 |
| Εγκρίθηκε από την ολομέλεια | 18.9.2020 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 554 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 213/1/4 |

Αίτηση γνωμοδότησης

Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 17.4.2020

Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 16.4.2020

Νομική βάση

Άρθρο 43 παράγραφος 2 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Αρμόδιο τμήμα

Γεωργία, αγροτική ανάπτυξη, περιβάλλον

Εγκρίθηκε από το τμήμα

29.6.2020

Εγκρίθηκε από την ολομέλεια

18.9.2020

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

554

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

213/1/4

1.   Ιστορικό και πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

| 1.1. | Η απόφαση 2003/17/ΕΚ (1) του Συμβουλίου παρέχει ισοδυναμία προς ορισμένες τρίτες χώρες όσον αφορά τους καλλιεργητικούς ελέγχους και την παραγωγή σπόρων προς σπορά ορισμένων ειδών (2). |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Οι εν λόγω διατάξεις που διέπουν τους σπόρους προς σπορά που συγκομίζονται και ελέγχονται στις χώρες αυτές παρέχουν τις ίδιες εγγυήσεις, όσον αφορά τα χαρακτηριστικά των σπόρων προς σπορά και τις ρυθμίσεις για την εξέτασή τους, για την εξασφάλιση της αναγνώρισης των σπόρων προς σπορά, για τη σήμανση και για τον έλεγχό τους. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Η Ουκρανία δεν περιλαμβάνεται στις τρίτες χώρες που απαριθμούνται στον κατάλογο της απόφασης 2003/17/ΕΚ και, ως εκ τούτου, δεν είναι επί του παρόντος εφικτή η εισαγωγή στην Ευρωπαϊκή Ένωση σπόρων δημητριακών προς σπορά που συγκομίζονται στη χώρα αυτή. Η Ουκρανία έχει υποβάλει αίτημα στην Επιτροπή ώστε οι σπόροι δημητριακών της προς σπορά να καλύπτονται ως ισοδύναμοι από την απόφαση 2003/17/EK του Συμβουλίου. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Σε συνέχεια του αιτήματος αυτού, η Επιτροπή προέβη σε εξέταση της ισχύουσας ουκρανικής νομοθεσίας και σε έλεγχο των καλλιεργητικών ελέγχων και του συστήματος πιστοποίησης σπόρων που έχει τεθεί σε εφαρμογή για τους σπόρους δημητριακών προς σπορά στην Ουκρανία. Συνήχθη το συμπέρασμα ότι οι απαιτήσεις της και το σύστημά της που έχουν τεθεί σε εφαρμογή είναι ισοδύναμα με αυτά που υφίστανται στην Ένωση και παρέχουν τις ίδιες εγγυήσεις με το σύστημα της Ένωσης. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Ως εκ τούτου, η Επιτροπή προτείνει να αναγνωριστούν, με απόφαση που θα εκδοθεί από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, οι ουκρανικοί σπόροι ως ισοδύναμοι με τους σπόρους δημητριακών που συγκομίζονται, παράγονται και ελέγχονται στην Ευρωπαϊκή Ένωση. |
| --- | --- |

1.5.

2.   Παρατηρήσεις και συστάσεις

| 2.1. | Η ΕΟΚΕ λαμβάνει υπό σημείωση τα θετικά αποτελέσματα των ελέγχων που πραγματοποίησε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην Ουκρανία σύμφωνα με τις απαιτήσεις του παραρτήματος ΙΙ της απόφασης 2003/17/ΕΚ, προκειμένου να αναγνωριστεί η ισοδυναμία των νομικών απαιτήσεων και των επίσημων ελέγχων για την πιστοποίηση των σπόρων δημητριακών προς σπορά. Η ΕΟΚΕ σημειώνει, ωστόσο, πως στην έκθεση ελέγχου επισημαίνεται ότι ορισμένα πρότυπα δεν είναι πλήρως ευθυγραμμισμένα με τις απαιτήσεις της ΕΕ, ιδίως εκείνα που αφορούν την απόσταση απομόνωσης των πιστοποιημένων σπόρων σόργου, τα οποία είναι χαμηλότερα, την ποικιλιακή καθαρότητα των γονικών σειρών που χρησιμοποιούνται για την παραγωγή υβριδικών σπόρων αραβοσίτου και το ποσοστό σπόρων προς σπορά άλλων ειδών για τους πιστοποιημένους σπόρους αραβοσίτου. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Η ΕΟΚΕ, σε συνέχεια των προηγούμενων σχετικών γνωμοδοτήσεών της (3), εγκρίνει την υπό εξέταση νομοθετική πρόταση, αλλά προτείνει την αναβολή της εφαρμογής της έως τη στιγμή που η ΕΕ θα έχει πλέον αποκτήσει, έπειτα από εκ των υστέρων έλεγχο, τις εγγυήσεις που αποδεικνύουν ότι τα όρια που εντοπίστηκαν στην έκθεση ελέγχου έχουν διορθωθεί, ότι τα πρότυπα παραγωγής στην Ουκρανία είναι πλέον απόλυτα σύμφωνα με τις απαιτήσεις της ΕΕ, ότι δεν υφίσταται αθέμιτος ανταγωνισμός και ότι αποκλείονται τυχόν δυσμενείς επιπτώσεις στο περιβάλλον. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με το γεγονός ότι η αναγνώριση της ισοδυναμίας ενδέχεται να ωφελήσει τις εταιρείες παραγωγής σπόρων προς σπορά της ΕΕ που δραστηριοποιούνται στην Ουκρανία, τους δυνητικούς εισαγωγείς σπόρων προς σπορά της ΕΕ από αυτή τη χώρα και τους γεωργούς της ΕΕ, οι οποίοι θα έχουν πλέον πρόσβαση σε ευρύτερο φάσμα σπόρων προς σπορά, αλλά πιστεύει ότι χρειάζεται να επιτευχθεί ένα κατοπτρικό σύστημα ελέγχου των εισαγωγών και να διασφαλιστεί η ίδια προστασία των καταναλωτών από αμφότερες τις πλευρές.
  Ο έλεγχος του ανταγωνισμού κρίνεται σκόπιμο να διενεργείται αμφίδρομα, προκειμένου να μην νοθεύονται οι εμπορικοί όροι για τις ευρωπαϊκές οργανώσεις που δραστηριοποιούνται στην επικράτεια της ΕΕ. |
| --- | --- |

2.3.

Ο έλεγχος του ανταγωνισμού κρίνεται σκόπιμο να διενεργείται αμφίδρομα, προκειμένου να μην νοθεύονται οι εμπορικοί όροι για τις ευρωπαϊκές οργανώσεις που δραστηριοποιούνται στην επικράτεια της ΕΕ.

| 2.4. | Ωστόσο, η ΕΟΚΕ επιθυμεί να τονίσει ορισμένες τεχνικές πτυχές των μεθόδων παραγωγής σπόρων προς σπορά οι οποίες διαφέρουν μεταξύ της Ουκρανίας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ιδίως όσον αφορά την πρόσβαση σε φυτοπροστατευτικά προϊόντα. Πράγματι, οι Ουκρανοί παραγωγοί έχουν πρόσβαση, αφενός, σε ένα ευρύτερο φάσμα φυτοπροστατευτικών προϊόντων από ό,τι οι παραγωγοί της ΕΕ και, αφετέρου, σε ορισμένα μόρια τα οποία απαγορεύονται εντός της ΕΕ. Οι εν λόγω αποκλίσεις επιφέρουν στρέβλωση του ανταγωνισμού και ενδέχεται να διευκολύνουν την είσοδο στην επικράτεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης προϊόντων που δεν τηρούν τα ενωσιακά υγειονομικά και περιβαλλοντικά πρότυπα. Μεταξύ των πιο αξιοσημείωτων διαφορών μπορεί να επισημανθεί η πρόσβαση σε δραστικές ουσίες που χρησιμοποιούνται στα αγροτεμάχια για την καταπολέμηση των ζιζανίων, όπως η ατραζίνη (που έχει απαγορευθεί στην ΕΕ από το 2003) ή το ακετοχλώριο (που έχει απαγορευθεί στην ΕΕ από το 2012). Εκτός από τις επιπτώσεις στον τομέα της υγείας, η πρόσβαση σε αυτές τις ουσίες —οι οποίες διαθέτουν ευρύ φάσμα δράσης, υπολειμματικό χαρακτήρα, υψηλή τεχνική απόδοση για την καταπολέμηση των ζιζανίων και μειωμένο κόστος— παρέχει στους Ουκρανούς παραγωγούς σαφές ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Όσον αφορά την προστασία από επιβλαβείς οργανισμούς, οι Ουκρανοί παραγωγοί εξακολουθούν να έχουν πρόσβαση σε δραστικές ουσίες της οικογένειας των νεονικοτινοειδών, ορισμένες από τις οποίες είτε έχουν ήδη απαγορευθεί στην ΕΕ, όπως η κλοθειανιδίνη ή η θειαμεθοξάμη, είτε πρόκειται να απαγορευθούν πολύ σύντομα, όπως η θειακλοπρίδη. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία απαιτείται η προστασία, η διατήρηση και η ενίσχυση του φυσικού κεφαλαίου της Ευρώπης, καθώς και η προστασία της υγείας και της ευημερίας των πολιτών από περιβαλλοντικούς κινδύνους· ως εκ τούτου, η Ουκρανία οφείλει ανυπερθέτως να σταματήσει να χρησιμοποιεί χημικές ουσίες για την παραγωγή σπόρων προς σπορά η χρήση των οποίων έχει απαγορευθεί από την ΕΕ εντός της επικράτειάς της. Η Ουκρανία οφείλει να διασφαλίσει το ίδιο επίπεδο απαιτήσεων με την ΕΕ, να δεσμευτεί ότι θα τηρεί απαρέγκλιτα όλους τους όρους της συμφωνίας του Παρισιού και να επιτρέπει την ετήσια αξιολόγηση των συμφωνιών που έχουν συναφθεί. Είναι αδιανόητο να εξακολουθήσουν να υφίστανται ή να επιτείνονται περαιτέρω οι ανισότητες. Σε αντίθετη περίπτωση, δεν είναι δυνατόν να επιτραπούν οι σπόροι προς σπορά στην αγορά της ΕΕ. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Η ΕΟΚΕ έλαβε γνώση της θέσης της Επιτροπής, η οποία θεωρεί ότι η αναγνώριση των διαδικασιών πιστοποίησης για τα εν λόγω προϊόντα αποτελεί μέτρο τεχνικού χαρακτήρα. Ωστόσο, λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω και του γεγονότος ότι το άνοιγμα της αγοράς της ΕΕ στα προϊόντα τρίτων χωρών θα έχει οικονομικό και κοινωνικό αντίκτυπο, η ΕΟΚΕ συνιστά στην Επιτροπή να προβεί, πριν από τη λήψη οποιασδήποτε απόφασης, σε εκτίμηση επιπτώσεων προκειμένου να εξακριβωθεί ότι οι Ευρωπαίοι παραγωγοί (κατά την έννοια των γεωργών που ασχολούνται με τον πολλαπλασιασμό και των εταιρειών σπόρων) και, ειδικότερα οι πολύ μικρές και μικρές επιχειρήσεις, δεν θα επηρεαστούν αρνητικά από αυτό το μέτρο. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Βάσει αυτής της εκτίμησης επιπτώσεων και δεδομένου ότι η ισχύουσα συμφωνία ελεύθερων συναλλαγών (ΣΕΣ) με την Ουκρανία δεν εξασφαλίζει δίκαιο εμπόριο με συγκρίσιμα φορολογικά, κοινωνικά και περιβαλλοντικά πρότυπα, καθίσταται επομένως αναγκαίο να επανεξεταστεί εκ προοιμίου η ΣΕΣ και, γενικότερα, η ευρωπαϊκή εμπορική πολιτική με σκοπό την αποφυγή του αθέμιτου ανταγωνισμού. Η εν λόγω επανεξέταση προβλέπεται άλλωστε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στην ανακοίνωσή της της 16ης Ιουνίου, με την ενδελεχή αξιολόγηση της εμπορικής πολιτικής της ΕΕ και την έναρξη δημόσιας διαβούλευσης. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Η διαδικασία αυτή καθίσταται εξαιρετικά σκόπιμη μεταξύ της Ουκρανίας και της ΕΕ στον τομέα των σπόρων αραβοσίτου, όπου το κόστος παραγωγής είναι κατά πολύ χαμηλότερο στην Ουκρανία (π.χ. η διαφορά με το κόστος παραγωγής στη Γαλλία υπολογίστηκε το 2019 σε 26 %). Ο συνδυασμός των συγκεκριμένων αποφάσεων θα είχε ως αποτέλεσμα να τεθούν υπό αμφισβήτηση οι ευρωπαϊκοί κλάδοι πολλαπλασιασμού των σπόρων αραβοσίτου προς σπορά. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Βάσει των διδαγμάτων από την κρίση της νόσου COVID-19, η εξάρτηση από τρίτες χώρες σε έναν τομέα στρατηγικής σημασίας για την επισιτιστική κυριαρχία δεν μπορεί να γίνει δεκτή και πρέπει, ως εκ τούτου, να αντιμετωπιστεί σε πρώιμο στάδιο. |
| --- | --- |

2.9.

Βρυξέλλες, 18 Σεπτεμβρίου 2020.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Luca JAHIER

---

(1)  ΕΕ L 8 της 14.1.2003, σ. 10.

1

(2)  Σύμφωνα με τις οδηγίες του Συμβουλίου 66/401/ΕΟΚ (ΕΕ 125 της 11.7.1966, σ. 2298), 66/402/ΕΟΚ (ΕΕ 125 της 11.7.1966, σ. 2309), 2002/54/ΕΚ (ΕΕ L 193 της 20.7.2002, σ. 12) και 2002/57/ΕΚ (ΕΕ L 193 της 20.7.2002, σ. 74).

2

(3)  ΕΕ C 74 της 23.03.2005, σ. 55 και ΕΕ C 351 της 15.11.2012, σ. 92.

3

---

| 11.12.2020 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 429/279 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 429/279

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) 2019/833 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Μαΐου 2019, για τον καθορισμό μέτρων διατήρησης και ελέγχου που εφαρμόζονται στη ζώνη διακανονισμού της Οργάνωσης Αλιείας Βορειοδυτικού Ατλαντικού»

[COM(2020) 215 final — 2020/95(COD)]

(2020/C 429/36)

| Εισηγητής: | ο κ. Gabriel SARRÓ IPARRAGUIRRE |
| --- | --- |

Εισηγητής:

ο κ. Gabriel SARRÓ IPARRAGUIRRE

| Αιτήσεις γνωμοδότησης | Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 17.6.2020
  Συμβούλιο, 8.6.2020 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρα 43 παράγραφος 2 και 304 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| Αρμόδιο τμήμα | Γεωργία, αγροτική ανάπτυξη, περιβάλλον |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 8.7.2020 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 18.9.2020 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 554 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 215/0/4 |

Αιτήσεις γνωμοδότησης

Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 17.6.2020

Συμβούλιο, 8.6.2020

Νομική βάση

Άρθρα 43 παράγραφος 2 και 304 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Αρμόδιο τμήμα

Γεωργία, αγροτική ανάπτυξη, περιβάλλον

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

8.7.2020

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

18.9.2020

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

554

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

215/0/4

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει θέσεις της σχετικά με την υπό εξέταση πρόταση κανονισμού, οι οποίες περιλαμβάνονται στη γνωμοδότησή της 2018/05155 (1)· τα συμπεράσματα και οι συστάσεις της εν λόγω γνωμοδότησης παρατίθενται λεπτομερώς στη συνέχεια. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητη τη μεταφορά στο δίκαιο της Ένωσης των μέτρων διατήρησης και ελέγχου που θέσπισε η Οργάνωση Αλιείας του Βορειοδυτικού Ατλαντικού (με αγγλικό αρκτικόλεξο NAFO), προκειμένου να επιτευχθεί ομοιόμορφη και αποτελεσματική εφαρμογή τους εντός της ΕΕ. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Ωστόσο, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η πρόταση δεν προβλέπει μηχανισμό για την ταχεία μεταφορά στο εθνικό δίκαιο των κανόνων που θεσπίζονται στο πλαίσιο της NAFO και δεν επιλύει το ζήτημα της ετήσιας επικαιροποίησής τους. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ ενός πιο απλού και ευέλικτου μηχανισμού και, ως εκ τούτου, προτείνει την έκδοση κανονισμού με ένα μόνον άρθρο, το οποίο να ορίζει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει απαραιτήτως να εφαρμόζει στους στόλους της τους κανόνες που έχει θεσπίσει η NAFO. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τον κίνδυνο που αποτελεί η εισαγωγή του συστήματος κατ’ εξουσιοδότηση πράξεων, το οποίο παρέχει στην Επιτροπή το δικαίωμα να νομοθετεί χωρίς να οφείλει να υπάγεται στις συνήθεις διαδικασίες. |
| --- | --- |

1.5.

2.   Κύρια σημεία της πρότασης της Επιτροπής

| 2.1. | Η υπό εξέταση πρόταση αφορά την ενσωμάτωση στο ενωσιακό δίκαιο των μέτρων διατήρησης και ελέγχου που εγκρίθηκαν κατά την 41η ετήσια συνεδρίαση της Οργάνωσης Αλιείας Βορειοδυτικού Ατλαντικού (NAFO) τον Σεπτέμβριο 2019. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Προτείνονται τεχνικές τροποποιήσεις σχετικά με την ορολογία για τους περιορισμούς των αλιευμάτων και της αλιευτικής προσπάθειας, την παύση της αλιείας, τα αλιεύματα που διατηρούνται επί του σκάφους, τα μεγέθη των ματιών των διχτυών, τα ημερολόγια του σκάφους για την αλιεία και την παραγωγή. Περιλαμβάνονται, επίσης, πρόσθετες υποχρεώσεις επιθεώρησης και απλουστεύονται οι μηνιαίες αναφορές αλιευμάτων. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Επιπλέον, προτείνονται ορισμένες ειδικές διατυπώσεις για το είδος «χάλιμπατ της Γροιλανδίας», το ημερολόγιο παραγωγής και τις διαδικασίες επί παραβάσει, με παραπομπές στον δικτυακό τόπο του οργανισμού σχετικά με τον έλεγχο και την επιτήρηση των αλιευτικών σκαφών. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Άλλα προτεινόμενα μέτρα αφορούν την αποσαφήνιση της χρήσης των ταξινομητών και τη διατήρηση και διαχείριση των καρχαριών, προτείνοντας την απαγόρευση της κατευθυνόμενης αλιείας του μαυροσκυλόψαρου Γροιλανδίας και τη μείωση των παρεμπιπτόντων αλιευμάτων του είδους αυτού. Αποσαφηνίζονται, επίσης, οι διατάξεις σχετικά με τις συμφωνίες ναύλωσης. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Η πρόταση αναθέτει στην Επιτροπή την εξουσία να τροποποιεί τις διατάξεις διατήρησης και ελέγχου σχετικά με τεχνικά ζητήματα, όπως μεγέθη ματιών, πλέγματα ή εσχάρες διαλογής και αλυσίδες με εγκάρσιο πείρο στην αλιεία γαρίδας ή γαρίδας της Αρκτικής, καθώς και γεωγραφικούς περιορισμούς στις αλιευτικές δραστηριότητες βυθού. Σκοπός της πρότασης είναι η εισαγωγή στο δίκαιο της ΕΕ, με ορθολογικό και απλό τρόπο, ενδεχόμενων μελλοντικών τροποποιήσεων στο πλαίσιο της NAFO, οι οποίες σχετίζονται με τα εν λόγω μέτρα διατήρησης και ελέγχου. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Η πρόταση τροποποιεί τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 2019/833 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (2), της 20ής Μαΐου 2019. |
| --- | --- |

2.6.

3.   Γενικές παρατηρήσεις

| 3.1. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητη τη μεταφορά στο δίκαιο της ΕΕ των μέτρων διατήρησης και ελέγχου που εγκρίθηκαν κατά την τελευταία ετήσια συνεδρίαση της NAFO, προκειμένου να διασφαλιστεί η ομοιόμορφη εφαρμογή τους στην ΕΕ. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Ωστόσο, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η εν λόγω διαδικασία μεταφοράς δεν υλοποιείται με τρόπο ευέλικτο, δεδομένου ότι τα εν λόγω μέτρα υπόκεινται σε ετήσιες τροποποιήσεις ενώ η γραφειοκρατία της ΕΕ είναι πολύ αργή, με αποτέλεσμα τη συνεχή απόκλιση μεταξύ των κανόνων της NAFO και της ενωσιακής νομοθεσίας. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι αναλύει την πρόταση κανονισμού ακριβώς επειδή δεν έχει εγκριθεί πιο εξορθολογισμένη διαδικασία, όπως η διαδικασία που είχε προτείνει η ίδια το 2019, η οποία είχε τη στήριξη των διοικήσεων των κρατών μελών και των σχετικών κλάδων. Πρόκειται για έναν απλό κανονισμό με ένα μόνο άρθρο, με το οποίο η Ευρωπαϊκή Ένωση δεσμεύεται να εφαρμόζει στον στόλο της τους κανόνες που θεσπίζει ετησίως η NAFO. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Η ΕΟΚΕ προειδοποιεί ότι η ισχύουσα διαδικασία οδηγεί σε κατάσταση νομικής αβεβαιότητας, όχι μόνο για τις επιχειρήσεις, αλλά και για τις ίδιες τις διοικήσεις, διότι οδηγεί σε καταστάσεις σύγκρουσης νόμων· επίσης, προκαλεί στρεβλώσεις κατά την εφαρμογή μέτρων όσον αφορά στόλους τρίτων χωρών. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι το μόνο που θα διευκολυνθεί με την εισαγωγή του συστήματος των κατ’ εξουσιοδότηση πράξεων, είναι ότι η Επιτροπή θα μπορεί να θεσπίζει κανόνες χωρίς να απαιτείται η υπαγωγή τους στις συνήθεις διαδικασίες. |
| --- | --- |

3.5.

Βρυξέλλες, 18 Σεπτεμβρίου 2020.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Luca JAHIER

---

(1)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Μέτρα διατήρησης και ελέγχου που εφαρμόζονται στη ζώνη διακανονισμού της Οργάνωσης Αλιείας Βορειοδυτικού Ατλαντικού (ΕΕ C 159 της 10.5.2019, σ. 60).

1

(2)  ΕΕ L 141 της 28.5.2019, σ. 1

2

---

| 11.12.2020 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 429/281 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 429/281

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Ασφαλής εγκατάσταση του 5G στην ΕΕ — Εφαρμογή της εργαλειοθήκης της ΕΕ»

[COM(2020) 50 final]

(2020/C 429/37)

| Εισηγητής: | ο κ. Alberto MAZZOLA |
| --- | --- |
| Συνεισηγητής: | ο κ. Dumitru FORNEA |

Εισηγητής:

ο κ. Alberto MAZZOLA

Συνεισηγητής:

ο κ. Dumitru FORNEA

| Αίτηση γνωμοδότησης | Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 9.3.2020 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| Αρμόδιο τμήμα | Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές, κοινωνία των πληροφοριών |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 3.9.2020 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 16.9.2020 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 554 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 217/0/2 |

Αίτηση γνωμοδότησης

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 9.3.2020

Νομική βάση

Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Αρμόδιο τμήμα

Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές, κοινωνία των πληροφοριών

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

3.9.2020

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

16.9.2020

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

554

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

217/0/2

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρωτοβουλία των κρατών μελών και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να προβούν σε έλεγχο της κατάστασης εφαρμογής, από τα κράτη μέλη, του συνόλου των μέτρων που προτείνονται στα συμπεράσματα της εργαλειοθήκης στρατηγικών, τεχνικών και βασικών μέτρων όσον αφορά την ασφάλεια στην εγκατάσταση του οικοσυστήματος 5G. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί πως, δεδομένης της αυξανόμενης πολυπλοκότητας και ποικιλίας των εφαρμογών 5G (η Επιτροπή έχει θέσει τους ακόλουθους στόχους συνδεσιμότητας για το 2025: σχολεία, πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα, νοσοκομεία, κύριοι πάροχοι δημόσιων υπηρεσιών και επιχειρήσεις υψηλής ψηφιακής έντασης θα πρέπει να έχουν πρόσβαση στο διαδίκτυο με ταχύτητα τηλεφόρτωσης/αποστολής ενός gigabit δεδομένων ανά δευτερόλεπτο· τα αστικά και αγροτικά νοικοκυριά θα πρέπει να έχουν πρόσβαση στη συνδεσιμότητα με ταχύτητα τηλεφόρτωσης τουλάχιστον 100 megabits ανά δευτερόλεπτο· οι αστικές περιοχές, οι κύριες οδικές αρτηρίες και σιδηροδρομικές γραμμές θα πρέπει να έχουν αδιάλειπτη κάλυψη 5G), ο εν λόγω έλεγχος του οικοσυστήματος 5G όπως και των δράσεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη διασφάλιση της κυβερνοασφάλειας των δικτύων 5G και μιας διαφοροποιημένης αλυσίδας αξίας στον τομέα των δικτύων 5G, της τυποποίησης των τεχνικών χαρακτηριστικών και της πιστοποίησης, των άμεσων ξένων επενδύσεων και της εμπορικής άμυνας και άμυνας του ανταγωνισμού, της υποχρέωσης παροχής δημοσίων υπηρεσιών, των δημοσίων συμβάσεων και της διπλωματίας στον κυβερνοχώρο, θα πρέπει να καλύπτει τη γεωπολιτική ασφάλεια των υποδομών και των δεδομένων, καθώς και την ασφάλεια της υγείας, σύμφωνα και με το άρθρο 168 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Σύμφωνα με την ΕΟΚΕ, είναι σημαντικό το ευρωπαϊκό οικοσύστημα 5G να διασφαλίζει ακεραιότητα, εμπιστευτικότητα, διαχειριστικές και επιχειρησιακές αρμοδιότητες, ασφάλεια, υποκαταστασιμότητα της παροχής, διαλειτουργικότητα των συνιστωσών υλικού και λογισμικού, κοινά τεχνικοκανονιστικά πρότυπα, συνέχεια της υπηρεσίας, αξιοπιστία της ροής και προστασία των δεδομένων, κάλυψη σε όλες τις περιοχές συμπεριλαμβανομένων των αραιοκατοικημένων περιοχών, σαφή ενημέρωση του χρήστη ως ενεργού παράγοντα στην ψηφιακή αγορά, δυναμική τήρηση των κατευθυντήριων γραμμών της διεθνούς επιτροπής για την προστασία από τις μη ιοντίζουσες ακτινοβολίες (ICNIRP) προκειμένου να εξασφαλιστεί η προστασία της υγείας του πληθυσμού, μειώνοντας παράλληλα όσο το δυνατόν περισσότερο την ακτινοβολία. Αναλόγως, η διεθνής επιτροπή για την προστασία από τις μη ιοντίζουσες ακτινοβολίες (ICNIRP) επικαιροποίησε το μέρος των κατευθυντήριων γραμμών του 1998 που αφορά τα ηλεκτρομαγνητικά πεδία ραδιοσυχνοτήτων. Το παρόν έγγραφο παρουσιάζει τις εν λόγω αναθεωρημένες κατευθυντήριες γραμμές, οι οποίες παρέχουν προστασία στον άνθρωπο από την έκθεση σε ηλεκτρομαγνητικά πεδία από 100 kHz έως 300 GHz. Health Phys. 118(5):483–524, 2020- ΜΑΡΤΙΟΣ 2020. Η ICNIRP στις κατευθυντήριες γραμμές για το 2020 προέβη σε ορισμένες αλλαγές για να διασφαλίσει ότι νέες τεχνολογίες όπως το 5G δεν θα μπορούν να προκαλέσουν βλάβη. Οι αλλαγές αυτές δεν έχουν συνδεθεί με τις τρέχουσες προσδοκίες μας. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να παρακολουθεί στενά την πρόοδο στη διάδοση και την πραγματική χρήση του 5G και καλεί τα κράτη μέλη να επιταχύνουν περαιτέρω τη διαδικασία και να διασφαλίσουν την υπεύθυνη υλοποίησή του λαμβάνοντας υπόψη όλες τις πτυχές ασφάλειας και προστασίας, συμπεριλαμβανομένων των πτυχών σχετικά με τον αντίκτυπο των τεχνολογιών 5G στην υγεία του πληθυσμού και των έμβιων οικοσυστημάτων, τον κοινωνικοοικονομικό αντίκτυπο και αντίκτυπο στον ανταγωνισμό, τον αντίκτυπο σε επίπεδο εκπαίδευσης και κατάρτισης, την εγγύηση σεβασμού των θεμελιωδών δικαιωμάτων. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Η ΕΟΚΕ ζητεί από της ΕΕ να καταστεί παγκόσμια ηγετική δύναμη στην επόμενη γενιά κινητής τεχνολογίας 5G, διαθέτοντας ασφαλείς ψηφιακές υποδομές, ως στέρεο δομικό στοιχείο μιας νέας σύγχρονης βιομηχανικής στρατηγικής για την Ευρώπη μέσω ριζικής αλλαγής στην κινητή συνδεσιμότητα και με τεράστιο δυναμικό αύξησης της παραγωγικότητας και ανάπτυξης της οικονομίας και των υπηρεσιών για τους πολίτες. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Πιο συγκεκριμένα, η ΕΟΚΕ κρίνει απαραίτητο να διασφαλιστεί ότι θα γίνεται αξιολόγηση του προφίλ κινδύνου των προμηθευτών και θα εφαρμόζονται οι δέοντες περιορισμοί σε προμηθευτές που θεωρούνται υψηλού κινδύνου, προχωρώντας και σε αποκλεισμούς όταν είναι απαραίτητοι, ώστε να μετριάζονται αποτελεσματικά οι κίνδυνοι και να καθορίζεται η ευθύνη για βασικά στοιχεία που ορίζονται ως ουσιώδη και ευαίσθητα στις συντονισμένες εκτιμήσεις κινδύνου της ΕΕ. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητο η Ευρώπη να δώσει έμφαση σε μια μεσοπρόθεσμη προοπτική για την επίτευξη αυτονομίας και αυτάρκειας σε αυτόν τον τομέα μέσω σθεναρής υποστήριξης της έρευνας και του πλουραλισμού των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων. Η ΕΟΚΕ θεωρεί σημαντικό να αυξηθούν οι κοινοτικοί πόροι για την ψηφιακή έρευνα και καινοτομία και να στηριχθούν οι επενδύσεις των φορέων εκμετάλλευσης και των προμηθευτών σε νέα τεχνικά χαρακτηριστικά ασφάλειας, επενδύσεις που πρέπει να συνδεθούν με την ικανότητα της αγοράς να αναγνωρίζει και να ανταμείβει όλες αυτές τις πρωτοβουλίες που έχουν σκοπό την αύξηση της ασφάλειας και της ανθεκτικότητας των συστημάτων. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Είναι καίριας σημασίας να υπάρχει εγγύηση της ασφάλειας σε όλα τα κράτη μέλη, μεταξύ άλλων μέσω της διατήρησης ερευνητικών κέντρων σε πλήθος εδαφικών περιοχών της ΕΕ: η ΕΟΚΕ συν τοις άλλοις εμμένει στην πρόταση να υπάρχουν τουλάχιστον δύο προμηθευτές ανά κράτος εκ των οποίων τουλάχιστον ο ένας πρέπει να είναι Ευρωπαίος ικανός να εγγυάται την πολιτική ασφάλεια των δεδομένων και την τήρηση των υγειονομικών περιορισμών. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Σύμφωνα με την ΕΟΚΕ, πρέπει να προσεχθούν περισσότερο τα μέσα για τους χρήστες, τους πολίτες και τις συναφείς οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών που είναι περιορισμένα και αναποτελεσματικά, πέραν του βάρους που δίνεται σε ορθά μέτρα που αφορούν την αρμοδιότητα των εθνικών ρυθμιστικών αρχών και τον ρόλο των φορέων εκμετάλλευσης τηλεπικοινωνιών, με στόχο την προώθηση της ενδυνάμωσης του καταναλωτή μέσω της ενίσχυσης της ικανότητάς του να καταστεί προορατικός παράγοντας στην αγορά. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και οι κυβερνήσεις και τα κοινοβούλια των κρατών μελών πρέπει να παρέχουν ένα δημοκρατικό πλαίσιο διαβούλευσης, στο οποίο θα μπορούν να παρουσιάζονται στο κοινό επιστημονικά ή τεχνολογικά ζητήματα, οι νομικές εγγυήσεις και οι απαντήσεις των αρμόδιων θεσμικών οργάνων στις ερωτήσεις της κοινωνίας των πολιτών. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Η ΕΟΚΕ συστήνει την ενίσχυση της ευρωπαϊκής τεχνολογικής διπλωματίας έτσι ώστε η ΕΕ να διασφαλίσει πιο ισορροπημένες και αμοιβαίες συνθήκες για το εμπόριο και τις επενδύσεις, ιδίως όσον αφορά την πρόσβαση των επιχειρήσεων στην αγορά, επιδοτήσεις, δημόσιες συμβάσεις, μεταφορά τεχνολογίας, βιομηχανική ιδιοκτησία και κοινωνικά και περιβαλλοντικά πρότυπα. |
| --- | --- |

1.11.

2.   Εισαγωγή

| 2.1. | Η ασφάλεια των δικτύων 5G είναι ένα ζήτημα στρατηγικής σημασίας για τους πολίτες, τις επιχειρήσεις και για ολόκληρη την ενιαία αγορά και την τεχνολογική αυτοδυναμία της ΕΕ. Ήδη το 2013, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δρομολόγησε την εμβληματική πρωτοβουλία της ΕΕ μέσω της δημιουργίας μιας σύμπραξης δημοσίου και ιδιωτικού τομέα για το 5G (ΣΔΙΤ 5G) προκειμένου να επιταχύνει την έρευνα και την καινοτομία στην τεχνολογία 5G. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Το 5G, με έσοδα που εκτιμάται ότι θα ξεπερνούν τα 100 δισ. ευρώ το 2025 σε παγκόσμιο επίπεδο, αποτελεί βασικό πλεονέκτημα για την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης στην παγκόσμια αγορά και η κυβερνοασφάλειά του είναι καίριας σημασίας για τη διασφάλιση της στρατηγικής αυτονομίας της Ένωσης. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Τα δίκτυα 5G βασίζονται στην τρέχουσα 4η γενιά (4G) των τεχνολογιών δικτύου και στις υποδομές οπτικών ινών, με την οποία παρέχουν νέες δυνατότητες υπηρεσιών και καθίστανται κεντρική υποδομή και καταλυτικός παράγοντας για μεγάλο μέρος της οικονομίας της Ένωσης, ώστε να αποτελέσουν τη ραχοκοκαλιά ενός ευρέος φάσματος υπηρεσιών που είναι απαραίτητες για τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς και τη διατήρηση και διαχείριση οικονομικών και κοινωνικών λειτουργιών ζωτικής σημασίας, όπως η ενέργεια, οι μεταφορές, οι τραπεζικές υπηρεσίες και υπηρεσίες υγειονομικής περίθαλψης, καθώς και τα συστήματα γεωργικής και βιομηχανικής παραγωγής, διανομής και κατανάλωσης. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Δεδομένου του κεντρικού ρόλου των δικτύων 5G στην υλοποίηση του ψηφιακού μετασχηματισμού της οικονομίας και της κοινωνίας της ΕΕ, δεδομένης της αλληλένδετης και διακρατικής φύσης των υποδομών που αποτελούν τη βάση του ψηφιακού οικοσυστήματος, και δεδομένης της διασυνοριακής φύσης των υπό εξέταση απειλών, τυχόν σημαντικά τρωτά σημεία και/ή συμβάντα κυβερνοασφάλειας που αφορούν τα δίκτυα 5G και εντοπίζονται σε κάποιο κράτος μέλος θα επηρέαζαν την Ένωση στο σύνολό της. Για τον λόγο αυτό, θα πρέπει να προβλεφθούν μέτρα που θα προάγουν ένα υψηλό κοινό επίπεδο κυβερνοασφάλειας των δικτύων 5G. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Το 2016 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή —στο πλαίσιο ενός συνόλου πρωτοβουλιών, που ξεκίνησαν με την ανακοίνωση «Συνδεσιμότητα για ανταγωνιστική ψηφιακή ενιαία αγορά — Προς μια ευρωπαϊκή κοινωνία των Gigabit» (1) (2), και συμπεριλαμβάνουν: τη μεταρρύθμιση του κανονιστικού πλαισίου για τις ηλεκτρονικές επικοινωνίες (3) και των αρμοδιοτήτων του Φορέα Ευρωπαϊκών Ρυθμιστικών Αρχών για τις ηλεκτρονικές επικοινωνίες (BEREC) (4), τις προτεραιότητες τυποποίησης στον τομέα των ΤΠΕ για την ψηφιακή ενιαία αγορά (5), καθώς και μέτρα για την προώθηση της συνδεσιμότητας στο διαδίκτυο στις τοπικές κοινότητες (6)— ενέκρινε σχέδιο δράσης της ΕΕ για το 5G (7), σχέδιο για το οποίο η ΕΟΚΕ είχε εκφράσει θετική γνώμη (8), ώστε να ενισχυθούν οι προσπάθειες της ΕΕ για την ανάπτυξη υποδομών και υπηρεσιών 5G στην ψηφιακή ενιαία αγορά, με χάρτη πορείας για δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις σε υποδομές 5G στην ΕΕ και με στόχο τη δρομολόγηση εμπορικών δικτύων 5G εντός του 2020. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Σύμφωνα με τον ορισμό που παρέχεται στη σύσταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (9), ως «δίκτυα 5G» νοείται το «σύνολο όλων των σχετικών στοιχείων των δικτυακών υποδομών για τεχνολογίες κινητών και ασύρματων επικοινωνιών που χρησιμοποιούνται για συνδεσιμότητα και υπηρεσίες προστιθέμενης αξίας με προηγμένα χαρακτηριστικά επιδόσεων, όπως πολύ μεγάλες ταχύτητες μεταφοράς δεδομένων και πολύ μεγάλη χωρητικότητα, για επικοινωνίες μικρού λανθάνοντα χρόνου, για υπερυψηλή αξιοπιστία, ή που υποστηρίζουν μεγάλο αριθμό συνδεδεμένων συσκευών». |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Στη σύσταση διευκρινίζεται ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα υποστηρίξει την εφαρμογή μιας ενωσιακής προσέγγισης για την κυβερνοασφάλεια του 5G και θα επιδιώξει, όπως ζητήθηκε από τα κράτη μέλη, να εγγυηθεί την ασφάλεια της υποδομής και της αλυσίδας εφοδιασμού του 5G χρησιμοποιώντας, κατά περίπτωση, όλα τα εργαλεία που έχει στη διάθεσή της:






  — | κανόνες σχετικά με τις τηλεπικοινωνίες, τα πολυμέσα και την κυβερνοασφάλεια· |
| --- | --- | --- |

2.7.

—

κανόνες σχετικά με τις τηλεπικοινωνίες, τα πολυμέσα και την κυβερνοασφάλεια·

| — | συντονισμός όσον αφορά στην τυποποίηση και την πιστοποίηση σε επίπεδο ΕΕ· |
| --- | --- |

—

συντονισμός όσον αφορά στην τυποποίηση και την πιστοποίηση σε επίπεδο ΕΕ·

| — | πλαίσιο για τον έλεγχο των άμεσων ξένων επενδύσεων με σκοπό την προστασία της αλυσίδας εφοδιασμού 5G στην Ευρώπη· |
| --- | --- |

—

πλαίσιο για τον έλεγχο των άμεσων ξένων επενδύσεων με σκοπό την προστασία της αλυσίδας εφοδιασμού 5G στην Ευρώπη·

| — | μέσα εμπορικής άμυνας· |
| --- | --- |

—

μέσα εμπορικής άμυνας·

| — | κανόνες ανταγωνισμού· |
| --- | --- |

—

κανόνες ανταγωνισμού·

| — | συμβάσεις προμηθειών, διασφαλίζοντας πως λαμβάνονται δεόντως υπόψη οι πτυχές που αφορούν την ασφάλεια· |
| --- | --- |

—

συμβάσεις προμηθειών, διασφαλίζοντας πως λαμβάνονται δεόντως υπόψη οι πτυχές που αφορούν την ασφάλεια·

| — | προγράμματα χρηματοδότησης της ΕΕ, διασφαλίζοντας πως οι δικαιούχοι τηρούν τις σχετικές απαιτήσεις ασφάλειας. |
| --- | --- |

—

προγράμματα χρηματοδότησης της ΕΕ, διασφαλίζοντας πως οι δικαιούχοι τηρούν τις σχετικές απαιτήσεις ασφάλειας.

| 2.8. | Τον Ιούλιο του 2019, τα κράτη μέλη υπέβαλαν τα αποτελέσματα των εθνικών τους εκτιμήσεων επικινδυνότητας στην ομάδα συνεργασίας που προβλέπεται από την οδηγία σχετικά με την ασφάλεια συστημάτων δικτύου και πληροφοριών (οδηγία NIS) (10) (η οποία ομάδα απαρτίζεται από αντιπροσώπους κάθε κράτους μέλους), στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και στον Οργανισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Κυβερνοασφάλεια (ENISA), με πληροφορίες για τις κύριες δραστηριότητες, τις απειλές και τα τρωτά σημεία σύμφωνα με το πρότυπο ISO/IEC 27005, σχετικά με την υποδομή 5G και τα κύρια σενάρια κινδύνου, περιγράφοντας τους πιθανούς τρόπους με τους οποίους οι παράγοντες απειλής θα μπορούσαν να εκμεταλλευτούν ορισμένα τρωτά σημεία μιας δραστηριότητας: οι εν λόγω εθνικές εκτιμήσεις αποτέλεσαν τη βάση για μια επακόλουθη συντονισμένη εκτίμηση και μια κοινή «εργαλειοθήκη» πιθανών μέτρων μετριασμού του κινδύνου. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Τον Οκτώβριο του 2019, η ομάδα συνεργασίας NIS, με την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του ENISA, υπέβαλε έκθεση σχετικά με τη συντονισμένη σε επίπεδο ΕΕ εκτίμηση επικινδυνότητας για την κυβερνοασφάλεια στα δίκτυα πέμπτης γενιάς (5G), στην οποία καθορίζονται διάφορες σημαντικές προκλήσεις ασφάλειας που συνδέονται με βασικές τεχνολογικές καινοτομίες στο λογισμικό, τις εφαρμογές και τις υπηρεσίες, καθώς και ο ρόλος των προμηθευτών στην υλοποίηση και χρήση των δικτύων 5G και ο βαθμός εξάρτησης από μεμονωμένους προμηθευτές:






  — | μεγαλύτερη έκθεση σε επιθέσεις και αύξηση του αριθμού των πιθανών σημείων πρόσβασης για τους δράστες των εν λόγω επιθέσεων· |
| --- | --- | --- |

2.9.

—

μεγαλύτερη έκθεση σε επιθέσεις και αύξηση του αριθμού των πιθανών σημείων πρόσβασης για τους δράστες των εν λόγω επιθέσεων·

| — | αυξημένη ευαισθησία των νέων χαρακτηριστικών αρχιτεκτονικής και λειτουργικότητας των δικτύων 5G· |
| --- | --- |

—

αυξημένη ευαισθησία των νέων χαρακτηριστικών αρχιτεκτονικής και λειτουργικότητας των δικτύων 5G·

| — | κίνδυνοι που συνδέονται με την εξάρτηση των φορέων εκμετάλλευσης κινητών δικτύων από τους προμηθευτές, με αύξηση του αριθμού των διαδρομών επιθέσεων τις οποίες θα μπορούσαν να εκμεταλλευθούν παράγοντες απειλής· |
| --- | --- |

—

κίνδυνοι που συνδέονται με την εξάρτηση των φορέων εκμετάλλευσης κινητών δικτύων από τους προμηθευτές, με αύξηση του αριθμού των διαδρομών επιθέσεων τις οποίες θα μπορούσαν να εκμεταλλευθούν παράγοντες απειλής·

| — | σημασία του προφίλ κινδύνου των μεμονωμένων προμηθευτών για πιθανές παρεμβολές εκτός της ΕΕ· |
| --- | --- |

—

σημασία του προφίλ κινδύνου των μεμονωμένων προμηθευτών για πιθανές παρεμβολές εκτός της ΕΕ·

| — | αύξηση των κινδύνων που προέρχονται από τη σημαντική εξάρτηση από τους προμηθευτές για πιθανές διακοπές του εφοδιασμού λόγω εμπορικών ή άλλων εντάσεων· |
| --- | --- |

—

αύξηση των κινδύνων που προέρχονται από τη σημαντική εξάρτηση από τους προμηθευτές για πιθανές διακοπές του εφοδιασμού λόγω εμπορικών ή άλλων εντάσεων·

| — | απειλές για τη διαθεσιμότητα και την ακεραιότητα των δικτύων όσον αφορά την ασφάλεια, την εμπιστευτικότητα και την προστασία της ιδιωτικής ζωής. |
| --- | --- |

—

απειλές για τη διαθεσιμότητα και την ακεραιότητα των δικτύων όσον αφορά την ασφάλεια, την εμπιστευτικότητα και την προστασία της ιδιωτικής ζωής.

| 2.10. | Όλες αυτές οι προκλήσεις δημιουργούν ένα νέο πρότυπο ασφάλειας που αφενός απαιτεί την επαναξιολόγηση του ισχύοντος πλαισίου πολιτικής και ασφάλειας που εφαρμόζεται στον τομέα και το οικοσύστημά του και, αφετέρου, υποχρεώνει τη λήψη των αναγκαίων μέτρων μετριασμού από τα κράτη μέλη. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Στις 21 Νοεμβρίου 2019, ο ENISA δημοσίευσε έκθεση με τίτλο «Χαρτογράφηση των απειλών για τα δίκτυα 5G», στην οποία προέβη σε εκτιμήσεις απειλών που σχετίζονται με την πέμπτη γενιά δικτύων κινητών τηλεπικοινωνιών και συμπεριέλαβε την έκθεση των κρατών μελών της ΕΕ. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Στις 29 Ιανουαρίου 2020, η ομάδα συνεργασίας NIS δημοσίευσε την έκθεση «Κυβερνοασφάλεια των δικτύων 5G — Εργαλειοθήκη της ΕΕ για μέτρα μετριασμού των κινδύνων» (11) με μια δυνητική κοινή δέσμη μέτρων για τον μετριασμό των κύριων κινδύνων κυβερνοασφάλειας των δικτύων 5G και την παροχή κατευθυντήριων γραμμών για την επιλογή μέτρων που θα έχουν προτεραιότητα στα σχέδια μετριασμού σε εθνικό επίπεδο και επίπεδο ΕΕ. Την ίδια ημέρα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε ανακοίνωση με την οποία στηρίζει την εργαλειοθήκη (12), η οποία αποτελεί αντικείμενο της παρούσας γνωμοδότησης. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | Τα κύρια ενδιαφερόμενα μέρη της υποδομής δικτύου 5G είναι τα εξής:






  — | οι πολίτες, οι καταναλωτές και οι τελικοί χρήστες του 5G· |
| --- | --- | --- |

2.13.

—

οι πολίτες, οι καταναλωτές και οι τελικοί χρήστες του 5G·

| — | φορείς εκμετάλλευσης κινητών δικτύων (MNO): οντότητες που παρέχουν υπηρεσίες κινητού δικτύου στους χρήστες και διαχειρίζονται το δίκτυό τους με τη βοήθεια τρίτων· |
| --- | --- |

—

φορείς εκμετάλλευσης κινητών δικτύων (MNO): οντότητες που παρέχουν υπηρεσίες κινητού δικτύου στους χρήστες και διαχειρίζονται το δίκτυό τους με τη βοήθεια τρίτων·

| — | προμηθευτές των φορέων εκμετάλλευσης κινητών δικτύων: οντότητες που παρέχουν υπηρεσίες ή υποδομές στους φορείς εκμετάλλευσης κινητών δικτύων με σκοπό την κατασκευή και/ή τη διαχείριση των δικτύων τους. Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται: κατασκευαστές τηλεπικοινωνιακού εξοπλισμού· λοιποί τρίτοι προμηθευτές, όπως προμηθευτές υποδομών υπολογιστικού νέφους, συντονιστές συστημάτων, εργολήπτες ασφάλειας και συντήρησης, κατασκευαστές εξοπλισμού μετάδοσης· |
| --- | --- |

—

προμηθευτές των φορέων εκμετάλλευσης κινητών δικτύων: οντότητες που παρέχουν υπηρεσίες ή υποδομές στους φορείς εκμετάλλευσης κινητών δικτύων με σκοπό την κατασκευή και/ή τη διαχείριση των δικτύων τους. Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται: κατασκευαστές τηλεπικοινωνιακού εξοπλισμού· λοιποί τρίτοι προμηθευτές, όπως προμηθευτές υποδομών υπολογιστικού νέφους, συντονιστές συστημάτων, εργολήπτες ασφάλειας και συντήρησης, κατασκευαστές εξοπλισμού μετάδοσης·

| — | κατασκευαστές συνδεδεμένων συσκευών και συναφείς προμηθευτές υπηρεσιών: οντότητες που παρέχουν αντικείμενα ή υπηρεσίες που θα συνδέονται με τα δίκτυα 5G (π.χ. έξυπνα τηλέφωνα, συνδεδεμένα οχήματα, ηλεκτρονική υγεία) και συναφείς συνιστώσες υπηρεσιών που συμπεριλαμβάνονται στο σχεδιάγραμμα ελέγχου 5G, όπως ορίζεται στην αρχιτεκτονική που βασίζεται στις υπηρεσίες ή στην κινητή υπολογιστική στα άκρα του δικτύου (Mobile Edge Computing)· |
| --- | --- |

—

κατασκευαστές συνδεδεμένων συσκευών και συναφείς προμηθευτές υπηρεσιών: οντότητες που παρέχουν αντικείμενα ή υπηρεσίες που θα συνδέονται με τα δίκτυα 5G (π.χ. έξυπνα τηλέφωνα, συνδεδεμένα οχήματα, ηλεκτρονική υγεία) και συναφείς συνιστώσες υπηρεσιών που συμπεριλαμβάνονται στο σχεδιάγραμμα ελέγχου 5G, όπως ορίζεται στην αρχιτεκτονική που βασίζεται στις υπηρεσίες ή στην κινητή υπολογιστική στα άκρα του δικτύου (Mobile Edge Computing)·

| — | άλλοι ενδιαφερόμενοι φορείς, συμπεριλαμβανομένων παρόχων υπηρεσιών και περιεχομένου. |
| --- | --- |

—

άλλοι ενδιαφερόμενοι φορείς, συμπεριλαμβανομένων παρόχων υπηρεσιών και περιεχομένου.

Όλα αυτά τα ενδιαφερόμενα μέρη αποτελούν σημαντικούς ενδιαφερόμενους φορείς στον τομέα της ασφάλειας, τόσο από άποψη συμβολής στην ασφάλεια του κυβερνοχώρου των δικτύων 5G όσο και ως πιθανά σημεία εισόδου ή φορείς επίθεσης. Συνεπώς, είναι σημαντικό να εκτιμηθούν οι κίνδυνοι που συνδέονται με τη θέση τους στο οικοσύστημα 5G.

| 2.14. | Οι κύριες παραδοσιακές κατηγορίες απειλών συνδέονται με τη διακινδύνευση της εμπιστευτικότητας, της ακεραιότητας και της διαθεσιμότητας. Πιο συγκεκριμένα, διαπιστώθηκε ότι ένα σύνολο σεναρίων απειλών με στόχο τα δίκτυα 5G αφορά συγκεκριμένα:






  — | τη διακοπή του τοπικού ή παγκοσμίου δικτύου 5G (διαθεσιμότητα)· |
| --- | --- | --- |

2.14.

—

τη διακοπή του τοπικού ή παγκοσμίου δικτύου 5G (διαθεσιμότητα)·

| — | κατασκοπεία της διαβίβασης δεδομένων στην υποδομή δικτύου 5G (εμπιστευτικότητα)· |
| --- | --- |

—

κατασκοπεία της διαβίβασης δεδομένων στην υποδομή δικτύου 5G (εμπιστευτικότητα)·

| — | τροποποίηση ή επαναδρομολόγηση της διαβίβασης δεδομένων στην υποδομή δικτύου 5G (ακεραιότητα και/ή εμπιστευτικότητα)· |
| --- | --- |

—

τροποποίηση ή επαναδρομολόγηση της διαβίβασης δεδομένων στην υποδομή δικτύου 5G (ακεραιότητα και/ή εμπιστευτικότητα)·

| — | καταστροφή ή παραποίηση άλλων ψηφιακών υποδομών ή συστημάτων πληροφοριών μέσω δικτύων 5G (ακεραιότητα και/ή διαθεσιμότητα). |
| --- | --- |

—

καταστροφή ή παραποίηση άλλων ψηφιακών υποδομών ή συστημάτων πληροφοριών μέσω δικτύων 5G (ακεραιότητα και/ή διαθεσιμότητα).

| 2.15. | Οι απειλές που θέτουν τα κράτη ή οι υποστηριζόμενοι από το κράτος παράγοντες, θεωρούνται ύψιστης σημασίας επειδή αντιπροσωπεύουν εκ των πραγμάτων τους σοβαρότερους και πιθανότερους παράγοντες απειλής, καθώς ενδέχεται να έχουν κίνητρα, προθέσεις και, κυρίως, την ικανότητα διεξαγωγής επίμονων και σύνθετων επιθέσεων κατά της ασφάλειας των δικτύων 5G.
  Παρόλο που πολλά από αυτά τα τρωτά σημεία δεν αφορούν αποκλειστικά τα δίκτυα 5G, ο αριθμός και η σημασία τους είναι πιθανό να αυξηθούν με το 5G, λόγω του υψηλότερου επιπέδου τεχνολογικής πολυπλοκότητας και της μεγαλύτερης εξάρτησης στο μέλλον των οικονομιών και των κοινωνιών από την εν λόγω υποδομή. |
| --- | --- |

2.15.

Παρόλο που πολλά από αυτά τα τρωτά σημεία δεν αφορούν αποκλειστικά τα δίκτυα 5G, ο αριθμός και η σημασία τους είναι πιθανό να αυξηθούν με το 5G, λόγω του υψηλότερου επιπέδου τεχνολογικής πολυπλοκότητας και της μεγαλύτερης εξάρτησης στο μέλλον των οικονομιών και των κοινωνιών από την εν λόγω υποδομή.

| 2.16. | Πιο συγκεκριμένα, δεδομένου ότι τα δίκτυα 5G θα βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στο λογισμικό, τα κύρια μειονεκτήματα στον τομέα της ασφάλειας, όπως αυτά που προκύπτουν από ανεπαρκείς διαδικασίες ανάπτυξης λογισμικού στο εσωτερικό των προμηθευτών εξοπλισμού, θα μπορούσαν να διευκολύνουν τους φορείς να εισάγουν σκοπίμως κερκόπορτες στα προϊόντα, καθώς και να καταστήσουν πιο δύσκολη την ανίχνευσή τους. Αυτό μπορεί να αυξήσει την πιθανότητα να έχει η εκμετάλλευσή τους ιδιαιτέρως σοβαρό και εκτεταμένο αρνητικό αντίκτυπο. Ενώ τα ζητήματα ασφαλείας στον κυβερνοχώρο που σχετίζονται με το 4G δεν έχουν ακόμη επιλυθεί πλήρως, τα προβλήματα που αφορούν το 5G ενδεχομένως να αυξηθούν εκθετικά. |
| --- | --- |

2.16.

| 2.17. | Υπάρχουν επίσης τρωτά σημεία που συνδέονται με τη διαδικασία ή τη διαμόρφωση που πρέπει να ληφθούν υπόψη:






  — | έλλειψη εξειδικευμένου και καταρτισμένου προσωπικού για την προστασία, την παρακολούθηση και τη συντήρηση των δικτύων 5G· |
| --- | --- | --- |

2.17.

—

έλλειψη εξειδικευμένου και καταρτισμένου προσωπικού για την προστασία, την παρακολούθηση και τη συντήρηση των δικτύων 5G·

| — | ελλείψεις στους κατάλληλους εσωτερικούς ελέγχους ασφάλειας, πρακτικές παρακολούθησης, συστήματα διαχείρισης της ασφάλειας και ανεπάρκειες στις πρακτικές διαχείρισης των κινδύνων· |
| --- | --- |

—

ελλείψεις στους κατάλληλους εσωτερικούς ελέγχους ασφάλειας, πρακτικές παρακολούθησης, συστήματα διαχείρισης της ασφάλειας και ανεπάρκειες στις πρακτικές διαχείρισης των κινδύνων·

| — | ακατάλληλες διαδικασίες ασφάλειας ή συντήρησης σε κατάσταση λειτουργίας, όπως η ενημέρωση λογισμικού / διαχείριση διορθωτικών προγραμμάτων σε δίκτυα 5G· |
| --- | --- |

—

ακατάλληλες διαδικασίες ασφάλειας ή συντήρησης σε κατάσταση λειτουργίας, όπως η ενημέρωση λογισμικού / διαχείριση διορθωτικών προγραμμάτων σε δίκτυα 5G·

| — | μη συμμόρφωση με τα πρότυπα 3GPP ή εσφαλμένη εφαρμογή των προτύπων· |
| --- | --- |

—

μη συμμόρφωση με τα πρότυπα 3GPP ή εσφαλμένη εφαρμογή των προτύπων·

| — | ελλείψεις στον σχεδιασμό ή την αρχιτεκτονική του δικτύου, συμπεριλαμβανομένης της έλλειψης αποτελεσματικών μηχανισμών έκτακτης ανάγκης και συνέχειας, της ανεπαρκούς ή εσφαλμένης διαμόρφωσης, για παράδειγμα όσον αφορά την εικονική παρουσίαση ή τα δικαιώματα διαχειριστή ή πρόσβασης· |
| --- | --- |

—

ελλείψεις στον σχεδιασμό ή την αρχιτεκτονική του δικτύου, συμπεριλαμβανομένης της έλλειψης αποτελεσματικών μηχανισμών έκτακτης ανάγκης και συνέχειας, της ανεπαρκούς ή εσφαλμένης διαμόρφωσης, για παράδειγμα όσον αφορά την εικονική παρουσίαση ή τα δικαιώματα διαχειριστή ή πρόσβασης·

| — | ακατάλληλα κριτήρια για την τοπική και εξ αποστάσεως πρόσβαση σε συνιστώσες του δικτύου· |
| --- | --- |

—

ακατάλληλα κριτήρια για την τοπική και εξ αποστάσεως πρόσβαση σε συνιστώσες του δικτύου·

| — | ανεπαρκείς απαιτήσεις ασφάλειας κατά τη διαδικασία εφοδιασμού: το εν λόγω τρωτό σημείο μπορεί να λάβει τη μορφή ακατάλληλων στρατηγικών επιλογής προμηθευτών ή έλλειψης του καθορισμού προτεραιοτήτων όσον αφορά την ασφάλεια έναντι άλλων πτυχών. |
| --- | --- |

—

ανεπαρκείς απαιτήσεις ασφάλειας κατά τη διαδικασία εφοδιασμού: το εν λόγω τρωτό σημείο μπορεί να λάβει τη μορφή ακατάλληλων στρατηγικών επιλογής προμηθευτών ή έλλειψης του καθορισμού προτεραιοτήτων όσον αφορά την ασφάλεια έναντι άλλων πτυχών.

| 2.18. | Τα προφίλ κινδύνου των μεμονωμένων προμηθευτών πρέπει να αξιολογούνται με βάση διάφορους παράγοντες, και συγκεκριμένα: την πιθανότητα ο πάροχος να υφίσταται παρεμβολές από μια χώρα εκτός ΕΕ, οι οποίες διευκολύνονται από ισχυρούς δεσμούς μεταξύ του προμηθευτή και της κυβέρνησης συγκεκριμένης τρίτης χώρας· τη νομοθεσία τρίτης χώρας, ιδίως όταν δεν υφίστανται νομοθετικοί ή δημοκρατικοί έλεγχοι και ισορροπίες και όπου, ως εκ τούτου, οι θυγατρικές εταιρείες που δραστηριοποιούνται στην ΕΕ ενδεχομένως να αποτρέπονται να συμμορφώνονται με τη νομοθεσία της ΕΕ ή ελλείψει συμφωνιών για την ασφάλεια ή την προστασία των δεδομένων μεταξύ της ΕΕ και της εν λόγω τρίτης χώρας· τα χαρακτηριστικά της εταιρικής κυριότητας του προμηθευτή· την ικανότητα της τρίτης χώρας να ασκεί οποιαδήποτε μορφή πίεσης, μεταξύ άλλων και σε σχέση με τον τόπο παραγωγής του εξοπλισμού· τη γενική ποιότητα των προϊόντων και τις πρακτικές κυβερνοασφάλειας του προμηθευτή, αξιολογώντας μεταξύ άλλων κατά πόσο ελέγχει την οικεία αλυσίδα εφοδιασμού και αν θέτει κατάλληλες προτεραιότητες στις πρακτικές ασφάλειας. |
| --- | --- |

2.18.

| 2.19. | Τα κράτη μέλη συμφώνησαν να διασφαλίσουν την εφαρμογή μέτρων για την κατάλληλη και αναλογική αντιμετώπιση των σημερινών και μελλοντικών κινδύνων. Ειδικότερα, συμφώνησαν να διασφαλίσουν ότι θα είναι σε θέση να περιορίζουν, να απαγορεύουν και/ή να επιβάλλουν συγκεκριμένες απαιτήσεις ή όρους, σύμφωνα με μια προσέγγιση βάσει επικινδυνότητας, για την προμήθεια, τη διανομή και τη λειτουργία του εξοπλισμού δικτύου 5G. |
| --- | --- |

2.19.

| 2.20. | Τα κράτη μέλη πρέπει, εν προκειμένω, να διασφαλίσουν τα εξής:






  — | ενίσχυση των απαιτήσεων ασφάλειας για τους φορείς εκμετάλλευσης δικτύων κινητών επικοινωνιών, όπως: αυστηροί έλεγχοι πρόσβασης, κανόνες ασφαλούς λειτουργίας και παρακολούθησης, περιορισμοί στην εξωτερική ανάθεση συγκεκριμένων λειτουργιών· |
| --- | --- | --- |

2.20.

—

ενίσχυση των απαιτήσεων ασφάλειας για τους φορείς εκμετάλλευσης δικτύων κινητών επικοινωνιών, όπως: αυστηροί έλεγχοι πρόσβασης, κανόνες ασφαλούς λειτουργίας και παρακολούθησης, περιορισμοί στην εξωτερική ανάθεση συγκεκριμένων λειτουργιών·

| — | αξιολογήσεις του προφίλ κινδύνου των προμηθευτών με βάση αντικειμενικά και ξεκάθαρα κριτήρια: κατά συνέπεια, πρέπει να εφαρμόζονται οι δέοντες περιορισμοί σε προμηθευτές που θεωρούνται υψηλού κινδύνου σύμφωνα με τις αρχές της αναλογικότητας και της ασφάλειας δικαίου, προχωρώντας και σε αποκλεισμούς όταν είναι απαραίτητοι, ώστε να μετριάζονται αποτελεσματικά οι κίνδυνοι για βασικά στοιχεία που ορίζονται ως ουσιώδη και ευαίσθητα στις συντονισμένες εκτιμήσεις κινδύνου της ΕΕ· |
| --- | --- |

—

αξιολογήσεις του προφίλ κινδύνου των προμηθευτών με βάση αντικειμενικά και ξεκάθαρα κριτήρια: κατά συνέπεια, πρέπει να εφαρμόζονται οι δέοντες περιορισμοί σε προμηθευτές που θεωρούνται υψηλού κινδύνου σύμφωνα με τις αρχές της αναλογικότητας και της ασφάλειας δικαίου, προχωρώντας και σε αποκλεισμούς όταν είναι απαραίτητοι, ώστε να μετριάζονται αποτελεσματικά οι κίνδυνοι για βασικά στοιχεία που ορίζονται ως ουσιώδη και ευαίσθητα στις συντονισμένες εκτιμήσεις κινδύνου της ΕΕ·

| — | θέσπιση παγκοσμίως αναγνωρισμένων και εφαρμοσμένων συναινετικών προτύπων και βέλτιστων πρακτικών για την ασφάλεια· |
| --- | --- |

—

θέσπιση παγκοσμίως αναγνωρισμένων και εφαρμοσμένων συναινετικών προτύπων και βέλτιστων πρακτικών για την ασφάλεια·

| — | κάθε φορέας εκμετάλλευσης πρέπει να διαθέτει κατάλληλη στρατηγική πολλαπλών προμηθευτών για την αποφυγή ή τον περιορισμό τυχόν αυξημένης εξάρτησης από μεμονωμένο προμηθευτή ή προμηθευτές με παρόμοιο προφίλ κινδύνου· |
| --- | --- |

—

κάθε φορέας εκμετάλλευσης πρέπει να διαθέτει κατάλληλη στρατηγική πολλαπλών προμηθευτών για την αποφυγή ή τον περιορισμό τυχόν αυξημένης εξάρτησης από μεμονωμένο προμηθευτή ή προμηθευτές με παρόμοιο προφίλ κινδύνου·

| — | στενή παρακολούθηση της πρόσβασης και της διαχείρισης, ασφαλής λειτουργία και παρακολούθηση του δικτύου, βάσει της πιστοποίησης για συνιστώσες και/ή διαδικασίες του δικτύου 5G. Η στρατηγική αυτή πρέπει να βασίζεται σε ανάλυση κινδύνου που διενεργείται από τα κράτη μέλη και τους φορείς εκμετάλλευσης, προκειμένου η επιλογή στρατηγικής πολλαπλών προμηθευτών να μην αυξάνει το επίπεδο κινδύνου για το δίκτυο του φορέα εκμετάλλευσης· |
| --- | --- |

—

στενή παρακολούθηση της πρόσβασης και της διαχείρισης, ασφαλής λειτουργία και παρακολούθηση του δικτύου, βάσει της πιστοποίησης για συνιστώσες και/ή διαδικασίες του δικτύου 5G. Η στρατηγική αυτή πρέπει να βασίζεται σε ανάλυση κινδύνου που διενεργείται από τα κράτη μέλη και τους φορείς εκμετάλλευσης, προκειμένου η επιλογή στρατηγικής πολλαπλών προμηθευτών να μην αυξάνει το επίπεδο κινδύνου για το δίκτυο του φορέα εκμετάλλευσης·

| — | κατάλληλη ισορροπία μεταξύ των προμηθευτών σε εθνικό επίπεδο και αποφυγή της εξάρτησης από προμηθευτές που θεωρούνται υψηλού κινδύνου, μεταξύ άλλων με την προώθηση μεγαλύτερης διαλειτουργικότητας του εξοπλισμού· |
| --- | --- |

—

κατάλληλη ισορροπία μεταξύ των προμηθευτών σε εθνικό επίπεδο και αποφυγή της εξάρτησης από προμηθευτές που θεωρούνται υψηλού κινδύνου, μεταξύ άλλων με την προώθηση μεγαλύτερης διαλειτουργικότητας του εξοπλισμού·

| — | διατήρηση μιας διαφοροποιημένης και βιώσιμης αλυσίδας εφοδιασμού 5G, προκειμένου να αποφευχθεί η μακροπρόθεσμη εξάρτηση, αξιοποιώντας πλήρως: τα υφιστάμενα εργαλεία της ΕΕ για τον έλεγχο των άμεσων ξένων επενδύσεων· τα μέσα εμπορικής άμυνας· τις ρυθμίσεις περί ανταγωνισμού· τις ρυθμίσεις της ΕΕ για τις δημόσιες συμβάσεις· |
| --- | --- |

—

διατήρηση μιας διαφοροποιημένης και βιώσιμης αλυσίδας εφοδιασμού 5G, προκειμένου να αποφευχθεί η μακροπρόθεσμη εξάρτηση, αξιοποιώντας πλήρως: τα υφιστάμενα εργαλεία της ΕΕ για τον έλεγχο των άμεσων ξένων επενδύσεων· τα μέσα εμπορικής άμυνας· τις ρυθμίσεις περί ανταγωνισμού· τις ρυθμίσεις της ΕΕ για τις δημόσιες συμβάσεις·

| — | ενίσχυση των ικανοτήτων της ΕΕ στις τεχνολογίες 5G και μεταγενέστερες του 5G, μέσω αξιοποίησης των σχετικών προγραμμάτων και της χρηματοδότησης της ΕΕ· συντονισμός των κρατών μελών όσον αφορά την τυποποίηση, με την ενίσχυση των ικανοτήτων διενέργειας δοκιμών και ελέγχου (auditing), για την επίτευξη συγκεκριμένων στόχων ασφάλειας και την ανάπτυξη κατάλληλων συστημάτων πιστοποίησης σε επίπεδο ΕΕ στο πλαίσιο του νόμου για την ασφάλεια στον κυβερνοχώρο και την προώθηση της διαλειτουργικότητας. |
| --- | --- |

—

ενίσχυση των ικανοτήτων της ΕΕ στις τεχνολογίες 5G και μεταγενέστερες του 5G, μέσω αξιοποίησης των σχετικών προγραμμάτων και της χρηματοδότησης της ΕΕ· συντονισμός των κρατών μελών όσον αφορά την τυποποίηση, με την ενίσχυση των ικανοτήτων διενέργειας δοκιμών και ελέγχου (auditing), για την επίτευξη συγκεκριμένων στόχων ασφάλειας και την ανάπτυξη κατάλληλων συστημάτων πιστοποίησης σε επίπεδο ΕΕ στο πλαίσιο του νόμου για την ασφάλεια στον κυβερνοχώρο και την προώθηση της διαλειτουργικότητας.

| 2.21. | Όπως έχει τονίσει επανειλημμένα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η ευρωπαϊκή εσωτερική αγορά είναι και παραμένει ανοικτή σε όσους επιθυμούν να έρθουν στην Ευρώπη, υπό την προϋπόθεση ότι όλοι τηρούν σαφείς και απαιτητικούς κανόνες που βασίζονται σε αντικειμενικά κριτήρια. |
| --- | --- |

2.21.

| 2.22. | Το Συμβούλιο υπογράμμισε, στις 6 Ιουνίου 2020, τη σημασία της ενίσχυσης της ψηφιακής αυτοδυναμίας και συνεργασίας στην ΕΕ, καθώς και της δημιουργίας συνεργειών μέσω προγραμμάτων της ΕΕ όπως ο μηχανισμός «Συνδέοντας την Ευρώπη» και το πρόγραμμα «Ψηφιακή Ευρώπη» με την ανάπτυξη ψηφιακών δεξιοτήτων, την ανάπτυξη της οικονομίας των δεδομένων, καθώς και τη σημασία της τεχνητής νοημοσύνης και της ασφάλειας στον κυβερνοχώρο με ενεργό τον ρόλο της ψηφιακής τεχνολογίας στην επίτευξη των στόχων της Πράσινης Συμφωνίας. |
| --- | --- |

2.22.

3.   Η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

| 3.1. | Σε απάντηση επί της εργαλειοθήκης για την ασφάλεια του 5G την οποία πρότεινε η ομάδα συνεργασίας NIS, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή:






  — | θα επιδιώξει, όπως ζητήθηκε από τα κράτη μέλη, να διασφαλίσει την ασφάλεια της υποδομής 5G και της αλυσίδας εφοδιασμού με την αξιοποίηση, κατά περίπτωση, όλων των εργαλείων που έχει στη διάθεσή της· |
| --- | --- | --- |

3.1.

—

θα επιδιώξει, όπως ζητήθηκε από τα κράτη μέλη, να διασφαλίσει την ασφάλεια της υποδομής 5G και της αλυσίδας εφοδιασμού με την αξιοποίηση, κατά περίπτωση, όλων των εργαλείων που έχει στη διάθεσή της·

| — | καλεί τα κράτη μέλη και τα θεσμικά όργανα να διασφαλίσουν την εφαρμογή αποτελεσματικών στρατηγικών μετριασμού των κινδύνων, να λάβουν περαιτέρω μέτρα συντονισμού σε επίπεδο ΕΕ για μια εναρμονισμένη προσέγγιση της κυβερνοασφάλειας των δικτύων 5G· |
| --- | --- |

—

καλεί τα κράτη μέλη και τα θεσμικά όργανα να διασφαλίσουν την εφαρμογή αποτελεσματικών στρατηγικών μετριασμού των κινδύνων, να λάβουν περαιτέρω μέτρα συντονισμού σε επίπεδο ΕΕ για μια εναρμονισμένη προσέγγιση της κυβερνοασφάλειας των δικτύων 5G·

| — | καλεί τα κράτη μέλη να προβούν στην εφαρμογή του συνόλου των μέτρων που προτείνονται στα συμπεράσματα της εργαλειοθήκης και να εκπονήσουν κοινή έκθεση σχετικά με την εφαρμογή τους, ενώ η ομάδα συνεργασίας NIS θα συνεχίσει να εργάζεται για την υποστήριξη της εφαρμογής της εργαλειοθήκης· |
| --- | --- |

—

καλεί τα κράτη μέλη να προβούν στην εφαρμογή του συνόλου των μέτρων που προτείνονται στα συμπεράσματα της εργαλειοθήκης και να εκπονήσουν κοινή έκθεση σχετικά με την εφαρμογή τους, ενώ η ομάδα συνεργασίας NIS θα συνεχίσει να εργάζεται για την υποστήριξη της εφαρμογής της εργαλειοθήκης·

| — | προβλέπει, στους τομείς της αρμοδιότητάς της, δράσεις για τη διασφάλιση της κυβερνοασφάλειας των δικτύων 5G και μιας διαφοροποιημένης αλυσίδας αξίας στον τομέα των δικτύων 5G, την τεχνική τυποποίηση και πιστοποίηση, τις άμεσες ξένες επενδύσεις και την εμπορική άμυνα και άμυνα του ανταγωνισμού, τις συμβάσεις και τη διπλωματία στον κυβερνοχώρο, καθώς και τα σχετικά προγράμματα και κονδύλια, ιδίως για την έρευνα και την καινοτομία, τη συνοχή και την ανάπτυξη. |
| --- | --- |

—

προβλέπει, στους τομείς της αρμοδιότητάς της, δράσεις για τη διασφάλιση της κυβερνοασφάλειας των δικτύων 5G και μιας διαφοροποιημένης αλυσίδας αξίας στον τομέα των δικτύων 5G, την τεχνική τυποποίηση και πιστοποίηση, τις άμεσες ξένες επενδύσεις και την εμπορική άμυνα και άμυνα του ανταγωνισμού, τις συμβάσεις και τη διπλωματία στον κυβερνοχώρο, καθώς και τα σχετικά προγράμματα και κονδύλια, ιδίως για την έρευνα και την καινοτομία, τη συνοχή και την ανάπτυξη.

4.   Γενικές παρατηρήσεις

| 4.1. | Η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι οι νέες τεχνολογίες 5G είναι σε θέση να αλλάξουν τον τρόπο με τον οποίο αλληλεπιδρούμε με τον κόσμο, προσφέροντας ευκαιρίες για νέες εφαρμογές, επιχειρηματικά μοντέλα, νέους τρόπους ζωής, προηγμένες βιομηχανικές μεθόδους («έξυπνα» εργοστάσια), υψηλότερη παραγωγικότητα και νέες υπηρεσίες ποιότητας για τον πολίτη, ανοίγοντας ενδεχομένως τις πόρτες σε επαναστατικές τεχνολογίες, όπως τα αυτοματοποιημένα αυτοκίνητα και τα προηγμένα συστήματα παραγωγής και διανομής, και επιτρέποντας επιπλέον σε πολλές χιλιάδες διασυνδεδεμένες συσκευές να εισέλθουν στον καθημερινό μας κόσμο ως μέρος του διαδικτύου των πραγμάτων (IoT). Εντούτοις, η ΕΟΚΕ αναμένει από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να ενισχύσει τις μελέτες αντικτύπου και σκοπιμότητας, καθώς και την ανάλυση κόστους-ωφέλειας του 5G σε σύγκριση με τη χρήση τεχνολογίας 4G ή των οπτικών ινών στις τηλεπικοινωνίες. Η ΕΟΚΕ κρίνει απαραίτητο το 5G να είναι προσανατολισμένο στη χρήση των πόρων κατά τρόπο πιο κυκλικό και στη μείωση του σημαντικού αποτυπώματος CO2 που σχετίζεται με την ενέργεια. Η ΕΟΚΕ τονίζει τη σημασία της αντιμετώπισης των διαρθρωτικών κοινωνικών αλλαγών μέσω της ενίσχυσης της δίκαιης και ομαλής μετάβασης στη νέα κατάσταση και της κάλυψης του χάσματος δεξιοτήτων με στόχο να επιτευχθούν καλύτερα αμειβόμενες και πιο ευέλικτες θέσεις εργασίας υψηλής ειδίκευσης. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Οι τρεις κίνδυνοι —ανεξέλεγκτες πανδημίες, ανεπαρκή οπλοστάσια οικονομικής πολιτικής και γεωπολιτικοί «μαύροι κύκνοι»— θα μπορούσαν να ωθήσουν την παγκόσμια οικονομία σε επίμονη ύφεση και σε κατάρρευση και φυγή από τη χρηματοπιστωτική αγορά, την ίδια στιγμή που οι συνιστώσες της ευρωπαϊκής κοινωνίας συνειδητοποιούν όλο και περισσότερο ότι για να επιτευχθεί βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη και συνεχιζόμενη ψηφιακή επανάσταση —ένα από τα κύρια μέσα της οποίας είναι το 5G— απαιτείται η χρήση μεθόδων που αποσκοπούν ταυτόχρονα στην τεχνολογική αυτοδυναμία, στην αύξηση της παραγωγικότητας και στην αποτελεσματικότερη χρήση των διαθέσιμων πόρων με την υποστήριξη κατάλληλου νομικού, ρυθμιστικού, οικονομικού και χρηματοπιστωτικού πλαισίου. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Η ΕΟΚΕ καλεί τα θεσμικά όργανα της ΕΕ και τα κράτη μέλη να ολοκληρώσουν την ψηφιακή ενιαία αγορά, συμπεριλαμβανομένης της ανάπτυξης ικανοτήτων για την ολοκλήρωση και τη χρήση των υπηρεσιών 5G με στόχο την προάσπιση και τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας των ευρωπαϊκών βιομηχανιών: ζητεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να παρακολουθεί στενά την πρόοδο στη διάδοση και την πραγματική χρήση του 5G και καλεί τα κράτη μέλη να επιταχύνουν περαιτέρω τη διαδικασία λαμβάνοντας υπόψη όλες τις πτυχές της ασφάλειας και της προστασίας, συμπεριλαμβανομένων των πτυχών σχετικά με τον αντίκτυπο των τεχνολογιών 5G στην υγεία του πληθυσμού και των έμβιων οικοσυστημάτων, τον κοινωνικοοικονομικό αντίκτυπο και αντίκτυπο στον ανταγωνισμό, τον αντίκτυπο σε επίπεδο εκπαίδευσης και κατάρτισης, την εγγύηση σεβασμού των θεμελιωδών δικαιωμάτων, όπως το δικαίωμα στην ιδιοκτησία ή το δικαίωμα στην ιδιωτική ζωή και την ασφάλεια των προσωπικών δεδομένων. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Η ΕΟΚΕ ζητεί από την ΕΕ να καταστεί παγκόσμια ηγετική δύναμη στην επόμενη γενιά κινητής τεχνολογίας 5G, διαθέτοντας ασφαλείς ψηφιακές υποδομές, ως στέρεο δομικό στοιχείο μιας νέας σύγχρονης βιομηχανικής στρατηγικής για την Ευρώπη μέσω ριζικής αλλαγής στην κινητή συνδεσιμότητα και με τεράστιο δυναμικό αύξησης της παραγωγικότητας και ανάπτυξης της οικονομίας και των υπηρεσιών για τους πολίτες, την ευημερία τους, καθώς και την προστασία του κλίματος και του περιβάλλοντος, θέτοντας την ΕΕ στην πρώτη γραμμή της επανάστασης του 5G. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Δεδομένου ότι η κυβερνοασφάλεια και η εθνική ασφάλεια είναι δύο άρρηκτα συνδεδεμένες πτυχές, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι κάθε απόφαση σχετικά με την εθνική ασφάλεια ενός κράτους μέλους της ΕΕ θα πρέπει να λαμβάνεται εντός του πλαισίου της ΕΕ· πιστεύει ακόμη ότι οι μη τεχνικές εκτιμήσεις θα πρέπει να εφαρμόζονται αντικειμενικά βάσει καθορισμένων σε ευρωπαϊκό επίπεδο κριτηρίων εκτίμησης της επικινδυνότητας που είναι απαραίτητα για τη διασφάλιση ενός προβλέψιμου και εναρμονισμένου ρυθμιστικού περιβάλλοντος σε ολόκληρη την Ευρώπη, το οποίο θα διασφαλίζει την πλήρη διαλειτουργικότητα. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η ποιότητα των πληροφοριών και οι μέθοδοι επικοινωνίας —η λεγόμενη framing effect, δηλαδή η επίδραση του περιβάλλοντος πλαισίου, καθώς και η θέση ιδιαίτερης σημασίας, δηλαδή η θέση επιρροής/υπεροχής— επηρεάζουν σημαντικά τις επιλογές συμπεριφοράς των αποδεκτών. Ως εκ τούτου, ο στόχος να προωθηθεί η ενδυνάμωση του καταναλωτή εκφράζεται με τον προσδιορισμό μέσων που αποσκοπούν στην εκπαίδευση και την ενίσχυση των ικανοτήτων του, καθιστώντας τον ενεργό παράγοντα στην ψηφιακή αγορά. Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει την ανάγκη να παρέχονται στους πολίτες επικαιροποιημένες και ορθές πληροφορίες σχετικά με τα οφέλη και τους κινδύνους του 5G που απορρέουν από τη συναίνεση της συντριπτικής πλειοψηφίας της επιστημονικής κοινότητας, με επισήμανση των τομέων στους οποίους η εν λόγω συναίνεση είναι αβέβαιη. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη πως η πρόσβαση στην ευρωπαϊκή ψηφιακή αγορά πρέπει να παραμείνει ελεύθερη και χωρίς διακρίσεις για κάθε επιχείρηση, αλλά στο πλαίσιο της τήρησης ενός ευρωπαϊκού πλαισίου αυστηρών και σαφών κανόνων, προτύπων και κριτηρίων αξιολόγησης και ασφάλειας που θέτουν στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής στρατηγικής την ανάκτηση και την επαναδρομολόγηση της οικείας ευρωπαϊκής τεχνολογικής αυτοδυναμίας. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Παρόλο που μεταξύ των πέντε κύριων προμηθευτών υποδομών περιλαμβάνονται δύο Eυρωπαίοι, δύο Κινέζοι και ένας Kορεάτης προμηθευτής (13), καμία μεγάλη ευρωπαϊκή εταιρεία δεν συγκαταλέγεται μεταξύ των πρώτων που παράγουν συσκευές και τσιπ 5G· η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι θα πρέπει να διασφαλιστεί πλουραλισμός στους προμηθευτές, εκ των οποίων τουλάχιστον ένας πρέπει να αποτελεί μητρική εταιρεία της Ευρώπης, και ότι θα πρέπει να διασφαλιστεί ένα πλαίσιο διαλειτουργικότητας και πλήρους υποκαταστασιμότητας των στοιχείων υλικού και λογισμικού, προκειμένου επίσης να διασφαλιστεί η πλήρης ευρωπαϊκή τεχνολογική αυτοδυναμία στο πλαίσιο της ισχυρής διεθνούς συνεργασίας και της πλήρους αμοιβαιότητας όσον αφορά το άνοιγμα, την πρόσβαση και τη λειτουργικότητα στις αγορές. Η εν λόγω διαφοροποίηση μπορεί να εφαρμόζεται εφόσον είναι δυνατή η διαλειτουργικότητα των υπηρεσιών και οι κίνδυνοι για την κυβερνοασφάλεια δεν αυξάνονται ως αποτέλεσμα αυτής της πολυμορφίας. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητο η Ευρώπη να δώσει έμφαση σε μια μεσοπρόθεσμη προοπτική για την επίτευξη αυτονομίας και αυτάρκειας σε αυτόν τον τομέα μέσω σθεναρής υποστήριξης της έρευνας και του πλουραλισμού των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων. Η ΕΟΚΕ επικροτεί τη δέσμη μέτρων που συμφωνήθηκε από τα κράτη μέλη για την αντιμετώπιση των κινδύνων ασφάλειας (ασφάλεια και προστασία), οι οποίοι συνδέονται με την εισαγωγή της τεχνολογίας 5G και έχουν ήδη προσδιοριστεί στην ευρωπαϊκή αξιολόγηση. Ωστόσο, θεωρεί ότι τα αυστηρά και ασφαλή όρια έκθεσης για τα ηλεκτρομαγνητικά πεδία, όπως συνιστώνται σε επίπεδο ΕΕ και βάσει επικαιροποιημένων ενδείξεων της διεθνούς επιτροπής για την προστασία από τις μη ιοντίζουσες ακτινοβολίες (ICNIRP), η οποία είναι αναγνωρισμένη από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), θα πρέπει να εφαρμόζονται σε όλες τις ζώνες συχνοτήτων που προβλέπονται για το 5G (14): τα όρια της ICNIRP βασίζονται στην αρχή της προφύλαξης, δεδομένου πως είναι 50 φορές χαμηλότερα από τα επίπεδα επιπτώσεων στη δημόσια υγεία που καθορίζονται βάσει των διαθέσιμων επιστημονικών στοιχείων. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Ωστόσο, η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι οι κατευθυντήριες γραμμές της ICNIRP δεν αναγνωρίζονται από το σύνολο της κοινότητας, με ορισμένους επιστήμονες να προωθούν πολύ αυστηρότερα όρια ως προς την έκθεση του πληθυσμού σύμφωνα με την αρχή του κατώτερου ευλόγως εφικτού επιπέδου (As Low As Reasonably Achievable — «ALARA»). Οι λύσεις που θα μπορούσαν να προταθούν για τη συμπλήρωση της υποδομής επικοινωνιών 5G περιλαμβάνουν τη χρήση σταθερών συνδέσεων δεδομένων με υφιστάμενες μη ραδιοκυματικές τεχνολογίες (καλώδια Ethernet, οπτικές ίνες κ.λπ.), σε καταστάσεις όπου η χρήση είναι σταθερή (π.χ. ATM, τραπεζικά μηχανήματα POS, βιομηχανικά ρομπότ, τηλεχειριζόμενα ιατρικά ρομπότ κ.λπ.) και όπου λειτουργούν μεγάλοι χρήστες μετάδοσης δεδομένων (πάροχοι ψηφιακών υπηρεσιών, εταιρείες/επιχειρήσεις κ.λπ.)· το διαδίκτυο των πραγμάτων που υπάρχει σε σταθερές, μη κινητές τοποθεσίες (ευφυές κτίριο, έξυπνη πόλη, αισθητήρες σε εξοπλισμό κοινής ωφέλειας, κ.λπ.). |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και οι κυβερνήσεις και τα κοινοβούλια των κρατών μελών πρέπει να παρέχουν ένα δημοκρατικό πλαίσιο διαβούλευσης, στο οποίο θα μπορούν να παρουσιάζονται στο κοινό επιστημονικά ή τεχνολογικά ζητήματα, οι νομικές εγγυήσεις και οι απαντήσεις των αρμόδιων θεσμικών οργάνων στις ερωτήσεις της κοινωνίας των πολιτών. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Σύμφωνα με την ΕΟΚΕ, πρέπει να δοθεί έμφαση σε μέσα για τους χρήστες, τους πολίτες και τις συναφείς οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών που είναι περιοριστικά και αναποτελεσματικά, πέραν του βάρους που δίνεται σε ορθά μέτρα όσον αφορά την αρμοδιότητα των εθνικών ρυθμιστικών αρχών και τον ρόλο των φορέων εκμετάλλευσης τηλεπικοινωνιών. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | Η ΕΟΚΕ αναγνώρισε (15) την ύπαρξη του προβλήματος της ηλεκτρομαγνητικής υπερευαισθησίας (EHS) και εξέφρασε καθαρά την ανησυχία της, ενώ εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι βρίσκονται σε εξέλιξη περαιτέρω εις βάθος έρευνες για την κατανόηση του προβλήματος και των αιτίων του και προτρέπει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να συνεχίσει και να επικαιροποιήσει τις εργασίες της σε αυτόν τον τομέα. |
| --- | --- |

4.13.

| 4.14. | Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, είναι σημαντική η αξιοπιστία των παρόχων τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών 5G και υπηρεσιών εφαρμογών, δεδομένου ότι η διαχείριση των πληροφοριών στο διαδίκτυο αποτελεί τη βάση υπηρεσιών συγκεντρωτικών δεδομένων που συλλέγονται και υποβάλλονται σε επεξεργασία από τους χρήστες, μέσω τεχνολογικών, νομικών και φορολογικών μηχανισμών, με άμεση διασύνδεση αντικειμένων, μηχανημάτων και αλγορίθμων. |
| --- | --- |

4.14.

| 4.15. | Η ΕΟΚΕ πρότεινε (16) τη μετάβαση από τις έννοιες της ιδιοκτησίας των δεδομένων σε έναν ορισμό των δικαιωμάτων επί δεδομένων για φυσικά και νομικά πρόσωπα. Οι καταναλωτές θα πρέπει να έχουν τον έλεγχο των δεδομένων που παράγονται από συνδεδεμένες συσκευές, έτσι ώστε να διασφαλίζεται η ιδιωτική ζωή των καταναλωτών με προσβασιμότητα, διαλειτουργικότητα και μεταφορά δεδομένων, εξασφαλίζοντας παράλληλα επαρκή προστασία των δεδομένων και εμπιστευτικότητα, θεμιτό ανταγωνισμό και ευρύτερη επιλογή των καταναλωτών. |
| --- | --- |

4.15.

| 4.16. | Ο γενικός κανονισμός για την προστασία των δεδομένων (GDPR) θα πρέπει να εμπλουτιστεί με σαφείς γραμμές εφαρμογής προκειμένου να επιτευχθεί ομοιόμορφη εφαρμογή και υψηλό επίπεδο προστασίας των δεδομένων και των καταναλωτών υπό το πρίσμα της διασυνδεσιμότητας μηχανημάτων και αντικειμένων και να αναθεωρηθούν οι κανόνες σχετικά με την αστική ευθύνη και την ασφάλιση προϊόντων ώστε να προσαρμοστούν σε μια κατάσταση όπου οι αποφάσεις θα λαμβάνονται όλο και περισσότερο από το λογισμικό σε ένα πλήρως ασφαλές πλαίσιο. |
| --- | --- |

4.16.

| 4.17. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητο τα κράτη μέλη να ακολουθήσουν τις στρατηγικές και τεχνικές συστάσεις της εργαλειοθήκης της ΕΕ, αποφεύγοντας την ανάπτυξη ειδικών εθνικών προσεγγίσεων, όπως πρόσθετες δοκιμές και πιστοποίηση που θα οδηγούσαν σε κατακερματισμό της αγοράς, καθυστερήσεις στην εφαρμογή των τεχνολογιών και ασυνέπειες μεταξύ των αγορών, με κίνδυνο να υπονομευθεί η αξιοπιστία στα συστήματα δοκιμών και πιστοποίησης. |
| --- | --- |

4.17.

| 4.18. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητη τη χρήση παγκόσμιων προτύπων, με αυξημένη υποστήριξη από την πλευρά της Ευρώπης, και κοινών και αναγνωρισμένων βέλτιστων πρακτικών για την αποτελεσματική διαχείριση των απειλών, τη δημιουργία οικονομιών κλίμακας, την αποφυγή του κατακερματισμού και τη διασφάλιση της διαλειτουργικότητας των ευρωπαϊκών συστημάτων. Οι συζητήσεις σχετικά με τα τεχνικά πρότυπα είναι αναγκαίος παράγων διευκρίνισης που θα επιτρέψει στις εταιρείες να ανταγωνιστούν εκ νέου και να ηγηθούν αυτών των βασικών δραστηριοτήτων διευκολύνοντας την εφαρμογή προηγμένων τεχνολογιών, όπως το 5G και η τεχνητή νοημοσύνη (AI), σε όλες τις αγορές. |
| --- | --- |

4.18.

| 4.19. | Πιο συγκεκριμένα, η ΕΟΚΕ κρίνει απαραίτητο να διασφαλιστεί ότι θα γίνεται αξιολόγηση του προφίλ κινδύνου των προμηθευτών και θα εφαρμόζονται οι δέοντες περιορισμοί σε προμηθευτές που θεωρούνται υψηλού κινδύνου, προχωρώντας και σε αποκλεισμούς όταν είναι απαραίτητοι, ώστε να μετριάζονται αποτελεσματικά οι κίνδυνοι για βασικά στοιχεία που ορίζονται ως ουσιώδη και ευαίσθητα στις συντονισμένες εκτιμήσεις κινδύνου της ΕΕ. |
| --- | --- |

4.19.

| 4.20. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί σημαντικό να αυξηθούν οι επενδύσεις των φορέων και των προμηθευτών σε νέα τεχνικά χαρακτηριστικά ασφάλειας, επενδύσεις που πρέπει να συνδεθούν με την ικανότητα της αγοράς να αναγνωρίζει και να ανταμείβει όλες αυτές τις πρωτοβουλίες που έχουν σκοπό την αύξηση της ασφάλειας και της ανθεκτικότητας των συστημάτων. Η μεγαλύτερη προβολή των επενδύσεων στον τομέα της ασφάλειας θα βοηθούσε να εισαχθούν στην αγορά νέες παράμετροι ανταμοιβής της αριστείας. |
| --- | --- |

4.20.

| 4.21. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει σθεναρά τις κοινές δράσεις για τη στήριξη της ανάπτυξης και εγκατάστασης δικτύων 5G: αξιολόγηση πιθανών αδυναμιών ή κενών της αγοράς σε ολόκληρη την αλυσίδα αξίας των δικτύων 5G, ώστε να τεκμηριώνονται στοχευμένες δράσεις στον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό ή σε πιθανό σχέδιο κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος για την κυβερνοασφάλεια των δικτύων 5G (ασφάλεια και προστασία). |
| --- | --- |

4.21.

| 4.22. | Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι, αν και οι ψηφιακές υποδομές αποδείχθηκαν ανθεκτικές και ισχυρές κατά τη διάρκεια της κρίσης της νόσου COVID 19, απαιτούνται περαιτέρω επενδύσεις σε υποδομές 5G προκειμένου να καλυφθεί το ψηφιακό χάσμα που υπάρχει ακόμα και μπορεί να περιορίσει την πρόσβαση των πολιτών στην ηλεκτρονική υγεία, την ηλεκτρονική μάθηση και την εξ αποστάσεως εργασία. |
| --- | --- |

4.22.

| 4.23. | Όσον αφορά την τεχνολογική διπλωματία, η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητο η ΕΕ να διασφαλίσει πιο ισορροπημένες και αμοιβαίες συνθήκες για το εμπόριο και τις επενδύσεις, ιδίως όσον αφορά την πρόσβαση των επιχειρήσεων στην αγορά, τις επιδοτήσεις, τις δημόσιες συμβάσεις, τη μεταφορά τεχνολογίας, τη βιομηχανική ιδιοκτησία και τα κοινωνικά και περιβαλλοντικά πρότυπα, ιδιαίτερα για «συστημικούς αντιπάλους που προωθούν εναλλακτικά μοντέλα διακυβέρνησης», με παράλληλη προώθηση του πλήρους ανταγωνισμού και της τεχνικής καινοτομίας στην αγορά. |
| --- | --- |

4.23.

| 4.24. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει σθεναρά την ανάγκη διατήρησης μιας διαφοροποιημένης και βιώσιμης αλυσίδας εφοδιασμού 5G, προκειμένου να αποφευχθεί η μακροπρόθεσμη εξάρτηση, θεσμοθετώντας τον πλουραλισμό των προμηθευτών σε ένα πλαίσιο υποκαταστασιμότητας και διαλειτουργικότητας. Τονίζει επίσης την ανάγκη να ενισχυθούν περαιτέρω, στο πλαίσιο του δημοσιονομικού πλαισίου για την περίοδο 2021-2027, τα προγράμματα και οι πρωτοβουλίες ανάπτυξης ικανοτήτων, καθώς και η ευρωπαϊκή τεχνολογική αυτοδυναμία στα δίκτυα 5G και τα μεταγενέστερα του 5G. |
| --- | --- |

4.24.

| 4.25. | Στο πλαίσιο του σχεδίου ανάκαμψης της Ευρώπης που εγκρίθηκε στις 27 Μαΐου 2020, ο Δείκτης ψηφιακής οικονομίας και κοινωνίας για το 2020 (DESI), θα τροφοδοτήσει με στοιχεία την ειδική ανά χώρα ανάλυση προς υποστήριξη των ψηφιακών συστάσεων του ευρωπαϊκού εξαμήνου. Αυτό θα βοηθήσει τα κράτη μέλη να στοχοθετήσουν και να ιεραρχήσουν τις μεταρρυθμιστικές και επενδυτικές τους ανάγκες, διευκολύνοντας έτσι την πρόσβαση στο μέσο ανάκαμψης και ανθεκτικότητας ύψους 560 δισεκατομμυρίων ευρώ. Το μέσο θα παράσχει στα κράτη μέλη τα κεφάλαια για να καταστήσουν τις οικονομίες τους πιο ανθεκτικές και να διασφαλίσουν ότι οι επενδύσεις και οι μεταρρυθμίσεις στηρίζουν την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση. Δεδομένου ότι η πανδημία είχε σημαντικό αντίκτυπο και στις πέντε διαστάσεις του DESI, τα συμπεράσματα του 2020 για το 5G πρέπει να εξεταστούν σε συνδυασμό με τα πολυάριθμα μέτρα που έλαβαν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη για τη διαχείριση της κρίσης και τη στήριξη της ανάκαμψης. |
| --- | --- |

4.25.

Βρυξέλλες, 16 Σεπτεμβρίου 2020.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Luca JAHIER

---

(1)  Άρθρο 168 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ «Η δράση της Ένωσης, η οποία συμπληρώνει τις εθνικές πολιτικές...»

1

(2)  COM(2016) 587.

2

(3)  COM(2016) 590.

3

(4)  COM(2016) 591.

4

(5)  COM(2016) 176.

5

(6)  COM(2016) 589.

6

(7)  COM(2016) 588.

7

(8)  EE C 125 της 21.4.2017, σ. 74.

8

(9)  Σύσταση (ΕΕ) 2019/534 της Επιτροπής, της 26ης Μαρτίου 2019, Κυβερνοασφάλεια δικτύων 5G (ΕΕ L 88 της 29.3.2019, σ. 42).

9

(10)  Οδηγία (EE) 2016/1148 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 6ης Ιουλίου 2016, σχετικά με μέτρα για υψηλό κοινό επίπεδο ασφάλειας συστημάτων δικτύου και πληροφοριών σε ολόκληρη την Ένωση (ΕΕ L 194 της 19.7.2016, σ. 1).

10

(11)  https://ec.europa.eu/digital-single-market/en/news/cybersecurity-5 g-networks-eu-toolbox-risk-mitigating-measures

11

(12)  https://ec.europa.eu/digital-single-market/en/news/secure-5 g-deployment-eu-implementing-eu-toolbox-communication-commission

12

(13)  Οι 5 κύριοι παγκόσμιοι προμηθευτές είναι επί του παρόντος οι εξής: Ericsson, Nokia, Huawei, ZTE, Samsung.

13

(14)  Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο — E-003040/2019 Απάντηση που δόθηκε από την Επίτροπο κ. Κυριακίδου εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (17.1.2020)

14

(15)  ΕΕ C 242 της 2.7.2015, σ. 31.

15

(16)  ΕΕ C 353 της 18.10.2019 σ. 79.

16

---

| 11.12.2020 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 429/290 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 429/290

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Ευρωπαϊκή στρατηγική για τα δεδομένα»

[COM(2020) 66 final]

(2020/C 429/38)

| Εισηγητής: | ο κ. Antonio GARCÍA DEL RIEGO |
| --- | --- |

Εισηγητής:

ο κ. Antonio GARCÍA DEL RIEGO

| Αίτηση γνωμοδότησης | Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 22.4.2020 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| Απόφαση του Προεδρείου | 18.2.2020 |
| Αρμόδιο τμήμα | Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές και κοινωνία των πληροφοριών |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 23.7.2020 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 18.9.2020 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 554 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 216/0/2 |

Αίτηση γνωμοδότησης

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 22.4.2020

Νομική βάση

Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Απόφαση του Προεδρείου

18.2.2020

Αρμόδιο τμήμα

Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές και κοινωνία των πληροφοριών

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

23.7.2020

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

18.9.2020

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

554

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

216/0/2

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρόταση της Επιτροπής σχετικά με μια στρατηγική για τα δεδομένα, με την οποία ορίζεται η διατομεακή ανταλλαγή δεδομένων ως προτεραιότητα και επιδιώκεται να βελτιωθεί η χρήση, η ανταλλαγή, η πρόσβαση και η διακυβέρνηση των δεδομένων με νομοθετικά και τομεακά μέτρα. Μια φιλόδοξη στρατηγική για τα δεδομένα μπορεί να ανταποκριθεί στην κρίσιμη ανάγκη ενίσχυσης των ικανοτήτων της ΕΕ στον τομέα των δεδομένων. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την πρόταση της Επιτροπής σχετικά με τον συνολικό σχεδιασμό της αρχιτεκτονικής της ΕΕ για τα δεδομένα· με την πρόταση επιδιώκεται, πρώτον, να παγιωθούν περαιτέρω τα δικαιώματα των ατόμων όσον αφορά τη χρήση των δεδομένων τους, την προστασία τους, τον έλεγχο επί των δεδομένων αυτών και την ευαισθητοποίηση των ίδιων των ενδιαφερομένων· επίσης, επιδιώκεται η ενδυνάμωση των ενδιαφερομένων μέσω «χώρων δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα» με σαφέστερες εγγυήσεις και ενίσχυση του δικαιώματος των ατόμων όσον αφορά τη φορητότητα των δεδομένων τους, βάσει του άρθρου 20 του γενικού κανονισμού για την προστασία δεδομένων (ΓΚΠΔ) (1). |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να αναπτύξει σαφέστερη στρατηγική για την προώθηση του πλαισίου της για τα δεδομένα. Η στρατηγική θα πρέπει να διαμορφωθεί κατά τρόπο ώστε να συνδυάζει υψηλά πρότυπα προστασίας δεδομένων, διατομεακή και υπεύθυνη κοινοχρησία δεδομένων, σαφή κριτήρια για τομεακή διακυβέρνηση και ποιότητα δεδομένων, και μεγαλύτερο έλεγχο των δεδομένων από τα άτομα. Η ΕΟΚΕ προτείνει επίσης να διασαφηνιστεί περισσότερο η χρηματοδοτική προσέγγιση της στρατηγικής, και συστήνει τρόπους για την κάλυψη του κενού δεξιοτήτων. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η ανάπτυξη, στην Ευρώπη, πλατφορμών που βασίζονται στα δεδομένα θα πρέπει να αντικατοπτρίζει τις ευρωπαϊκές αξίες, συμπεριλαμβανομένης της επικέντρωσης στα άτομα. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η τρέχουσα προσέγγιση με επίκεντρο τον καταναλωτή θα πρέπει να επεκταθεί ώστε να περιλαμβάνει την «άσκηση ελέγχου από τον άνθρωπο», η οποία ενσωματώνει μια δεοντολογική διάσταση όσον αφορά τη χρήση των δεδομένων. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Η ΕΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι, δύο χρόνια μετά την έναρξη ισχύος του, ο ΓΚΠΔ δεν εφαρμόζεται ορθά και οι διαφορές παραμένουν. Η Επιτροπή θα πρέπει να επιλύσει τα ζητήματα αυτά, μεταξύ άλλων με την παροχή κινήτρων στα κράτη μέλη, ώστε να εξασφαλιστεί ότι όλα τα άτομα σε ολόκληρη την ΕΕ μπορούν να επωφεληθούν πλήρως από τα δικαιώματά τους. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Η ΕΟΚΕ είναι της άποψης ότι η ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς αποτελεί βασική προτεραιότητα για τη λειτουργία των κοινών χώρων δεδομένων. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Λόγω του ευαίσθητου χαρακτήρα της κοινοχρησίας δεδομένων, η ΕΟΚΕ εμμένει στην ανάγκη, αφενός, να υπάρχουν εγγυήσεις όσον αφορά το απόρρητο των δεδομένων των ιδιωτών μέσω μηχανισμών συναίνεσης, ελέγχου, κυρώσεων και εποπτείας και, αφετέρου, να διασφαλίζεται η ανωνυμοποίηση των δεδομένων (και ότι τούτα δεν θα μπορούν να απο-ανωνυμοποιηθούν). |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Η ΕΟΚΕ συνιστά στην Επιτροπή να καθορίσει στη στρατηγική της την επιλογή που συστήνει για την έννοια της κυριότητας των δεδομένων. Οι εν εξελίξει νομικές συζητήσεις δημιουργούν επί του παρόντος αβεβαιότητα για τα άτομα, όσον αφορά τον εντοπισμό των απαιτήσεων που μπορούν να εγείρουν. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ ενός εντονότερου διαλόγου με την κοινωνία πολιτών, και υπενθυμίζει την ανάγκη σαφούς καθοδήγησης στις ΜΜΕ σχετικά με τους μηχανισμούς κοινοχρησίας δεδομένων, διότι και οι δύο πτυχές θα είναι καθοριστικής σημασίας για την ευρεία συμμετοχή στους χώρους δεδομένων. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει ότι μια ενιαία αγορά για τα δεδομένα θα πρέπει να διασφαλίζει ότι τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα δεν υπόκεινται στους ίδιους κανόνες που διέπουν τα αγαθά και τις υπηρεσίες, δηλαδή σταδιακά να μην φτάσουν να θεωρούνται δεδομένα μη προσωπικού χαρακτήρα (2). |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Η Επιτροπή θα πρέπει να διασφαλίσει ότι το νομικό πλαίσιο, αφενός, επιτρέπει την ισότιμη πρόσβαση σε δεδομένα μεταξύ όλων των εταιρειών, μεγάλων και μικρών και, αφετέρου, αντιμετωπίζει την ισχύ των δεσποζουσών πλατφορμών στην αγορά. Συνολικά, η Επιτροπή θα πρέπει να υποβάλει μια πολύ σαφέστερη και συγκεκριμένη πρόταση σχετικά με τους ελέγχους και τη διακυβέρνηση των χώρων δεδομένων, συμπεριλαμβανομένου του τρόπου με τον οποίο τα ενδιαφερόμενα μέρη θα ανταλλάσσουν δεδομένα. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι είναι σημαντικό να αντιμετωπιστεί ο αντίκτυπος στα άτομα των εξατομικευμένων προϊόντων (π.χ. διακρίσεις) και η ανταλλαγή δεδομένων σχετικά με επιχειρήσεις. Το πλαίσιο θα πρέπει να ορίζει υψηλές προδιαγραφές όσον αφορά τόσο την ασφάλεια όσο και τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας. Τα «συναγόμενα δεδομένα» θα πρέπει να προστατεύονται και να μην υπόκεινται σε υποχρεωτική πρόσβαση και διαβίβαση. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Η ΕΟΚΕ επιμένει στην επείγουσα ανάγκη να βελτιωθούν οι ψηφιακές δεξιότητες και ο ψηφιακός γραμματισμός μέσω εκπαίδευσης και κατάρτισης, μεταξύ άλλων, με την αξιοποίηση του πλαισίου ψηφιακών ικανοτήτων και με την ενθάρρυνση των κρατών μελών να βελτιώσουν τη δια βίου εκπαίδευση για τις δεξιότητες που θα έχουν τη μεγαλύτερη ζήτηση, σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης (3). Με τον τρόπο αυτό, θα διασφαλιστεί ότι τα άτομα θα αναδειχθούν σε παράγοντες εξοικειωμένους με τα δεδομένα, θα αποκτήσουν μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση και έλεγχο των δεδομένων τους, των εφαρμογών μαζικών δεδομένων και της διακυβέρνησης δεδομένων, και θα κατανοήσουν το ψηφιακό περιβάλλον τους και τους κινδύνους που ενέχει (π.χ. εξατομίκευση) (4). |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να αποσαφηνίσει και να ενισχύσει τον ρόλο που διαδραματίζουν οι αρμόδιες αρχές, οι οργανώσεις καταναλωτών και οι ανεξάρτητοι φορείς όσον αφορά τη διακυβέρνηση τομεακών πρωτοβουλιών, τη συμμόρφωση των επιχειρήσεων καθώς και την καθοδήγηση, την παροχή συμβουλών και την κατάρτιση. |
| --- | --- |

1.14.

2.   Γενικές παρατηρήσεις: Η κατάλληλη στρατηγική για τα δεδομένα

| 2.1. | Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την έμφαση που δίνει η Επιτροπή στα δεδομένα, τα οποία έχουν καίρια σημασία τόσο για τις ζωές των ανθρώπων όσο και για την επιχειρηματική δραστηριότητα. Η ψηφιοποίηση και οι τεχνολογικές βελτιώσεις έχουν αυξήσει το εύρος και τη συχνότητα των παραγόμενων δεδομένων και έχουν διευκολύνει την αποθήκευση, την επεξεργασία, την ανάλυση και τη μεταφορά δεδομένων. Οι υπηρεσίες που βασίζονται στα δεδομένα ενισχύουν την ευκολία του πελάτη, ανταποκρίνονται στις προσδοκίες του και βελτιώνουν τις υφιστάμενες βιομηχανικές διαδικασίες. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι η καινοτομία που βασίζεται σε δεδομένα αποτελεί μοχλό καθοριστικής σημασίας για την ευρωπαϊκή οικονομική ανάπτυξη και ανταγωνιστικότητα και ότι ο ρόλος της περιορίζεται από την έλλειψη διαθεσιμότητας βιομηχανικών δεδομένων και δεδομένων σε επίπεδο χρήστη για την ΕΕ. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την πρόταση της Επιτροπής για την αντιμετώπιση αυτού του προβλήματος και για τη βελτίωση της διατομεακής χρήσης δεδομένων, της κοινοχρησίας και της πρόσβασης μέσω κοινών χώρων δεδομένων, με αυστηρή συμμόρφωση με τα πρότυπα του ΓΚΠΔ και με βάση ένα κοινό σύνολο τεχνικών και νομικών κανόνων και προδιαγραφών καθώς και με συμπληρωματικά μέτρα. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η στρατηγική για τα δεδομένα θα είναι καθοριστικής σημασίας για τη στήριξη της τεχνολογικής αυτοδυναμίας της ΕΕ, η οποία να εγγυάται την ασφαλή κοινοχρησία και πρόσβαση σε δεδομένα, να ενισχύει τον έλεγχο των Ευρωπαίων επί των δεδομένων τους και να ελευθερώνει τα οφέλη για τα άτομα και τις επιχειρήσεις. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι μια προσέγγιση κατά τομέα όσον αφορά την πρόσβαση σε δεδομένα είναι η πλέον κατάλληλη για την επίτευξη συγκεκριμένων λύσεων προσαρμοσμένων στις ιδιαιτερότητες κάθε τομέα και στις αδυναμίες της αγοράς ενώ, παράλληλα, θα παρέχονται οι ισχυρότερες διασφαλίσεις ως προς την προστασία των καταναλωτών (5). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Η ΕΟΚΕ συμμερίζεται τις ανησυχίες της Επιτροπής ότι η ικανότητα της ΕΕ να μοχλεύει και να ανταλλάσσει δεδομένα περιορίζεται από τα σημαντικά ζητήματα διαλειτουργικότητας των συστημάτων πληροφοριών. Η κρίση της νόσου COVID-19 κατέδειξε την ανάγκη και τη χρησιμότητα ενός πλήρους οικοσυστήματος δεδομένων –καθώς τα δεδομένα δεν περιορίζονται στα όρια συγκεκριμένων τομέων–, συμπεριλαμβανομένης της ανάπτυξης λύσεων για την ασφάλεια των ατόμων (π.χ. δεδομένα γεωγραφικού εντοπισμού θέσης και δεδομένα υγείας) και για την αποφυγή της δημιουργίας στεγανών. Στην υγειονομική περίθαλψη, οι ερευνητές θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν δεδομένα που έχουν σημασία για τη δημόσια υγεία και τα οποία συλλέγονται από διάφορους τομείς για να επιταχύνουν την ανάπτυξη φαρμάκων και να κατανοήσουν καλύτερα τις ασθένειες. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι η καινοτομία που βασίζεται στα δεδομένα περιορίζεται από το χάσμα δεξιοτήτων, τις ελλείψεις στην ΕΕ εργατικού δυναμικού με γραμματισμό στα δεδομένα και τον χαμηλό ψηφιακό γραμματισμό. Η ΕΟΚΕ επικροτεί τον στόχο της στρατηγικής όσον αφορά τη δημιουργία «κοινού ευρωπαϊκού χώρου δεδομένων δεξιοτήτων» και την επικείμενη επικαιροποίηση του σχεδίου δράσης της Επιτροπής για την ψηφιακή εκπαίδευση. |
| --- | --- |

2.6.

3.   Προώθηση του πλαισίου της ΕΕ για τα δεδομένα: Γενικές παρατηρήσεις

Όσον αφορά την περαιτέρω ανάπτυξη του πλαισίου της ΕΕ για τα δεδομένα, η ΕΟΚΕ επισημαίνει το βασικό ζήτημα της δεοντολογίας. Η μελέτη για τη Δεοντολογία των μαζικών δεδομένων (6), η οποία εκπονήθηκε για λογαριασμό της ΕΟΚΕ το 2016, εξετάζει το ζήτημα αυτό, και λαμβάνει υπόψη την ανάγκη του ατόμου για ιδιωτική ζωή και αυτοδιάθεση, από διάφορες οπτικές γωνίες: ευαισθητοποίηση, έλεγχος, εμπιστοσύνη, κυριότητα, επιτήρηση και ασφάλεια, ψηφιακή ταυτότητα, εξατομικευμένη πραγματικότητα, απο-ανωνυμοποίηση, ψηφιακό χάσμα και ιδιωτικότητα. Η ΕΟΚΕ συνιστά να εξεταστούν οι πτυχές αυτές ως κατευθυντήριες αρχές για όλες τις πολιτικές.

3.1.   Πρότυπα προστασίας δεδομένων

| 3.1.1. | Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να τονίσει ότι τα δεδομένα θα πρέπει να παραμένουν υπό τον έλεγχο των ατόμων, καθώς η συλλογή και η κοινοχρησία δεδομένων έχουν επιπτώσεις στην ιδιωτικότητα και την ισότητα. Η διατομεακή χρήση επιτρέπει στις επιχειρήσεις να τροφοδοτούν και να βελτιώνουν τις υφιστάμενες διαδικασίες τους, να παρέχουν γνώσεις με αποτελεσματικότερο τρόπο και να προσφέρουν νέα και εξατομικευμένα προϊόντα, υπηρεσίες και εμπειρίες. Συγκεκριμένα, τα δεδομένα σε επίπεδο χρήστη παρέχουν πληροφορίες για εγγενή χαρακτηριστικά, ανάγκες και συμπεριφορές που δεν είναι δυνατόν να ληφθούν από ανωνυμοποιημένα δεδομένα, ενώ έχουν θετικά δευτερογενή αποτελέσματα σε τομείς πέραν αυτού στον οποίο δημιουργήθηκαν αρχικά. Στον χρηματοοικονομικό τομέα, για παράδειγμα, η διατομεακή κοινοχρησία δεδομένων θα μπορούσε να βελτιώσει την ανάλυση κινδύνου και την πρόβλεψη ταμειακών ροών, να συμβάλει στον εντοπισμό περιπτώσεων απάτης, καθώς και να ενισχύσει την ικανότητα των ατόμων να διαχειρίζονται την υπερχρέωση, να προωθήσει τη χρηματοοικονομική ένταξη και τη χρηματοοικονομική εκπαίδευση. Ωστόσο, η εξατομίκευση μπορεί να δημιουργήσει κινδύνους για τους ευάλωτους καταναλωτές, όπως διακρίσεις, κατάχρηση και χειραγώγηση. |
| --- | --- |

3.1.1.

| 3.1.2. | Η Επιτροπή θα πρέπει να αντιμετωπίσει την ανεπαρκή και κατακερματισμένη εφαρμογή του ΓΚΠΔ, την αποκλίνουσα νομική ερμηνεία, και την έλλειψη πόρων για τις αρχές προστασίας δεδομένων (ΑΠΔ). Ο γενικός κανονισμός για την προστασία των δεδομένων (ΓΚΠΔ), ο οποίος καταρτίσθηκε το 2012, ψηφίστηκε το 2016 και τέθηκε σε ισχύ το 2018, δεν ανταποκρίνεται στο προτεινόμενο πλαίσιο. Η ΕΟΚΕ συνιστά στην Επιτροπή να επικαιροποιήσει κατάλληλα τον ΓΚΠΔ και να διενεργήσει εκτιμήσεις επιπτώσεων, καθώς πρέπει να λειτουργεί σε στενή σύνδεση με τη νέα προσέγγιση των κοινών χώρων δεδομένων. Η ΕΟΚΕ καλεί, επίσης, την Επιτροπή να εξετάσει τους περιορισμούς των δικαιωμάτων φορητότητας δεδομένων στον ΓΚΠΔ. Οι περιορισμοί αυτοί διαμορφώθηκαν όταν η αλλαγή υπηρεσιών συνέβαινε μόνο μία φορά, ενώ σήμερα τα δεδομένα επαναχρησιμοποιούνται πολλές φορές και είναι χρήσιμα σε πραγματικό χρόνο. |
| --- | --- |

3.1.2.

| 3.1.3. | Παρόλο που η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι τα εργαλεία που προτείνονται θα μπορούσαν να βοηθήσουν τα άτομα να αποφασίζουν «τον τρόπο χρήσης των δεδομένων τους» (7), προκειμένου να μειωθεί η νομική αβεβαιότητα, η Επιτροπή θα πρέπει να καθορίσει στη στρατηγική ποια επιλογή συστήνει όσον αφορά την έννοια της κυριότητας των δεδομένων, να διευκρινίσει γενικά ποιος είναι ο ιδιοκτήτης των δεδομένων και, για παράδειγμα, τι είναι και τι συμβαίνει σε αυτά τα δεδομένα σε περιπτώσεις που τούτα δημιουργούνται από οικιακές συσκευές του Διαδικτύου των Πραγμάτων. |
| --- | --- |

3.1.3.

| 3.1.3.1 | Υπάρχει διαφορά, και πρέπει να καταστεί σαφής, μεταξύ των δικαιωμάτων των ατόμων και της ιδιοκτησίας των δεδομένων. |
| --- | --- |

3.1.3.1

| 3.1.4. | Δεδομένου ότι η παροχή δεδομένων με αντάλλαγμα δωρεάν υπηρεσίες ισοδυναμεί με μορφή πληρωμής, η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να αναφέρει σε ποιο κείμενο ή σε ποια κριτήρια αναφέρεται όταν επικαλείται το «δημόσιο συμφέρον», και να αναφέρει ποιος είναι ο σκοπός της στον τομέα αυτό. Η ΕΟΚΕ συνιστά επίσης στην Επιτροπή να παράσχει έναν ορισμό της δωρεάς δεδομένων χωρίς άμεση ανταμοιβή (ή «αλτρουϊσμός δεδομένων»), και να λάβει τα κατάλληλα μέτρα ώστε τα κέντρα συλλογής δεδομένων να τηρούν τις υποχρεώσεις τους. |
| --- | --- |

3.1.4.

3.2.   Υπεύθυνο πλαίσιο κοινοχρησίας δεδομένων

| 3.2.1. | Η Επιτροπή θα πρέπει να διευκρινίσει τον τρόπο με τον οποίο προτίθεται να παράσχει καθοδήγηση στα άτομα, ώστε να κατανοήσουν πώς λειτουργούν οι «χώροι δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα». Χωρίς αυτή την ευαισθητοποίηση, το δικαίωμα των ατόμων να έχουν πρόσβαση σε αυτούς τους χώρους δεν θα έχει νόημα, και η εφαρμογή της πρότασης θα στερείται αποτελεσματικότητας και θα υπονομεύει τους στόχους της στρατηγικής. |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.2.2. | Η ΕΕ αναγνώρισε την ανάγκη για ένα δικαίωμα κοινοχρησίας και καθιέρωσε πρακτικούς μηχανισμούς στο πλαίσιο ειδικών τομεακών πρωτοβουλιών, όπως για τους παρόχους υπηρεσιών επεξεργασίας δεδομένων (FFDR (8)) και για τα δεδομένα που τηρούνται σε λογαριασμούς πληρωμών (PSD2 (9)). Ωστόσο, εκτός από λίγες συγκεκριμένες περιπτώσεις, τα άτομα (χρήστες δεδομένων, καταναλωτές και πολίτες) δεν διαθέτουν τις δεξιότητες, τον γραμματισμό και τα εργαλεία για να διεκδικούν πρόσβαση ή να ανταλλάσσουν εύκολα και αποτελεσματικά τα οικεία δεδομένα προσωπικού και μη προσωπικού χαρακτήρα. |
| --- | --- |

3.2.2.

| 3.2.3. | Με σκοπό να ενισχυθεί η φορητότητα με «αυστηρότερες απαιτήσεις για τις διεπαφές όσον αφορά την πρόσβαση σε πραγματικό χρόνο», να παρέχονται εγγυήσεις για τους χώρους προσωπικών δεδομένων και να διασφαλίζεται ότι οι πάροχοι ενεργούν ως «ουδέτεροι μεσάζοντες» (10), η ΕΟΚΕ παραπέμπει την Επιτροπή στη χρήση περιπτώσεων που αφορούν ασφαλείς μηχανισμούς κοινοχρησίας, όπως συστήματα ψηφιακής προσωπικής ταυτοποίησης που θα μπορούσαν να εφαρμοστούν από ιδιωτικούς και δημόσιους οργανισμούς και να επεκταθούν με σκοπό την ταχεία διατομεακή κοινοχρησία δεδομένων. Οι εφαρμογές ηλεκτρονικής ταυτοποίησης στον χρηματοοικονομικό τομέα, όπως η εφαρμογή Itsme (μια ταυτότητα κινητού δικτύου για ψηφιακές συναλλαγές), συνιστούν περιπτώσεις επιτυχούς, αμοιβαία επωφελούς χρήσης, π.χ. μεταξύ τραπεζών και φορέων εκμετάλλευσης κινητής τηλεφωνίας. Δημιουργούν σημαντική αξία για τις επιχειρήσεις (εξοικονόμηση κόστους, αυξημένες πωλήσεις, μείωση των περιπτώσεων απάτης και κλοπής ταυτότητας), προσφέρουν περισσότερες επιλογές, διαφυλάσσουν το απόρρητο των χρηστών, βελτιώνουν την εμπιστοσύνη των καταναλωτών, παρέχουν στους ιδιώτες ισχυρά μέτρα ελέγχου ταυτότητας και εργαλεία για τη διαχείριση των δικαιωμάτων τους και την άσκηση ελέγχου και διευκολύνουν τις ασφαλείς, εύχρηστες, αποδοτικές από άποψη χρόνου ψηφιακές διαδικασίες όπως η ένταξη στο πελατολόγιο. |
| --- | --- |

3.2.3.

| 3.2.4. | Η ΕΟΚΕ παραπέμπει την Επιτροπή στην πείρα που έχει αποκομιστεί από την δεύτερη οδηγία για τις υπηρεσίες πληρωμών (PSD2) (η οποία παρέχει τη δυνατότητα σε τρίτους παρόχους να χρησιμοποιούν τα δεδομένα πελατών των τραπεζών, με τη συγκατάθεση των πελατών, για σκοπούς καινοτομίας) και από άλλες περιπτώσεις χρήσης (όπως η χρήση δεδομένων γεωγραφικού εντοπισμού θέσης και δεδομένων συναλλαγών) που μπορούν να αποτελέσουν έμπνευση για το ευρύτερο πλαίσιο κοινοχρησίας δεδομένων. Οι αρχές αυτές θα πρέπει να ισχύσουν ισότιμα σε όλους τους τομείς και σε παρόμοιο χρονικό πλαίσιο προκειμένου να διασφαλιστούν ίσοι όροι ανταγωνισμού μεταξύ των διαφόρων συμμετεχόντων στην αγορά. |
| --- | --- |

3.2.4.

| 3.2.5. | Η ΕΕ θα πρέπει να βασιστεί στον ΓΚΠΔ για να διευκολύνει τη διατομεακή κοινοχρησία δεδομένων χρήστη και να επαναλάβει τέτοιου είδους υφιστάμενες πρωτοβουλίες σε διαφορετικούς τομείς προκειμένου να διευκολύνει την ασφαλή κοινοχρησία δεδομένων, να παράσχει οφέλη στους ιδιώτες και αξία στις επιχειρήσεις. Με τον τρόπο αυτό, θα εξασφαλίζεται στους τελικούς χρήστες το δικαίωμα να ζητούν την απευθείας μεταφορά των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, τα οποία παρέχουν (με εισαγωγή στοιχείων π.χ. όνομα, διεύθυνση) ή τα οποία προκύπτουν από παρατήρηση (π.χ. γεωγραφικός εντοπισμός θέσης), από έναν κάτοχο δεδομένων σε έναν άλλο, με τυποποιημένο τρόπο χρησιμοποιώντας API πραγματικού χρόνου (11). Για παράδειγμα, ένα άτομο θα μπορούσε να ζητήσει από το Spotify να παράσχει στον Deezer πρόσβαση στους μουσικούς καταλόγους που έχει χρησιμοποιήσει. Με τον τρόπο αυτό, θα παρέχεται ασφάλεια για τη διαφύλαξη των αρχών ιδιωτικότητας του ΓΚΠΔ, θα επιτρέπεται στους χρήστες να διατηρούν τον πλήρη έλεγχο της διαδικασίας και να αξιοποιούν την αξία των δεδομένων τους και θα καθίσταται το δικαίωμα φορητότητας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα πραγματικά αποτελεσματικό, δυναμικό, έγκαιρο και διαφανές, επεκτείνοντας ταυτόχρονα την εφαρμογή των ίδιων αρχών σε ορισμένα δεδομένα μη προσωπικού χαρακτήρα. |
| --- | --- |

3.2.5.

| 3.2.6. | Τόσο οι επιχειρήσεις όσο και οι χρήστες θα πρέπει να μπορούν να ανταλλάσσουν με ασφάλεια τα δεδομένα τους ανεξάρτητα από το ποιος τα έχει συλλέξει, να επιλέγουν και να διαχειρίζονται με ποιον ανταλλάσσουν τα δεδομένα και με ποιον τρόπο χρησιμοποιούνται τα δεδομένα αυτά. |
| --- | --- |

3.2.6.

| 3.2.7. | Το επίπεδο ποιότητας του συστήματος και της λειτουργίας των κοινών χώρων δεδομένων θα πρέπει να είναι εφάμιλλο με αυτό ενός δημόσιου μητρώου. Οι πάροχοι δεδομένων θα πρέπει να διασφαλίζουν την αδιάλειπτη ποιότητα των ίδιων των δεδομένων, καθώς και τη συνεχή λειτουργία αυτής της υποδομής. Αυτοί οι «επιμελητές δεδομένων» δεν θα πρέπει να δημιουργούν προβλήματα στην κοινοχρησία δεδομένων, αλλά να την ενισχύουν. Το στοιχείο αυτό έχει καίρια σημασία για την ισχυρή και απρόσκοπτη διαχείριση δεδομένων και τη διαθεσιμότητα δεδομένων υψηλής ποιότητας. Η ΕΟΚΕ διαπιστώνει ότι στη στρατηγική δεν δίνεται επαρκής έμφαση στο θέμα της ποιότητας των δεδομένων το οποίο χρήζει αποσαφήνισης. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ συνιστά τη θέσπιση ελάχιστων ορίων υποχρεώσεων για τη διασφάλιση της ποιότητας των δεδομένων και των ατομικών δικαιωμάτων για όλες τις επιχειρήσεις, ανεξάρτητα από το μέγεθός τους. Εφόσον η ποιότητα των δεδομένων μπορεί να έχει υψηλό κόστος και όλοι οι ενδιαφερόμενοι δεν μπορούν να έχουν πρόσβαση στις απαιτούμενες τεχνολογίες, τα εν λόγω κατώτατα όρια θα πρέπει να είναι ρεαλιστικά για όλες τις επιχειρήσεις, ιδίως τις ΜΜΕ διότι τούτες ενδέχεται να αντιμετωπίζουν δυσκολίες όσον αφορά τη συμμόρφωση με τα κριτήρια αυτά λόγω περιορισμένων πόρων και θα πρέπει να υποστηρίζονται, ώστε να μην υπόκεινται σε υπερβολικό κόστος (12). |
| --- | --- |

3.2.7.

| 3.2.8. | Οι πλατφόρμες που βασίζονται σε δεδομένα αποτελούν τις επιχειρήσεις με τη μεγαλύτερη αξία, λόγω της στρατηγικής τους σημασίας στο εσωτερικό των ψηφιακών αγορών και του ολιγοπωλιακού ελέγχου που ασκούν σε συγκεκριμένα σύνολα δεδομένων. Ωστόσο, η περιορισμένη διαθεσιμότητα δεδομένων στις επιχειρήσεις της ΕΕ περιορίζει τον βαθμό στον οποίο αυτές μπορούν να αξιοποιούν τα δεδομένα για την ενίσχυση της καινοτομίας. Η επικέντρωση στην αρχή «ο νικητής τα παίρνει όλα», η οποία χαρακτηρίζει τις ψηφιακές αγορές, σημαίνει ότι λίγες μεγάλες επιχειρήσεις βρίσκονται στο σταυροδρόμι διαδικτυακών ροών δεδομένων με αποτέλεσμα να αποκτούν πληροφορίες μη διαθέσιμες σε άλλους παρόχους. Ακόμη και όταν οι πόροι δεδομένων διανέμονται ευρύτερα, σπανίως διατίθενται πέρα από τα όρια του κλάδου, και έτσι μειώνονται οι ευκαιρίες καινοτομίας για διατομεακή καινοτομία από τη βιομηχανία και άλλους φορείς. Δεδομένου ότι καμία πλατφόρμα δεν είναι υποχρεωμένη να δημιουργήσει δεξαμενή διασύνδεσης δεδομένων, οι τελικοί χρήστες δεν μπορούν να συνδυάζουν και να συγκεντρώνουν τα δεδομένα που δημιουργούν σε όλους τους κλάδους. Η ΕΟΚΕ παροτρύνει την Επιτροπή να εξετάσει πιθανούς τρόπους βελτίωσης του ελέγχου των δεδομένων από τους επιχειρηματικούς χρήστες και τα άτομα, εξετάζοντας κατά προτεραιότητα τις συστημικές πλατφόρμες (Big Tech). Η ΕΟΚΕ προτείνει επίσης τη δημιουργία πλατφόρμας υποστηριζόμενης από την ΕΕ στην οποία θα συγκεντρώνονται και θα συνδυάζονται όλα τα δημόσια δεδομένα της ΕΕ που διατίθενται στην αγορά και αφορούν τις επιχειρήσεις που ζητούν την υπηρεσία. |
| --- | --- |

3.2.8.

3.3.   Διακυβέρνηση των χώρων δεδομένων

| 3.3.1. | Η ΕΟΚΕ προτείνει τα ακόλουθα κριτήρια για τη διακυβέρνηση των χώρων τομεακών δεδομένων. Πρώτον, η παρέμβαση με τη μορφή πρόσβασης σε δεδομένα θα πρέπει να αποσκοπεί στην αντιμετώπιση των αδυναμιών της αγοράς που οδηγούν σε υψηλότερες τιμές καταναλωτή, λιγότερες επιλογές καταναλωτή και λιγότερη καινοτομία. Δεύτερον, η πρόσβαση στα δεδομένα πρέπει να προάγει την ανάπτυξη καινοτομίας με επίκεντρο τον καταναλωτή. Τρίτον, οι φορείς που χειρίζονται δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα πρέπει να τηρούν υψηλά πρότυπα ασφάλειας και προστασίας των δεδομένων. Τέταρτον, θα πρέπει να προσφέρονται στα άτομα τεχνικές λύσεις για τον έλεγχο και τη διαχείριση των ροών προσωπικών πληροφοριών. Πέμπτον, τα άτομα θα πρέπει να διαθέτουν δυνατότητα προβολής αντίρρησης στην κοινοχρησία των οικείων δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, καθώς και πρόσβαση σε μέσα προσφυγής σε περίπτωση μη τήρησης των αρχών (η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την αρχή της «άσκησης ελέγχου από τον άνθρωπο»). |
| --- | --- |

3.3.1.

| 3.3.2. | Δεν θα πρέπει να είναι ανοιχτά ή να δημοσιοποιούνται όλα τα δεδομένα. Θα πρέπει να εφαρμόζονται διαφορετικοί κανόνες για τα δεδομένα B2B, B2C, B2G ή Me2B. Τα δεδομένα που συνάγονται θα πρέπει να προστατεύονται και δεν θα πρέπει να ζητείται η πρόσβαση σε αυτά και η διαβίβασή τους. |
| --- | --- |

3.3.2.

| 3.3.3. | Η κοινοχρησία δεδομένων μεταξύ χώρων δεδομένων θα περιλαμβάνει μεικτά σύνολα δεδομένων (δεδομένα προσωπικού και μη προσωπικού χαρακτήρα) π.χ. σε χώρους που αφορούν την υγειονομική περίθαλψη και τα χρηματοοικονομικά. Για τη συλλογή και χρήση ευαίσθητων και προσωπικών δεδομένων για σκοπούς επιτήρησης ή εντοπισμού θέσης θα πρέπει να απαιτείται η ατομική συγκατάθεση. Οι διασφαλίσεις θα πρέπει να εξασφαλίζουν ότι ο συνδυασμός επιμέρους δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα (π.χ. πληροφορίες σχετικά με την υγεία και τα χρηματοοικονομικά) δεν συνεπάγεται αποκλεισμούς, κατάχρηση ή διακρίσεις, για παράδειγμα όσον αφορά την πρόσβαση ατόμων στην εργασία. |
| --- | --- |

3.3.3.

| 3.3.4. | Τα ενδιαφερόμενα μέρη (εταιρείες και άτομα) δεν έχουν πρόσβαση, ούτε γνώση των μηχανισμών ταυτοποίησης, επαλήθευσης ταυτότητας και έγκρισης που επιτρέπουν τη μεταφορά δεδομένων με τρόπο που προστατεύεται η ιδιωτικότητα, ιδίως στην υγειονομική περίθαλψη, η οποία εμποδίζει την κοινοχρησία δεδομένων. Η ΕΟΚΕ συνιστά τη χρήση και την εφαρμογή ενός κοινού συνόλου δεδομένων υγειονομικής περίθαλψης παρόμοιου με τον ενιαίο ηλεκτρονικό μορφότυπο αναφοράς. |
| --- | --- |

3.3.4.

| 3.3.5. | Θα πρέπει να ισχύουν προϋποθέσεις για την πρόσβαση τρίτων σε δεδομένα για σκοπούς Ε&Α. Για παράδειγμα, εάν ερευνητές του τομέα της υγειονομικής περίθαλψης και δημοτικές υπηρεσίες χρησιμοποιούν δωρεάν δεδομένα, αυτό θα πρέπει να διέπεται από τον ΓΚΠΔ. |
| --- | --- |

3.3.5.

| 3.3.6. | Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι όλες οι εταιρείες δεν είναι ψηφιοποιημένες (δηλαδή, στις παραδοσιακές βιομηχανίες και σε πολλές από τις ευρωπαϊκές ΜΜΕ), και δεν επωφελούνται όλες οι εταιρείες από την αξία των δεδομένων, πράγμα που σημαίνει ότι οι ίσοι όροι ανταγωνισμού επηρεάζονται στην ενιαία αγορά. Η εθελοντική κοινοχρησία δεδομένων αποτελεί ένα καλό αλλά ανεπαρκές εργαλείο για τη διασφάλιση της ισότιμης πρόσβασης στα δεδομένα. Η Επιτροπή θα πρέπει να αντιμετωπίσει αυτή την έλλειψη ισορροπίας μεταξύ των ψηφιοποιημένων και των μη ψηφιοποιημένων εταιρειών, καθώς και μεταξύ των μεγάλων και των μικρών επιχειρήσεων. Η στρατηγική της ΕΕ για τις ΜΜΕ και η βιομηχανική στρατηγική αποτελούν καλή αφετηρία. |
| --- | --- |

3.3.6.

| 3.3.7. | Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι, παρά την πρόοδο της ΕΕ προς τη σύγκλιση, η ενιαία ψηφιακή αγορά της απέχει ακόμη από την ομοιομορφία, και οι κανόνες της παραμένουν κατακερματισμένοι. Το στοιχείο αυτό καθιστά δύσκολο και αναποτελεσματικό για τις επιχειρήσεις να ανελιχθούν και να ανταγωνιστούν τους ομολόγους τους από τις ΗΠΑ και την Κίνα, οι οποίοι υπόκεινται σε ενιαίο ρυθμιστικό πλαίσιο και εξαγοράζουν τους ανταγωνιστές τους στην ΕΕ, όπως συνέβη με τις εταιρείες Skype και Booking.com. Οι ιδρυτές των νεοφυών επιχειρήσεων της ΕΕ μετεγκαθίστανται τελικά στις ΗΠΑ ή σε πιο φιλικές προς τις επιχειρήσεις αγορές ώστε να επωφεληθούν από μεγαλύτερες ενιαίες αγορές και μεγαλύτερο επιχειρηματικό κεφάλαιο. Για να είναι αποτελεσματική, μια κοινή υποδομή για την υποστήριξη των χώρων δεδομένων θα πρέπει επίσης να αντικατοπτρίζει τα πολύγλωσσα χαρακτηριστικά της ενιαίας αγοράς (13). |
| --- | --- |

3.3.7.

3.4.   Χρηματοδότηση

| 3.4.1. | Η στρατηγική περιλαμβάνει κονδύλια ύψους 4-6 δισ. ευρώ, ενώ τα κράτη μέλη της ΕΕ και η βιομηχανία αναμένεται να επενδύσουν από κοινού. Η Επιτροπή θα πρέπει να διευκρινίσει τον τρόπο με τον οποίο σκοπεύει να κινητοποιήσει τη χρηματοδότηση και να θεσπίσει σαφή κριτήρια για να εγγυηθεί και να αξιολογήσει τη δίκαιη κατανομή. |
| --- | --- |

3.4.1.

| 3.4.2. | Για να εξασφαλιστούν επαρκείς ιδιωτικές επενδύσεις καθώς και η συνέχεια των υφιστάμενων υπηρεσιών που παρέχονται σε πολλές επιχειρήσεις της ΕΕ, η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητο να διατηρηθεί η συμμετοχή ξένων παρόχων στο έργο (σύμφωνα με τους κανόνες της ΕΕ). Καίρια σημασία έχει επίσης η δημόσια χρηματοδότηση, π.χ. μέσω του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» και Ψηφιακή Ευρώπη. Όμως, ο προϋπολογισμός της ΕΕ θα υπόκειται σε εξέταση δημοσιονομικής προτεραιότητας ως προς την ανάκαμψη, ενώ έχει μειωθεί σε σύγκριση με την πρώτη πρόταση της Επιτροπής που υποβλήθηκε τον Μάιο. Συγκεκριμένα, ενώ η συνολική χρηματοδότηση για τις βασικές στρατηγικές ψηφιακές ικανότητες της Ευρώπης έχει αυξηθεί σε σύγκριση με το προηγούμενο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο, ο προϋπολογισμός του προγράμματος «Ψηφιακή Ευρώπη» μειώθηκε από 8,2 δισ. ευρώ σε 6,76 δισ. ευρώ. |
| --- | --- |

3.4.2.

3.5.   Κάλυψη του κενού δεξιοτήτων

| 3.5.1. | Η οικονομική κρίση μπορεί να οδηγήσει σε μεταβολές στην ιεράρχηση των θέσεων εργασίας που θεωρούνται χρήσιμες για την κοινότητα, αλλά πιθανότατα δεν θα μειώσει την ανάγκη για τεχνικές δεξιότητες. Ο αυτοματισμός μπορεί να οδηγήσει σε επαναπροσδιορισμούς θέσεων εργασίας και καθηκόντων (που απαιτούν περισσότερες μη τεχνικές δεξιότητες), καθώς και σε μαζική ανακατάταξη επαγγελμάτων και όχι σε μαζική ανεργία (14). |
| --- | --- |

3.5.1.

| 3.5.2. | Όσον αφορά τις θέσεις εργασίας στον τομέα των μαζικών δεδομένων, οι ακόλουθες δεξιότητες φαίνεται να είναι σε μεγαλύτερη ζήτηση (15): αναλυτικές δεξιότητες, οπτικοποίηση δεδομένων, εξοικείωση με το επιχειρηματικό πεδίο και τα εργαλεία μαζικών δεδομένων, προγραμματισμός, επίλυση προβλημάτων, Δομημένη Γλώσσα Αναζητήσεων (SQL), εξόρυξη δεδομένων, εξοικείωση με τις τεχνολογίες, δημόσια νέφη και υβριδικά υπολογιστικά νέφη και πρακτική εμπειρία. Ορισμένες από αυτές μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο διδασκαλίας στα σχολεία, ορισμένες πρέπει να αποκτηθούν και να αναπτυχθούν σε όλη τη διάρκεια της ζωής, σε μια προσέγγιση «δια βίου μάθησης και μάθησης που καλύπτει όλες τις πλευρές της ζωής», μέσω συνεχούς, μη τυπικής και άτυπης μάθησης (16). |
| --- | --- |

3.5.2.

| 3.5.3. | Για να αξιοποιηθεί αυτή η ευκαιρία, καθώς η εκπαίδευση παραμένει εθνική αρμοδιότητα, η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να θεσπίσουν ισχυρότερες πολιτικές για την ενίσχυση του ψηφιακού γραμματισμού, την καταπολέμηση του κενού δεξιοτήτων στον τομέα των δεδομένων και της συγκέντρωσής του, ώστε να αντιμετωπιστούν οι ανισότητες σε ολόκληρη την ΕΕ και να μειωθεί η απώλεια τεχνογνωσίας. |
| --- | --- |

3.5.3.

| 3.5.4. | Η ΕΕ πρέπει να αναδιαμορφώσει εις βάθος τα προγράμματα κατάρτισης και εκπαίδευσης. Πολύ συχνά, τα μαθήματα STEM (17) δεν είναι επαρκώς ενσωματωμένα στα προγράμματα σπουδών στα διάφορα επίπεδα εκπαίδευσης. Αυτό επηρεάζει ιδιαίτερα τις γυναίκες, κάτι που η Επιτροπή δεν τονίζει παρά τις συστάσεις της Προέδρου της για την ισότητα των φύλων (18). Σε αυτόν τον τομέα, η ΕΟΚΕ θεωρεί το πλαίσιο ψηφιακών ικανοτήτων για τους πολίτες (19) ένα χρήσιμο εργαλείο που χρήζει ευρύτερης προώθησης και εφαρμογής. Καλούμε την Επιτροπή να ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να δρομολογήσουν με προορατικό τρόπο και να επισπεύσουν πρωτοβουλίες εντός του εν λόγω πλαισίου. |
| --- | --- |

3.5.4.

| 3.5.5. | Η ΕΟΚΕ συνιστά στην Επιτροπή να ενισχύσει τον ρόλο των οργανώσεων καταναλωτών που σχετίζονται με την παροχή κατάρτισης στους χρήστες, την εκπαίδευση και την παροχή ανεξάρτητων συμβουλών σχετικά με τα εργαλεία που μπορούν να χρησιμοποιούν τα άτομα (π.χ. για να λαμβάνουν πληροφορίες σχετικά με τη χρήση και την κοινοχρησία των δεδομένων, για το ποιος έχει στη διάθεσή του τα δεδομένα τους, τον τρόπο προσφυγής και υποβολής καταγγελιών). Προκειμένου να ενισχυθεί ο ψηφιακός γραμματισμός, πρωτοβουλίες όπως το διαδικτυακό μάθημα της Φινλανδίας «Elements of AI» (Στοιχεία τεχνητής νοημοσύνης) (πλέον προσβάσιμο σε όλους, δωρεάν και σε όλες τις γλώσσες της ΕΕ) θα μπορούσαν να επεκταθούν σε διάφορες εκπαιδευτικές ενότητες. |
| --- | --- |

3.5.5.

Βρυξέλλες, 18 Σεπτεμβρίου 2020.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Luca JAHIER

---

(1)  https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52020DC0066&qid=1592387656998&from=EN, σ. 25.

1

(2)  ΕΕ C 14 της 15.1.2020, σ. 122.

2

(3)  Βλ. υποσημείωση 2.

3

(4)  Παρότι οι χρήστες όλο και περισσότερο γνωρίζουν τα δικαιώματά τους, εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν δυσκολίες στο να πληροφορηθούν με ποιον τρόπο χρησιμοποιούνται και ανταλλάσσονται τα δεδομένα τους μεταξύ οργανισμών: το 81 % των Ευρωπαίων πιστεύουν ότι δεν έχουν καθόλου έλεγχο ή έχουν μερικό μόνο έλεγχο επί των δεδομένων τους. Βλ. Ευρωβαρόμετρο (Ιούνιος 2019),

4

https://ec.europa.eu/commfrontoffice/publicopinion/index.cfm/survey/getsurveydetail/instruments/special/surveyky/2222.

(5)  Βλ. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52020DC0456&qid=1592386048545&from=EN (σ. 9 και 10).

5

(6)  Βλ. Μελέτη της ΕΟΚΕ με θέμα «Η δεοντολογία για τα μαζικά δεδομένα (Big Data): Ισορροπώντας τα οικονομικά οφέλη με τα ζητήματα δεοντολογίας για τα μαζικά δεδομένα στο πολιτικό πλαίσιο της ΕΕ», (2017).

6

Η δεοντολογία για τα μαζικά δεδομένα (Big Data): Ισορροπώντας τα οικονομικά οφέλη με τα ζητήματα δεοντολογίας για τα μαζικά δεδομένα στο πολιτικό πλαίσιο της ΕΕ

(7)  Εργαλεία όπως «εργαλεία διαχείρισης της συγκατάθεσης, εφαρμογές διαχείρισης πληροφοριών προσωπικού χαρακτήρα, συμπεριλαμβανομένων πλήρως αποκεντρωμένων λύσεων» είναι τα κατάλληλα εργαλεία. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52020DC0066&qid=1592387656998&from=EN, σ. 13.

7

(8)  Κανονισμός για την ελεύθερη ροή δεδομένων: https://ec.europa.eu/knowledge4policy/publication/regulation-free-flow-non-personal-data_en

8

(9)  Δεύτερη οδηγία για τις υπηρεσίες πληρωμών: https://ec.europa.eu/info/law/payment-services-psd-2-directive-eu-2015-2366_en

9

(10)  https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52020DC0066&qid=1592387656998&from=EN, σ. 26.

10

(11)  ΕΕ C 62 της 15.2.2019, σ. 238.

11

(12)  Βλ. υποσημείωση 11.

12

(13)  ΕΕ C 75 της 10.3.2017, σ. 119.

13

(14)  Για κάθε θέση εργασίας που θα χαθεί στο μέλλον ως αποτέλεσμα της ψηφιοποίησης, θα μπορούσαν να δημιουργηθούν 3,7 νέες θέσεις εργασίας. Βλ. https://www.agoria.be/en/Agoria-Without-a-suitable-policy-there-will-be-584-000-unfilled-vacancies-in-2030. https://newsroom.ibm.com/2019-10-30-MIT-IBM-Watson-AI-Lab-Releases-Groundbreaking-Research-on-AI-and-the-Future-of-Work Βλ. γνωμοδοτήσεις της ΕΟΚΕ TEN/705 (βλέπε σελίδα 77 της παρούσας Επίσημης Εφημερίδας) (ΕΕ C 13 της 15.1.2016, σ. 161).

14

(15)  Utkarsh Singh, Top 10 In-Demand Big Data Skills To Land «Big» Data Jobs in 2020 (Οι 10 σημαντικότερες δεξιότητες με τη μεγαλύτερη ζήτηση για την πρόσβαση σε θέσεις εργασίας στα μαζικά δεδομένα) (upGrad blog, Δεκέμβριος 24, 2019), https://www.upgrad.com/blog/big-data-skills/.

15

Top 10 In-Demand Big Data Skills To Land «Big» Data Jobs in 2020

Οι 10 σημαντικότερες δεξιότητες με τη μεγαλύτερη ζήτηση για την πρόσβαση σε θέσεις εργασίας στα μαζικά δεδομένα

(16)  Βλ. υποσημείωση 2.

16

(17)  Θετικές επιστήμες, τεχνολογία, μηχανική και μαθηματικά.

17

(18)  Γνωμοδότηση ΕΟΚΕ, TEN/705 (βλέπε σελίδα 77 της παρούσας Επίσημης Εφημερίδας).

18

(19)  Επιστημονικός κόμβος ΕΕ, Ψηφιακές ικανότητες: Πλαίσιο ψηφιακών ικανοτήτων για τους πολίτες (Ευρωπαϊκή Επιτροπή), https://ec.europa.eu/jrc/en/digcomp.

19

Ψηφιακές ικανότητες: Πλαίσιο ψηφιακών ικανοτήτων για τους πολίτες

---

| 11.12.2020 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 429/296 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 429/296

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου με την οποία εξουσιοδοτείται η Γαλλία να διαπραγματευθεί συμφωνία για τη συμπλήρωση της υφιστάμενης διμερούς συνθήκης με το Ηνωμένο Βασίλειο σχετικά με την κατασκευή και λειτουργία από ιδιώτες παραχωρησιούχους της σταθερής σύνδεσης της Μάγχης»

[COM(2020) 622 final — 2020/0160 (COD)]

(2020/C 429/39)

| Αίτηση γνωμοδότησης | Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 14.9.2020
  Συμβούλιο, 27.7.2020 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 2 παράγραφος 1 και άρθρο 91 παράγραφος 1 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| Αρμόδιο τμήμα | Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές, κοινωνία των πληροφοριών |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 16.9.2020 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 554 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | ομοφωνία |

Αίτηση γνωμοδότησης

Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 14.9.2020

Συμβούλιο, 27.7.2020

Νομική βάση

Άρθρο 2 παράγραφος 1 και άρθρο 91 παράγραφος 1 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Αρμόδιο τμήμα

Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές, κοινωνία των πληροφοριών

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

16.9.2020

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

554

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

ομοφωνία

Επειδή θεωρεί ότι η πρόταση είναι απολύτως ικανοποιητική και δεν χρήζει περαιτέρω σχολίων εκ μέρους της, η ΕΟΚΕ, κατά την 554η σύνοδο ολομέλειας, στις 16, 17 και 18 Σεπτεμβρίου 2020 (συνεδρίαση της 16ης Σεπτεμβρίου), αποφάσισε ομόφωνα να εκδώσει θετική γνωμοδότηση για το προτεινόμενο κείμενο.

Βρυξέλλες, 16 Σεπτεμβρίου 2020.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Luca JAHIER

---

| 11.12.2020 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 429/297 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 429/297

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση της οδηγίας (ΕΕ) 2016/798 όσον αφορά την εφαρμογή των κανόνων ασφάλειας και διαλειτουργικότητας των σιδηροδρόμων στη σταθερή σύνδεση της Μάγχης»

[COM(2020) 623 final — 2020/0161 (COD)]

(2020/C 429/40)

| Αίτηση γνωμοδότησης | Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 14.9.2020
  Συμβούλιο, 4.8.2020 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 91 παράγραφος 1 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| Αρμόδιο τμήμα | Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές, κοινωνία των πληροφοριών |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 16.9.2020 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 554 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | ομοφωνία |

Αίτηση γνωμοδότησης

Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 14.9.2020

Συμβούλιο, 4.8.2020

Νομική βάση

Άρθρο 91 παράγραφος 1 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Αρμόδιο τμήμα

Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές, κοινωνία των πληροφοριών

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

16.9.2020

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

554

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

ομοφωνία

Επειδή θεωρεί ότι η πρόταση είναι απολύτως ικανοποιητική και δεν χρήζει περαιτέρω σχολίων εκ μέρους της, η ΕΟΚΕ, κατά την 554η σύνοδο ολομέλειας, στις 16, 17 και 18 Σεπτεμβρίου 2020 (συνεδρίαση της 16ης Σεπτεμβρίου), αποφάσισε ομόφωνα να εκδώσει θετική γνωμοδότηση για το προτεινόμενο κείμενο.

Βρυξέλλες, 16 Σεπτεμβρίου 2020.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Luca JAHIER

---