# Publicatieblad C 429/11 d

| | ISSN 1977-0995 |
| --- | --- |
| Publicatieblad
  van de Europese Unie | C 429 |
| | |
| Uitgave in de Nederlandse taal | Mededelingen en bekendmakingen | 63e jaargang11 december 2020 |

ISSN 1977-0995

Publicatieblad

van de Europese Unie

C 429

Uitgave in de Nederlandse taal

Mededelingen en bekendmakingen

63e jaargang11 december 2020

---

| Inhoud | Bladzijde |
| --- | --- |
| | I   Resoluties, aanbevelingen en adviezen |
| | ADVIEZEN |
| | Europees Economisch en Sociaal Comité |
| | 554e zitting van het Europees Economisch en Sociaal Comité, 16.9.2020-18.9.2020 |
| 2020/C 429/01 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de digitale eengemaakte markt — Tendensen en vooruitzichten voor kleine en middelgrote ondernemingen (initiatiefadvies) | 1 |
| 2020/C 429/02 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over doeltreffende en gecoördineerde EU-maatregelen ter bestrijding van belastingfraude, belastingontwijking, het witwassen van geld en belastingparadijzen (initiatiefadvies) | 6 |
| 2020/C 429/03 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de impact van de rechtsstaat op de economische groei (initiatiefadvies) | 16 |
| 2020/C 429/04 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de bescherming van niet-begeleide minderjarige migranten in Europa (initiatiefadvies) | 24 |
| 2020/C 429/05 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over overheidsopdrachten als instrument om waardevol en waardig werk te creëren in de schoonmaakbranche en facilitaire dienstverlening (initiatiefadvies) | 30 |
| 2020/C 429/06 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over digitale mijnbouw in Europa: nieuwe oplossingen voor de duurzame productie van grondstoffen (initiatiefadvies) | 37 |
| 2020/C 429/07 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité Naar een gestructureerde participatie van jongeren op het gebied van klimaat en duurzaamheid in het besluitvormingsproces van de EU (initiatiefadvies) | 44 |
| 2020/C 429/08 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité Naar een EU-strategie voor duurzame consumptie (initiatiefadvies) | 51 |
| 2020/C 429/09 | Advies van het Europees Economisch Sociaal Comité over een geïntegreerde aanpak voor de plattelandsgebieden in de EU, met bijzondere nadruk op de kwetsbare regio’s (initiatiefadvies) | 60 |
| 2020/C 429/10 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de verenigbaarheid van het EU-handelsbeleid met de Europese Green Deal (initiatiefadvies) | 66 |
| 2020/C 429/11 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over Energie: vrouwen als gelijkwaardige spelers in de 21e eeuw (initiatiefadvies) | 77 |
| 2020/C 429/12 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité Tussen een trans-Europees supernetwerk en lokale energie-eilanden — de juiste mix van decentrale oplossingen en centrale structuren voor een economisch, sociaal en ecologisch duurzame energietransitie (initiatiefadvies) | 85 |
| 2020/C 429/13 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over universele toegang tot fatsoenlijke, duurzame en betaalbare huisvesting voor de lange termijn (initiatiefadvies) | 93 |
| 2020/C 429/14 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de toekomst van het luchtvervoer in de EU tijdens en na de coronacrisis (initiatiefadvies) | 99 |
| 2020/C 429/15 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité — EU en Afrika: totstandbrenging van een gelijkwaardig ontwikkelingspartnerschap op basis van duurzaamheid en gemeenschappelijke waarden (initiatiefadvies) | 105 |
| 2020/C 429/16 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de bijdrage van het maatschappelijk middenveld aan de groene agenda en de duurzame ontwikkeling van de Westelijke Balkan in het kader van het EU-toetredingsproces (initiatiefadvies) | 114 |
| 2020/C 429/17 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over koolstofmarkten: opkomst, structurering en uitdagingen voor de Europese industrie (initiatiefadvies) | 122 |
| 2020/C 429/18 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over versterking van sociale ondernemingen zonder winstoogmerk als essentiële pijler van een sociaal Europa (verkennend advies) | 131 |
| 2020/C 429/19 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over zorgvuldigheidseisen (verkennend advies) | 136 |
| 2020/C 429/20 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de herziening van de Territoriale Agenda van de EU, het Handvest van Leipzig en de stedenagenda voor de EU (verkennend advies op verzoek van het Duitse voorzitterschap) | 145 |
| 2020/C 429/21 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de rol van het structuur- en cohesiebeleid van de EU om de transformatie van de economie op een innovatieve en slimme manier te stimuleren (verkennend advies) | 153 |
| 2020/C 429/22 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over fatsoenlijke minimumlonen in heel Europa (verkennend advies op verzoek van het Europees Parlement/de Raad) | 159 |
| 2020/C 429/23 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over fatsoenlijk werk in de platformeconomie (verkennend advies op verzoek van het Duitse voorzitterschap) | 173 |
| 2020/C 429/24 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over digitalisering en duurzaamheid — Status quo en de behoefte aan maatregelen vanuit het oogpunt van het maatschappelijk middenveld (verkennend advies) | 187 |
| 2020/C 429/25 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de duurzame toeleveringsketens en fatsoenlijk werk in de internationale handel (verkennend advies) | 197 |

Inhoud

Bladzijde

I   Resoluties, aanbevelingen en adviezen

ADVIEZEN

Europees Economisch en Sociaal Comité

554e zitting van het Europees Economisch en Sociaal Comité, 16.9.2020-18.9.2020

2020/C 429/01

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de digitale eengemaakte markt — Tendensen en vooruitzichten voor kleine en middelgrote ondernemingen (initiatiefadvies)

1

2020/C 429/02

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over doeltreffende en gecoördineerde EU-maatregelen ter bestrijding van belastingfraude, belastingontwijking, het witwassen van geld en belastingparadijzen (initiatiefadvies)

6

2020/C 429/03

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de impact van de rechtsstaat op de economische groei (initiatiefadvies)

16

2020/C 429/04

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de bescherming van niet-begeleide minderjarige migranten in Europa (initiatiefadvies)

24

2020/C 429/05

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over overheidsopdrachten als instrument om waardevol en waardig werk te creëren in de schoonmaakbranche en facilitaire dienstverlening (initiatiefadvies)

30

2020/C 429/06

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over digitale mijnbouw in Europa: nieuwe oplossingen voor de duurzame productie van grondstoffen (initiatiefadvies)

37

2020/C 429/07

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité Naar een gestructureerde participatie van jongeren op het gebied van klimaat en duurzaamheid in het besluitvormingsproces van de EU (initiatiefadvies)

44

2020/C 429/08

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité Naar een EU-strategie voor duurzame consumptie (initiatiefadvies)

51

2020/C 429/09

Advies van het Europees Economisch Sociaal Comité over een geïntegreerde aanpak voor de plattelandsgebieden in de EU, met bijzondere nadruk op de kwetsbare regio’s (initiatiefadvies)

60

2020/C 429/10

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de verenigbaarheid van het EU-handelsbeleid met de Europese Green Deal (initiatiefadvies)

66

2020/C 429/11

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over Energie: vrouwen als gelijkwaardige spelers in de 21e eeuw (initiatiefadvies)

77

2020/C 429/12

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité Tussen een trans-Europees supernetwerk en lokale energie-eilanden — de juiste mix van decentrale oplossingen en centrale structuren voor een economisch, sociaal en ecologisch duurzame energietransitie (initiatiefadvies)

85

2020/C 429/13

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over universele toegang tot fatsoenlijke, duurzame en betaalbare huisvesting voor de lange termijn (initiatiefadvies)

93

2020/C 429/14

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de toekomst van het luchtvervoer in de EU tijdens en na de coronacrisis (initiatiefadvies)

99

2020/C 429/15

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité — EU en Afrika: totstandbrenging van een gelijkwaardig ontwikkelingspartnerschap op basis van duurzaamheid en gemeenschappelijke waarden (initiatiefadvies)

105

2020/C 429/16

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de bijdrage van het maatschappelijk middenveld aan de groene agenda en de duurzame ontwikkeling van de Westelijke Balkan in het kader van het EU-toetredingsproces (initiatiefadvies)

114

2020/C 429/17

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over koolstofmarkten: opkomst, structurering en uitdagingen voor de Europese industrie (initiatiefadvies)

122

2020/C 429/18

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over versterking van sociale ondernemingen zonder winstoogmerk als essentiële pijler van een sociaal Europa (verkennend advies)

131

2020/C 429/19

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over zorgvuldigheidseisen (verkennend advies)

136

2020/C 429/20

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de herziening van de Territoriale Agenda van de EU, het Handvest van Leipzig en de stedenagenda voor de EU (verkennend advies op verzoek van het Duitse voorzitterschap)

145

2020/C 429/21

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de rol van het structuur- en cohesiebeleid van de EU om de transformatie van de economie op een innovatieve en slimme manier te stimuleren (verkennend advies)

153

2020/C 429/22

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over fatsoenlijke minimumlonen in heel Europa (verkennend advies op verzoek van het Europees Parlement/de Raad)

159

2020/C 429/23

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over fatsoenlijk werk in de platformeconomie (verkennend advies op verzoek van het Duitse voorzitterschap)

173

2020/C 429/24

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over digitalisering en duurzaamheid — Status quo en de behoefte aan maatregelen vanuit het oogpunt van het maatschappelijk middenveld (verkennend advies)

187

2020/C 429/25

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de duurzame toeleveringsketens en fatsoenlijk werk in de internationale handel (verkennend advies)

197

---

| | III   Voorbereidende handelingen |
| --- | --- |
| | Europees Economisch en Sociaal Comité |
| | 554e zitting van het Europees Economisch en Sociaal Comité, 16.9.2020-18.9.2020 |
| 2020/C 429/26 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Een kmo-strategie voor een duurzaam en digitaal Europa (COM(2020) 103 final) | 210 |
| 2020/C 429/27 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Toerisme en vervoer in en na 2020 (COM(2020) 550 final) | 219 |
| 2020/C 429/28 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, de Europese Centrale Bank, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Evaluatie van de economische governance — Verslag over de toepassing van de Verordeningen (EU) nr. 1173/2011, (EU) nr. 1174/2011, 1175/2011, (EU) nr. 1176/2011, (EU) nr. 1177/2011, (EU) nr. 472/2013 en (EU) nr. 473/2013, en over de geschiktheid van Richtlijn 2011/85/EU van de Raad (COM(2020) 55 final) | 227 |
| 2020/C 429/29 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het gewijzigde voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad houdende gemeenschappelijke bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds Plus, het Cohesiefonds, het Fonds voor een rechtvaardige transitie en het Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij en de financiële regels voor die fondsen en voor het Fonds voor asiel en migratie, het Fonds voor interne veiligheid en het Instrument voor grensbeheer en visa (COM(2020) 450 final — 2018/0196 (COD)) en het gewijzigde voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling en het Cohesiefonds (COM(2020) 452 final — 2018/0197 (COD)) | 236 |
| 2020/C 429/30 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende de leenfaciliteit voor de overheidssector in het kader van het mechanisme voor een rechtvaardige transitie (COM(2020) 453 final — 2020/0100 (COD)) en over het gewijzigd voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot oprichting van het Fonds voor een rechtvaardige transitie (COM(2020) 460 final — 2020/0006 (COD)) | 240 |
| 2020/C 429/31 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het gewijzigde voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende het Europees Sociaal Fonds Plus (ESF+) (COM(2020) 447 — 2018-206-COD) | 245 |
| 2020/C 429/32 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van een actieprogramma voor de Unie op het gebied van gezondheid voor de periode 2021-2027 en tot intrekking van Verordening (EU) nr. 282/2014 (EU4Health-programma) (COM(2020) 405 final — 2020/0102 (COD)) | 251 |
| 2020/C 429/33 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s – EU-biodiversiteitsstrategie voor 2030 – De natuur weer in ons leven brengen (COM(2020) 380 final) | 259 |
| 2020/C 429/34 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Een van boer tot bord-strategie voor een eerlijk, gezond en milieuvriendelijk voedselsysteem (COM(2020) 381) | 268 |
| 2020/C 429/35 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Beschikking 2003/17/EG van de Raad wat betreft de gelijkwaardigheid van in Oekraïne verrichte veldkeuringen van gewassen voor de teelt van zaaigranen en de gelijkwaardigheid van in Oekraïne voortgebrachte zaaigranen (COM(2020) 137 final — 2020/0053 (COD)) | 276 |
| 2020/C 429/36 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) 2019/833 van het Europees Parlement en de Raad van 20 mei 2019 tot vaststelling van instandhoudings- en handhavingsmaatregelen die van toepassing zijn in het gereglementeerde gebied van de Visserijorganisatie voor het noordwestelijk deel van de Atlantische Oceaan (COM(2020) 215 final — 2020/95(COD)) | 279 |
| 2020/C 429/37 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Uitrol van beveiligde 5G in de EU — Uitvoering van de EU-toolbox (COM(2020) 50 final) | 281 |
| 2020/C 429/38 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Een Europese datastrategie (COM(2020) 66 final) | 290 |
| 2020/C 429/39 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad waarbij Frankrijk wordt gemachtigd te onderhandelen over een overeenkomst tot aanvulling van zijn bestaande bilaterale verdrag met het Verenigd Koninkrijk betreffende de bouw en de exploitatie door privé-concessionarissen van een vaste kanaalverbinding (COM(2020) 622 final — 2020/0160 (COD)) | 296 |
| 2020/C 429/40 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Richtlijn (EU) 2016/798 met betrekking tot de toepassing van de regels inzake spoorwegveiligheid en -interoperabiliteit in de Kanaaltunnel (COM(2020) 623 final — 2020/0161 (COD)) | 297 |

III   Voorbereidende handelingen

Europees Economisch en Sociaal Comité

554e zitting van het Europees Economisch en Sociaal Comité, 16.9.2020-18.9.2020

2020/C 429/26

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Een kmo-strategie voor een duurzaam en digitaal Europa (COM(2020) 103 final)

(COM(2020) 103 final)

210

2020/C 429/27

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Toerisme en vervoer in en na 2020 (COM(2020) 550 final)

(COM(2020) 550 final)

219

2020/C 429/28

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, de Europese Centrale Bank, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Evaluatie van de economische governance — Verslag over de toepassing van de Verordeningen (EU) nr. 1173/2011, (EU) nr. 1174/2011, 1175/2011, (EU) nr. 1176/2011, (EU) nr. 1177/2011, (EU) nr. 472/2013 en (EU) nr. 473/2013, en over de geschiktheid van Richtlijn 2011/85/EU van de Raad (COM(2020) 55 final)

(COM(2020) 55 final)

227

2020/C 429/29

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het gewijzigde voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad houdende gemeenschappelijke bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds Plus, het Cohesiefonds, het Fonds voor een rechtvaardige transitie en het Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij en de financiële regels voor die fondsen en voor het Fonds voor asiel en migratie, het Fonds voor interne veiligheid en het Instrument voor grensbeheer en visa (COM(2020) 450 final — 2018/0196 (COD)) en het gewijzigde voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling en het Cohesiefonds (COM(2020) 452 final — 2018/0197 (COD))

(COM(2020) 450 final — 2018/0196 (COD))

(COM(2020) 452 final — 2018/0197 (COD))

236

2020/C 429/30

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende de leenfaciliteit voor de overheidssector in het kader van het mechanisme voor een rechtvaardige transitie (COM(2020) 453 final — 2020/0100 (COD)) en over het gewijzigd voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot oprichting van het Fonds voor een rechtvaardige transitie (COM(2020) 460 final — 2020/0006 (COD))

(COM(2020) 453 final — 2020/0100 (COD))

(COM(2020) 460 final — 2020/0006 (COD))

240

2020/C 429/31

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het gewijzigde voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende het Europees Sociaal Fonds Plus (ESF+) (COM(2020) 447 — 2018-206-COD)

(COM(2020) 447 — 2018-206-COD)

245

2020/C 429/32

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van een actieprogramma voor de Unie op het gebied van gezondheid voor de periode 2021-2027 en tot intrekking van Verordening (EU) nr. 282/2014 (EU4Health-programma) (COM(2020) 405 final — 2020/0102 (COD))

(COM(2020) 405 final — 2020/0102 (COD))

251

2020/C 429/33

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s – EU-biodiversiteitsstrategie voor 2030 – De natuur weer in ons leven brengen (COM(2020) 380 final)

(COM(2020) 380 final)

259

2020/C 429/34

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Een van boer tot bord-strategie voor een eerlijk, gezond en milieuvriendelijk voedselsysteem (COM(2020) 381)

(COM(2020) 381)

268

2020/C 429/35

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Beschikking 2003/17/EG van de Raad wat betreft de gelijkwaardigheid van in Oekraïne verrichte veldkeuringen van gewassen voor de teelt van zaaigranen en de gelijkwaardigheid van in Oekraïne voortgebrachte zaaigranen (COM(2020) 137 final — 2020/0053 (COD))

(COM(2020) 137 final — 2020/0053 (COD))

276

2020/C 429/36

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) 2019/833 van het Europees Parlement en de Raad van 20 mei 2019 tot vaststelling van instandhoudings- en handhavingsmaatregelen die van toepassing zijn in het gereglementeerde gebied van de Visserijorganisatie voor het noordwestelijk deel van de Atlantische Oceaan (COM(2020) 215 final — 2020/95(COD))

(COM(2020) 215 final — 2020/95(COD))

279

2020/C 429/37

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Uitrol van beveiligde 5G in de EU — Uitvoering van de EU-toolbox (COM(2020) 50 final)

(COM(2020) 50 final)

281

2020/C 429/38

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Een Europese datastrategie (COM(2020) 66 final)

(COM(2020) 66 final)

290

2020/C 429/39

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad waarbij Frankrijk wordt gemachtigd te onderhandelen over een overeenkomst tot aanvulling van zijn bestaande bilaterale verdrag met het Verenigd Koninkrijk betreffende de bouw en de exploitatie door privé-concessionarissen van een vaste kanaalverbinding (COM(2020) 622 final — 2020/0160 (COD))

(COM(2020) 622 final — 2020/0160 (COD))

296

2020/C 429/40

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Richtlijn (EU) 2016/798 met betrekking tot de toepassing van de regels inzake spoorwegveiligheid en -interoperabiliteit in de Kanaaltunnel (COM(2020) 623 final — 2020/0161 (COD))

(COM(2020) 623 final — 2020/0161 (COD))

297

---

| NL | |
| --- | --- |

NL

---

I Resoluties, aanbevelingen en adviezen

ADVIEZEN

Europees Economisch en Sociaal Comité

554e zitting van het Europees Economisch en Sociaal Comité, 16.9.2020-18.9.2020

| 11.12.2020 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 429/1 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 429/1

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de digitale eengemaakte markt — Tendensen en vooruitzichten voor kleine en middelgrote ondernemingen

(initiatiefadvies)

(2020/C 429/01)

| Rapporteur: | Pedro ALMEIDA FREIRE |
| --- | --- |

Rapporteur:

Pedro ALMEIDA FREIRE

| Besluit van de voltallige vergadering | 30.3.2017 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 32, lid 2, van het reglement van orde |
| | Initiatiefadvies |
| Bevoegde afdeling | Interne Markt, Productie en Consumptie |
| Goedkeuring door de afdeling | 4.9.2020 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 18.9.2020 |
| Zitting nr. | 554 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 220/0/0 |

Besluit van de voltallige vergadering

30.3.2017

Rechtsgrondslag

Artikel 32, lid 2, van het reglement van orde

Initiatiefadvies

Bevoegde afdeling

Interne Markt, Productie en Consumptie

Goedkeuring door de afdeling

4.9.2020

Goedkeuring door de voltallige vergadering

18.9.2020

Zitting nr.

554

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

220/0/0

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) schenkt bijzondere aandacht aan de gevolgen van de digitale technologie voor de Europese kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s). 25 miljoen kmo’s vormen immers de ruggengraat van de economie van de EU. Zij bieden werk aan ongeveer 100 miljoen mensen, zijn goed voor meer dan de helft van het Europese bbp en spelen een sleutelrol bij de waardeschepping in alle sectoren van de economie. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Het EESC heeft tijdens zijn hoorzittingen in enkele voor de DESI 2019 geselecteerde landen (België, Duitsland, Portugal en Roemenië) vastgesteld dat veel Europese kmo’s, met name kleine ondernemingen en microbedrijven (die 93 % van het Europese ondernemingenbestand in Europa uitmaken), traag zijn met de invoering van digitale oplossingen. De ondernemingen die de stap hebben gezet, hebben laten weten dat ze bij de invoering op veel obstakels stuiten. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Het EESC beveelt aan alles in het werk te stellen om de eerste belemmering, te weten het gebrek aan optimale breedbanddekking van het gebied, op te heffen. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Het merkte op dat de opleidingsbehoeften van kmo’s in verband met digitale technologie, wat betreft cyberveiligheid, kunstmatige intelligentie of blokketen cruciaal, zo niet dringend, zijn. Het EESC beveelt in dit verband aan om op scholen verplichte cursussen over digitale technologie aan te bieden en om opleidingen voor deze instrumenten voor kmo’s ter beschikking te stellen. Bovendien moet er meer ondersteuning en promotie komen voor aangepaste en betaalbare bijscholing voor zelfstandigen, managers van kmo’s en hun werknemers. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Het EESC dringt aan op een passende belastingcoördinatie tussen de lidstaten, daar het ontbreken hiervan in de helft van de onderzochte landen naar verhouding voor kmo’s hogere kosten met zich meebrengt dan voor grote ondernemingen en grensoverschrijdende activiteiten belemmert. De interne markt kan immers alleen goed functioneren als er sprake is van een gelijke speelveld voor kmo’s en grote bedrijven. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Het EESC zou graag zien dat er een einde komt aan de verschillen in wetgeving, de wildgroei van de regelgeving, normen en keurmerken: dit zijn belangrijke obstakels voor de digitale en grensoverschrijdende ontplooiing van de kmo’s, aangezien zij nalevings- en loonkosten en kosten voor externe expertise met zich meebrengen, wat fnuikend is voor de groei van de kmo’s. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Volgens het EESC is voor kmo’s toegang tot financiering een prioriteit om de investeringen van deze ondernemingen in de aanpassing aan de digitale transformatie van de samenleving, de handel, de consumptiepatronen en de internationalisering van de handel te ondersteunen. Het stelt vast dat zowel de Europese kmo’s als de door de EU gefinancierde digitale-innovatiehubs onvoldoende bekend zijn met en gebruikmaken van het Enterprise Europe Network (EEN). Een betere dialoog en samenwerking tussen het EEN en de kmo-organisaties zou het systeem doeltreffender maken. |
| --- | --- |

1.7.

2.   Impact van de digitale technologie op kmo’s

| 2.1. | Bij de publicatie van de Index van de digitale economie en samenleving 2020 op 11 juni 2020 verklaarde Margrethe Vestager, uitvoerend vicevoorzitter van de Europese Commissie, dat “de coronaviruscrisis heeft aangetoond hoe belangrijk het is dat burgers en bedrijven met elkaar verbonden zijn en in staat zijn om online te communiceren” (1). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | De heer Thierry Breton, Europees commissaris voor de Interne markt, merkte op dat “uit de (door DESI) (2) gepubliceerde gegevens blijkt dat de industrie meer dan ooit gebruikmaakt van digitale oplossingen. We moeten ervoor zorgen dat dit ook voor de kmo’s geldt en dat de meest geavanceerde digitale technologieën in de hele economie worden toegepast.” |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Het EESC schenkt bijzondere aandacht aan de gevolgen van de digitale technologie voor de Europese kmo’s. 25 miljoen kmo’s vormen immers de ruggengraat van de economie van de EU. Zij bieden werk aan ongeveer 100 miljoen mensen, zijn goed voor meer dan de helft van het Europese bbp en spelen een sleutelrol bij de waardeschepping in alle sectoren van de economie (3). |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | De kmo’s zijn diep ingebed in het economische en sociale weefsel van Europa en zijn zeer divers in hun bedrijfsmodel, omvang, duur van bestaan en ondernemersprofiel, en maken gebruik van een pool van uiteenlopend talent, zowel van mannen als van vrouwen. Zij omvatten vrije beroepen — al zijn de gereguleerde vrije beroepen die aan sectorspeficieke regels moeten voldoen (bijv. farmaceutische en juridische sector) als zodanig niet in de definitie van kmo’s opgenomen — microbedrijven, middelgrote industriebedrijven, traditionele ambachtelijke bedrijven en startende hightechbedrijven. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Het EESC beseft de impact van digitale technologieën op de kmo’s en onderschrijft de analyse van de Commissie. Het meent dat de drie pijlers waarop de kmo-strategie voor een duurzaam en digitaal Europa (4) is gebaseerd (capaciteitsopbouw en steun voor de overstap naar duurzaamheid en digitalisering, vermindering van de regeldruk, verbetering van de toegang tot de markt en financiering) inderdaad prioritaire actiegebieden zijn. Aangezien kmo’s bijzonder zwaar zijn getroffen door de economische impact van de COVID-19-pandemie en hun werknemers dus een groter risico lopen hun baan te verliezen, zitten ze te springen om financiële steun.
  Het EESC betreurt dan ook dat het door de Europese Raad tijdens zijn buitengewone bijeenkomst van 17 t/m 21 juli 2020 goedgekeurde herstelplan voor Europa, bedoeld om de economische en sociale schade als gevolg van de COVID-19-pandemie te repareren, slechts een omvang van 750 miljard EUR heeft en dat de 27 lidstaten hun ambities naar beneden hebben bijgesteld, met name op digitaal gebied, om de zgn. zuinige landen overstag te krijgen. Dit zal zijn weerslag hebben op de financiële steun voor de digitalisering van kmo’s. |
| --- | --- |

2.5.

Het EESC betreurt dan ook dat het door de Europese Raad tijdens zijn buitengewone bijeenkomst van 17 t/m 21 juli 2020 goedgekeurde herstelplan voor Europa, bedoeld om de economische en sociale schade als gevolg van de COVID-19-pandemie te repareren, slechts een omvang van 750 miljard EUR heeft en dat de 27 lidstaten hun ambities naar beneden hebben bijgesteld, met name op digitaal gebied, om de zgn. zuinige landen overstag te krijgen. Dit zal zijn weerslag hebben op de financiële steun voor de digitalisering van kmo’s.

| 2.6. | De pijlers waarop de kmo-strategie voor een duurzaam en digitaal Europa berust, sluiten aan bij de verwachtingen die vertegenwoordigers van de kmo’s hebben uitgesproken tijdens hoorzittingen die het EESC heeft gehouden in vier landen die op basis van de DESI 2019 zijn geselecteerd (België, Duitsland, Portugal en Roemenië) om de impact van digitale technologieën op kmo’s te beoordelen. De reeks hoorzittingen werd echter onderbroken door de coronaviruscrisis en de beperkende maatregelen. Ten gevolge daarvan kon het EESC geen hoorzitting houden in Estland en Ierland, die waren geselecteerd op basis van hun hoge positie in de DESI 2019. |
| --- | --- |

2.6.

3.   Algemene opmerkingen

| 3.1. | Digitalisering is een groeifactor voor kmo’s (ambachtslui, handelaren, vrije beroepen, dienstverleners enz.). Meer dan de helft van de detailhandelverkoop in Europa wordt door het internet beïnvloed, of het nu gaat om verkoop via internet of verkoop in winkels na onlinezoekopdrachten (“ROPO”-activiteiten: Research Online, Purchase Offline) (5). |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | De ontwikkeling van websites, sociale netwerken, digitale marketing of software voor het beheer van de relatie met de klant (customer relationship management, CRM) bevorderen de ontwikkeling van “digitale kmo’s”. Softwarepakketten en gegevensanalyseprogramma’s dragen ook bij aan de optimalisatie van bedrijfsprocessen. In dit verband merkt het EESC op dat opleidingsprogramma’s het mogelijk moeten maken dat gebruikers, onder wie kmo-managers, worden opgeleid in het gebruik van deze instrumenten. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Digitale technologie kan ook ontwrichten en radicale veranderingen veroorzaken. “Disruptieve” innovatie of “ontwrichtende” innovatie verwijst naar een proces van markttransformatie als gevolg van digitale uitdagingen. Disruptie verandert een markt door deze open te stellen voor zo veel mogelijk mensen en stelt nieuwe spelers in staat om (“ontwrichtend”) inkomsten te verwerven binnen traditionele waardeketens. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Zo kan de vertrouwensrelatie en de nabijheid tussen een kmo en haar klanten de indruk wekken dat de activiteit van die kmo immuun is voor penetratie door digitale technologie. De ervaring leert echter dat deze nauwe band met de klant nooit gegarandeerd is. De consument is namelijk bereid in te gaan op andere aanbiedingen als deze praktischer en voordeliger zijn (6). |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | In de digitale economie heeft de wettelijke bescherming van de consument geen invloed op zijn gedrag. Een digitaal aanbod aan een consument die een elektronische, steeds beschikbare en gebruiksvriendelijke dienst gewend is die rechtsbescherming biedt en zijn belangen beschermt maar minder makkelijk te gebruiken is, zal geen invloed hebben op zijn gedrag (7). |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Het positieve, zelfs retorische betoog over digitale ontwrichting betreft vaak grote bedrijven die over voldoende middelen beschikken om te investeren in O&I en marketing. Maar dit betoog gaat eraan voorbij dat digitale ontwrichting bijvoorbeeld gevolgen kan hebben voor o.a. bepaalde vrije beroepen, die van nature sterk gefragmenteerd zijn en vaak geen O&I-budget hebben. Zij kunnen alleen kiezen voor de op de markt beschikbare digitale oplossingen en deze niet zelf ontwikkelen; daarom zijn ze kwetsbaarder met betrekking tot de digitalisering van hun activiteit. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | De digitale ruimte slaat ook een aantal illusies van kmo’s aan diggelen. Als ze actief zijn in een kleinschalige dienstensector, in een beperkt geografisch gebied waar het ontwikkelingspotentieel even beperkt is, dan kunnen kmo’s de illusie koesteren dat de veranderingen die het digitale tijdperk met zich meebrengt hun bespaard zullen blijven. De realiteit toont echter het tegendeel aan. De hotelsector lijkt bijvoorbeeld een niet verplaatsbare activiteit te zijn. De boekingsplatforms hebben zich echter een aanzienlijk deel van de betreffende waarde eigen weten te maken, zodat vertegenwoordigers van de horeca nu toegeven dat zij daarop hadden moeten anticiperen en een eigen platform hadden moeten opzetten om controle te houden over de reserveringen en niet in dergelijke mate afhankelijk te worden van actoren van buiten (8). |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Bovendien leidt een digitale ontwrichting tot een herverdeling van de werkzaamheden. Een voorbeeld uit de vrije beroepen: in de accountancy wordt het zeer handmatige werk van het invoeren van boekhoudkundige gegevens steeds vaker door de cliënten zelf gedaan, wat het werk van de accountants en hun marges vermindert, om nog maar te zwijgen van de opkomst van concurrenten die online boekhouden aanbieden. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Het risico dat herverdeling van het werk in het notariaat bijvoorbeeld met zich meebrengt, is kleiner, maar een deel van de notariële werkzaamheden kan door anderen worden uitgevoerd; zo bieden startende ondernemers aan om voor 70 EUR een rechtsgeldig testament op te stellen (9). |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | De herverdeling van het werk heeft ook gevolgen voor de medische sector: sites bieden online reserveringen voor afspraken aan of telegeneeskunde voor gebieden met gebrekkige voorzieningen. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Het komt ook voor dat commerciële samenwerkingsplatforms niet op de hoogte zijn van de vereisten waaraan krachtens de Europese en nationale wetgeving moet worden voldaan, zoals de verplichting tot registratie van bedrijven, vereisten inzake verplichte verzekering, gezondheid en veiligheid, bescherming van werknemers, consumenten enz. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | In het licht van al deze economische, sociale en maatschappelijke omwentelingen moeten de uitdagingen van de digitalisering een vast onderdeel van de sociale dialoog vormen. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | De kmo’s vormen een heterogene categorie van economische actoren, variërend van bakkers tot apothekers en vrijeberoepsbeoefenaren, wat betekent dat het beleid inzake capaciteitsopbouw en steun voor de digitalisering van de kmo’s inclusief moet zijn en gemakkelijk door de kmo’s kan worden toegepast, zonder dat dit buitensporige extra kosten met zich meebrengt of dat naleving de kernactiviteiten van de kmo’s vertraagt. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | De behoeften van de kmo’s beperken zich echter niet tot slimme en inclusieve wetgeving; zij strekken zich uit tot de ontwikkeling van vaardigheden en permanente opleiding en zijn gebaseerd op een nieuwe visie op ondernemerschap. De digitale transformatie van kmo’s heeft immers ook gevolgen voor de organisatie en de ondernemingscultuur. Veel kmo-managers maken van digitale transformatie echter geen strategie voor hun bedrijf. De digitale transformatie is niet alleen een kwestie van digitale hulpmiddelen en processen, het is een nieuwe manier om waarde te creëren door het bedrijfsmodel aan te passen aan de digitale context; het initiatief daartoe ligt bij de manager. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | Bovendien worden kmo’s geconfronteerd met tal van obstakels bij de toegang tot financiering, betaalbare opleidingsmogelijkheden en steun voor internationalisering. Het Enterprise Europe Network, dat zich bezighoudt met innovatie en de internationalisering van bedrijven en dat kmo’s informatie, advies over Europees recht en ondersteunende diensten verstrekt, is in de praktijk niet erg bekend. De door de EU gefinancierde digitale-innovatiehubs (bijv. de door Innoviris gerunde European Digital Innovation Hubs in Brussel (10)) dragen met opleidingen en financiering ook bij aan het ondersteunen van de digitalisering van kmo’s en het ontwikkelen van een digitale ondernemingscultuur. Een betere dialoog, analyse van de behoeften van kmo’s en samenwerking tussen het EEN en de kmo-organisaties zou de doeltreffendheid van deze regelingen ten goede komen. |
| --- | --- |

3.15.

4.   Bijzondere opmerkingen

| 4.1. | Dit advies is deels gebaseerd op de conclusies van hoorzittingen die tussen juli 2019 en het eerste kwartaal van 2020 in vier lidstaten zijn gehouden (Duitsland, België, Portugal en Roemenië) met onder anderen sociale partners, kmo-federaties, consumentenorganisaties en overheden. Estland en Ierland, die ook waren geselecteerd, konden vanwege de coronaviruscrisis niet worden gehoord. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Het EESC merkt op dat de hoorzittingen in de bovengenoemde landen bedoeld waren om het Europese optreden en beleid inzake de integratie van digitale technologieën door kmo’s te ondersteunen en te voorzien van praktijkervaringen. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Om de impact van de digitale technologie op kmo’s te beoordelen, heeft het EESC een keuze gemaakt uit de vijf DESI-indicatoren (11):






  — | de integratie van digitale technologie in de commerciële dimensie ervan, waarbij het EESC drie indicatoren relevant acht: het percentage kmo’s dat online handel drijft, de omzet van kmo’s als gevolg van de elektronische handel en het percentage kmo’s dat online handel (e-commerce) en grensoverschrijdend handel drijft. |
| --- | --- | --- |

4.3.

—

de integratie van digitale technologie in de commerciële dimensie ervan, waarbij het EESC drie indicatoren relevant acht: het percentage kmo’s dat online handel drijft, de omzet van kmo’s als gevolg van de elektronische handel en het percentage kmo’s dat online handel (e-commerce) en grensoverschrijdend handel drijft.

| 4.4. | Van de landen die het EESC voor bovengenoemde DESI 2019-indicator heeft geselecteerd, zijn Ierland en Estland koplopers op het gebied van e-handel en de integratie van digitale technologie in de commerciële dimensie, gevolgd door België, dat ook bovengemiddeld is. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Duitsland behoort tot de middenmoot en Portugal ligt onder het gemiddelde. Roemenië behoort tot de hekkensluiters. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Uit de meeste hoorzittingen (België, Duitsland, Portugal) komt een ongelijke dekking van het breedbandnetwerk naar voren: stedelijke gebieden zijn goed gedekt, terwijl plattelands- en perifere gebieden dat niet zijn, 4G is in sommige delen van het land (Portugal) zelfs niet beschikbaar. Om de digitale toekomst van Europa en zijn kmo’s vorm te geven, zijn grootschalige digitale oplossingen geboden, alsook interoperabiliteit van essentiële digitale infrastructuren. Connectiviteit is immers de hoeksteen van de digitale transformatie van de kmo’s. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Opleiding in digitale technologieën is een behoefte die door alle sprekers tijdens de hoorzittingen naar voren is gebracht. Het onderwijs en de beroepsopleiding op het gebied van de digitale technologieën schieten zwaar tekort en verhinderen dat kmo’s op dit gebied bekwaam personeel kunnen aanwerven (Portugal, Roemenië). Opleiding op digitaal gebied voor kmo-werknemers om bekwaam te worden en bij te blijven op gebieden als cybersecurity, kunstmatige intelligentie of blokketens is cruciaal, zo niet urgent (België). De huidige situatie wordt namelijk gekenmerkt door een oppervlakkige kennis van digitale hulpmiddelen die niet langer toereikend is (Duitsland).
  Werknemers hebben ook digitale vaardigheden nodig om hun baan te behouden en te slagen op een steeds meer digitale en snel veranderende arbeidsmarkt (Duitsland). De digitalisering kan immers aanleiding geven tot de vrees voor banenverlies in sommige sterk geautomatiseerde sectoren (Duitsland). |
| --- | --- |

4.7.

Werknemers hebben ook digitale vaardigheden nodig om hun baan te behouden en te slagen op een steeds meer digitale en snel veranderende arbeidsmarkt (Duitsland). De digitalisering kan immers aanleiding geven tot de vrees voor banenverlies in sommige sterk geautomatiseerde sectoren (Duitsland).

| 4.8. | Kmo’s zijn onvoldoende uitgerust of opgeleid om de risico’s van kwaadaardige cyberactiviteit aan te pakken (België, Duitsland). Bijgevolg twijfelen sommige traditionele kmo’s zelfs aan de mogelijkheid om online activiteiten te ontwikkelen (Portugal). Wie voor digitale technologie heeft gekozen, vindt het moeilijk om de enorme databases waarover grotere bedrijven beschikken, te exploiteren en is terughoudend om bijvoorbeeld geavanceerde instrumenten en toepassingen op basis van kunstmatige intelligentie (KI) te gebruiken, wat deze ondernemers in een nadelige concurrentiepositie ten opzichte van grote bedrijven plaatst (Duitsland). Tegelijkertijd krijgen kmo’s in alle sectoren vaak te maken met cyberdreigingen en moeten zij vaak een beroep doen op externe deskundigen, wat extra kosten met zich meebrengt. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Het ontbreken van een passende belastingcoördinatie tussen de lidstaten brengt in de helft van de onderzochte landen (België, Portugal) voor kmo’s naar verhouding hogere kosten met zich mee dan voor grote ondernemingen en belemmert grensoverschrijdende activiteiten. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | De verschillen in wetgeving, de wildgroei van de regelgeving, normen en keurmerken zijn ook belangrijke obstakels voor de digitale en grensoverschrijdende ontplooiing van de kmo’s (België, Portugal), aangezien zij nalevings- en loonkosten met zich meebrengen, soms in die mate dat sommige kmo’s proberen te verhuizen (België). Zo heeft de inwerkingtreding van de algemene verordening inzake de bescherming van persoonsgegevens de kmo’s ertoe verplicht personeel te mobiliseren om interne procedures voor het beheer van persoonsgegevens te ontwikkelen, hun klanten te informeren enz.; soms moesten ze externe consultants inschakelen, wat hun prioriteit, de bedrijfsontwikkeling, in het gedrang bracht, kosten veroorzaakte en hun kernactiviteit vertraagde (België). |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | De digitale ontwikkeling van kmo’s kan ook worden belemmerd door de inertie van de nationale wetgever: opleiding en onderwijs in digitale technologie en steun voor kmo’s bij de digitale ontplooiing ervan worden niet als strategische prioriteiten beschouwd (Roemenië). |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Gezien de economische, sociale en maatschappelijke risico’s die de digitale revolutie met zich meebrengt, lijkt het voor de gesprekspartners in de landen waar hoorzittingen plaatsvonden, van fundamenteel belang dat de sociale partners en de vertegenwoordigers van kmo’s worden betrokken bij het opstellen van wetgeving die op hen betrekking heeft en bij de sociale dialoog. |
| --- | --- |

4.12.

Brussel, 18 september 2020.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Luca JAHIER

---

(1)  Europese Commissie — persbericht 11 juni 2020, Brussel.

1

(2)  Digital Economy and Society Index (DESI).

2

(3)  COM(2020) 103 final.

3

(4)  Zie voetnoot 3.

4

(5)  Forrester, European Cross-Channel Retail Sales Forecast, 2015 tot 2020.

5

https://www.forrester.com/report/European+CrossChannel+Retail+Sales+Forecast+2015+To+2020/-/E-RES115375

(6)  Getuigen van deze kwetsbaarheid zijn bijv. de winkels voor dvd-verhuur die zware klappen hebben gekregen door de opkomst van video-on-demand en het downloaden van video’s. De opkomst van spelers zoals Amazon, die voor dezelfde prijs een betrouwbare en snelle levering aan huis uit een catalogusaanbod aanbiedt, heeft ertoe geleid dat veel consumenten de voorkeur geven aan online winkelen — ook al blijven ze in hun vrije tijd in de boekhandel rondkijken.

6

(7)  Le numérique déroutant. Studie BPI France Le Lab, 19 februari 2015.

7

(8)  Studie BPI France Le Lab, 19 februari 2015.

8

(9)  https://testamento.fr/fr/

9

(10)  Programma Digital Europa 2021-2027.

10

(11)  Connectiviteit, menselijk kapitaal, gebruik van het internet, integratie van digitale technologieën, digitale overheidsdiensten.

11

---

| 11.12.2020 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 429/6 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 429/6

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over doeltreffende en gecoördineerde EU-maatregelen ter bestrijding van belastingfraude, belastingontwijking, het witwassen van geld en belastingparadijzen

(initiatiefadvies)

(2020/C 429/02)

| Rapporteur: | Javier DOZ ORRIT |
| --- | --- |

Rapporteur:

Javier DOZ ORRIT

| Besluit van de voltallige vergadering | 20.2.2020 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 32, lid 2, reglement van orde |
| | Initiatiefadvies |
| Bevoegde afdeling | Economische en Monetaire Unie, Economische en Sociale Samenhang |
| Goedkeuring door de afdeling | 20.7.2020 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 18.9.2020 |
| Zitting nr. | 554 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 216/2/2 |

Besluit van de voltallige vergadering

20.2.2020

Rechtsgrondslag

Artikel 32, lid 2, reglement van orde

Initiatiefadvies

Bevoegde afdeling

Economische en Monetaire Unie, Economische en Sociale Samenhang

Goedkeuring door de afdeling

20.7.2020

Goedkeuring door de voltallige vergadering

18.9.2020

Zitting nr.

554

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

216/2/2

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Ondanks de inspanningen van de EU en van talrijke regeringen, de inwerkingtreding van belangrijke Europese richtlijnen (richtlijn inzake de voorkoming van het gebruik van het financiële stelsel voor het witwassen van geld of terrorismefinanciering, AMLD; richtlijn bestrijding belastingontwijking, ATAD) (1) en het OESO-actieplan inzake grondslaguitholling en winstverschuiving (BEPS), blijven belastingfraude, belastingontduiking, het witwassen van geld en belastingontwijking van een zeer substantiële omvang in verhouding tot de overheidsfinanciën van de lidstaten. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) stelt voor een Europees pact tot stand te brengen dat erop gericht is belastingfraude, belastingontduiking, belastingontwijking en het witwassen van geld doeltreffend te bestrijden. Het doet een oproep aan de Europese Commissie om een beleidsinitiatief te lanceren waarbij de nationale regeringen en de andere EU-instellingen worden betrokken bij de verwezenlijking van deze doelstelling, de nodige consensus wordt opgebouwd en het maatschappelijk middenveld een rol krijgt. Samenwerking tussen de lidstaten moet de hoeksteen van dit pact zijn. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Het EESC verzoekt de Europese instellingen en de lidstaten om voldoende financiële en personele middelen beschikbaar te stellen voor een doeltreffende toepassing van de geldende Europese wetgeving en om samen af te spreken alle nieuwe wettelijke en bestuurlijke maatregelen vast te stellen die nodig zijn om fiscale misdrijven en wanpraktijken, het witwassen van geld en de activiteiten van belastingparadijzen doeltreffend te bestrijden. Met het oog hierop moeten de resultaten van de toepassing van elke maatregel voortdurend worden geëvalueerd. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Het EESC acht het essentieel dat de lidstaten zich ertoe verbinden een einde te maken aan oneerlijke en schadelijke vormen van belastingconcurrentie. Het EESC herhaalt ook wat het in zijn eerdere advies over Belastingheffing — besluitvorming met gekwalificeerde meerderheid (2) heeft gesteld met betrekking tot de noodzaak om in belastingaangelegenheden een aanzet te geven tot een debat over de geleidelijke overgang van besluitvorming met algemene stemmen naar besluitvorming met gekwalificeerde meerderheid. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | De actieve participatie van het maatschappelijk middenveld is essentieel om burgers bewust te maken van de noodzaak om fiscale misdrijven en wanpraktijken te bestrijden en te streven naar een eerlijke belastingheffing. De bijdrage van maatschappelijke organisaties zal het pact tot stand helpen brengen en helpen uitvoeren. De participatie van werkgevers en hun organisaties is van groot belang voor het welslagen ervan. Er moet voor worden gezorgd dat wetgevingsmaatregelen geen ongewenste gevolgen hebben voor ondernemingen die hun fiscale verplichtingen nakomen door hun buitensporige administratieve lasten op te leggen. Door doeltreffend en dringend op te treden tegen belastingmisdrijven en fiscale wanpraktijken kunnen extra financiële overheidsmiddelen beschikbaar komen om de COVID-19-herstelplannen, de groene en digitale transformatie van de economie en de verwezenlijking van de Europese pijler van sociale rechten te helpen financieren. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | De digitalisering van de economie brengt nieuwe uitdagingen voor de belastingautoriteiten met zich mee, aangezien zij aanleiding kan geven tot nieuwe methoden inzake agressieve fiscale planning, financiële misdrijven en wanpraktijken. De digitalisering van de economie creëert echter ook nieuwe mogelijkheden voor de belastingautoriteiten om dergelijke praktijken te bestrijden, via efficiëntere administratieve samenwerking en gegevensuitwisseling. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Met het oog op betere resultaten bij de bestrijding van deze misdrijven en wanpraktijken moet de samenwerking op politiek, administratief, politioneel en justitieel gebied, zowel rechtstreeks tussen de lidstaten als tussen de lidstaten en de EU, worden opgevoerd, moet de rechtsgrondslag voor deze samenwerking worden versterkt en moeten de financiële-inlichtingeneenheden (FIE’s), de belastingautoriteiten, de Europese toezichthoudende structuren en andere actoren die bij deze strijd betrokken zijn, voldoende financiële en personele middelen krijgen. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Om de doeltreffendheid van deze maatregelen te vergroten, moet er een gezamenlijke visie komen op deze misdrijven en wanpraktijken, op hun onderlinge verbanden en hun relatie met economische en financiële criminaliteit en politieke corruptie, alsook op de noodzakelijke rol die belastingparadijzen spelen bij het faciliteren en verhullen ervan. De uitbanning van de criminele activiteiten van belastingparadijzen zou een prioritaire doelstelling van de EU moeten zijn. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Dit beleid is onder alle omstandigheden belangrijk, maar gezien de situatie waarin de COVID-19-pandemie ons heeft gebracht, acht het EESC het absoluut noodzakelijk dat de EU, de nationale overheden en het maatschappelijk middenveld in Europa hiervan een politieke en ethische prioriteit maken. Gezien de grote hoeveelheid overheidsmiddelen die nodig is om de gevolgen van de pandemie voor de gezondheid, de economie en de maatschappij op te vangen, is het onaanvaardbaar dat een aanzienlijk deel daarvan illegaal wordt weggesluisd voor het persoonlijke gewin van een kleine groep mensen, waarmee rechtstreeks schade wordt toegebracht aan de overgrote meerderheid van werknemers, ondernemers, zelfstandigen, afhankelijke personen en gepensioneerden die hun belastingverplichtingen wel nakomen. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Het EESC steunt het nieuwe actieplan voor een alomvattend EU-beleid voor de preventie van witwassen en financieren van terrorisme (3) dat de Europese Commissie op 7 mei 2020 heeft gepresenteerd. Het acht het noodzakelijk om dit plan met spoed in praktijk te brengen. Het EESC kan zich vinden in de voorgestelde maatregelen om een effectieve toepassing van het bestaande rechtskader ter bestrijding van witwassen en terrorismefinanciering te verzekeren, alsook in de ontwikkeling van een gemeenschappelijk rulebook van de EU, de oprichting van een Europees toezichthoudend orgaan en de overige pijlers van het actieplan. De EU en de lidstaten dienen gemeenschappelijke standpunten in te nemen op internationale fora als de Financiëleactiegroep (Financial Action Task Force, FATF) van de OESO, de G20 en de VN. Het EESC vindt net als de Commissie dat bij de maatregelen die worden genomen rekening moet worden gehouden met de Europese wetgeving inzake gegevensbescherming en met de relevante jurisprudentie van het Hof van Justitie van de EU (HvJ) en dat ervoor gezorgd moet worden dat deze maatregelen zo min mogelijk extra administratieve en financiële lasten voor de lidstaten en de meldingsplichtige entiteiten met zich meebrengen. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Het EESC dringt er bij de Europese Commissie op aan om de huidige lijst met niet-coöperatieve jurisdicties te beoordelen en de mogelijkheid te bestuderen om aanvullende criteria vast te stellen om ervoor te zorgen dat alle belastingparadijzen op die lijst komen. Daarnaast verzoekt het de Commissie passende maatregelen te treffen die het bedrijven en particulieren onmogelijk maken om niet gerechtvaardigde transacties te verrichten met hun financiële instellingen. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Het EESC is ingenomen met de invoering van fiscale indicatoren in het Europees Semester en roept de lidstaten op om de bepalingen hieromtrent in de landspecifieke aanbevelingen na te komen. Het stelt de Commissie voor om in het Europees Semester een procedure op te nemen voor het beoordelen van de efficiëntie, billijkheid, toereikendheid en adequate werking van belastingstelsels. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Het EESC benadrukt dat kunstwerken en andere activa van grote waarde, met name die welke in vrijhavens en douane-entrepots zijn gedeponeerd, onder de Europese richtlijnen zouden moeten vallen en dat de burgerschaps- of verblijfsregelingen voor investeerders die in sommige lidstaten bestaan, zouden moeten worden afgeschaft. Het roept er tevens toe op om een einde te maken aan de ondoorzichtigheid bij aandelen aan toonder. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Het EESC is van mening dat hetgeen in de vijfde antiwitwasrichtlijn (AMLD) is bepaald over het centrale en openbare register van de uiteindelijk begunstigden van vennootschappen en trusts ook van toepassing moet zijn op belastingontduiking. Voorts dringt het aan op de vaststelling van adequate procedures die het kleine en middelgrote ondernemingen makkelijker moeten maken om aan de registervereisten te voldoen. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | Het EESC is voorstander van een mondiale oplossing voor de vennootschapsbelasting voor ondernemingen met een aanmerkelijke digitale aanwezigheid in het kader van de OESO-werkzaamheden, maar als er eind 2020 geen akkoord is bereikt, moet de EU haar initiatief inzake de belasting van grote digitale ondernemingen hervatten. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | De ATAD moet worden herzien om er voorschriften in op te nemen inzake fiscale behandeling in verband met laagbelastende jurisdicties en inzake de repatriëring van dividenden en vermogenswinsten waarover in het buitenland geen belasting is betaald. |
| --- | --- |

1.16.

| 1.17. | De nationale FIE’s moeten financiële en technische ondersteuning krijgen en er moet nauwe samenwerking worden bevorderd tussen hen en tussen de belastingdiensten, alsmede tussen de nationale politiediensten en Europol, bij de vervolging van fiscale en financiële misdrijven. |
| --- | --- |

1.17.

| 1.18. | Het EESC verzoekt de Commissie een studie uit te voeren naar de rol van “brievenbusmaatschappijen” bij belastingfraude, -ontduiking en -ontwijking en het witwassen van geld, en om op basis van de conclusies daarvan de ATAD, de richtlijn kapitaalvereisten en de antiwitwasrichtlijn te herzien om te voorkomen dat via dergelijke bedrijven misdrijven worden gepleegd en wanpraktijken worden bevorderd. |
| --- | --- |

1.18.

| 1.19. | Het EESC nodigt de Europese Commissie en de lidstaten uit om het concept effectieve minimumbelasting van bedrijfswinsten en de mogelijke toepassing ervan te bestuderen. |
| --- | --- |

1.19.

| 1.20. | Het EESC stelt voor om in de economische en handelsovereenkomsten van de EU overeenkomstig de beginselen en regels van de WTO een hoofdstuk op te nemen met clausules ter bestrijding van fiscale misdrijven, het witwassen van geld en agressieve fiscale planning, alsook betreffende de samenwerking tussen belastingdiensten. |
| --- | --- |

1.20.

2.   Achtergrond

| 2.1. | De schaal waarop in Europa en wereldwijd belastingfraude, belastingontduiking, belastingontwijking en witwaspraktijken plaatsvinden, is macro-economisch gezien zeer aanzienlijk. Deze praktijken hebben een duidelijk transnationaal karakter. Belastingparadijzen spelen er een cruciale rol bij, omdat zij kapitaal opnemen en wegsluizen dat afkomstig is van grote ondernemingen en privévermogens die belastingen hebben ontdoken of ontweken, evenals kapitaal dat verkregen is met politieke en economische corruptie en met criminele activiteiten. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Er bestaat geen algemeen aanvaarde definitie van het begrip belastingparadijs, hoewel in alle belastingparadijzen weinig of geen belastingen worden geheven en een gebrek aan transparantie over klanten en geldstromen de norm is. Zij worden geïdentificeerd aan de hand van lijsten in het kader waarvan hun niet-coöperatieve karakter wordt vastgesteld op basis van hun weigering om informatie te verstrekken aan de belastingautoriteiten en om samen te werken met justitie. De officiële lijsten zijn die van de OESO (4) en de twee lijsten van de Europese Unie: één met betrekking tot het witwassen van geld en de financiering van terrorisme en één met betrekking tot belastingontduiking en -ontwijking (5). In een monografische studie van F&D (IMF) wordt het particuliere vermogen dat bij offshore financiële centra staat geparkeerd op 7 tot 8,7 biljoen USD geraamd (6) (8 tot 10 % van het wereldwijde bbp). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Het IMF schat dat overheden ten gevolge van belastingontduiking per jaar circa 3 biljoen USD mislopen (7). Het Europees Parlement (EP) heeft berekend dat dit in de EU overeenkomt met 825 miljard EUR (8) en dat de gederfde btw-inkomsten, grotendeels als gevolg van fraude, oplopen tot circa 147 miljard EUR per jaar, waarvan 50 miljard EUR verband houdt met grensoverschrijdende “carrouselfraude” (9). |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Belastingontwijking is niet altijd strijdig met de letter van de wet, maar wel met de geest daarvan. Belastingparadijzen ontvangen jaarlijks ongeveer 600 miljard USD ten gevolge van de ontwijking van vennootschapsbelasting (10). De door de EU gederfde bedragen belopen 160 tot 190 miljard EUR per jaar (11). De belastingontwijking via zes lidstaten leidt ertoe dat de overige 22 lidstaten 42,8 miljard EUR aan belastinginkomsten mislopen (12). Volgens F&D (IMF) gaat 40 % van de directe buitenlandse investeringen (DBI’s) wereldwijd, goed voor zo’n 15 biljoen dollar, naar brievenbusmaatschappijen (zonder enige economische activiteit), vaak in de vorm van holdings, waarin operationele dochterbedrijven zijn ondergebracht. De meeste daarvan zijn gevestigd in vijf Europese landen (13). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Volgens de VN vertegenwoordigt het witwassen van geld 2 % tot 5 % van het wereldwijde bbp (14). Recente gevallen als dat van Danske Bank (aanvankelijk op circa 200 miljard EUR geschat) (15) of Swedbank (37 miljard EUR) (16) tonen de zwakke plekken bij de bestrijding van het witwassen van geld, ondanks de richtlijnen en het werk van controle-instanties. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Naast de financiële sector zijn er nog andere kanalen voor het witwassen van geld: kunst-, diamant- en edelmetaalmarkten; vrijhavens, douane-entrepots en speciale economische zones enz. De snelle technologische veranderingen bieden bovendien nieuwe manieren om geld wit te wassen door middel van virtuele activa en blockchain. Hetzelfde geldt voor de methoden die gebruikt worden voor belastingontduiking en -ontwijking: dividendstripping en couponwassen door middel van Cum-Ex-transacties (55,2 miljard EUR); agressieve financiële planning; geheime afspraken tussen staten en multinationale ondernemingen waarmee hun belastingverplichtingen aanzienlijk worden verlaagd; of burgerschaps- of verblijfsregelingen voor investeerders. De elektronische handel, de platformeconomie en de digitale economie in het algemeen brengen nieuwe risico’s met zich mee op het gebied van fiscale misdrijven en belastingontwijking, maar leveren ook nieuwe mogelijkheden qua tracering en controle op. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | De Commissie-Juncker ontplooide een groot aantal initiatieven voor de bestrijding van fiscale misdrijven en belastingontwijking: 26 wetgevingsinitiatieven en 57 initiatieven van verschillende aard. Met betrekking tot de bestrijding van het witwassen van geld en terrorismefinanciering moet met name worden gewezen op twee richtlijnen: de vierde en vijfde antiwitwasrichtlijnen (2015 en 2018). De vijfde AMLD moest in januari 2020 door de lidstaten zijn omgezet. De richtlijn zorgt voor verbeteringen bij de identificatie van de uiteindelijk begunstigden, de uitwisseling van informatie en de samenwerking tussen FIE’s, een uitbreiding van het scala aan meldingsplichtige entiteiten en een controle met betrekking tot virtuele valuta. De praktische resultaten zijn niet bevredigend: er is nog steeds sprake van tekortkomingen en lacunes, hoewel de Commissie zeer actief is binnen haar beperkte bevoegdheden (evaluatie uit 2019) (17). Zeer onlangs heeft de Europese Rekenkamer een audit geopend om de doeltreffendheid van antiwitwasmaatregelen in de banksector (18) te beoordelen en heeft de Europese Commissie drie lidstaten voor het HvJ gedaagd wegens onvolledige tenuitvoerlegging van de 4e antiwitwasrichtlijn (19). |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | De Europese Commissie heeft op 7 mei 2020 een nieuw actieplan voor een alomvattend EU-beleid voor de preventie van witwassen en financieren van terrorisme (20) gepresenteerd, alsook een gedelegeerde verordening (21) met een lijst van landen en jurisdicties die in dat verband geen medewerking verlenen. Uitgaande van de beoordeling van de verschillen in de manier waarop het bestaande rechtskader wordt toegepast en gezien de “ernstige lacunes in de handhaving van de regels en het streven om “binnen de Europese Unie [...] geen plaats [...] voor illegaal geld” te laten zijn, berust het actieplan op zes pijlers:






  — | de effectieve toepassing van het bestaande kader verzekeren, te beginnen met de volledige omzetting van de AML-richtlijnen; |
| --- | --- | --- |

2.8.

—

de effectieve toepassing van het bestaande kader verzekeren, te beginnen met de volledige omzetting van de AML-richtlijnen;

| — | ontwikkeling van één rulebook middels een gewijzigde richtlijn en een verordening; |
| --- | --- |

—

ontwikkeling van één rulebook middels een gewijzigde richtlijn en een verordening;

| — | invoering van procedures en oprichting van een toezichthoudend EU-orgaan middels een wetgevingsvoorstel; |
| --- | --- |

—

invoering van procedures en oprichting van een toezichthoudend EU-orgaan middels een wetgevingsvoorstel;

| — | invoering van een ondersteunings- en samenwerkingsmechanisme voor FIE’s en interconnectie van nationale centrale registers van bankrekeningen; |
| --- | --- |

—

invoering van een ondersteunings- en samenwerkingsmechanisme voor FIE’s en interconnectie van nationale centrale registers van bankrekeningen;

| — | handhaving van EU-strafrechtbepalingen en verbetering van de informatie-uitwisseling; |
| --- | --- |

—

handhaving van EU-strafrechtbepalingen en verbetering van de informatie-uitwisseling;

| — | versterking van de internationale dimensie van het EU-kader. |
| --- | --- |

—

versterking van de internationale dimensie van het EU-kader.

In het eerste kwartaal van 2021 zullen vier wetgevingsvoorstellen worden gepresenteerd om deze pijlers nader vorm te geven.

| 2.9. | Het tweede grote gebied waarop de Commissie maatregelen heeft genomen, is belastingontwijking, door middel van initiatieven inzake belasting van de digitale economie en de heffingsgrondslag voor de vennootschapsbelasting. Met deze strategie streeft de Commissie naar een “effectieve belastingheffing” waarbij multinationale ondernemingen billijke belastingen betalen op de plaats waar zij waarde genereren, in overeenstemming met het BEPS-actieplan van de OESO, met name door de uitholling van de heffingsgrondslag van de vennootschapsbelasting als gevolg van de aftrek van rentelasten, royalty’s en andere financiële baten te beperken. Het voornaamste instrument hiervoor is de ATAD (2016), die in 2017 is gewijzigd om ook hybridemismatches aan te pakken (ATAD2) (22). Vooralsnog kunnen de resultaten hiervan niet worden geëvalueerd. Ook is er wetgeving ingevoerd om de beslechting van geschillen naar aanleiding van dubbele belasting te vergemakkelijken (23). In 2018 werd er een nieuwe verordening vastgesteld betreffende de controle van liquide middelen die de Unie binnenkomen of verlaten (24). |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | De Europese Commissie heeft ook rekening gehouden met belastingontwijking in haar wetgevingsinitiatieven betreffende de belasting van de digitale economie en de heffingsgrondslag voor de vennootschapsbelasting. In 2018 stelde zij twee richtlijnen voor betreffende een vennootschapsbelasting op een aanmerkelijke digitale aanwezigheid en een belasting op de inkomsten van grote digitale ondernemingen. In 2016 had zij reeds twee richtlijnen voorgesteld betreffende de heffingsgrondslag voor de vennootschapsbelasting, één met een gemeenschappelijke (CCTB) en één met een geconsolideerde (CCCTB) grondslag. Deze laatste is van groot belang voor de bestrijding van belastingontwijking. De gelijktijdige besprekingen op het niveau van de OESO en het verzet van sommige lidstaten hebben de goedkeuring van deze richtlijnen vertraagd. Tegen deze achtergrond heeft de Commissie in 2019 een mededeling gepresenteerd waarmee zij een debat op gang wou brengen opdat besluiten in fiscale aangelegenheden met gekwalificeerde meerderheid zouden kunnen worden genomen. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | De samenwerking tussen de belastingautoriteiten en andere instellingen van de lidstaten via de automatische uitwisseling van fiscale informatie (AEOI (25)) en transparantie zijn daarbij cruciaal. Verder zijn maar liefst zes richtlijnen betreffende administratieve samenwerking goedgekeurd. Van de eerste (Richtlijn 2011/16/EU (26)) tot de laatste (Richtlijn (EU) 2018/822 (27)) zijn de verplichtingen inzake het bekendmaken van de uiteindelijk begunstigden van rekeningen, financiële activa en transacties, alsmede van alle producten, waaronder verzekeringen en dividenden, geleidelijk uitgebreid. Er zijn steeds meer eisen gesteld betreffende de automatische uitwisseling van inlichtingen over fiscale afspraken (taxrulings) en van financiële informatie met betrekking tot grote ondernemingen, land per land (de rapportage per land of CBCR (28)). Het gebruik van financiële en andere informatie voor het vervolgen van strafbare feiten is geregeld in Richtlijn (EU) 2019/1153 van het Europees Parlement en de Raad (29). |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | De Commissie-Juncker heeft stappen ondernomen tegen de geheime afspraken van sommige lidstaten met multinationale ondernemingen, op grond waarvan zij daar nauwelijks belastingen betalen. Ook heeft zij fiscale indicatoren opgenomen in het Europees Semester. Uit de meest recente landspecifieke aanbevelingen blijkt dat in een aantal lidstaten de toepassing van de wetgeving onbevredigend is wat betreft agressieve fiscale planning of de identificatie van uiteindelijk begunstigden. De samenwerking tussen de lidstaten laat nog zeer te wensen over. Ondanks een zekere vooruitgang is er nog geen sprake van een algemene daling van fraude, witwassen van geld en belastingontwijking; in een enkel geval, zoals de kapitaalstromen naar brievenbusmaatschappijen, is er zelfs een stijging. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.12. | Het EESC heeft de afgelopen vijf jaar 25 adviezen over deze kwesties uitgebracht. In het algemeen heeft het EESC de door de Commissie voorgestelde maatregelen gesteund. In sommige gevallen heeft het zich strenger opgesteld, in lijn met het standpunt van het Europees Parlement. |
| --- | --- |

2.12.

3.   Algemene opmerkingen en aanbevelingen

| 3.1. | De coronaviruscrisis, de ernstigste crisis die Europa sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog heeft getroffen, moet centraal staan bij welke economische en sociale overwegingen en voorstellen dan ook. In het kader van dit advies lijkt het vanzelfsprekend dat als de financiële omvang van belastingmisdrijven en belastingontwijking drastisch daalt, de lidstaten, en de EU zelf, een deel van de financiële middelen in handen krijgen die nodig zijn om de gevolgen van de pandemie op gezondheids-, economisch en sociaal vlak op te vangen. Het EESC is van mening dat de betrokkenheid van de Europese instellingen, de nationale overheden en het maatschappelijk middenveld bij de vaststelling van alle maatregelen die noodzakelijk zijn om permanent en doeltreffend op te treden tegen belastingmisdrijven en belastingontwijking, nu meer dan ooit tevoren een onontkoombare politieke en morele verplichting is, en bovendien een spoedeisende aangelegenheid. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Het voornaamste doel van dit advies is om, uitgaande van een volledig beeld van de situatie en de standpunten die het EESC in eerdere adviezen heeft ingenomen, voorstellen te formuleren die de strijd tegen deze misdrijven doeltreffender maken. Daarbij moet rekening worden gehouden met het verband tussen de verschillende belastingmisdrijven, en tussen deze misdrijven en belastingontwijking, via gemeenschappelijke kanalen die samenvloeien in belastingparadijzen. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Het EESC erkent de bereidwilligheid van de Europese Commissie en het Europees Parlement om initiatieven ter bestrijding van belastingmisdrijven, belastingontduiking en oneerlijke belastingconcurrentie op te zetten, en betreurt dat een aantal van de belangrijkste initiatieven, zoals die met betrekking tot de vennootschapsbelasting, btw-fraude en agressieve fiscale planning, geblokkeerd of afgezwakt worden door sommige lidstaten en door een gebrek aan onderlinge samenwerking tussen de lidstaten. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Het EESC stelt voor een Europees pact tot stand te brengen dat erop gericht is belastingfraude, belastingontduiking, belastingontwijking en het witwassen van geld doeltreffend te bestrijden. Het verzoekt de Commissie een beleidsinitiatief te bevorderen waarbij de nationale regeringen en de andere Europese instellingen worden betrokken bij de uitvoering van dit pact. Samenwerking tussen de lidstaten moet de hoeksteen van dit pact zijn. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Een doeltreffende uitvoering ervan moet de EU en haar lidstaten middelen verschaffen in aanvulling op die welke met de groei gepaard gaan, om de post-COVID-19-herstelplannen, de groene en digitale transformatie van de Europese economieën en de totstandbrenging van een solide Europese pijler van sociale rechten te financieren. Met respect voor de fiscale soevereiniteit van de lidstaten doet het EESC een oproep aan de beleidsmakers van de EU en aan de nationale regeringen om, met de verantwoordelijkheid en ruimhartigheid die de huidige tragische situatie vereist, een consensus te bereiken over de inhoud van het pact dat het EESC voorstelt. Naar het oordeel van het EESC moet een consensus over de verwezenlijking van een Europees pact voor de bestrijding van belastingmisdrijven, belastingontwijking, het witwassen van geld en de financiering van terrorisme gebaseerd zijn op:






  a) | de verbintenis van de lidstaten en de Europese instellingen om alle bijkomende wettelijke en bestuurlijke maatregelen te nemen die nodig zijn om deze misdrijven en wanpraktijken doeltreffend te bestrijden; |
| --- | --- | --- |

3.5.

a)

de verbintenis van de lidstaten en de Europese instellingen om alle bijkomende wettelijke en bestuurlijke maatregelen te nemen die nodig zijn om deze misdrijven en wanpraktijken doeltreffend te bestrijden;

| b) | de versterking van de politieke wil tot samenwerking tussen de lidstaten onderling en tussen de lidstaten en de EU-instellingen, die moet leiden tot de vaststelling van doeltreffende procedures voor administratieve, politiële en justitiële samenwerking om de doelstellingen van het pact te verwezenlijken; |
| --- | --- |

b)

de versterking van de politieke wil tot samenwerking tussen de lidstaten onderling en tussen de lidstaten en de EU-instellingen, die moet leiden tot de vaststelling van doeltreffende procedures voor administratieve, politiële en justitiële samenwerking om de doelstellingen van het pact te verwezenlijken;

| c) | de verbintenis van de lidstaten om een einde te maken aan oneerlijke belastingconcurrentie en om de richtlijnen die verband houden met de doelstellingen van het pact te deblokkeren, en |
| --- | --- |

c)

de verbintenis van de lidstaten om een einde te maken aan oneerlijke belastingconcurrentie en om de richtlijnen die verband houden met de doelstellingen van het pact te deblokkeren, en

| d) | de betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld bij het pact. |
| --- | --- |

d)

de betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld bij het pact.

| 3.6. | De betrokkenheid van maatschappelijke organisaties bij de totstandkoming van dit akkoord en het creëren van een sterk sociaal bewustzijn op het gebied van belastingen is essentieel. De Europese burgers hechten er groot belang aan dat er voldoende middelen zijn voor hoogwaardige openbare diensten — op dit moment in het bijzonder voor gezondheids- en onderzoeksdiensten — en voor adequate stelsels op het gebied van sociale bescherming. De ondernemers die hun fiscale verplichtingen wel nakomen, en dat zijn de meesten, willen dat er een einde komt aan belastingontduiking en -ontwijking door bepaalde ondernemingen, die voor hen neerkomt op oneerlijke concurrentie. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Het EESC is het met het Europees Parlement eens dat “eerlijke belastingheffing en de vastberaden bestrijding van belastingfraude, belastingontduiking, agressieve belastingplanning en witwaspraktijken van cruciaal belang zijn voor het vormgeven van een eerlijke maatschappij en een sterke economie, alsook voor de bescherming van het sociaal contract en de rechtsstaat” (30). Daarom constateert het met bezorgdheid de omvang van de kloof die dergelijke misdrijven en wanpraktijken slaan in de belastinginkomsten, evenals de recente fiscale ontwikkeling waarbij de belastingdruk verschuift naar het inkomen uit arbeid, en van de financiële sector naar de reële economie, waarbij de kleine en middelgrote ondernemingen aan een grotere belastingdruk blootstaan dan multinationale ondernemingen. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | De opname van fiscale indicatoren in de landverslagen van het Europees Semester is een stap vooruit. Uit een evaluatie van de resultaten blijkt echter dat het functioneren van de FIE’s, de automatische uitwisseling van inlichtingen en de samenwerking tussen de belastingautoriteiten in een deel van de EU-lidstaten te wensen overlaat, zowel wat betreft het witwassen van geld als wat betreft belastingontduiking en -ontwijking. Het EESC stelt voor dat de Commissie de fiscale indicatoren in het Europees Semester een even groot belang geeft als de andere indicatoren en dat er een procedure tot stand wordt gebracht om de doeltreffendheid, billijkheid, toereikendheid en adequate werking van belastingstelsels te beoordelen. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Het EESC steunt het nieuwe actieplan voor een alomvattend EU-beleid voor de preventie van witwassen en financieren van terrorisme, dat dringend zou moeten worden geïmplementeerd. Het EESC is voorstander van de oprichting van een Europees toezichthoudend orgaan dat de samenwerking tussen de belastingdiensten en de FIE’s van de lidstaten zo veel mogelijk versterkt en beschikt over een aantal directe bevoegdheden om de meldingsplichtige entiteiten uit alle sectoren te controleren en te onderzoeken, en over voldoende personele en technologische middelen om de voortdurende evolutie van de misdrijven te kunnen bijhouden. Het EESC verzoekt de Commissie te onderzoeken of daartoe niet het best een Europees agentschap kan worden opgericht om fiscale, economische en financiële misdrijven en witwaspraktijken te bestrijden en toezicht te houden op de toepassing van de wetgeving en de efficiëntie van de overheidsmaatregelen. Het EESC acht het ook noodzakelijk dat de EU met één stem spreekt op internationale fora als de FATF (OESO), de G20 en de VN. Het EESC is van mening dat de Commissie de lidstaten moet helpen door het opzetten van opleidingsmechanismen zoals de in zijn advies over het Fiscalis-programma (10/2018) (31) voorgestelde Europese belastingacademie. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Het rechtskader voor de bestrijding van witwaspraktijken moet het mogelijk maken om toegang te krijgen tot informatie over de uiteindelijk begunstigden van rekeningen, vennootschappen en trusts, met inachtneming van de gegevensbeschermingsregels en de relevante jurisprudentie van het HvJ. De bescherming van personen die uit hoofde van hun beroep verplicht zijn vermoedelijke witwaspraktijken te melden, moet worden gewaarborgd. Het EESC is verheugd dat in het actieplan een nieuwe regeling voor de bescherming van klokkenluiders wordt voorgesteld en dringt erop aan dat deze niet tot december 2021 wordt uitgesteld. Het acht het net als de Commissie noodzakelijk ervoor te zorgen dat de getroffen maatregelen zo min mogelijk extra administratieve en financiële lasten voor de lidstaten en de meldingsplichtige entiteiten met zich meebrengen. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | De controlemaatregelen ten aanzien van derde landen in de vijfde antiwitwasrichtlijn kunnen alleen doeltreffend zijn als ze vergezeld gaan van een realistische lijst van landen met een hoog risico. Het EESC pleit in dit verband voor een transparante en duidelijke methodologie en voor kortere evaluatietermijnen. Het is van mening dat de nieuwe lijst van slechts 20 landen en gebieden zo spoedig mogelijk zou moeten worden goedgekeurd met toevoeging van een aantal landen, zoals die welke een prominente rol hebben gespeeld bij recente schandalen. Het EESC betreurt de belemmeringen die sommige EU-lidstaten hebben opgeworpen wat betreft de toegang tot informatie over transacties met belastingparadijzen. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | De lijst van belastingparadijzen van de Ecofin-Raad met betrekking tot belastingontduiking en -ontwijking van 2017 is in februari 2020 geactualiseerd. In tegenstelling tot andere lijsten heeft deze lijst het voordeel dat hierop zowel landen staan die niet willen meewerken aan de automatische uitwisseling van inlichtingen als landen die bedrijven bijzondere belastingregelingen aanbieden. De Europese lijst sluit het bestaan van belastingparadijzen in de EU uit, wat betwistbaar is. In de landspecifieke aanbevelingen van het Europees Semester wees de Europese Commissie echter bepaalde lidstaten aan die de belastinggrondslag van hun Europese partners uithollen. Hoewel de dreiging om op een zwarte lijst terecht te komen een ontradend effect heeft wegens mogelijke reputatieschade, zijn de sancties niet doeltreffend genoeg. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Om ervoor te zorgen dat de jurisdicties op de lijst de vereiste hervormingen doorvoeren, stelt het EESC voor om de verordening na de komende evaluatie te herzien in de zin dat jurisdicties die deze hervormingen niet hebben uitgevoerd, geen financiële transacties met de EU mogen uitvoeren. De maatregelen moeten ook gericht zijn op bedrijven die belastingen ontwijken. Een effectieve maatregel zou zijn om geen overheidssteun in het kader van COVID-19 te verlenen aan bedrijven die ongeoorloofde transacties verrichten met jurisdicties op de lijst, zoals sommige lidstaten hebben besloten. Het EESC verzoekt ook om onderzoek te doen naar de wenselijkheid om de bedrijven in kwestie uit te sluiten van deelname aan overheidsopdrachten. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Multinationale ondernemingen opereren wereldwijd en onder gemeenschappelijke leiding, maar belastingregels worden op nationaal niveau vastgesteld zonder rekening te houden met hun interactie met regelingen in andere landen, en soms zelfs in openlijke belastingconcurrentie met die landen. Bepaalde jurisdicties stellen belastingregelingen vast die de belastinggrondslag in andere gebieden uithollen. Deze praktijken hebben, in combinatie met een algemene verlaging van de belastingtarieven, geleid tot een neerwaartse fiscale wedloop tussen landen bij het aantrekken van directe buitenlandse investeringen, alsook tot mazen in de wet en wettelijke mismatches. Veel multinationals herschikken hun activiteiten zo dat hun belastingdruk sterk daalt. Hiertoe maken zij gebruik van bepaalde intragroeptransacties waarmee een groot deel van de kosten kunstmatig naar gebieden met een gemiddelde of hoge belastingdruk wordt overgeheveld, terwijl de winst wordt gedeclareerd in jurisdicties waar lage of zelfs geen belastingen worden geheven, waar zij geheime belastingafspraken (tax rulings) met de overheid maken. Met name grote ondernemingen in de digitale economie schuiven gemakkelijk met winsten. Het EESC hoopt dat de toepassing van de BEPS-regels en de ATAD hierin verandering zullen brengen. Het is echter nog te vroeg om de resultaten te beoordelen. Willen de regels effect sorteren, dan is samenwerking tussen alle lidstaten — de hoofddoelstelling van het Europees pact — van essentieel belang. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | De Europese Unie is een kwetsbaar gebied voor belastingontwijking (32). De mobiliteit van kapitaal, goederen en personen op de interne markt staat haaks op het gebrek aan coördinatie in het belastingbeleid. Na de crisis van 2008 waren de vorderingen op het gebied van economische governance vooral gericht op uitgavenbeheersing. In deze situatie is de afgelopen jaren verandering gekomen, maar de coördinatie van het belastingbeleid schiet nog steeds tekort. De opname van fiscale indicatoren in het Europees Semester is een stap vooruit waardoor het mogelijk wordt om de belastingstelsels van bepaalde lidstaten als schadelijk aan te merken. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | In 2009 startte de G20 een samenwerkingsproces gericht op de bestrijding van belastingontduiking en -ontwijking. De OESO stelde nieuwe wereldwijde normen voor de uitwisseling van informatie vast, de Common Reporting Standard (CRS), gebaseerd op de automatische uitwisseling van inlichtingen (AEOI). De meeste landen van de internationale gemeenschap hebben toegezegd om deze met ingang van januari 2018 toe te passen. Een algemene evaluatie van de naleving daarvan moet nog plaatsvinden. |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | In de EU is de AEOI gereguleerd door de richtlijn betreffende administratieve samenwerking, die meermaals is herzien om aan te sluiten op de CRS. De richtlijn betreffende administratieve samenwerking heeft de verplichting tot AEOI uitgebreid naar natuurlijke en rechtspersonen en naar de voornaamste inkomstencategorieën, maar vertoont nog lacunes die moeten worden verholpen. De kwestie van de informatie over de uiteindelijk begunstigden van activa en fondsen en over ondoorzichtige tussenschakels (bepaalde trusts, doorstroomvennootschappen, stichtingen enz.) zijn nog altijd niet opgelost, zoals het “Panama Papers”-schandaal heeft aangetoond. Ook is er nog geen oplossing gevonden voor het anonieme karakter van de “aandelen aan toonder”, die in een aantal landen nog steeds zijn toegestaan en waarbij de houder onbekend is. Het toepassingsgebied van de richtlijn betreffende administratieve samenwerking zou moeten worden uitgebreid tot kunstwerken en andere activa van grote waarde die zich in vrijhavens of douane-entrepots bevinden. Er zou ook een oplossing moeten worden gevonden voor de in 19 lidstaten bestaande burgerschaps- of verblijfsregelingen voor investeerders, die in veel gevallen gebruikt worden voor het plegen van belastingmisdrijven. |
| --- | --- |

3.17.

| 3.18. | Het BEPS-actieplan van de OESO is het wereldwijde initiatief om grondslaguitholling en winstverschuiving tegen te gaan. In de verslagen bij de 15 actiepunten wordt verwezen naar hun verschillende juridische karakter. Sommige geven beste praktijken weer terwijl andere minimumnormen zijn waarbij staten kunnen worden verplicht om de inhoud ervan op te nemen in hun vennootschapsrecht. Voor een aantal fundamentele kwesties, zoals de belasting van de digitale economie of de verdeling van heffingsrechten per land, moet nog een mondiale oplossing worden gevonden. Sommige landen en maatschappelijke organisaties hebben het BEPS-proces bekritiseerd en erop aangedrongen de hervorming van de internationale belastingarchitectuur toe te vertrouwen aan het VN-deskundigencomité voor belastingaangelegenheden. Het EESC is van oordeel dat de OESO haar werk moet afronden en met het VN-comité moet samenwerken om haar conclusies te delen en een algemeen karakter te geven. |
| --- | --- |

3.18.

| 3.19. | De ATAD vormt de hoeksteen van de EU-strategie voor de bestrijding van belastingontwijking. Zij zorgen ervoor dat de lidstaten de BEPS-verslagen op gecoördineerde wijze ten uitvoer leggen. Hun juridische waarde wordt versterkt door het feit dat de naleving ervan onderworpen is aan controle door het HvJ. In sommige gevallen gaan de antimisbruikbepalingen van de richtlijnen verder dan BEPS, bijvoorbeeld wat betreft exitheffingsregels, regels inzake gecontroleerde buitenlandse vennootschappen, het tegengaan van hybridemismatches of de invoering van een algemene antimisbruikbepaling. Vanwege het verzet van sommige landen werden er echter geen switch-overclausules opgenomen, hoewel de Commissie en de meeste lidstaten daar wel voorstander van waren. |
| --- | --- |

3.19.

| 3.20. | De onderzoeken van de Commissie naar de geheime belastingafspraken tussen een aantal grote multinationals en de overheid in bepaalde EU-lidstaten brachten de omvang aan het licht van de fiscale ontwijking die door hen was gefaciliteerd: op de uit andere Europese landen overgehevelde winst werd tussen 0,05 % en 2 % belasting geheven. Als reactie hierop heeft de Unie de richtlijn betreffende administratieve samenwerking hervormd met als doel de automatische uitwisseling van inlichtingen over grensoverschrijdende belastingovereenkomsten (tax rulings) die een lidstaat sluit, verplicht te maken. |
| --- | --- |

3.20.

| 3.21. | Bij een meer recente herziening van de richtlijn werd de automatische uitwisseling van inlichtingen uitgebreid tot basisinformatie van grote ondernemingen (33), uitgesplitst naar land (CBCR-rapporten (34)), overeenkomstig de voorschriften van BEPS-actiepunt 13. Deze informatie is echter nog steeds niet openbaar toegankelijk. De Europese Commissie heeft een hervorming van Richtlijn 2013/34/EU van het Europees Parlement en de Raad (35) inzake financiële verslaglegging voorgesteld teneinde de publicatie van de rapportage per land mogelijk te maken. Het EESC is van mening dat dit ten minste moet gelden voor bedrijven die overheidssteun ontvangen. |
| --- | --- |

3.21.

| 3.22. | Een zeer belangrijk voorstel van de Commissie op het gebied van de vennootschapsbelasting is de harmonisatie van de heffingsgrondslag voor de vennootschapsbelasting. In de eerste fase (CCTB) zou de heffingsgrondslag worden berekend op grond van een aantal gemeenschappelijke regels. In de tweede fase (CCCTB) zouden de winsten en verliezen van alle dochterondernemingen van een bedrijf of multinationale groep in de verschillende lidstaten worden geconsolideerd in de hele EU. Het resulterende nettosaldo zou worden verdeeld over de verschillende landen waarin de onderneming actief is, waarbij in elk van hen belasting wordt geheven volgens een vooraf bepaalde formule (op basis van activa, arbeid en omzet). Gehoopt wordt dat zo’n consolidatie een groot deel van de praktijken inzake agressieve fiscale planning zal uitschakelen. Het EESC is het ermee eens dat belastingheffing plaatsvindt op basis van een gewogen formule waarbij rekening wordt gehouden met de plaats waar omzet, arbeid en activa te situeren zijn. De waarde van intellectuele-eigendomsrechten, data en andere immateriële activa moet zorgvuldig worden beoordeeld. |
| --- | --- |

3.22.

| 3.23. | Volgens de Europese Commissie en de OESO heeft de moeilijkheid om met de bestaande belastingregels inkomsten uit nieuwe bedrijfsmodellen in de digitale economie te belasten er in sommige situaties en landen toe geleid dat digitale ondernemingen minder belasting betalen dan traditionele bedrijven. In maart 2018 heeft de Commissie twee voorstellen voor een richtlijn betreffende belastingheffing in de digitale economie (36) goedgekeurd, in overeenstemming met de werkzaamheden van de OESO die in 2020 moeten worden afgerond. Eén voorstel voorziet in een voorlopige oplossing, het andere in een definitieve. De voorlopige oplossing voorziet in een belasting van 3 % op de verkoop van digitale diensten door grote ondernemingen (niet op de winst of afhankelijk van de plaats van waardecreatie). Dit voorstel is in de Raad geblokkeerd. De Commissie is nu voorstander van een mondiale oplossing voor de vennootschapsbelasting voor ondernemingen in het kader van de OESO-werkzaamheden, maar als er eind 2020 geen akkoord is bereikt, zal ze haar initiatief inzake de belasting van grote digitale ondernemingen hervatten. |
| --- | --- |

3.23.

| 3.24. | De Commissie en het EESC (37) hebben zich beide uitgesproken over de noodzaak om een debat op gang te brengen over de noodzakelijke voorwaarden voor een geleidelijke overgang van besluitvorming bij unanimiteit naar besluitvorming met gekwalificeerde meerderheid in belastingaangelegenheden. De termijnen voor de uitvoering van deze wijziging kunnen korter of langer zijn, afhankelijk van hoe gevoelig een belastingkwestie ligt voor de lidstaten. |
| --- | --- |

3.24.

| 3.25. | Het EESC is van mening dat de Unie en alle lidstaten zich in het licht van de enorme uitdagingen van de COVID-19-crisis geenszins een lakse houding kunnen veroorloven ten aanzien van misdrijven die de economische groei en de overheidsfinanciën aantasten. Ook meent het EESC dat het noodzakelijk is om de samenwerking en solidariteit tussen de lidstaten, de EU-instellingen en de verschillende geledingen van het maatschappelijk middenveld in Europa te versterken. |
| --- | --- |

3.25.

4.   Specifieke opmerkingen en aanbevelingen

| 4.1. | Het EESC beveelt aan om de oplossing waarin de vijfde antiwitwasrichtlijn voorziet, namelijk de lidstaten te verplichten een centraal en openbaar register van uiteindelijk begunstigden van vennootschappen en trusts in te voeren, uit te breiden tot belastingontduiking, en bovendien een passende procedure vast te stellen om de uiteindelijk begunstigden van in derde landen gevestigde bedrijven te identificeren. Alle registers moeten op passende en evenredige wijze functioneren om het bedrijven makkelijker te maken aan hun verplichtingen te voldoen, zeker in het geval van kleine en middelgrote ondernemingen, die ondersteunende diensten tot hun beschikking zouden moeten hebben. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Niet alleen van de uiteindelijk begunstigden van alle vennootschappen en trusts moet de identiteit te achterhalen zijn: ook voor de houders van aandelen aan toonder moet dit gelden. Het EESC dringt er bij de Commissie op aan om te bestuderen of een procedure dit mogelijk kan maken, en zo niet, aandelen aan toonder te verbieden in de EU. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | De resterende mazen in de tekst van de richtlijn betreffende administratieve samenwerking moeten worden gedicht om de automatische uitwisseling van inlichtingen uit te breiden tot kunstwerken en andere activa van grote waarde die zich in vrijhavens, douane-entrepots en speciale economische zones bevinden. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | De lidstaten moeten worden verzocht burgerschaps- en verblijfsregelingen voor investeerders geleidelijk af te schaffen, aangezien deze belastingmisdrijven faciliteren. Dit is het standpunt van het Europees Parlement en van het EESC in zijn advies SOC/618 (38). Zolang deze regelingen blijven bestaan, moeten de nodige controlemaatregelen worden getroffen om zich ervan te vergewissen dat de betrokken investeerders aan hun fiscale verplichtingen voldoen. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | In het kader van de OESO en het geïntegreerd kader voor technische bijstand moeten maatregelen worden overeengekomen met betrekking tot de toewijzing van belastinginkomsten aan marktjurisdicties als India en China. De ATAD moet worden hervormd om er bepalingen in op te nemen betreffende de fiscale behandeling in verband met laagbelastende jurisdicties, met name betreffende de repatriëring van dividenden en vermogenswinsten die afkomstig zijn van dochterondernemingen in het buitenland, indien hierover in het buitenland geen minimale belasting is betaald. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Overeenkomstig het verzoek dat in de resolutie (39) van het Europees Parlement van maart 2019 is geformuleerd, nodigt het EESC de Europese Commissie en de lidstaten uit om het concept effectieve minimumbelasting van bedrijfswinsten en de mogelijke toepassing ervan te bestuderen. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | De samenwerking tussen de toezichthoudende organen en de belastingautoriteiten van de lidstaten, met name op het gebied van belastingmisdrijven en witwassen van geld, moet worden versterkt, evenals de samenwerking tussen Europol en de nationale politiediensten. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | De nationale FIE’s moeten financieel en technisch worden ondersteund zodat zij hun taken doeltreffend kunnen uitvoeren. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | De enorme hoeveelheid kapitaal die via in de EU gevestigde brievenbusmaatschappijen stroomt, vraagt om een vastberaden beleidsreactie. Het EESC verzoekt de Europese Commissie om een studie te verrichten naar de rol van brievenbusmaatschappijen bij belastingfraude, -ontduiking en -ontwijking (na tenuitvoerlegging van ATAD 1 en 2) en het witwassen van geld, en om op grond van haar conclusies alle noodzakelijke maatregelen te nemen om te voorkomen dat via dit soort vennootschappen dergelijke misdrijven en wanpraktijken plaatsvinden. De ATAD, de richtlijn kapitaalvereisten en de antiwitwasrichtlijn moeten waar nodig worden gewijzigd. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Het EESC stelt voor om in toekomstige handels-, investerings- of economische partnerschapsovereenkomsten van de EU, of bij de herziening van bestaande overeenkomsten, in overeenstemming met de beginselen en regels van de WTO de toevoeging van een belastinghoofdstuk te overwegen waarin de resultaten van het BEPS/OESO-programma zijn opgenomen, evenals clausules ter bestrijding van belastingfraude en -ontduiking, agressieve fiscale planning en witwassen van geld en over de samenwerking tussen belastingdiensten. |
| --- | --- |

4.10.

Brussel, 18 september 2020.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Luca JAHIER

---

(1)  In dit advies worden de Engelse acroniemen gehanteerd.

1

(2)  PB C 353 van 18.10.2019, blz. 90.

2

(3)  C(2020) 2800 final.

3

(4)  Op de lijst FATF. High-Risk Jurisdictions (jurisdicties met een hoog risico) staan maar twee landen (Noord-Korea en Iran). Op de lijst FATF. Jurisdictions under Increased Monitoring (jurisdicties onder verscherpt toezicht) staan achttien landen. Beide werden bijgewerkt op 21 februari 2020.

4

(5)  Op de lijst van Gedelegeerde Verordening (EU) 2020/855 van de Commissie van 7 mei 2020 (PB L 195 van 19.6.2020, blz. 1) zijn twintig gebieden opgenomen met een hoog risico op het gebied van het witwassen van geld en de financiering van terrorisme. De herziene lijst van niet-coöperatieve jurisdicties met betrekking tot belastingontduiking en -ontwijking bevat twaalf landen; nog eens twintig landen staan onder toezicht.

5

(6)  Lipton, D.: Shining a Light, blz. 4; en Shaxson, N.: Tackling Tax Havens, blz. 7, met aanhaling van Zucman, G. (2017). IMF, F&D, september 2019.

6

Shining a Light

Tackling Tax Havens

F&D

(7)  Bhatt, G.: Editor’s Letter. IMF. Ibidem, blz. 2.

7

Editor’s Letter

(8)  Resolutie van het Europees Parlement van 26 maart 2019 over financiële misdrijven, belastingontduiking en belastingontwijking, punt 24.

8

Resolutie van het Europees Parlement van 26 maart 2019 over financiële misdrijven, belastingontduiking en belastingontwijking

(9)  Europees Parlement, ibidem, punten 142 en 143.

9

(10)  Shaxson, N., Tackling Tax Havens. IMF, ibidem, blz. 7.

10

Tackling Tax Havens

(11)  Europees Parlement, ibidem, punt 19.

11

(12)  Europees Parlement, ibidem, punt 328.

12

(13)  Damgaard, J., Elkjaer, T. Johannesen, N., The Rise of Phantom Investments, blz. 11-13. IMF, F&D, september 2019.

13

The Rise of Phantom Investments

(14)  UN: UNODC Money-Laundering and Globalization.

14

(15)  Europees Parlement, ibidem, punten 236 en 237.

15

(16)  Europees Parlement, ibidem, punt 235. Financial Times, 23 maart 2020.

16

(17)  COM(2019) 360 final, 370 final, 371 final en 372 final van 24 juli 2019. Van bijzonder belang is COM(2019) 373 final — Verslag over de beoordeling van recente vermeende gevallen van het witwassen van geld waarbij EU-kredietinstellingen betrokken zijn.

17

Verslag over de beoordeling van recente vermeende gevallen van het witwassen van geld waarbij EU-kredietinstellingen betrokken zijn

(18)  11 juni 2020: https://www.eca.europa.eu/nl/Pages/DocItem.aspx?did=53979

18

(19)  2 juli 2020: https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/nl/IP_20_1228

19

(20)  C(2020) 2800.

20

(21)  Gedelegeerde Verordening (EU) 2020/855 van de Commissie van 7 mei 2020.

21

(22)  Richtlijn (EU) 2016/1164 van de Raad (ATAD) (PB L 193 van 19.7.2016, blz. 1) trad op 1 januari 2020 in werking in de lidstaten die op dit gebied geen eigen wetgeving hadden (voor de overige lidstaten is dat 2024). Richtlijn (EU) 2017/952 van de Raad (ATAD2) (PB L 144 van 7.6.2017, blz. 1) treedt op 1 januari 2022 in werking.

22

(23)  Richtlijn (EU) 2017/1852 van de Raad (PB L 265 van 14.10.2017, blz. 1).

23

(24)  Verordening (EU) 2018/1672 van het Europees Parlement en de Raad (PB L 284 van 12.11.2018, blz. 6).

24

(25)  Automatic exchange of information — AEOI.

25

(26)  Richtlijn 2011/16/EU van de Raad (PB L 64 van 11.3.2011, blz. 1).

26

(27)  Richtlijn (EU) 2018/822 (PB L 139 van 5.6.2018, blz. 1).

27

(28)  Country by country reporting — CBCR.

28

(29)  PB L 186 van 11.7.2019, blz. 122.

29

(30)  Europees Parlement, ibidem, punt 328.

30

(31)  EESC-advies over Fiscalis 2021-2027, ECO/470 (PB C 62 van 15.2.2019, blz. 118).

31

Fiscalis 2021-2027,

(32)  Cobham A. en Garcia-Bernardo J., Time for the EU to close its own tax havens, Tax Justice Network, 4 april 2020.

32

(33)  Waar informatie over personeel, omzet, aangegeven winst en betaalde belastingen terug te vinden is.

33

(34)  Country by country reporting, CBCR.

34

(35)  PB L 182 van 29.6.2013, blz. 19.

35

(36)  COM(2018) 147 final, Voorstel voor een richtlijn van de Raad tot vaststelling van regels betreffende de vennootschapsbelasting op een aanmerkelijke digitale aanwezigheid; en COM(2018) 148 final, Voorstel voor een richtlijn van de Raad betreffende het gemeenschappelijke stelsel van een digitaledienstenbelasting op inkomsten uit de levering van bepaalde digitale diensten.

36

(37)  COM(2019) 8 final, Naar een meer efficiënte en democratische besluitvorming in het fiscale beleid van de EU.

37

(38)  EESC-advies over burgerschaps- en verblijfsregelingen voor investeerders in de Europese Unie, SOC/618 (PB C 47 van 11.2.2020, blz. 81).

38

(39)  Europees Parlement, ibidem, punten 78 t/m 85.

39

---

| 11.12.2020 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 429/16 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 429/16

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de impact van de rechtsstaat op de economische groei

(initiatiefadvies)

(2020/C 429/03)

| Rapporteur: | Jukka AHTELA |
| --- | --- |

Rapporteur:

Jukka AHTELA

| Besluit van de voltallige vergadering | 20.2.2020 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 32, lid 2, van het reglement van orde |
| Bevoegde afdeling | Economische en Monetaire Unie, Economische en Sociale Samenhang |
| Goedkeuring door de afdeling | 20.7.2020 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 18.9.2020 |
| Zitting nr. | 554 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 215/2/1 |

Besluit van de voltallige vergadering

20.2.2020

Rechtsgrondslag

Artikel 32, lid 2, van het reglement van orde

Bevoegde afdeling

Economische en Monetaire Unie, Economische en Sociale Samenhang

Goedkeuring door de afdeling

20.7.2020

Goedkeuring door de voltallige vergadering

18.9.2020

Zitting nr.

554

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

215/2/1

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | De rechtsstaat staat de laatste tijd onder druk, zowel binnen de EU als daarbuiten. Dit is zorgwekkend, aangezien deze ontwikkeling de eerbiediging van de grondrechten en van de andere waarden in artikel 2 van het VEU-Verdrag kan ondermijnen. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Een verzwakte rechtsstaat kan negatieve gevolgen hebben voor het functioneren van de samenleving, de grondrechten, het maatschappelijk middenveld en de economie. De vraag is dan ook wat dit verval voor de EU en het Europese economische en sociale model betekent. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Om goed te kunnen functioneren moet een eengemaakte markt kunnen bouwen op een transparant en stabiel rechtsstelsel dat ook in de handhaving van de gemeenschappelijke regels voorziet, want nationale gerechtshoven moeten erop kunnen vertrouwen dat de gerechtshoven in andere lidstaten evenzeer hun best doen om de waarden waarop de EU berust hoog te houden. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | De scheiding der machten, en met name een onafhankelijke rechterlijke macht die het optreden van een regering toetst, is cruciaal voor investeringen en economische groei. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) roept de Europese Commissie op om ervoor te zorgen dat de economische impact van de rechtsstaat wordt gemeten. Dit impliceert de ontwikkeling van een gedegen meetsysteem dat expliciet rekening houdt met zowel het inhoudelijke als het procedurele deel van de rechtsstaat. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Veel landen hebben wetten die perfect in het verlengde van de rechtsstaat liggen, terwijl de handhaving ervan te wensen overlaat. Daarom is het belangrijk aandacht te besteden aan de juiste uitvoering. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Het EESC is ingenomen met de inspanningen van de Europese Commissie en andere instellingen om passende instrumenten voor de verdediging van de EU-waarden en voor het stimuleren van een rechtsstatelijke cultuur te ontwikkelen. Het is echter van mening dat de efficiëntie van de bestaande instrumenten, zoals artikel 7 van het VEU-Verdrag, het kader voor de rechtsstaat en de inbreukprocedure, het EU-scorebord voor justitie en het nieuwe rechtsstatelijkheidsmechanisme, kan worden verbeterd en dat zij moeten worden aangevuld met maatregelen ter bevordering van de rechtsstaat die echter effectiever op economische overwegingen gericht zijn. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | In het kader van het Europees Semester moet de Commissie het belang van de rechtsstaat als een van de pijlers van een concurrerende en duurzame economie sterker beklemtonen. Het EESC beveelt aan om nationale procedures voor follow-up en toetsing op te zetten, en de vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld en de sociale partners daarbij inspraak te geven. Daarnaast moeten de maatschappelijke organisaties en de sociale partners over het algemeen nauwer worden betrokken bij het Europees Semester. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Het jaarlijkse EU-toetsingsproces voor de rechtsstaat moet zo veel mogelijk worden opengesteld voor het maatschappelijk middenveld. De bevindingen en aanbevelingen van de Europese Commissie moeten publiekelijk worden besproken, zowel op nationaal als Europees niveau, en worden gevolgd door gerichte maatregelen om incidenten en negatieve trends aan te pakken, onder meer op economisch gebied. Het maatschappelijk middenveld, met inbegrip van de sociale partners, moet nauwer bij een en ander worden betrokken — óók bij de follow-up. Het EESC heeft voorgesteld een jaarlijks forum van de maatschappelijke organisaties op te richten, zodat vertegenwoordigers van diverse geledingen van de samenleving een bijdrage kunnen leveren aan de toetsingscyclus. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Organisaties uit het maatschappelijk middenveld alsook de media spelen een cruciale rol in landen waar de regering van de rechtsstaat afdwaalt. Zij liggen namelijk aan de basis van de controlemechanismen die ervoor zorgen dat regeringen aan hun verantwoordingsplicht voldoen. Het EESC roept op tot meer financiële en materiële steun aan organisaties die zich bezighouden met het verdedigen en versterken van de rechtsstaat en de grondrechten. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Het EU-lidmaatschap is voor alle lidstaten heel waardevol, vooropgesteld dat overtredingen van de basisregels bestraft worden. Wanneer geen sancties worden opgelegd, boet het lidmaatschap aan waarde in voor alle lidstaten die zich wel aan de regels houden. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Het publiek in veel lidstaten lijkt zich niet voldoende bewust te zijn van het cruciale belang van de rechtsstaat als fundamentele waarde én als randvoorwaarde voor economische groei. Het EESC roept dan ook op tot een voortdurende bewustmakingsstrategie om de EU-burgers van dat belang te doordringen. |
| --- | --- |

1.12.

2.   Inleiding

| 2.1. | De rechtsstaat is een van de waarden waarop de Unie berust (artikel 2 van het VEU-Verdrag) en vormt een randvoorwaarde voor het bereiken van alle andere waarden die de Europese Unie nastreeft (1). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | De rechtsstaat staat de laatste tijd echter onder druk, zowel binnen de Unie als daarbuiten. Dit is zorgwekkend, aangezien deze ontwikkeling kan betekenen dat de andere waarden in artikel 2 minder geëerbiedigd worden. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Deze druk heeft zijn weerslag op de werking van en het vertrouwen in de rechterlijke macht. Ook het maatschappelijk middenveld ondervindt de gevolgen hiervan, aangezien de rol van de rechterlijke macht als bolwerk en bewaker van de grondrechten wordt ondermijnd. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Zoals het EESC in zijn advies (2) heeft gesteld: “Eerbiediging van de rechtsstaat zorgt ook voor rechtszekerheid en een gelijk speelveld voor ondernemingsinitiatieven, innovatie, investeringen en eerlijke concurrentie op de interne markt ten voordele van consumenten en burgers.” |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | De vraag is dan ook wat dit verval voor het Europese economische en sociale model betekent. Een verzwakte rechtsstaat kan negatieve gevolgen hebben voor het functioneren van de samenleving, de grondrechten, het maatschappelijk middenveld en de economie. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Als er geen einde komt aan de bedreigingen voor de rechtsstaat en de algehele aantasting van de grondrechten, dan zal dat waarschijnlijk zijn weerslag hebben op het wederzijdse vertrouwen als pijler van de interne markt en daarmee op de economische groei in de EU. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | In haar mededeling (3)“Versterking van de rechtsstaat binnen de Unie” merkt de Commissie op dat de OESO zich bezighoudt met economische ontwikkeling en het belang van de rechtsstaat voor het algemene bedrijfs- en investeringsklimaat. In dit verband heeft ook het EESC onderstreept dat de economische aspecten van de rechtsstaat meer aandacht behoeven. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Veronachtzaming van de rechtsstaat belemmert een evenwichtige economische en sociale ontwikkeling conform de duurzameontwikkelingsdoelen (SDG’s) en het nastreven van het overkoepelende doel van de Unie om “de vrede, haar waarden en het welzijn van haar volkeren te bevorderen” (artikel 3 van het VEU-Verdrag). De rechtsstaat bevorderen is een van de subdoelen van SDG 16. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Bij de aanpak van de onvolkomenheden van de rechtsstaat in de EU is tot nu toe onvoldoende aandacht besteed aan de impact op de economische groei. Onderzoek richt zich primair op de impact van het algehele overheids- en openbaar bestuur op economische groei, met name in ontwikkelingslanden. Dit advies richt zich daarom juist op de economische impact van de rechtsstaat in de EU. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Doel van dit advies is ertoe bij te dragen dat alle partijen gaan inzien dat de waarden in artikel 2 van het VEU-Verdrag niet alleen intrinsieke, maar ook economische waarde hebben. |
| --- | --- |

2.10.

3.   Een definitie van de rechtsstaat

| 3.1. | De rechtsstaat is op Europees niveau een gevestigd beginsel dat is vastgelegd in de Verdragen en berust op de jurisprudentie van het Hof van Justitie van de Europese Unie (HvJ-EU), het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) en de Raad van Europa, alsook op het relevante werk van de Commissie van Venetië. Het beginsel van rechtsstatelijkheid waarborgt dat alle overheidsbevoegdheden worden uitgeoefend binnen de wettelijke beperkingen die daaraan zijn gesteld, overeenkomstig de democratische waarden en de grondrechten en onder het toezicht van onafhankelijke en onpartijdige rechters (4). |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Door de bestanddelen van de rechtsstaat apart te benoemen, kunnen de inhoudelijke van de procedurele bestanddelen worden gescheiden. Het meest basale en centrale bestanddeel van de rechtsstaat is gelijkheid voor de wet, dat wil zeggen de notie dat voor de wet iedereen op dezelfde manier wordt behandeld. Dit raakt aan het wezen van het rechtsstelsel. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Procedurele gelijkheid voor de wet is een randvoorwaarde om een rechtsstaat op hoog niveau te verwezenlijken, maar volstaat niet; zowel inhoudelijke als procedurele gelijkheid is geboden. Er zijn nog een aantal procedurele bestanddelen nodig om het recht naar de letter uit te oefenen. Machtenscheiding is belangrijk, aangezien dit mede waarborgt dat een regering zich binnen de grenzen van de wet blijft bewegen. De rechterlijke macht kan de uitvoerende macht alleen in toom houden wanneer zowel rechters als aanklagers onafhankelijk zijn van de andere twee machten. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Bovendien moeten bij de wetshandhaving een aantal minimumnormen worden gewaarborgd: iedereen moet gebruik kunnen maken van zijn grondrechten, heeft recht op een eerlijk proces enz. Tot slot moet de wetshandhaving onpartijdig zijn, dat wil zeggen dat niemand wordt gediscrimineerd en dat de rechterlijke macht vrij is van corruptie (5). In artikel 2 van het VEU-Verdrag gaan de rechtsstaat en democratie hand in hand als waarden waarop de Unie berust. |
| --- | --- |

3.4.

4.   Waarom de rechtsstaat bevorderlijk is voor duurzame economische groei

| 4.1. | Duurzame economische groei wordt als een van de belangrijkste indicatoren voor de gezondheid van een economie beschouwd. Een toename van de economische groei wordt geassocieerd met een toename van de welvaart van een land en zijn bevolking. Bovendien kan een markteconomie niet functioneren zonder een basissysteem van regels en procedures, zoals regels inzake particulier eigendom en vrijwillige eigendomsoverdracht (d.w.z. het verbintenissenrecht). In meer algemene zin kan een markteconomie alleen gedijen bij een basissysteem van stabiele, voorspelbare regels, zoals aangetoond door de interne markt en de economische en monetaire unie (EMU) als motoren van de Europese economie. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Economische groei impliceert dat er per hoofd van de bevolking in de loop der tijd meer goederen en diensten beschikbaar komen. De productiviteit verhogen is de enige manier om dat te bereiken. Dit veronderstelt op zijn beurt investeringen in kapitaal en onderwijs (ook wel het menselijk kapitaal genoemd). Om een verband tussen de rechtsstaat en economische groei te leggen, moeten we ons afvragen welke invloed de rechtsstaat kan hebben op de investeringsbereidheid. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Investeringen, zeker langetermijninvesteringen, worden alleen gedaan wanneer potentiële investeerders verwachten dat het investeringsklimaat nog vele jaren voorspelbaar en gunstig blijft. De rechtsstaat speelt een cruciale rol bij het vermogen van een regering om een dergelijk stabiel klimaat te bieden. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Een uitvoerende macht die niet door de andere twee machten (de wetgevende en de rechterlijke macht) wordt ingeperkt, kan potentiële investeerders vele toezeggingen doen, bijvoorbeeld dat het ze helemaal vrijstaat om hun eigen prijzen te bepalen, dat ze weinig (of geen) belasting hoeven te betalen, dat ze hun winst naar hun land van herkomst mogen terugsluizen enz. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Een regering die aan geen enkele beperking gebonden is, is evenwel niet in staat om bindende beloften te doen, dat wil zeggen geloofwaardige verbintenissen aan te gaan. De machtenscheiding, en met name een onafhankelijke rechterlijke macht die toezicht houdt op het optreden van een regering en op de uitvoering van contracten in het bedrijfsleven, is cruciaal voor investeringen en economische groei. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Naast de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht is de onpartijdigheid van de rechterlijke macht net zo belangrijk. Als rechters kunnen worden omgekocht, zijn ze niet meer onpartijdig. Bij rechtszaken wordt dan geen recht gesproken volgens de beginselen van de rechtsstaat, maar wordt de partij in het gelijk gesteld die de hoogste omkoopsom kan (en/of wil) betalen. Corruptie en rechtsstaat zijn dan ook onverenigbaar. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Als rechters bepaalde groeperingen discrimineren, wordt de wet niet voor iedereen gelijk toegepast. Elke zweem van partijdigheid tast de rechtszekerheid aan, wat niet alleen tot een afname van het aantal investeringen, maar ook van het aantal transacties zou leiden. Partijdige gerechtshoven hebben dan ook een remmende werking op economische groei. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | De toegankelijkheid van gerechtshoven is ook een sleutelfactor. Als het jaren duurt voordat een gerechtshof een vonnis uitspreekt, kan dat diverse kwalijke gevolgen voor de economie hebben: zakenpartners die hun contract niet naleven, zouden de rechtsgang als strategisch instrument kunnen inzetten wanneer algemeen bekend is dat een vonnis lange tijd op zich laat wachten. Uitgestelde gerechtigheid — of het nu gaat om vertraagde besluitvorming of laattijdige uitvoering — maakt het minder aantrekkelijk om contracten af te sluiten, wat tot minder transacties leidt, en exact dezelfde gevolgen heeft als het ontbreken van een onafhankelijke rechterlijke macht, zoals hierboven beschreven. |
| --- | --- |

4.8.

5.   Hoe we de rechtsstaat kunnen meten

| 5.1. | Om de impact van de rechtsstaat op economische groei te kunnen vaststellen, moet deze eerst meetbaar zijn. Dit is echter makkelijker gezegd dan gedaan, aangezien het gaat om een multidimensionaal concept en er diverse lastige knopen moeten worden doorgehakt, zoals de vraag of alle dimensies even zwaar moeten meewegen. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Enkele vroege maatregelen waren eerder ingegeven door de beschikbare gegevens dan door uit theorieën afgeleide ramingen. Hoewel er sprake is van een zeer nauwe correlatie tussen de inhoudelijke en procedurele aspecten van de rechtsstaat (6), is het wezenlijke bestanddeel, gelijkheid voor de wet, niet terug te vinden in de meeste bekendere indicatoren van de rechtsstaat. De Commissie zou dan ook een gedegen meetsysteem moeten ontwikkelen dat expliciet rekening houdt met zowel het inhoudelijke als het procedurele deel van de rechtsstaat. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Iets wat ook meespeelt bij het ontwikkelen van een meetsysteem is de vraag of de de jure bepalingen of de concrete uitvoering daarvan moet worden gemeten. Veel landen hebben wetten die perfect in het verlengde van de rechtsstaat liggen, terwijl de handhaving daarvan te wensen overlaat. Daarom is het belangrijk aandacht te besteden aan de uitvoering. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Ook de vraag hoe we de beschikbare meetgegevens gaan gebruiken is belangrijk. Aan de ene kant kunnen geaggregeerde meetgegevens nuttig zijn om een eerste indruk van de situatie in een specifiek land te krijgen. Aan de andere kant hebben geaggregeerde meetgegevens niet zoveel nut als er behoefte is aan praktisch advies, dat wil zeggen analyses die directe beleidsimplicaties kunnen hebben. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Ondanks deze haken en ogen adviseert het EESC de Europese Commissie om te onderzoeken in hoeverre het mogelijk is de economische impact op de rechtsstaat te meten, zowel in de lidstaten als in kandidaat-lidstaten, en dit zo mogelijk te koppelen aan de toetsingscyclus van de rechtsstaat. |
| --- | --- |

5.5.

6.   Wat kunnen we afleiden uit bestaande gegevens?

| 6.1. | Analyses van de impact van de rechtsstaat op economische groei in meerdere landen tonen aan dat landen waar de rechtsstaat meer wordt geëerbiedigd gemiddeld sneller groeien dan landen die daaraan minder belang hechten (7). Dit betekent niet dat landen die zich minder goed aan de rechtsstaat houden geen sterke economische groei kunnen doormaken. Economen noemen dit soort situaties uitschieters. Hoewel uitschieters altijd mogelijk zijn, komen ze niet zo vaak voor. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Bij het inschatten van de impact van de rechtsstaat op economische groei moet ook rekening worden gehouden met de respectieve inkomensniveaus. Vooropgesteld dat alle andere zaken gelijk zijn, hebben landen die al een hoog inkomen per hoofd van de bevolking hebben vaak meer moeite om een hoog groeipercentage te halen dan landen met een lager inkomen. Dit is een indicatie van het zogeheten convergentie-effect. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | Geaggregeerde meetgegevens van de rechtsstaat hebben niet zoveel nut voor het vinden van specifieke kanalen waardoor deze de economische groei kan beïnvloeden. Daarom richten we ons hier op een beperkt aantal bestanddelen van de rechtsstaat. |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | Hierboven is al aangetoond dat een onafhankelijke rechterlijke macht cruciaal is om te waarborgen dat een regering zich binnen de door de grondwet bepaalde grenzen blijft bewegen. |
| --- | --- |

6.4.

| 6.5. | Bij een afzonderlijke analyse van de impact van de jure en de facto indicatoren van rechterlijke onafhankelijkheid blijkt dat de jure bepalingen geen impact op economische groei hebben. De facto bepalingen daarentegen hebben een sterke correlatie met snellere economische groei (8). Het verbeteren van de de facto rechterlijke onafhankelijkheid werpt economische vruchten af: landen waar dit is gebeurd, hebben een snellere groei doorgemaakt (9). |
| --- | --- |

6.5.

| 6.6. | Er is aangetoond dat rechterlijke onafhankelijkheid en rechterlijke verantwoordingsplicht niet met elkaar botsen, maar juist complementair zijn (10). Een aantal gerechtelijke waarborgen, zoals het recht op juridische bijstand, beperken de discretionaire speelruimte van rechters. Als zodanig kunnen ze worden opgevat als waarborgen voor de rechterlijke verantwoordingsplicht. Interessant genoeg is gebleken dat enkele van deze waarborgen niet alleen bevorderlijk zijn voor de rechterlijke verantwoordingsplicht, en daarmee ook voor de rechtsstaat, maar ook voor de economische groei. Dat is het geval bij tijdig gevelde vonnissen, met schriftelijke (in plaats van mondelinge) procedures en het recht op juridische bijstand (11). |
| --- | --- |

6.6.

| 6.7. | Corruptie is niet alleen een misdrijf, maar ook onverenigbaar met de rechtsstaat. Het meten van corruptie stuit echter op allerlei moeilijkheden. Aangezien de betrokkenen zelden te koop lopen met hun omkooptransactie, is het onmogelijk om objectieve gegevens te verzamelen. De meeste literatuur berust op zogeheten corruptiepercepties, dat wil zeggen een subjectieve inventarisatie van de omvang van corruptie in een bepaald land of bij een bepaalde overheidsinstantie. |
| --- | --- |

6.7.

| 6.8. | Hoewel lastig te bewijzen valt dat corruptie nadelig is voor economische groei, wijzen al tal van studies in die richting. Zo is aangetoond dat corruptie investeringen remt (12). Daarnaast heeft corruptie nog andere vertekenende effecten en werkt zij bijvoorbeeld hogere defensiebegrotingen in de hand (13). Verder heeft corruptie ook gevolgen voor de structuur van de overheidsuitgaven, waarbij de focus van belangrijke openbare voorzieningen, zoals de gezondheidszorg en het onderwijs, verschuift naar minder productieve activiteiten (14). De OESO geeft de volgende samenvatting van een recente studie: Corruptie is ontegenzeggelijk direct van invloed op de kosten van een project, zowel voor de particuliere als voor de openbare sector. De indirecte effecten zijn onder meer dat overheidsinstellingen schade wordt berokkend, het vertrouwen van de burgers in hun regering wordt aangetast, waardoor innovatie minder kans krijgt, en de sociale ongelijkheid toeneemt. Daarnaast wordt ook zakendoen duurder en komt de economische activiteit onder druk te staan, wat vervolgens wordt verhaald op de uiteindelijke gebruikers of consumenten (15). |
| --- | --- |

6.8.

| 6.9. | Aanklagers die zowel onafhankelijk als verantwoordingsplichtig zijn, hebben een positieve uitwerking op de rechtsstaat, omdat misdaden worden vervolgd zonder dat politieke druk, de identiteit van een verdachte of soortgelijke factoren daarbij meespelen. Er is aangetoond dat aanklagers die daadwerkelijk onafhankelijk zijn, minder met corruptie worden geassocieerd (16). Gezien het feit dat corruptie nadelig is voor economische groei, kan dit dan ook worden geïnterpreteerd als indirect bewijs van het feit dat onafhankelijke aanklagers — als een van de bestanddelen van de rechtsstaat — een positieve uitwerking op economische groei hebben. |
| --- | --- |

6.9.

| 6.10. | Tot slot kijken we naar de rechterlijke efficiëntie, met in ons achterhoofd de wetenschap dat uitgestelde gerechtigheid in feite neerkomt op géén gerechtigheid. In een van de indrukwekkendste studies naar deze materie staat India centraal (17). Verschillen in vertraagde rechtsgang worden in deze studie gekoppeld aan metingen van de productiviteit in de landbouw, de industrie en de dienstensector. Daaruit komt naar voren dat een vertraagde rechtsgang een negatieve uitwerking heeft op de groei van de productiviteit in alle drie de economische sectoren. |
| --- | --- |

6.10.

7.   Mogelijke beleidsimplicaties

Bestaande EU-instrumenten

| 7.1. | Het EESC heeft ertoe opgeroepen om de beschikbare EU-instrumenten aan te scherpen om verval van de fundamentele waarden van de EU tegen te gaan (18). Het is ingenomen met de inspanningen van de Europese Commissie en andere instellingen om passende instrumenten te ontwikkelen voor de verdediging van de EU-waarden en voor het stimuleren van een rechtsstatelijke cultuur. Wel is het van mening dat de bestaande instrumenten, zoals artikel 7 van het VEU-Verdrag en het kader voor de rechtsstaat, de inbreukprocedure, het jaarlijkse EU-scorebord voor justitie en het nieuwe rechtsstatelijkheidsmechanisme, nog vatbaar zijn voor verbetering en moeten worden aangevuld met maatregelen ter bevordering van de rechtsstaat die effectiever op economische overwegingen toegespitst zijn. |
| --- | --- |

7.1.

| 7.2. | In haar streven naar de stimulering van groeibevorderende structurele hervormingen op gebieden als effectieve rechtsstelsels en de bestrijding van corruptie heeft de Europese Commissie in het kader van het Europees Semester gekeken naar het belang van de rechtsstaat voor het ondernemingsklimaat. Momenteel zijn het vooral justitiële diensten, zoals de ministeries van justitie, verenigingen van rechters en justitiële raden, die input leveren voor het EU-scorebord voor justitie. Degenen die gebruikmaken van deze diensten en waardevolle suggesties zouden kunnen doen inzake de verbetering van de verschillende rechtsstelsels, hebben vreemd genoeg geen stem in het kapittel. De maatschappelijke organisaties en de sociale partners zouden een belangrijke rol kunnen spelen bij het doorgeven van informatie. Het EESC verzoekt de Commissie met klem om het belang van de rechtsstaat als een van de pijlers van een concurrerende en duurzame economie sterker te beklemtonen. Rechtsstaatindicatoren moeten meer aandacht krijgen en zaken als rechtszekerheid en toegang tot rechtsmiddelen voor bedrijven en werkenden omvatten. Het is zaak de follow-upprocedure te verbeteren zodat aanbevelingen beter worden opgevolgd. Het EESC beveelt aan om nationale procedures voor follow-up en toetsing op te zetten, en de vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld en de sociale partners daarbij inspraak te geven. Daarnaast moeten de maatschappelijke organisaties en de sociale partners over het algemeen nauwer worden betrokken bij het Europees Semester. |
| --- | --- |

7.2.

| 7.3. | Het jaarlijkse EU-toetsingsproces voor de rechtsstaat moet zo open mogelijk worden gemaakt om ervoor te zorgen dat de bevindingen en aanbevelingen van de Europese Commissie publiekelijk worden besproken, zowel op nationaal als Europees niveau, en worden opgevolgd met gerichte maatregelen tegen incidenten en negatieve trends. De Europese Commissie moet de maatschappelijke organisaties nauwer bij een en ander betrekken: zij kunnen namelijk de alarmbel luiden wanneer de rechtsstaat in gevaar komt, aangezien zij daarvan als eerste de gevolgen ondervinden (19) Daarnaast moet de Europese Commissie maatregelen treffen om te voorkomen dat de deelname van organisaties uit het maatschappelijk middenveld zich tegen hen keert. Het EESC heeft voorgesteld een jaarlijks forum van de maatschappelijke organisaties op te richten, zodat zij een bijdrage kunnen leveren aan de toetsingscyclus. Het is bereid hier ook zelf aan mee te werken en een brede vertegenwoordiging van organisaties uit het maatschappelijk middenveld te verzekeren, ook van organisaties die sociaal-economische belangen vertegenwoordigen, zoals de sociale partners. |
| --- | --- |

7.3.

| 7.4. | Het EESC heeft al aangegeven ingenomen te zijn met het voorstel van de Commissie om de begroting van de Unie te beschermen in geval van algemene tekortkomingen op het gebied van de rechtsstaat in de lidstaten. In dit opzicht heeft het EESC zijn steun betuigd aan het voorstel om de ontvangst van EU-middelen door de lidstaten afhankelijk te stellen van de eerbiediging van het beginsel van de rechtsstaat en aangegeven dat deze voorwaarde zou kunnen worden uitgebreid naar de andere beginselen met betrekking tot de rechtsstaat die zijn vervat in de EU-Verdragen (20). |
| --- | --- |

7.4.

Mogelijke verdere beleidsoplossingen

| 7.5. | Aangezien een rechtsstaat op hoog niveau tot de fundamentele waarden van de EU behoort en bovendien een positieve uitwerking heeft op de economische groei, is het van kapitaal belang dat de EU maatregelen treft om de rechtsstaat veilig te stellen. |
| --- | --- |

7.5.

| 7.6. | Het Hof van Justitie van de Europese Unie (HvJ-EU) heeft de laatste tijd een aantal historische uitspraken ten gunste van de rechterlijke onafhankelijkheid gedaan. Behalve de juridische redenen die het hof naar voren bracht, zijn er ook economische beweegredenen die actie door de EU-instellingen rechtvaardigen. Om goed te kunnen functioneren moet een eengemaakte markt kunnen bouwen op een transparant en stabiel rechtsstelsel dat ook in de handhaving van de gemeenschappelijke regels voorziet, want nationale gerechtshoven moeten erop kunnen vertrouwen dat de gerechtshoven in andere lidstaten evenzeer hun best doen om de waarden waarop de EU berust hoog te houden. |
| --- | --- |

7.6.

| 7.7. | Het concept van een eengemaakte Europese justitiële ruimte is belangrijk voor het bedrijfsleven, aangezien rechterlijke uitspraken in de ene lidstaat dan ook in andere lidstaten kunnen worden toegepast. Voor het welslagen van dit project is het van cruciaal belang dat alle gerechtshoven in de Europese Unie onafhankelijk zijn. Als we dat niet meer kunnen garanderen, zal de eengemaakte Europese justitiële ruimte niet alleen nooit voltooid worden, maar ook afbrokkelen. De Commissie moet erop toezien dat het beginsel van rechterlijke onafhankelijkheid in alle lidstaten wordt hooggehouden teneinde het idee van een eengemaakte Europese justitiële ruimte en het vrije verkeer van rechterlijke uitspraken te verwezenlijken. |
| --- | --- |

7.7.

| 7.8. | Elke natie wil geloofwaardig en investeringsvriendelijk zijn en geloofwaardige verbintenissen met potentiële investeerders kunnen aangaan. Het EU-lidmaatschap biedt alle lidstaten onmiskenbare voordelen, aangezien ze daardoor geloofwaardigere verbintenissen kunnen aangaan, ongeacht hun economische of politieke geschiedenis. In dat opzicht kan het EU-lidmaatschap voor alle lidstaten heel waardevol zijn, vooropgesteld dat overtredingen van de basisregels bestraft worden. Zonder sancties boet het lidmaatschap aan waarde in voor alle lidstaten die zich wel aan de regels houden. |
| --- | --- |

7.8.

| 7.9. | Met andere woorden, wanneer sommige lidstaten de regels niet naleven, kan dat ook negatieve externe effecten hebben voor de lidstaten die dat wel doen. Elke keer dat de regering van een lidstaat zich niet houdt aan de beloften die bij de toetreding tot de EU zijn gedaan en dit ongestraft blijft, boet het EU-recht in alle lidstaten aan geloofwaardigheid in. Daardoor wordt het EU-lidmaatschap minder waard omdat het na verloop van tijd geen waarmerk voor geloofwaardigheid meer zou zijn. Het is derhalve volslagen terecht om aan te dringen op naleving van de basiswaarden van de EU. |
| --- | --- |

7.9.

| 7.10. | Veel beslissingen raken direct aan het leven van alle burgers in de EU-lidstaten. Bepaalde lidstaten worden geregeerd door autocraten in spe die de beginselen van de rechtsstaat systematisch met voeten treden; als het stemrecht van deze landen niet wordt opgeschort, mogen dergelijke autocraten meebeslissen over zaken die alle EU-burgers direct raken. Dit staat bekend onder de treffende Engelse benaming “Europe’s other democratic deficit” (21). |
| --- | --- |

7.10.

| 7.11. | Hier is met andere woorden sprake van nog een rechtvaardiging voor Europees ingrijpen, te weten de negatieve externe effecten die door autocratische regeringen in spe worden veroorzaakt en die niet alleen hun nationale grenzen overstijgen, maar elke burger van de andere EU-lidstaten raken. Ingrijpen om de eerbiediging van de rechtsstaat te handhaven of te herstellen is al met al volslagen terecht. |
| --- | --- |

7.11.

| 7.12. | Een van de manieren om de rechtsstaat te sterken en te bevorderen, is om organisaties uit het maatschappelijk middenveld alsook de media te steunen. Het recht van burgers om verenigingen op te richten, bijeen te komen en zich vrijelijk te uiten, alsook de vrijheid van de media zijn sleutelelementen van de rechtsstaat en onderdeel van de controlemechanismen die ervoor zorgen dat regeringen aan hun verantwoordingsplicht voldoen. Als de civiele ruimte krimpt, heeft dat ook gevolgen voor het vermogen van bedrijven en werkenden om zich te vestigen, met elkaar samen te werken en te innoveren. Organisaties uit het maatschappelijk middenveld vormen ook een belangrijke economische pijler, aangezien zij bijna een derde van de werkgelegenheid in de EU voor hun rekening nemen (22). Verder verlenen zij diensten die onontbeerlijk zijn voor economische groei, bijvoorbeeld op het gebied van onderwijs, gezondheidszorg en sociale bescherming. Het EESC roept nogmaals op tot actieve EU-steun voor de sociale partners en maatschappelijke organisaties in de EU, met name in de vorm van een EU-fonds voor financiële steun aan maatschappelijke organisaties bij rechtszaken in verband met schendingen van de democratie, de rechtsstaat en de grondrechten (23). |
| --- | --- |

7.12.

| 7.13. | Er zijn vele redenen waarom de rechtsstaat moet worden verdedigd, zowel door de lidstaten zelf als door de EU-instellingen. Het grote publiek in veel lidstaten moet zich bewuster worden van het cruciale belang van de rechtsstaat als fundamentele waarde én als vitaal bestanddeel van economische groei. Een indirecte manier om de rechtsstaat te verdedigen zou dan ook kunnen zijn dat we ervoor zorgen dat het publiek in de diverse lidstaten zich bewuster wordt van dit belang. Het EESC heeft al een oproep tot een bewustmakingscampagne in de vorm van een gerichte communicatiestrategie gedaan (24). De EU moet investeren in voorlichtingscampagnes om meer bekendheid te geven aan de rechtsstaat en dringend maatregelen treffen om de vrije media te steunen. |
| --- | --- |

7.13.

Brussel, 18 september 2020.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Luca JAHIER

---

(1)  De Commissie deelt dit standpunt en heeft dit expliciet verwoord in haar kader voor de rechtsstaat (IP/14/237).

1

(2)  PB C 62 van 15.2.2019, blz. 173.

2

(3)  COM(2019) 343 final.

3

(4)  In de academische literatuur wordt vaak het onderscheid gemaakt tussen een uitgebreide en minder uitgebreide variant (respectievelijk “thick” en “thin” genoemd). Møller, J. (2018). The advantages of a thin view in Handbook on the Rule of Law, Edward Elgar Publishing, blz. 21-33 en Bedner, A. (2018) The promise of a thick view in Handbook on the Rule of Law, Edward Elgar Publishing, blz. 34-47.

4

The advantages of a thin view

Handbook on the Rule of Law,

The promise of a thick view

Handbook on the Rule of Law

(5)  Voigt, S. (2012) How to measure the rule of law, Kyklos, 65(2), blz. 262-284.

5

How to measure the rule of law

(6)  Gutmann, J., & Voigt, S. (2018) The rule of law: Measurement and deep roots, European Journal of Political Economy, 54, blz. 68-82.

6

The rule of law: Measurement and deep roots

(7)  Dit causale verband staat centraal in de zogenoemde institutionele economie. Een handboek voor gevorderden in dit verband is Acemoglu, D. (2008) Introduction to Modern Economic Growth, Princeton University Press; een handboek voor de leek is Voigt, S. (2019) Institutional Economics — An Introduction, Cambridge University Press.

7

Introduction to Modern Economic Growth

Institutional Economics — An Introduction

(8)  Feld, L. P., & Voigt, S. (2003) Economic growth and judicial independence: cross-country evidence using a new set of indicators, European Journal of Political Economy, 19(3), blz. 497-527.

8

Economic growth and judicial independence: cross-country evidence using a new set of indicators

(9)  Voigt, S., Gutmann, J., & Feld, L. P. (2015) Economic growth and judicial independence, a dozen years on: Cross-country evidence using an updated set of indicators, European Journal of Political Economy, 38, blz. 197-211.

9

Economic growth and judicial independence, a dozen years on: Cross-country evidence using an updated set of indicators

(10)  Voigt, S. (2008) The economic effects of judicial accountability: cross-country evidence, European Journal of Law and Economics, 25(2), blz. 95-123.

10

The economic effects of judicial accountability: cross-country evidence

25

(11)  Hayo, B., & Voigt, S. (2014) The relevance of judicial procedure for economic growth, CESifo Economic Studies, 60(3), blz. 490-524.

11

The relevance of judicial procedure for economic growth

(12)  Mauro, P. (1995) Corruption and growth, The quarterly journal of economics, 110(3), blz. 681-712.

12

Corruption and growth

(13)  Gupta, S., De Mello, L., & Sharan, R. (2001) Corruption and military spending, European journal of political economy, 17(4), blz. 749-777.

13

Corruption and military spending

(14)  Mauro, P. (1998) Corruption and the composition of government expenditure, Journal of Public economics, 69(2), blz. 263-279.

14

Corruption and the composition of government expenditure

(15)  Organisation for Economic Co-operation and Development (2015) Consequences of Corruption at the Sector Level and Implications for Economic Growth and Development, Parijs: OECD Publishing.

15

Consequences of Corruption at the Sector Level and Implications for Economic Growth and Development

(16)  Van Aaken, A., Feld, L. P., & Voigt, S. (2010) Do independent prosecutors deter political corruption? An empirical evaluation across seventy-eight countries, American Law and Economics Review, 12(1), blz. 204-244.

16

Do independent prosecutors deter political corruption? An empirical evaluation across seventy-eight countries

(17)  Chemin, Matthieu (2009) Do judiciaries matter for development? Evidence from India, Journal of Comparative Economics 37: blz. 230-250.

17

Do judiciaries matter for development? Evidence from India

(18)  PB C 282 van 20.8.2019, blz. 39.

18

(19)  De vergelijking tussen politiepatrouilles en brandalarmen als controlemechanismen is terug te vinden bij McCubbins, M. D., & Schwartz, T. (1984) Congressional oversight overlooked: Police patrols versus fire alarms, American journal of political science, blz. 165-179.

19

Congressional oversight overlooked: Police patrols versus fire alarms

(20)  PB C 440 van 6.12.2018, blz. 106.

20

(21)  Kelemen, R. D. (2017) Europe’s other democratic deficit: National authoritarianism in Europe’s Democratic Union. Government and opposition, 52(2), blz. 211-238.

21

Europe’s other democratic deficit: National authoritarianism in Europe’s Democratic Union. Government and opposition

(22)  Working paper No 13/2016 The Size and Scope of the European Third Sector, blz. 8.

22

The Size and Scope of the European Third Sector

(23)  PB C 62 van 15.2.2019, blz. 178.

23

(24)  PB C 282 van 20.8.2019, blz. 39, Conclusies en aanbevelingen, par. 1.11.

24

---

| 11.12.2020 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 429/24 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 429/24

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de bescherming van niet-begeleide minderjarige migranten in Europa

(initiatiefadvies)

(2020/C 429/04)

| Rapporteur: | Özlem YILDIRIM (FR-II) |
| --- | --- |

Rapporteur:

Özlem YILDIRIM (FR-II)

| Besluit van de voltallige vergadering | 20.2.2020 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 32, lid 2, van het reglement van orde |
| | Initiatiefadvies |
| Bevoegde afdeling | Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap |
| Goedkeuring door de afdeling | 9.7.2020 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 18.9.2020 |
| Zitting nr. | 554 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 215/1/5 |

Besluit van de voltallige vergadering

20.2.2020

Rechtsgrondslag

Artikel 32, lid 2, van het reglement van orde

Initiatiefadvies

Bevoegde afdeling

Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap

Goedkeuring door de afdeling

9.7.2020

Goedkeuring door de voltallige vergadering

18.9.2020

Zitting nr.

554

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

215/1/5

1.   Aanbevelingen en overwegingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) herhaalt zijn aanbeveling dat altijd moet worden uitgegaan van de belangen van het kind. Dit beginsel zou voorrang moeten krijgen op alle andere nationale en internationale wetten. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Het EESC dringt er bij de Europese Unie op aan om een coherente en geharmoniseerde aanpak te ontwikkelen voor de bescherming van niet-begeleide minderjarige vreemdelingen (NBMV’s) in Europa. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Het EESC maakt zich grote zorgen over de situatie van NBMV’s die in de context van migratie tot de meest kwetsbare groep personen behoren en daarom een groter risico lopen op schending van hun grondrechten. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Het EESC dringt er bij de lidstaten nogmaals op aan om ervoor te zorgen dat kinderen die zich in een irreguliere situatie bevinden binnen de nationale kinderbeschermingsstelsels bovenal beschouwd en beschermd worden als kinderen. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Het EESC spoort de lidstaten aan alle vormen van geweld tegen migrantenkinderen te voorkomen door veilige, legale en reguliere migratiekanalen tot stand te brengen. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Het EESC wijst er andermaal (1) op dat het absoluut verboden is om kinderen in bewaring te houden, ongeacht hun administratieve situatie. Het EESC veroordeelt deze praktijk ten stelligste en herinnert eraan dat deze een schending vormt van het Internationaal Verdrag inzake de rechten van het kind. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Om NBMV’s doeltreffend te beschermen, spoort het EESC de lidstaten aan om de nodige middelen voor openbare diensten uit te trekken en aangepaste diensten te verlenen, met name door middel van gespecialiseerde opleidingen en capaciteitsopbouw voor mensen die zich beroepshalve bezighouden met kinderbescherming. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Het Comité zou graag zien dat de Commissie een richtlijn inzake de bescherming van NBMV’s vaststelt waarmee het belang van het kind voorop komt te staan. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Het EESC wijst erop dat alle NBMV’s zo snel mogelijk en tot zij meerderjarig zijn, moeten worden bijgestaan door een bevoegde voogd die moet worden geïnformeerd over alle beslissingen die over de minderjarige worden genomen en die hem of haar doorheen de hele procedure bijstaat. Deze voogd moet altijd kunnen handelen in het belang van het kind en mag geen belangenconflict hebben met de nationale diensten voor kinderbescherming. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Het EESC herinnert eraan dat een jongere die zich voorstelt als minderjarige op grond van het beginsel van het “vermoeden van minderjarigheid” als zodanig moet worden beschouwd totdat er een rechterlijke beslissing met kracht van gewijsde is uitgevaardigd. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Het EESC verzoekt de lidstaten om de minderjarigheid te beoordelen op basis van een reeks aanwijzingen, in de eerste plaats de verklaringen van de betrokkene, alsook de voorgelegde documenten van de burgerlijke stand, gesprekken met de betrokkene door bevoegde deskundigen en, in voorkomend geval, verificatie van de authenticiteit van de documenten van de burgerlijke stand. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Aangezien botonderzoek niet volledig betrouwbaar is, vraagt het EESC dat er eenvoudigweg wordt afgezien van het gebruik ervan. Volgens het EESC betekent het ontbreken van een betrouwbare controlemethode niet dat moet worden gebruikgemaakt van methoden waarvan bekend is dat ze van approximatieve aard zijn. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Aangezien het moeilijk is alle kwesties en beginselen in verband met NBMV’s in dit advies aan bod te laten komen, stelt het EESC voor om voor specifieke subthema’s een reeks vervolgstudies uit te voeren. |
| --- | --- |

1.13.

2.   Context

| 2.1. | Een niet-begeleide minderjarige vreemdeling (NBMV, ook wel “alleenstaande minderjarige vreemdeling” genoemd) is “een onderdaan van een derde land of een staatloze die jonger is dan 18 jaar” en die ofwel “zonder begeleiding van een voor hem hetzij wettelijk, hetzij volgens de praktijk van de betrokken lidstaat verantwoordelijke volwassene op het grondgebied van de lidstaten aankomt, zolang hij niet daadwerkelijk onder de hoede van een dergelijke volwassene is gesteld”, ofwel “na binnenkomst op het grondgebied van de lidstaten zonder begeleiding is achtergelaten” (2). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | NBMV’s zijn in alle EU-lidstaten aanwezig, maar in 2019 werd 60 % van alle NBMV’s geregistreerd in vier landen (Griekenland, Duitsland, België en Nederland). In 2019 werden 13 800 asielzoekers die in de 27 lidstaten van de Europese Unie (EU) een verzoek tot internationale bescherming hadden ingediend, beschouwd als niet-begeleide minderjarigen. Op EU-niveau waren NBMV’s goed voor 7 % van alle asielzoekers jonger dan 18 jaar. Het merendeel van deze niet-begeleide minderjarigen waren jongens (85 %). Twee derde was 16 of 17 jaar oud (9 200 personen), terwijl 22 % van de niet-begeleide minderjarigen 14 of 15 jaar oud was (3 100 personen) en 11 % jonger dan 14 (1 500 personen) (3). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Migrantenkinderen behoren tot de meest kwetsbare groepen in onze samenleving. NBMV’s moeten zich redden zonder ouders, wat op zich al een hachelijke en risicovolle situatie is, en hebben meestal een lange, chaotische, traumatische en gewelddadige reis achter de rug. Ook later blijven deze kinderen en jongeren blootgesteld aan allerlei gevaren en zijn zij een bijzonder gemakkelijke prooi voor criminele netwerken: het gaat dan met name om kinderhandel met het oog op seksuele uitbuiting en kinderarbeid. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Het EESC herhaalt zijn aanbeveling dat altijd moet worden uitgegaan van de belangen van het kind. Dit beginsel zou voorrang moeten krijgen op alle andere nationale en internationale wetten (4). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Het Comité stelt ook dat de diverse en complexe situaties waarmee NBMV’s worden geconfronteerd een brede, alomvattende en multidisciplinaire aanpak (juridisch-psychologisch-medisch-sociaal) vereisen. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Het Verdrag van de Verenigde Naties inzake de rechten van het kind (1989, “VRK”) vormt het algemene kader voor de bescherming van kinderen in Europa. Nochtans bevat noch dit instrument, noch het Europees Verdrag voor de rechten van de mens (1950), noch de Europese Overeenkomst inzake de uitoefening van de rechten van het kind (1996) specifieke bepalingen die rechtstreeks van toepassing zijn op NBMV’s. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Pas op 26 juni 1997 keurde de Raad van Europa het eerste rechtsinstrument goed dat specifiek betrekking heeft op de kwestie van niet-begeleide migrantenkinderen. Deze resolutie was echter niet bindend. Hoewel in de Europese teksten wel degelijk wordt verwezen naar NBMV’s, zoals in de terugkeerrichtlijn of in Richtlijn 2003/9/EG (5), is er op EU-niveau geen specifiek instrument opgesteld. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Aangezien een precies juridisch kader ontbreekt, is het voor de lidstaten bijzonder lastig om de problematiek van NBMV’s op een coherente manier aan te pakken. Het moge dan ook duidelijk zijn dat de nationale wetgevende bepalingen waarin is vastgelegd hoe NBMV’s moeten worden behandeld en aan welke procedures zij zijn onderworpen (leeftijdsbepaling, voogden, rechten enz.), enorm uiteenlopen. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Het rechtskader inzake NBMV’s dient bijgevolg door de lidstaten te worden versterkt. Het Comité zou graag zien dat de Commissie een richtlijn inzake de bescherming van NBMV’s vaststelt waarmee het belang van het kind voorop komt te staan. Dat dit nodig is, komt nog duidelijker naar voren in het licht van de betreurenswaardige situaties van heel wat NBMV’s die overal in Europa door kinderrechtenorganisaties aan de kaak worden gesteld. |
| --- | --- |

2.9.

3.   Algemene opmerkingen

| 3.1. | Het EESC maakt zich grote zorgen over de situatie van NBMV’s die in de context van migratie tot de meest kwetsbare groep personen behoren en daarom een groter risico lopen op schending van hun vrijheden en grondrechten. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Het VRK verbindt de lidstaten ertoe om kinderen zonder papieren op dezelfde manier te behandelen als “alle” kinderen, zonder onderscheid te maken (6). Het EESC stelt vast dat de nationale rechtskaders inzake immigratiecontrole in de praktijk op gespannen voet staan met de rechtsregels inzake kinderbescherming. Het EESC dringt er bij de lidstaten nogmaals op aan om ervoor te zorgen dat kinderen die zich in een irreguliere situatie bevinden binnen de nationale kinderbeschermingsstelsels bovenal beschouwd en beschermd worden als kinderen (7). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Het EESC spoort de lidstaten aan alle vormen van geweld tegen migrantenkinderen te voorkomen door veilige, legale en reguliere migratiekanalen tot stand te brengen, zoals flexibele, snelle en doeltreffende procedures, met name op het gebied van gezinshereniging, een verhoging van de quota voor de hervestiging van migranten of de toekenning van humanitaire visa, waardoor kinderen en hun familieleden meer zekerheid zullen krijgen. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Het EESC dringt er bij de lidstaten op aan om specifieke en doeltreffende procedures in te voeren voor de regularisatie van hun verblijfplaats, op zoek naar een “duurzame oplossing” voor de NBMV’s die hun belangen het best waarborgt. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Het EESC wijst erop dat het absoluut verboden is om kinderen in bewaring te houden, ongeacht hun administratieve situatie. Het EESC veroordeelt deze praktijk ten stelligste en herinnert eraan dat deze een schending vormt van het VRK (artikel 3). Het EESC stelt immers vast (8) dat bewaring, ongeacht de duur ervan, zeer ernstige gevolgen kan hebben voor de gezondheid en ontwikkeling van kinderen. Bewaring druist altijd in tegen het belang van het kind (9). |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Het EESC verzoekt de lidstaten nationale wetgeving uit te vaardigen om bewaring te verbieden en de ontwikkeling te bevorderen van alternatieven die zijn aangepast aan de bijzondere kwetsbaarheid van NBMV’s — zoals opvang bij gastgezinnen en zelfstandig wonen onder toezicht. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Het EESC herinnert eraan dat het belangrijk is dat het recht van kinderen om deel te nemen aan beslissingen die hen aangaan, wordt geëerbiedigd. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Het EESC beveelt de lidstaten aan om wettelijke garanties te bieden op het gebied van de toegang van NBMV’s tot procedures voor internationale bescherming, en ervoor te zorgen dat zij informatie krijgen die is aangepast aan hun leeftijd. Hiertoe lijkt het aangewezen om asieleenheden op te richten die zijn gespecialiseerd in het verlenen van bijstand aan migrantenkinderen en het verstrekken van aangepaste informatie aan kinderen in hun moedertaal, met name door gender- en interculturele overwegingen in deze nationale maatregelen op te nemen. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Om NBMV’s te beschermen tegen alle vormen van uitbuiting verzoekt het EESC de lidstaten om kinderen die het slachtoffer zijn van uitbuiting en geweld het statuut van slachtoffer van mensenhandel toe te kennen, alsook een verblijfsvergunning. Het EESC benadrukt eveneens het spoedeisende karakter van beslissingen omtrent NBMV’s. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | NBMV’s mogen nooit strafrechtelijk worden vervolgd om redenen die uitsluitend verband houden met hun immigratiestatus of wanneer hun betrokkenheid bij criminele activiteiten het gevolg is van uitbuiting. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Om NBMV’s doeltreffend te beschermen, spoort het EESC de lidstaten en de Europese Unie aan om de nodige middelen voor openbare diensten uit te trekken en aangepaste diensten te verlenen, met name door middel van gespecialiseerde opleidingen en capaciteitsopbouw voor mensen die zich beroepshalve bezighouden met kinderbescherming. Deze opleidingen moeten op Europees niveau worden opgezet. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | De bescherming van NBMV’s eindigt niet aan de grenzen van Europa. Het EESC moedigt de EU en de lidstaten aan om prioriteit te geven aan de behoeften en rechten van NBMV’s in de instrumenten en maatregelen van het buitenlandbeleid, met name in de context van samenwerkingsovereenkomsten of -programma’s. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Het EESC wijst erop dat alle NBMV’s zo snel mogelijk en tot zij meerderjarig zijn, moeten worden bijgestaan door een bevoegde voogd die moet worden geïnformeerd over alle beslissingen die over de minderjarige worden genomen en die hem of haar doorheen de hele procedure bijstaat. Deze voogd moet altijd kunnen handelen in het belang van het kind en mag geen belangenconflict hebben met de nationale diensten voor kinderbescherming. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Zoals het EESC reeds heeft aangegeven, wordt in de EU-wetgeving het belang van wettelijke voogdij weliswaar erkend, maar zijn de plichten van een wettelijke voogd niet vastgelegd. De wettelijke voogd moet een “gekwalificeerde vertegenwoordiger” zijn die beschikt over ervaring in de omgang met minderjarigen en over kennis van het vreemdelingenrecht en de kinderbeschermingswetgeving van het land, en die het gezag heeft om het kind in alle besluitvormingsprocessen (10) te vertegenwoordigen, mits het kind daarmee instemt (11). De Belgische procedure voor de aanwijzing van een voogd kan als inspiratiebron dienen (12). |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | Het EESC wijst erop dat NBMV’s naast juridische bijstand ook toegang moeten krijgen tot sociale bescherming en opvang en tijdelijke huisvesting van fatsoenlijke kwaliteit. Deze opvang moet worden aangepast aan hun kwetsbaarheid, met begeleiding door deskundigen die gespecialiseerd zijn in werk met jongeren, de mogelijkheid tot medische of psychologische controles en toegang tot de gezondheidszorg. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | De NBMV’s moeten eveneens toegang hebben tot onderwijs, in overeenstemming met hun keuze en, in voorkomend geval, van hun voogd. De Erasmus- en Erasmus+-programma’s zouden eveneens de participatie van NBMV’s en inmiddels volwassen voormalige NBMV’s kunnen bevorderen. |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | Het EESC beklemtoont dat het belangrijk is dat alle kinderen, rekening houdend met hun leeftijd, worden geïnformeerd over hun rechten op grond van het Verdrag van de Verenigde Naties, zodat minderjarigen zonder adequate voogdij aldus bescherming kunnen vragen. |
| --- | --- |

3.17.

4.   Specifieke opmerkingen

| 4.1. | In artikel 1 van het VRK wordt een kind gedefinieerd als een persoon die jonger is dan 18 jaar. De specifieke juridische situatie van kinderen biedt hen een aantal rechten die de staten die partij zijn moeten waarborgen. Deze bescherming is afhankelijk van de vraag of de betrokkene minderjarig is; in de praktijk is de kwestie van de leeftijdsbepaling dan ook in alle lidstaten een probleem. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Het EESC herinnert eraan dat een jongere die zich voorstelt als minderjarige op grond van het beginsel van het “vermoeden van minderjarigheid” als zodanig moet worden beschouwd totdat er een rechterlijke beslissing met kracht van gewijsde is uitgevaardigd. De minderjarige moet dan ook onmiddellijk worden beschermd in waardige omstandigheden die in overeenstemming zijn met zijn of haar specifieke kwetsbaarheid. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Het EESC wijst er eveneens op dat er een vermoeden van geldigheid van toepassing moet zijn met betrekking tot de buitenlandse akten van de burgerlijke stand die de jongere voorlegt ter staving van zijn minderjarigheid en dat deze documenten bij het vaststellen van de minderjarigheid als eerste in aanmerking moeten worden genomen. Alleen een formele betwisting van de echtheid van de voorgelegde akte van de burgerlijke stand mag het mogelijk maken om het vermoeden van geldigheid ervan te weerleggen. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Het EESC herinnert aan artikel 8 van het VRK: “wanneer een kind op niet rechtmatige wijze wordt beroofd van enige of alle bestanddelen van zijn of haar identiteit, verlenen de Staten die partij zijn passende bijstand en bescherming, teneinde zijn identiteit zo snel mogelijk te herstellen” (13). |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | De procedure voor het controleren van de leeftijd van de migrant mag echter in principe pas worden gebruikt als de migrant niet over officiële administratieve documenten beschikt waaruit zijn/haar leeftijd blijkt en in geval van ernstige twijfel (14). |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Het EESC stelt andermaal vast dat er geen samenhang bestaat tussen de methoden die in de lidstaten worden gebruikt voor de leeftijdsbepaling van NBMV’s. Van geen enkele methode is de betrouwbaarheid aangetoond. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Het EESC verzoekt de lidstaten om de minderjarigheid te beoordelen op basis van een reeks aanwijzingen, in de eerste plaats de verklaringen van de betrokkene, alsook de voorgelegde documenten van de burgerlijke stand, gesprekken met de betrokkene en, in voorkomend geval, verificatie van de authenticiteit van de documenten van de burgerlijke stand, en beklemtoont dat medisch onderzoek van de leeftijd alleen in laatste instantie kan worden gebruikt in het geval van aanhoudende twijfel. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Rekening houdend met de specifieke kwetsbaarheid van NBMV’s wijst het EESC erop dat zij het voordeel van de twijfel moeten genieten. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Het EESC herinnert eraan dat de wetenschappelijke betrouwbaarheid van het botonderzoek dat in vele landen wordt toegepast, door internationale instellingen en deskundigen sterk wordt betwist (15) en dat het eveneens kritiek krijgt vanwege de inbreuk op de privacy van het kind, de mogelijke gevaren voor de gezondheid (bij gebruik van röntgenstralen) en mogelijke fouten. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Aangezien deze tests niet volledig betrouwbaar zijn, vraagt het EESC de lidstaten eenvoudigweg af te zien van het gebruik ervan. Volgens het EESC betekent het ontbreken van een betrouwbare controlemethode niet dat moet worden gebruikgemaakt van methoden waarvan bekend is dat ze van approximatieve aard zijn. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Het EESC dringt er bij de lidstaten op aan om de NBMV’s te beschermen door hen voldoende tijd en echte middelen te geven om hun identiteit aan te tonen, bijvoorbeeld door middel van diplomatieke samenwerking (als de jongeren ermee akkoord gaan en er niet door in gevaar komen) en door eerste bewijzen te leveren, zoals psychosociale expertises, om hun minderjarigheid vast te stellen. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Het EESC stelt voor om in laatste instantie, bij gebrek aan schriftelijke bewijsmiddelen en in geval van ernstige twijfel over de leeftijd van de minderjarige, een multidisciplinaire leeftijdsbepaling te laten uitvoeren door onafhankelijke deskundigen met de juiste expertise en kennis van de culturele en etnische achtergrond van de betrokkene. De in Engeland toegepaste procedures kunnen als inspiratiebron dienen. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | Het EESC verzoekt de lidstaten een toezichtcommissie op Europees niveau op te richten die de lidstaten een gemeenschappelijke alomvattende procedure voor leeftijdsbepaling moet voorstellen en toezicht moet houden op de protocollen en praktijken op het gebied van leeftijdsbepaling. |
| --- | --- |

4.13.

| 4.14. | Om doeltreffend te werk te kunnen gaan, moeten de conclusies van alle procedures verplicht worden gemotiveerd en moet het mogelijk zijn snel en doeltreffend een beroep met opschortende werking in te stellen. |
| --- | --- |

4.14.

5.   Specifieke opmerkingen in verband met COVID-19

| 5.1. | De COVID-19-pandemie vergroot onvermijdelijk de risico’s voor NBMV’s van wie de gezondheidstoestand vaak al verzwakt is: ze kunnen de afzonderingsmaatregelen onmogelijk naleven, hebben onvoldoende toegang tot voeding, sanitair en water, krijgen onvoldoende aangepaste informatie over beschermende handelingen en voorzorgsmaatregelen en krijgen moeilijk toegang tot zorg. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Het EESC roept alle Europese instellingen op om alle nodige maatregelen te nemen om ervoor te zorgen dat de rechten van alle kinderen die door internationale teksten worden gegarandeerd tijdens de COVID-19-gezondheidscrisis worden gerespecteerd en dat zij naar behoren worden beschermd in het licht van de dreigende economische crisis. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Het EESC is verheugd over de recente herplaatsing van NBMV’s van Griekenland naar Luxemburg, Portugal, Frankrijk, Finland en Duitsland en dringt er bij de lidstaten op aan dat zij de onmiddellijke herplaatsing nastreven van NBMV’s die in onwaardige omstandigheden leven, met name in Griekenland, en hiervan een prioriteit maken (16). |
| --- | --- |

5.3.

Brussel, 18 september 2020.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Luca JAHIER

---

(1)  Advies van het EESC over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad ter bestrijding van seksueel misbruik, seksuele uitbuiting van kinderen en kinderpornografie, en tot intrekking van Kaderbesluit 2004/68/JBZ (PB C 48 van 15.2.2011, blz. 138).

1

(2)  Artikel 2 van Richtlijn 2011/95/EU van het Europees Parlement en de Raad van 13 december 2011 (PB L 337 van 20.12.2011, blz. 9).

2

(3)  https://ec.europa.eu/eurostat/documents/2995521/10774042/3-28042020-AP-FR.pdf/a5951a9e-fe8f-ef1a-64f1-cdedfc925eb2

3

(4)  Zie in dit verband met name het VN-Verdrag inzake de rechten van het kind, de Europese Overeenkomst inzake de uitoefening van de rechten van het kind, en het advies van het EESC van 15 oktober 2014 over de internationale bescherming van niet-begeleide minderjarigen (PB C 12 van 15.1.2015, blz. 69).

4

(5)  Richtlijn 2008/115/EG van 16 december 2008 (PB L 348 van 24.12.2008, blz. 98), de zogenaamde “terugkeerrichtlijn”: “voordat een terugkeerbesluit tegen een niet-begeleide minderjarige wordt uitgevaardigd, wordt met gepaste aandacht voor het belang van het kind hulp geboden, door bevoegde instanties anders dan de autoriteiten die de terugkeer uitvoeren”. In Richtlijn 2003/9/EG van de Raad van 27 januari 2003 (PB L 31 van 6.2.2003, blz. 18) worden sleutelbegrippen gedefinieerd, waaronder het begrip niet-begeleide minderjarige.

5

(6)  Artikel 2 van het VRK.

6

(7)  Advies van het EESC over de internationale bescherming van niet-begeleide minderjarigen (PB C 12 van 15.1.2015, blz. 69).

7

(8)  Zie “A study of immigration detention practices and the use of alternatives to immigration detention of children”, PACE Committee on Migration, Refugees and Displaced Persons, 2017.

8

(9)  The European Network of Ombudspersons for Children (ENOC), Position Statement on “Ending detention of children for immigration purposes”, adopted by the 23rd ENOC, 27 september 2019.

9

(10)  Zie in dit verband La protection des mineurs migrants non accompagnés en Europe, Nisrine Eba Nguema, 2015; https://doi.org/10.4000/revdh.1147

10

La protection des mineurs migrants non accompagnés en Europe

(11)  Verdrag van “s-Gravenhage van 1996.

11

(12)  In België kan zeer snel een voogd worden aangewezen. Alle NBMV’s krijgen een (particuliere) voogd toegewezen (kandidaten nemen deel aan een selectieprocedure en volgen een opleiding) die hen begeleidt bij alle procedures: zie https://justitie.belgium.be/nl/themas_en_dossiers/kinderen_en_jongeren/niet-begeleide_minderjarige_vreemdelingen. De opdracht van de voogd luidt als volgt: “Als wettelijk vertegenwoordiger die moet toezien op het algemeen welzijn van de minderjarige, fungeert de voogd als “rode draad” die borg staat voor de ontwikkeling van de vereiste vaardigheden voor een actieve participatie in de samenleving”: https://justitie.belgium.be/nl/themas_en_dossiers/kinderen_en_jongeren/niet-begeleide_minderjarige_vreemdelingen/voogd/missies

12

(13)  Zie eveneens artikel 24 van het IVBPR van 1966 en artikel 7 van het VRK.

13

(14)  Het Bureau van de Hoge Commissaris voor de mensenrechten en de Parlementaire Vergadering van de Raad van Europa hebben, respectievelijk in juli 2010 en op 15 april 2011, nader bepaald dat de leeftijdsbepaling alleen in geval van twijfel mag worden uitgevoerd.

14

(15)  De wetenschappelijke betrouwbaarheid wordt met name door het Europees Parlement in twijfel getrokken (resolutie van 12 september), alsook in de aanbevelingen van het Comité voor de Rechten van het Kind van 12 juni 2009. De Belgische Orde der artsen (advies van 20 februari 2010) en de Franse Academie voor geneeskunde veroordelen de betrouwbaarheid van deze tests. De Franse Europese Ombudsman (Défenseur des Droits) veroordeelt het gebruik van botonderzoek (26 februari 2016). Zie in dit verband ook het verslag van het Platform kinderen op de vlucht (België): “Leeftijdsschatting van niet-begeleide minderjarigen (NBMV) in vraag: Probleemstelling, analyse en aanbevelingen”, september 2017.

15

Défenseur des Droits

(16)  Zie https://www.unhcr.org/fr/news/press/2020/4/5e980505a/agences-lonu-felicitent-premiere-relocalisation-denfants-accompagnes-grece.html en https://www.eepa.be/?p=3856.

16

---

| 11.12.2020 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 429/30 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 429/30

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over overheidsopdrachten als instrument om waardevol en waardig werk te creëren in de schoonmaakbranche en facilitaire dienstverlening

(initiatiefadvies)

(2020/C 429/05)

| Rapporteur: | Diego DUTTO |
| --- | --- |
| Corapporteur: | Nicola KONSTANTINOU |

Rapporteur:

Diego DUTTO

Corapporteur:

Nicola KONSTANTINOU

| Besluit van de voltallige vergadering | 20.2.2020 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 32, lid 2, reglement van orde |
| | Initiatiefadvies |
| Bevoegde afdeling | Adviescommissie industriële reconversie (CCMI) |
| Goedkeuring door de CCMI | 2.9.2020 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 18.9.2020 |
| Zitting nr. | 554 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 192/7/18 |

Besluit van de voltallige vergadering

20.2.2020

Rechtsgrondslag

Artikel 32, lid 2, reglement van orde

Initiatiefadvies

Bevoegde afdeling

Adviescommissie industriële reconversie (CCMI)

Goedkeuring door de CCMI

2.9.2020

Goedkeuring door de voltallige vergadering

18.9.2020

Zitting nr.

554

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

192/7/18

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | De Europese Commissie, het Europees Parlement en de lidstaten moeten de nodige ondersteunende instrumenten ontwikkelen om het gebruik van strategische overheidsopdrachten te stimuleren en om te zorgen voor een systematische toepassing van duurzame, transparante, ambitieuze en te handhaven strategische criteria teneinde hogere sociale en kwaliteitsnormen in openbare aanbestedingen te verzekeren. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Om ervoor te zorgen dat de focus bij schoonmaakdiensten op kwaliteit en niet op de prijs ligt, moet het principe van transparantie gelden voor zowel de klant als de contractant. De specificaties van het contract moeten worden gedefinieerd en uitgesplitst, met inbegrip van frequentie, duur, gezondheid en veiligheid op het werk en financiële kosten van het schoonmaken (1). Een beoordeling van de toepassing van deze criteria gedurende de gehele contractduur is van essentieel belang voor de evaluatie van de kwaliteit van de verleende schoonmaakdiensten. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | De sociale partners moeten worden betrokken bij de opleiding en professionalisering van overheidsinkopers, overeenkomstig de aanbeveling van de Commissie van 3 oktober 2017 (2). |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | De Commissie en de lidstaten zouden het initiatief moeten nemen om zwartwerk tegen te gaan en de arbeidsvoorwaarden in de schoonmaakbranche verder te verbeteren. Strengere voorschriften en betere handhavingsmechanismen, zoals looncriteria en collectieve onderhandelingen, kunnen bijdragen aan eerlijke concurrentie, hogere sociale normen en hoogwaardige werkgelegenheid. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Het EESC roept Commissie, het Europees Parlement, de lidstaten en lokale en regionale overheden op om in alle overheidsopdrachten te bepalen dat schoonmaakwerkzaamheden indien mogelijk overdag moeten plaatsvinden. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Eerlijke concurrentie kan worden gewaarborgd door de nadruk te leggen op kwaliteitsaspecten en door de naleving van de jurisprudentie van het Hof van Justitie en de nationale regels over de mogelijkheid om de eerbiediging van collectieve arbeidsovereenkomsten als voorwaarde te stellen voor het gunnen van overheidsopdrachten. De lidstaten moeten samen met de sociale partners en overeenkomstig de nationale praktijken zorgen voor een betere dekking van de collectieve overeenkomsten in de nationale schoonmaakindustrie op sectoraal niveau en erop toezien dat deze overeenkomsten worden nageleefd. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | De beroepsbevolking van de sector bestaat voornamelijk uit vrouwen en niet-EU-burgers. Zij kunnen dus op een directere manier worden getroffen door het aankoopbeleid van de overheid. Het EESC is dan ook van mening dat er naast de collectieve overeenkomsten aanvullende waarborgen moeten worden ontwikkeld om de beginselen van non-discriminatie en gelijke behandeling van werknemers te handhaven. Het stelt voor bij de gunningscriteria voor aanbestedingen aanvullende punten in te lassen die vormen van integratie belonen, waaronder specifieke opleidingen, gezinsondersteunende diensten (zoals naschoolse opvang voor minderjarige kinderen) en andere bedrijfsdiensten met een sociale component. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Het EESC beveelt aan om bij de herziening van de aanbestedingsrichtlijnen uit 2014 de kosten van veiligheid en opleiding buiten de concurrerende prijsstelling te houden en onder te brengen in een verifieerbare en niet-comprimeerbare kostencomponent van overheidsopdrachten. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Het EESC beveelt aan dat duurzaamheidsvoorwaarden, arbeidsrechten en algemeen toepasselijke collectieve overeenkomsten in de hele onderaannemingsketen en tijdens de gehele uitvoering van het contract moeten worden geëerbiedigd (door zowel de aanbestedende dienst als de hoofdaannemer en onderaannemers verantwoordelijk te houden, elk voor hun directe contractpartner). |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Het EESC verzoekt de lidstaten om, voor zover zij dat nog niet doen, in de uitvoeringsfase van overheidsopdrachten in de schoonmaakbranche bijzondere aandacht te schenken aan alle wettelijke en contractuele verplichtingen en voorschriften inzake gezondheid en veiligheid op het werk met betrekking tot sociale, milieu- en duurzaamheidsaspecten, en effectief te controleren of deze in acht worden genomen. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Wat betreft de verplichtingen van de lidstaten, de aanbestedende diensten en de Commissie, die zijn vastgelegd in de artikelen 83 tot en met 85 van Richtlijn 2014/24/EU van het Europees Parlement en de Raad (3), verzoekt het EESC al deze overheidsinstanties om de desbetreffende gegevens onverwijld ter beschikking te stellen, en er met name op toe te zien dat de gunningscriteria en het relatieve gewicht daarvan voor schoonmaakcontracten worden aangegeven. De Europese Commissie wordt verzocht om follow-upprojecten van de sociale partners in de sector en onderzoek naar overheidsopdrachten in de schoonmaakbranche en de facilitaire dienstverlening financieel te ondersteunen. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | De Commissie zou de wettelijke positie en de onderhandelingscapaciteit van de sociale partners op nationaal niveau moeten versterken, onder meer door middelen uit te trekken voor capaciteitsopbouw in landen in met name Zuidoost-, Midden- en Oost-Europa (4). |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Het EESC zou graag zien dat bij de herziening van de Europese aanbestedingsrichtlijnen uit 2014, voor arbeidsintensieve diensten zoals schoonmaakdiensten, in die richtlijnen wordt verlangd of geëist dat lidstaten het gebruik van het criterium van de laagste prijs voor de gunning van opdrachten uitsluiten, dat aan de prijs ten hoogste 30 % wordt toegekend van het aantal punten dat aan kwaliteit wordt toegekend, en dat het betrokken personeel via specifieke sociale clausules baanzekerheid wordt verzekerd, in overeenstemming met Richtlijn 2001/23/EG van de Raad (5) (inzake het behoud van de rechten van werknemers bij overgang van ondernemingen) en de interpretatie ervan door de EU-jurisprudentie, de organisatie van het werk binnen het bedrijf en de toepasselijke collectieve overeenkomst. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Het EESC roept aanbestedende diensten op om bij opdrachten voor schoonmaakdiensten gebruik te maken van eigen kostenramingen, door gespecialiseerde sectorale instrumenten te raadplegen, zoals de gids “De beste waar voor zijn geld kiezen” en nationale voorbeelden, met het oog op een adequate beoordeling van de sectorale markt, en door voor een deel van deze diensten voorbehouden opdrachten uit te schrijven, zoals bepaald in artikel 20 van Richtlijn 2014/24/EU en omgezet in hun nationale wetgeving voor overheidsopdrachten. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | De Commissie zou de lidstaten moeten aanmoedigen om een accreditatieprocedure of kwalificatiesysteem op te zetten voor contractanten die willen meedingen naar overheidsopdrachten voor schoonmaakdiensten. Hierop moet worden toegezien door een evaluatiecomité dat uit verschillende belanghebbenden bestaat, waaronder vakbonden en een vertegenwoordiger van contractanten uit de sector. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | Omdat besmetting met COVID-19 of vergelijkbare ziekten nog steeds een dreiging vormt, moeten werknemers en het publiek worden beschermd. Het EESC beveelt aan dat de Commissie en de lidstaten in samenwerking met de sociale partners bindende protocollen voor gezondheid en veiligheid op het werk opstellen. |
| --- | --- |

1.16.

| 1.17. | Verder roept het EESC de lidstaten op om actie te ondernemen en samen met de sociale partners praktische tijdelijke oplossingen te bespreken voor een snelle terugkeer naar eerlijke en op kwaliteit gerichte aanbestedingspraktijken. |
| --- | --- |

1.17.

| 1.18. | In het licht van de COVID-19-crisis beveelt het EESC aan dat de lidstaten de opleiding en professionalisering van schoonmaakpersoneel bevorderen. Om overheidsinstanties en aanbestedende bedrijven in staat te stellen te investeren in opleiding en de ontwikkeling van vaardigheden, zouden voldoende financiële middelen beschikbaar moeten worden gesteld. Werknemers in de sanitaire en schoonmaakdienstverlening zouden moeten worden aangespoord om beroepskwalificaties te verwerven, zodat het fundament wordt gelegd voor betere arbeidskansen voor kwetsbare personen. |
| --- | --- |

1.18.

| 1.19. | Het EESC pleit ervoor dat de EU-instellingen, de lidstaten en lokale en regionale overheden een integrale aanpak van de inkoop van schoonmaakdiensten hanteren. Een dergelijke benadering hoeft niet gepaard te gaan met een uitruil tussen milieu- en arbeidsvoorwaarden, maar bevordert de sociale cohesie, de naleving van arbeidsnormen, gendergelijkheid en de verwezenlijking van de milieudoelen van de door de Commissie voorgestelde Green Deal. |
| --- | --- |

1.19.

2.   Algemene opmerkingen

| 2.1. | Het hoofddoel van dit advies is om aanbevelingen te doen voor het gebruik van overheidsopdrachten om kwaliteitsvolle werkgelegenheid en waardigheid op het werk te bevorderen in de schoonmaakbranche en de facilitaire dienstverlening. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Veel van deze aanbevelingen hebben een algemene strekking en kunnen op alle sectoren van de economie worden toegepast. Dat geldt met name voor arbeidsintensieve dienstensectoren zoals particuliere beveiliging en catering. |
| --- | --- |

2.2.

3.   Achtergrond en context

| 3.1. | “Elk jaar besteden meer dan 250 000 overheidsorganen in de EU rond 14 % van het bbp (ongeveer 2 biljoen EUR per jaar) aan de inkoop van diensten, werken en leveringen.” (6) De hoofdmoot van die aankopen bestaat uit diensten, zoals schoonmaakdiensten. In 2017 was daarmee een bedrag van 250 miljard EUR gemoeid (7). |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Overheidsopdrachten kunnen investeringen in de reële economie ondersteunen, kwaliteitsvolle banen waarborgen en creëren, inclusie bevorderen en zorgen voor betere voorwaarden voor personen met een handicap, minderbedeelden en arbeidsmigranten (8). Ook kan via overheidsopdrachten de vraag naar innovatieve producten worden aangejaagd, de verwezenlijking van doelstellingen van het industriebeleid dichterbij worden gebracht en de transitie naar een hulpbronnen- en energie-efficiënte circulaire economie worden versneld (9). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Op grond van Richtlijn 2014/24/EU inzake overheidsopdrachten zou bij het bepalen van de “economisch voordeligste inschrijving” rekening moeten worden gehouden met alle strategische criteria zoals uiteengezet in paragraaf 3.2 hierboven. Aangezien de regels vaag zijn, worden de meeste overheidsopdrachten nog altijd toegekend aan de goedkoopste inschrijver, waarbij soms zelfs sprake is van een abnormaal lage inschrijving (10). |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | De richtlijnen inzake overheidsopdrachten worden niet ten volle benut en de toepassing ervan verschilt aanzienlijk van lidstaat tot lidstaat. Dientengevolge moeten overheidsinstanties prioriteiten stellen (11). |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Dit is ten eerste een politieke en ten tweede een technische kwestie. De beslissing welke diensten worden aangekocht en welke gunningscriteria met welk relatief gewicht worden gebruikt, maakt deel uit van het politieke besluitvormingsproces. In dergelijke besluiten worden het kader en de fundamentele parameters voor de gunningsprocedure vastgesteld. Als er geen rekening wordt gehouden met de rechten van werknemers, het milieu en de sociale rechten, ontstaat er een ongelijk speelveld. |
| --- | --- |

3.5.

4.   De COVID-19-crisis, de schoonmaakbranche en overheidsopdrachten

| 4.1. | De COVID-19-crisis heeft duidelijk gemaakt dat het werk van schoonmakers als gemeenschappelijk publiek goed beschouwd kan worden en daarmee van groot belang is. Gecontracteerde bedrijven moeten voldoen aan bepaalde eisen op het gebied van beroepskwalificaties, efficiëntie en specialisatie. In hun gezamenlijke verklaring van 22 april 2020 hebben de sociale partners op EU-niveau, EFCI en UNI-Europa, gewezen op de cruciale rol van de schoonmaakbranche en het schoonmaakpersoneel bij het voorkomen van de verdere verspreiding van het virus (12). |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | In 2018 waren er 4,11 miljoen schoonmakers in de EU, die werkzaam waren voor in totaal 283 506 bedrijven. Vanaf medio de jaren tien is de omzet van de sector gestaag gestegen. In 2017 bedroeg de omzet van schoonmaakbedrijven gemiddeld 393 000 EUR. Volgens de EFCI was “de gemiddelde omzet per werknemer bijna 30 000 EUR”. De omzet per werknemer bedraagt 27 400 EUR en werknemers verdienen gemiddeld 12 200 EUR per jaar. Een groot deel van het personeel in de Europese schoonmaaksector werkt in deeltijd. In een arbeidsintensieve sector als deze bedraagt de marge van de bedrijven bovendien niet meer dan 3 %. Door de COVID-19-pandemie hebben bedrijven extra uitgaven gedaan voor de bescherming van de belangen van zowel de klanten als de eigen werknemers. Opvallend is het hoge percentage deeltijdwerkers, vrouwen en migrantenwerknemers. Het percentage vrouwelijke werknemers is overal hoger dan 50 % (behalve in Denemarken), met pieken van meer dan 80 % in Litouwen, Luxemburg, Portugal en het Verenigd Koninkrijk (13). Gemiddeld is 30 % van de schoonmakers in de EU immigrant (in België 60 %). |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Van toegangsbelemmeringen tot de markt voor facilitaire en schoonmaakdiensten is nagenoeg geen sprake. Schoonmaakdiensten zijn arbeidsintensief: bijna 80 % van de inkomsten van bedrijven gaat op aan arbeidskosten en de marges voor de bedrijven zijn zeer krap. Opdrachten van (zowel openbare als particuliere) klanten leiden dus tot een neerwaartse druk op de prijzen, waarmee sociale normen en de waardigheid van schoonmaakwerk worden ondermijnd. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Tijdens en na de COVID-19-crisis kunnen in de schoonmaakbranche en facilitaire dienstverlening alleen waarde worden gegarandeerd en hoge normen voor hoogwaardige werkgelegenheid worden gehaald als schoonmakers voldoende gekwalificeerd zijn en over de juiste technische uitrusting beschikken, en als de rechten en plichten van werkgevers en werknemers duidelijk zijn vastgelegd. Dat zou kunnen betekenen dat overheden meer moeten gaan betalen voor schoonmaakdiensten. Door de opschorting van de activiteiten tijdens de COVID-19-crisis werden veel zakelijke dienstverleners immers geconfronteerd met ernstige cashflowproblemen en hebben zij hogere kosten gemaakt om de gezondheids- en veiligheidsmaatregelen ten uitvoer te leggen die nodig waren om zowel de werknemers als de klanten te beschermen. Deze financiële problemen worden nog verergerd door slechte aanbestedingspraktijken, van openbare en particuliere kopers. Om bedrijven te helpen de gezondheid en veiligheid van hun schoonmaakpersoneel te blijven garanderen en de kwaliteit van hun arbeidsvoorwaarden te handhaven en te verbeteren, roept het EESC openbare en particuliere inkopers op ervoor te zorgen dat snel opnieuw gebruik wordt gemaakt van efficiënte overheidsopdrachten en eerlijke aanbestedingspraktijken en dat meer rekening wordt gehouden met kwaliteitscriteria (14). Schoonmakers werken vaak onder gevaarlijke en riskante omstandigheden waarbij hun eigen gezondheid op het spel kan komen te staan (15). Hoewel sommige werknemers de voorkeur geven aan deeltijdwerk, willen anderen meer uren of voltijds werken. Soms kan het voor werkgevers echter moeilijk zijn om voltijdse contracten aan te bieden. Bovendien worden schoonmaakdiensten vaak ‘s nachts geleverd, door werknemers die 's nachts alleen zijn, ondanks de inzet van de sociale partners om het werk naar de dag te verplaatsen. Dit is vaak te wijten aan de eisen van de klant. Dergelijke arbeidspatronen dragen ertoe bij dat het werk van schoonmakers onzichtbaar blijft (16) en te weinig wordt gewaardeerd en erkend (17). Helaas wordt er in sommige lidstaten nog steeds gebruikgemaakt van nulurencontracten, De verantwoordelijkheid daarvoor ligt mede bij overheidsinstanties, in die zin dat zij het contract beheren, toezien op de uitvoering ervan en de kwaliteit van die uitvoering beoordelen. Het doel moet zijn om werknemers meer mogelijkheden te geven om overdag, in één ploeg en met een voltijds contract te werken, en hun levenskwaliteit te verbeteren. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Het hanteren van de laagste prijs als enige criterium voor de gunning van overheidsopdrachten ondermijnt de kwaliteit van de dienstverlening en draagt ertoe bij dat de arbeidsvoorwaarden verslechteren en er minder of minder goed wordt schoongemaakt (18). Aangezien schoonmaken een heterogene taak is die niet gemakkelijk te kwantificeren is, is het lastig om de kwaliteit te beoordelen, zowel tijdens het schoonmaken als achteraf. Daarom is het belangrijk om de kwaliteit van het werk te baseren op het resultaat en op de gehele levenscyclus in plaats van op het proces. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | De aanduiding “laagste prijs” is verdwenen uit de tekst van Richtlijn 2014/24/EU, maar de gunning op basis van “alleen de prijs” is toegestaan (artikel 67, lid 2, laatste alinea). Dat betekent dat sommige aanbestedende diensten nog steeds opdrachten gunnen op basis van de goedkoopste inschrijving, en zelfs aan “abnormaal lage inschrijvingen”. Landen die gebruik wensen te maken van het criterium “economisch voordeligste inschrijving” voor arbeidsintensieve diensten, moeten nog een stap verder gaan en overheden ertoe aanzetten dit criterium doeltreffend te gebruiken door een plafond voor het gewicht van de prijs vast te stellen en formules te hanteren die prijsverschillen tussen offertes niet nog extra vergroten. Met het oog daarop is specifieke opleiding voor de professionalisering van aanbestedingsambtenaren geboden. Bij de komende herziening van de richtlijnen zouden voorts verplicht te volgen regels moeten worden ingevoerd op grond waarvan a) potentiële abnormaal lage inschrijvingen opgespoord kunnen worden door een onderzoek verplicht te stellen bij een verschil van 20 % ten opzichte van de volgende laagste offerte; b) grondig kan worden nagegaan of de betrokken inschrijver objectieve en plausibele redenen kan aanvoeren voor de lage inschrijving, en c) dergelijke inschrijvers uitgesloten kunnen worden indien zij geen dergelijke redenen aandragen. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | De crisis biedt schoonmaakbedrijven en schoonmakers de kans om de waarde en het fundamentele belang van schoonmaakwerk in de ogen van het publiek en de directe klanten te verhogen. Met behulp van de in 2017 door de sociale partners in de Europese schoonmaakbranche uitgebrachte gids “De beste waar voor zijn geld kiezen” (19) kunnen overheidsinstanties en bedrijven die schoonmaakdiensten uitbesteden worden gestuurd in de richting van contracten die de beste waarde bieden. Enkele nationale sociale partners hebben soortgelijke instrumenten ontwikkeld. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Digitalisering brengt kansen en uitdagingen met zich mee voor laaggeschoolde werknemers in de sector, en de Europese sociale partners zijn van mening dat technologie kan worden ingezet om de erkenning van de waarde en het algemene belang van schoonmaakwerk te bevorderen en extra waarde voor afnemers van die schoonmaakdiensten te creëren (20). Met het SK-Clean-project van de EFCI zullen de veranderende behoeften aan vaardigheden in de branche in kaart worden gebracht en wordt een instrument in het leven geroepen om werk te maken van verdere professionalisering van schoonmakers (21). |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | In de nieuwe context als gevolg van de COVID-19-crisis moeten de bevoegde autoriteiten voorlichting over het gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen geven en werknemers en andere personen adequate persoonlijke beschermingsmiddelen verstrekken. Bedrijven hebben financiële steun nodig om de toenemende extra kosten van organisatorische maatregelen, risicobeoordelingen, analyse en de verstrekking van persoonlijke beschermingsmiddelen aan hun personeel te dekken (22). Tegelijkertijd is het van fundamenteel belang dat gecontracteerde bedrijven investeren, zodat zij hun klanten schoonmaakoplossingen kunnen bieden die op basis van chemisch en biologisch onderzoek zijn ontwikkeld en daardoor innovatief en effectiever zijn. |
| --- | --- |

4.9.

5.   Overheidsopdrachten en de Green Deal

| 5.1. | In de Green Deal staat dat overheidsopdrachten gebruikt kunnen worden om de koolstofemissies terug te dringen. Dit vergt wel een integrale aanpak. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | De schoonmaakbranche kan bijdragen aan een groene transitie en circulaire economie met groene labels voor groene schoonmaakproducten, zeep, toiletpapier en papieren doekjes alsook met een goede sortering van afval. Dat is ook het doel van de ecolabels voor schoonmaakdiensten (23) en schoonmaakproducten (24), ook al is de doelmatigheid daarvan in de praktijk niet altijd evident. Als het gebruik van groene producten en de toepassing van groene procedures door de klant niet worden aanvaard, kan dit leiden tot hogere kosten, wat hogere druk op alle kostenposten kan leggen. Dat zou op zijn beurt kunnen leiden tot verslechterende sociale, arbeids-, gezondheids- en veiligheidsvoorwaarden en -omstandigheden. Ook zou de toegang tot overheidsopdrachten voor kleine en middelgrote schoonmaakbedrijven hierdoor kunnen worden beperkt (25). Daarom is een integrale aanpak van overheidsopdrachten noodzakelijk. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Onderzoek wijst uit dat de milieucriteria niet strikt genoeg zijn om leveranciers ook echt tot aanpassingen aan te zetten (26). Particuliere contractanten die milieuvriendelijker willen werken, worden in hun mogelijkheden beperkt als aanbestedende diensten de meerkosten niet voor hun rekening willen nemen. Inkopers moeten zich dus professioneler gaan opstellen. |
| --- | --- |

5.3.

6.   Sociale en kwaliteitsoverwegingen bij overheidsopdrachten

| 6.1. | Artikel 18, lid 2, van Richtlijn 2014/24/EU stelt: “De lidstaten nemen passende maatregelen om te waarborgen dat de ondernemers bij de uitvoering van de overheidsopdrachten voldoen aan de toepasselijke verplichtingen op het gebied van het milieu-, sociaal en arbeidsrecht uit hoofde van het Unierecht, nationale recht of collectieve arbeidsovereenkomsten of uit hoofde van de in bijlage X vermelde bepalingen van internationaal milieu-, sociaal en arbeidsrecht.” |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | In de gids “Sociaal kopen” van de Commissie van oktober 2010 worden diverse sociale overwegingen voor aanbestedende diensten uiteengezet, zoals een verbod op kinderarbeid en dwangarbeid, gezondheids- en veiligheidsvereisten, verplichtingen aangaande minimumloon, vereisten voor sociale zekerheid, en meer in het algemeen, behoorlijke arbeidsnormen (27). Aangezien dit wettelijke verplichtingen zijn, moeten zij worden nageleefd, ongeacht of zij wel of niet in de contractuele bepalingen voor de uitvoering van de opdracht zijn opgenomen. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | In overweging 98 van Richtlijn 2014/24/EU wordt verklaard dat contractvoorwaarden ook kunnen beogen de uitvoering van maatregelen te vergemakkelijken, zodat de gelijkheid van vrouwen en mannen op het werk en het combineren van werk en privéleven worden bevorderd. |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | Om te voorkomen dat inschrijvers voornamelijk concurreren op arbeidskosten, moeten alle inschrijvers (met inbegrip van subcontractanten) voldoen aan de minimumnormen die plaatselijk zijn vastgesteld bij wet of bij bindende en algemeen geldende collectieve overeenkomsten inzake arbeidskosten en standaardbepalingen in overheidscontracten. Met bindende en algemeen toepasselijke collectieve overeenkomsten in de sector kan een gelijk speelveld worden verzekerd. |
| --- | --- |

6.4.

| 6.5. | Een tool zoals deze gids kan de armoede onder werkenden verlichten en de sociale cohesie in de lidstaten bevorderen, maar zorgt er niet voor dat de positie van de sociale partners in de schoonmaakbranche wordt verstevigd of dat zij beter in staat worden gesteld om een bindend cao-systeem op te zetten. De bevoegdheid hiervoor berust bij de lidstaten: zij zullen de regels inzake de toepassing van cao’s bij aanbestedingen moeten aanscherpen. |
| --- | --- |

6.5.

| 6.6. | Openbare instellingen zoals kinderdagverblijven, scholen, verzorgingstehuizen en ziekenhuizen zijn merken geworden en concurreren met andere instellingen om klanten. In deze concurrentiestrijd worden “hygiëne” en kwaliteit beschouwd als onderscheidende factoren, die rechtstreeks bijdragen aan de tevredenheid van gebruikers en de concurrentiekracht van het schoonmaakbedrijf. |
| --- | --- |

6.6.

| 6.7. | Wanneer sociale aspecten en kwaliteit geen rol spelen bij overheidsopdrachten, leidt dat tot een hoger personeelsverloop, met alle negatieve gevolgen van dien voor de werkgevers, de klanten en de werknemers (28). |
| --- | --- |

6.7.

| 6.8. | De bevordering van onderwijs en opleiding op de werkplek garandeert een betere kwaliteit en bescherming van de rechten van werknemers bij overheidsopdrachten. Beroepsopleiding, certificering en officiële erkenning van kwalificaties dragen bij tot de erkenning van de sector. Door de erkenning van het belang ervan in het aanbestedingsproces zouden deze aspecten beter tot hun recht komen en een beter inzicht verschaffen in de kosten die zij voor bedrijven met zich meebrengen, die zowel in de prijs als in de lonen voldoende moeten worden erkend. De verantwoordelijkheid voor het opleiden van werknemers berust bij het schoonmaakbedrijf. Het gunnen van overheidsopdrachten aan de goedkoopste inschrijver brengt het risico met zich mee dat bedrijven zich beperken tot naleving van wettelijke minimumvoorschriften en verder niet investeren in opleiding en veiligheid (of in apparatuur, innovatie en de bijbehorende scholing). |
| --- | --- |

6.8.

Brussel, 18 september 2020.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Luca JAHIER

---

(1)  http://www.europeancleaningjournal.com/magazine/articles/latest-news/managing-quality-in-german-contract-cleaning

1

(2)  Aanbeveling (EU) 2017/1805 van de Commissie (PB L 259 van 7.10.2017, blz. 28).

2

(3)  Richtlijn 2014/24/EU van het Europees Parlement de Raad van 26 februari 2014 betreffende het plaatsen van overheidsopdrachten en tot intrekking van Richtlijn 2004/18/EG (PB L 94 van 28.3.2014, blz. 65).

3

(4)  https://www.eurofound.europa.eu/publications/report/2019/representativeness-of-the-european-social-partner-organisations-industrial-cleaning-sector#tab-01

4

(5)  Richtlijn 2001/23/EG van de Raad van 12 maart 2001 inzake de onderlinge aanpassing van de wetgevingen der lidstaten betreffende het behoud van de rechten van de werknemers bij overgang van ondernemingen, vestigingen of onderdelen van ondernemingen of vestigingen (PB L 82 van 22.3.2001, blz. 16).

5

(6)  https://ec.europa.eu/growth/single-market/public-procurement_nl

6

(7)  https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/STUD/2018/631048/IPOL_STU(2018)631048_EN.pdf, blz. 14.

7

(8)  https://ec.europa.eu/info/policies/public-procurement/support-tools-public-buyers/social-procurement_nl

8

(9)  De Commissie biedt inkopers bij overheidsinstanties ondersteuning in de vorm van allerlei tools met betrekking tot sociale en andere aspecten van aanbesteden, die allemaal in aanmerking genomen zouden moeten worden: https://ec.europa.eu/info/policies/public-procurement/support-tools-public-buyers_nl

9

(10)  Zie artikel 69 van de EU-richtlijn inzake overheidsopdrachten van 2014.

10

(11)  Jeremy Prassl, The Future of EU Labour Law.

11

The Future of EU Labour Law

(12)  Joint Statement on the Covid-19 impact to the Industrial Cleaning and Facility Services sector and the necessary measures to protect it: https://www.uni-europa.org/2020/04/22/joint-statement-on-the-covid-19-impact-to-the-industrial-cleaning-and-facility-services-sector-and-the-necessary-measures-to-protect-it/

12

(13)  Eurofound (2019), Representativeness of the European social partner organisations: Industrial cleaning sector, blz. 19: https://www.eurofound.europa.eu/sites/default/files/ef_publication/field_ef_document/ef19012en.pdf

13

(14)  http://servicealliance.eu/wp-content/uploads/2020/05/EBSA-Statement_Contracting-recommendations-during-COVID_13-5-2020.pdf

14

(15)  Bergfeld, Mark (2020), The Insanity of Making Sick People work, Jacobin Magazine, https://jacobinmag.com/2020/03/coronavirus-workers-rights-health-care-cleaners-gig-economy

15

The Insanity of Making Sick People work

(16)  Bergfeld, Mark & Ylitalo, Jaana, Putting Europe’s invisible precariat in the spotlight, Social Europe, 18 april 2019, https://www.socialeurope.eu/europes-invisible-precariat

16

Putting Europe’s invisible precariat in the spotlight

(17)  When Creativity Meets Value Creation. A Case Study on Daytime Cleaning: Volume VIII: Ergonomics and Human Factors in Manufacturing, Agriculture, Building and Construction, Sustaina.

17

When Creativity Meets Value Creation. A Case Study on Daytime Cleaning

(18)  Evidence from Public Administration Review, vol. 79, nr. 2, blz. 193-202.

18

Evidence from Public Administration Review

(19)  http://www.cleaningbestvalue.eu/

19

(20)  Zie EFCI: https://www.efci.eu/wp-content/uploads/2019/02/Digital-transition-in-cleaning-industry-in-FR.pdf https://www.efci.eu/wp-content/uploads/2019/10/2019-10-29_Joint-statement-on-digitalisation-EFCI-UNI-Europa-29.10.2019.pdf & https://www.efci.eu/wp-content/uploads/2019/10/2019-10-29_Joint-statement-on-digitalisation-EFCI-UNI-Europa-29.10.2019.pdf

20

(21)  SK-Clean-project.

21

(22)  Verklaring van UNI-CoeSS: https://www.uni-europa.org/2020/05/08/private-secruity-joint-declaration-ensuring-business-continuity-and-protection-of-workers-in-the-covid-19-pandemic/

22

(23)  https://ec.europa.eu/environment/ecolabel/documents/Cleaning_Services_Factsheet_Final.pdf en http://www.ecolabelindex.com/ecolabel/cleaning-industry-management-standard-cims

23

(24)  http://www.ecolabelindex.com/ecolabels/?st=category,cleaning

24

(25)  Sofia Lundberg & Per-Olov Marklund (2016) Influence of Green Public Procurement on Bids and Prices, https://www.nhh.no/globalassets/departments/business-and-management-science/seminars/2016-spring/120516.pdf

25

Influence of Green Public Procurement on Bids and Prices,

(26)  Sofia Lundberg & Per-Olov Marklund (2016) Influence of Green Public Procurement on Bids and Prices, https://www.nhh.no/globalassets/departments/business-and-management-science/seminars/2016-spring/120516.pdf

26

Influence of Green Public Procurement on Bids and Prices,

(27)  Sociaal kopen (voetnoot 43), blz. 47.

27

Sociaal kopen

(28)  Market Exposure and the Labour Process: The Contradictory Dynamics in Managing Subcontracted Services Work. Referenties.

28

---

BIJLAGE

De volgende wijzigingsvoorstellen, waarvoor minstens een kwart van de stemmen werd uitgebracht, werden tijdens de beraadslaging verworpen:

Paragraaf 1.10

Paragraaf schrappen:

| | Het EESC verzoekt de lidstaten om in de uitvoeringsfase van overheidsopdrachten in de schoonmaakbranche bijzondere aandacht te schenken aan de eerbiediging van alle wettelijke en contractuele verplichtingen betreffende sociale, milieu- en duurzaamheidsaspecten, en om dat op doeltreffende wijze te controleren. |
| --- | --- |

Het EESC verzoekt de lidstaten om in de uitvoeringsfase van overheidsopdrachten in de schoonmaakbranche bijzondere aandacht te schenken aan de eerbiediging van alle wettelijke en contractuele verplichtingen betreffende sociale, milieu- en duurzaamheidsaspecten, en om dat op doeltreffende wijze te controleren.

Stemuitslag:

| Voor: | 61 |
| --- | --- |
| Tegen: | 105 |
| Onthoudingen: | 9 |

Voor:

61

Tegen:

105

Onthoudingen:

9

Paragraaf 2.1

Als volgt wijzigen:

| | Het hoofddoel van dit advies is om aanbevelingen te doen voor het gebruik van overheidsopdrachten om kwaliteitsvolle werkgelegenheid en waardigheid op het werk te bevorderen in de schoonmaakbranche en de facilitaire dienstverlening. |
| --- | --- |

Het hoofddoel van dit advies is om aanbevelingen te doen voor het gebruik van overheidsopdrachten om kwaliteitsvolle werkgelegenheid en waardigheid op het werk te bevorderen in de schoonmaakbranche en de facilitaire dienstverlening.

Stemuitslag:

| Voor: | 61 |
| --- | --- |
| Tegen: | 107 |
| Onthoudingen: | 9 |

Voor:

61

Tegen:

107

Onthoudingen:

9

Paragraaf 4.3

Als volgt wijzigen:

| | Van toegangsbelemmeringen tot de markt voor facilitaire en schoonmaakdiensten is nagenoeg geen sprake. Schoonmaakdiensten zijn arbeidsintensief: bijna 80 % van de inkomsten van bedrijven gaat op aan arbeidskosten en de marges voor de bedrijven zijn zeer krap. Opdrachten van (zowel openbare als particuliere) klanten leiden dus tot een neerwaartse druk op de prijzen, waarmee sociale normen en de waardigheid van schoonmaakwerk worden ondermijnd. |
| --- | --- |

Van toegangsbelemmeringen tot de markt voor facilitaire en schoonmaakdiensten is nagenoeg geen sprake. Schoonmaakdiensten zijn arbeidsintensief: bijna 80 % van de inkomsten van bedrijven gaat op aan arbeidskosten en de marges voor de bedrijven zijn zeer krap. Opdrachten van (zowel openbare als particuliere) klanten leiden dus tot een neerwaartse druk op de prijzen, waarmee sociale normen en de waardigheid van schoonmaakwerk worden ondermijnd.

Stemuitslag:

| Voor: | 61 |
| --- | --- |
| Tegen: | 108 |
| Onthoudingen: | 8 |

Voor:

61

Tegen:

108

Onthoudingen:

8

---

| 11.12.2020 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 429/37 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 429/37

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over digitale mijnbouw in Europa: nieuwe oplossingen voor de duurzame productie van grondstoffen

(initiatiefadvies)

(2020/C 429/06)

| Rapporteur: | Marian KRZAKLEWSKI |
| --- | --- |
| Corapporteur: | Hilde VAN LAERE |

Rapporteur:

Marian KRZAKLEWSKI

Corapporteur:

Hilde VAN LAERE

| Besluit van de voltallige vergadering | 20.2.2020 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 32, lid 2, van het reglement van orde
  Initiatiefadvies |
| Bevoegd | CCMI |
| Goedkeuring door de CCMI | 2.9.2020 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 18.9.2020 |
| Zitting nr. | 554 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 213/0/4 |

Besluit van de voltallige vergadering

20.2.2020

Rechtsgrondslag

Artikel 32, lid 2, van het reglement van orde

Initiatiefadvies

Bevoegd

CCMI

Goedkeuring door de CCMI

2.9.2020

Goedkeuring door de voltallige vergadering

18.9.2020

Zitting nr.

554

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

213/0/4

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | De digitalisering van de grondstoffensector in de EU biedt een unieke kans om de veerkracht van de Europese industriële toeleveringsketens te versterken, de milieuprestaties van de delfstoffensector te verbeteren en de transparantie en dialogen met burgers en gemeenschappen die negatieve effecten van de mijnbouw ondervinden te verbeteren. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Mijnbouwbedrijven die met de digitalisering begonnen zijn, hebben hun veiligheid, duurzaamheid, productiviteit en marges verbeterd. De combinatie van betere connectiviteit, mobiliteit, machinaal leren en autonome werkwijzen doet echter ethische, maatschappelijke en regelgevingsvragen rijzen waarover tijdig door beleidsmakers moet worden nagedacht. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | De digitalisering van de mijnbouwsector vergt ambitieuze inspanningen om wettelijke en reglementaire veranderingen door te voeren, en die inspanningen moeten worden geleverd onder de koepel van supranationale organisaties dan wel op het niveau van het internationaal recht. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Daarnaast is het belangrijk een mondiaal, uitgebreid informatienetwerk voor delfstoffen op te zetten dat de digitalisering en doordachte besluitvorming op EU-niveau onderbouwt. Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) erkent de inspanningen van het Gemeenschappelijk Centrum voor onderzoek (JRC) voor het opzetten en handhaven van een Europees informatiesysteem inzake grondstoffen. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | De digitalisering van de grondstoffensector in de EU moet gepaard gaan met maatregelen voor gegevensbescherming. Er moeten strikte regels worden toegepast om gevoelige gegevens te beschermen. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Het EESC beveelt aan een routekaart voor EU-regelgeving te ontwikkelen waarin de uitdagingen ten gevolge van de digitalisering van de grondstoffensector aan bod komen, bijvoorbeeld onderwerpen als cyberbeveiliging, artificiële intelligentie, automatisering, multilevel governance en zee- en ruimtemijnbouw. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Voorts zouden er EU-normen voor de verzameling van gegevens over minerale rijkdommen moeten worden vastgesteld en goedgekeurd, en zouden de lidstaten op regelmatige basis uitgebreide en geverifieerde gegevens over de ontginning, verwerking en recycling van grondstoffen moeten verzamelen en delen met het JRC. Dit is belangrijk om de uitvoering van het EU-actieplan voor een circulaire economie te ondersteunen. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Bovendien zouden er toereikende sociale steunmaatregelen moeten komen die bedoeld zijn om de negatieve gevolgen van de digitalisering voor de werknemers in de mijnbouw zo veel mogelijk te beperken en om mijnbouwgemeenschappen te helpen met de transitie van hun economieën en zo te voorkomen dat de bestaande sociale ongelijkheid tussen personen en bevolkingsgroepen verder toeneemt. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Het EESC beveelt tevens aan om cloudinfrastructuur te ontwikkelen en te ondersteunen die zich in de EU bevindt, teneinde het beveiligingsniveau van 5G-toepassingen, cloudcomputing en het industriële internet der dingen te verhogen. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Het EESC is van mening dat de digitalisering van de delfstoffenindustrie cruciaal is om de door de COVID-19-pandemie is veroorzaakte economische crisis aan te pakken en de tenuitvoerlegging van de Europese Green Deal en het herstelplan voor de EU te bevorderen. In dit verband is het van het allergrootste belang om investeringen in de digitalisering van de ontginning en verwerking van primaire (mijnbouw) en secundaire (recycling) delfstoffen te stimuleren. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Het EESC verzoekt de Europese Commissie ervoor te zorgen dat de sociale partners in de mijnbouwsector door de Europese instellingen betrokken en geraadpleegd worden bij het beleidsvormingsproces en bij alle EU-initiatieven die de delfstoffensector aangaan. |
| --- | --- |

1.11.

2.   Inleiding

| 2.1. | De EU staat voor technologische, maatschappelijke en ecologische uitdagingen in verband met een grondstoffenvoorziening die haar industriële activiteiten en de levenskwaliteit van haar bevolking ondersteunt. De EU produceert minder dan 5 % van de wereldproductie aan delfstoffen (1), en de EU-industrie is goed voor ongeveer 20 % van de wereldwijde consumptie van delfstoffen (2). De mate waarin de EU afhankelijk is van invoer is bijzonder hoog voor zeldzame metalen en elementen die nodig zijn voor hoogtechnologische toepassingen en voor de transitie naar een groene economie die wordt geschetst in de Europese Green Deal (COM(2019) 640). Dit vormt een argument voor het grondstoffeninitiatief dat in 2008 door de Europese Commissie werd opgestart (COM(2008) 699) en de daaropvolgende inspanningen om na te gaan in hoeverre de voorziening kritiek is en een lijst samen te stellen van kritieke grondstoffen (de meest recente lijst is in 2017 gepubliceerd (3); de bijgewerkte lijst maakt deel uit van de mededeling van de Commissie over kritieke grondstoffen (4)). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Geavanceerde technologieën die het doeltreffende gebruik van grondstoffen en hulpbronnen stimuleren en aanmoedigen tot afvalvermindering en recycling, in overeenstemming met het EU-actieplan voor een circulaire economie (COM(2015) 614, onlangs geactualiseerd met COM(2020) 98), schieten schromelijk tekort in verhouding tot de maatschappelijke behoeften en de wereldwijde bevolkingsgroei. In deze omstandigheden zullen primaire grondstoffen (5) een essentiële rol blijven spelen in de economie. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Tegelijkertijd neemt in tal van EU-landen het verzet van de bevolking tegen mijnbouwprojecten toe en hebben de inspanningen van de industrie om haar milieuvoetafdruk te verkleinen nog niets kunnen doen aan haar (slechte) reputatie. Negatieve gevolgen voor het milieu, gebrek aan transparantie en dialoog, en tekortkomingen in de verdeling van economische voordelen op lokaal niveau zijn kenmerken die doorgaans aan de mijnbouw worden toegeschreven (6). |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Recenter is door het opkomende grondstoffennationalisme in de grondstoffenproducerende landen en de COVID-19-pandemie sterk naar voren gekomen hoezeer de EU-industrie afhankelijk is van mondiale toeleveringsketens. De regeringen van de EU en tal van industriële producenten werden zich ervan bewust dat de maakindustrie in de EU weleens de genadeslag zou kunnen krijgen door haar afhankelijkheid van de invoer van grondstoffen (de grondstoffensector zorgt in de EU voor ongeveer 350 000 banen, maar in de stroomafwaartse maakindustrieën hangen meer dan 30 miljoen banen af van een betrouwbare en onbelemmerde toegang tot delfstoffen (7)). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Ontwikkelingen in technologie en communicatie hebben de integratie van digitale technologieën in alle bedrijfsgebieden opgedreven, en daarbij ten gronde veranderd hoe bedrijven werken en waarde leveren aan hun klanten. Dit is een unieke kans voor de mijnbouwsector in de EU: mijnbouwbedrijven die digitale instrumenten inzetten, kunnen nieuwe prestatieniveaus behalen in de volledige waardeketen, met langdurige positieve gevolgen op sociaaleconomisch, ecologisch en sociaal gebied. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | De digitalisering van de grondstoffensector in de EU is een unieke kans om de veerkracht van de toeleveringsketens te versterken, een radicaal andere inputeconomie in te voeren en de operationele, sociale en ecologische uitmuntendheid van de sector te bevorderen door het concept “digitale mijn” te stimuleren. |
| --- | --- |

2.6.

3.   Algemene opmerkingen

| 3.1. | Digitalisering in de grondstoffenproductie verwijst naar het gebruik van informatietechnologieën die de verzameling, organisatie en communicatie van gegevens verbeteren om de prestaties van productievoorzieningen ten aanzien van technische, ecologische en maatschappelijke indicatoren te optimaliseren. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Digitale technologieën benutten alle beschikbare kennis en maken voortdurende verbeteringen en stapsgewijze innovaties mogelijk. Een correct begrip van de interacties tijdens alle productiestappen over de volledige waardeketen en bij alle werknemers maakt onder meer een hulpbronnenefficiënte productie mogelijk alsmede monitoring en onderhoud van de uitrusting, controle van de gezondheidstoestand van de werknemers, risicopreventie, en de voorbereiding en respons op noodgevallen. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Digitalisering wordt genoemd in het kader van het prioriteitsgebied “Technologieën voor de productie van primaire en secondaire grondstoffen” van het Europees innovatiepartnerschap (EIP) voor grondstoffen (COM(2014) 297), in overeenstemming met de mededeling van de Commissie over Een nieuwe industriestrategie voor Europa. Daarin worden grondstoffen beschouwd als een van de belangrijkste middelen om te komen tot een wereldwijd concurrerend, groen en digitaal Europa. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Het EESC waardeert de rol van de Europese Innovatieraad en het Europees Instituut voor innovatie en technologie bij de stimulering van de ontwikkeling van nieuwe diensten en producten door de Europese instellingen. Initiatieven in verband met grondstoffen maken een aanzienlijk deel daarvan uit en zijn gekoppeld aan andere doelstellingen zoals de energie- en mobiliteitstransitie, geavanceerde productie, veiligheid, voedsel en gezondheid. Ze houden met name ook verband met de digitale ontwikkeling van technologische oplossingen. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Het EESC steunt de activiteiten van de EU-onderzoeksgroep in verband met het opzetten van een certificeringsmethode voor grondstoffen. Dit zal een aanzet geven tot duurzame ontginning van mineralen en metalen, die nodig is om de Europese transitie naar schone energie te realiseren. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Het in kaart brengen van de mogelijkheden die de digitale transformatie biedt voor de mijnbouwsector in de EU is een cruciaal onderdeel van de door het EESC aanbevolen aanpak voor de digitale strategie. Voorts moet worden onderzocht welke waarde de in kaart gebrachte mogelijkheden eventueel hebben voor organisaties en voor de samenleving, en of ze haalbaar en uitvoerbaar zijn. |
| --- | --- |

3.6.

3.7.   Sociale overwegingen

| 3.7.1. | De digitalisering is nu al van invloed op de traditionele werknemersrollen in de mijnbouw, met de opkomst van functies zoals onder meer specialist in nieuwe technologieën, gegevensanalist en -wetenschapper, “big data”-specialist, specialist op het gebied van artificiële intelligentie (AI) en machinaal leren en systeemingenieur. Als gevolg daarvan zullen routinetaken die worden verricht door bedieningspersoneel, management- en organisatieanalisten en mijnwerkers naar verwachting afnemen (8). |
| --- | --- |

3.7.1.

| 3.7.2. | Door de digitalisering en de transformatie van de sector moeten de werknemers een passende opleiding volgen om te kunnen voldoen aan te uitdagingen van Industrie 4.0 en toekomstige technologische veranderingen. |
| --- | --- |

3.7.2.

| 3.7.3. | In combinatie met de toepassing van een door de digitale transformatie mogelijk gemaakt model waarbij overal en altijd kan worden gewerkt, zullen veranderingen in de aard en samenstelling van de beroepsbevolking aanzienlijke gevolgen hebben voor de traditionele mijnbouwgemeenschappen in Europa. Dit vergt een proactieve aanpak op basis van inclusieve sociale dialogen om gemeenschappen te helpen inzicht te krijgen in hun onderliggende capaciteiten en de overgang van hun economieën naar nieuwe gebieden te ondersteunen. |
| --- | --- |

3.7.3.

| 3.7.4. | Het EESC vindt dat gezien de uitdagingen die gepaard gaan met de digitalisering van de mijnsector en de door COVID-19 veroorzaakte dreigingen die de sector het hoofd moet bieden, de Europese Commissie de huidige eisen van de sociale partners in de mijnbouwsector op Europees niveau moet steunen via de bestaande sectorale sociale dialoog in de winningsindustrieën. |
| --- | --- |

3.7.4.

| 3.7.5. | Het EESC verzoekt de Commissie ervoor te zorgen dat de sociale partners in de mijnbouwsector door de Europese instellingen betrokken en geraadpleegd worden bij het beleidsvormingsproces en bij alle EU-initiatieven die de sector aangaan. |
| --- | --- |

3.7.5.

| 3.7.6. | Het EESC is daarom van mening dat de Commissie samen met de sociale partners in het comité voor de sectorale dialoog zo snel mogelijk op Europees en nationaal niveau een netwerk van sectorale raden voor vaardigheden en werkgelegenheid in de winningsindustrieën moet opzetten. |
| --- | --- |

3.7.6.

4.   Baanbrekende concepten en oplossingen voor duurzame exploratie, mijnbouw en/of verwerking

| — | Grensverleggende concepten en oplossingen voor de exploratie, ontginning en recycling van delfstoffen zijn noodzakelijk om de positie van Europa op het wereldtoneel te verbeteren. Nieuwe benaderingen en technologieën zullen de toegang van Europa tot duurzaam geproduceerde grondstoffen naar verwachting vergemakkelijken, en tegelijkertijd ook het vertrouwen van de samenleving in schone en veilige ontginnings- en verwerkingsmethoden winnen. |
| --- | --- |

—

Grensverleggende concepten en oplossingen voor de exploratie, ontginning en recycling van delfstoffen zijn noodzakelijk om de positie van Europa op het wereldtoneel te verbeteren. Nieuwe benaderingen en technologieën zullen de toegang van Europa tot duurzaam geproduceerde grondstoffen naar verwachting vergemakkelijken, en tegelijkertijd ook het vertrouwen van de samenleving in schone en veilige ontginnings- en verwerkingsmethoden winnen.

| — | De kennis van geologische rijkdommen, delfstofafzettingen en de exploitatie ervan is versnipperd en varieert, en de complexiteit van materiaalcycli, beleidsmaatregelen, markttrends, technologische trends, milieuvraagstukken en gevolgen voor de samenleving vereist dat tal van kennisvelden worden gecombineerd om de voordelen van de digitalisering te benutten. |
| --- | --- |

—

De kennis van geologische rijkdommen, delfstofafzettingen en de exploitatie ervan is versnipperd en varieert, en de complexiteit van materiaalcycli, beleidsmaatregelen, markttrends, technologische trends, milieuvraagstukken en gevolgen voor de samenleving vereist dat tal van kennisvelden worden gecombineerd om de voordelen van de digitalisering te benutten.

4.1.   Methoden en instrumenten voor informatie over delfstoffen

4.1.1.   Een Europese datahub voor geowetenschappen opzetten

| 4.1.1.1. | De beschikbaarheid, toegankelijkheid en herbruikbaarheid van mineralen, metalen, energetische en andere ondergrondse hulpbronnen zijn meer dan ooit cruciale vraagstukken in de huidige samenleving. Het Europees Parlement, de Europese Commissie en verschillende EU-beleidsinitiatieven, zoals het grondstoffeninitiatief (9), de grondwaterrichtlijn (10) en de richtlijn inzake koolstofafvang en -opslag (11), hebben toegang nodig tot relevante gegevens over de ondergrond. |
| --- | --- |

4.1.1.1.

| 4.1.1.2. | Het Gemeenschappelijk Centrum voor onderzoek van de Europese Commissie (JRC) is volop bezig met de ontwikkeling van een informatiesysteem voor grondstoffen, met inbegrip van de economische, sociaal-economische en milieudimensies daarvan — het RMIS 2.0 (12). De verstrekte informatie is echter onvolledig en bestrijkt de 27 lidstaten van de EU niet even gedetailleerd. |
| --- | --- |

4.1.1.2.

| 4.1.1.3. | Momenteel zijn er slechts gedeeltelijk gegevens beschikbaar en die zijn meestal niet geharmoniseerd, zodat er geen vergelijking tussen landen kan worden gemaakt. De gegevensformaten moeten worden gestandaardiseerd en er moeten algoritmen worden ontwikkeld die de verschillen tussen datasystemen kunnen overbruggen. |
| --- | --- |

4.1.1.3.

| 4.1.1.4. | Het EESC is van mening dat de integratie van een alomvattende netwerkstructuur met informatie over delfstoffen, waarin gebruik wordt gemaakt van geharmoniseerde, betrouwbare gegevens, binnen het RMIS van het JRC van het grootste belang is. Dit zou de Europese Commissie en de lidstaten toegang verlenen tot informatie en kennis aan de hand waarvan zij het duurzame gebruik van de ondergrond in de EU kunnen ondersteunen om de uitdagingen van Europa aan te gaan. |
| --- | --- |

4.1.1.4.

| 4.1.1.5. | Het EESC dringt er bij alle lidstaten op aan om gegevens over grondstoffen te verzamelen en te delen en op die manier het RMIS van het JRC periodiek aan te vullen. Het is van mening dat de aan het JRC verstrekte gegevens moeten worden gecontroleerd op hun juistheid voordat ze in het RMIS worden opgenomen, teneinde onjuiste weergaven en fouten te voorkomen. Het JRC zou de financiële middelen moeten krijgen om dit informatiesysteem bij te houden en regelmatig te actualiseren. |
| --- | --- |

4.1.1.5.

4.1.2.   Simulatie van processen

| 4.1.2.1. | Emissies, terugwinning, bescherming van watervoorraden e.d. kunnen allemaal worden gesimuleerd: daarbij kunnen verschillende parallelle simulaties worden gemaakt aan de hand van verschillende veronderstellingen over randvoorwaarden en vertrekpunten om te komen tot geschatte waarschijnlijkheden van uiteenlopende uitkomsten die zouden kunnen worden gebruikt ter controle en ter ondersteuning van de besluitvorming. |
| --- | --- |

4.1.2.1.

| 4.1.2.2. | Ontwikkelingen in computertechnieken voor de simulatie van processen en de beschikbaarheid van “big data” (datasets die zo groot zijn dat gewone software-instrumenten ze niet kunnen vastleggen, organiseren, beheren en verwerken binnen een toelaatbare doorlooptijd) hebben de nauwkeurigheid bevorderd van simulaties die causale relaties vertegenwoordigen tussen gecontroleerde inputs en bijbehorende outputs. Simulaties van processen kunnen bijzonder relevant blijken bij milieu- en veiligheidsbeoordelingen en zouden de transparantie en dialoog in vergunningsprocedures kunnen bevorderen. |
| --- | --- |

4.1.2.2.

4.1.3.   Teledetectie

| 4.1.3.1. | Het gebruik van data die verkregen zijn door teledetectie met, bijvoorbeeld, het Copernicus-programma, wat ruimtelijke gegevensanalyses en de integratie met software voor geografische informatiesystemen (GIS) omvat, kan waardevolle input zijn voor geavanceerde simulaties en het maken van “digitale tweelingen”, die een snelle respons op wijzigingen en betrouwbare besluitvorming mogelijk maken. In de mijnbouwsector wordt de combinatie van data die verkregen zijn door teledetectie met gegevens die op het terrein zijn verzameld door sensoren en drones steeds gebruikelijker. Opmetingen op het land en onder water met behulp van drones, om een schatting te maken van mijnstorten en slakkenbergen, worden routineus uitgevoerd in tal van mijnbouwoperaties. |
| --- | --- |

4.1.3.1.

| 4.1.3.2. | De integratie van data die verkregen zijn door teledetectie met gegevens die op het terrein zijn verzameld (door lokale sensoren) in GIS-software kan worden gebruikt voor het monitoren van het grondwaterpeil, bewegingen van de landmassa, vervuiling van het oppervlaktewater en tal van andere realtimemilieugegevens. Als deze gegevens openbaar worden gemaakt en beschermd tegen manipulatie (bijvoorbeeld aan de hand van technologieën zoals blockchain) zou dit het vertrouwen in de mijnbouwsector kunnen vergroten en de dialogen met belanghebbenden vergemakkelijken. Beproefde methoden voor het beheer van gegevens en informatie in ontwikkelde landen met een sterke mijnbouwsector, zoals Canada of Zuid-Afrika, kunnen worden overwogen en als voorbeeld dienen. |
| --- | --- |

4.1.3.2.

4.1.4.   Virtuele realiteit

| 4.1.4.1. | Virtuele realiteit wordt door veel bedrijven gaandeweg routinematig gebruikt voor de interpretatie van 3D-modellen van hun mijnen. In de toekomst zal toegevoegde realiteit mogelijk belangrijker zijn — geologen of ingenieurs zullen dan in de mijn een apparaat gebruiken dat het model over de werkelijke weergave van de geologie of de mijn zelf heen plaatst. Op die manier beschikken ze dan over een geavanceerd en krachtig middel om modellen te valideren en om de voortgang van de mijnontginning te controleren. |
| --- | --- |

4.1.4.1.

| 4.1.4.2. | Virtuele realiteit wordt steeds vaker gebruikt door universiteiten en opleidingscentra die hun studenten en leerlingen willen onderdompelen in een “levensechte” mijnbouwomgeving. Een van de belangrijkste voordelen van deze technologie is de mogelijkheid om aan de hand van educatieve simulaties praktische kennis op te bouwen op gebieden zoals de respons op ongevallen. |
| --- | --- |

4.1.4.2.

5.   De “slimme mijn”

| — | Digitalisering is de katalysator die mijnbouwoperaties “slimmer” maakt door digitale instrumenten en processen te benutten die operaties uitvoeren, onderling verbinden en intelligent maken. |
| --- | --- |

—

Digitalisering is de katalysator die mijnbouwoperaties “slimmer” maakt door digitale instrumenten en processen te benutten die operaties uitvoeren, onderling verbinden en intelligent maken.

| — | Door de digitalisering zullen mijnen anders worden ontworpen met het oog op automatisering van begin af aan, met methoden die toegesneden zijn op de aard en grootte van de ertsafzetting en waarbij verschillen in uitvoering dankzij de automatisering worden verminderd. |
| --- | --- |

—

Door de digitalisering zullen mijnen anders worden ontworpen met het oog op automatisering van begin af aan, met methoden die toegesneden zijn op de aard en grootte van de ertsafzetting en waarbij verschillen in uitvoering dankzij de automatisering worden verminderd.

| — | De digitalisering zal ongevallen en verwondingen in de mijnomgeving helpen elimineren. Dit kan leiden tot een stapsgewijze verandering in de kapitaalintensiteit en operationele kosten, toegang verschaffen tot rijkdommen uit minerale afzettingen die voordien niet konden worden ontgonnen, en een lagere milieuvoetafdruk opleveren dankzij selectieve mijnbouw. |
| --- | --- |

—

De digitalisering zal ongevallen en verwondingen in de mijnomgeving helpen elimineren. Dit kan leiden tot een stapsgewijze verandering in de kapitaalintensiteit en operationele kosten, toegang verschaffen tot rijkdommen uit minerale afzettingen die voordien niet konden worden ontgonnen, en een lagere milieuvoetafdruk opleveren dankzij selectieve mijnbouw.

5.1.   Intelligente voorspellende systemen in de mijnbouw

| 5.1.1. | Voorspellingen houden onder meer verband met een prognose van de milieuparameters waarin mijnwerkers werken, met bijzondere nadruk op gevaren. In de mijnbouwsector worden reeds doeltreffende voorspellende systemen gebruikt, bijvoorbeeld voor predictief onderhoud — liever preventie dan herstellingen — door gegevens te verzamelen over het gebruik van machines en procesparameters. |
| --- | --- |

5.1.1.

| 5.1.2. | Voorspellingen kunnen belangrijk zijn voor de veiligheid van mijnbouwoperaties. Aan de hand van de verzameling en integratie van veldmonitoring- en uitrustingsgegevens kan een nauwkeurig beeld worden geschetst van de operationele omgeving die met behulp van procesanalyse-instrumenten moet worden gecontroleerd. Dat zou een relevante verbetering van de arbeidsomstandigheden opleveren, met name in ondergrondse mijnen. Het EESC is van mening dat de digitalisering doeltreffend kan bijdragen aan de veiligheid van de mijnbouwoperaties en dat een slimme mijn voorspellende systemen moet omvatten. |
| --- | --- |

5.1.2.

5.2.   Het internet der dingen

| 5.2.1. | De ontwikkeling van normen en bouwstenen voor een IIoT-platform (het industrieel internet der dingen) voor de mijnbouw zou de koppeling tussen cybersystemen en fysieke systemen in EU-mijnen kunnen stimuleren om de besluitvormingsprocessen te verbeteren. |
| --- | --- |

5.2.1.

| 5.2.2. | Het IIoT-platform moet aspecten in verband met gezondheid en veiligheid omvatten, evenals milieuprestaties, hulpbronnenefficiëntie en de realtimecoördinatie van operaties. Aan het ontwerp en de bevordering van een IIoT-platform van de EU voor de mijnbouwsector moet prioriteit worden gegeven. |
| --- | --- |

5.2.2.

| 5.2.3. | Om cyberbeveiligingsrisico’s te voorkomen, stelt het EESC voor dat de bouwstenen van het IIoT-platform worden ontworpen voor lokale intranetten der dingen, die ofwel via fysieke gegevensoverdracht ofwel via veilige firewalls met het internet worden verbonden. |
| --- | --- |

5.2.3.

5.3.   Blockchaintechnologie. Transparantie van de toeleveringsketen

| 5.3.1. | Blockchain is een innovatieve oplossing die voorkomt dat gegevens worden gemanipuleerd. Het gebruik van blockchain in de toeleveringsketen van delfstoffen maakt het mogelijk de transparantie en traceerbaarheid van die toeleveringsketen te verbeteren en de administratiekosten te verlagen. Het EESC wijst erop dat dankzij blockchaintechnologie de verordening betreffende de verantwoorde handel in mineralen (Verordening (EU) 2017/821 van het Europees Parlement en de Raad van 17 mei 2017 (13)) gemakkelijker kan worden nageleefd. |
| --- | --- |

5.3.1.

| 5.3.2. | Andere blockchaintoepassingen omvatten de verzameling en verspreiding van milieugegevens. Doordat blockchain leidt tot een groter vertrouwen in de gegevens, zouden daardoor ook de contacten met het publiek in de omgeving van mijnbouwgemeenschappen kunnen worden bevorderd. |
| --- | --- |

5.3.2.

5.4.   5G-netwerken en cloudcomputing

| 5.4.1. | Aangezien er sprake is van een gegevensvolume dat al minstens tot in de terabytes loopt, wordt het al snel praktisch ondoenbaar om oorspronkelijke gegevens op te slaan in de cloud (en dat is eigenlijk ook niet nodig). De gegevensoverdracht verloopt momenteel niet snel genoeg om nuttig te zijn. Dat zal echter veranderen wanneer de 5G-netwerken in gebruik worden genomen, want dan zal het mogelijk zijn om big data snel door te geven, te verwerken, kostenefficiënt op te slaan en weer terug te vinden. |
| --- | --- |

5.4.1.

| 5.4.2. | Opslag in de cloud vormt echter een ernstig risico: als een mijnbouwbedrijf gebruikmaakt van een commerciële dienst voor cloudopslag, hangt het veiligheidsniveau volledig af van het vertrouwen dat dit bedrijf stelt in de dienstverlener. Veel dienstverleners gebruiken cloudservers die buiten de EU staan opgesteld, en dat kan de veiligheid van het systeem in gevaar brengen. Het EESC is van mening dat de ingebruikname van 5G in de EU gepaard moet gaan met stimulansen om het aanbod van in de EU gevestigde cloudaanbieders te vergroten. |
| --- | --- |

5.4.2.

5.5.   Cyberbeveiliging

| 5.5.1. | Het EESC is voorstander van strikt toegepaste regelingen die voorkomen dat gevoelige gegevens hun beveiligde ruimte verlaten. De cyberbeveiliging kan aanmerkelijk worden verbeterd door mijnbouwsystemen niet op het internet aan te sluiten. De slimme technologieën kunnen allemaal worden gebruikt in de “slimme mijn”, met inbegrip van een intranet der dingen — maar mogen simpelweg niet toegankelijk zijn van buitenaf. Alles wat met het hoofdkantoor van de onderneming of met de buitenwereld verbonden moet zijn, moet veilig van het mijnnetwerk worden overgebracht naar een afzonderlijke server die op de buitenwereld is aangesloten. |
| --- | --- |

5.5.1.

5.6.   Artificiële intelligentie

| 5.6.1. | Artificiële intelligentie bestrijkt een hele reeks verschillende systemen, waaronder zogenoemde deep learning-systemen. Tot dusver werd deze technologie toegepast in niches zoals beeldverwerking (bijvoorbeeld voor de exploratie van delfstoffen) en neurale-netwerksystemen voor de identificatie en classificatie van delfstoffen. Andere praktische toepassingen voor de mijnbouwsector zijn onder meer algoritmen voor analyses en machineleren met het oog op toepassing in processimulaties en voorspellende systemen. |
| --- | --- |

5.6.1.

5.7.   Geïntegreerde automatisering

| 5.7.1. | De technologie van zelfrijdende voertuigen wordt momenteel snel ontwikkeld door actoren die geen connecties hebben met de mijnbouwsector (zoals Tesla of Google). Omdat mijnen een gecontroleerde omgeving zijn, kan die technologie daar snel worden uitgerold naarmate er nieuwe mogelijkheden worden ingevoerd. Andere vormen van automatisering kunnen eveneens snel worden uitgerold, maar nemen doorgaans de vorm aan van op afstand door mensen bestuurde (en door computers ondersteunde) operaties die niet volledig autonoom door machines worden verricht. Omdat aansprakelijkheid (en toekomstige regelgeving) een punt van zorg is, valt het te betwijfelen dat de ontwikkeling van een volautomatische besturing van alle mijnbouwprocessen op de korte tot middellange termijn economisch haalbaar zal zijn. |
| --- | --- |

5.7.1.

6.   Bouwen aan duurzame en verantwoordelijke strategische partnerschappen met derde landen

| — | Uit de kriticiteitsbeoordeling van de EU blijkt dat een grotere diversificatie van de invoer van kritieke grondstoffen uit derde landen van essentieel belang is. |
| --- | --- |

—

Uit de kriticiteitsbeoordeling van de EU blijkt dat een grotere diversificatie van de invoer van kritieke grondstoffen uit derde landen van essentieel belang is.

| — | Er is nood aan betere strategische economische diplomatie op EU-niveau om de toegang tot hulpbronnen te diversifiëren op basis van duurzame handel in grondstoffen. |
| --- | --- |

—

Er is nood aan betere strategische economische diplomatie op EU-niveau om de toegang tot hulpbronnen te diversifiëren op basis van duurzame handel in grondstoffen.

6.1.   Onderzoek en innovatie

| 6.1.1. | De kaderprogramma’s voor onderzoek en innovatie van de EU bevorderen reeds internationale samenwerking met derde landen in oproepen tot het indienen van voorstellen in verband met delfstoffen. Een meer prescriptieve benadering van verdere samenwerking betreffende de digitalisering van de mijnbouw met technologisch geavanceerde landen die over een grote voorraad natuurlijke rijkdommen beschikken (zoals Australië, Canada, Japan, de Verenigde Staten en Zuid-Afrika) zou echter behulpzaam zijn om relaties op te bouwen die de economische diplomatie van de EU ten goede komen. Het EESC beveelt aan om een dergelijke prescriptieve benadering vast te stellen in het volgende Horizon-kaderprogramma. |
| --- | --- |

6.1.1.

| 6.1.2. | Ook het onderwijs moet worden aangewend als middel om de economische diplomatie van de EU betreffende delfstoffenthema’s te ondersteunen. Internationaal erkende onderwijsprogramma’s, “made in Europe”, die grensverleggende en innovatieve educatieve inhoud aanbieden over onderwerpen inzake de digitalisering van mijnen zouden een doeltreffend instrument van economische EU-diplomatie kunnen worden. |
| --- | --- |

6.1.2.

7.   Nog niet verkende gebieden

7.1.   Winning van metalen en delfstoffen uit zeerijkdommen

| 7.1.1. | Veel onderzoek wordt momenteel verricht naar technologische oplossingen voor de ontginning en verwerking van delfstoffen en metalen uit zeerijkdommen, onder meer zeewaterpekel, en/of uit de zeebodem. Het EESC is van mening dat voor de ontginning van mineralen en metalen uit de zee een strenge beoordeling van de bijbehorende milieu-effecten moet worden gemaakt. |
| --- | --- |

7.1.1.

7.2.   Gebruik van ruimtegrondstoffen

| 7.2.1. | Het Europees Ruimteagentschap is van plan om vanaf 2025 rijkdommen te ontginnen die het verblijf en onderzoek op de maan kunnen ondersteunen. Mogelijke maanrijkdommen zijn onder meer verwerkbare materialen zoals vluchtige stoffen en delfstoffen (voor bouwmaterialen en als bescherming tegen straling en micrometeoroïden), samen met geologische structuren zoals lavabuizen, die het mogelijk zouden maken om op de maan te wonen. |
| --- | --- |

7.2.1.

| 7.2.2. | Ruimtemijnbouw roept juridische vragen op waarop momenteel nog geen duidelijk antwoord mogelijk is, aangezien het schaarse volume aan internationaal recht dat van toepassing is op activiteiten in de kosmische ruimte achterblijft bij de technologische vooruitgang in de ruimtevaart. Het EESC is van mening dat de EU deze kloof moet dichten en het voortouw moet nemen bij het vaststellen van een stabiel en internationaal aanvaard wettelijk kader dat een billijk, veilig, verantwoordelijk en duurzaam gebruik van de ruimte waarborgt. |
| --- | --- |

7.2.2.

8.   Na de COVID-19-crisis

| 8.1. | De wereldwijde COVID-19-pandemie heeft ons gewezen op het belang van digitalisering. In deze periode van toenemende instabiliteit en onvoorspelbaarheid werd de mijnbouw overal ter wereld geconfronteerd met dreigende sluitingen en gereduceerde personeelsbestanden, die steeds waarschijnlijker worden naarmate het coronavirus zich verder blijft verspreiden. |
| --- | --- |

8.1.

| 8.2. | Het EESC vindt dat gezien de uitdagingen die gepaard gaan met de digitalisering en de door COVID-19 veroorzaakte dreigingen die de sector het hoofd moet bieden, de Europese Commissie de sociale partners moet aanzetten tot uitvoerige dialogen via het bestaande mechanisme voor sectorale sociale dialogen (in de winningsindustrieën). |
| --- | --- |

8.2.

| 8.3. | Een belangrijke vraag voor de toekomst is: hoe gaan mijnbouwbedrijven de digitale technologieën gebruiken die verweven zijn geraakt met de manier waarop veel bedrijven de pandemie het hoofd pogen te bieden. Veel werknemers moeten virtueel werken en zich nieuwe technologieën eigen maken, terwijl de “social distancing”-regels ertoe hebben geleid dat het op afstand controleren van activiteiten nooit eerder zo noodzakelijk is geweest. |
| --- | --- |

8.3.

| 8.4. | De EU en de lidstaten moeten de digitalisering van de mijnbouwsector in de EU actief ondersteunen. Dit is een cruciale stap om de veerkracht van de EU-industrie en de waardeketen van grondstoffen te verhogen. Mijnen waar digitale technologieën worden gebruikt, zoals geïntegreerde automatisering, cognitieve netwerken en het gebruik van realtimeanalyses, zijn efficiënter, schoner en veiliger. Een kleinere milieuvoetafdruk en een veiliger omgeving zijn eenvoudiger te realiseren in “slimme mijnen” en zijn van cruciaal belang om de sociale vergunning voor activiteiten in Europa te bemachtigen. |
| --- | --- |

8.4.

Brussel, 18 september 2020.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Luca JAHIER

---

(1)  In deze beoordeling zijn geen agrarische mineralen (zoals kaliumcarbonaat) of energetische delfstoffen (zoals uranium en steenkool) opgenomen.

1

(2)  Voor aanvullende informatie zie Eunomia, 2015. Study on the Competitiveness of the EU Primary and Secondary Mineral Raw Materials Sectors (beschikbaar op http://www.euromines.org/files/news/ec-report-study-competitiveness-eu-primary-and-secondary-mineral-raw-materials-sectors/study-competitiveness-eu-primary-and-secondary-mrms-april2015.pdf) en het door de Europese Commissie gepubliceerde 2018 EU Raw Materials Scoreboard (beschikbaar op https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/117c8d9b-e3d3-11e8-b690-01aa75ed71a1).

2

Eunomia, 2015. Study on the Competitiveness of the EU Primary and Secondary Mineral Raw Materials Sectors

2018 EU Raw Materials Scoreboard

(3)  COM(2017) 490 final.

3

(4)  COM(2020) 474.

4

(5)  Primaire grondstoffen zijn grondstoffen (mineralen/metalen) die worden ontgonnen uit de bodem en vervolgens verwerkt. Secundaire grondstoffen zijn grondstoffen die worden verkregen met behulp van recyclingprocessen.

5

(6)  Niettemin krijgt de mijnbouwsector de steun van mijnbouwgemeenschappen en -regio’s in heel Europa.

6

(7)  Voor meer informatie over de toegevoegde waarde van grondstoffen en de daarmee verband houdende banen zie 2018 EU Raw Materials Scoreboard.

7

(8)  McKinsey Global Institute, 2018. Skill Shift, Automation and the Future of the Workforce. Discussion Paper. McKinsey Global Institute, McKinsey & Company. https://www.mckinsey.com/featured-insights/future-of-work/skill-shift-automation-and-the-future-of-the-workforce (geraadpleegd op 3 juni 2019).

8

(9)  Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad — Het grondstoffeninitiatief: voorzien in onze kritieke behoeften aan groei en werkgelegenheid in Europa (SEC(2008) 2741)/COM(2008) 699 final).

9

(10)  Richtlijn 2006/118/EG van het Europees Parlement en de Raad van 12 december 2006 betreffende de bescherming van het grondwater tegen verontreiniging en achteruitgang van de toestand (PB L 372 van 27.12.2006, blz. 19).

10

(11)  Richtlijn 2009/31/EG van het Europees Parlement en de Raad van 23 april 2009 betreffende de geologische opslag van kooldioxide en tot wijziging van Richtlijn 85/337/EEG van de Raad, de Richtlijnen 2000/60/EG, 2001/80/EG, 2004/35/EG, 2006/12/EG en 2008/1/EG en Verordening (EG) nr. 1013/2006 van het Europees Parlement en de Raad (PB L 140 van 5.6.2009, blz. 114).

11

(12)  Zie https://rmis.jrc.ec.europa.eu/

12

(13)  PB L 130 van 19.5.2017, blz. 1

13

---

| 11.12.2020 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 429/44 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 429/44

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité “Naar een gestructureerde participatie van jongeren op het gebied van klimaat en duurzaamheid in het besluitvormingsproces van de EU”

(initiatiefadvies)

(2020/C 429/07)

| Rapporteur: | Cillian LOHAN (IE-III) |
| --- | --- |

Rapporteur:

Cillian LOHAN (IE-III)

| Besluit van de voltallige vergadering | 20.2.2020 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 32, lid 2, van het reglement van orde
  Initiatiefadvies |
| Bevoegde afdeling | Landbouw, Plattelandsontwikkeling en Milieu |
| Goedkeuring door de afdeling | 8.7.2020 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 18.9.2020 |
| Zitting nr. | 554 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 216/0/2 |

Besluit van de voltallige vergadering

20.2.2020

Rechtsgrondslag

Artikel 32, lid 2, van het reglement van orde

Initiatiefadvies

Bevoegde afdeling

Landbouw, Plattelandsontwikkeling en Milieu

Goedkeuring door de afdeling

8.7.2020

Goedkeuring door de voltallige vergadering

18.9.2020

Zitting nr.

554

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

216/0/2

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1 | Het intergenerationele aspect van het beleid inzake klimaat en duurzame ontwikkeling en van de uitvoeringsmechanismen moet tot uiting komen in een sterke, zinvolle participatie van jongeren in alle fasen van de besluitvormingsprocessen van de EU, van het uitwerken van de wetgevingsvoorstellen en -initiatieven tot de uitvoering, de monitoring en de follow-up. |
| --- | --- |

1.1

| 1.2 | De uitvoering van de doelstellingen voor duurzame ontwikkeling in het kader van de Europese Green Deal vergt een nieuwe aanpak, met het oog op een inclusiever model van multistakeholdergovernance dat jongeren centraal in het participatieproces plaatst en dat verder gaat dan enkel ad-hocbijeenkomsten en raadplegingen. |
| --- | --- |

1.2

| 1.3 | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) stelt voor rondetafelgesprekken voor jongeren inzake klimaat en duurzaamheid te organiseren en deze te laten hosten door het EESC, in samenwerking met de Europese Commissie en het Europees Parlement. |
| --- | --- |

1.3

| 1.4 | Het EESC stelt eveneens voor een jongerenvertegenwoordiger mee te nemen in de officiële EU-delegatie bij de COP-vergaderingen van het UNFCCC. Daarnaast stelt het EESC voor om bij zulke evenementen een jongerenvertegenwoordiger met de status van waarnemer mee te nemen als extra lid van de EESC-delegatie. |
| --- | --- |

1.4

| 1.5 | Het EESC zal zich inspannen om de stem van jongeren en jongerenorganisaties te versterken via de weloverwogen integratie van hun belangen in adviezen in verband met klimaat en duurzaamheid, door proactief om inbreng van jongerenvertegenwoordigers te vragen en hen te blijven uitnodigen als sprekers tijdens evenementen van het EESC; het EESC zal eveneens vragen dezelfde mogelijkheden om gehoord te worden toe te kennen aan jongerenvertegenwoordigers in de andere EU-instellingen, bijvoorbeeld in het Europees Parlement. |
| --- | --- |

1.5

2.   Inleiding

| 2.1 | De Agenda 2030 voor duurzame ontwikkeling van de VN en de 17 duurzameontwikkelingsdoelstellingen (SDG’s) (1) vormen een keerpunt in de manier waarop de internationale gemeenschap heeft besloten mondiale vraagstukken aan te pakken door de economische, sociale en milieuaspecten op geïntegreerde wijze samen te brengen. De Agenda 2030 is een project waarbij de mens centraal staat en dat dusdanig is opgezet dat geen enkele groep achterblijft, en intergenerationele billijkheid is een begrip dat inherent is aan duurzaamheid. De jonge generatie mag niet opdraaien voor de gevolgen van niet-duurzaam beleid dat zij niet mede hebben vormgegeven. |
| --- | --- |

2.1

| 2.2 | De wereld bevindt zich momenteel in een klimaatnoodtoestand. De regeringen hebben tot nu toe onvoldoende op de klimaatcrisis gereageerd en de wereld is niet op schema om de doelstelling van de Overeenkomst van Parijs en de SDG’s te halen. Het maatschappelijk middenveld dringt krachtig aan op meer ambitieuze en urgente klimaatmaatregelen. De meest frappante uiting daarvan zijn de stakingen van jongeren voor het klimaat. |
| --- | --- |

2.2

| 2.3 | De eerste helft van 2020 werd bepaald door de wereldwijde pandemie die is veroorzaakt door COVID-19. De ongekende respons op dit virus zal een blijvende invloed hebben op de economische prognoses op korte en middellange termijn. Het ontwerp van de financiële crisispakketten kan niet worden genegeerd. Wanneer de jongeren van vandaag zich op de arbeidsmarkt begeven, zullen zij nog steeds de financiële gevolgen van COVID-19 ervaren. Bovendien zullen jongeren de gevolgen van COVID-19 blijven voelen op het gebied van hun mentale gezondheid, onderwijs en algemene participatie in de samenleving. De van duurzame ontwikkeling uitgaande benadering van het afwegen van de financiële, maatschappelijke en milieubehoeften is in deze context des te relevanter. |
| --- | --- |

2.3

| 2.4 | De aangekondigde financiële steun voor het economische herstel zal toekomstige generaties met lasten opzadelen. De manier waarop de middelen en mogelijkheden in de verschillende generaties worden benut, moet billijk zijn. Bij de steun die in de post-COVID-plannen aan de sectoren wordt toegekend, moet rekening worden gehouden met de eisen van jongeren op het gebied van klimaat en hun recht op een gezondere, duurzamere toekomst. |
| --- | --- |

2.4

| 2.5 | Het door Commissievoorzitter Von der Leyen aangekondigde herstelplan voor Europa (2) maakt duidelijk dat ervoor moet worden gezorgd dat het economische herstel gebaseerd is op de beginselen van de Green Deal en zowel het klimaat als de duurzaamheid ten goede komt. Het herstelprogramma kan een hervormend stimuleringspakket zijn. |
| --- | --- |

2.5

| 2.6 | David Boyd, speciale rapporteur van de VN voor mensenrechten en milieu, riep landen er medio april toe op de COVID-19-pandemie niet te gebruiken als excuus om de milieubescherming en -handhaving af te zwakken, nadat verscheidene regeringen plannen hadden aangekondigd om de milieunormen te verlagen of andere hieraan gerelateerde maatregelen te beperken, zoals het toezicht op en de handhaving van milieueisen (3). |
| --- | --- |

2.6

| 2.7 | In het licht van de wereldwijde milieucrisis die al bezig was vóór COVID-19 zijn deze acties irrationeel en onverantwoordelijk, en brengen zij de rechten van kwetsbare en gemarginaliseerde mensen in gevaar. Dergelijke beleidsbeslissingen zullen waarschijnlijk leiden tot een versnelde aantasting van het milieu en hebben negatieve gevolgen voor heel wat mensenrechten, waaronder het recht op leven, gezondheid, water, cultuur en voedsel, evenals het recht op leven in een gezonde omgeving. COVID-19 heeft het belang van een veilige, schone en duurzame natuurlijke omgeving benadrukt. |
| --- | --- |

2.7

| 2.8 | Aangezien de SDG’s nu moeten worden verwezenlijkt via de Europese Green Deal, zou dit in beginsel het debat moeten openen over een paradigmaverschuiving naar een meer participatief model van multistakeholdergovernance op het gebied van duurzame ontwikkeling. Jongeren komt een rol toe in dit nieuwe governancemodel; zij moeten in staat worden gesteld om op gestructureerde en formele wijze deel te nemen aan het EU-besluitvormingsproces, d.w.z. niet enkel via raadplegingen en ad-hocbijeenkomsten. |
| --- | --- |

2.8

| 2.9 | In deze context spelen jongerenorganisaties een belangrijke rol, aangezien zij de belangen van miljoenen jongeren in Europa en wereldwijd vertegenwoordigen via hun uitgebreide netwerken. Zij zijn belangrijke actoren die ervoor moeten zorgen dat jongeren niet alleen aanwezig zijn in instellingen, maar dat zij ook de kans krijgen om op een zinvolle manier bij te dragen aan het besluitvormingsproces. |
| --- | --- |

2.9

| 2.10 | Jongerenorganisaties kunnen ook verschillende andere rollen vervullen. Jeugdwerk en niet-formeel leren hebben een positieve invloed op duurzame ontwikkeling aangezien het doel daarvan is om jongeren mondiger te maken zodat zij actief gaan deelnemen aan onze samenleving. Jongerenorganisaties kunnen ook helpen om de stem van jongeren te versterken zodat zij collectief kunnen aandringen op duurzame ontwikkeling op lokaal, nationaal, regionaal en globaal niveau en om regeringen en instellingen op te roepen hun toezeggingen na te komen. |
| --- | --- |

2.10

| 2.11 | Kwaliteitsvolle mechanismen voor jongerenparticipatie en -vertegenwoordiging zorgen voor de mogelijkheid van een partnerschap tussen beleidsmakers, jongeren en jongerenorganisaties om beslissingen te beïnvloeden die gevolgen hebben voor de levens van jongeren. Het is belangrijk deze kans te grijpen om ook te zorgen voor een stabiele en veerkrachtige democratie, die participatie van alle groepen van de samenleving in het besluitvormingsproces vereist. |
| --- | --- |

2.11

| 2.12 | In alle aspecten van het beleid moet rekening worden gehouden met de gevolgen voor jongeren en hun perspectieven, inclusief voor toekomstige generaties. De rol van jongeren is met name belangrijk ten aanzien van sociale aspecten en een toekomstbestendig beleid, of het nu gaat om investeringen op het gebied van klimaatverandering of van boer tot bord. |
| --- | --- |

2.12

| 2.13 | In dit advies zal worden gekeken naar mogelijkheden om op formele wijze met jongeren in dialoog te treden op het institutionele niveau. Dit moet de bouwstenen opleveren voor een nieuwe gestructureerde aanpak voor de participatie van jongeren op EU-niveau. Tot slot zullen in het advies ook aanbevelingen aan het EESC worden gedaan over manieren waarop het jongeren beter bij zijn werkprocessen kan betrekken, zodat hun stem beter gehoord wordt en de boodschap van het EESC uit intergenerationeel oogpunt billijker is. |
| --- | --- |

2.13

3.   De relatie tussen klimaatverandering en de behoefte aan jongerenparticipatie

| 3.1 | Jongeren hebben het recht om zich te laten horen met betrekking tot zaken die hen aanbelangen. Het recht op participatie is vastgelegd in de Agenda 2030 voor duurzame ontwikkeling van de VN, waarin jongeren worden erkend als cruciale actoren van verandering, zoals uiteengezet in de doelstellingen inzake duurzame ontwikkeling. |
| --- | --- |

3.1

| 3.2 | De afgelopen jaren heeft geen enkele andere kwestie meer jongeren over de hele wereld gemobiliseerd dan de klimaatverandering. Jongeren tussen 15 en 24 jaar oud maken 16 % uit van de wereldbevolking en zullen in 2030 met 1,3 miljard zijn. De beslissingen over klimaatverandering en andere milieukwesties die de politieke leiders vandaag nemen, zullen gevolgen hebben voor toekomstige generaties. Dit beginsel wordt intergenerationele billijkheid genoemd. |
| --- | --- |

3.2

| 3.3 | Jongeren beschikken over de energie, de creativiteit en de motivatie om de huidige niet-duurzame modellen aan te vechten. Door jongeren geleide maatschappelijke veranderingen reiken verder dan de generatie-, culturele en geografische grenzen. Jongeren zijn minder gebonden aan ideologische en institutionele structuren en hebben laten zien dat zij out of the box kunnen denken en innovatieve oplossingen voor de samenleving als geheel kunnen ontwikkelen. |
| --- | --- |

3.3

| 3.4 | Aangezien de klimaatverandering de basisbehoeften — onderdak, voedsel en water — verstoort, wordt dit beschouwd als de grootste bedreiging van de gezondheid van de mens wereldwijd in de eenentwintigste eeuw. Kinderen en jongeren behoren tot de meest kwetsbare groepen als het om de gevolgen van de klimaatverandering gaat. Volgens een schatting van de Wereldgezondheidsorganisatie zullen kinderen het slachtoffer zijn van meer dan 80 % van de ziekten, verwondingen en sterfgevallen die daaraan kunnen worden toegeschreven. Kinderen zijn ook gevoeliger voor de indirecte effecten van klimaatverandering, zoals voedseltekorten, conflicten tussen groepen, economische ontwrichting en migratie. De COVID-19-pandemie heeft de kwetsbaarheid van kinderen benadrukt, aangezien duidelijk is vastgesteld dat zij als afhankelijke groep weinig beschermd zijn. |
| --- | --- |

3.4

| 3.5 | Bovendien vloeien de psychosociale gevolgen van de klimaatverandering niet alleen voort uit de directe ervaring van de effecten ervan, maar ook uit indirecte ervaringen en kennis van de bedreiging ervan voor de toekomst. Er is duidelijk bewijs van wijdverspreide emotionele reacties op de klimaatverandering, zelfs in landen met een hoog inkomen die nog geen last ondervinden van de directe gevolgen ervan. Onderzoeken hebben aangetoond dat veel jongeren angstig, verdrietig en kwaad zijn en zich machteloos voelen. |
| --- | --- |

3.5

| 3.6 | Bovendien storten onze economische en sociale zekerheidsstructuren ineen als gevolg van de klimaatcrisis. Jongeren moeten de strijd aanbinden met ernstige economische, sociale, culturele, politieke en milieuproblemen die zij hebben geërfd van vorige generaties. Jongeren worden onevenredig zwaar getroffen door economische crises en de bezuinigingen als gevolg daarvan. De meest benadeelde jongeren ervaren onzekerheid en langdurige armoede. Door hun sociaaleconomische achtergrond, seksuele geaardheid, genderidentiteit en genderexpressie, etnische afkomst of ras, verblijfsstatus, handicap en/of een andere status hebben zij te maken met extra obstakels, zoals moeilijke levensomstandigheden en belemmeringen voor arbeidskansen. |
| --- | --- |

3.6

4.   Lering trekken uit bestaande structuren en procedures

| 4.1 | De afgelopen achttien maanden zagen we kinderen en jongeren uit de hele wereld staken en hun stem gebruiken om verandering te eisen. Sommigen worden geïnspireerd door bekende activisten op mondiaal of nationaal niveau, anderen worden geïnspireerd door elkaar en nog anderen hebben genoeg van de blijvende steun voor een samenleving die is gericht op groei ten koste van alles of het gebruik van overheidsgelden ter ondersteuning van niet-duurzame praktijken, zoals subsidies voor fossiele brandstoffen en andere schadelijke subsidies. Sinds de oprichting van de FridaysForFuture-beweging in augustus 2018 namen al 13 miljoen jongeren deel aan klimaatstakingen in 228 landen (4). |
| --- | --- |

4.1

Jongerenparticipatie op nationaal niveau

| 4.2 | Sommige EU-landen hebben sindsdien mechanismen ontwikkeld om de stem van jongerenvertegenwoordigers mee te nemen in de beleidsvorming inzake het klimaat. De jongerenklimaatraad in Denemarken is een door jongeren geleide onafhankelijke adviesraad voor de minister van Klimaat. De raad verzamelt de ideeën van jongeren uit het hele land en formuleert concrete beleidsvoorstellen voor de minister. De voorstellen worden vervolgens meegenomen in de beleidsprocessen om jongeren directe inspraak te geven in de ontwikkeling van het klimaatbeleid. Daarnaast zijn er in een aantal steden in Denemarken ook lokale jongerenklimaatraden actief (5). |
| --- | --- |

4.2

| 4.3 | Heel wat jonge ondernemers denken al van meet af aan na over de ecologische en sociale aspecten van hun activiteiten. Handelspraktijken die tot doel hebben de schade aan het milieu te beperken, moeten op nationaal niveau worden ondersteund door middel van bijvoorbeeld belastingvrijstellingen en worden aangemoedigd als positieve trends die zorgen voor energie bij jonge ondernemers om duurzame bedrijfsmodellen op te stellen. |
| --- | --- |

4.3

| 4.4 | Initiatieven zoals de groene studentenparlementen in Hongarije, die voorstellen over milieuaangelegenheden aan het stadsbestuur doen, spelen een belangrijke rol omdat zij niet alleen zorgen voor voorlichting, maar ook omdat zij scholen de kans bieden om de banden met de inwoners alsook tussen de scholen en de ouders te versterken. |
| --- | --- |

4.4

Jongerenparticipatie op Europees niveau

| 4.5 | De EU-jongerendialoog is een participatief proces op EU-niveau dat jongeren de kans biedt om over een bepaald onderwerp in dialoog te treden met de besluitvormers door hun ideeën en voorstellen over het jeugdbeleid in de EU op tafel te leggen. Dit proces steunt de tenuitvoerlegging van de EU-strategie voor jongeren 2019-2027 en is georganiseerd volgens een werkcyclus van 18 maanden. |
| --- | --- |

4.5

| 4.6 | De adviesraad inzake jongeren van de Raad van Europa is de niet-gouvernementele partner in de medebeheersstructuur die de normen en werkprioriteiten van de jeugdsector van de Raad van Europa vastlegt en aanbevelingen doet voor toekomstige prioriteiten, programma’s en begrotingen. Deze adviesraad bestaat uit 30 vertegenwoordigers van ngo’s en netwerken van jongeren in Europa en heeft als voornaamste taak het Comité van Ministers advies te verstrekken over alle vragen met betrekking tot jongeren. Hierbij wordt een medebeheerssysteem in de besluitvormingsprocessen op alle niveaus bevorderd als een goede praktijk voor jongerenparticipatie, democratie en inclusie. |
| --- | --- |

4.6

Jongerenparticipatie op VN-niveau

| 4.7 | Op VN-niveau is de Major Group for Children and Youth (UN MGCY) het door de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties gemachtigde, officiële, formele en zelfsturende mechanisme dat ervoor zorgt dat jongeren op een zinvolle manier kunnen worden betrokken bij het werk van de VN. UN MGCY bestaat uit werkgroepen en coördinatiestructuren die verantwoordelijk zijn voor verschillende aspecten van de werkzaamheden ervan en uit een aantal formeel gemachtigde functies. |
| --- | --- |

4.7

| 4.8 | Voor klimaat is YOUNGO de officiële jongerenkiesgroep bij het Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering (UNFCCC). YOUNGO is samengesteld uit organisaties en mensen die als jong worden omschreven. Het is geen organisatie, maar veeleer een eengemaakt, open, formeel participatiemechanisme voor groepen en/of mensen die regelmatig en op geformaliseerde, democratische en inclusieve wijze een inbreng kunnen leveren in de UNFCCC-processen. |
| --- | --- |

4.8

| 4.9 | De behoefte aan grotere betrokkenheid van jongeren werd in september erkend tijdens de jeugdklimaattop in New York op 21 september. De Kwon-Gesh Pledge, waarin jongeren worden aangemoedigd hun regeringen en leiders ter verantwoording te roepen, is sinds de top al door meer dan 50 landen goedgekeurd. |
| --- | --- |

4.9

| 4.10 | De VN-strategie voor jongeren 2030 heeft tot doel tegemoet te komen aan de behoeften, het agentschap op te bouwen en de rechten te bevorderen van jongeren en hun betrokkenheid en participatie te waarborgen bij de uitvoering, evaluatie en follow-up van de Agenda 2030 voor Duurzame Ontwikkeling, evenals van andere relevante mondiale agenda’s en raamverdragen. |
| --- | --- |

4.10

Leren van andere platformen

| 4.11 | Het door de Commissie in 2017 opgerichte MSP inzake doelstellingen voor duurzame ontwikkeling, waaraan het EESC actief heeft deelgenomen, heeft een belangrijke rol gespeeld, maar liet op een aantal punten te wensen over, bijvoorbeeld de middelentoewijzing voor de werkzaamheden, de frequentie van de bijeenkomsten, het bepalen van de agenda, kansen voor bredere discussies en participatie van leden en openbare raadplegingen die vaker, transparanter en toegankelijker hadden gekund. |
| --- | --- |

4.11

| 4.12 | Het Europees stakeholdersplatform voor de circulaire economie (ECESP), dat het EESC en de Europese Commissie samen runnen, is een centrale plaats waar allerlei stakeholders goede praktijken en ideeën kunnen uitwisselen en kunnen netwerken. Het belangrijkste verschil met het MSP inzake SDG’s is dat dit platform in handen is van de stakeholders zelf, een goed voorbeeld dat navolging verdient bij de oprichting van andere gestructureerde participatiemechanismen. |
| --- | --- |

4.12

5.   Visie op zinvolle jongerenparticipatie

Beginselen

| 5.1 | Het is duidelijk dat jongerenorganisaties geen nieuwe participatiemechanismen willen ontwikkelen voor processen die zij sowieso niet zinvol achten. De klimaatcrisis heeft diepere wortels en het voorstellen van oplossingen daarvoor houdt in dat er fundamentele vragen moeten worden gesteld over de samenleving waarin we in de toekomst willen leven en welke visie op de economie we willen scheppen om onze klimaatneutrale samenleving te behouden. Als de doelstelling erin bestaat het onderliggende systeem en niet het klimaat te veranderen, moet er mogelijk meer worden gedaan dan jongeren enkel voor te lichten over de klimaatverandering en moet jongerenactivisme worden aangemoedigd. In plaats daarvan is het misschien tijd om de vele facetten, vormen, ruimten en uitdrukkingen van jongerencontestatie te erkennen (6). Daartoe moet ook bij de horizontale vraagstukken die nauw verband houden met een doeltreffend klimaatbeleid, zoals monetaire kwesties, ruimte worden geboden voor jongerenparticipatie. |
| --- | --- |

5.1

| 5.2 | Voor een zinvolle participatie moeten jongeren gedurende het volledige institutionele traject worden betrokken: voorbereidende fasen, uitvoering, follow-up en evaluatie van de initiatieven en beleidsprocessen. Heel wat raadplegingskanalen bieden al een kader en leiden tot machtsongelijkheid. Het is belangrijk dat jongeren zeggenschap hebben over hun eigen participatie en de agenda samen met de institutionele stakeholders kunnen opstellen. |
| --- | --- |

5.2

| 5.3 | Als uitgangspunt zou het nuttig zijn om na te gaan welke obstakels er bestaan voor de participatie van jongeren. Deze kunnen juridisch of administratief van aard zijn of ontstaan door een gebrek aan bewustzijn of toegang tot informatie met betrekking tot mechanismen voor jongerenparticipatie en -vertegenwoordiging. Ook sociale, economische en culturele obstakels die de participatie van mensen verhinderen, moeten worden aangepakt. De rol van informele sociale en culturele gesprekken en informatie-uitwisselingen mag niet worden onderschat, bijvoorbeeld binnen peergroups of families. Het moet duidelijk zijn dat iedereen kan participeren. |
| --- | --- |

5.3

| 5.4 | Het spreekt voor zich dat er ondersteunende middelen nodig zijn om de nodige kennis en vaardigheden te verwerven en gelijke kansen te bieden voor zinvolle participatie, evenals voor jongeren die actief zijn in mechanismen voor jongerenparticipatie en -vertegenwoordiging. Regeringen en relevante instellingen moeten voldoende structurele, betrouwbare en duurzame middelen verstrekken en de nodige politieke steun bieden zodat jongerenorganisaties kunnen participeren in mechanismen voor jongerenparticipatie en -vertegenwoordiging. |
| --- | --- |

5.4

| 5.5 | De jongerenklimaatbeweging en haar activisten hebben het recht om gehoord te worden in de besluitvormingsprocessen die gevolgen hebben voor hun levens. Dit is ook een duidelijk onderdeel van het intergenerationele aspect van klimaatrechtvaardigheid. |
| --- | --- |

5.5

| 5.6 | De EU moet de leiding blijven nemen op het gebied van innovatieve betrokkenheid met stakeholders. Het EESC is, als institutionele thuisbasis van het maatschappelijk middenveld, een natuurlijke spreekbuis en partner voor de verwezenlijking van gestructureerde betrokkenheid. |
| --- | --- |

5.6

Concreet voorstel

| 5.7 | Op Europees niveau heeft het EESC herhaaldelijk aangegeven (7) dat het maatschappelijk middenveld op structurele wijze moet worden betrokken en dat er een duidelijk mandaat moet worden geboden voor de deelname van het maatschappelijk middenveld aan de ontwikkeling en de uitvoering van en het toezicht op beleidsinstrumenten en strategieën voor klimaatneutraliteit. De EU krijgt nu de kans om participatiemechanismen te ontwikkelen via een Europees klimaatpact. Het mechanisme voor jongerenparticipatie inzake klimaat en duurzaamheid moet integraal deel uitmaken van dit pact, gefaciliteerd door jongerenorganisaties. |
| --- | --- |

5.7

| 5.8 | De EU-besluitvormers moeten ruimte bieden voor frequente en zinvolle dialoog met jongeren inzake beleidsvoorstellen en strategieën op het gebied van klimaat en duurzaamheid. Twee keer per jaar moeten in Brussel rondetafelbijeenkomsten voor jongeren inzake klimaat en duurzaamheid plaatsvinden, gefaciliteerd door de eerste vicevoorzitter van de Europese Commissie. |
| --- | --- |

5.8

| 5.9 | Deze rondetafelbijeenkomsten voor jongeren inzake klimaat en duurzaamheid moeten worden gehost door het EESC, in samenwerking met de Europese Commissie en het Europees Parlement. |
| --- | --- |

5.9

| 5.10 | De inbreng van de jongeren tijdens de rondetafelbijeenkomsten moet worden verzameld en moet formeel aan het EP en de EC worden toegestuurd, die vervolgens in een schriftelijke reactie aangeven welke voorstellen wel of niet kunnen worden uitgevoerd en waarom. De rondetafelbijeenkomsten mogen geen “praatclub” worden, maar moeten blijk geven van zinvolle participatie en reacties van beleidsmakers. |
| --- | --- |

5.10

| 5.11 | Naast de ontmoetingen met de Europese Commissie en het Europees Parlement kan ook het betreffende voorzitterschap worden uitgenodigd. Hierdoor wordt gewaarborgd dat jongeren in dialoog kunnen treden met de Raad van de Europese Unie. Het tijdstip van de rondetafelbijeenkomsten kan worden afgestemd op het roulerende voorzitterschap zodat jongeren echt een verschil kunnen maken met betrekking tot de agenda van het voorzitterschap. |
| --- | --- |

5.11

| 5.12 | Om een kanaal voor communicatie met jongeren te ontwikkelen moet een mailinglijst voor de jongerendialoog inzake klimaat en duurzaamheid worden aangemaakt en beheerd door begeleiders van de rondetafelbijeenkomsten voor jongeren inzake klimaat en duurzaamheid, op basis van het voorbeeld van de organisatie van de jongerenkiesgroepen van de VN. De mailinglijst moet toegankelijk zijn voor alle jonge klimaatstakeholders en voor een goede communicatie en informatie-uitwisseling zorgen binnen de groep en met de instellingen. |
| --- | --- |

5.12

| 5.13 | De EU-besluitvormers moeten erop toezien dat de jongerenorganisaties op hoogwaardige wijze worden betrokken bij de ontwikkeling, uitvoering en follow-up van verschillende mechanismen voor gestructureerde jongerenparticipatie op het gebied van klimaat en duurzaamheid in de besluitvormingsprocessen van de EU. De participatie die hierdoor ontstaat, zal de creativiteit en ideeën van jongeren bevorderen en er tegelijkertijd voor zorgen dat deze ideeën worden vertaald in het beleid. |
| --- | --- |

5.13

6.   Praktische uitvoering van de visie door alle EU-instellingen

EU-instellingen

| 6.1 | Tientallen speciale jongerenvertegenwoordigers uit de hele wereld nemen deel aan de jaarlijkse klimaatconferenties om aanbevelingen te doen, aan te dringen bij de afgevaardigden, de vorderingen te volgen, nevenevenementen te organiseren en bij te wonen en hun netwerken uit te bouwen. Door een jongerenvertegenwoordiger mee te nemen in de EU-klimaatdelegatie bij de COP van het UNFCCC zouden de EU-instellingen aantonen dat de participatie van jongeren op een zinvolle manier serieus wordt genomen. |
| --- | --- |

6.1

| 6.2 | Het Verdrag van Aarhus, waarbij de Europese Unie partij is, moet volledig worden uitgevoerd zodat jongeren en jongerenorganisaties kansen krijgen alsook toegang tot rechters van het Hof van Justitie met het oog op het veiligstellen van hun recht op het verkrijgen van milieuinformatie van overheidsinstanties of het recht om te participeren in de besluitvorming omtrent het milieu (8). |
| --- | --- |

6.2

| 6.3 | Jongeren en jongerenorganisaties moeten worden betrokken bij de voortgezette aanpak van de COVID-19-crisis van de EU en moeten samenwerken aan fundamentele veranderingen in onze sociale, economische en politieke stelsels, waaraan duurzame ontwikkelingsbeginselen ten grondslag liggen. Het crisispakket met meer dan 500 miljard EUR dat in april 2020 werd aangekondigd, moet ervoor zorgen dat deze beginselen centraal worden geplaatst bij de uitvoering. Dit is een kans die elke generatie maar één keer krijgt om systemische ongelijkheden recht te zetten en zich te ontdoen van niet-duurzame praktijken. |
| --- | --- |

6.3

| 6.4 | Het is belangrijk dat jongerenorganisaties baat hebben bij de inspanningen voor capaciteitsopbouw zodat ze de juiste weg kunnen vinden in regelgevende en bestuurlijke omgevingen. Het steunen van capaciteitsopbouw, het verlenen van politieke en financiële steun en het bevorderen van netwerken en relaties zal de positie van jongeren versterken en hun participatie in de besluitvormingsprocessen vergemakkelijken. |
| --- | --- |

6.4

Het EESC

| 6.5 | Het EESC moet het goede voorbeeld geven door de EU-jongerenvertegenwoordiger mee te nemen in zijn UNFCCC-COP-delegatie en deze persoon de status van waarnemer te geven binnen de EU-delegatie. Deze jongerenvertegenwoordiger neemt deel aan bilaterale bijeenkomsten en nevenevenementen van het EESC. Ze kunnen jongerenorganisaties, met inbegrip van het netwerk van rondetafelbijeenkomsten voor jongeren inzake klimaat en duurzaamheid, op de hoogte brengen van het proces en de resultaten. Ze kunnen baat hebben bij secretariële ondersteuning van het EESC voor deze opdrachten. |
| --- | --- |

6.5

| 6.6 | Het EESC kan zich erop toeleggen om bij elk EESC-advies met betrekking tot klimaat en duurzaamheid in dialoog te treden met een jongerenvertegenwoordiger. Deze persoon kan de rapporteur informeren over de standpunten van jongeren en zou, in voorkomend geval, worden uitgenodigd om een inbreng te leveren tijdens een hoorzitting, een studiegroepvergadering of een afdelingsvergadering. De jongerenvertegenwoordiger kan door de EESC-rapporteur worden geselecteerd op basis van een aanbeveling van de begeleiders van de jongerendialoog inzake klimaat en duurzaamheid. Deze rol kan worden omschreven als een soort informele schaduwrapporteur. |
| --- | --- |

6.6

| 6.7 | Het EESC is reeds gestart met jongerenvertegenwoordigers de kans te geven regelmatig te spreken tijdens openbare evenementen die op klimaat en duurzaamheid zijn gericht. Tijdens de volgende mandaatsperiode moet dit worden uitgebreid naar alle openbare evenementen met toekomstgerichte thema’s die baat kunnen hebben bij inbreng van jongeren. |
| --- | --- |

6.7

| 6.8 | De Europese jeugdklimaattop die het EESC samen met het Europees Parlement heeft gehost, kan een jaarlijks evenement voor jongeren worden. Dit evenement kan helpen om de belangenbehartiging van jongeren te versterken, bijdragen aan de capaciteitsopbouw en zelfverwezenlijking van jongeren en banden leggen tussen de EU-instellingen, hetgeen cruciaal is om zinvolle, gestructureerde en langdurige participatie van jongeren in het EU-besluitvormingsproces te kunnen realiseren. |
| --- | --- |

6.8

| 6.9 | Het EESC vraagt het Europees Parlement ook een formele procedure te ontwikkelen waarbij jongerenvertegenwoordigers worden geraadpleegd tijdens het opstellen van hun standpunten over beleidsvoorstellen met betrekking tot klimaat en duurzaamheid. |
| --- | --- |

6.9

| 6.10 | Het EESC kan zijn lidmaatschap toekomstbestendig maken om ervoor te zorgen dat jongerenorganisaties voldoende zijn vertegenwoordigd in het EESC en dat kennis en ervaring worden gedeeld met de jongerenafdelingen van ledenorganisaties. Veel EESC-ledenorganisaties hebben jongerenafdelingen. Meer leden moeten actief worden aangemoedigd om potentiële toekomstige leden uit zulke afdelingen van hun organisaties te betrekken. Het EESC blijft het uitstekende evenement “Jouw Europa, jouw mening” gebruiken om de participatie van jongeren te waarborgen. Hoewel dit evenement dit jaar door COVID-19 is uitgesteld, zal het volgend jaar opnieuw plaatshebben met aandacht voor klimaat en duurzaamheid. |
| --- | --- |

6.10

7.   Een positieve visie op de toekomst

| 7.1 | De ernstigste gevolgen van de klimaatcrisis zullen voor de meeste Europeanen nog niet direct voelbaar zijn. De COVID-19-pandemie geeft ons een praktisch voorbeeld van wat er kan gebeuren wanneer wetenschappers en deskundigen niet worden gehoord. Ze heeft ook aangetoond dat een crisis doeltreffend kan worden aangepakt aan de hand van beleid op basis van exacte wetenschap. Deze les moet ook worden meegenomen bij de klimaatcrisis: we hebben nog tijd om enkele van de ernstigste gevolgen af te wenden en ons voor te bereiden op de rest. |
| --- | --- |

7.1

| 7.2 | Bij het ontwerp en de uitvoering van het beleid voor het herstel van de economische gevolgen van de pandemie moeten de verbintenissen inzake klimaatactie en duurzaamheid een belangrijke plaats innemen. De Agenda 2030 en de Overeenkomst van Parijs vormen de ruggengraat van internationaal multilateralisme bij de aanpak van deze kwesties en de Europese Green Deal moet worden versterkt om de duurzame, koolstofneutrale toekomst te kunnen realiseren waarin de intergenerationele verplichtingen worden nagekomen. |
| --- | --- |

7.2

| 7.3 | De jongerenbeweging heeft tijdens de lockdown naar aanleiding van de pandemie blijk gegeven van een groot aanpassingsvermogen. Dankzij hun online mobilisering en innovatieve verspreidingsmethoden en door alle vormen van communicatie, van beleidsverzoeken tot humor, te gebruiken, heeft hun boodschap weerklank gevonden. Deze innovatieve en ambitieuze aanpak voor de formulering van onze toekomst, moet worden erkend en meegenomen. |
| --- | --- |

7.3

| 7.4 | Tijdens de in andere opzichten verschrikkelijke periode vanwege de gevolgen van COVID-19, konden we een glimp opvangen van een positieve visie op de toekomst. De rol van de werknemers met de laagste inkomens in onze economie is als cruciaal erkend. Onze werknemers zijn flexibeler gebleken dan gedacht. De band met onze familie en onze naaste omgeving is heel lonend en waardevol geweest. De nadruk werd gelegd op het appreciëren van de voordelen die de toegang tot natuur te bieden heeft voor de gezondheid en het welzijn. We krijgen nu de kans om ervoor te zorgen dat we de positieve lessen die we hebben getrokken, inzetten als essentiële elementen van het nieuwe normaal. |
| --- | --- |

7.4

Brussel, 18 september 2020.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Luca JAHIER

---

(1)  Duurzameontwikkelingsdoelstellingen van de VN.

1

(2)  Europese Commissie: Het moment van Europa: herstel en voorbereiding voor de volgende generatie COM(2020) 456 final en het begeleidende document De EU-begroting als drijvende kracht achter het herstelplan voor Europa.

2

(3)  https://news.un.org/en/story/2020/04/1061772

3

(4)  Bron: Fridays for future: strike statistics.

4

(5)  Bron: VN-jeugdraad voor het klimaat.

5

(6)  Bron: Ecology and Society: Exploring youth activism on climate change: dutiful, disruptive, and dangerous dissent.

6

(7)  Ref.: EESC-advies over de Bevordering van klimaatactie door niet-overheidsactoren: een EU-kader voor meer en betere maatregelen (PB C 227 van 28.6.2018, blz. 35) en advies over het Europees klimaatpact (PB C 364 van 28.10.2020, blz. 67).

7

(8)  EESC-advies betreffende toegang tot de rechter inzake milieuaangelegenheden (PB C 129 van 11.4.2018, blz. 65).

8

---

| 11.12.2020 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 429/51 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 429/51

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité “Naar een EU-strategie voor duurzame consumptie”

(initiatiefadvies)

(2020/C 429/08)

| Rapporteur: | Peter SCHMIDT |
| --- | --- |

Rapporteur:

Peter SCHMIDT

| Besluit van de voltallige vergadering | 20.2.2020 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 32, lid 2, van het reglement van orde |
| | Initiatiefadvies |
| Bevoegde afdeling | Afdeling Landbouw, Plattelandsontwikkeling en Milieu |
| Goedkeuring door de afdeling | 8.7.2020 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 18.9.2020 |
| Zitting nr. | 554 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 212/2/5 |

Besluit van de voltallige vergadering

20.2.2020

Rechtsgrondslag

Artikel 32, lid 2, van het reglement van orde

Initiatiefadvies

Bevoegde afdeling

Afdeling Landbouw, Plattelandsontwikkeling en Milieu

Goedkeuring door de afdeling

8.7.2020

Goedkeuring door de voltallige vergadering

18.9.2020

Zitting nr.

554

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

212/2/5

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | De COVID-19-pandemie heeft de kwetsbaarheid van toeleveringsketens pijnlijk blootgelegd. De economische wederopbouw na de crisis biedt kansen om onze samenleving anders vorm te geven en een nieuw welvaartsmodel te ontwikkelen. De prioriteiten moeten worden verlegd naar duurzamere vormen van productie, distributie en consumptie en alle spelers in de toeleveringsketens moeten crisisbestendiger worden. Dit is geen keuze meer, maar pure noodzaak. De veerkracht van de landbouwers die onze voedingsmiddelen telen en van de arbeiders die onze kleding vervaardigen, is even belangrijk als de veerkracht van importbedrijven, fabrikanten, groothandels, kmo’s of winkelketens in Europa. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) dringt aan op een integrale EU-strategie voor duurzame consumptie. De duurzaamste opties moeten voor burgers de makkelijkste opties zijn. Om dat te bewerkstelligen, moeten onze productie- en consumptiestelsels ingrijpend worden veranderd. In het bijzonder moet de verantwoordelijkheid worden onderkend die producenten (1) hebben om iets aan niet-duurzame consumptiebehoeften te doen. Aangezien markten niet automatisch duurzame resultaten leveren, is een strategie nodig om het juiste regelgevingskader en een strategische koers te verschaffen, zowel voor de particuliere sector (onder meer via circulaire en duurzame bedrijfsmodellen) als voor overheidsinstanties (bijvoorbeeld via overheidsopdrachten). |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Naast de economische en de milieudimensie moet ook de sociale dimensie volledig worden geïntegreerd in de strategie teneinde de broodnodige samenhang in het beleid voor duurzame ontwikkeling te waarborgen. De EU blijft zich maar op marktgerichte oplossingen concentreren terwijl de behoeften van burgers en arbeiders onvoldoende aandacht krijgen. Een verbetering van de arbeidsomstandigheden, minimumlonen, sociale bescherming, investeringen in overheidsdiensten, inclusief bestuur, eerlijke belastingen, enzovoort moeten als duurzaamheidscriteria worden gehanteerd. Dit zou op de lange termijn bijdragen tot rechtvaardigere en duurzamere productie- en consumptiestelsels. Ook zou het een gunstige invloed hebben op de uitvoering van de Agenda 2030 van de VN. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | In een EU-strategie voor duurzame consumptie moet in het bijzonder aandacht worden besteed aan de gevolgen voor kwetsbare bevolkingsgroepen en huishoudens met een laag inkomen, die extra zwaar zijn en worden getroffen door de crisis. Daarnaast moet de impact op de kwetsbare spelers in toeleveringsketens, zoals landbouwers en arbeiders, in acht worden genomen. Duurzame producten en diensten moeten voor iedereen toegankelijk en betaalbaar zijn. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Op de middellange en lange termijn moeten alle relevante beleidsinstrumenten (zoals overheidsopdrachten, keurmerken en belastingen) beter onderling en op deze visie worden afgestemd. Een meer geharmoniseerde aanpak is noodzakelijk om een eind te maken aan de huidige versnippering van het EU-beleid en het hokjesdenken. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | In het kader van het herstel na de COVID-19-pandemie verzoekt het EESC de Commissie, het Parlement en de lidstaten nauw met het EESC samen te werken aan de ontwikkeling van een substantieel en gecoördineerd programma van geïntegreerde beleidslijnen die aan de wederopbouw van een beter Europa bijdragen en de voorwaarden voor een integrale EU-strategie voor duurzame consumptie scheppen. Het EESC beveelt aan de volgende specifieke actiepunten uit te voeren:






  — | productnormen en -verboden invoeren die duurzaamheid aanmoedigen, bijvoorbeeld dat producten langer meegaan en duurzaam zijn; |
| --- | --- | --- |

1.6.

—

productnormen en -verboden invoeren die duurzaamheid aanmoedigen, bijvoorbeeld dat producten langer meegaan en duurzaam zijn;

| — | oneerlijke handelspraktijken verbieden; |
| --- | --- |

—

oneerlijke handelspraktijken verbieden;

| — | de mededingingsregels verbeteren voor collectieve initiatieven die duurzaamheid in toeleveringsketens bevorderen; |
| --- | --- |

—

de mededingingsregels verbeteren voor collectieve initiatieven die duurzaamheid in toeleveringsketens bevorderen;

| — | sociale en milieuclausules in handelsovereenkomsten afdwingbaar maken; |
| --- | --- |

—

sociale en milieuclausules in handelsovereenkomsten afdwingbaar maken;

| — | de verantwoordingsplicht van bedrijven aanscherpen en het bewustzijn van bedrijven inzake het milieu (bijv. EMAS) en sociale aspecten vergroten; |
| --- | --- |

—

de verantwoordingsplicht van bedrijven aanscherpen en het bewustzijn van bedrijven inzake het milieu (bijv. EMAS) en sociale aspecten vergroten;

| — | belastingen verschuiven van arbeid naar gebruik van hulpbronnen; |
| --- | --- |

—

belastingen verschuiven van arbeid naar gebruik van hulpbronnen;

| — | eerlijke en groene overheidsopdrachten met bindende minimumcriteria bevorderen; |
| --- | --- |

—

eerlijke en groene overheidsopdrachten met bindende minimumcriteria bevorderen;

| — | de transparantie verbeteren door verplichte etiketteringsregels inzake de oorsprong, duurzaamheid en de sociale dimensie in te voeren; |
| --- | --- |

—

de transparantie verbeteren door verplichte etiketteringsregels inzake de oorsprong, duurzaamheid en de sociale dimensie in te voeren;

| — | bottom-up-initiatieven en proefprojecten aanmoedigen; |
| --- | --- |

—

bottom-up-initiatieven en proefprojecten aanmoedigen;

| — | aandacht besteden aan reclame en marketing; |
| --- | --- |

—

aandacht besteden aan reclame en marketing;

| — | onderwijs op het gebied van duurzame consumptie bevorderen. |
| --- | --- |

—

onderwijs op het gebied van duurzame consumptie bevorderen.

2.   Inleiding

| 2.1. | De COVID-19-pandemie heeft de kwetsbaarheid van toeleveringsketens pijnlijk blootgelegd en duidelijk gemaakt dat er een transformatie van het hele systeem nodig is. Als gevolg van achtergebleven investeringen in de (gezondheids)zorg en een te grote afhankelijkheid van mondiale toeleveringsketens en economische stelsels die zijn gebaseerd op lineaire productie- en consumptieprocessen die onverenigbaar zijn met de grenzen van de planeet, zijn regeringen minder goed in staat om snel en daadkrachtig op te treden om de volksgezondheid te beschermen. De prioriteiten moeten worden verlegd naar duurzamere vormen van productie, distributie en consumptie en alle spelers in de toeleveringsketens moeten crisisbestendiger worden. Dat is geen keuze meer, maar pure noodzaak (2). Door de pandemie staan sociale bescherming, overheidsdiensten, laaggeschoolde arbeiders, gezondheid en veiligheid op het werk en arbeidsomstandigheden weer volop in de belangstelling in de media en de politiek. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | De EU heeft zich onverdeeld verbonden aan de Agenda 2030 van de VN en de 17 bijbehorende duurzameontwikkelingsdoelstellingen (Sustainable Development Goals — SDG’s). De uitvoering van SDG 12 inzake duurzame consumptie en productie blijkt echter nog steeds moeilijk te zijn in Europa (3), terwijl deze doelstelling wel een belangrijke rol speelt bij de verwezenlijking van de Agenda 2030 in haar geheel. De manieren waarop de meeste mensen vandaag de dag consumeren (snel, in grote volumes, volgens een lineair traject en met aanzienlijke verkwisting — de take-make-dispose-mentaliteit) zijn niet duurzaam. Burgers worden bovendien hoofdzakelijk als individuele consumenten aangemerkt, waardoor zij de verantwoordelijkheid voor hun keuzes dragen terwijl ze niet over toegankelijke of betaalbare alternatieven beschikken. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Het EESC heeft al eerder aangegeven graag te zien dat de EU met een nieuwe visie op welvaart voor mens en milieu komt die stoelt op de beginselen van milieuduurzaamheid, het recht op een fatsoenlijk leven en de bescherming van sociale waarden (4). Een systemische EU-benadering van duurzame consumptie is een van de essentiële bouwstenen van de strategische visie van het EESC van een duurzame welvaartseconomie waarbij niemand wordt uitgesloten. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Dit is vanuit politiek oogpunt hét moment voor de EU om daadkrachtige stappen te nemen om deze visie waar te maken. De Europese Green Deal (die óók sociale aspecten omvat) heeft een enorm potentieel om de economie na de COVID-19-crisis opnieuw op te bouwen op fundamenten die duurzamer zijn en zo een bijdrage te leveren aan een nieuw welvaartsmodel en een rechtvaardige transitie te waarborgen (5). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Het nieuwe Actieplan voor de circulaire economie (Circular Economy Action Plan, CEAP) bevat een specifieke actie om consumenten een grotere rol te geven bij de groene transitie, en diverse andere initiatieven die de verantwoordelijkheid van toezichthouders en het bedrijfsleven moeten verduidelijken. Het CEAP moet het toepassingsgebied van “Een “new deal” voor consumenten” uit 2018, die meer op bescherming en handhaving dan op empowerment gericht was, verbreden. De uitvoering van de “Boer tot bord”- en biodiversiteitsstrategieën is ook van groot belang, aangezien het door de COVID-19-crisis meer dan ooit dringend noodzakelijk is om de veerkracht en duurzaamheid van voedselsystemen in de EU en de rest van de wereld te vergroten. Het aankomende Achtste milieuactieprogramma moet worden gezien als een kans om duurzame consumptie slagvaardiger aan te pakken. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Dit advies draagt bij aan het debat over het herstel na de COVID-19-pandemie door concrete aanbevelingen te doen voor een integrale EU-strategie voor duurzame consumptie, als onderdeel van de Europese Green Deal en in aanvulling op het nieuwe CEAP. |
| --- | --- |

2.6.

3.   Uitdagingen — analyse van de huidige situatie

| 3.1. | Europa is nog steeds ver verwijderd van een levensstijl die de grenzen van de planeet eerbiedigt. In diverse studies waarin de consumptiepatronen in de EU volgens diverse methoden werden geëvalueerd, werd dezelfde conclusie getrokken (6), bijvoorbeeld in een recent verslag van het Europees Milieuagentschap (EEA) en het Zwitserse federale bureau voor het milieu (FOEN) (7). |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | De consumptie van producten en diensten leidt direct en indirect tot drukfactoren, zoals veranderingen in grondgebruik, emissies en het vrijkomen van giftige chemische stoffen in het milieu, wat op zijn beurt weer allerlei milieueffecten tot gevolg heeft, waaronder klimaatverandering, uitputting en vervuiling van zoet water en verlies van biodiversiteit. Deze ecologische voetafdruk van de consumptie in Europa is hoog, en behoort zelfs tot de hoogste ter wereld. Uit gegevens blijkt dat de mondiale economie bijna drie aardbollen nodig zou hebben als iedereen op aarde hetzelfde consumptiepatroon als de gemiddelde Europeaan zou hebben (8) (9). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Om de hoge consumptieniveaus op peil te houden, maakt Europa gebruik van hulpbronnen die elders worden gewonnen. Op die manier exporteert Europa zijn druk op het milieu in steeds groter mate naar andere delen van de wereld (10). In het algemeen is dit model niet meer verenigbaar met een veilige en duurzame toekomst (11). |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Het exporteren van de ecologische voetafdruk van de EU via handel is niet bepaald duurzaam te noemen, maar dat neemt niet weg dat handel met de EU een grote rol speelt bij de sociaal-economische ontwikkeling van veel landen, met name de minst ontwikkelde. De EU bevordert handel zelfs actief als instrument om wereldwijd en in de landen van haar handelspartners duurzaamheid te bevorderen. De beginselen van rechtvaardigheid, circulariteit en duurzamere consumptie moeten daarom zorgvuldig worden afgestemd op de handel, zodat er kansen ontstaan voor de EU en voor haar handelspartners (12). |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | De huidige Europese consumptiepatronen werpen ook vragen op over verschillende kwesties met betrekking tot sociale gelijkheid. Terwijl bepaalde delen van Europa materiële voetafdrukken hebben die tot de hoogste ter wereld behoren (13), zijn andere regio’s in Europa niet in staat zich een levensstandaard te veroorloven die over het algemeen als aanvaardbaar wordt beschouwd. De mate van materiële ontbering varieert sterk binnen de EU, net als de economische tegenspoed (14). Consumptie is derhalve nauw verbonden met de politieke agenda’s op gebieden als voeding, armoede en ongelijkheid (15). Een duurzamere consumptie in heel Europa zou daarom inhouden dat sommigen minder en anderen meer hulpbronnen zullen gebruiken, waardoor de toegang tot hulpbronnen evenwichtiger en rechtvaardiger wordt (16). |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Niet-duurzame consumptie wordt gedreven door een complexe wisselwerking tussen diverse factoren. Momenteel overheerst nog steeds een lineair bedrijfsmodel: de groei van de meeste bedrijven is erop gebaseerd dat meer mensen meer kopen. De effectieve levensduur van veel consumentenproducten wordt steeds korter (17) terwijl repareren steeds minder vaak een optie is (vaak met opzet) (18). Alternatieven voor het lineaire economische take-make-dispose-model, zoals modellen die zijn gebaseerd op de materiële circulariteit en het repareren en delen van producten en diensten, kunnen bijdragen aan een vermindering van het totale materiaalverbruik. Ze blijven echter marginaal en kunnen in de huidige marktomstandigheden vaak niet concurreren met lineaire oplossingen (19). Secundaire (hergebruikte/gereviseerde/gerecyclede) producten worden zelfs vaak als aanvulling op primaire (nieuwe) producten verkocht, waarbij zowel de primaire als de secundaire productie milieueffecten heeft (20). Als de bevordering van circulariteit niet gepaard gaat met de bevordering van bredere wijzigingen in het productiesysteem (met name qua productontwerp), zal met het voorkomen van consumptie en afval slechts een deel van het probleem worden opgelost. Consumenten moeten een echt “recht op reparatie” krijgen. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | De vraag naar producten en diensten wordt met name bepaald en gedreven door de prijs (21). Zolang de prijs van producten en diensten geen nauwkeurige afspiegeling vormt van de werkelijke kosten, zal een algehele verschuiving naar duurzame consumptiepatronen niet mogelijk zijn. De economische kosten van de ecologische en sociale neveneffecten van productie en consumptie worden momenteel gedragen door belastingbetalers en toekomstige generaties, niet door de bedrijven die de producten en diensten in kwestie op de markt brengen. Producten en diensten die alternatieve oplossingen bieden en minder negatieve effecten hebben, zijn nog vaak duurder en lastiger te krijgen, hoewel bewezen is dat duurzamere consumptie-opties, zoals biologische en fairtradeproducten, minder negatieve neveneffecten hebben (22). |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Sinds de econoom Pigou op de kosten van negatieve externe effecten heeft gewezen, is er meer aandacht voor rekenmethoden op basis van echte kosten en is hier veel onderzoek naar gedaan (23). In 2008 publiceerde de Commissie een strategie voor de internalisering van externe kosten (24), waarin zij concludeerde dat heffingen, tolgelden (of gebruiksrechten) en, onder bepaalde voorwaarden, de handel in emissierechten de belangrijkste economische instrumenten zijn om externe kosten te internaliseren. De langetermijntrend in Europa is echter dat de opbrengsten uit zogeheten milieubelastingen een steeds kleiner percentage vormen van de totale belastingopbrengsten (25). |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | De momenteel overheersende lezing van de mededingingswetgeving is ook problematisch. Daarin wordt het begrip consumentenwelvaart zeer eenzijdig geïnterpreteerd en wordt prioriteit toegekend aan lage verkoopprijzen voor de consument in plaats van aan de duurzaamheid van producten en van de manier waarop deze zijn vervaardigd. In 2013 oordeelde de Nederlandse mededingingsautoriteit (ACM) in de zaak-Energieakkoord dat een energieakkoord voor duurzame groei tussen meerdere belanghebbenden (werkgevers, vakbonden, milieuorganisaties en andere partijen) waarmee werd beoogd energie te besparen, meer energie uit hernieuwbare bronnen te gebruiken en banen te scheppen, in strijd was met de bepalingen van de mededingingswetgeving. In 2014 constateerde de ACM in de zaak-Kip van morgen dat afspraken tussen meerdere belanghebbenden om het welzijn van kippen te verhogen door minder antibiotica toe te dienen, de dieren meer ruimte te geven en aanvullende milieumaatregelen te treffen, de mededinging beperkten. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | In de richtsnoeren van de Commissie met betrekking tot artikel 101, lid 3, is te lezen dat met artikel 101 wordt beoogd de concurrentie te vrijwaren “als middel om de welvaart van de gebruikers te vergroten en om voor een doelmatige middelenallocatie te zorgen”, zonder dat wordt aangegeven of en hoe rekening mag worden gehouden met niet-economische overwegingen. Veel marktpartijen zouden meer willen doen op het gebied van duurzaamheid, maar kunnen de voor deze projecten benodigde investeringen niet alleen opbrengen. De richtsnoeren bij de mededingingswetgeving moeten marktpartijen meer duidelijkheid verschaffen over de manieren waarop ze mogen samenwerken op het gebied van duurzaamheid. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | In een recent onderzoek van de Fairtrade Foundation wordt bewijs aangedragen voor de stelling dat het onduidelijke juridische landschap met betrekking tot de mogelijkheid om samen te werken om iets te doen aan de lage prijzen die boeren betaald krijgen, belemmert dat er stappen voorwaarts worden gemaakt met een samenwerking om fatsoenlijke lonen en inkomens in de toeleveringsketens te waarborgen. In het verslag wordt verder opgemerkt dat het in dit opzicht erg nuttig zou zijn als de mededingingsautoriteiten meer duidelijkheid zouden verschaffen over de manier waarop preconcurrentiële samenwerking met betrekking tot lage prijzen voor boeren zou worden opgevat op grond van de mededingingswetgeving (26). |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | De huidige versnippering van het EU-beleid staat een samenhangende benadering van duurzame consumptie in de weg. Zo werken er bijvoorbeeld meerdere DG’s van de Commissie afzonderlijk aan richtsnoeren voor aanbestedende instanties in het kader van de uitvoering van de EU-richtlijn inzake overheidsopdrachten uit 2014 (27) (handboek Buying Green van DG Milieu (28), Buying Social, onder leiding van DG GROW (29) — wordt momenteel bijgewerkt) en heeft de EC de mededeling Guidance on Innovation Procurement (30) gepubliceerd. Dit kan enorm verwarrend zijn voor aanbestedende diensten in de EU die een integrale benadering van duurzame aanbestedingen willen toepassen, zoals beschreven in SDG 12.3. |
| --- | --- |

3.12.

4.   Visie — Naar een integrale EU-strategie voor duurzame consumptie

| 4.1. | Beleid inzake de duurzaamheid van productieprocessen (bijvoorbeeld ecologisch ontwerp), producten en diensten, en de behandeling van afvalmaterialen, vormt al sinds jaar en dag een hoeksteen van het EU-beleid. Er is sprake van een redelijk solide beleidskader op dit gebied. Deze benadering is echter niet meer toereikend voor de grote veranderingen die moeten worden doorgevoerd in de tijd die daarvoor beschikbaar is. Er moet meer aandacht worden besteed aan de rol van consumptie bij het streven naar duurzame ontwikkeling. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | In het EU-beleid inzake consumptie lag de nadruk tot nu toe op de rol van burgers als consumenten en op de toepassing van op informatie gebaseerde beleidsinstrumenten om het gedrag van consumenten te beïnvloeden. Belangrijke voorbeelden hiervan zijn milieukeuren voor producten, voorlichtingscampagnes en vrijwillige criteria voor groene overheidsopdrachten. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Deze beleidsinstrumenten hebben een beperkt effect op niet-duurzame consumptie. Er is zelfs weinig bewijs dat betere informatieverschaffing over de milieuprestaties van producten, bijvoorbeeld via milieukeuren, leidt tot daadwerkelijke veranderingen in het koopgedrag, laat staan op de vereiste schaal. Dit komt door allerlei rebound-effecten, onbewuste routines en gewoonten (31). Onze keuzes als consument (zowel binnen huishoudens als in de particuliere en publieke sector) worden nog steeds grotendeels bepaald door prijs en gemak (32). Het is echter belangrijk te onderstrepen dat het in het huidige systeem de fabrikanten zijn die de keuzemogelijkheden bepalen, niet de consumenten (33). De kapitalistische logica en ongelijke machtsverhoudingen in de toeleveringsketen kunnen aanzet geven tot een “race naar de bodem”, waarbij prijs belangrijker is dan duurzaamheid. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Het is bovendien problematisch om burgers verantwoordelijk te houden voor een duurzamere consumptie zolang de werkelijke kosten van de meeste producten en diensten niet duidelijk zijn en de markt en samenleving materiële consumptie blijven aanmoedigen. De verantwoordelijkheid die de particuliere en publieke sector hebben om iets te doen aan niet-duurzame consumptiebehoeften moet sterker worden onderstreept en instrumenten moeten worden aangepast om (op een evenwichtige en transparante manier) te waarborgen dat gezondere, duurzamere en veiligere opties voor burgers toegankelijker en betaalbaarder zijn. De Europese Commissie moet steun blijven verlenen aan door het maatschappelijk middenveld geleide pan-Europese campagnes over duurzame consumptie, waarbij niet alleen aandacht mag worden besteed aan individuele beslissingen van consumenten. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | De aard van het EU-beleid tot nu toe is deels het resultaat van de verdeling van beleidsverantwoordelijkheden tussen de EU en haar lidstaten. Beleidsinstrumenten die kunnen worden gebruikt om de vraag te sturen, zoals belastingen, vallen grotendeels onder de bevoegdheid van de lidstaten. Er is echter een centrale rol weggelegd voor de EU, die moet garanderen dat de levensstijl in Europa de grenzen van de planeet eerbiedigt en niet-duurzame consumptie op verschillende manieren kan aanpakken. Sommige lidstaten zouden ook baat hebben bij verdere richtsnoeren (een toolkit) van de EU. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Enkelvoudige benaderingen, bijvoorbeeld op basis van rechtvaardigheid of circulariteit, zijn belangrijk, maar niet afdoende om duurzaamheid te waarborgen. Daarnaast bestaat het risico dat de ontwikkeling van niet op elkaar afgestemde beleidsreacties op niet-duurzame consumptie in een later stadium tot onvoorziene problemen kan leiden. Er is een integrale en gecoördineerde benadering nodig die een afspiegeling vormt van de complexiteit van het probleem in kwestie en een samenhangende bijdrage vanuit diverse beleidsterreinen levert, variërend van onderzoeks-, innovatie-, sectoraal en industrieel beleid tot onderwijs, welvaart, handel en werkgelegenheid (34). Het is belangrijk dat de EU-strategie een aanvulling vormt op ambitieuze regelgevingsmaatregelen in plaats van er afbreuk aan te doen. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Een strategie op EU-niveau voor duurzame consumptie moet de lidstaten en de particuliere sector een ambitieus kader bieden om zowel de consumptie van huishoudens als de consumptie van de publieke sector aan te pakken. Markten zullen niet automatisch duurzame uitkomsten opleveren. Er is een strategie nodig om een regelgevingskader en een strategische koers te verschaffen die bevorderlijk zijn voor ambitieuze, toonaangevende initiatieven met betrekking tot zowel producten als diensten (aangezien de diensteneconomie niet per definitie duurzaam is). |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Een EU-strategie zou ook tegemoetkomen aan de verzoeken van Europese consumenten om te zorgen voor structurele veranderingen en nieuwe infrastructuur te ontwikkelen zodat consumenten zich een duurzamere levensstijl kunnen aanmeten (35). |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Het mainstreamen van de rol van consumptie op EU-niveau kan ook helpen rebound-effecten en andere onvoorziene consequenties van herzien en/of nieuw beleid te voorkomen en een mentaliteitsverandering voor de lange termijn te bevorderen met betrekking tot de manier waarop we het begrip toereikendheid en de rol van consumptie in de verwezenlijking van de Agenda 2030 zien. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Een EU-strategie voor duurzame consumptie moet streefwaarden bevatten voor een absolute vermindering van de materiële voetafdruk van de Europese consumptie. Doelstellingen op EU-niveau kunnen andere bestuurslagen en innovatoren in de particuliere en private sector sturing, momentum en samenhang bieden, zodat zij een bijdrage kunnen leveren aan de welzijnsgerichte economie (36). |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Verder is het rechtvaardigheidsaspect van het gebruik van hulpbronnen cruciaal, een aspect dat lange tijd is verwaarloosd in EU-beleid (37). In een strategie voor duurzame consumptie moeten mensen centraal staan en moet worden beoogd duurzame opties voor consumenten voor iedereen toegankelijk, betaalbaar en aantrekkelijk te maken. In de strategie moet in het bijzonder aandacht worden besteed aan de gevolgen voor kwetsbare bevolkingsgroepen en huishoudens met een laag inkomen. Ook moet naar behoren worden ingegaan op die maatschappelijke geledingen die veel te besteden hebben. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Arbeiders en landbouwers hebben een belangrijke rol te vervullen bij de bevordering van duurzame consumptie, aangezien ze zowel consumenten aan het einde van de toeleveringsketen zijn als producenten aan het begin ervan. Het is derhalve van cruciaal belang dat het beleid inzake duurzame consumptie is gebaseerd op een evenwichtige benadering voor de verdeling van waarde over de waardeketen, bijvoorbeeld door fatsoenlijke lonen voor arbeiders en een fatsoenlijk inkomen voor boeren te bevorderen in plaats van alleen te streven naar lage kortetermijnprijzen voor consumenten. Voor arbeiders, vakbonden, boerencoöperaties en organisaties uit het maatschappelijk middenveld is ook een essentiële rol weggelegd bij het toezicht op de naleving van duurzaamheids- en mensenrechtennormen in mondiale waardeketens. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | Ook de detailhandel kan een belangrijke bijdrage leveren aan de bevordering van duurzame consumptie door consumenten in de richting van gezondere en duurzamere opties te duwen. In deze sector is het model van consumentencoöperaties met name noemenswaardig, gezien de specificiteit van de ondernemingsvorm, waarbij de figuur van het consument-lid de kern vormt van het bedrijf en de democratische bestuursstructuur. |
| --- | --- |

4.13.

| 4.14. | Een EU-strategie moet initiatieven omvatten om transparante en betrouwbare informatiestromen te garanderen die duurzame consumptie bevorderen, waarbij de kansen moeten worden benut die nieuwe en opkomende digitale oplossingen bieden. Op deze manier kunnen ook bedrijven worden ondersteund die willen innoveren maar momenteel niet beschikken over de statistieken en gegevens die nodig zijn voor een betrouwbare beoordeling van de ecologische en sociale effecten van alledaagse consumptie. Met name kmo’s, startende ondernemingen en coöperaties (als essentiële innovatoren en proeftuinen) lopen tegen deze moeilijkheden aan. De EU heeft een bijzonder belangrijke rol te spelen bij het harmoniseren en controleren van milieuclaims die op de interne markt worden gedaan. Momenteel leidt de overvloed aan dergelijke claims, die in meer of mindere mate door feiten worden gestaafd, tot verwarring en mogelijk zelfs tot een uitholling van het vertrouwen dat consumenten hebben in de legitimiteit ervan. Het EESC is derhalve ingenomen met het voornemen van de Commissie om in het kader van het nieuwe CEAP een wetsvoorstel voor te bereiden waarmee wordt beoogd te garanderen dat bedrijven hun milieuclaims onderbouwen. |
| --- | --- |

4.14.

| 4.15. | In een strategie voor duurzame consumptie op EU-niveau moeten synergieën met andere beleidsterreinen worden geïdentificeerd en bevorderd. Zo wordt 45 % van de totale koolstofemissies in Europa veroorzaakt door de manier waarop we producten maken en gebruiken en de manier waarop we voedsel produceren (38). Voedselsystemen kunnen voor herstel en grotere veerkracht zorgen, mits het voedsel op een andere manier wordt geteeld, verwerkt en geconsumeerd. Dit betekent vrijwel zeker dat vee specifiek aangepast voer moet krijgen en consumenten een evenwichtig voedingspatroon met minder vlees moeten volgen, hetgeen voordelen voor het klimaat en voor de volksgezondheid oplevert (39). Consumptie en vraag zijn essentieel voor ons vermogen om de broeikasgasemissies terug te dringen. Onze levensstijl, waarvoor meerdere aardbollen nodig zijn, vormt het belangrijkste struikelblok als we iets willen doen aan het verlies aan biodiversiteit en de aantasting van ecosystemen in Europa (40). Het EESC herhaalt daarnaast zijn oproep om de rechten van de natuur te erkennen en op gelijke voet te stellen met de rechten van individuele personen en bedrijven (41). |
| --- | --- |

4.15.

5.   Van visie naar uitvoering — kansen voor actie op EU- en lidstaatniveau

| 5.1. | In het kader van het herstel na de COVID-19-pandemie verzoekt het EESC de Commissie, het Parlement en de lidstaten nauw met het EESC samen te werken aan de ontwikkeling van een substantieel en gecoördineerd programma van geïntegreerde beleidslijnen die aan de wederopbouw van een beter Europa bijdragen en de voorwaarden voor een integrale EU-strategie voor duurzame consumptie scheppen. Groene herstelplannen moeten aanzetten tot de nodige systemische veranderingen op het gebied van mobiliteit, voeding, huisvesting, recreatie, energiestelsels en productgroepen met een hoge impact (42) en rekening houden met de effecten van EU-consumptie, zowel in de EU zelf als in het Globale Zuiden. De volgende voorstellen worden als uitgangspunt voor deze exercitie naar voren geschoven. |
| --- | --- |

5.1.

5.2.   
  Juridische en regelgevende instrumenten

| 5.2.1. | Productnormen (regelgeving) en -verboden invoeren die duurzaamheid aanmoedigen, bijvoorbeeld dat producten langer meegaan. Het EESC heeft een voortrekkersrol gespeeld en in zijn advies van 2013 (43) over de levensduur van producten en consumentenvoorlichting en in latere adviezen al gepleit voor een volledig verbod op geplande veroudering. Het benadrukte dat het nuttig zou zijn een regeling in te voeren om een minimumlevensduur te garanderen. In een recent verslag van de IMCO-commissie van het EP wordt op een vergelijkbare koers aangestuurd (44). In dit kader moet ook aandacht worden besteed aan de implicaties van toenemende elektronische handel, bijvoorbeeld tijdens de COVID-crisis. |
| --- | --- |

5.2.1.

| 5.2.2. | Oneerlijke handelspraktijken verbieden, niet alleen in de toeleveringsketens voor levensmiddelen, zoals wordt beoogd met de nieuwe richtlijn tegen oneerlijke handelspraktijken in de toeleveringsketen voor levensmiddelen (45), maar ook in andere sectoren, zoals de textielsector, waarin oneerlijke handelspraktijken wijdverspreid zijn, wat nog is verergerd door de COVID-19-crisis (46). Het EESC dringt aan op een evenwichtige uitvoering van de richtlijn betreffende oneerlijke handelspraktijken om te voorkomen dat grote fabrikanten die misbruik maken van hun onderhandelingspositie, lucratieve winsten maken. |
| --- | --- |

5.2.2.

| 5.2.3. | Mededingingswetgeving. Collectieve onderhandelingen toestaan tussen leveranciers en kopers over de prijs (en leveringsvoorwaarden) van essentiële grondstoffen, met name in situaties waar sprake is van grote verschillen in de concentratieniveaus van opeenvolgende elementen in de waardeketen (bijvoorbeeld gefragmenteerde leveranciers versus geconcentreerde kopers). In het kader van de lopende herziening door de EC van de richtsnoeren voor horizontale overeenkomsten moet opnieuw een afdeling over sectorale duurzaamheidsovereenkomsten worden ingevoerd, voortbouwend op het model dat werd beschreven in de afdeling over milieuovereenkomsten in de vorige richtsnoeren uit 2001 (47), en moet dit model worden aangepast aan de huidige context, waarbij onder meer aandacht dient te worden besteed aan de Green Deal, de Overeenkomst van Parijs en SDG 12. |
| --- | --- |

5.2.3.

| 5.2.4. | Handelsregels. Sociale en milieuclausules in handelsovereenkomsten afdwingbaar maken door middel van sancties (zoals gerichte verhogingen van heffingen voor strategische sectoren, met uitzondering van sectoren waar het opleggen van heffingen zou kunnen leiden tot een toename van de armoede in minder ontwikkelde landen) in geval van niet-naleving. |
| --- | --- |

5.2.4.

| 5.2.5. | Verantwoordingsplicht van ondernemingen. Een bindende waakzaamheidsplicht op grond waarvan inkopers toezicht moeten houden op duurzaamheid in hun hele toeleveringsketen (schept een verplichting), als een van de maatregelen om de verantwoordingsplicht van ondernemingen te garanderen. In plaats van een benadering op basis van een checklist moeten ondernemingen hun inkooppraktijken herzien, overeenkomstig de aanbeveling van de OESO (48), en zouden zij zich moeten houden aan striktere wetten inzake lobbyactiviteiten. Er moeten maatregelen worden getroffen om greenwashing te bestrijden. |
| --- | --- |

5.2.5.

| 5.2.6. | Verplicht gebruik van een standaardinstrument voor het volgen en traceren van informatie over de verrichtingen die worden uitgevoerd in de waardeketen: wie, wanneer, waar en onder welke sociale en ecologische omstandigheden (verschaft de technische middelen om aan de verplichting te voldoen). Het maatschappelijk middenveld en vakbonden moeten worden betrokken bij de ontwikkeling van en het toezicht op milieu- en sociale normen. |
| --- | --- |

5.2.6.

5.3.   
  Economische en financiële instrumenten

| 5.3.1. | Belasting verschuiven van arbeid naar gebruik van hulpbronnen. De lopende herziening van de btw-verordening aangrijpen om duidelijke criteria vast te stellen voor de wijze waarop de lidstaten verlaagde btw-tarieven kunnen invoeren voor duurzaam geproduceerde producten en voor diensten die de negatieve gevolgen van consumptie kunnen beperken, zoals reparatie of diensten voor gedeeld gebruik. Maatregelen bevorderen om fiscale concurrentie en een “race naar de bodem” tussen lidstaten te voorkomen en ervoor te zorgen dat de meest winstgevende sectoren en het meest winstgevende kapitaal rechtvaardiger worden belast. |
| --- | --- |

5.3.1.

| 5.3.2. | Het beginsel dat de vervuiler betaalt. De Europese Commissie begint het nut in te zien van een aanpak waarbij externe effecten worden geïnternaliseerd. Zo erkent zij dat hernieuwbare energie in het nadeel is zolang de externe kosten van fossiele brandstoffen niet volledig in de marktprijs worden weerspiegeld, en streeft zij ernaar het beginsel dat de vervuiler betaalt toe te passen in de vervoerssector. Het is echter noodzakelijk te onderkennen dat de ecologische en de economische dimensie van duurzaamheid op deze manier weliswaar met elkaar worden verzoend, maar dat de sociale dimensie onderbelicht blijft (49). |
| --- | --- |

5.3.2.

| 5.3.3. | Rechtvaardige en groene overheidsopdrachten. In doelstelling SDG 12.7 wordt benadrukt hoe belangrijk het is met actieplannen voor duurzame overheidsopdrachten te komen. In diverse nationale actieplannen op grond van de richtsnoeren van de VN inzake mensenrechten wordt naar overheidsopdrachten verwezen en op nationaal niveau worden verschillende goede praktijken toegepast. Zo wordt er in openbare keukens in Denemarken bijvoorbeeld een hoog percentage biologisch groente en fruit gebruikt, waarbij rekening wordt gehouden met budgettaire beperkingen. Het ICLEI steunt momenteel een initiatief waarin wordt aangestuurd op de verplichte, progressieve inkoop van duurzame levensmiddelen door alle Europese (kleuter)scholen. In het nieuwe CEAP kondigde de EC aan dat inkopers bij overheidsinstanties worden aangemoedigd deel te nemen aan het initiatief Public Buyers for Climate and Environment, dat inkopers zal samenbrengen die zich inspannen om overheidsopdrachten groener te maken. Het EESC verzoekt de Commissie bredere duurzaamheidscriteria in het plan op te nemen, bijvoorbeeld met betrekking tot sociale aspecten en eerlijke handel. Het EESC schaart zich ook achter de plannen van de Commissie om verplichte minimumcriteria en doelstellingen voor groene overheidsopdrachten op te nemen in sectorale wetgeving, en rapportage geleidelijk aan verplicht te stellen om de toepassing van groene overheidsopdrachten te kunnen volgen. |
| --- | --- |

5.3.3.

| 5.3.4. | Beleid inzake ontwikkelingssamenwerking dat kleinschalige landbouwbedrijven, kmo’s en consumentencoöperaties ondersteunt. |
| --- | --- |

5.3.4.

5.4.   
  Vrijwillig of op informatie gebaseerd instrument

| 5.4.1. | De etikettering van producten kan helpen de duurzaamheidsinspanningen van bepaalde bedrijven beter zichtbaar te maken. Keurmerken mogen echter nooit worden gebruikt als excuus om gedragingen en praktijken die niet aanvaardbaar zijn, niet te reguleren. Een van de opties die de Commissie overweegt in navolging van de EU-mededeling “Bescherming en herstel van bossen wereldwijd: de actie van de EU opvoeren”, is de invoering van een keurmerk voor producten die geen ontbossing hebben veroorzaakt. Dit zou echter de indruk kunnen wekken dat de EU producten op haar markt tolereert die niet bosvriendelijk zijn, hetgeen buitengewoon verwarrend zou zijn. Het EESC verzoekt de Commissie de bestaande keurmerken van milieuvriendelijkheid die de hele levenscyclus bestrijken, zoals het milieukeurmerk van de EU, verder te ontwikkelen en deze uit te breiden door er een sociale dimensie aan toe te voegen. De keuze zou voor consumenten met name worden vereenvoudigd als productetiketten informatie zouden bevatten over de herkomst van een product en de manier waarop het is vervaardigd (50). |
| --- | --- |

5.4.1.

| 5.4.2. | Bottom-up-initiatieven en multilevelgovernace. Het decentraliseren van het optreden op lokaal niveau via spelers die worden vertrouwd, zoals gemeentebesturen en verenigingen, is een effectieve manier om lokale acties op te zetten, dichter bij burgers te komen en ervoor te zorgen dat ze een betekenisvolle rol kunnen spelen. Steeds meer lokale overheden hebben duurzaamheidsstrategieën, een tendens die door de Commissie wordt bevorderd via initiatieven als Europese Groene Hoofdstad, het Green City Accord en de EU-stedenprijs voor eerlijke en ethische handel. Deze patronen en trends zullen waarschijnlijk worden beïnvloed door de huidige respons op de COVID-19-crisis. Proefprojecten in een realistische context kunnen erg nuttig zijn als input voor de ontwerp- en uitvoeringsfase van de EU-strategie voor duurzame consumptie, en moeten daarom worden ondersteund. |
| --- | --- |

5.4.2.

| 5.4.3. | Reclame en marketing. Er moet ook aandacht worden besteed aan de rol van reclame en marketing teneinde over te stappen van een sterk op consumptie gerichte oriëntatie naar een benadering waarbij de nadruk op de duurzaamheid van producten en mogelijkheden voor nieuwe toepassingen ligt. Misleidende reclame moet worden verboden. |
| --- | --- |

5.4.3.

| 5.4.4. | Onderwijs. Er moeten voorstellen worden gedaan om onderwijs over duurzame consumptie reeds in de onderwijsprogramma’s voor jonge kinderen op te nemen en om onderwijsinitiatieven van de particuliere sector (zoals de initiatieven van consumentencoöperaties) aan te moedigen, om de betrokkenheid van de burgers en een cultuuromslag te bevorderen. |
| --- | --- |

5.4.4.

Brussel, 18 september 2020.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Luca JAHIER

---

(1)  Producenten in alle sectoren hebben een verantwoordelijkheid, maar de specifieke situatie van landbouwers moet worden erkend.

1

(2)  Resolutie van het EESC over het herstel na de COVID-19-crisis.

2

(3)  Eurostat, Sustainable development in the EU, 2020.

3

(4)  PB C 106 van 31.3.2020, blz. 1.

4

(5)  PB C 47 van 11.2.2020, blz. 30.

5

(6)  EEA SOER 2020.

6

(7)  EEA.

7

(8)  Global Footprint Network.

8

(9)  Vandermaesen, T. et al. (2019) EU overshoot day — Living beyond nature’s limits, WWF.

9

(10)  SOER 2020.

10

(11)  Steffen, W. et al., 2015.

11

(12)  Kettunen, M., Gionfra, S. en Monteville, M. (2019). EU circular economy and trade, IEEP Brussel/Londen.

12

(13)  EEA.

13

(14)  Eurostat.

14

(15)  VN-ECE (2018).

15

(16)  Rijnhout L., Stoczkiewicz M., Bolger M. (2018). Necessities for a Resource Efficient Europe.

16

(17)  EEA (2018), Waste prevention in Europe.

17

(18)  EEB (2019), Cool products don’t cost the earth.

18

(19)  OESO (2019).

19

(20)  Zink, T. en Geyer, R. (2017).

20

(21)  Eurobarometer-enquête over voedselveiligheid, juni 2019.

21

(22)  The external costs of banana production.

22

(23)  Pigou, A. C. (1920). The Economics of Welfare,

23

The Economics of Welfare

(24)  Europese Commissie, Strategie voor de internalisering van externe kosten, COM(2008) 435 final.

24

(25)  Eurostat.

25

(26)  Competition Policy and Sustainability: A study of industry attitudes towards multi-stakeholder collaboration in the UK grocery sector — Fairtrade Foundation, Londen, VK, april 2019.

26

(27)  Richtlijn 2014/24/EU.

27

(28)  EC-handboek Buying Green.

28

(29)  EC Buying Social.

29

(30)  Mededeling van de EC, Guidance on Innovative Procurement (2018).

30

Guidance on Innovative Procurement

(31)  Dat wil zeggen concrete gedragsveranderingen in plaats van toezeggingen tot gedragsverandering (onderzoek naar dit laatste onderwerp is samengevat in LE Europe et al. (2018).

31

(32)  LE Europe, VVA Europe, Ipsos, ConPolicy and Trinomics (2018).

32

(33)  Zie voetnoot 1.

33

(34)  EEA.

34

(35)  BEUC (2020).

35

(36)  PB C 106 van 31.3.2020, blz. 1.

36

(37)  Rijnhout, Stoczkiewicz, Bolger (2018).

37

(38)  Ellen MacArthur Foundation (2019).

38

(39)  PB C 190 van 5.6.2019, blz. 9.

39

(40)  Gerritsen, E. en Underwood, E. (2019), What the Green Deal means for Europe’s biodiversity. Allen, B. en Charveriat, C. (2018),

40

A meaty challenge. IEEP, Brussel.

(41)  PB C 81 van 2.3.2018, blz. 22.

41

(42)  IEEP en FEPS.

42

(43)  PB C 67 van 6.3.2014, blz. 23.

43

(44)  IMCO-verslag.

44

(45)  PB C 440 van 6.12.2018, blz. 165

45

(46)  Verslagen van de OESO, het maatschappelijk middenveld en vakbonden.

46

(47)  PB C 3 van 6.1.2001, blz. 2.

47

(48)  OESO, Due Diligence Guidance for Responsible Supply Chains in the Garment and Footwear Sector.

48

(49)  PB C 47 van 11.2.2020, blz. 30.

49

(50)  PB C 190 van 5.6.2019, blz. 9.

50

---

| 11.12.2020 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 429/60 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 429/60

---

Advies van het Europees Economisch Sociaal Comité over een geïntegreerde aanpak voor de plattelandsgebieden in de EU, met bijzondere nadruk op de kwetsbare regio’s

(initiatiefadvies)

(2020/C 429/09)

| Rapporteur: | Josep PUXEU ROCAMORA |
| --- | --- |
| Corapporteur: | Dilyana SLAVOVA |

Rapporteur:

Josep PUXEU ROCAMORA

Corapporteur:

Dilyana SLAVOVA

| Besluit van de voltallige vergadering | 20.2.2020 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 32, lid 2, van het reglement van orde |
| | Initiatiefadvies |
| Bevoegde afdeling | Landbouw, Plattelandsontwikkeling en Milieu |
| Goedkeuring door de afdeling | 31.8.2020 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 17.9./2020 |
| Zitting nr. | 554 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 212/0/4 |

Besluit van de voltallige vergadering

20.2.2020

Rechtsgrondslag

Artikel 32, lid 2, van het reglement van orde

Initiatiefadvies

Bevoegde afdeling

Landbouw, Plattelandsontwikkeling en Milieu

Goedkeuring door de afdeling

31.8.2020

Goedkeuring door de voltallige vergadering

17.9./2020

Zitting nr.

554

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

212/0/4

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees beleid moet de harmonieuze ontwikkeling van de Unie als geheel bevorderen, met bijzondere aandacht voor plattelandsgebieden, industriële zones in transitie en gebieden met ernstige en permanente belemmeringen zoals eilanden, bergen en het noordpoolgebied. Dit is een horizontaal beginsel dat alle acties van de EU moet ondersteunen en dat is neergelegd in de Europa 2020-strategie (1), ontworpen vanuit de overtuiging dat de noodzakelijke territoriale samenhang de voorwaarde is voor inclusieve economische groei. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Het EESC onderschrijft zonder voorbehoud de negen doelstellingen die de Europese Commissie voor het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB) 2021-2027 heeft voorgesteld: een rechtvaardig inkomen voor landbouwers garanderen, het concurrentievermogen vergroten, het evenwicht in de voedselketen herstellen, optreden tegen klimaatverandering, het milieu beschermen, landschappen en biodiversiteit behouden, generatievernieuwing ondersteunen, dynamische plattelandsgebieden in stand houden, en de voedsel- en gezondheidskwaliteit beschermen. Het GLB dient ook het behoud van de landbouwproductie in kwetsbare gebieden te waarborgen. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Het EESC onderschrijft zonder voorbehoud de Europese Green Deal om efficiënt gebruik van hulpbronnen te bevorderen, de biodiversiteit te herstellen en vervuiling te verminderen. Precies om deze reden benadrukt het EESC dat de aantasting van het milieu twee even ernstige vormen aanneemt: buitensporige druk op lucht, water en bodem als gevolg van de concentratie van economische activiteit in stedelijke gebieden en verwaarlozing van grote delen van het grondgebied, waarvan de biologische en landschapsdiversiteit onvermijdelijk afneemt zonder milieuvriendelijk beheer dat deze diversiteit onderhoudt en verrijkt. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | De Europese Unie moet een doorslaggevend deel van de benodigde middelen verstrekken en ervoor zorgen dat de toepassing ervan in overeenstemming is met de beste beschikbare praktijken. Het GLB moet in nauwe samenwerking met het regionale en cohesiebeleid een evenwichtige territoriale ontwikkeling tot stand brengen als overweging en vereiste die van toepassing is op elk politiek besluit waarvan de impact een lokale component heeft. Een alomvattende strategie voor deze gebieden vergt meer begrotingsmiddelen en vereist van instellingen dat zij niet geïsoleerd werken, waardoor coördinatie, integratie en afstemming van beleid essentieel zijn. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Sociale en professionele ontwikkelingsmogelijkheden zijn vooral in de steden te vinden; daardoor dreigen de kwetsbaarste bevolkingsgroepen verdrongen te worden naar het platteland. Het EESC erkent het innovatiepotentieel van de gebieden en de noodzaak om de lokale sterke punten te versterken, ontwikkelingsverschillen te verkleinen en het concurrentievermogen te vergroten. Hiervoor is het essentieel om ecosystemen te bouwen ter ondersteuning van innovatie die de diversificatie van de economie bevorderen en levensvatbare, creatieve, intelligente en responsieve gebieden mogelijk maken en mensen in staat stellen een plek te kiezen om waardig te wonen en te werken, zowel in stedelijke als plattelandsgebieden. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Het toenemende aantal epidemische uitbraken vormt een extra argument voor een meer evenwichtige territoriale ontwikkeling. Het snelle besmettingspercentage dat verband houdt met het feit dat het praktisch onmogelijk is om afstand te bewaren in het openbaar vervoer tijdens de spits, wat de COVID-19-pandemie tragisch duidelijk heeft gemaakt, zou op het hoogste niveau moeten aanzetten tot een discussie over de bestemming die we voor ogen hebben voor onze samenlevingen en de hiervoor uit te voeren heroriëntatie om ons in die richting te verschuiven. De grote veerkracht van plattelandsgebieden moet in dit geval als inspiratiebron dienen en mag op geen enkele manier worden gebruikt om het ontoereikende aanbod van gezondheidsdiensten waar zij mee worden geconfronteerd te rechtvaardigen. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Na de explosie van telewerken als gevolg van de lockdown bieden COVID-herstelplannen de mogelijkheid om een bredere basis te leggen voor een allerminst utopische paradigmaverschuiving waarbij thuiswerkbanen met een hoge toegevoegde waarde worden verplaatst naar plattelands- en berggebieden. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Als het EESC dit proces wil begeleiden en het goede voorbeeld wil geven, moet systematisch een holistische visie worden toegepast op al zijn toekomstige adviezen over territoriaal, stedelijk en plattelandsbeleid. Daartoe moet een ad hoc administratieve structuur worden gecreëerd, bestaande uit leden in gelijke aantallen van de afdelingen ECO en NAT. |
| --- | --- |

1.8.

2.   Inleiding

| 2.1. | Economische, sociale, ecologische en territoriale cohesie is een van de belangrijkste pijlers waarop de EU is gebouwd. Ondanks inspanningen in het verleden en heden om territoriale cohesie te bereiken en de resultaten die in dit verband in verschillende stadia en tijdelijke contexten zijn bereikt, is de realiteit dat de Europese gebieden momenteel territoriale onevenwichtigheden vertonen op uiteenlopende niveaus en van zeer verschillende typen. Zo is in plattelandsgebieden van Bulgarije, Roemenië, Spanje, Hongarije en Polen sprake van vele en aanzienlijke wanverhoudingen wat o.a. inkomen, communicatie, gezondheid en de toegang tot diensten betreft. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Uit de feiten blijkt dat de Europese gebieden niet op een homogene manier evolueren. Gebieden die worden gekenmerkt door economische groei, sociale cohesie en ecologische duurzaamheid, bestaan naast andere die bedreigd worden door stagnatie, ontvolking of woestijnvorming. De onevenwichtigheden worden niet alleen waargenomen tussen NUTS-3-regio’s (2); ze bestaan ook tussen verschillende delen van dezelfde regio. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | De effecten van klimaatverandering, technologische, regelgevende en institutionele veranderingen en natuurlijke, industriële of epidemiologische rampen hebben een bijzondere impact op plattelandsgebieden. Ondanks het feit dat intermediaire probleemgebieden tijdens de laatste financiële crisis meer veerkracht vertoonden, zijn het de steden die het dichtst in de buurt komen van het verwezenlijken van de doelstellingen voor werkgelegenheid, onderwijs en armoedebestrijding, zoals vastgelegd in de Europa 2020-strategie. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Afgelegen plattelands- en berggebieden, perifere en ultraperifere regio’s en het noordpoolgebied zijn het meest kwetsbaar. Deze gebieden zijn onderhevig aan objectieve beperkende factoren zoals het gebrek aan kritische massa (demografisch of economisch), moeilijke toegankelijkheid enz. Daar staat tegenover dat in stedelijke gebieden de congestie en de druk op natuurlijke hulpbronnen (lucht, water, bodem) juist toeneemt. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Het belang van het platteland voor de Unie als geheel ligt niet alleen in de kwantitatieve dimensie (het vertegenwoordigt 55 % van de bevolking, produceert ongeveer 45 % van de bruto toegevoegde waarde en genereert 50 % van de werkgelegenheid), maar ook in zijn link met de cultuur en identiteit van elk land. Het doel van dit advies is de basis te leggen voor een holistische benadering die vooruitgang op weg naar een meer evenwichtige territoriale ontwikkeling mogelijk maakt. |
| --- | --- |

2.5.

3.   Voorstellen voor maatregelen

| 3.1. | Een territoriale overeenkomst tussen steden en hun uitgestrekte achterland is de beste, zo niet de enige manier om te streven naar een harmonieuze economische ontwikkeling waarbij congestie en ontvolking — de twee grote problemen — worden tegengegaan. Ook al komt de eerste politieke aanzet van de regionale autoriteiten, beslissingen moeten altijd van onderaf worden genomen, met vaste participatiestructuren die alle plaatselijke publieke en particuliere actoren omvatten, evenals die uit het maatschappelijk middenveld. Een belangrijk aspect bij het corrigeren van asymmetrieën is co-ontwerp en co-uitvoering. Het EESC pleit voor financiering van een proefprogramma om te experimenteren met oplossingen die zijn aangepast aan de specifieke kenmerken van elk gebied. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Om invloed proberen uit te oefenen op de plattelandsgebieden van de EU, met bijzondere nadruk op kwetsbare regio’s, dient in vijf dimensies actie te worden ondernomen:






  — | de ruimtelijke dimensie, die een evenwichtige ontwikkeling bevordert die de stromen tussen plattelands- en stedelijke centra van elk gebied rationaliseert; |
| --- | --- | --- |

3.2.

—

de ruimtelijke dimensie, die een evenwichtige ontwikkeling bevordert die de stromen tussen plattelands- en stedelijke centra van elk gebied rationaliseert;

| — | de economische dimensie, die decentralisatie en diversificatie bevordert als promotoren van het herstel van het evenwicht in inkomens; |
| --- | --- |

—

de economische dimensie, die decentralisatie en diversificatie bevordert als promotoren van het herstel van het evenwicht in inkomens;

| — | de sociale dimensie, die toegang garandeert tot essentiële diensten op het gebied van onderwijs, gezondheid, vervoer, cultuur enz.; |
| --- | --- |

—

de sociale dimensie, die toegang garandeert tot essentiële diensten op het gebied van onderwijs, gezondheid, vervoer, cultuur enz.;

| — | de milieudimensie, die agro-ecologie als streefdoel hanteert (3) en het behoud van de biodiversiteit in de EU benadrukt; |
| --- | --- |

—

de milieudimensie, die agro-ecologie als streefdoel hanteert (3) en het behoud van de biodiversiteit in de EU benadrukt;

| — | de institutionele dimensie, die een begeleidend ecosysteem creëert dat vooruitgang in de andere dimensies mogelijk maakt. |
| --- | --- |

—

de institutionele dimensie, die een begeleidend ecosysteem creëert dat vooruitgang in de andere dimensies mogelijk maakt.

| 3.3. | Er moet rekening worden gehouden met risicobeheer, onzekerheidsscenario’s, het opstellen van noodplannen, mechanismen voor opneming van tegenstrijdige belangen of het tot stand brengen van synergieën tussen globale en lokale visies. Het zijn allemaal mechanismen die onontbeerlijk zijn bij het ontwerpen en beheren van een strategie die de territoriale kwetsbaarheid probeert te verminderen. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Een gemeenschappelijk strategisch kader maakt een gezamenlijke aanpak vanuit de verschillende ESI-fondsen mogelijk (4). Op regionaal en subregionaal niveau kunnen interventies in het kader van geïntegreerde territoriale investeringen vanuit meerdere fondsen worden afgestemd op de kenmerken van elk specifiek gebied en voortbouwen op lokale specifieke kenmerken om te profiteren van synergieën tussen de verschillende sectoren, zoals behoud van biodiversiteit, landbeheer (voornamelijk landbouw en bosbouw) en toerisme. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | De beleidsopties voor de lidstaten en regio’s zouden flexibeler moeten zijn, zodat deze het beleid kunnen afstemmen en richten op hun specifieke behoeften; dit geldt ook voor het ontwerp en de uitvoering van interventies. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Er zou een alomvattende strategie moeten komen waarbij beleidsmaatregelen en instellingen niet los van elkaar staan; in dit verband zijn institutionele coördinatie, integratie en afstemming essentieel. Voor het ontwerp van strategieën en interventies zullen mogelijkheden die voortvloeien uit de huidige institutionele context noodzakelijkerwijs worden overwogen, waaronder de Agenda 2030 en de duurzameontwikkelingsdoelstellingen (SDG’s) als wereldwijd kader en, wat het Europese kader betreft:






  — | de Europese Green Deal, die een reeks strategieën omvat die de komende jaren de maatstaf zullen zijn, waarvan sommige (“van boer tot bord”-strategie, biodiversiteitsstrategie) een grote impact zullen hebben op het platteland; |
| --- | --- | --- |

3.6.

—

de Europese Green Deal, die een reeks strategieën omvat die de komende jaren de maatstaf zullen zijn, waarvan sommige (“van boer tot bord”-strategie, biodiversiteitsstrategie) een grote impact zullen hebben op het platteland;

| — | het meerjarig financieel kader voor de periode 2021-2027 en het herstelinstrument voor de Europese Unie, die het beschikbare budget zullen bepalen; |
| --- | --- |

—

het meerjarig financieel kader voor de periode 2021-2027 en het herstelinstrument voor de Europese Unie, die het beschikbare budget zullen bepalen;

| — | de toezegging van de EU om te streven naar koolstofneutraliteit in de tweede helft van de 21e eeuw; |
| --- | --- |

—

de toezegging van de EU om te streven naar koolstofneutraliteit in de tweede helft van de 21e eeuw;

| — | het nieuwe actieplan voor de circulaire economie; |
| --- | --- |

—

het nieuwe actieplan voor de circulaire economie;

| — | strategieën voor slimme specialisatie; het cohesiebeleid, de digitale eengemaakte markt enz. |
| --- | --- |

—

strategieën voor slimme specialisatie; het cohesiebeleid, de digitale eengemaakte markt enz.

| 3.7. | Van oudsher is het platteland qua hulpbronnengebruik lange tijd “circulair” geweest, al mag dit de ontwikkeling van nieuwe, meer economisch en ecologisch duurzame energiemodellen en de bevordering van een circulaire economie in plattelandsgebieden niet in de weg staan. Het EESC is ook voorstander van korte toeleveringsketens en intensivering van de handel tussen stad en platteland. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Vroeger konden kwetsbare mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, met name mensen met bijzondere woon- en zorgbehoeften, vaak terecht in de landbouw. Deze rol kan nu vervuld worden door zorgboerderijen. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Digitaliseringsprocessen bieden nieuwe banen en bedrijfskansen. De verbetering van de communicatie in plattelandsgebieden moet worden gekoppeld aan het gebied en niet uitsluitend aan de bevolking, waarbij moet worden geprofiteerd van initiatieven op basis van satelliettechnologie en de ontwikkeling van connectiviteitsnetwerken op lokaal niveau, zodat ze in de meeste plattelandskernen kunnen worden geïmplementeerd en de plaatsen waar landbouwactiviteit wordt uitgeoefend de capaciteit kunnen krijgen om de waarde van nieuwe technologieën te benutten. Digitalisering biedt jongeren vooruitzichten en gaat leegloop van het platteland tegen. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Het EESC erkent de “EU-actie voor slimme dorpen” als een instrument om de uitwisseling van innovatieve manieren mogelijk te maken om meer levendige, duurzame en aantrekkelijke plattelandsgebieden te creëren en om te onderzoeken hoe programma’s voor plattelandsontwikkeling, het cohesiebeleid van de EU en andere financieringsinstrumenten beter kunnen worden ingezet. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Het EESC erkent de belangrijke rol van lokale actiegroepen en hun netwerken bij het bevorderen van plattelandsontwikkelingsprocessen in alle EU-gebieden, waarbij nieuwe bestuursmechanismen worden gecreëerd, de economie van de plattelandsgebieden wordt gediversifieerd, het historisch en cultureel erfgoed wordt behouden en ondernemerschap wordt begeleid. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | De ontwikkeling van de gebieden moet worden geëvalueerd en gemonitord; dit impliceert dat voor elk van de gedefinieerde gebieden indicatoren worden vastgesteld op basis waarvan toekomstgerichte beslissingen kunnen worden genomen. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | De verschillende beleidsmaatregelen die van toepassing zijn op het grondgebied moeten worden afgestemd op de doelstelling om ruimten met verschillende gebruiksmogelijkheden te combineren, waarbij altijd rekening moet worden gehouden met de aanwezige actoren. Een en ander dient te gebeuren op passende schaal, dat wil zeggen op regio’s onder het NUTS-3-niveau, zodat de subregionale kenmerken in aanmerking worden genomen. Maatregelen die kunnen worden overwogen, zijn:






  — | sluiting van territoriale overeenkomsten op basis waarvan publieke en particuliere toezeggingen moeten worden gedaan en interinstitutionele samenwerkingsmechanismen moeten worden uitgewerkt; |
| --- | --- | --- |

3.13.

—

sluiting van territoriale overeenkomsten op basis waarvan publieke en particuliere toezeggingen moeten worden gedaan en interinstitutionele samenwerkingsmechanismen moeten worden uitgewerkt;

| — | identificatie van het potentieel voor innovatie en focus op lokale sterke punten; |
| --- | --- |

—

identificatie van het potentieel voor innovatie en focus op lokale sterke punten;

| — | bevordering van slimme gebieden door ze uit te rusten met een netwerksysteem dat de economische en politieke efficiëntie verbetert; |
| --- | --- |

—

bevordering van slimme gebieden door ze uit te rusten met een netwerksysteem dat de economische en politieke efficiëntie verbetert;

| — | bevordering van een als katalysator fungerende instantie die maatschappelijke organisaties samenbrengt die actief zijn op het gebied van territoriale ontwikkeling; |
| --- | --- |

—

bevordering van een als katalysator fungerende instantie die maatschappelijke organisaties samenbrengt die actief zijn op het gebied van territoriale ontwikkeling;

| — | ontwikkeling van acties ter bestrijding van ontvolking die de aanzet geven tot een echte nieuwe tendens qua bevolkingsspreiding; |
| --- | --- |

—

ontwikkeling van acties ter bestrijding van ontvolking die de aanzet geven tot een echte nieuwe tendens qua bevolkingsspreiding;

| — | verbetering van de levenskwaliteit inzake aspecten die relevant zijn voor jongeren (onderwijs, vrijetijdsbesteding). |
| --- | --- |

—

verbetering van de levenskwaliteit inzake aspecten die relevant zijn voor jongeren (onderwijs, vrijetijdsbesteding).

| 3.14. | Om de huidige demografische ontwikkelingen te keren moet elke jongere op het platteland het individuele besluit nemen om niet naar de stad te verhuizen. Niet de enige, maar wel de belangrijkste factor daarbij is de mogelijkheid om een behoorlijk betaald werk uit te oefenen met toekomstperspectief. Een aantrekkelijk en interessant beeld van het leven van jongeren in plattelandsgebieden, met publieke steun overgebracht via de media en audiovisuele producties, zou hun gevoel dat zij trots mogen zijn op hun afkomst, versterken. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | Bovenstaande geldt des te meer voor vrouwen. De immense bijdrage van plattelandsvrouwen aan agrarische en niet-agrarische economische activiteiten moet naar behoren worden erkend en gewaardeerd, allereerst door een strikte gelijke beloning en, in voorkomend geval, door toegang tot mede-eigendom van landbouwbedrijven. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | In plattelandsgebieden zijn allerlei bedrijven gehuisvest, hoewel het vooral gaat om bedrijven die zich bezighouden met de verwerking van landbouwproducten. Wanneer de noodzakelijke infrastructuren op het gebied van telecommunicatie, vervoer, energie enz. gemakkelijk toegankelijk zijn, zijn plattelandsgebieden vaak de meest kosteneffectieve optie bij het kiezen van de locatie van nieuwe bedrijfsprojecten. Voldoende fiscale prikkels kunnen bepalend zijn om de balans positief te laten uitvallen. |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | In de meeste gemeenten is het grootste bedrijf de landbouwcoöperatie, die zich soms niet alleen bezighoudt met de productie zelf, maar ook met opslag en kredietverstrekking. Gezien hun sociale aard moet altijd een fiscale differentiatie in het voordeel van de coöperaties worden gehandhaafd en moeten zij op verschillende manieren door de overheidsdiensten worden ondersteund. |
| --- | --- |

3.17.

| 3.18. | Landbouw is vaak de hoeksteen van de lokale economie die de ontwikkeling van andere sectoren mogelijk maakt, zoals de voedingsmiddelenindustrie en het toerisme. Wanneer land braak komt te liggen, gaan landschappen en milieudiensten en daarmee een actief beheer van het grondgebied verloren. Land- en bosbouw helpen de bevolking aan de plattelandsgebieden te binden, erosie te bestrijden, het aantal en de omvang van branden te verminderen en woestijnvorming te voorkomen. Het is essentieel dat het GLB het behoud van de landbouwproductie in kwetsbare gebieden waarborgt. |
| --- | --- |

3.18.

| 3.19. | In berggebieden maakt extensieve veeteelt het mogelijk om te profiteren van marginale gronden zonder agronomische waarde. Goed beheerde begrazing biedt meerdere voordelen: op het gebied van milieu (toename van biodiversiteit), cultuur (behoud van het materieel en immaterieel erfgoed) en landschap (openstelling van ruimten voor het toerisme). Het voorkomt ook natuurlijke gevaren zoals bosbranden, aardverschuivingen en overstromingen. De veeteelt in berggebieden wordt echter steeds meer bedreigd door de extreem lage winstgevendheid van zuivel- en vleesproducten, waardoor specifieke ondersteunende maatregelen absoluut noodzakelijk zijn. De productiekosten nemen nog verder toe doordat er weer grote carnivoren (wolven en beren) worden uitgezet. Co-existentie is alleen haalbaar in bepaalde gebieden, op voorwaarde dat er goed over is nagedacht en wordt voorzien in toereikende en snel toegankelijke compensatie. |
| --- | --- |

3.19.

4.   Toezicht en evaluatie

| 4.1. | Er moet een uitvoerige gids met de te ondernemen acties worden opgesteld. De territoriale overeenkomsten moeten specifieke, tastbare en controleerbare doelstellingen bevatten, evenals de tijdshorizon die is voorzien voor de verwezenlijking ervan. De positieve ontwikkeling van bepaalde belangrijke indicatoren, waarvan hieronder een niet-uitputtende lijst volgt, moet nauwlettend in het oog worden gehouden: |
| --- | --- |

4.1.

| 4.1.1. | Met betrekking tot populatiedynamiek:






  — | kwalitatieve en kwantitatieve karakterisering van emigratie en immigratie; |
| --- | --- | --- |

4.1.1.

—

kwalitatieve en kwantitatieve karakterisering van emigratie en immigratie;

| — | karakterisering van de bevolkingspiramide op verschillende geografische niveaus. |
| --- | --- |

—

karakterisering van de bevolkingspiramide op verschillende geografische niveaus.

| 4.1.2. | Met betrekking tot levenskwaliteit:






  — | toegang tot voedsel: behoud en ontwikkeling van lokale winkels en efficiënte distributiekanalen zodat alle burgers te allen tijde toegang hebben tot goed voedsel en wordt voorkomen dat er “voedselwoestijnen” ontstaan; |
| --- | --- | --- |

4.1.2.

—

toegang tot voedsel: behoud en ontwikkeling van lokale winkels en efficiënte distributiekanalen zodat alle burgers te allen tijde toegang hebben tot goed voedsel en wordt voorkomen dat er “voedselwoestijnen” ontstaan;

| — | toegang tot financiering: ruimere openingstijden van bankfilialen en servicepunten en meer geldautomaten; |
| --- | --- |

—

toegang tot financiering: ruimere openingstijden van bankfilialen en servicepunten en meer geldautomaten;

| — | toegang tot onderwijs: vermindering van reistijden naar de dichtstbijzijnde lagere en middelbare scholen; |
| --- | --- |

—

toegang tot onderwijs: vermindering van reistijden naar de dichtstbijzijnde lagere en middelbare scholen;

| — | toegang tot gezondheidszorg: vermindering van reistijden naar dichtstbijzijnde spoedeisende hulp en ziekenhuis; |
| --- | --- |

—

toegang tot gezondheidszorg: vermindering van reistijden naar dichtstbijzijnde spoedeisende hulp en ziekenhuis;

| — | gebruik van telecommunicatiemiddelen voor de thuiszorg en gezondheidszorg; |
| --- | --- |

—

gebruik van telecommunicatiemiddelen voor de thuiszorg en gezondheidszorg;

| — | verbeterde toegang tot communicatie: telefonie, breedband; |
| --- | --- |

—

verbeterde toegang tot communicatie: telefonie, breedband;

| — | behoud van het historische en natuurlijke erfgoed (beschermde gebieden) en betere toegang tot cultuur. |
| --- | --- |

—

behoud van het historische en natuurlijke erfgoed (beschermde gebieden) en betere toegang tot cultuur.

| 4.1.3. | Met betrekking tot beschikbare begrotingsmiddelen:






  — | meer begrotingsmiddelen van lokale entiteiten: euro per inwoner, euro per vierkante kilometer; |
| --- | --- | --- |

4.1.3.

—

meer begrotingsmiddelen van lokale entiteiten: euro per inwoner, euro per vierkante kilometer;

| — | meer begrotingsmiddelen voor particuliere en publieke partnerschappen en, in voorkomend geval, intermediair bestuur; |
| --- | --- |

—

meer begrotingsmiddelen voor particuliere en publieke partnerschappen en, in voorkomend geval, intermediair bestuur;

| — | voorwaarde voor het verlenen van subsidies is dat er sprake is van baten voor de gemeenschap. |
| --- | --- |

—

voorwaarde voor het verlenen van subsidies is dat er sprake is van baten voor de gemeenschap.

| 4.1.4. | Met betrekking tot inkomen:






  — | geleidelijke vermindering van de verschillen tussen platteland en stad, niet alleen in termen van totale inkomsten, maar ook op basis van inkomen per gewerkt uur; |
| --- | --- | --- |

4.1.4.

—

geleidelijke vermindering van de verschillen tussen platteland en stad, niet alleen in termen van totale inkomsten, maar ook op basis van inkomen per gewerkt uur;

| — | integratie van gender- en leeftijdsperspectieven. |
| --- | --- |

—

integratie van gender- en leeftijdsperspectieven.

| 4.1.5. | Met betrekking tot werkgelegenheid:






  — | verlaging van het werkloosheidspercentage, met name voor jongeren; |
| --- | --- | --- |

4.1.5.

—

verlaging van het werkloosheidspercentage, met name voor jongeren;

| — | stijging van de arbeidsparticipatie, met name voor vrouwen; |
| --- | --- |

—

stijging van de arbeidsparticipatie, met name voor vrouwen;

| — | voorzien in prikkels voor het scheppen van banen in gemeenten met een lage bevolkingsdichtheid; |
| --- | --- |

—

voorzien in prikkels voor het scheppen van banen in gemeenten met een lage bevolkingsdichtheid;

| — | creëren van banen met flexibele of alternatieve werktijden; |
| --- | --- |

—

creëren van banen met flexibele of alternatieve werktijden;

| — | creëren van banen die de sociale integratie vergemakkelijken. |
| --- | --- |

—

creëren van banen die de sociale integratie vergemakkelijken.

| 4.1.6. | Met betrekking tot openbare ambten:






  — | behoud van de aanwezigheid op het hele grondgebied van gezondheidsdiensten, onderwijs, openbare orde, toegang tot de rechter enz. en uitbreiding ervan door middel van mobiele diensten; |
| --- | --- | --- |

4.1.6.

—

behoud van de aanwezigheid op het hele grondgebied van gezondheidsdiensten, onderwijs, openbare orde, toegang tot de rechter enz. en uitbreiding ervan door middel van mobiele diensten;

| — | territoriale decentralisatie van overheidsdiensten, openbare organen en openbare ambten; |
| --- | --- |

—

territoriale decentralisatie van overheidsdiensten, openbare organen en openbare ambten;

| — | stimulansen voor ambtenaren om zich met hun gezinnen te vestigen in de plaats waar ze werken, waardoor het dagelijkse pendelverkeer wordt verminderd. |
| --- | --- |

—

stimulansen voor ambtenaren om zich met hun gezinnen te vestigen in de plaats waar ze werken, waardoor het dagelijkse pendelverkeer wordt verminderd.

| 4.1.7. | Met betrekking tot overheidsinvesteringen:






  — | stijging van de totale overheidsinvesteringen per inwoner en per vierkante kilometer; |
| --- | --- | --- |

4.1.7.

—

stijging van de totale overheidsinvesteringen per inwoner en per vierkante kilometer;

| — | verbetering van de beschikbaarheid van efficiënt toegankelijke vervoersinfrastructuur: gemiddelde afstand van de bevolkingskernen tot op- en afritten van snelwegen en treinstations; |
| --- | --- |

—

verbetering van de beschikbaarheid van efficiënt toegankelijke vervoersinfrastructuur: gemiddelde afstand van de bevolkingskernen tot op- en afritten van snelwegen en treinstations;

| — | meer gebruik van de spoorwegen en intermodale strategieën. |
| --- | --- |

—

meer gebruik van de spoorwegen en intermodale strategieën.

| 4.1.8. | Met betrekking tot particuliere investeringen:






  — | stijging van de totale particuliere investeringen per inwoner en per vierkante kilometer; |
| --- | --- | --- |

4.1.8.

—

stijging van de totale particuliere investeringen per inwoner en per vierkante kilometer;

| — | fiscale of andere stimulansen voor investeringen in gemeenten met een lage bevolkingsdichtheid; |
| --- | --- |

—

fiscale of andere stimulansen voor investeringen in gemeenten met een lage bevolkingsdichtheid;

| — | fiscale behandeling die gunstig is voor het aanbieden van passagiersvervoersdiensten op het platteland. |
| --- | --- |

—

fiscale behandeling die gunstig is voor het aanbieden van passagiersvervoersdiensten op het platteland.

Brussel, 17 september 2020.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Luca JAHIER

---

(1)  COM(2010) 2020.

1

(2)  Uit het Frans nomenclature des unités territoriales statistiques, nomenclatuur van statistische territoriale eenheden.

2

nomenclature des unités territoriales statistiques

(3)  “Het EESC is van mening dat agro-ecologie het streefdoel moet zijn voor de Europese landbouw, waarvan de ontwikkeling intrinsiek samenhangt met het behoud van natuurlijke hulpbronnen.” (PB C 353 van 18.10.2019, blz. 65).

3

(4)  Europese structuur- en investeringsfondsen.

4

---

| 11.12.2020 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 429/66 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 429/66

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de verenigbaarheid van het EU-handelsbeleid met de Europese Green Deal

(initiatiefadvies)

(2020/C 429/10)

| Rapporteur: | John BRYAN |
| --- | --- |

Rapporteur:

John BRYAN

| Besluit van de voltallige vergadering | 20.2.2020 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 32, lid 2, van het reglement van orde |
| | Initiatiefadvies |
| Bevoegde afdeling | Landbouw, Plattelandsontwikkeling en Milieu |
| Goedkeuring door de afdeling | 8.7.2020 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 18.9.2020 |
| Zitting nr. | 554 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 216/1/3 |

Besluit van de voltallige vergadering

20.2.2020

Rechtsgrondslag

Artikel 32, lid 2, van het reglement van orde

Initiatiefadvies

Bevoegde afdeling

Landbouw, Plattelandsontwikkeling en Milieu

Goedkeuring door de afdeling

8.7.2020

Goedkeuring door de voltallige vergadering

18.9.2020

Zitting nr.

554

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

216/1/3

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) is ingenomen met de Europese Green Deal, met name de “van boer tot bord”-strategie en de biodiversiteitsstrategie, die beide ambitieus zijn, een enorm effect op de landbouw in de EU en de agrovoedingssector zullen hebben en een centrale rol zullen spelen bij toekomstige handelsovereenkomsten. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Het EESC is van mening dat de EU op de COVID-19-crisis moet reageren door het Europees herstelplan onverwijld uit te voeren, teneinde de economie van de EU er zo spoedig mogelijk weer bovenop te helpen en volledig operationeel te krijgen, daarbij evenwel rekening houdend met gezondheids- en milieurisico’s. De Green Deal moet een integraal onderdeel zijn van het herstel. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | De wereldeconomie wordt geconfronteerd met een ongekende recessie als gevolg van de COVID-19-crisis en daarom is eerlijke en op regels gebaseerde handel met een gelijk speelveld belangrijker dan ooit voor economisch herstel. Een goed functionerende, open eengemaakte EU-markt en internationale handel zijn van essentieel belang. De EU mag niet toestaan dat haar handelsbeleid in het defensief wordt gedreven. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Belangrijke lessen die de EU moet trekken uit de COVID-19-crisis zijn onder andere:






  1) | het vitale belang van het “één gezondheid”-concept, voedselzekerheid en voedselsoevereiniteit voor Europa; |
| --- | --- | --- |

1.4.

1)

het vitale belang van het “één gezondheid”-concept, voedselzekerheid en voedselsoevereiniteit voor Europa;

| 2) | het belang van een sterk gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB) en een duurzame en veerkrachtige toeleveringsketen voor levensmiddelen en essentiële gezondheidsgerelateerde producten; |
| --- | --- |

2)

het belang van een sterk gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB) en een duurzame en veerkrachtige toeleveringsketen voor levensmiddelen en essentiële gezondheidsgerelateerde producten;

| 3) | de noodzaak voor de EU om over een solide en goed gefinancierde eigen middelenbegroting te beschikken om crises het hoofd te kunnen bieden; |
| --- | --- |

3)

de noodzaak voor de EU om over een solide en goed gefinancierde eigen middelenbegroting te beschikken om crises het hoofd te kunnen bieden;

| 4) | het belang van handel en het beschermen van de eengemaakte markt van de EU om hernationalisering en een herhaling van ontwikkelingen als de brexit te voorkomen. |
| --- | --- |

4)

het belang van handel en het beschermen van de eengemaakte markt van de EU om hernationalisering en een herhaling van ontwikkelingen als de brexit te voorkomen.

| 1.5. | Het EESC dringt erop aan dat er een grondige effectbeoordeling wordt uitgevoerd om in detail te onderzoeken hoe de “van boer tot bord”- en de biodiversiteitsstrategie van de Green Deal van invloed zullen zijn op de EU-handelsovereenkomsten, de landbouw en de agrovoedingssector in de EU. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Zoals algemeen wordt erkend, is de handel in landbouwproducten voor de verwezenlijking van de meeste, zo niet alle doelstellingen voor duurzame ontwikkeling (SDG’s) van het allergrootste belang, en heeft de WTO een belangrijke rol te spelen bij de verwezenlijking van deze doelstellingen, hetgeen zonder een doeltreffend multilateraal handelsmechanisme veel moeilijker zou zijn. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Het EESC stelt voor om de “van boer tot bord”-strategie en de biodiversiteitsstrategie van de Green Deal als wereldwijde maatstaf voor duurzaamheid in alle toekomstige EU-handelsovereenkomsten op te nemen, hoewel het erkent dat het opnemen van de SDG’s en van strengere normen in multilaterale handelsovereenkomsten een enorme uitdaging is. Op korte termijn lijkt meer vooruitgang met de SDG’s en essentiële milieu- en sociale normen in bilaterale handelsovereenkomsten een haalbare kaart. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | De EU moet ervoor zorgen dat handelsovereenkomsten het probleem niet externaliseren en de ontbossing in andere landen doen toenemen. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Het EESC acht het van cruciaal belang dat de levensvatbaarheid en het concurrentievermogen van de landbouw en de agrovoedingssector in de EU niet worden aangetast door de hogere kosten en strengere normen die uit beide strategieën voortvloeien, ten opzichte van concurrenten die niet bereid zijn om deze over te nemen en uit te voeren. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Het EESC is van mening dat moet worden gezorgd voor veel meer samenhang en coördinatie tussen de verschillende EU-beleidsterreinen, zoals de “van boer tot bord”- en de biodiversiteitsstrategie van de Green Deal, het GLB, het handelsbeleid en het sociaal beleid. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Voor landbouw is, in overeenstemming met het model van agrarische familiebedrijven in de EU, een uiterst belangrijke taak weggelegd bij de uitvoering van de “van boer tot bord”- en de biodiversiteitsstrategie van de Green Deal, en het is van essentieel belang dat er voldoende GLB-middelen beschikbaar zijn om landbouwers in staat te stellen aan de extra eisen die aan hen worden gesteld te voldoen. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Bij de omschakeling van land naar biologische productie moet rekening worden gehouden met de gevolgen van de daaruit voortvloeiende productiedaling. Er is meer onderzoek nodig om de term “biologisch” nauwkeuriger te definiëren en om de reële nettobijdrage van de biologische landbouw aan de mondiale duurzaamheid, met inbegrip van de biodiversiteit, te beoordelen. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Alle EU-handelsovereenkomsten moeten de sanitaire en fytosanitaire (SPS) bepalingen van de EU en het voorzorgsbeginsel in acht nemen. |
| --- | --- |

1.13.

2.   Achtergrond

De Europese Green Deal

| 2.1. | De Europese Green Deal (1) is een ambitieuze mededeling waarin de EU zich ertoe verbindt de klimaat- en milieuproblemen aan te pakken. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | De Green Deal is een nieuwe groeistrategie die de EU moet omvormen tot een eerlijke en welvarende samenleving met een moderne, hulpbronnenefficiënte en concurrerende economie, waar tegen 2050 netto geen broeikasgassen meer worden uitgestoten en de economische groei is losgekoppeld van het gebruik van hulpbronnen. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | De Green Deal is gericht op de bescherming, het behoud en de verbetering van het natuurlijk kapitaal van de EU, en op de bescherming van de gezondheid en het welzijn van de burgers tegen milieugerelateerde risico’s en effecten. Deze transitie moet rechtvaardig en inclusief zijn. Mensen moeten hierbij vooropstaan en er moet aandacht zijn voor de regio’s, bedrijfstakken en werknemers. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | De Europese Commissie ziet de Green Deal als een integrerend onderdeel van haar handelsbeleidstrategie voor de uitvoering van de Agenda 2030 en de SDG’s van de Verenigde Naties (2). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | De belangrijkste doelstellingen van de Europese Green Deal worden in de onderstaande figuur geïllustreerd (3): |
| --- | --- |

2.5.

Image 1

“Van boer tot bord”- en biodiversiteitsstrategieën

| 2.6. | In het kader van de Green Deal wordt met de “van boer tot bord”-strategie (4) beoogd om het EU-voedselsysteem tot een mondiale norm voor duurzaamheid te maken. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | De biodiversiteitsstrategie (5) van de EU is bedoeld om het biodiversiteitsverlies terug te draaien en de natuur te herstellen. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Enkele van de belangrijkste doelstellingen van de “van boer tot bord”- en de biodiversiteitsstrategie zijn:






  — | het gebruik van chemische pesticiden tegen 2030 met 50 % terugdringen; |
| --- | --- | --- |

2.8.

—

het gebruik van chemische pesticiden tegen 2030 met 50 % terugdringen;

| — | 50 % minder nutriëntenverliezen en 20 % minder meststoffengebruik tegen 2030; |
| --- | --- |

—

50 % minder nutriëntenverliezen en 20 % minder meststoffengebruik tegen 2030;

| — | de verkoop van antimicrobiële stoffen voor landbouwhuisdieren tegen 2030 met 50 % verminderen; |
| --- | --- |

—

de verkoop van antimicrobiële stoffen voor landbouwhuisdieren tegen 2030 met 50 % verminderen;

| — | de wetgeving inzake dierenwelzijn herzien en verbeteren op basis van wetenschappelijke inzichten; |
| --- | --- |

—

de wetgeving inzake dierenwelzijn herzien en verbeteren op basis van wetenschappelijke inzichten;

| — | biologische landbouw op 25 % van alle landbouwgrond tegen 2030; |
| --- | --- |

—

biologische landbouw op 25 % van alle landbouwgrond tegen 2030;

| — | de mededingingsregels voor collectieve initiatieven om de positie van landbouwers in de toeleveringsketen te versterken, verduidelijken; |
| --- | --- |

—

de mededingingsregels voor collectieve initiatieven om de positie van landbouwers in de toeleveringsketen te versterken, verduidelijken;

| — | ontwikkeling van een groen model om landbouwers te belonen voor koolstofvastlegging, via het GLB of de markt; |
| --- | --- |

—

ontwikkeling van een groen model om landbouwers te belonen voor koolstofvastlegging, via het GLB of de markt;

| — | tegen 2030 drie miljard bomen planten; |
| --- | --- |

—

tegen 2030 drie miljard bomen planten;

| — | de achteruitgang van bestuivers ombuigen; |
| --- | --- |

—

de achteruitgang van bestuivers ombuigen;

| — | 25 000 km aan rivieren in de EU weer vrij laten stromen; |
| --- | --- |

—

25 000 km aan rivieren in de EU weer vrij laten stromen;

| — | 30 % van de land- en zeegebieden in de EU beschermen; |
| --- | --- |

—

30 % van de land- en zeegebieden in de EU beschermen;

| — | de consumptie van duurzaam voedsel stimuleren en betaalbaar gezond voedsel voor iedereen bevorderen. |
| --- | --- |

—

de consumptie van duurzaam voedsel stimuleren en betaalbaar gezond voedsel voor iedereen bevorderen.

| 2.9. | Kort samengevat zijn de strategieën bedoeld om betaalbaar en duurzaam voedsel voor de Europeanen te waarborgen, klimaatverandering aan te pakken, het milieu te beschermen en de biodiversiteit in stand te houden. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Het EESC is ingenomen met de “van boer tot bord”- en de biodiversiteitsstrategie van de Green Deal en de daarin geformuleerde doelstellingen (6). |
| --- | --- |

2.10.

EU-handelsbeleid

| 2.11. | In de opdrachtbrief van de voorzitter van de Commissie aan de commissaris voor handel Phil Hogan van december 2019 komt een gelijk speelveld voor iedereen naar voren als centraal aandachtspunt met betrekking tot het EU-handelsbeleid en de positie van Europa in het hart van een op regels gebaseerd multilateraal systeem (7). De Commissievoorzitter wijst erop dat de commissaris voor handel aan de verwezenlijking van de SDG’s zal bijdragen door in elke nieuwe handelsovereenkomst een specifiek hoofdstuk over duurzame ontwikkeling op te nemen. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | De EU benadrukt dat zij de wereldwijde transitie naar duurzame agrovoedingssystemen zal ondersteunen, in overeenstemming met de doelstellingen van de “van boer tot bord”-strategie en de SDG’s. In haar externe beleid, met inbegrip van het handelsbeleid, zal de EU ernaar streven met al haar partners in bilaterale, regionale en multilaterale fora groene allianties te sluiten op het gebied van duurzame voedselsystemen. Zij zal zorg dragen voor de volledige uitvoering en de handhaving van de bepalingen inzake handel en duurzame ontwikkeling in alle handelsovereenkomsten, onder andere via de hoofdfunctionaris voor handhaving in handelszaken (Chief Trade Enforcement Officer) van de EU. |
| --- | --- |

2.12.

3.   Voornaamste discussiepunten

Het belang en de waarde van handel

| 3.1. | De EU is de grootste economie ter wereld, met een bbp per hoofd van 25 000 EUR voor haar 450 miljoen consumenten (8). Het is het grootste handelsblok ter wereld. De EU is de belangrijkste handelspartner voor tachtig landen. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Handel en investeringen zijn van essentieel belang voor de EU. In de mededeling “Handel voor iedereen” wordt beklemtoond dat meer dan 36 miljoen banen in de EU — d.i. één op de zeven — afhankelijk zijn van uitvoer naar derde landen en dat 90 % van de wereldwijde economische groei de komende 15 jaar naar verwachting buiten Europa zal worden gegenereerd. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Binnen- en buitenlandse handel die in de eengemaakte markt van de EU en in het kader van een vrij, billijk en op regels gebaseerd beleid wordt bedreven op de wereldmarkt is van cruciaal belang voor de EU en haar 450 miljoen burgers (9). In 2018 bedroeg de handel in goederen van de EU met de rest van de wereld 3 936 miljard EUR. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Uit statistieken van de EU-handel in agrovoedingsmiddelen (10) blijkt dat 2019 een recordjaar was. De uitvoerwaarde van agrovoedingsmiddelen bedroeg in totaal 151,2 miljard EUR, terwijl de invoer goed was voor 119,3 miljard EUR, waarmee de totale handelswaarde voor dat jaar uitkwam op 270,5 miljard EUR. Het overschot op de handelsbalans steeg sinds 2018 met 10,9 miljard EUR en bereikte een recordhoogte van 31,9 miljard EUR. De levensmiddelenindustrie speelt een cruciale rol in de handel en de export. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Het EESC heeft al eerder gewezen op het belang van de handel in landbouwproducten voor de toekomstige ontwikkeling van de landbouw en de landbouweconomie in de EU tegen de achtergrond van de wereldwijde voedselzekerheid (11). |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Het EESC heeft een advies goedgekeurd over de rol van de landbouw in de multilaterale, bilaterale en regionale handelsbesprekingen in het licht van de WTO-ministerconferentie van Nairobi (12). In het advies wordt aangevoerd dat de WTO nog steeds een bruikbaar en doeltreffend forum voor handelsbesprekingen is, met name op het gebied van landbouw. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | De WTO is er niet in geslaagd de multilaterale handel vooruit te helpen en de crisis met het mechanisme voor geschillenbeslechting op te lossen, wat een ernstige bedreiging vormt voor het multilateralisme en de op regels gebaseerde handel. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Dit zou echter niets mogen afdoen aan de rol van een goed functionerende WTO in het kader van de wereldhandel en het op regels gebaseerde multilaterale systeem dat door de EU wordt gepromoot. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | In zijn advies over “Hervorming van de WTO met het oog op aanpassing aan de veranderende wereldhandel” stelt het EESC dat er niet alleen zo snel mogelijk hervormingen moeten worden doorgevoerd, met name voor het functioneren van de beroepsinstantie van het Orgaan voor geschillenbeslechting (DSB), maar ook dat de WTO-leden zich moeten inzetten voor ambitieuzere en systemische veranderingen. Deze door het EESC gesteunde voorstellen hebben voornamelijk betrekking op drie gebieden: arbeidsnormen en fatsoenlijk werk, doelstellingen op het gebied van klimaatverandering en de verwezenlijking van de SDG’s van de VN tegen 2030 (13). |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | De EU mag niet toestaan dat haar handelsbeleid in het defensief wordt gedreven. In het kader van de COVID-19-crisis en de inspanningen voor economisch herstel in de EU en de rest van de wereld is handel waardevoller en belangrijker dan ooit tevoren. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | De EU moet daarom een ambitieuze aanpak hanteren om economisch herstel aan te jagen en te bevorderen via de Green Deal en het Europees herstelplan. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Met de Green Deal moet een goed evenwicht worden gevonden tussen sterke handel en de bescherming van banen en milieu, waarbij tegelijkertijd het Europese concurrentievermogen in stand moet worden gehouden. Ook mag de strategie geen concurrentievoordelen opleveren voor invoer uit derde landen., met inbegrip van biologische producten die in de EU worden ingevoerd, waarop dezelfde regels van toepassing moeten zijn als op EU-producten (14). Er zou een EU-traceerbaarheids- en kwaliteitscertificeringsysteem voor bioproducten moeten worden ingevoerd en “EU-bio”-producten en “niet-EU-bio”-producten zouden verschillende en goed leesbare labels moeten krijgen. Ook zou er een onafhankelijk en dynamisch accreditatiesysteem op EU-niveau moeten komen — waar er nu één nationale accreditatie-instantie is die onder overheidsbevoegdheid optreedt — dat zich specifiek bezighoudt met kwesties in verband met de accreditatie van controleorganen en de preventie van fraude met biologische producten bij handel en activiteiten in de biologische sector. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | De doeltreffende en goede werking van de eengemaakte markt is van het grootste belang voor de EU. Het EESC is sterk de overtuiging toegedaan dat EU-markten niet gehernationaliseerd mogen worden. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Het EESC erkent het belang en de waarde van op regels gebaseerde handel die onder gelijke concurrentievoorwaarden wordt bedreven en van de grote bijdrage die deze zal leveren aan het economisch herstel na de COVID-19-crisis. |
| --- | --- |

3.14.

Handel en duurzame ontwikkeling

| 3.15. | Duurzame ontwikkeling houdt in dat aan de huidige behoeften wordt voldaan, terwijl ervoor wordt gezorgd dat ook toekomstige generaties in hun behoeften zullen kunnen voorzien. De Agenda 2030 van de VN bevat 17 wereldwijde duurzameontwikkelingsdoelstellingen (SDG’s) en 169 subdoelstellingen. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | Met de “van boer tot bord”- en de biodiversiteitsstrategie strategie gaat de EU veel verder dan de SDG’s en stelt zij allerlei nieuwe criteria vast met als doel nieuwe wereldwijde normen op het gebied van duurzaamheid in het leven te roepen. |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | Volgens het EU-recht moet duurzame ontwikkeling worden bevorderd op alle relevante EU-beleidsgebieden, met inbegrip van het handels- en mededingingsbeleid. Het EU-handelsbeleid is erop gericht ervoor te zorgen dat economische ontwikkeling hand in hand gaat met sociale rechtvaardigheid, eerbiediging van de mensenrechten, hoge arbeidsnormen en hoge milieunormen, met inachtneming van de sanitaire en fytosanitaire bepalingen van de EU en van het voorzorgsbeginsel. |
| --- | --- |

3.17.

| 3.18. | Het EESC heeft in de loop der jaren verscheidene adviezen uitgebracht over uiteenlopende aspecten van handel en duurzame ontwikkeling, waaronder een advies over de hoofdstukken over handel en duurzame ontwikkeling in EU-vrijhandelsovereenkomsten (15) en een advies over de sleutelrol van handel en investeringen bij het nastreven en verwezenlijken van de doelstellingen inzake duurzame ontwikkeling (16). |
| --- | --- |

3.18.

| 3.19. | In het eerste advies dringt het EESC er bij de Commissie op aan ambitieuzer te zijn waar het gaat om het versterken van de effectieve afdwingbaarheid van de toezeggingen in hoofdstukken over handel en duurzame ontwikkeling (TSD-hoofdstukken), en benadrukt het ook de enge benadering van TSD-hoofdstukken wat betreft consumentenbelangen. Het vestigt ook de aandacht op de financiering en middelen in verband met het functioneren van de interne adviesgroepen (DAG’s) en het opleggen van sancties. |
| --- | --- |

3.19.

| 3.20. | In het tweede advies stelt het EESC dat de SDG’s en de Overeenkomst van Parijs de mondiale handelsagenda ingrijpend zullen veranderen, vooral wat de handel in industrie- en landbouwproducten betreft. Het EESC wijst er echter op dat de SDG’s juridisch niet bindend zijn en geen mechanisme voor de beslechting van geschillen kennen. Het benadrukt de rol van verantwoord ondernemen bij het bereiken van de SDG’s en de cruciale rol van de particuliere sector. Bovendien wordt er opgeroepen tot een volledige effectbeoordeling van de vermoedelijke gevolgen van de SDG’s en de Overeenkomst van Parijs voor het EU-handels- en concurrentiebeleid, met inbegrip van de landbouw. |
| --- | --- |

3.20.

| 3.21. | Zoals algemeen wordt erkend, is de handel in landbouwproducten voor de verwezenlijking van de meeste, zo niet alle doelstellingen voor duurzame ontwikkeling (SDG’s) van het allergrootste belang, en heeft de WTO een belangrijke rol te spelen bij de verwezenlijking van deze doelstellingen, hetgeen zonder een doeltreffend multilateraal handelsmechanisme veel moeilijker zou zijn (17). |
| --- | --- |

3.21.

| 3.22. | Er rijzen belangrijke vragen in verband met de “van boer tot bord”- en de biodiversiteitsstrategie van de Green Deal, het EU-handelsbeleid en duurzame ontwikkeling, zoals: hoe realistisch is het dat de EU nieuwe, hogere normen kan vaststellen en implementeren die verder gaan dan de SDG’s? Zal de EU haar handelspartners kunnen overtuigen om de hoofdstukken over handel en duurzame ontwikkeling uit te voeren? Zal de EU in een volgende stap haar handelspartners of zelfs maar de EU-lidstaten kunnen overhalen om via de Green Deal een nog hoger niveau van duurzame ontwikkeling te omarmen? In hoeverre zal de EU aandringen op de SDG’s en/of de “van boer tot bord”- en de biodiversiteitsstrategie in toekomstige handelsovereenkomsten? Welke kosten zal de Green Deal met zich meebrengen voor landbouwers in de EU en de agrovoedingssector? Wat voor effect zal de Green Deal hebben op de handelspositie van de EU? |
| --- | --- |

3.22.

| 3.23. | Het EESC is van mening dat de EU wetgeving moet invoeren die bedrijven in de hele toeleveringsketen zorgvuldigheidsverplichtingen oplegt om milieu- en sociale risico’s en mensenrechtenschendingen op te sporen, te voorkomen en te beperken. |
| --- | --- |

3.23.

Handhaving

| 3.24. | De EU moet meer aandacht besteden aan de handhaving en uitvoering van de doelstellingen en normen op het gebied van duurzame ontwikkeling in vrijhandelsovereenkomsten. Gedegen en rigoureuze controle, uitvoering en handhaving van alle aspecten van handelsovereenkomsten, die almaar gedetailleerder en omvattender worden, is zeer belangrijk, zeker naarmate deze overeenkomsten zich uitbreiden naar de niet-economische aspecten van duurzame ontwikkeling zoals milieu en klimaatverandering. De nieuwste technologie, zoals die van het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek (JRC) (18), moet worden gebruikt om toezicht te houden op belangrijke kwesties zoals ontbossing. |
| --- | --- |

3.24.

| 3.25. | De controle- en handhavingsprocedures moeten duidelijk, snel, efficiënt en financieel transparant zijn; de kosten moeten eerlijk worden verdeeld, rekening houdend met wat economisch haalbaar is voor kleine boeren. |
| --- | --- |

3.25.

Vervoer en energie

| 3.26. | In het kader van de Green Deal moet meer aandacht worden besteed aan het vervoers- en energiebeleid. Vervoer is verantwoordelijk voor 24 % van de wereldwijde CO2-uitstoot (naar verwachting zal dit percentage in 2030 zijn toegenomen tot 40 % van de totale uitstoot (19)). Ook het bredere energieverbruik en de noodzaak van sterkere stimulansen voor hernieuwbare energie zijn nader te onderzoeken. |
| --- | --- |

3.26.

De “van boer tot bord”- en biodiversiteitsstrategieën van de Green Deal

| 3.27. | De “van boer tot bord”- en de biodiversiteitsstrategie van de Green Deal moeten de economische duurzaamheid van Europese landbouwers en de landbouwsector krachtig ondersteunen, de werking van de markten verbeteren en tegelijkertijd bijdragen tot een economisch, ecologisch en sociaal duurzamere agrovoedingssector. Dit is in overeenstemming met de visie van het EESC op “de duurzame economie die we nodig hebben” (20). |
| --- | --- |

3.27.

| 3.28. | In zijn advies over een alomvattend voedselbeleid in de EU (21) dringt het EESC aan op een duurzamer, op gezonde voeding uit duurzame voedselsystemen gericht voedselbeleid, de koppeling van de landbouw aan voedings- en ecosysteemdiensten en het zorgen voor bevoorradingsketens die de gezondheid van de hele bevolking in Europa beschermen. |
| --- | --- |

3.28.

| 3.29. | Veel van de in deze adviezen uiteengezette ideeën zijn in de “van boer tot bord”-strategie terug te vinden en het EESC heeft bijgedragen aan het creëren van een momentum hiervoor. |
| --- | --- |

3.29.

| 3.30. | Wat het specifieke voorstel betreft om het gebruik van pesticiden terug te dringen, moeten de landbouwers in staat worden gesteld om deze producten te vervangen door veilige en duurzame alternatieven die de oogsten veiligstellen en bescherming bieden tegen eventuele risico’s voor de voedselzekerheid. Onderzoek en innovatie met een solide wetenschappelijke basis zijn essentieel voor alternatieve, duurzame plaagbestrijdingsoplossingen. |
| --- | --- |

3.30.

| 3.31. | Terugdringing van het gebruik van meststoffen moet gestoeld zijn op gedegen wetenschappelijke inzichten omtrent plannen voor nutriëntenbeheer en bodemonderzoek, de nutriëntenbehoeften van gewassen, precisietoediening en het behoud van het nutriëntenevenwicht in de bodem. |
| --- | --- |

3.31.

| 3.32. | Terugdringing van het gebruik van antimicrobiële stoffen is van cruciaal belang voor menselijke gezondheid en veiligheid (“één gezondheid”-benadering (22)). |
| --- | --- |

3.32.

| 3.33. | Het verbeteren van gezondheid en welzijn bij dieren is een belangrijke en wenselijke doelstelling, maar helaas wordt dit op de markt niet altijd beloond en kunnen de gemaakte kosten niet vaak worden terugverdiend. Krachtige GLB-maatregelen garanderen dat dieren in de EU worden gefokt volgens de hoogste normen inzake traceerbaarheid, diergezondheid, dierenwelzijn en milieu wereldwijd. Voor de internationale handel moet de wederkerigheid van normen inzake dierenwelzijn als essentiële eis worden opgenomen in handelsovereenkomsten met derde landen. |
| --- | --- |

3.33.

| 3.34. | Met betrekking tot de reductiedoelstellingen voor antimicrobiële stoffen, pesticiden en meststoffen die in de “van boer tot bord”-strategie zijn vastgesteld, dient met behulp van benchmarking rekening te worden gehouden met de vooruitgang die de afgelopen jaren in veel lidstaten al is geboekt. |
| --- | --- |

3.34.

| 3.35. | Bij de omschakeling van grotere hoeveelheden land naar biologische productie moet rekening worden gehouden met de gevolgen van de daaruit voortvloeiende productiedaling. Er is meer onderzoek nodig om de term “biologisch” nauwkeuriger te definiëren en om de reële nettobijdrage van “bio” aan de mondiale duurzaamheid te beoordelen. Bovendien kunnen de productiekosten in de biologische landbouw hoger zijn, wat in de detailhandel mogelijk opnieuw niet tot uiting komt. Dit kan ertoe leiden dat biologische landbouw onrendabel wordt. De EU moet tevens onderzoeken wat voor markteffect de verviervoudiging van de biologische productie heeft wat de verhouding “hogere prijs/rendabiliteit” betreft. |
| --- | --- |

3.35.

Het GLB en de “van boer tot bord”- en de biodiversiteitsstrategie van de Green Deal

| 3.36. | Het proces van hervorming van het huidige GLB ging in juni 2018 van start met het indienen van wetgevingsvoorstellen (23). Het nieuwe GLB bevat ambitieuzere doelstellingen, met name op het gebied van milieu en klimaatverandering. |
| --- | --- |

3.36.

| 3.37. | De voorstellen voor het nieuwe GLB bevatten de volgende specifieke doelstellingen:






  — | bieden van steun met het oog op een leefbaar landbouwbedrijfsinkomen en veerkracht in de hele Unie om de voedselzekerheid te vergroten; |
| --- | --- | --- |

3.37.

—

bieden van steun met het oog op een leefbaar landbouwbedrijfsinkomen en veerkracht in de hele Unie om de voedselzekerheid te vergroten;

| — | vergroten van de marktgerichtheid en van het concurrentievermogen, onder meer door sterker te focussen op onderzoek, technologie en digitalisering; |
| --- | --- |

—

vergroten van de marktgerichtheid en van het concurrentievermogen, onder meer door sterker te focussen op onderzoek, technologie en digitalisering;

| — | verbeteren van de positie van de landbouwers in de waardeketen; |
| --- | --- |

—

verbeteren van de positie van de landbouwers in de waardeketen;

| — | bijdragen tot matiging van en aanpassing aan klimaatverandering en tot duurzame energie; |
| --- | --- |

—

bijdragen tot matiging van en aanpassing aan klimaatverandering en tot duurzame energie;

| — | duurzame ontwikkeling en efficiënt beheer bevorderen van natuurlijke hulpbronnen zoals water, bodem en lucht; |
| --- | --- |

—

duurzame ontwikkeling en efficiënt beheer bevorderen van natuurlijke hulpbronnen zoals water, bodem en lucht;

| — | bijdragen tot de bescherming van de biodiversiteit, ecosysteemdiensten versterken en habitats en landschappen in stand houden. |
| --- | --- |

—

bijdragen tot de bescherming van de biodiversiteit, ecosysteemdiensten versterken en habitats en landschappen in stand houden.

| — | aantrekken van jonge landbouwers en faciliteren van bedrijfsontwikkeling in plattelandsgebieden; |
| --- | --- |

—

aantrekken van jonge landbouwers en faciliteren van bedrijfsontwikkeling in plattelandsgebieden;

| — | bevorderen van de werkgelegenheid, groei, sociale inclusie en lokale ontwikkeling in plattelandsgebieden, met inbegrip van bio-economie en duurzame bosbouw; |
| --- | --- |

—

bevorderen van de werkgelegenheid, groei, sociale inclusie en lokale ontwikkeling in plattelandsgebieden, met inbegrip van bio-economie en duurzame bosbouw;

| — | de EU-landbouw beter laten inspelen op de maatschappelijke verwachtingen inzake voedsel en gezondheid, onder meer wat betreft veilig, voedzaam en duurzaam voedsel en dierenwelzijn. |
| --- | --- |

—

de EU-landbouw beter laten inspelen op de maatschappelijke verwachtingen inzake voedsel en gezondheid, onder meer wat betreft veilig, voedzaam en duurzaam voedsel en dierenwelzijn.

| 3.38. | Een specifieke eis in het nieuwe GLB is dat rechtstreekse betalingen afhankelijk worden gemaakt van de nakoming van strengere milieu- en klimaatvereisten. lidstaten moeten ecoregelingen ontwikkelen om landbouwers te helpen om verder te gaan dan wat wettelijk verplicht is. |
| --- | --- |

3.38.

| 3.39. | In de voorstellen voor het nieuwe GLB is bepaald dat ten minste 30 % van de nationale toewijzingen voor plattelandsontwikkeling moet worden besteed aan milieu- en klimaatmaatregelen. Naar verwachting zal 40 % van de totale GLB-begroting bijdragen aan klimaatactie (24). |
| --- | --- |

3.39.

| 3.40. | Het GLB vereist dat de lidstaten strategische plannen opstellen waarin zij uiteenzetten hoe de specifieke doelstellingen van het GLB zullen worden bereikt. De lidstaten stellen aan de hand van gemeenschappelijke resultaatindicatoren streefcijfers vast voor hetgeen zij in de programmeringsperiode willen bereiken. |
| --- | --- |

3.40.

| 3.41. | In de afgelopen twee jaar hebben de EU-instellingen al aanzienlijke vooruitgang geboekt met de voorstellen voor het GLB, en het is heel belangrijk dat die niet worden ondermijnd door de voorstellen van de Green Deal. Het afstemmen van de strategische GLB-plannen op de Europese Green Deal zal ingewikkeld maar noodzakelijk zijn. |
| --- | --- |

3.41.

Marktrichting in de EU en een eerlijke prijs

| 3.42. | In de “van boer tot bord”- en de biodiversiteitsstrategie van de Green Deal wordt zeer duidelijk gesteld dat de gemiddelde landbouwer in de EU momenteel ongeveer de helft verdient van wat de gemiddelde werknemer in de economie als geheel verdient. |
| --- | --- |

3.42.

| 3.43. | Om een duurzaam inkomen te hebben, is het belangrijk dat Europese landbouwers een eerlijke marktprijs voor hun voedsel krijgen, die hoger is dan de productiekosten. De “van boer tot bord”-strategie moet de markt laten inzien dat hoge normen inzake de voedselproductie van Europese landbouwers van belang zijn en dat ervoor betaald moet worden. De “van boer tot bord”-strategie moet hiervoor zorgen door middel van initiatieven die erop gericht zijn oneerlijke handelspraktijken te bannen (25), verkoop onder de kostprijs te voorkomen en de marktprijs eerlijk over de hele toeleveringsketen te verdelen. |
| --- | --- |

3.43.

Begroting

| 3.44. | De voorstellen voor het meerjarig financieel kader (MFK), met inbegrip van een reële verlaging van de GLB-begroting met 9 %, zijn niet verenigbaar met de ambities van de “van boer tot bord”- en de biodiversiteitsstrategie van de Green Deal. |
| --- | --- |

3.44.

| 3.45. | De verwezenlijking van de doelstellingen van de strategieën sluit een vermindering van de GLB-middelen uit. Integendeel, de middelen moet worden verhoogd om rekening te houden met de extra eisen die aan de landbouwers worden gesteld, met de inflatie, en om de basisbetalingen aan landbouwers en de landbouwregelingen in het kader van het programma voor plattelandsontwikkeling te beschermen. |
| --- | --- |

3.45.

| 3.46. | Als landbouwers als gevolg van deze strategie productie- of inkomensverliezen lijden, moeten deze worden gecompenseerd. |
| --- | --- |

3.46.

| 3.47. | Het EESC herhaalt zijn standpunt dat de EU-begroting moet worden verhoogd om het GLB en de nieuwe beleidsdoelstellingen en -uitdagingen adequaat te financieren (26). |
| --- | --- |

3.47.

Wetenschappelijke aanpak

| 3.48. | Klimaatactie moet gebaseerd zijn op een nauwkeurige meting van activiteiten op het niveau van het landbouwbedrijf. Op dit moment wordt de methaanuitstoot niet volgens de meest actuele wetenschappelijke inzichten (27) in aanmerking genomen en worden landbouwers niet beloond voor de CO2 die in hun weilanden en hagen wordt vastgelegd. Deze kwesties moeten in de “van boer tot bord”- en de biodiversiteitsstrategie worden aangepakt om ervoor te zorgen dat alle uitstoot en opslag door de sector op eerlijke en nauwkeurige wijze in aanmerking wordt genomen. |
| --- | --- |

3.48.

Rechtvaardige transitie

| 3.49. | In het nieuwe groene beleid is een rechtvaardige transitie voor iedereen van het grootste belang. De kosten van de uitvoering van nieuw beleid moeten door iedereen worden gedragen, van landbouwers en verwerkers tot detailhandelaars en consumenten. We moeten het begrip “niemand uitsluiten” (28) invoeren en de meest kwetsbaren beschermen tegen de onbedoelde gevolgen van het nieuwe beleid. |
| --- | --- |

3.49.

Zorgen voor gelijkwaardige normen

| 3.50. | De SPS-overeenkomst van de WTO uit 1995 heeft betrekking op de toepassing van regels inzake voedselveiligheid en de gezondheid van planten en dieren. In artikel 5, lid 7, van deze overeenkomst wordt verwezen naar het voorzorgsbeginsel, dat nu ook in het Verdrag van Lissabon is vastgelegd. Elke poging om deze overeenkomst buiten het multilaterale niveau om te wijzigen zou ingrijpende gevolgen hebben voor de wereldhandelsorde en de toekomstige geloofwaardigheid van de SPS-overeenkomst zelf (29). |
| --- | --- |

3.50.

| 3.51. | De EU moet van derde landen die naar de EU exporteren eisen dat zij voldoen aan veel strengere sociale, milieu-, dierenwelzijn- en fytosanitaire normen, die vergelijkbaar zijn met de eisen die aan de Europese landbouwers worden gesteld. Laagwaardige importproducten mogen hoogwaardige Europese producten die volgens de strengere criteria van de “van boer tot bord”-strategie en de biodiversiteitsstrategie worden geproduceerd niet verdringen. Evenmin mag Europa zijn verantwoordelijkheid inzake de verwezenlijking van zijn klimaatdoelstellingen “uitbesteden” via koolstoflekkage. |
| --- | --- |

3.51.

| 3.52. | Evenmin mag de EU toegeven aan de verleiding om op landbouwgebied grote toegevingen te doen die nadelig zouden zijn voor de binnenlandse productie. De EU moet er ook voor zorgen dat partnerlanden niet langer verschillende landbouwnormen hanteren, met name in verband met de SPS-overeenkomst en de overeenkomst inzake technische handelsbelemmeringen (TBT). |
| --- | --- |

3.52.

Werk

| 3.53. | Uit onderzoek is gebleken dat vrijhandelsovereenkomsten een geschikt instrument zijn voor de verbetering van de arbeidssituatie in partnerlanden (30). De Internationale Arbeidsorganisatie (IAO) heeft in een in 2016 verrichte studie over arbeidsrechtelijke bepalingen in 76 van de meer dan 260 vrijhandelsovereenkomsten geconcludeerd dat de combinatie van technische samenwerking, controlemechanismen en deelname van het maatschappelijk middenveld in verschillende sectoren heeft bijgedragen tot een betere arbeidsrechtelijke situatie. |
| --- | --- |

3.53.

Effectbeoordeling

| 3.54. | Goede wetgeving is wetgeving die naar behoren bestudeerd is voordat deze wordt ingevoerd. Maatregelen die worden voorgesteld als onderdeel van de “van boer tot bord”- en de biodiversiteitsstrategie van de Green Deal moeten het voorwerp zijn van een uitvoerige regelgevingseffectbeoordeling, met inbegrip van benchmarking, voordat er politieke of regelgevende besluiten kunnen worden genomen. |
| --- | --- |

3.54.

Bosbouw en ontbossing

| 3.55. | Het vergroten van het bosbouwareaal in de EU is een positieve stap die een zeer gunstig effect op de klimaatverandering zal hebben. Dit moet gepaard gaan met aanzienlijke financiering om ervoor te zorgen dat landbouwers geen inkomensverlies lijden vanwege de lange investeringscycli. |
| --- | --- |

3.55.

| 3.56. | De EU moet een zeer bewust handelsbeleid voeren in overeenstemming met de Green Deal en de “van boer tot bord”-strategie om ervoor te zorgen dat invoer in de EU niet leidt tot meer ontbossing in derde landen die handelspartners van de EU zijn. Enkele voorbeelden van dit probleem zijn de invoer van rundvlees en soja uit Mercosur-landen (Brazilië), de invoer van rund- en schapenvlees uit Australië en palmolie uit Indonesië. |
| --- | --- |

3.56.

| 3.57. | Het EESC roept de Commissie op om de Europese consumenten beter voor te lichten over en bewust te maken van de ontbossingsproblematiek door de milieu-etikettering van producten te verbeteren, een Europese waarnemingspost voor ontbossing op te richten en een systeem voor vroegtijdige waarschuwing op te zetten. |
| --- | --- |

3.57.

| 3.58. | Het EESC verzoekt de Commissie om, samen met de plaatselijke bevolking, de herbebossing van ontboste gebieden evenals bebossing te ondersteunen, in het bijzonder in Latijns-Amerika, Sub-Saharaans Afrika en opkomende landen. De Commissie moet ook financiële steun en technische bijstand aan derde landen verlenen (met inbegrip van overheids- en niet-overheidsactoren), met name om “oude” bosecosystemen in stand te houden. |
| --- | --- |

3.58.

| 3.59. | Het EESC verzoekt de Commissie om de kwaliteit en geloofwaardigheid van labels die de afwezigheid van “ingevoerde ontbossing” certificeren te verbeteren, door de stroomlijning van instrumenten en de uitbreiding van bestaande certificeringen te bevorderen, landgebruik in kaart te brengen door middel van teledetectie, producenten te ondersteunen bij de uitvoering en door de controles in de hele toeleveringsketen op te voeren. |
| --- | --- |

3.59.

4.   Gevolgen van COVID-19

| 4.1. | De coronacrisis heeft blootgelegd hoezeer we afhankelijk zijn van geglobaliseerde productieketens en “just-in-time’-wereldhandel, waardoor we bij schokken niet over essentiële goederen zoals mondmaskers, essentiële geneesmiddelen enz. beschikken. Dergelijke crises zullen zich ook in de toekomst blijven voordoen. De verplaatsing van activiteiten in de industrie, de landbouw en de dienstensector moet het mogelijk maken om een grotere autonomie ten opzichte van de internationale markten te verwerven, controle over de productiemethoden te herwinnen en een ecologische en sociale transitie op gang te brengen met betrekking tot die activiteiten. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | De pandemie heeft ons herinnerd aan onze sterke band met de natuur en de noodzaak om de biodiversiteit te beschermen en ontbossing te voorkomen. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | De gevolgen van de huidige COVID-19-crisis voor de wereldeconomie zijn zo ernstig dat het Internationaal Monetair Fonds (IMF) heeft gewaarschuwd dat de wereld voor de ergste economische recessie sinds de Grote Depressie in de jaren 1930 staat. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Het IMF voorspelt dat het mondiale bbp in 2020 met 3 % zal krimpen, terwijl andere bronnen voorspellen dat de wereldeconomie met 2,3 tot 4,8 % zal krimpen, met een totale schade van 2 tot 4 biljoen USD. Voor de VS voorspelt het IMF in 2020 een krimp van 5,9 %, voor de eurozone een krimp van 7,5 % (31). Het bbp van de EU is in het tweede kwartaal van 2020 met 15 % gedaald ten opzichte van dezelfde periode een jaar eerder en de totale economie zal in 2020 naar verwachting met 7 % krimpen (32). |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Een van de ergste gevolgen van de Grote Depressie in de jaren 1930 was het gebrek aan voedselzekerheid en -soevereiniteit, wat in sommige Europese landen en in sommige staten in de VS tot voedseltekorten en hongersnood leidde, wat op zijn beurt resulteerde in maatschappelijke onrust en de ontwikkeling van extremistische politieke groeperingen. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Een belangrijke les die uit de COVID-19-crisis moet worden getrokken, is het belang van voedselzekerheid en -soevereiniteit voor de EU, waaruit eens te meer blijkt dat een goed gefinancierd GLB van cruciaal belang is voor de EU. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | De noodsituatie als gevolg van COVID-19 moet het belang van het GLB voor de EU benadrukken (33) en de oorspronkelijke beleidsdoelstellingen van het GLB uit hoofde van artikel 39 VWEU versterken, in het bijzonder:






  — | de landbouwbevolking een redelijke levensstandaard verzekeren, met name door de verhoging van het hoofdelijk inkomen van hen die in de landbouw werkzaam zijn; |
| --- | --- | --- |

4.7.

—

de landbouwbevolking een redelijke levensstandaard verzekeren, met name door de verhoging van het hoofdelijk inkomen van hen die in de landbouw werkzaam zijn;

| — | redelijke prijzen bij de levering aan verbruikers verzekeren. |
| --- | --- |

—

redelijke prijzen bij de levering aan verbruikers verzekeren.

| 4.8. | Er kan niet genoeg worden benadrukt hoe belangrijk een krachtige economische respons van de EU op de noodsituatie als gevolg van COVID-19 is. De reactie van de Commissie op het gebied van de landbouw was tot nu toe teleurstellend, met noodmaatregelen voor de landbouwmarkt ter waarde van slechts 78 miljoen EUR. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Om de Europese economie na de COVID 19-crisis nieuw leven in te blazen, heeft de EU het “Next Generation EU”-herstelplan gelanceerd, waaraan een extra bedrag van 750 miljard EUR is gekoppeld. Samen met de EU-begroting voor 2021-2027 komt de financiële vuurkracht daarmee uit op 1,85 biljoen EUR. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Er kan niet genoeg worden benadrukt hoe belangrijk een krachtige economische respons van de EU op de noodsituatie als gevolg van COVID-19 is. De respons van de Europese Commissie moet bijdragen tot het herstel en de versterking van de economie, de voedselzekerheid, duurzame toeleveringsketens, bevoorrading en — in het kader van de “één gezondheid”-benadering — de beschikbaarheid van medische hulpmiddelen, alsmede de landbouw- en de agrovoedingssector en de bescherming van het milieu. |
| --- | --- |

4.10.

Brussel, 18 september 2020.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Luca JAHIER

---

(1)  COM(2019) 640 final.

1

(2)  SDG’s.

2

(3)  COM(2019) 640 final— Figuur 1.

3

(4)  “Van boer tot bord”-strategie.

4

(5)  Biodiversiteitsstrategie.

5

(6)  Zie de EESC-adviezen “Van boer tot bord: een duurzame voedselstrategie” en over de EU-biodiversiteitstrategie voor 2030 (zie blz. 51 van dit Publicatieblad).

6

(7)  Opdrachtbrief.

7

(8)  https://ec.europa.eu/trade/policy/eu-position-in-world-trade/

8

(9)  Eurostat.

9

(10)  https://ec.europa.eu/info/news/2019-record-year-eu-agri-food-trade-2020-mar-27_en#moreinfo

10

(11)  EESC-advies over het belang van de handel in landbouwproducten voor de toekomstige ontwikkeling van de landbouw en de landbouweconomie in de EU tegen de achtergrond van de wereldwijde voedselzekerheid (PB C 13 van 15.1.2016, blz. 97).

11

(12)  EESC-advies over de rol van de landbouw in de multilaterale, bilaterale en regionale handelsbesprekingen in het licht van de WTO-ministerconferentie van Nairobi (PB C 173 van 31.5.2017, blz. 20).

12

(13)  https://www.eesc.europa.eu/nl/node/63550

13

(14)  Zie EU-wetgeving voor de biologische sector: https://ec.europa.eu/info/food-farming-fisheries/farming/organic-farming/legislation_en

14

(15)  EESC-advies over de hoofdstukken over handel en duurzame ontwikkeling in vrijhandelsovereenkomsten van de EU (PB C 227 van 28.6.2018, blz. 27).

15

(16)  EESC-advies over de sleutelrol van handel en investeringen bij het nastreven en verwezenlijken van de doelstellingen inzake duurzame ontwikkeling (PB C 129 van 11.4.2018, blz. 27).

16

(17)  Idem voetnoot 12.

17

(18)  https://ec.europa.eu/info/departments/joint-research-centre_nl

18

(19)  EESC-advies over de rol van het handels- en investeringsbeleid van de EU bij het verbeteren van haar economisch presteren (PB C 47 van 11.2.2020, blz. 38), met name hoofdstuk 5, dat betrekking heeft op handel en duurzame ontwikkeling, in het bijzonder in het licht van de SDG’s en de Overeenkomst van Parijs.

19

(20)  EESC-advies over de duurzame economie die we nodig hebben (PB C 106 van 31.3.2020, blz. 1).

20

(21)  EESC-advies over de bijdrage van het maatschappelijk middenveld aan de ontwikkeling van een alomvattend voedselbeleid in de EU (PB C 129 van 11.04.2018, blz. 18).

21

(22)  https://onehealthejp.eu/about/

22

(23)  https://ec.europa.eu/commission/sites/beta-political/files/budget-may2018-modernising-cap_nl.pdf

23

(24)  https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/nl/IP_18_3985

24

(25)  EESC-advies over de verbetering van de voedselvoorzieningsketen (PB C 440 van 6.12.2018, blz. 165).

25

(26)  https://www.eesc.europa.eu/nl/our-work/opinions-information-reports/opinions/cap-legislative-proposals

26

(27)  Allen, M.R., Shine, K.P., Fuglestvedt, J.S., Millar, R.J., Cain, M., Frame, D.J. and Macey, A.H., (2018) A solution to the misrepresentations of CO2-equivalent emissions of short-lived climate pollutants under ambitious mitigation. npj Climate and Atmospheric Science, 1(1), blz. 16.

27

A solution to the misrepresentations of CO2

(28)  EESC-advies over “Niemand uitsluiten” (PB C 47 van 11.2.2020, blz. 30).

28

(29)  Idem voetnoot 12.

29

(30)  Innovation in the social pillars of sustainable development, dr. Evita Schmieg (Duits Instituut voor internationale en veiligheidsvraagstukken — SWP).

30

Innovation in the social pillars of sustainable development

(31)  https://blogs.imf.org/2020/04/14/the-great-lockdown-worst-economic-downturn-since-the-great-depression/

31

(32)  https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX:52020DC0456

32

(33)  Advies van het EESC over GLB — wetgevingsvoorstellen, PB C 62 van 15.02.2019, blz. 214.

33

GLB — wetgevingsvoorstellen

---

| 11.12.2020 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 429/77 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 429/77

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over Energie: vrouwen als gelijkwaardige spelers in de 21e eeuw

(initiatiefadvies)

(2020/C 429/11)

| Rapporteur: | Laure BATUT |
| --- | --- |
| Corapporteur: | Evangelia KEKELEKI |

Rapporteur:

Laure BATUT

Corapporteur:

Evangelia KEKELEKI

| Besluit van de voltallige vergadering | 20.2.2020 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 32, lid 2, van het reglement van orde |
| | Initiatiefadvies |
| Bevoegde afdeling | Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij |
| Goedkeuring door de afdeling | 23.7.2020 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 18.9.2020 |
| Zitting nr. | 554 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 208/4/2 |

Besluit van de voltallige vergadering

20.2.2020

Rechtsgrondslag

Artikel 32, lid 2, van het reglement van orde

Initiatiefadvies

Bevoegde afdeling

Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij

Goedkeuring door de afdeling

23.7.2020

Goedkeuring door de voltallige vergadering

18.9.2020

Zitting nr.

554

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

208/4/2

1.   Conclusies en aanbevelingen

Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) adviseert de Commissie alle besluitvormingsinstanties ertoe aan te sporen om:

| 1.1. | de voorwaarden te scheppen voor toegang tot energie voor iedereen, energiearmoede te verminderen en kwalitatieve en genderspecifieke gegevens te verzamelen met passende indicatoren; |
| --- | --- |

1.1.

de voorwaarden te scheppen voor toegang tot energie voor iedereen, energiearmoede te verminderen en kwalitatieve en genderspecifieke gegevens te verzamelen met passende indicatoren;

| 1.2. | bestaande wetgeving op gelijkheidsgebied te versterken en te handhaven, zowel op Europees als nationaal niveau; |
| --- | --- |

1.2.

bestaande wetgeving op gelijkheidsgebied te versterken en te handhaven, zowel op Europees als nationaal niveau;

| 1.3. | voor een doelgericht beleid inzake gendergelijkheid in de energiesector te zorgen, want women’s talents matter; |
| --- | --- |

1.3.

voor een doelgericht beleid inzake gendergelijkheid in de energiesector te zorgen, want women’s talents matter;

| 1.4. | gelijke voorwaarden te scheppen voor opleidingen in energieberoepen in de lidstaten en op Europees niveau; een “Europacollege voor STEM” op te richten; |
| --- | --- |

1.4.

gelijke voorwaarden te scheppen voor opleidingen in energieberoepen in de lidstaten en op Europees niveau; een “Europacollege voor STEM” op te richten;

| 1.4.1. | de lidstaten te verzoeken “little polytechnics schools” voor kleine kinderen op te zetten om ze vertrouwd te maken met STEM; |
| --- | --- |

1.4.1.

de lidstaten te verzoeken “little polytechnics schools” voor kleine kinderen op te zetten om ze vertrouwd te maken met STEM;

| 1.5. | een gelijk speelveld te creëren op de arbeidsmarkt in de energiesector: |
| --- | --- |

1.5.

een gelijk speelveld te creëren op de arbeidsmarkt in de energiesector:

| 1.5.1. | genderspecifieke gegevens te presenteren over alle onderdelen van de sector, met inbegrip van de tak hernieuwbare energiebronnen, alsook over energiearmoede. Na te denken over de mogelijkheden voor vrouwen, en tegelijkertijd te vermijden dat de energietransitie en de digitale transitie negatief uitpakken voor de carrière en het loon van vrouwen; |
| --- | --- |

1.5.1.

genderspecifieke gegevens te presenteren over alle onderdelen van de sector, met inbegrip van de tak hernieuwbare energiebronnen, alsook over energiearmoede. Na te denken over de mogelijkheden voor vrouwen, en tegelijkertijd te vermijden dat de energietransitie en de digitale transitie negatief uitpakken voor de carrière en het loon van vrouwen;

| 1.5.2. | bindende maatregelen in te voeren met betrekking tot de transparantie van lonen en bezoldigingen, als voorwaarde voor een werkelijk gelijke beloning over de hele linie; |
| --- | --- |

1.5.2.

bindende maatregelen in te voeren met betrekking tot de transparantie van lonen en bezoldigingen, als voorwaarde voor een werkelijk gelijke beloning over de hele linie;

| 1.5.3. | pariteit voor te schrijven in de raden van bestuur van bedrijven; |
| --- | --- |

1.5.3.

pariteit voor te schrijven in de raden van bestuur van bedrijven;

| 1.6. | de sociale dialoog en collectieve overeenkomsten over gelijkheid in energiebedrijven in heel Europa verder te ontwikkelen; |
| --- | --- |

1.6.

de sociale dialoog en collectieve overeenkomsten over gelijkheid in energiebedrijven in heel Europa verder te ontwikkelen;

| 1.7. | een mentaliteitsverandering bij vrouwen zelf teweeg te brengen aan de hand van rolmodellen, en een Europees netwerk van “Europateams” te creëren; |
| --- | --- |

1.7.

een mentaliteitsverandering bij vrouwen zelf teweeg te brengen aan de hand van rolmodellen, en een Europees netwerk van “Europateams” te creëren;

| 1.8. | een mentaliteitsverandering bij mannen teweeg te brengen en opleidingen voor leidinggevenden te veranderen. |
| --- | --- |

1.8.

een mentaliteitsverandering bij mannen teweeg te brengen en opleidingen voor leidinggevenden te veranderen.

2.   Inleiding: de energiesector en vrouwen

| 2.1. | Gelijkheid is een kernwaarde van de EU, een grondrecht, een beginsel van de Europese pijler van sociale rechten en maakt deel uit van de duurzame-ontwikkelingsdoelstellingen van de Verenigde Naties. Artikel 8 VWEU vormt als horizontale bepaling de grondslag voor het mainstreamen van gelijkheid op alle beleidsterreinen. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | In dit jaar 2020, een kwart eeuw na de Verklaring van Peking (1), probeert de Unie de ongelijkheden weg te werken en gendergelijkheid te bevorderen aan de hand van een nieuwe strategie. Er zijn in het recente verleden heel wat documenten over dit thema opgesteld. Het is niet de bedoeling van het EESC om deze nog eens dunnetjes over te doen, maar het spreekt wel zijn steun uit voor de conclusies ervan, bijvoorbeeld die van de studie die door het Europees Parlement is opgesteld op verzoek van zijn commissie FEMM over de rol van vrouwen in de energietransitie (2), de conclusies van de onlangs uitgebrachte mededeling van de Commissie over haar gendergelijkheidsstrategie voor de periode 2020-2025 (3) (COM(2020) 152 final) en die van de studies die door het Europees Instituut voor gendergelijkheid (EIGE) zijn verricht) (4). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | De Commissie is de volgende mening toegedaan: “In het bedrijfsleven, de politiek en de samenleving als geheel kunnen we alleen ons volledige potentieel bereiken als we al onze talenten en diversiteit gebruiken. Gendergelijkheid zorgt voor meer banen en een hogere productiviteit — een potentieel dat moet worden gerealiseerd, nu we de groene en de digitale transitie omarmen en het hoofd moeten bieden aan onze demografische uitdagingen.”.
  Alle uitdagingen waarmee de energiesector wordt geconfronteerd, komen in deze paragraaf aan de orde: potentieel en productiviteit, inzetbaarheid en dus kwalificaties en evenwicht tussen privé- en beroepsleven, gendergelijkheid, demografie, en de impact van de groene en de digitale transitie. |
| --- | --- |

2.3.

Alle uitdagingen waarmee de energiesector wordt geconfronteerd, komen in deze paragraaf aan de orde: potentieel en productiviteit, inzetbaarheid en dus kwalificaties en evenwicht tussen privé- en beroepsleven, gendergelijkheid, demografie, en de impact van de groene en de digitale transitie.

| 2.4. | De arbeidsparticipatie van vrouwen in de EU is nog nooit zo hoog geweest (gegevens van vóór de coronaviruscrisis), maar veel vrouwen hebben nog steeds te maken met belemmeringen bij het vinden en behouden van een baan. De vraag “waar zijn de vrouwen?” valt in alle activiteitensectoren zeer geregeld te horen, maar dat is al een verbetering ten opzichte van vroeger, toen de sarcastische vraag luidde “hoezo, vrouwen?” Dit betekent niet dat de kloof tussen mannen en vrouwen in de arbeidswereld is gedicht. In de energiesector wordt er, net als in veel “technische” bedrijfstakken, maar traag vooruitgang geboekt bij het realiseren van pariteit: in Europa is gemiddeld slechts 22 % van de werknemers in deze sector vrouw. Dit is bijvoorbeeld het geval in Kroatië (5). Gegevens over hernieuwbare energiebronnen zouden ook per gender moeten worden verzameld. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Energie is een zeer belangrijk economisch segment dat grondstoffen, eindproducten en diensten betreft, dat winning, productie, afzet, transport en distributie, diplomatie, fysieke en geopolitieke veiligheid omvat en waarbij kolen, hout, olie, gas, kernenergie, wind, zon, water, enz. worden gebruikt om burgers, consumenten en bedrijven toegang tot elektriciteit, verwarming en onafhankelijk vervoer te garanderen. Dit segment heeft als bijzonderheid dat het een essentiële hefboom is voor andere sectoren van de economie. Al het beschikbare talent moet hiervoor worden ingezet. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Al bij al is de energiesector qua gender zeer stereotiep. Hij wordt gedomineerd door mannen, waardoor er beroepsmatig een grote onevenwichtigheid is tussen mannen en vrouwen, in zowel overheids- als particuliere energiebedrijven. Echte bereidheid om werk te maken van gendergelijkheid in deze sector valt nergens te bespeuren (6). |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Het aantal vrouwen in leidinggevende posities in de energiesector is zeer klein. Al in 2012 bleek uit een EIGE-studie dat er in 64 % van de 295 bedrijven in deze sector in Duitsland, Spanje en Zweden geen enkele vrouw in het bestuur zat. De situatie was beter in de oliesector en in de sector hernieuwbare energiebronnen, en is iets beter in de noordelijke landen, maar in alle lidstaten zijn vrouwelijke leiders afwezig op terreinen die met energiegerelateerde technologie te maken hebben. In 2019 is de genderongelijkheid in deze sector nog steeds zorgwekkend (51,9 punten op de gendergelijkheidsindex (7)), hoewel het EIGE aangeeft dat bijna alle lidstaten de afgelopen jaren vooruitgang hebben geboekt. |
| --- | --- |

2.7.

3.   Algemene opmerkingen: terugdringing van de ongelijkheid

| 3.1. | Om spijkers met koppen te slaan moet er op verschillende gebieden tegelijk actie worden ondernomen en moeten de ontstane kloven, die op elkaar inwerken, worden verkleind. |
| --- | --- |

3.1.

3.2.   De kloof op het gebied van de toegang tot energie

| 3.2.1. | De omschakeling van het energiesysteem is niet louter een technische aangelegenheid, maar ook een ingrijpende sociale kwestie. In dit verband moet bijzondere aandacht worden besteed aan de toegang tot energie voor iedereen. In de Europese Unie zijn er nog steeds huishoudens waarvoor energie moeilijk toegankelijk is (8), hetzij vanwege hun positie ten opzichte van de netwerken, hetzij vanwege hun armoede. Dit probleem treft allereerst de vrouwen die in de thuissituatie voor energie moeten zorgen en die voor zichzelf en hun kinderen voor de lastige keuze staan tussen voedsel of verwarming (heat or eat). Het energiebeleid is ongevoelig voor de problemen van de verdeling van de verantwoordelijkheden binnen de huishoudens, en daarom moet energiearmoede vanuit een genderperspectief worden bekeken (9). Als ze geen toegang hebben tot energie blijft ook digitale technologie voor hen ontoegankelijk, waardoor hun leven een stuk moeilijker wordt en ze worden geïsoleerd van de sociale omgeving, werk, onderwijs en cultuur. Bij het gebrek aan toegang tot energie komt dus ook de digitale kloof, die soms wordt verergerd door de leeftijd. Alle aspecten moeten worden erkend en het meest benadeelde geslacht moet op specifieke aandacht kunnen rekenen. |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.2.2. | Met het verzamelen van kwalitatieve gegevens over het energieverbruik van huishoudens zou een scherper beeld kunnen worden gekregen van hun reële armoedesituatie. Om hier iets aan te doen is een totaalaanpak vereist. Bij het werken aan oplossingen voor het energiearmoedevraagstuk gaat het om de invoering van een sociale energieverkoopprijs en moet tevens aandacht worden besteed aan stedelijk beleid, huisvesting, toegang tot werk, het niveau van de lonen, en praktijken van bedrijven die energie verkopen aan de eindgebruiker. Volgens studies van de OESO zijn vrouwelijke consumenten geïnteresseerd in duurzame ontwikkeling. Omdat ze huishoudelijke en opvoedtaken verrichten en op het belang van een rationeel energiegebruik en van recycling kunnen wijzen, zijn zij belangrijke spelers in het beïnvloeden van gedragspatronen (10). |
| --- | --- |

3.2.2.

3.3.   De politieke kloof

| 3.3.1. | Het Europese energiebeleid stoelt op vijf onderling nauw verweven dimensies:






  — | voorzieningszekerheid; |
| --- | --- | --- |

3.3.1.

—

voorzieningszekerheid;

| — | volledige marktintegratie; |
| --- | --- |

—

volledige marktintegratie;

| — | energie-efficiëntie ter beperking van de vraag; |
| --- | --- |

—

energie-efficiëntie ter beperking van de vraag;

| — | een koolstofarme economie; |
| --- | --- |

—

een koolstofarme economie;

| — | onderzoek en innovatie ter bevordering van het concurrentievermogen. |
| --- | --- |

—

onderzoek en innovatie ter bevordering van het concurrentievermogen.

Voor het welslagen van dit beleid wil de Commissie:

| — | op verandering vooruitlopen door de transities in goede banen te leiden; |
| --- | --- |

—

op verandering vooruitlopen door de transities in goede banen te leiden;

| — | mobiliteit bevorderen; |
| --- | --- |

—

mobiliteit bevorderen;

| — | het scheppen van banen stimuleren; |
| --- | --- |

—

het scheppen van banen stimuleren;

| — | de kwaliteit van gegevens verbeteren; |
| --- | --- |

—

de kwaliteit van gegevens verbeteren;

| — | het kwalificatieniveau verhogen. |
| --- | --- |

—

het kwalificatieniveau verhogen.

| 3.3.2. | De positie van vrouwen als zodanig wordt nooit specifiek belicht, terwijl zij in de energiesector toch in een ondergeschoven positie verkeren. In geval van een crisis, van welke aard dan ook, dreigen zij altijd als eersten te worden ontslagen. De politieke kloof kan niet worden gedicht als er voor vrouwen geen specifieke maatregelen worden getroffen, die op elk actieterrein vereist zijn, vooral ook gezien de duurzame-ontwikkelingsdoelstellingen van de VN (11). |
| --- | --- |

3.3.2.

| 3.3.3. | Het EESC wijst erop dat het in de energiesector ontwikkelde beleid van meet af aan te lijden heeft gehad van een gebrek aan gendermainstreaming. Het EESC hoopt dat de methode “Define, Plan, Act, Check” die door het EIGE in zijn publicatie Gender and Energy (12) is uitgewerkt, op grote schaal onder de aandacht zal worden gebracht in de vorm van een stimulans voor de regeringen van de lidstaten, opleidingsinstellingen voor management in de energiesector, en energiebedrijven. |
| --- | --- |

3.3.3.

| 3.3.4. | Net als het EIGE is het EESC van mening dat de genderdimensie in alle fasen van de energiebeleidscyclus kan worden geïntegreerd. Nadat de situatie is geanalyseerd, de belanghebbenden zijn geraadpleegd en de begrotingsaspecten zijn bestudeerd, zou de uitvoeringsfase moeten beginnen met het opvoeren van de bewustwording, capaciteitsopbouw en derhalve het verhogen van kwalificaties. Een gender toolkit, een opleidingsmodule over energie (gefinancierd uit het 7e kaderprogramma) heeft laten zien dat gender in de energiesector belangrijk is en hoe onderzoek op dit gebied kan worden beïnvloed door deze kwestie (13). Nadat de beleidsmaatregelen en programma's zijn geïmplementeerd, moeten zij ten slotte geëvalueerd worden. Het Comité juicht het toe dat de bereidheid bestaat om deze richting in te slaan, die de Commissie in haar meest recente mededeling over gendergelijkheeid aangeeft. |
| --- | --- |

3.3.4.

3.4.   De kloof op de arbeidsmarkt

3.4.1.   Werkgelegenheid

| 3.4.1.1. | Het Franse bedrijf EDF is er trots op dat vrouwen 25 % van het personeel uitmaken en 27 % van zijn bestuursorganen. Terwijl dat volgens de Franse wet 40 % zou moeten zijn. Wel is EDF een digitale ideeëncampagne gestart om het thema “vrouwen in de bedrijfstak” te bespreken, te verkennen, te verdedigen, te promoten en te ontwikkelen (14). In de huidige situatie nemen vrouwen vaak zelf het initiatief om van zich te laten horen. Zo hebben in 2018 in Spanje 57 verenigingen in de energiesector het gezamenlijke manifest “En Energía NO sin Mujeres” (15) gepubliceerd om te benadrukken dat het tijd is voor vrouwelijke deskundigen in de publieke sfeer om de energietransitie duurzamer en eerlijker te maken. Zoals de Europese Commissie onderstreept “is het een van de taken van de Unie bij elk optreden de gelijkheid van vrouwen en mannen te bevorderen”, en daarmee is het ook een taak van de lidstaten, terwijl hun gendergelijkheidsindex gemiddeld slechts 67,4 op 100 punten bedraagt. In Oostenrijk hebben energiedistributiebedrijven, vaak in samenwerking met middelbare scholen en universiteiten, ook programma's ontwikkeld om de belangstelling bij vrouwen aan te wakkeren (16). |
| --- | --- |

3.4.1.1.

| 3.4.1.2. | De marginale rol van vrouwen in de kernenergiesector wordt in zekere zin goedgepraat, omdat er in wetenschappelijke en technische beroepen nu eenmaal nog maar weinig vrouwen zijn. Het percentage vrouwen in het Franse Commissariat à l’énergie atomique et aux énergies alternatives (CEA) groeit langzaam: in 2018 hadden zij een aandeel van 33,8 % in het totale personeelsbestand (tegenover 30 % in 2008), 30,3 % in het kaderpersoneel (26,5 % van het wetenschappelijke kaderpersoneel) en 39,4 % in het overige personeel. |
| --- | --- |

3.4.1.2.

| 3.4.1.3. | Vrouwen zijn nog steeds ondervertegenwoordigd in de olie- en gasindustrie. Zij vertegenwoordigen hierin slechts 20 % van de werknemers, 17 % van het kaderpersoneel en 1 % van de CEO's (17). Ze beginnen langzamerhand te worden gezien als “onbenutte reserves”: genderdiversiteit zou op een dag een pluspunt voor de creativiteit in technische beroepen kunnen zijn en een oplossing voor de generatie- en demografische kloof kunnen bieden. Stereotypen, die hardnekkig zijn, moeten worden losgelaten om voor een evenwichtige werkgelegenheidssituatie te zorgen. Ook van vrouwen wordt ter zake een inspanning verwacht, want ze moeten wel eerst een technische opleiding volgen. |
| --- | --- |

3.4.1.3.

| 3.4.1.4. | Vrouwen in de energiesector hebben, net als andere werknemers, verschillende statussen. Zij krijgen ook minder betaald dan mannen en worden gemakkelijker ontslagen. In de EU worden zij nog steeds benadeeld omdat de samenleving nog zodanig is ingericht dat vrouwen in hun privétijd geacht worden om niet-beroepsmatig sociale en zorgtaken te verrichten (bijv. voor kinderen en ouderen). |
| --- | --- |

3.4.1.4.

3.4.2.   Vaardigheden

| 3.4.2.1. | De toegang van meisjes tot hoger onderwijs wordt in de EU nog steeds belemmerd door territoriale factoren en sociale druk. In landelijke gebieden in Zuid-Europa leeft onder bepaalde bevolkingsgroepen nog de opvatting dat meisjes thuis horen te blijven. Zolang ze digitale vaardigheden missen, blijven beroepen in de energiesector voor hen onhaalbaar, wat maatschappelijk gezien een verlies van potentieel betekent. |
| --- | --- |

3.4.2.1.

| 3.4.2.2. | Het begint allemaal met opleiding en kwalificaties. Volgens het EIGE is er nog altijd sprake van horizontale segregatie tussen mannelijke en vrouwelijke studenten. Jongens gaan vaker de wetenschap in, terwijl meisjes met een diploma in de wetenschap een paar jaar na hun afstuderen niet in technische beroepen blijken te werken. Hun start bij een bedrijf kan lastig zijn: “Tijdens mijn ingenieursstudie werd ik behandeld zoals iedereen, maar alles veranderde toen ik begon te werken. De centrale is niet gebouwd met het idee dat een vrouw daar ooit zou gaan werken. Er waren geen pakken voor bescherming tegen straling en geen kleedkamers voor vrouwen” (18), aldus een vrouw die haar situatie in een kerncentrale in het begin van haar carrière beschrijft. Deze ervaring is voor velen herkenbaar. Vrouwen in Kroatië waren in 2017 goed voor 60 % van de masterdiploma's en 55 % van de diploma’s op doctoraal niveau, maar stuitten nog steeds op een glazen plafond in beroepen in de energiesector, waar het percentage vrouwen in bestuursstructuren bleef steken op 13-16 % en 19 % in beursgenoteerde bedrijven. |
| --- | --- |

3.4.2.2.

| 3.4.2.3. | In Frankrijk, waar vrouwen minder dan 30 % van het aantal ingenieursstudenten uitmaken, is het moeilijk om in de zgn. IEG-sector (19) voor genderdiversiteit te zorgen. In 2017 maakten vrouwen slechts 14 % uit van de arbeidskrachten in de puur technische tak van deze sector, terwijl ze in de commerciële en dienstverlenende branches in de meerderheid waren! Waarin ligt de toegevoegde waarde van vrouwen? Gaat het erom dat ze sociaal en menselijk zijn, dossiers kunnen opbergen en koffie kunnen zetten? Of dat ze kunnen werken als technici, ingenieurs en onderzoekers? Om tot de energiesector toe te treden hebben vrouwen echte kansengelijkheid nodig en om er te blijven en carrière te maken moeten hun capaciteiten worden erkend. Wat Spanje betreft wordt opgemerkt dat sommige vrouwen niet geneigd zijn om de technische kant op te gaan, ondanks de maatregelen om de technische sector voor hen open te stellen (20). Er moet een einde worden gemaakt aan stereotypen als zou het leren van wiskunde en natuurkunde alleen iets zijn voor jongens. Hiertoe is het zaak om de structuur van studies aan te passen, de houding van leerkrachten te veranderen en te zorgen voor bewustwording onder ouders zodra hun kinderen naar de basisschool gaan, zodat vrouwen op een andere manier over zichzelf gaan denken. Er bestaan inspirerende voorbeelden, zoals het Poolse project “Little Polytechnics for Children” waarbij kinderen (meisjes en jongens) in de basisschoolleeftijd sessies kunnen volgen die hen vertrouwd maken met technische vakken, teneinde angst voor STEM te voorkomen. |
| --- | --- |

3.4.2.3.

3.5.   Loopbanen en lonen

| 3.5.1. | Het is voor vrouwen niet altijd gemakkelijk om in deze veeleisende beroepen een goed evenwicht te vinden tussen werk en gezinsleven. Door een gebrek aan rolmodellen zien vrouwen er soms zelf van af. Ze hebben solidariteit nodig van vrouwen die hen aanmoedigen en begeleiden, van uitzonderlijke vrouwen die hen de weg wijzen en hun vertrouwen geven. Het EESC vindt dat de opleiding van personeelsmanagers in bedrijven in deze sector hen moet leren om aandachtig en inventief om te gaan met het werk en de loopbaan van iedereen, zowel mannen als vrouwen, zodat carrières die nu als uitzonderlijk worden beschouwd, gemeengoed worden. In Kroatië hebben vrouwen in 2019 een netwerk opgericht dat is geïnspireerd door “CIGRE”, een wereldwijde samenwerkingsgemeenschap, om elkaar te steunen bij de ontwikkeling van hun carrière in de energiesector (21). Het Comité is van mening dat de invoering van quota's om pariteit in de raden van bestuur van bedrijven te bewerkstelligen een noodzakelijk signaal aan het worden is. |
| --- | --- |

3.5.1.

| 3.5.2. | Vrouwen worden binnen energiebedrijven in zowel de particuliere als de overheidssector nog steeds met te veel interne belemmeringen geconfronteerd om op basis van STEM-vakken (wetenschap, technologie, engineering en wiskunde) carrière te maken. De Commissie pleit ervoor dat alle mensen “vrij zijn om hun weg te kiezen in het leven”, op voet van gelijkheid. Ze moet zorgen voor extra middelen voor vrouwen in een sector waar fysieke kracht niet langer van primair belang is, maar waar deze factor nog wel wordt gebruikt om menselijke vermogens aan af te meten. Gelijkheid moet kunnen worden afgemeten aan de hand van kwalitatieve indicatoren inzake de gekregen carrièrekansen en aan de hand van de vraag of er bij gelijke kwalificaties en rang sprake is van gelijke bezoldiging. Het gaat hierbij om basissalarissen en salarisaanvullingen. Op dit punt staat het EESC volledig achter de doelstellingen van de Internationale Coalitie voor gelijke beloning (22). Het raadt aan om bindende maatregelen in te voeren met betrekking tot de transparantie van lonen en bezoldigingen, want transparantie is een voorwaarde om tot echte gelijke beloning te komen. |
| --- | --- |

3.5.2.

3.6.   Rol van de sociale dialoog op nationaal en Europees niveau

Volgens het EESC moeten de overeenkomsten die zijn gesloten tot uitdrukking komen in het bestuur van sectoren en ondernemingen.

3.6.1.   Collectieve overeenkomsten

De rol van de sociale dialoog is cruciaal voor de ontwikkeling van passende arbeidsomstandigheden en het waarborgen van werkzekerheid en werkgelegenheid voor vrouwen in de energiesector. De elektriciteits- en gasbedrijven in Frankrijk hebben voor vier jaar een brancheovereenkomst met de vakbonden ondertekend die betrekking heeft op alle terreinen waarop actie moet worden ondernomen om voor meer gelijkheid op beroepsgebied te zorgen (23). De CEA heeft een bedrijfsakkoord. Het zou goed zijn om dergelijke door de sociale partners overeengekomen maatregelen in alle lidstaten op te nemen in collectieve overeenkomsten, zodat ze volledig juridisch toepasbaar zijn.

3.6.2.   Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO), “soft-law”

Electricité de France heeft in 2018 een MVO-akkoord met zijn vakbonden ondertekend, bedoeld om het genderevenwicht op alle niveaus van het bedrijf te waarborgen en te bevorderen dat meer vrouwelijke managers op sleutelposities worden benoemd. Uitgangspunt van dit akkoord is om technische beroepen voor jonge vrouwen aantrekkelijker te maken en gelijke kansen voor vrouwen en mannen in de groep gedurende hun hele loopbaan te garanderen. Dit is een mooi streven, maar het is nog steeds “soft law”, d.w.z. niet-bindende wetgeving. Er moet voortdurende waakzaamheid worden betracht, vooral door vrouwen, om na te gaan of het akkoord in overeenstemming is met bindende wetgeving, die hoe dan ook noodzakelijk blijft.

4.   Vormt de energietransitie een kans of een risico voor vrouwen?

| 4.1. | De overgang naar een koolstofvrije economie leidt tot een verandering van productiemethoden in de richting van kleinere entiteiten, korte ketens en een nieuw evenwicht tussen fossiele of nucleaire energie en hernieuwbare energie. “Slimme gebouwen”, die energie kunnen opslaan, “slimme netwerken” enz. maken gebruik van de modernste technieken en informatietechnologieën en kunstmatige intelligentie. In de pre-COVID-19-periode van hoge olieprijzen was er in ondernemingen die door vrouwen worden geleid een tendens om te investeren in hernieuwbare energie en om de bedreigingen voor het milieu aan te pakken (24). Hun aandeel in deze sector nam toe, maar is op het gebied van engineering nog steeds laag (28 %, volgens het Internationaal Agentschap voor hernieuwbare energie, Irena). De destabilisering van de energiemarkten door het waardeverlies van koolstofenergie als gevolg van de crisis zal deze trend waarschijnlijk beïnvloeden. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | De energiewereld ziet bij deze nieuwe, minder “zware” activiteiten een grote behoefte aan diversiteit, innovatieve vaardigheden en profielen die de samenleving in haar geheel zo goed mogelijk weerspiegelen. De energietransitie wordt gevoed door de digitale transitie, en de samenleving moet zich deze transities goed realiseren, want ze gaan gepaard met kansen en vooral ook met kosten in termen van banen en herstructureringen (25). Er is in dit verband behoefte aan vrouwen, die hier nog maar met weinigen zijn. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | In de sector van de hernieuwbare energie zijn er nog geen algemene carrièreprofielen opgesteld. Het Comité wil waarschuwen voor twee gevaren die op de loer liggen:






  1) | de totstandbrenging van omgekeerde ongelijkheid, met meer vrouwen dan mannen in de sector hernieuwbare energie; |
| --- | --- | --- |

4.3.

1)

de totstandbrenging van omgekeerde ongelijkheid, met meer vrouwen dan mannen in de sector hernieuwbare energie;

| 2) | het gebruik van de energietransitie en de digitale transitie om lagelonenvallen te creëren in een sector met “te veel vrouwen”, en carrièrevallen waarbij vrouwen geen mogelijkheden meer zien om carrière te maken in de traditionele energiesectoren. |
| --- | --- |

2)

het gebruik van de energietransitie en de digitale transitie om lagelonenvallen te creëren in een sector met “te veel vrouwen”, en carrièrevallen waarbij vrouwen geen mogelijkheden meer zien om carrière te maken in de traditionele energiesectoren.

Het Comité pleit er opnieuw voor om sector- en bedrijfsakkoorden over gelijkheid op te nemen in het bindende overeenkomstenrecht.

5.   Specifieke opmerkingen

| 5.1. | Ontplooiing van de eigen mogelijkheden vormt een individuele en collectieve uitdaging in een vergrijzende Europese samenleving, die te maken heeft met zware concurrentie van de talenten van andere handelsmogendheden. Mannen en vrouwen moeten over een breed scala aan vaardigheden beschikken in een meer horizontale energiecontext waarin platforms en netwerken worden gebruikt. Dit verandert de managementmethoden. Er is echter nog steeds sprake van digitale ongeletterdheid, en er zijn inspanningen nodig om hieraan in de hele Unie een eind te maken. Het werk van vandaag wordt verricht binnen het kader van reeds vastgestelde rechten. Het moet snel resultaat opleveren. Women’s talents matter! |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Wat voor zelfontplooiing?“Met vrouwen wordt de pool van beschikbare vaardigheden breder” en “diversiteit is een sleutelelement van het concurrentievermogen” (26). Hebben kunstmatige intelligentie en het gebruik van Big Data een geslacht? Er is op dit gebied nog van alles open, niet alle toepassingen ervan zijn bekend, en het is onmisbaar voor het internationale concurrentievermogen van Europa voor zowel vrouwen als mannen. Vrouwen moeten worden opgeleid en ertoe worden aangezet om in deze sector te investeren; energiegerelateerde beroepen waarbij van deze technologie gebruik wordt gemaakt, zouden onder de aandacht van meisjes gebracht moeten worden op middelbare scholen en op sites. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Geef vrouwen de energie en de middelen om besluitvormers te worden. Ethiek wordt in bedrijven, groot en klein, steeds belangrijker. Ook in dit verband wordt de nadruk op vrouwen gelegd, omdat de zich ontwikkelende structuren, die gericht zijn op gedecentraliseerde energieproductiesystemen, de neiging hebben om gendergelijkheid in de besluitvorming te vergroten. Er wordt dan erkend dat vrouwen een andere motivatie hebben dan mannen en dat niet-technische vaardigheden van waarde kunnen zijn voor de bedrijfsactiviteiten. Deze erkenning kan volgens het EESC positief zijn, maar ook een valkuil vormen die instandhouding van de oude situatie bevordert. Vrouwen moeten waakzaam blijven. Gelijkheid is hoe dan ook een recht en moet tot uitdrukking komen in hun carrière en in hun beloning, wat voor crisissituaties of demografische problemen er ook bestaan. |
| --- | --- |

5.3.

5.4.   Oprichting van een “Europacollege voor STEM” naar het model van het Europacollege in Brugge, maar met evoluerende quota

Het EESC dringt er bij de Commissie op aan om zo snel mogelijk een postdoctorale hogeschool in Brussel op te richten, een “Europacollege voor STEM” (27), met een studierichting “energie” die bij de opening van de school een aandeel vrouwelijke studenten van 80 % zou moeten hebben, teneinde na enkele jaren pariteit te bereiken. Het stelt voor om niet te wachten tot er een ploeg is gevonden die zo vasthoudend is als het team Madriaga-Churchill-Spaak-De Gasperi, dat het Europacollege in Brugge heeft bedacht. Het EESC beveelt aan dat dit voorstel zo spoedig mogelijk aan de Raad wordt voorgelegd.

| 5.4.1. | Net als bij het Brugse Europacollege zouden de lidstaten zorgen voor de initiële selectie van de studenten en voor hun financiering door middel van beurzen, wat niet wegneemt dat de Raad een operationeel budget voor deze topschool zou kunnen goedkeuren. De opleidingen die er worden gegeven moeten vrijwel uitsluitend gericht zijn op kennis en kunde die kenmerkend zijn voor STEM-activiteiten, met toegepaste cursussen en curricula die multidisciplinair kunnen zijn, waaronder één die gewijd is aan energie.
  Dit vlaggenschipcollege zou een Europees beeld van “genderneutrale” uitmuntendheid in energieberoepen geven, voor alle nationale hogeronderwijsinstellingen een Europese meerwaarde kunnen inhouden, en zo een voorbeeldfunctie kunnen vervullen en als een belangrijke hefboom kunnen fungeren om energieberoepen te vervrouwelijken en alle talenten bijeen te brengen. |
| --- | --- |

5.4.1.

Dit vlaggenschipcollege zou een Europees beeld van “genderneutrale” uitmuntendheid in energieberoepen geven, voor alle nationale hogeronderwijsinstellingen een Europese meerwaarde kunnen inhouden, en zo een voorbeeldfunctie kunnen vervullen en als een belangrijke hefboom kunnen fungeren om energieberoepen te vervrouwelijken en alle talenten bijeen te brengen.

| 5.4.2. | Net als het Europacollege, dat een vestiging heeft in Brugge en een in Natolin (Polen), zou het ECS-college verschillende vestigingen in de Unie moeten hebben, die worden opgenomen in een netwerk met reeds bestaande structuren op Europees niveau. Het kan hierbij ook gaan om wetenschappelijke clusters, en bijvoorbeeld de ngo Euro-CASE (28) waarin nationale academies voor engineering, toegepaste wetenschappen en technologie van 21 Europese landen zijn samengebracht, of het EIT (Europees Instituut voor innovatie en technologie) InnoEnergy (29), dat deel uitmaakt van het Horizon 2020-programma en gericht is op het bevorderen van innovatie, ondernemerschap en onderwijs op het gebied van de energietransitie en duurzame energie, waarin academici, ondernemers en onderzoeksinstituten (30) uit de hele sector zijn samengebracht. |
| --- | --- |

5.4.2.

| 5.4.3. | Samen met het open-dataportaal van de EU (31), dat gratis en herbruikbare data verschaft, zou de EU dan beschikken over een krachtig en benijdbaar instrument voor genderintegratie en samenwerking met industrieën en onderzoekscentra. Alle uitmuntende scholen voegen waarde toe aan de regio’s waar ze gevestigd zijn. Europese toegevoegde waarde levert nog meer uitstraling op. |
| --- | --- |

5.4.3.

5.5.   Oprichting van “Energy Europe-teams”

Er zijn al verenigingen (32) die actief werken aan het veranderen van de mentaliteit van jonge vrouwen, zodat zij zich kunnen profileren in energieberoepen. Vrouwelijke leiders in de sector ontmoeten elkaar en organiseren acties met middelbareschoolmeisjes en studentes om hun vak en de diverse energiegerelateerde beroepen te presenteren. In Polen heeft het experiment “Girl at the Polytechnic” (33) zeer goede resultaten opgeleverd. Hiermee werd beoogd vrouwen aan te moedigen om te studeren aan technische scholen en om stereotypen te doorbreken door middel van verschillende acties, waaronder het houden van open dagen in deze instellingen. Het EESC acht het van essentieel belang om deze aanpak stelselmatig te hanteren via een rechtstreekse uitwisseling op Europees niveau door “Energy Europe-teams”. Toen de euro werd ingevoerd zijn er in alle lidstaten teams van vrijwilligers, onder de verantwoordelijkheid van de plaatselijke vertegenwoordigingen van de Commissie, op vrijwillige basis met de burgers gaan praten om hun uit te leggen welke veranderingen de komst van de ene munt met zich mee zou brengen.

| 5.5.1. | De Energy Europe-teams zouden op dezelfde manier met vrouwelijke studenten kunnen praten over de werking van onderzoek, technologie, aanbod, trans-Europese netwerken, prijsstelling, regelgevingssystemen en energiemarkten en de mogelijkheden die deze voor hen herbergen. |
| --- | --- |

5.5.1.

| 5.5.2. | Deze teams, bedoeld om middelbareschoolmeisjes en vrouwelijke studenten met technische en ingenieursberoepen te laten kennismaken en om hun belangstelling ter zake te wekken, zouden ook moeten bestaan uit vrouwelijke rolmodellen om te laten zien dat deze als “mannelijk” beschouwde beroepen ook toegankelijk zijn voor meisjes. |
| --- | --- |

5.5.2.

| 5.5.3. | Op beroepsniveau zouden deze teams goede praktijken kunnen delen en samenwerking en uitwisselingen met andere netwerken en verenigingen in de Unie kunnen bevorderen. Mannen zouden er ook bij worden betrokken, vooral om voor mentoring te zorgen. Maar vrouwen zouden als rolmodel meer impact hebben. Er zou een Europees vrouwennetwerk kunnen worden opgezet als onderdeel van een door de EU gefinancierd project dat voor een link met het Europese STEM-college zou kunnen zorgen. |
| --- | --- |

5.5.3.

| 5.6. | De Europese instellingen en organen zouden de reeds in gang gezette ontwikkeling kracht moeten bijzetten door de participatie van vrouwen op te voeren totdat er onder energieregulatoren pariteit wordt bereikt (34). |
| --- | --- |

5.6.

Brussel, 18 september 2020.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Luca JAHIER

---

(1)  https://beijing20.unwomen.org/en/about

1

(2)  Women, Gender Equality and the Energy Transition in the EU, studie die op verzoek van de EP-commissie FEMM is opgesteld (mei 2019), https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/STUD/2019/608867/IPOL_STU(2019)608867_EN.pdf

2

Women, Gender Equality and the Energy Transition in the EU

(3)  COM(2020) 152 final, 5.3.2020, Een Unie van gelijkheid: strategie voor gendergelijkheid 2020-2025.

3

Een Unie van gelijkheid: strategie voor gendergelijkheid

(4)  Europees Instituut voor gendergelijkheid (EIGE), Vilnius, Gender and energy.

4

Gender and energy

(5)  Kroatisch Bureau voor de Statistiek, energiesector met uitzondering van de olie-industrie. https://www.dzs.hr/Hrv_Eng/publication/2019/09-02-01_12_2019.htm

5

(6)  SDG’s 5,7 en 8 van de VN; Joy Clancy, Universiteit Twente, Give women a chance: engendering the energy supply chain.

6

Give women a chance: engendering the energy supply chain

(7)  EIGE, Gender Equality Index.

7

(8)  PB C 341 van 21.11.2013, blz. 21.

8

(9)  EESC-advies TEN/707, zie blz. 93 van dit Publicatieblad.

9

(10)  Zie het informatief rapport van het EESC “Evaluatie van de Europese energie-unie — de sociale en maatschappelijke dimensie van de energietransitie”, rapporteur: Christophe Quarez, juli 2020.

10

(11)  http://www.unido.org/fileadmin/user_media_upgrade/What_we_do/Topics/Women_and_Youth/Guide_on_Gender_Mainstreaming_ ECC.pdf

11

(12)  Zie blz. 10 (2016). Beschikbaar op het Gender Mainstreaming Platform > Policy Areas > Energy http://eurogender.eige.europa.eu

12

(13)  http://www.yellowwindow.be/genderinresearch/down-loads/YW2009_GenderToolKit_field4_Energy_001.pdf

13

(14)  https://www.edfpulseandyou.fr/autres-themes/industrie-feminin/

14

(15)  #EnEnergiaNoSinMujeres, manifest ondertekend door 57 organisaties in Spanje.

15

(16)  Zie Chancengleichheit zwischen Frauen und Männern in der Energiebranche, studie verricht door de Österreichische Gesellschaft für Umwelt und Technik (ÖGUT) voor het Oostenrijkse ministerie van Landbouw, Bosbouw, Milieu en Watermanagement, oktober 2016.

16

Chancengleichheit zwischen Frauen und Männern in der Energiebranche

(17)  Cijfers geciteerd tijdens het World Petroleum Congress in Istanbul (2017), uit een studie die verricht is door Boston Consulting Group (BCG).

17

(18)  https://www.iaea.org/newscenter/news/women-in-the-nuclear-field-share-their-stories-at-international-womens-day-event

18

(19)  IEG: Industries Électriques et Gazières (elektriciteits- en gasbedrijven).

19

(20)  Initiatief “Steel women”.

20

(21)  https://www.cigre.org/GB/community/women-in-engineering

21

(22)  https://www.ilo.org/global/topics/equality-and-discrimination/epic/lang--en/index.htm (PB C 110 van 22.3.2019, blz. 26; PB C 262 van 25.7.2018, blz. 101).

22

(23)  https://sgeieg.fr/actualites/accord-relatif-a-egalite-professionnelle-entre-les-femmes-et-les-hommes-2019-2023

23

(24)  https://escholarship.org/

24

(25)  Deze opmerkingen, die midden in de coronaviruscrisis zijn geschreven, zijn na de crisis mogelijk niet meer relevant.

25

(26)  Cercle InterElles.

26

(27)  Wetenschap, technologie, engineering en wiskunde. Zie Energy, a networked Europe van Michel Derdevet, docent bij Sciences Po, Parijs.

27

Energy, a networked Europe

(28)  Euro-CASE, European Council of Applied Sciences, Technologies and Engineering www.euro-case.org; https://www.euro-case.org/about-us/mission-and-governance/

28

(29)  EIT-InnoEnergy, innoenergy.com.

29

(30)  Zie Energy, a networked Europe van Michel Derdevet, docent bij Sciences Po, Parijs, en secretaris-generaal (2013-2019) en lid van de raad van bestuur van Enedis.

30

Energy, a networked Europe

(31)  data.europa.eu: opendataportaal van de Europese Unie.

31

(32)  Het netwerk Énergies de femmes bij EDF; women4energy.eu (innoenergy/EIT, led by Steinbeis 2i GmbH); ellesbougent.com; http://www.interelles.com/colloques-interelles/actes-complets-du-colloque-2019: conferentie L’IA a-t-elle un sexe? [Heeft AI een geslacht?].

32

Énergies de femmes

L’IA a-t-elle un sexe? [Heeft AI een geslacht?].

(33)  Het programma begon in 2007; het percentage meisjes op technische scholen is gestegen van 30,6 % naar 36 %. http://www.dziewczynynapolitechniki.pl/pdfy/raport-kobiety-na-politechnikach2019.pdf

33

(34)  EESC-advies Strategie voor gendergelijkheid (SOC/633), rapporteur: Giulia Barbucci, corapporteur: Indrė Vareikytė, juli 2020 (PB C 364 van 28.10.2020, blz. 77).

34

Strategie voor gendergelijkheid

---

| 11.12.2020 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 429/85 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 429/85

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité “Tussen een trans-Europees supernetwerk en lokale energie-eilanden — de juiste mix van decentrale oplossingen en centrale structuren voor een economisch, sociaal en ecologisch duurzame energietransitie”

(initiatiefadvies)

(2020/C 429/12)

| Rapporteur: | Lutz RIBBE |
| --- | --- |
| Corapporteur: | Thomas KATTNIG |

Rapporteur:

Lutz RIBBE

Corapporteur:

Thomas KATTNIG

| Besluit van de voltallige vergadering | 20.2.2020 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 32, lid 2, van het reglement van orde |
| | Initiatiefadvies |
| Bevoegde afdeling | Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij |
| Goedkeuring door de afdeling | 3.9.2020 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 18.9.2020 |
| Zitting nr. | 254 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 216/2/2 |

Besluit van de voltallige vergadering

20.2.2020

Rechtsgrondslag

Artikel 32, lid 2, van het reglement van orde

Initiatiefadvies

Bevoegde afdeling

Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij

Goedkeuring door de afdeling

3.9.2020

Goedkeuring door de voltallige vergadering

18.9.2020

Zitting nr.

254

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

216/2/2

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | De vraag hoe centraal of decentraal de opzet van het toekomstige energiesysteem van de EU zal zijn, is politiek gezien nog geen uitgemaakte zaak. Noch de Commissie, noch de lidstaten hebben hierover duidelijke uitspraken gedaan. Wel is duidelijk dat met de ontwikkeling van hernieuwbare energiebronnen decentrale structuren binnen bereik zijn gekomen. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) heeft in veel adviezen gewezen op het belang om te erkennen dat de energietransitie niet alleen een technologische kwestie is, maar ook een hoogst sociale en politieke uitdaging vormt. Het EESC benadrukt dat de door de beleidsmakers gemaakte belofte betreffende de deelname van werknemers, vakbonden en consumenten aan deze energietransitie moet worden nagekomen. Maar ook op dit punt zorgen de Commissie en de lidstaten voor meer vragen dan antwoorden. Sterker nog: de initiatieven voor energiebeleid die op dit moment in gang worden gezet, zullen eerder een struikelblok vormen dan het pad effenen voor de brede participatie van burgers. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Het is voor het EESC zonneklaar dat het Europees energiesysteem van de toekomst zowel centrale als decentrale elementen zal omvatten. Dit mag echter niet leiden tot willekeur. Er is behoefte aan een duidelijke visie: gaat de voorkeur uit naar een decentrale of een centrale benadering? De Europese energietransitie heeft namelijk vooral behoefte aan investeringszekerheid — zowel voor de overheids- als de privésector. Dit kan alleen worden bereikt door het nemen van duidelijke principiële beslissingen. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Wat de systeemkosten betreft lopen een decentraal energiesysteem en een centraal energiesysteem niet ver uiteen. Wel is het zo dat de kosten betrekking hebben op verschillende systeemonderdelen: bij een centraal systeem gaat het veeleer om grote installaties en transmissienetwerken; bij een decentraal systeem om kleinere opwekkingsinstallaties en met name flexibiliteitsopties, die ook bij de consumenten zijn geïnstalleerd. Bovendien is een grotere rol weggelegd voor distributienetwerken en met name voor intelligente netwerken, die een voorwaarde vormen voor intelligente markten en dus ook voor gedrag van individuele actoren dat gunstig is voor het systeem. Deze technische ontwikkeling maakt de weg vrij voor meer autonomie en zelfregulerende, gedecentraliseerde netwerkeenheden. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Dit gaat gepaard met verschillen in de verdeling van de toegevoegde waarde, en een en ander heeft daarom ook verschillende gevolgen voor het economisch en sociaal beleid. Bij een centraal systeem wordt de toegevoegde waarde doorgaans geschapen door een klein aantal marktdeelnemers. Bij een decentraal systeem kunnen ook consumenten als actieve klanten, energiegemeenschappen van burgers, landbouwers, kleine en middelgrote ondernemingen en gemeentelijke bedrijven waarde toevoegen. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Daarom staat er bij de inrichting van het nieuwe energiesysteem veel meer op het spel dan de techniek en moet ook een uiterst politieke vraag worden beantwoord: in een “just and fair transition” gaat het erom wie welke rol kan (en moet) spelen en dus in feite om de vraag wie er in de toekomst geld kan en mag verdienen met energie en wie er dus economisch kan deelnemen aan de energietransitie. Het antwoord op deze vraag zal ook bepalen in hoeverre de energietransitie innovatie zal stimuleren. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Het pakket schone energie bevat belangrijke wenken voor de gewenste ontwikkelingen op dit gebied. In dit pakket wordt gesproken van een energie-unie die onder andere de invoer van energie moet verminderen en waarbij de burgers centraal staan, “inspraak in en controle over de transitie hebben, de vruchten van de nieuwe technologieën plukken in de vorm van een lagere energiefactuur”, en uitgroeien tot actieve producenten en marktdeelnemers. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Jammer genoeg hebben de Commissie en het merendeel van de lidstaten de afgelopen vijf jaar verzuimd werkelijk duidelijkheid te verschaffen over de toekomstige structuren en de taakverdeling. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Ook de Raad heeft tot nu toe weinig bijgedragen aan een voldoende duidelijk energiebeleid. In dit verband stelt het EESC helaas vast dat het Duitse voorzitterschap van de Raad eenzijdig inzet op technologieën (zoals windenergie op zee of waterstof uit hernieuwbare energiebronnen), waardoor de belangrijke structurele vragen die daarmee gepaard gaan volledig buiten beschouwing blijven. Het EESC wil daarom duidelijk stellen dat de gevolgen van deze technologische voorkeuren niet uit het oog mogen worden verloren, zoals de concentratie op een beperkt aantal marktdeelnemers, en enorme investeringen in transportcapaciteit, dus in natuurlijke monopolies. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Overigens veronderstelt de volledige deelname van nieuwe marktdeelnemers toegang tot alle elektriciteitsmarkten in kwestie, en met name ook tot de flexibiliteitsmarkten. Dat is in bijna geen enkele lidstaat het geval. De lidstaten worden dan ook dringend verzocht hun regelgevingskader zo aan te passen dat de uitgangspunten van het pakket schone energie volledig in de praktijk worden gebracht en een gelijk speelveld wordt gecreëerd. In dat geval krijgen ook regionale markten dankzij de digitalisering de beschikking over zeer efficiënte oplossingen en kunnen zij bijdragen aan een stabiele en veerkrachtige voorzieningszekerheid, mits deze markten op een intelligente manier aan elkaar zijn gekoppeld. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Wat de gevolgen voor het economisch en sociaal beleid betreft, herhaalt het EESC zijn standpunt dat decentrale energiesystemen belangrijke stimulansen kunnen geven voor de regionale ontwikkeling en nieuwe, hoogwaardige en gekwalificeerde arbeidsplaatsen kunnen scheppen in de regio’s (1). |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Het probleem van kwetsbare consumenten en energiearmoede wordt door het beleid dan wel gedeeltelijk aangepakt, er worden echter geen opties voor oplossingen aangedragen, noch wordt het probleem gekoppeld aan de vorm die het energiesysteem in de toekomst moet krijgen. Het EESC verzoekt de Commissie om criteria voor te stellen voor het definiëren van energiearmoede en gemeenschappelijke EU-brede indicatoren in te voeren voor een betere meting van dit fenomeen. De lidstaten moeten meer statistische instrumenten ontwikkelen om kwetsbare huishoudens goed in kaart te kunnen brengen. Tegelijkertijd dient erop te worden toegezien dat huishoudens met een laag inkomen de mogelijkheid hebben maatregelen ter verbetering van de energie-efficiëntie door te voeren om ook hun energieverbruik te verlagen. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | De fundamentele vraag rijst of de kritische infrastructuur “elektriciteitsnet” als natuurlijk monopolie en met het oog op de duurzame voorzieningszekerheid niet in overheidshanden thuishoort, aangezien het is opgezet en wordt uitgebreid dankzij massale overheidsfinanciering. Een volgend EESC-advies moet zich over deze vraag buigen. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | In het kader van het herstelplan (“recovery plan”) en het meerjarig financieel kader (MFK) 2021-2028 worden nu honderden miljarden euro’s geïnvesteerd in energie-infrastructuur en -technologieën. Er moet voor worden gezorgd dat deze investeringen ook daadwerkelijk hun weg vinden naar een energietransitie waarin de burger centraal staat en niet degenen die tot nu toe bij het fossiele energiesysteem betrokken waren. Het EESC roept de Commissie, de Raad en het Europees Parlement op zo spoedig mogelijk samen met het maatschappelijk middenveld en de lokale en regionale overheden in een brede, gestructureerde dialoog duidelijkheid te verschaffen over de vragen die in dit initiatiefadvies aan de orde worden gesteld. |
| --- | --- |

1.14.

2.   Aanleiding voor dit initiatiefadvies

| 2.1. | Europa is momenteel verwikkeld in de moeizame transformatie naar klimaatneutraliteit, die in 2050 moet zijn afgerond. Hiertoe moet het energiesysteem grondig op de schop worden genomen. Daarbij gaat het onder andere om fundamentele technische veranderingen, maar ook om structurele vragen in verband met productie, handel en afzet en om maatschappelijke veranderingsprocessen. De aard en omvang van deze veranderingen is nog geen uitgemaakte zaak. Hierbij zij opgemerkt dat de energietransitie niet alleen een technologische kwestie is, maar ook een hoogst sociale uitdaging vormt. De deelname van zowel werknemers en vakbonden als consumenten aan deze energietransitie moet worden gewaarborgd. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | De laatste jaren heeft de Commissie tal van politieke verklaringen afgegeven en nieuwe regels vastgesteld. Het EESC heeft deze steeds van commentaar voorzien en in de meeste gevallen toegejuicht en ondersteund. Tegelijkertijd was er kritiek op het vage en weinig concrete karakter van veel van deze verklaringen. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Het staat als een paal boven water dat we het aan de ontwikkeling van hernieuwbare energiebronnen te danken hebben dat we überhaupt een debat kunnen voeren over het vraagstuk in verband met centrale en decentrale structuren op energiegebied. Hernieuwbare energiebronnen (zonlicht, wind en biomassa) zijn decentraal van aard en overal beschikbaar, en vergen verhoudingsgewijs geringe investeringen, terwijl kern- en kolencentrales centrale structuren van grote omvang zijn. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Over de omgang met hernieuwbare energiebronnen bestaat vooralsnog geen duidelijkheid. Zo blijft met name onduidelijk of de Commissie voorstander is van integratie van hernieuwbare energiebronnen in het bestaande systeem of de markt wil omvormen. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Het EESC heeft erop gewezen dat dat het niet primair om een “integratie” van hernieuwbare energiebronnen in de bestaande stroomvoorziening draait en dat er bij een “fundamentele verandering” veel meer komt kijken dan het koppelen van de nationale systemen in een Europees netwerk en het fors verhogen van het aandeel van hernieuwbare energiebronnen. Een en ander houdt tevens in dat de huidige conventionele energiebronnen (waaronder aardgas) alleen nog een overbruggingsfunctie zullen vervullen. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Bij een heel nieuw energiesysteem hoort een veel groter scala aan marktdeelnemers. Distributienetwerken winnen aanmerkelijk aan belang en moeten in elk geval worden omgevormd tot “intelligente netwerken”: nauwkeurige informatie over de relevante netwerktoestand, met vermelding van tijd en eventueel plaats, moet op een betrouwbare en duidelijk te begrijpen manier worden medegedeeld aan de marktdeelnemers. Intelligente netwerken zijn in dit model een voorwaarde voor intelligente markten, die effectieve stimulansen leveren voor gedrag dat gunstig is voor het systeem. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | In haar pakket voor de energie-unie maakt de Commissie gewag van een nieuwe rol voor de tot nu toe “passieve” consument: “En het allerbelangrijkste: in onze visie van de energie-unie staat de burger centraal, heeft hij inspraak in en controle over de transitie, plukt hij de vruchten van de nieuwe technologieën in de vorm van een lagere energiefactuur, is hij een actieve marktdeelnemer en krijgen kwetsbare groepen bescherming.” (2). |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Zij laat echter na te vermelden wat dit precies inhoudt. Hierbij speelt mee dat er geen onderscheid wordt gemaakt tussen industriële en professionele afnemers enerzijds en huishoudens anderzijds en vervolgens evenmin tussen sociaal beter gesitueerde en daarmee ook technisch beter uitgeruste particuliere consumenten en minder goed uitgeruste huishoudens. Eén doel is duidelijk: in de toekomst zijn consumenten niet meer alleen (betalende) ontvangers van energie. Zij zullen niet alleen gemakkelijker kunnen wisselen van aanbieder en/of kunnen reageren op signalen van de markt. Zij zullen toegang hebben tot alle relevante elektriciteitsmarkten. Er zijn nieuwe begrippen gemunt als “actieve” klant, prosument, energiegemeenschappen van burgers en “hernieuwbare-energiegemeenschappen”, en aan deze nieuwe marktdeelnemers worden bepaalde rechten toegekend, zonder duidelijk te maken in welke hoedanigheid zij eigenlijk aan de markt moeten deelnemen, dat wil zeggen: hoe open en liberaal moet de markt werkelijk worden en hoe moet worden omgegaan met consumenten die niet over de financiële middelen of juridische mogelijkheden beschikken om aan deze markt deel te nemen (zie paragraaf 5.6). |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Daarnaast wordt het probleem van de kwetsbare consumenten en de energiearmoede weliswaar aangestipt, maar worden er geen handvatten gegeven om dit probleem op te lossen. Het EESC verzoekt de Commissie bovendien om criteria voor te stellen voor het definiëren van energiearmoede en gemeenschappelijke EU-brede indicatoren in te voeren, zodat een eerste stap kan worden gezet naar een betere meting van dit fenomeen. Om ervoor te zorgen dat deze definitie in verschillende nationale situaties kan worden gebruikt, moeten de lidstaten meer statistische instrumenten ontwikkelen om kwetsbare huishoudens goed in kaart te kunnen brengen. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Jammer genoeg heeft de Commissie de afgelopen vijf jaar niet of nauwelijks duidelijkheid verschaft over de toekomstige structuren en de taakverdeling. Bovenal echter hebben de lidstaten hun regelgevingskader slechts schoorvoetend of helemaal niet aangepast. In veel lidstaten hebben consumenten, net als kleine ondernemingen en energiegemeenschappen van burgers, nog altijd geen toegang tot de elektriciteitsmarkten. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Aangezien de Commissie met haar Green Deal het onderwerp “klimaatneutraliteit” echter boven aan de agenda heeft geplaatst en met het herstelplan (“recovery plan”) honderden miljarden euro’s wil steken in de wederopbouw van de economie en de economische structuur alsook in de totstandbrenging en instandhouding van werkgelegenheid van hoge kwaliteit in Europa, is het volgens het EESC dringend noodzakelijk op korte termijn (!) door middel van een brede maatschappelijke en politieke discussie een helder antwoord te verkrijgen over de vraag hoeveel “centrale structuren” er nodig zijn en hoeveel decentrale structuren er eventueel mogelijk en zinvol lijken. Dit initiatiefadvies wil daaraan een bijdrage leveren. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | De COVID-19-crisis heeft geleerd dat snel handelen geboden is om escalatie te voorkomen. Volgens ramingen van de Commissie vergt alleen al de verwezenlijking van de huidige klimaat- en energiedoelen tot 2030 extra investeringen tot 260 miljard EUR per jaar. Zonder een omvangrijke uitbreiding van de overheidsinvesteringen in de verder ontwikkeling van hernieuwbare energiebronnen, opslagsystemen, thermische renovatie, openbaar vervoer, onderzoek en ontwikkeling enz., en zonder sociaal rechtvaardige vormgeving is dit niet haalbaar. De COVID-19-crisis wijst in dit verband de weg. De opschorting van de Europese regels inzake schulden en tekorten moet ook gelden voor de bestrijding van de klimaatcrisis. De middelen moeten echter zo worden aangewend dat het doel om de burger centraal te stellen in de energietransitie wordt bereikt, en daarmee ook het geven van regionale economische impulsen. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | Om verkeerde en slechte investeringen te vermijden moeten bestaande vaagheden en tegenstrijdigheden met betrekking tot de essentiële structuren van het nieuwe energiesysteem, de opzet van de markt, de rollen op de markt en de marktregels uit de wereld worden geholpen en moeten met name de sociale gevolgen voor werknemers en consumenten onmiddellijk worden opgehelderd. Daarbij speelt een eerlijke verdeling van de investeringslasten een centrale rol. Iets dergelijks geldt ook voor de eerlijke verdeling van de mogelijke opbrengsten. |
| --- | --- |

2.13.

3.   Het belang van een duidelijke keuze voor of tegen decentraliteit voor de investeringszekerheid

| 3.1. | Het nieuwe energiesysteem zal zowel centrale als decentrale elementen omvatten, al was het maar omdat een eenduidige classificatie niet altijd mogelijk is. Zo is bijvoorbeeld niet duidelijk of een windmolenpark op land met een geïnstalleerd vermogen van meer dan 30 megawatt nog als “decentraal” kan worden aangemerkt. Desondanks is de vraag hoe het nieuwe energiesysteem moet worden opgezet, volgens decentrale of toch eerder centrale beginselen, van groot belang voor een efficiënte transformatie van het energiesysteem. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Afhankelijk van de in paragraaf 3.1 gestelde vraag moeten immers verschillende investeringsbeslissingen, zowel van overheidswege als door particuliere kapitaalverschaffers en investeerders, prioriteit krijgen en worden genomen. Om te voorkomen dat eenmaal gedane investeringen mislukken moet de politiek vroegtijdig en duidelijk aangeven of de energietransitie vooral op centrale dan wel decentrale leest dient te worden geschoeid. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | De hoofdgedachte achter het centrale energiesysteem is de volgende: er mogen bij het transport van elektriciteit geen knelpunten ontstaan en alle marktdeelnemers moeten zo kunnen handelen alsof de transportmogelijkheden binnen het systeem onbegrensd zijn. Daardoor worden transmissienetwerken van doorslaggevend belang voor het systeem. Naast het idee van een Europese “koperplaat”, d.w.z. een EU-breed stroomnet zonder fysieke beperkingen, bestaat zelfs het idee om het Europese netwerk aan te sluiten op de Zuid- of Oost-Aziatische netwerken. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | De fundamentele vraag rijst of de kritische infrastructuur “elektriciteitsnet” als natuurlijk monopolie en met het oog op de duurzame voorzieningszekerheid niet in overheidshanden thuishoort, aangezien het is opgezet en wordt uitgebreid dankzij massale overheidsfinanciering. Een volgend EESC-advies moet zich over deze vraag buigen. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Bij een centraal systeem mogen de plaats van opwekking en de locatie van de flexibiliteitsopties dan ook geen invloed hebben op de werking van de markt zelf. De plaats van productie en de plaats van verbruik moeten niet voortvloeien uit de transportinfrastructuur. Het is juist zo dat de transportinfrastructuur de structuur en de plaatsen waar de elektriciteit wordt opgewekt en verbruikt volgt. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Onder een decentraal energiesysteem wordt daarentegen een systeem verstaan waarbij de opwekking (en opslag) van de elektriciteit die wordt gebruikt voor kracht-, warmte- en mobiliteitstoepassingen zo dicht mogelijk bij de afnemers plaatsvindt. Hernieuwbare energiebronnen maken dit mogelijk. Het systeem is zo opgezet dat elektriciteit slechts over geringe afstand hoeft te worden getransporteerd, waardoor de transportverliezen beperkt blijven. Door de volatiliteit van de elektriciteitsopwekking met hernieuwbare energiebronnen worden de elektriciteitsnetwerken voor nieuwe uitdagingen geplaatst. Door de decentralisering krijgen de distributienetwerken een steeds belangrijkere rol bij het handhaven van de stabiliteit en de voorzieningszekerheid. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Bij een decentraal systeem worden knelpunten in de netwerkinfrastructuur niet van tevoren aangemerkt als problemen die met voorrang moeten worden opgelost. Bij een decentraal systeem wordt meer gebruikgemaakt van flexibiliteitsopties ter plaatse, die schommelingen bij de opwekking onmiddellijk helpen compenseren. Onderdeel van deze flexibiliteitsopties zijn zaken als opslagsystemen en verschuiving van de vraag naar een tijdstip buiten de piekmomenten alsook de opwekking van warmte met elektriciteit en e-mobiliteit. Sectorkoppeling speelt bij een decentraal systeem een aanzienlijk grotere rol dan bij een centraal systeem. Bovendien zullen ook de zogeheten flexibiliteitsmarkten een veel belangrijkere rol toebedeeld krijgen dan bij een centraal elektriciteitssysteem. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | In een decentraal energiesysteem is de onafhankelijkheid van de netwerkinfrastructuur groter, wat volgens onderzoek ook leidt tot een grotere weerbaarheid tegen aanvallen van buitenaf, zoals cybercriminaliteit — althans indien zelfvoorzienendheid wordt bereikt. Grotere investeringen in distributienetwerken dragen daarom bij aan de voorzieningsstabiliteit en een grotere weerbaarheid tegen cybercriminaliteit. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Het Europees energiebeleid moet derhalve een antwoord bieden op de volgende vragen:






  — | Moeten investeerders ervan uitgaan dat het nieuwe energiesysteem van beneden naar boven is opgezet? Dat wil zeggen: lokale elektriciteitsoverschotten en lokale tekorten worden hoofdzakelijk gecompenseerd met flexibiliteitsopties ter plaatse. Alleen wanneer dit uit economisch of technisch oogpunt niet mogelijk is, wordt elektriciteit ook over grotere afstand getransporteerd. |
| --- | --- | --- |

3.9.

—

Moeten investeerders ervan uitgaan dat het nieuwe energiesysteem van beneden naar boven is opgezet? Dat wil zeggen: lokale elektriciteitsoverschotten en lokale tekorten worden hoofdzakelijk gecompenseerd met flexibiliteitsopties ter plaatse. Alleen wanneer dit uit economisch of technisch oogpunt niet mogelijk is, wordt elektriciteit ook over grotere afstand getransporteerd.

| — | Of moeten investeerders uitgaan van een systeem dat van boven naar beneden is opgezet? Dit betekent dat de uitbreiding van de transmissienetwerken prioriteit heeft. Bij dit model moet zo goed als elk opgewekt kilowattuur kunnen worden getransporteerd. Als er al schommelingen moeten worden gecompenseerd, is de netwerkinfrastructuur bepalend voor de locatie van de flexibiliteitsopties. In wezen betekent dit dat het huidige beleid inzake netwerkuitbreiding wordt voortgezet, waarbij met fossiele brandstoffen gestookte centrales en kerncentrales worden vervangen door zo groot mogelijke alternatieve opwekkingsparken (voorbeelden: Desertec, offshorewindparken, zeer grote onshorewindparken). |
| --- | --- |

—

Of moeten investeerders uitgaan van een systeem dat van boven naar beneden is opgezet? Dit betekent dat de uitbreiding van de transmissienetwerken prioriteit heeft. Bij dit model moet zo goed als elk opgewekt kilowattuur kunnen worden getransporteerd. Als er al schommelingen moeten worden gecompenseerd, is de netwerkinfrastructuur bepalend voor de locatie van de flexibiliteitsopties. In wezen betekent dit dat het huidige beleid inzake netwerkuitbreiding wordt voortgezet, waarbij met fossiele brandstoffen gestookte centrales en kerncentrales worden vervangen door zo groot mogelijke alternatieve opwekkingsparken (voorbeelden: Desertec, offshorewindparken, zeer grote onshorewindparken).

De opheldering van deze vragen is dringend nodig, aangezien beide aanpakken enorm veel investeringen vergen, maar dan op verschillende gebieden: in een centraal systeem gaat het geld voornamelijk naar de transmissienetwerken, in een gedecentraliseerd systeem meer naar kleinere, verspreide flexibiliteitsopties.

| 3.10. | De in paragraaf 3.9 vermelde vragen hebben gevolgen voor de structuur en het ontwerp van de nieuwe energiemarkt. In Verordening (EU) 2019/943 van het Europees Parlement en de Raad (3) betreffende de interne markt voor elektriciteit wordt dit ook onderkend. Hierin wordt echter geen besluit ter zake genomen, maar wordt dit overgelaten aan de lidstaten.
  Het is de vraag of dit voldoende is voor een doelgerichte Europese energietransitie. In veel lidstaten sluit het juridisch kader tot dusver duidelijk niet aan bij de doelstellingen die ten grondslag liggen aan het pakket schone energie. |
| --- | --- |

3.10.

Het is de vraag of dit voldoende is voor een doelgerichte Europese energietransitie. In veel lidstaten sluit het juridisch kader tot dusver duidelijk niet aan bij de doelstellingen die ten grondslag liggen aan het pakket schone energie.

| 3.11. | De vragen die in paragraaf 3.9 worden gesteld hebben namelijk een uiterst politieke dimensie, waarbij het erom gaat wie in het toekomstige energiesysteem geld kan en mag verdienen en wie er dus economisch kan deelnemen aan de energietransitie. Zo zet het Duitse voorzitterschap eenzijdig in op technologieën (namelijk windenergie op zee en waterstof uit hernieuwbare energiebronnen). Hierbij wordt er geen rekening mee gehouden dat deze technologieën tot marktconcentratie met een handvol producenten leiden, reusachtige investeringen in transportcapaciteit vergen, dus in natuurlijke monopolies, en dat daardoor de energieafhankelijkheid van Europa onverminderd groot blijft of zelfs toeneemt. Er is daarentegen geen aandacht voor de vraag hoe de burger een centrale plaats kan krijgen in het energiebeleid. |
| --- | --- |

3.11.

4.   Centraliseren of decentraliseren — criteria voor de besluitvorming

| 4.1. | Het antwoord op de vragen in paragraaf 3.10 is van cruciaal belang voor de maatschappelijke besluitvorming. Helaas wordt de discussie hierover in de politieke arena niet open en eerlijk gevoerd, maar verdwijnt deze uit het zicht omdat er steeds wordt geschermd met vermeende “rationele” argumenten: |
| --- | --- |

4.1.

| 4.1.1. | de energietransitie veronderstelt dat de grote energiebedrijven hun bedrijfsmodel veranderen. Blijkbaar is het voor veel energiebedrijven echter eenvoudiger om hun oude (centrale) grote centrales te vervangen door hernieuwbare-energie-installaties, die ook centraal van opzet zijn en niet eens zoveel slechter presteren. Op die manier kunnen ook de bijbehorende distributiestructuren behouden blijven. Decentralisatie vraagt om tal van radicale veranderingen, reden waarom de grote energiebedrijven, in tegenstelling tot kleine en middelgrote ondernemingen en gemeentelijke elektriciteitsbedrijven, daar veel meer moeite mee hebben. |
| --- | --- |

4.1.1.

| 4.1.2. | Iets vergelijkbaars gaat op voor de transmissienetbeheerders: zij hebben er geen belang bij dat er minder elektriciteit kriskras door Europa wordt getransporteerd, want daar verdienen zij tenslotte hun brood mee. |
| --- | --- |

4.1.2.

Het kostenargument

| 4.2. | Terecht wordt de vraag hoe een optimale voorzieningszekerheid kan worden bereikt tegen de laagste kosten als essentieel criterium gezien. Het is aannemelijk dat de transportkosten bij een centraal systeem hoger liggen dan bij een decentraal systeem. Dat blijkt ook uit modelberekeningen. Bij een centraal systeem vallen de kosten voor opwekking, opslag, vraagverschuiving en redispatching echter lager uit dan bij een decentraal systeem. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Deze kostenverschillen zijn in een reeks onderzoeken met elkaar vergeleken. Duidelijke resultaten leveren deze echter niet op, aangezien de verschillen met betrekking tot de kostenvoordelen tussen een decentraal systeem en een centraal systeem niet zeer groot zijn en op de keper beschouwd sterk afhankelijk zijn van de veronderstellingen waarvan is uitgegaan. Hierbij zij erop gewezen dat het Gemeenschappelijk Centrum voor onderzoek van de EU al in 2016 heeft vastgesteld dat voor ongeveer 80 % van de Europeanen met zonnepanelen opgewekte stroom goedkoper is dan de elektriciteit die wordt afgenomen van het elektriciteitsnet. Sindsdien zijn de kosten van zonnepanelen alleen maar verder gedaald. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | De fundamentele vraag of er met voorrang moet worden geïnvesteerd in projecten voor een centraal energiesysteem dan wel in projecten voor een decentraal energiesysteem en welke leidende beginselen in de regelgeving moeten worden opgenomen, kan niet worden beantwoord door alleen de systeemkosten in acht te nemen. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Daarnaast rijst de vraag of er, afgezien van de eventuele kostenbesparingen, nog andere criteria zijn die kunnen helpen om de uit het oogpunt van investeerders onontbeerlijke fundamentele keuze te maken voor een overwegend decentrale benadering of voor een overwegend centrale benadering van het nieuwe energiesysteem. |
| --- | --- |

4.5.

Verschillen in de manier waarop toegevoegde waarde wordt geschapen...

| 4.6. | De manier waarop toegevoegde waarde ontstaat, verschilt wezenlijk: een centraal systeem werkt grotere installaties en natuurlijke monopolies duidelijk in de hand. Bij een decentraal systeem wordt de toegevoegde waarde geschapen door middel van kleinere installaties en met name flexibiliteitsopties die vaak worden ingezet in een decentraal systeem, bijvoorbeeld opslag in accu’s, warmtepompen, kleinschalige warmtekrachtcentrales en elektrische voertuigen met bidirectionele batterijtechnologie (“vehicle-to-grid”). Flexibiliteitsopties zullen dan ook vaak worden toegepast in privéwoningen. Daarnaast zijn elektriciteitsopwekkingsinstallaties dikwijls in handen van privépersonen, landbouwers, nieuwe kleine en middelgrote ondernemingen, energiecoöperaties, gemeentebedrijven, gemeentelijke elektriciteitsbedrijven enz. Daardoor wordt bij een decentraal energiesysteem de waarde door anderen toegevoegd dan bij een centraal systeem: actieve consumenten spelen hierbij een veel grotere rol. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Een decentraal energiesysteem is zonder een dergelijke maatschappijbrede deelname nauwelijks voorstelbaar. Daarom is een actievere rol van de consument als prosument kenmerkend voor een decentraal systeem, een rol waarvoor ook omwille van het draagvlak en met het oog op de versterking van de regionale economie veel te zeggen valt. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Aangezien de Commissie een energie-unie wil creëren waarin de burger centraal staat, met als doel het scheppen van werkgelegenheid op regionaal niveau, en de energietransitie in veel Europese regio’s zorgt voor economische impulsen, kan ze gewoon niet om een decentraal energiesysteem heen. Dit is ook van belang om de COVID-19-crisis het hoofd te bieden. |
| --- | --- |

4.8.

5.   Centraliseren of decentraliseren? Een vraag met gevolgen voor het economisch en sociaal beleid

| 5.1. | Wat de toegevoegde waarde betreft, leidt een decentraal systeem ertoe dat consumenten uitgroeien van betalers tot marktdeelnemers en waarde kunnen toevoegen in de energie-economie, en daarmee dus geld verdienen resp. besparen, en daarom moet de onder paragraaf 3.11 gestelde vraag over wie in de toekomst geld mag verdienen aan energie open en eerlijk worden behandeld.
  De definitie van het begrip “prosumptie” wordt in het pakket schone energie uitgebreid: voortaan kunnen niet alleen consumenten die over eigen grond en eigen onroerend goed beschikken prosument worden. Prosumptie wordt nu bijvoorbeeld ook een thema voor huurders of bewoners van appartementencomplexen en voor de elektriciteitsvoorziening van objecten en wijken alsook industrieterreinen of -parken. Juist in dit soort gevallen is een intelligente koppeling tussen de afzonderlijke opwekkings- en opslagcapaciteiten en afzonderlijke consumenten in een virtuele elektriciteitscentrale of via een intelligent micronet onontbeerlijk. Daarmee worden de eisen die aan lokale en regionale distributienetwerkbeheerders worden gesteld steeds strenger. |
| --- | --- |

5.1.

De definitie van het begrip “prosumptie” wordt in het pakket schone energie uitgebreid: voortaan kunnen niet alleen consumenten die over eigen grond en eigen onroerend goed beschikken prosument worden. Prosumptie wordt nu bijvoorbeeld ook een thema voor huurders of bewoners van appartementencomplexen en voor de elektriciteitsvoorziening van objecten en wijken alsook industrieterreinen of -parken. Juist in dit soort gevallen is een intelligente koppeling tussen de afzonderlijke opwekkings- en opslagcapaciteiten en afzonderlijke consumenten in een virtuele elektriciteitscentrale of via een intelligent micronet onontbeerlijk. Daarmee worden de eisen die aan lokale en regionale distributienetwerkbeheerders worden gesteld steeds strenger.

| 5.2. | Prosumenten worden alleen onlosmakelijk onderdeel van het energiesysteem als zij daadwerkelijk toegang hebben tot alle relevante elektriciteitsmarkten. Actieve consumenten moeten de flexibiliteit die ze winnen dankzij accuopslag, beheer van de netbelasting, elektrische auto’s, warmtepompen enz. ook ter beschikking kunnen stellen van het systeem. Daarvoor zijn speciale marktconfiguraties nodig die er in de meeste lidstaten nog niet zijn. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Vaak wordt een energietransitie die tot een decentraal energiesysteem leidt niet als een louter ecologische, maar als een sociaalecologische transformatie aangemerkt. Bij een decentrale energietransitie gaan immers belangrijke impulsen voor de lokale en regionale economie samen met banen in de middenklasse en versterking van de lokale koopkracht. Des te belangrijker is dan ook het feit dat een groot aantal lidstaten zich in hun energiesysteem vasthouden aan structuren die deze positieve effecten verhinderen. Tegelijkertijd dient erop te worden gelet dat er arbeidsplaatsen van hoge kwaliteit met een hoge mate van sociale zekerheid worden geschapen. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Deze stimulansen moet evenwel daadwerkelijk ten goede komen aan alle mensen in de betrokken regio’s en niet alleen aan welgestelden, en daarom moeten met name projecten worden bevorderd die gemeenschappen van energieconsumenten in de hand werken, waaraan ook mensen met weinig vermogen, inkomen of bezit kunnen meedoen (zie ook het advies van het EESC over TEN/660 (4)). Plannen hiervoor liggen klaar. De uitvoering ervan moet in de lidstaten echter veel nadrukkelijker dan tot nu toe worden gestimuleerd. Dit is dringend noodzakelijk, want decentraliteit mag niet leiden tot een tweedeling in de samenleving. Voor zover mensen met een laag inkomen en weinig middelen ook door middel van directe steun toegang wordt geboden tot gemeenschappen van energieconsumenten, kan deelname daaraan een doeltreffend middel zijn tegen energiearmoede omdat de snel gedaalde kosten van hernieuwbare energiebronnen een aanmerkelijke lastenverlichting opleveren voor mensen die nu nog gebukt gaan onder hoge energiekosten. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Kwetsbare consumenten en energiearmoede vormen een ernstig probleem, waarvoor waarschijnlijk noch een centraal noch een decentraal energiesysteem een oplossing biedt. Wel levert een decentraal systeem met hernieuwbare-energie-installaties en elektrische opslagsystemen schaalvoordelen op die dit probleem kunnen verzachten, iets wat bij een centraal systeem minder het geval is. Het gebruik van hernieuwbare energiebronnen en opslagsystemen in het kader van oplossingen voor gebouwencomplexen kan ertoe leiden dat de energierekening duurzaam omlaag kan en dat consumenten niet langer vastzitten aan de door energiebedrijven en systeembeheerders opgelegde prijzen. Een en ander vergt evenwel een actief beleid ter ondersteuning van de ontwikkeling van plannen op dit gebied. Tegelijkertijd dient erop te worden toegezien dat huishoudens met een laag inkomen de mogelijkheid hebben maatregelen ter verbetering van de energie-efficiëntie door te voeren om ook hun energieverbruik te verlagen. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Verder mogen uitgebreide deelnameopties niet worden gebruikt als voorwendsel om de rechten van de consument uit te hollen. Deze moeten worden versterkt en zo nodig ook worden aangepast aan nieuwe bedrijfsmodellen. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | Tot slot dient rekening te worden gehouden met verbruikscentra — grote steden en grote industriële elektriciteitsafnemers. In dit geval kan een kosteneffectieve voorzieningszekerheid alleen worden gewaarborgd door deze verbruikscentra samen met de omliggende gebieden onder te brengen in energieregio’s. Iets dergelijks gaat ook op voor energie-eilanden. De energieregio’s krijgen de vorm van concentrische ringen om de verbruikscentra heen. Er zijn gerichte prikkels nodig om ervoor te zorgen dat de omliggende gebieden hun volledige potentieel voor de toepassing van hernieuwbare energiebronnen benutten. Daarvoor kan bijvoorbeeld gebruikgemaakt worden van verlaagde netwerktarieven, die van kracht worden wanneer de energieregio zelfvoorzienend is. Deze systeemarchitectuur draagt bij aan de versterking van regionale economische structuren, een aspect dat met name voor de economische orde na COVID-19 van belang kan zijn. |
| --- | --- |

5.7.

6.   Het energiesysteem van de toekomst

| 6.1. | Het nieuwe energiesysteem moet niet langer worden gezien vanuit een top-downbenadering (van grote energiecentrales naar de consumenten), maar vanuit een bottom-upbenadering, als een netwerk van vele productie- en bevoorradingseilanden van hernieuwbare elektriciteit en warmte (energie van gebouwen), waarin elektriciteits- en warmtedistributie en beheer van de netbelasting (met inbegrip van opslag) een sleutelrol spelen. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Op deze manier kan een toereikende en betrouwbare voorziening van alle regio’s in Europa worden gerealiseerd (5). In combinatie met het nagestreefde grote scala aan marktdeelnemers betekent dit dus dat naast de gevestigde (groot)handelsstructuren er volledig nieuwe, decentrale vormen voor de afzet en systemen voor energiebeheer ontstaan. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | Innovaties op IT-gebied, alsook innoverende technologie voor productie, opslag binnen het distributiesysteem en gebouwen hebben ervoor gezorgd dat er veel van dergelijke “productie- en bevoorradingseilanden” zijn ontstaan die een paar jaar geleden nog ondenkbaar leken. Personen, bedrijven, groeperingen (zoals energiecoöperaties) of gemeentes (gemeentelijke elektriciteitsbedrijven) hebben enkele autonome of deels autonome oplossingen ontwikkeld waardoor zij veel minder op het traditionele aanbod en traditionele handelsstromen zijn aangewezen. Het is belangrijk om in te zien dat er parallellen bestaan tussen technische en maatschappelijke ontwikkelingen. Beide wijzen in dezelfde richting, namelijk naar meer autonomie en zelfregulerende, decentrale netwerkeenheden. |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | Het EESC juicht een grotere lokale productie en rechtstreekse afzet ook toe omdat netverliezen daarmee kunnen worden beperkt. Het federaal netwerkagentschap in Duitsland zegt hierover het volgende (6): “Het is duidelijk dat de transformatie van het energiestelsel het meest is gebaat bij nauwe samenwerking tussen alle betrokkenen. [...] Pogingen om energie zoveel mogelijk te gebruiken op de plaats waar ze wordt opgewekt, moeten worden toegejuicht [...], omdat netverliezen hierdoor tot een minimum kunnen worden beperkt.”. |
| --- | --- |

6.4.

| 6.5. | De Commissie moet bijgevolg bij de overwegingen over het handelssysteem uitgaan van de gewenste energie-infrastructuur, en niet proberen de noodzakelijke veranderingen in de energie-infrastructuur zodanig vorm te geven dat ze verenigbaar zijn met het huidige handelssysteem. |
| --- | --- |

6.5.

| 6.6. | Er dient echter ook rekening te worden gehouden met de ervaringen van veel landen waar sommige marktspelers zoals strategische investeerders in bepaalde delen van de energieproductiesector aan cherrypicking deden, alleen om hun winst te maximaliseren. Daarbij weigerden zij te investeren in voorzieningszekerheid, innovatie en onderhoud en legden zij de kosten daarvan op het bordje van hun klanten. |
| --- | --- |

6.6.

Brussel, 18 september 2020.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Luca JAHIER

---

(1)  Zie o.a. PB C 367 van 10.10.2018, blz. 1.

1

(2)  COM(2015) 80 final van 25.2.2015, blz. 2.

2

(3)  PB L 158 van 14.6.2019, blz. 54.

3

(4)  PB C 367 van 10.10.2018, blz. 1.

4

(5)  Zie PB C 82 van 3.3.2016, blz. 13, PB C 82 van 3.3.2016, blz. 22.

5

(6)  “Smart Grid” und “Smart Market” — Eckpunktepapier der Bundesnetzagentur zu den Aspekten des sich verändernden Energieversorgungssystems, december 2011, blz. 42.

6

---

| 11.12.2020 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 429/93 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 429/93

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over universele toegang tot fatsoenlijke, duurzame en betaalbare huisvesting voor de lange termijn

(initiatiefadvies)

(2020/C 429/13)

| Rapporteur: | Raymond HENCKS |
| --- | --- |
| Corapporteur: | András EDELÉNYI |

Rapporteur:

Raymond HENCKS

Corapporteur:

András EDELÉNYI

| Besluit van de voltallige vergadering | 20.2.2020 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 32, lid 2, van het reglement van orde |
| | Initiatiefadvies |
| Bevoegde afdeling | Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij |
| Goedkeuring door de afdeling | 3.9.2020 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 16.9.2020 |
| Zitting nr. | 554 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 216/1/3 |

Besluit van de voltallige vergadering

20.2.2020

Rechtsgrondslag

Artikel 32, lid 2, van het reglement van orde

Initiatiefadvies

Bevoegde afdeling

Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij

Goedkeuring door de afdeling

3.9.2020

Goedkeuring door de voltallige vergadering

16.9.2020

Zitting nr.

554

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

216/1/3

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | De gezondheids-, economische en sociale crisis als gevolg van COVID-19 toont aan hoe ernstig de situatie op het gebied van betaalbare huisvesting is waarmee de lidstaten al jaren worstelen (1), in het bijzonder voor daklozen, kleinbehuisde gezinnen, bewoners van volkswijken, seizoensarbeiders en immigranten, die leven in erbarmelijke huisvestingsomstandigheden die rechtstreeks van invloed zijn geweest op de besmettingsgraad in de samenleving. Ofschoon het huisvestingsbeleid tot de bevoegdheid van de lidstaten blijft behoren, vereist het gebrek aan fatsoenlijke en betaalbare huisvesting in de EU een Europees huisvestingsactieplan dat een samenhangend pakket voor de burgers begrijpelijke maatregelen omvat dat de lidstaten, de regio’s en de steden van Europa helpt om het aanbod van sociale en betaalbare woningen blijvend te stimuleren en dakloosheid doeltreffend te bestrijden. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | De EU dient allereerst een echt universeel recht op huisvesting vast te stellen, in het bijzonder door middel van een sectorale verordening, overeenkomstig de gewone wetgevingsprocedure, tot vaststelling van de beginselen en voorwaarden voor het verstrekken, bouwen en financieren van betaalbare en fatsoenlijke huisvesting, in overeenstemming met artikel 14 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU). |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) is dan ook ingenomen met het initiatief van de Europese Commissie om de Europese pijler van sociale rechten te koppelen aan het Europees Semester, aangezien dit op het gebied van het huisvestingsbeleid betere mogelijkheden zou moeten bieden voor de uitoefening van toezicht op de hervorming van de sociale huisvesting, de toegankelijkheid en betaalbaarheid van huisvesting alsook de doeltreffendheid van huisvestingstoelagen. Maar het vindt dat daarbij de vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties dienen te worden geraadpleegd voordat de landspecifieke aanbevelingen in het kader van het Europees Semester op het gebied van het huisvestingsbeleid worden aangenomen. Daarom wordt ervoor gepleit meer ruimte te scheppen voor langetermijninvesteringen in de sociale infrastructuur en deze bij de berekening van het overheidstekort niet op te nemen in de overheidsrekeningen. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | De oprichting van een Europees investeringsfonds voor betaalbare, fatsoenlijke en adequate huisvesting dat is bedoeld voor het bouwen en onderhouden van goedkope woningen zorgt ervoor dat de acties en het beleid van de EU eenvoudiger te begrijpen zijn en overzichtelijker worden voor de Europese burgers, met name in het licht van het toekomstige gebouwenplan in het kader van de Green Deal en het toekomstige actieplan in het kader van de Europese pijler van sociale rechten. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Het is van het allergrootste belang dat kwetsbaarheden die zouden kunnen leiden tot financiële, economische en sociale crises in een vroeg stadium worden opgemerkt en dat daarop naar behoren wordt gereageerd, op basis van het verslag dat de lidstaten in 2020 aan het Europees Comité voor systeemrisico’s (ESRB) moeten voorleggen over hun maatregelen ten aanzien van potentiële overwaardering van onroerendgoedprijzen en de acties die zij ingevolge de ESRB-aanbevelingen ondernomen hebben (of niet ondernomen hebben, hetgeen ze dan moeten rechtvaardigen). |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | De Commissie wordt verzocht zo snel mogelijk over te gaan tot een herziening van het besluit inzake diensten van algemeen economisch belang voor wat de doelgroep van sociale huisvesting betreft en duidelijk te maken dat het huisvestingsbeleid niet alleen dient om mensen te helpen die op of onder de armoederisicodrempel verkeren, maar er ook voor moet zorgen dat alle burgers, met name daklozen, jonge stellen, alleenstaande ouders, grote gezinnen, werknemers en meer in het algemeen mensen uit de middenklasse, die het slachtoffer zijn van de Europese huisvestingscrisis, kunnen beschikken over een fatsoenlijke en (ook op termijn) betaalbare woning. De Commissie zou in dit verband een gemeenschappelijke definitie van het begrip “buitensporige huisvestingskosten” moeten voorstellen alsmede een geharmoniseerde methodologie voor de beoordeling van bovenmatige woonlasten, normatieve regelgeving tegen het speculatief aanhouden van leegstaande woningen en bouwgrond en een kader voor de omvorming van betaalbare woningen tot toeristische accommodaties voor de korte verhuur. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Tot slot wordt de Commissie verzocht jaarlijks een Europese betaalbare-huisvestingstop te organiseren met deelname van alle belanghebbenden, over de uitvoering van en het toezicht op dit Europese actieplan voor betaalbare huisvesting, aan de hand van een jaarverslag over de stand van zaken in de EU-huisvestingssector. |
| --- | --- |

1.7.

2.   Algemene opmerkingen

| 2.1. | Hoewel toegang tot bijstand voor huisvesting is neergelegd in het Handvest van de grondrechten van de EU en toegang tot sociale huisvesting of bijstand voor hoogwaardige huisvesting is opgenomen in de Europese pijler van sociale rechten, wordt een recht op fatsoenlijke huisvesting eigenlijk niet volledig in de EU-teksten erkend en is zo’n recht tot dusverre vooral een theoretisch recht gebleken. Daarvan getuigt de sterke toename van het aantal daklozen en mensen in slechte woonomstandigheden of huishoudens die worden geconfronteerd met buitensporige huisvestingskosten. In de praktijk beschikt de Europese burger niet over een echt recht op fatsoenlijke en betaalbare huisvesting. Dit recht beperkt zich tot bijstand voor huisvesting, tot sociale huisvesting of tot tijdelijke noodopvang wanneer nodig geacht, overeenkomstig de wetgeving en praktijken van de lidstaten en mits een passende woning beschikbaar is. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | De marktwerking op de particuliere woningmarkt blijkt niet in staat om aan alle behoeften te voldoen. De continue stijging van de prijs van particuliere woningen heeft overal in Europa geleid tot toenemende ongelijkheid. Zo besteden steeds meer huishoudens meer dan 40 % van hun budget aan huisvesting, wat betekent dat sprake is van buitensporige huisvestingskosten, besteedt 11 % van de Europese burgers meer dan 40 % van hun persoonlijk inkomen (netto-huisvestingstoelage) aan huisvesting en is 1 op de 20 burgers in een overbevolkte woning gehuisvest waar het ontbreekt aan essentiële voorzieningen (2). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | De economische en demografische structuren en de prijsniveaus variëren sterk van lidstaat tot lidstaat. Daarnaast is sprake van grote verschillen tussen hoofdsteden, secundaire steden en de overige regio’s. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | De woningmarkten in een groot aantal Europese metropolen, grote steden en voorstedelijke gebieden worden gekenmerkt door een sterke toename van de vraag als gevolg van de toestroom van werkzoekenden, terwijl het woningaanbod mager is als gevolg van het gebrek aan bouwgrond, stijgende bouw- en verdichtingskosten en speculatieve praktijken van investeerders. Grond is een schaarse hulpbron waarbij verschillende toepassingen steeds meer om voorrang strijden (huisvesting, openbare voorzieningen, landbouw, bosbouw, industrieel of commercieel gebruik, vervoer, biodiversiteit, irrigatievelden, vrije tijd enz.) en daardoor is de grondprijs vaak bepalend voor de betaalbaarheid van huisvesting. De prijsstijgingen van particuliere woningen in (voor)stedelijke gebieden hebben geleid tot meer uitsluiting op de huisvestingsmarkt, meer dakloosheid en slechtere woonomstandigheden, waarvan inmiddels ook jongeren, alleenstaande ouders, grote gezinnen, werknemers en meer in het algemeen mensen uit de middenklasse de gevolgen ondervinden. Zij worden uit de Europese metropolen verdreven door bovenmatige woonlasten en zien zich gedwongen om te verhuizen naar landelijke gebieden.
  Deze ontwikkeling leidt op haar beurt in die landelijke gebieden tot stijgende huisvestingskosten (zij het in verschillende mate) en verder onder meer tot sociale segregatie, het ontstaan van puur residentiële gebieden (slaapsteden), meer verkeer, veranderingen in het landschap, verstening, een toename van de infrastructuur en stijgende kosten voor de gemeenschap. |
| --- | --- |

2.4.

Deze ontwikkeling leidt op haar beurt in die landelijke gebieden tot stijgende huisvestingskosten (zij het in verschillende mate) en verder onder meer tot sociale segregatie, het ontstaan van puur residentiële gebieden (slaapsteden), meer verkeer, veranderingen in het landschap, verstening, een toename van de infrastructuur en stijgende kosten voor de gemeenschap.

| 2.5. | De lidstaten hebben een ruime discretionaire bevoegdheid wat betreft de definitie, opzet en financiering van sociale diensten van algemeen belang, waaronder huisvesting. Deze bevoegdheid ontslaat hen echter niet van de verplichting om de waarden van de Unie in acht te nemen (menselijke waardigheid, gelijkheid, non-discriminatie, mensenrechten enz.) en om de communautaire voorschriften die van toepassing zijn op huisvesting na te leven, met name Protocol nr. 26 bij het VWEU betreffende de diensten van algemeen belang, waarin de lidstaten worden opgeroepen te zorgen voor “een hoog niveau van kwaliteit, veiligheid en betaalbaarheid, gelijke behandeling en de bevordering van de algemene toegang en van de rechten van de gebruiker”. Hier is een belangrijke rol weggelegd voor de Commissie als hoedster van de Verdragen. Zij dient in te grijpen als de lidstaten hun verplichtingen niet nakomen.
  Niettemin beperkt de Commissie, in het kader van de regels inzake staatssteun, de bevoegdheden van de lidstaten sterk door te stellen dat sociale woningen uitsluitend moeten zijn voorbehouden aan de armste huishoudens, terwijl de huisvestingscrisis een veel groter deel van de bevolking treft. Evenzo mag een overheid in het kader van een programma voor het creëren van betaalbare woningen bouwgrond alleen tegen de marktprijs verkopen en pas nadat die prijs via een complexe procedure is bepaald. |
| --- | --- |

2.5.

Niettemin beperkt de Commissie, in het kader van de regels inzake staatssteun, de bevoegdheden van de lidstaten sterk door te stellen dat sociale woningen uitsluitend moeten zijn voorbehouden aan de armste huishoudens, terwijl de huisvestingscrisis een veel groter deel van de bevolking treft. Evenzo mag een overheid in het kader van een programma voor het creëren van betaalbare woningen bouwgrond alleen tegen de marktprijs verkopen en pas nadat die prijs via een complexe procedure is bepaald.

| 2.6. | Voorts zijn de overheidsinvesteringen in sociale en betaalbare huisvesting in de lidstaten sterk teruggelopen als gevolg van het feit dat commerciële banken deze investeringen steeds minder financieren en onder invloed van de economische en begrotingscrisis en het stabiliteits- en groeipact, waardoor tegenover de toegenomen vraag geen passend woningaanbod staat dat het marktaanbod aanvult, wat nog wordt verergerd door de verregaande privatisering van de bestaande sociale huisvesting in bepaalde lidstaten. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | De spanning op de lokale woningmarkten wordt verder vergroot door internetplatforms, die de vraag opdrijven in lijn met internationale migratiebewegingen, en door de opkomst van wereldwijde platforms voor toeristische accommodaties, die in populaire metropolen betaalbare woningen aan de markt onttrekken en ze omvormen tot toeristische verblijven voor de korte verhuur. Dan zijn er ook de strategieën van internationale kapitaalvennootschappen (pensioenfondsen, verzekeringsmaatschappijen, beleggingsfondsen enz.), die vanwege het zeer geringe rendement op de financiële markten (lage rente, weinig dividend enz.) massaal in onroerend goed investeren, wat de prijzen nog meer de hoogte in jaagt. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Het Europees Comité voor systeemrisico’s (ESRB) stelt in zijn aanbevelingen van 31 oktober 2016 (3) dat uit de voorbije financiële crises is gebleken dat niet-duurzame ontwikkelingen op de onroerendgoedmarkten ernstige gevolgen kunnen hebben voor de stabiliteit van het financiële stelsel en de economie als geheel. Het ESRB heeft in 2019 negen lidstaten gewaarschuwd voor kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | De COVID-19-pandemie verlamt de onroerendgoedmarkt. De gezondheidscrisis kan ernstige gevolgen hebben voor de niet-zakelijkonroerendgoedsector. Aan de aanbodzijde dreigen overheidsinstanties en -organen sterk te bezuinigen op de bijstand aan huishoudens en investeringen in sociale huisvesting als gevolg van de economische en sociale uitgaven ter bestrijding van de gevolgen van de pandemie, met alle gevolgen van dien voor de toekomstige overheidsbegroting. Aan de vraagzijde zal het aantal huishoudens dat zich geen woning meer kan veroorloven op de onroerendgoedmarkt toenemen in dezelfde mate als de werkloosheid en de onzekerheid. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Het gebouwenplan in het kader van de Green Deal en de Europese pijler van sociale rechten moeten worden ingezet om, met inachtneming van het beleid en de praktijken van de lidstaten, het huisvestingsbeleid van de EU in concrete en begrijpelijke vorm te gieten, met name door haar financiële instellingen (ECB, EIB, EIF) en in het kader van het instrument InvestEU te verzoeken de publieke investeringen te hervatten en de voordelige langlopende leningen en garanties aan investeerders en de gebouwensector stevig op te schroeven ten voordele van, uiteindelijk, de consument. |
| --- | --- |

2.10.

3.   Buitensporige huisvestingskosten

| 3.1. | Het valt niet te ontkennen dat veel huishoudens te veel betalen voor hun woning, die hun voornaamste consumptieve besteding en een onevenredig grote last vormt, en dat dit ten koste gaat van andere eerste levensbehoeften, waardoor talloze burgers een groot risico lopen zich zwaar in de schulden te moeten steken, hun maatschappelijke positie te verliezen en uitgesloten te worden (4). |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Op EU-niveau is men het niet eens over de definitie van buitensporige huisvestingskosten en de elementen daarvan. Eurostat is van oordeel dat huisvestingskosten boven de 40 % van het beschikbaar inkomen gelden als buitensporig hoog, terwijl de Commissie in verscheidene documenten uitgaat van een derde van het beschikbaar inkomen. Daarnaast zijn kwetsbare huishoudens vanwege de gezondheidscrisis aangewezen op hun reserves om de huur te betalen en daardoor dreigen ze zich nog dieper in de schulden te moeten steken. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Overigens is de definitie van buitensporige huisvestingskosten bij de EU regelmatig onderwerp van discussie waar het gaat om het bepalen van de juiste methodologie; niet alle nationale bureaus voor de statistiek gebruiken dezelfde evaluatiemethoden. Bij de vaststelling van gemeenschappelijke kaders dient rekening te worden gehouden met de sociaal-economische realiteit. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Niet alleen het armste deel van de bevolking, dat op of onder de armoederisicodrempel verkeert, heeft te maken met buitensporige huisvestingskosten. Ook mensen die te veel verdienen om in aanmerking te komen voor een sociale woning, maar niet genoeg om zich een woning op de particuliere markt te kunnen veroorloven, worden erdoor getroffen. Vaak is een fatsoenlijke woning in een stad of een van de buitenwijken in de buurt van hun werk onbetaalbaar geworden. Deze mensen worden gedwongen om verder van hun werk te gaan wonen. Weliswaar profiteren zij buiten de grote agglomeraties dan wellicht van lagere huisvestingskosten, maar daar staan andere kosten tegenover, naast mobiliteitsproblemen, milieuvoorschriften en andere beperkingen. De verdrijving van de middenklasse uit de stadscentra leidt tot onevenwichtigheden omdat het de vraag naar huisvesting opdrijft en zorgt voor een stijging van de huurprijzen en een toename van de milieuvervuiling als gevolg van woon-werkverkeer. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Het huisvestingsbeleid van de lidstaten mag dus niet alleen dienen om de meest kwetsbare personen te helpen ‘een dak boven hun hoofd’ te vinden, maar moet ook ervoor zorgen dat de huisvesting op de gezinssituatie wordt afgestemd en een kwalitatieve woonomgeving wordt bevorderd, met name door de bestaande woonomgeving te verbeteren; dat wil zeggen fatsoenlijke en betaalbare huisvesting voor alle burgers waarborgen, rekening houdend met zowel hun kwantitatieve als kwalitatieve behoeften. |
| --- | --- |

3.5.

4.   Sociale huisvesting

| 4.1. | Er is geen sprake van één Europees socialehuisvestingsmodel, te oordelen naar de veelheid aan benaderingen en opvattingen die in de lidstaten worden gehanteerd. Niettemin zijn in het merendeel van de lidstaten wel gemeenschappelijke trends te bespeuren: decentralisatie ten voordele van regionale en lokale overheden, hernieuwde aandacht voor de zwakste bevolkingsgroepen, vermindering van overheidsinvesteringen in sociale huisvesting en verkoop van het socialewoningbestand, bijvoorbeeld omdat verhuurders van sociale woningen niet langer kunnen instaan voor de naleving van de normen en renovaties niet meer kunnen betalen. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | In de EU vormt sociale of goedkope huisvesting de belichaming van het recht op huisvesting aangezien ermee wordt beoogd om iedereen die daaraan behoefte heeft fatsoenlijke en betaalbare huisvesting te garanderen. Aldus wordt tegemoetgekomen aan de verplichtingen van de lidstaten en de EU, die voortvloeien uit ettelijke verdragen, verklaringen, handvesten en akkoorden die zowel op Europees als internationaal niveau zijn ondertekend. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Als Europese mededingingsautoriteit is de Commissie in haar begripsvorming over sociale huisvesting zeer restrictief (5): ze stelt dat sociale woningen, om voor de vrijstelling van de aanmeldingsverplichting van staatssteun in aanmerking te komen, uitsluitend moeten zijn voorbehouden aan “achterstandsgroepen of sociaal kansarme groepen welke, door solvabiliteitsbeperkingen, geen huisvesting tegen marktvoorwaarden kunnen vinden”. Deze restrictieve definitie van sociale huisvesting sluit niet meer aan op de omvang van de Europese huisvestingscrisis en evenmin op de openbaredienstverplichtingen die de lidstaten opleggen aan de verhuurders van sociale woningen en die gaan van “huisvesting voor alles” in het geval van daklozen tot bepalingen inzake woningen in het goedkope of tussensegment voor mensen uit de middenklasse in Europese grote steden. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | In een mededeling van 2006 (6) rekent de Commissie sociale huisvesting tot de sociale diensten van algemeen belang waarop het subsidiariteitsbeginsel van toepassing is, zodat de lidstaten (in beginsel) een ruime discretionaire bevoegdheid hebben wat betreft de definitie, de opzet en financiering ervan. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Niettemin dienen de lidstaten daarbij rekening te houden met de rechtspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie, namelijk dat vrijwel alle diensten op sociaal gebied (m.u.v. de op solidariteit gebaseerde regelingen uit de sociale zekerheid) worden beschouwd als economische activiteiten. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Bijgevolg zijn bij ontstentenis van een specifiek rechtskader voor sociale huisvesting de communautaire bepalingen inzake de diensten van algemeen economisch belang, te weten artikel 14 VWEU en Protocol nr. 26 bij het Verdrag van Lissabon, van toepassing op sociale huisvesting. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Daarom moeten de Unie en de lidstaten er, in het kader van hun onderscheiden bevoegdheden en binnen het toepassingsgebied van de Verdragen, voor zorgen dat de socialehuisvestingssector functioneert op basis van beginselen en, met name economische en financiële, voorwaarden die hen in staat stellen hun taken te vervullen. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Socialehuisvestingsorganisaties kunnen aanzienlijke Europese financiële middelen benutten voor de medefinanciering van de bouw of thermische renovatie van sociale woningen en van woningen voor gemarginaliseerde gemeenschappen, met name met gebruikmaking van financiële steun uit Europese fondsen (7), van middelen van de EIB en de Ontwikkelingsbank van de Raad van Europa, van het plan-Juncker 2 voor strategische investeringen, het investeringsfonds dat in het kader van de Europese Green Deal zal worden opgericht, en het herstelplan “Next Generation EU”, met name het Fonds voor een rechtvaardige transitie, ReactEU en InvestEU.
  De Europese Investeringsbank (EIB) en het Europees Investeringsfonds (EIF) verstrekken langlopende leningen ter ondersteuning van socialehuisvestingsorganisaties, publiek-private partnerschappen (PPP’s), poolingconstructies, intermediaire banken en projectondernemingen. In bepaalde gevallen maakt de omvang van de risico’s steun uit het Europees Fonds voor strategische investeringen (EFSI) noodzakelijk. Het is dan ook zaak deze langetermijninvesteringen in sociale infrastructuur begrijpelijker voor de Europese burgers te maken. |
| --- | --- |

4.8.

De Europese Investeringsbank (EIB) en het Europees Investeringsfonds (EIF) verstrekken langlopende leningen ter ondersteuning van socialehuisvestingsorganisaties, publiek-private partnerschappen (PPP’s), poolingconstructies, intermediaire banken en projectondernemingen. In bepaalde gevallen maakt de omvang van de risico’s steun uit het Europees Fonds voor strategische investeringen (EFSI) noodzakelijk. Het is dan ook zaak deze langetermijninvesteringen in sociale infrastructuur begrijpelijker voor de Europese burgers te maken.

| 4.9. | Voor het ontwerp-gebouwenplan in het kader van de Green Deal en de daarin neergelegde doelstelling om gebouwen, en in het bijzonder sociale en particuliere woningen, op grote schaal thermisch te renoveren, moet eveneens een investeringsfonds worden opgetuigd, met steun voor de oprichting van lokale thermische-renovatiefaciliteiten, die op lokaal niveau werkgelegenheid scheppen en schaalvoordelen bieden, naar het voorbeeld van het door de EU medegefinancierde project EnergieSprong. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Op het niveau van de lidstaten is er sprake van een hele reeks maatregelen ter bevordering van een duurzame woonomgeving door, onder meer, de bouw van betaalbare woningen en individuele steun om bij te dragen aan het startkapitaal dat nodig is voor de toekenning van een hypotheek, om de maandelijkse hypotheeklasten te verminderen, om de meest achtergestelde huishoudens te helpen geschikte en fatsoenlijke woonruimte te huren en om de duurzame energiesanering van woongebouwen en het gebruik van hernieuwbare energie aan te moedigen. Toch zijn de stimulerende of fiscale maatregelen van de lidstaten niet altijd op elkaar afgestemd en komen zij de sociale verscheidenheid in de woonomgeving niet altijd ten goede. Bovendien zou elke lidstaat over een onafhankelijke informatie- en adviesdienst moeten beschikken die alle mogelijke inlichtingen kan verschaffen aan particulieren over bijstand voor huisvesting en aan publieke en particuliere projectontwikkelaars over staatssteun in het kader van de bouw van gesubsidieerde woningen. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Ondanks al deze initiatieven en maatregelen lukt het echter niet om het gebrek aan betaalbare en fatsoenlijke huisvesting op te lossen. Het zou daarom goed zijn als de Commissie met een Europees actieplan voor fatsoenlijke en betaalbare huisvesting zou komen in het kader van de uitvoering van beginsel nr. 19 van de Europese pijler van sociale rechten en het toekomstige gebouwenplan in het kader van de Green Deal. |
| --- | --- |

4.11.

5.   Een Europees actieplan voor fatsoenlijke en betaalbare huisvesting: een langetermijninvestering voor een Europa dat dichter bij zijn burgers en zijn regio’s staat

| 5.1. | Ofschoon het huisvestingsbeleid tot de bevoegdheid van de lidstaten blijft behoren, vereist het gebrek aan passende huisvesting waarmee de EU wordt geconfronteerd een Europees actieplan voor fatsoenlijke en betaalbare huisvesting dat een samenhangend pakket begrijpelijke maatregelen omvat dat de lidstaten, de regio’s en de steden van Europa helpt om het aanbod van sociale en betaalbare woningen op de betrokken lokale huisvestingsmarkten blijvend te stimuleren en tegelijkertijd de energieprestaties van die woningen te verbeteren. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Op Europees niveau ontbreekt het aan een universele definitie van een echt recht op huisvesting aangezien personen of gezinnen die in bijzondere moeilijkheden verkeren alleen recht hebben op bijstand van de overheid om toegang te verkrijgen tot fatsoenlijke huisvesting of daar te verblijven. Bovendien blijft, zolang het aanbod aan passende woningen tekortschiet, een recht op huisvesting theoretisch, zelfs als dat zou kunnen worden afgedwongen. Het EESC pleit er daarom voor om in de communautaire wetgeving een echt recht op huisvesting vast te leggen. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | De Commissie zou er goed aan doen ervoor te zorgen dat zo’n recht gepaard gaat met voortvarende steun voor de langetermijninvesteringen die noodzakelijk zijn voor de publieke planning van een aanbod van sociale en betaalbare woningen, waarbij sociale verscheidenheid en minimumkwaliteitsnormen de uitgangspunten moeten zijn. Het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie worden verzocht om, volgens een sectorale verordening overeenkomstig de gewone wetgevingsprocedure, de beginselen en voorwaarden vast te stellen voor het verstrekken, bouwen en financieren van betaalbare huisvesting, in overeenstemming met artikel 14 VWEU. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | De Commissie wordt verzocht over te gaan tot een herziening van het besluit inzake diensten van algemeen economisch belang voor wat de doelgroep (de begunstigden) van een recht op sociale huisvesting betreft en duidelijk te maken dat het huisvestingsbeleid niet alleen dient om mensen te helpen die op of onder de armoederisicodrempel verkeren, maar er ook voor moet zorgen dat alle burgers, onder wie daklozen en de slachtoffers van het gebrek aan passende huisvesting in Europa, kunnen beschikken over een fatsoenlijke en (ook op termijn) betaalbare woning. Bovendien zouden er bepalingen moeten komen ter regulering van het speculatief aanhouden van leegstaande woningen en bouwgrond alsmede een kader voor vakantieverhuur, waarbij de eigendom van een woning moet worden losgekoppeld van het gebruik ervan, dat een gemeenschappelijk goed en van algemeen belang is en waarvoor specifieke regels zouden moeten worden vastgesteld teneinde woningen toegankelijk te maken. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Evenzo zou de Commissie een gemeenschappelijke definitie van betaalbare huisvesting en van buitensporige huisvestingskosten moeten voorstellen alsmede een geharmoniseerde methodologie voor de beoordeling van bovenmatige woonlasten. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Het is van het allergrootste belang dat kwetsbaarheden die zouden kunnen leiden tot financiële crises in een vroeg stadium worden gesignaleerd en dat daarop naar behoren wordt gereageerd op basis van het verslag dat de lidstaten in 2020 aan het ESRB moeten voorleggen over metingen inzake potentiële overwaardering van onroerendgoedprijzen om de acties die zij ingevolge deze aanbevelingen ondernomen hebben of nagelaten genoegzaam te rechtvaardigen. Dit verslag dient in 2021 te worden gewijzigd door een ander, waarin tevens de uiteindelijke gevolgen van de COVID-19-crisis zijn verwerkt. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | Het initiatief van de Commissie om de Europese pijler van sociale rechten te koppelen aan het Europees Semester verdient dan ook alle lof, aangezien dit op het gebied van het huisvestingsbeleid betere mogelijkheden zou moeten bieden voor de uitoefening van toezicht op de hervorming van de sociale huisvesting, de toegankelijkheid en betaalbaarheid van huisvesting alsook de doeltreffendheid van huisvestingstoelagen, maar daarbij dienen de vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties te worden geraadpleegd voordat de landspecifieke aanbevelingen in het kader van het Europees Semester op het gebied van het huisvestingsbeleid worden aangenomen. |
| --- | --- |

5.7.

| 5.8. | De voorgestelde herziening van het Europese cohesiebeleid voor de periode 2021-2027, dat momenteel wordt besproken in de Raad van de Europese Unie en het Europees Parlement, heeft tot doel de begroting voor sociale huisvesting te verhogen van 2,2 tot 4 miljard EUR. Daarom wordt ervoor gepleit meer ruimte te scheppen voor langetermijninvesteringen in de sociale infrastructuur en deze bij de berekening van het overheidstekort niet op te nemen in de overheidsrekeningen. Het kan niet zo zijn dat EU de lidstaten enerzijds aanspoort de herinvesteringen in de sociale infrastructuur op het vereiste peil te houden en anderzijds een bovengrens voor deze investeringen vaststelt in het kader van het stabiliteits- en groeipact. |
| --- | --- |

5.8.

| 5.9. | De oprichting van een Europees investeringsfonds voor betaalbare huisvesting dat is bedoeld voor het bouwen en onderhouden van woningen zorgt ervoor dat de acties en het beleid van de EU eenvoudiger te begrijpen zijn en overzichtelijker worden voor de Europese burgers, met name in het licht van het toekomstige gebouwenplan in het kader van de Green Deal en het toekomstige actieplan in het kader van de Europese pijler van sociale rechten. |
| --- | --- |

5.9.

| 5.10. | De Commissie wordt verzocht jaarlijks een Europese betaalbare-huisvestingstop te organiseren met deelname van alle belanghebbenden over de uitvoering van en het toezicht op dit Europese actieplan voor betaalbare huisvesting, aan de hand van een jaarverslag over de stand van zaken in de EU-huisvestingssector. |
| --- | --- |

5.10.

| 5.11. | Sociale huisvesting roept vaak vooroordelen op indien ze niet is ingebed in activiteiten van algemeen belang op het gebied van sociale verscheidenheid en sociale diversiteit en inclusie. Het EESC wijst er in dit verband op dat investeringen in sociale huisvesting bijdragen aan de werkgelegenheidsontwikkeling en de ecologische transitie. |
| --- | --- |

5.11.

Brussel, 16 september 2020.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Luca JAHIER

---

(1)  Vgl. het rapport van Housing Europe getiteld “State of Housing in the EU 2019”.

1

(2)  Eurostat, “Housing cost”, maart 2017.

2

(3)  ESRB/2016/14.

3

(4)  Eurostat, “Housing cost”, maart 2017.

4

(5)  Besluit van de Commissie van 20 december 2011 betreffende de toepassing van artikel 106, lid 2, VWEU op staatssteun in de vorm van compensatie voor de openbare dienst, verleend aan bepaalde met het beheer van diensten van algemeen economisch belang belaste ondernemingen.

5

(6)  COM(2006) 177 final “Uitvoering van het communautaire Lissabon-programma: Sociale diensten van algemeen belang in de Europese Unie”.

6

(7)  EFRO, ESF, Interreg.

7

---

| 11.12.2020 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 429/99 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 429/99

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de toekomst van het luchtvervoer in de EU tijdens en na de coronacrisis

(initiatiefadvies)

(2020/C 429/14)

| Rapporteur: | Thomas KROPP |
| --- | --- |

Rapporteur:

Thomas KROPP

| Besluit van de voltallige vergadering | 20.2.2020 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 32, lid 2, van het reglement van orde |
| | Initiatiefadvies |
| Bevoegde afdeling | Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij |
| Goedkeuring door de afdeling | 3.9.2020 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 16.9.2020 |
| Zitting nr. | 554 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 217/1/2 |

Besluit van de voltallige vergadering

20.2.2020

Rechtsgrondslag

Artikel 32, lid 2, van het reglement van orde

Initiatiefadvies

Bevoegde afdeling

Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij

Goedkeuring door de afdeling

3.9.2020

Goedkeuring door de voltallige vergadering

16.9.2020

Zitting nr.

554

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

217/1/2

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | De luchtvaart is een van de sectoren die het ergst getroffen zijn door de coronacrisis. Tussen maart 2020 en mei 2020 alleen al is het passagiersvervoer door de lucht met 90 % gedaald, hetgeen dramatische gevolgen heeft voor de inkomsten van alle spelers en hun werknemers in de waardeketen van de luchtvaart.
  De luchtvaart vervult een sleutelrol op het gebied van handel en toerisme en is essentieel voor de verbindingen binnen Europa en met landen van buiten de EU. De toeristische sector levert in heel wat landen een belangrijke bijdrage aan het nationale bbp en heeft zeer zware verliezen geleden. Dat heeft gevolgen voor de EU-lidstaten, maar nog meer voor de ontwikkelingslanden, waar de sector een aanzienlijk deel van het bbp voor zijn rekening neemt. In deze landen dreigt de stopzetting van toeristische activiteiten belangrijke humanitaire vooruitgang teniet te doen (studie van het Institut der deutschen Wirtschaft, augustus 2015, “Entwicklungsfaktor Tourismus”; Duitse toeristen alleen al gaven 13,5 miljard EUR uit in toeristische bestemmingen in ontwikkelingslanden; dat is 5 % van alle toeristische uitgaven in deze landen en zorgt er voor 78 000 banen).
  Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) roept de Commissie op toerisme te promoten als hoeksteen van haar ontwikkelingssamenwerking. |
| --- | --- |

1.1.

De luchtvaart vervult een sleutelrol op het gebied van handel en toerisme en is essentieel voor de verbindingen binnen Europa en met landen van buiten de EU. De toeristische sector levert in heel wat landen een belangrijke bijdrage aan het nationale bbp en heeft zeer zware verliezen geleden. Dat heeft gevolgen voor de EU-lidstaten, maar nog meer voor de ontwikkelingslanden, waar de sector een aanzienlijk deel van het bbp voor zijn rekening neemt. In deze landen dreigt de stopzetting van toeristische activiteiten belangrijke humanitaire vooruitgang teniet te doen (studie van het Institut der deutschen Wirtschaft, augustus 2015, “Entwicklungsfaktor Tourismus”; Duitse toeristen alleen al gaven 13,5 miljard EUR uit in toeristische bestemmingen in ontwikkelingslanden; dat is 5 % van alle toeristische uitgaven in deze landen en zorgt er voor 78 000 banen).

Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) roept de Commissie op toerisme te promoten als hoeksteen van haar ontwikkelingssamenwerking.

| 1.2. | De EU-lidstaten zijn bereid om alle economische sectoren te steunen tijdens het herstelproces. Door een ongekende wereldwijde recessie, evenals de onzekere duur van de pandemie, is het niettemin onwaarschijnlijk dat de wereldwijde economische activiteiten in de nabije toekomst het niveau van vóór de coronacrisis zullen halen. Daarom dringt het EESC er bij de Commissie op aan een alomvattende routekaart op te stellen voor het herstel van de gehele Europese luchtvaartsector. Een dergelijk actieplan moet specifieke middelen omvatten om alle subsectoren en hun werknemers te ondersteunen. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Alle belanghebbenden en de sociale partners hebben behoefte aan planningszekerheid. De coronacrisis vereist dat een duidelijk onderscheid wordt gemaakt tussen het herstel van de luchtvaartsector op korte termijn en het veiligstellen van het internationale concurrentievermogen van de sector en een gelijk speelveld op middellange tot lange termijn.
  In deze context zijn het behoud van hoogwaardige banen en passende arbeidsvoorwaarden belangrijke vereisten om een geschoolde beroepsbevolking te behouden, zonder welke duurzame concurrentie niet kan worden gewaarborgd. Derhalve is allereerst het blijven aanwerven en opleiden van gekwalificeerde arbeidskrachten in de waardeketen van de Europese luchtvaart noodzakelijk voor het herstel van de sector. |
| --- | --- |

1.3.

In deze context zijn het behoud van hoogwaardige banen en passende arbeidsvoorwaarden belangrijke vereisten om een geschoolde beroepsbevolking te behouden, zonder welke duurzame concurrentie niet kan worden gewaarborgd. Derhalve is allereerst het blijven aanwerven en opleiden van gekwalificeerde arbeidskrachten in de waardeketen van de Europese luchtvaart noodzakelijk voor het herstel van de sector.

| 1.4. | Op korte termijn moet de Commissie voorrang geven aan het herstellen van het vertrouwen van passagiers in de luchtvaart. De coronacrisis heeft marktomstandigheden gecreëerd waarin door de meeste relevante regelgeving niet is voorzien. Passagiers moeten zekerheid krijgen over de voorwaarden waaronder vooruitbetaalde tickets worden terugbetaald bij annuleringen tijdens deze crisis. De Commissie moet hen er ook van overtuigen dat reizen per vliegtuig veilig is, en daartoe bindende internationale overeenkomsten inzake passende hygiënenormen aanmoedigen.
  Tijdens deze kritieke herstelfase moet de Commissie de planningszekerheid waarborgen door een moratorium in te stellen op wijzigingen in het regelgevingskader die een doeltreffend herstel in de weg zouden staan.
  De Commissie zou een goed evenwicht moeten proberen te vinden en in stand houden tussen de noodzakelijke herstelmaatregelen om de crisis te boven te komen, en de gewenste aanpassingen van financiële regels die voortvloeien uit de Europese Green Deal. Het EESC dringt er bij de Commissie op aan bijkomende financiële en/of regelgevingslasten voor de sector te vermijden, met name tijdens de herstelfase, zolang de volledige sector financieel uiterst verzwakt is. Zo zou bijvoorbeeld, maar niet alleen, de “use-it-or-lose-it”-clausule voor slots ook in het winterseizoen 2020-2021 opgeschort moeten blijven. |
| --- | --- |

1.4.

Tijdens deze kritieke herstelfase moet de Commissie de planningszekerheid waarborgen door een moratorium in te stellen op wijzigingen in het regelgevingskader die een doeltreffend herstel in de weg zouden staan.

De Commissie zou een goed evenwicht moeten proberen te vinden en in stand houden tussen de noodzakelijke herstelmaatregelen om de crisis te boven te komen, en de gewenste aanpassingen van financiële regels die voortvloeien uit de Europese Green Deal. Het EESC dringt er bij de Commissie op aan bijkomende financiële en/of regelgevingslasten voor de sector te vermijden, met name tijdens de herstelfase, zolang de volledige sector financieel uiterst verzwakt is. Zo zou bijvoorbeeld, maar niet alleen, de “use-it-or-lose-it”-clausule voor slots ook in het winterseizoen 2020-2021 opgeschort moeten blijven.

| 1.5. | Op middellange termijn moet de Commissie de in 2015 goedgekeurde EU-luchtvaartstrategie herzien, die na de coronacrisis zou moeten zorgen voor een gelijk speelveld op basis van een beoordeling van de buitengewone kwetsbaarheid van het luchtvaartsysteem, en de gewijzigde randvoorwaarden en marktdynamiek. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Het EESC raadt de Commissie aan te overwegen opnieuw te onderhandelen over de bilaterale overeenkomsten met derde landen inzake luchtdiensten (ASA’s), om, uitgaande van een gelijk speelveld, de verstorende effecten van staatssteun, milieuregelingen zoals het EU-emissiehandelssysteem (ETS) en sociale verschillen tegen te gaan, teneinde een blijvende duurzame groei van de markt te waarborgen. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Zodra de Europese luchtvaartsector weer stabiel is, verwacht het EESC dat de Commissie zich zal inzetten voor een duurzaam luchtvaartbeleid waarin het potentieel van de Europese luchtvaartsector wordt benut. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Het EESC dringt er bij de Commissie op aan het Europese concurrentievermogen veilig te stellen door versneld de nodige regelgevende maatregelen te nemen voor de volledige implementatie van het gemeenschappelijk Europees luchtruim na decennia van onnodige discussie tussen de lidstaten en de EU, en daarmee een vermindering van de CO2-uitstoot van wel 10 % in de hele EU te verwezenlijken. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | De Green Deal is een door het EESC gesteund cruciaal beleidspakket om uiteindelijk de impact van alle sectoren, waaronder de luchtvaart, op de klimaatverandering te verminderen. Het EESC hoopt dat meer EU-middelen worden vrijgemaakt voor O&O, om milieuvriendelijke producten, diensten, processen en technologieën te stimuleren zonder het Europese concurrentievermogen te ondermijnen. Het roept de Commissie en de lidstaten op om zich bij de verstrekking van nationale steun te richten op het bevorderen van wereldwijd toepasbare duurzaamheidsnormen, waaronder aanvullende milieumaatregelen. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Het EESC wil graag de bevestiging dat de sociale partners die de sociale dialoog benutten, betrokken zullen blijven worden bij de ontwikkeling en de uitvoering van de noodzakelijke regelgeving, en herhaalt dat het bereid is de Commissie volledig te steunen in haar streven om een snel herstel van de Europese luchtvaartsector te bevorderen. |
| --- | --- |

1.10.

2.   Achtergrond

| 2.1. | De Europese luchtvaartsector biedt rechtstreeks werk aan 1,4 (1) tot 2 miljoen (2) mensen en is in het algemeen goed voor 4,8 tot 5,8 miljoen banen. De directe bijdrage van de luchtvaart aan het bbp van de EU bedraagt 110 miljard EUR, terwijl de sector in het algemeen, met inbegrip van toerisme, dankzij een multipliereffect goed is voor maar liefst 510 miljard EUR.
  Deze zeer belangrijke rol van de luchtvaart, niet alleen als sector, maar ook als aanjager van economische welvaart, werkzekerheid en toerisme, wordt tot op heden erg onderschat.
  In sommige lidstaten is het toerisme goed voor 25 % van het nationale bbp. De snelle hervatting van luchtdiensten, mits de relevante hygiënemaatregelen in acht worden genomen, is dan ook van cruciaal belang voor het behoud van het toerisme als uitstekende bron van inkomsten.
  De Europese luchtvaart bevordert wereldwijd ook de handel en het toerisme in landen die economische steun en politieke integratie in de wereldgemeenschap hard nodig hebben. Doordat er geen internationaal luchtverkeer plaatsvond tijdens de coronacrisis, is de zwakke economische positie van met name ontwikkelingslanden nog verslechterd. |
| --- | --- |

2.1.

Deze zeer belangrijke rol van de luchtvaart, niet alleen als sector, maar ook als aanjager van economische welvaart, werkzekerheid en toerisme, wordt tot op heden erg onderschat.

In sommige lidstaten is het toerisme goed voor 25 % van het nationale bbp. De snelle hervatting van luchtdiensten, mits de relevante hygiënemaatregelen in acht worden genomen, is dan ook van cruciaal belang voor het behoud van het toerisme als uitstekende bron van inkomsten.

De Europese luchtvaart bevordert wereldwijd ook de handel en het toerisme in landen die economische steun en politieke integratie in de wereldgemeenschap hard nodig hebben. Doordat er geen internationaal luchtverkeer plaatsvond tijdens de coronacrisis, is de zwakke economische positie van met name ontwikkelingslanden nog verslechterd.

| 2.2. | Hoewel de luchtvaartsector eerder al te maken heeft gehad met crises (bijv. de terroristische aanslagen en de sluiting van het luchtruim in 2001, de uitbraken van het SARS- en het ebolavirus, de wereldwijde financiële crisis in 2008 en de sluiting van het Europese luchtruim tijdens de verspreiding van vulkanisch as in 2010), is de huidige crisis van een ongekende omvang. Volgens de laatste prognoses zal de sector niet vóór 2024 zijn hersteld (3). Noch de Europese instellingen noch internationale instanties zijn in staat geweest om regelgeving te coördineren voor de vaststelling van internationale normen. De internationale luchtvaart heeft evenwel behoefte aan consistente en op wetenschap gebaseerde mondiale normen om weer een duurzame en veerkrachtige dienstverlening tot stand te kunnen brengen op het niveau van vóór de crisis.
  Hoewel de aandacht van publiek en politiek tijdens de crisis is gericht op de luchtvaartmaatschappijen, omvat het ecosysteem van de luchtvaart ook andere belangrijke spelers, zoals luchthavens, verleners van luchtvaartnavigatie- en grondafhandelingsdiensten en andere dienstverleners. Er moet worden gezocht naar oplossingen om ervoor te zorgen dat geen enkele partij in de waardeketen van de luchtvaart over het hoofd wordt gezien. |
| --- | --- |

2.2.

Hoewel de aandacht van publiek en politiek tijdens de crisis is gericht op de luchtvaartmaatschappijen, omvat het ecosysteem van de luchtvaart ook andere belangrijke spelers, zoals luchthavens, verleners van luchtvaartnavigatie- en grondafhandelingsdiensten en andere dienstverleners. Er moet worden gezocht naar oplossingen om ervoor te zorgen dat geen enkele partij in de waardeketen van de luchtvaart over het hoofd wordt gezien.

3.   Algemene opmerkingen over de crisis op dit moment

3.1.   Gezondheidsvraagstukken

De intensiteit en de duur van de coronacrisis zijn afhankelijk van het vermogen van de bevoegde autoriteiten om de verspreiding van een tot dusverre onbekend virus te beperken. Uit verschillende studies blijkt dat het luchtvervoer een van de veiligste vervoerswijzen is. Er zijn richtsnoeren voor een gezamenlijk hygiëneprotocol en gecoördineerde gezondheids- en hygiënemaatregelen van de lidstaten ontwikkeld op Europees niveau door het Agentschap van de Europese Unie voor de veiligheid van de luchtvaart (EASA) en het Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding, en op internationaal niveau door de Internationale Burgerluchtvaartorganisatie (ICAO). Luchtvaartmaatschappijen en luchthavens werken in dit verband nauw samen met de Europese Commissie en de ICAO.

3.2.   Gebrek aan liquiditeit

In het tweede kwartaal van 2020 daalden de inkomsten van luchtvaartmaatschappijen gemiddeld met 79 %. Zelfs na aftrek van de variabele kosten bleven de luchtvaartmaatschappijen in deze periode zitten met een tekort van ongeveer 60 miljard USD. De terugbetaling van al verkochte tickets had een groot aandeel in het liquiditeitsprobleem (de berekeningen verschillen voor het bedrijfsmodel van goedkope luchtvaartmaatschappijen, omdat die lagere operationele kosten hebben maar sterker afhankelijk zijn van al verkochte tickets).

Consumenten worden echter ook geraakt door de coronacrisis. In meerdere lidstaten hebben zij rechtszaken aangespannen om vooruitbetaalde tickets terugbetaald te krijgen, overeenkomstig Verordening (EG) nr. 261/2004 van het Europees Parlement en de Raad (4). Er is binnen een afzienbaar tijdsbestek nood aan een transparante en realistische oplossing voor deze en toekomstige claims.

De luchtvervoersector zal dus met een zware schuldenlast uit de coronacrisis komen (hoewel regeringen overal ter wereld al voor ongeveer 123 miljard USD aan staatssteun hebben verstrekt om luchtvaartmaatschappijen operationeel te houden, is slechts 11 miljard USD daarvan kapitaalsteun en bestaat het resterende bedrag uit vorderingen die de luchtvaartmaatschappijen moeten terugbetalen). Bovendien verschilt de aan de Europese luchtvaartmaatschappijen verleende staatssteun sterk in vorm en omvang tussen de lidstaten.

Verscheidene luchtvaartmaatschappijen die internationaal actief zijn, hebben faillissement aangevraagd (bijv. Avianca, Latam en South African Airways).

Sommige betalingen aan verleners van luchtvaartnavigatiediensten zijn uitgesteld. Dit heeft de druk op de liquiditeit van de luchtvaartmaatschappijen verlicht maar geleid tot een aanzienlijk inkomensgat voor de desbetreffende dienstverleners. Er moet een oplossing worden gevonden die deze dienstverleners in staat stelt om hun essentiële diensten op rendabele wijze te blijven leveren en die de luchtvaartmaatschappijen niet opzadelt met hoge kosten op een later tijdstip, wanneer ze zich net aan het herstellen zijn. Evenzo zijn luchthavens, vracht- en grondafhandelaars, cateringbedrijven en andere dienstverleners hard door de crisis getroffen en hebben daarom wellicht ook behoefte aan meer steun.

3.3.   Een gecoördineerde aanpak om herstel op korte termijn te kunnen waarborgen

De Commissie heeft een mededeling uitgebracht voor de vervoersector, met daarin de volgende aanbevelingen:

| — | een algemene strategie met het oog op herstel in 2020 en daarna; |
| --- | --- |

—

een algemene strategie met het oog op herstel in 2020 en daarna;

| — | een gemeenschappelijke aanpak om het vrije verkeer te herstellen en de beperkingen aan de binnengrenzen geleidelijk en gecoördineerd op te heffen; |
| --- | --- |

—

een gemeenschappelijke aanpak om het vrije verkeer te herstellen en de beperkingen aan de binnengrenzen geleidelijk en gecoördineerd op te heffen;

| — | een kader voor de ondersteuning van het geleidelijke herstel van de vervoersector, waarin de veiligheid van passagiers en personeel wordt gewaarborgd; |
| --- | --- |

—

een kader voor de ondersteuning van het geleidelijke herstel van de vervoersector, waarin de veiligheid van passagiers en personeel wordt gewaarborgd;

| — | vouchers tot een aantrekkelijk alternatief maken voor contante terugbetaling voor consumenten; |
| --- | --- |

—

vouchers tot een aantrekkelijk alternatief maken voor contante terugbetaling voor consumenten;

| — | criteria voor het veilige en geleidelijke herstel van toeristische activiteiten en voor de ontwikkeling van gezondheidsprotocollen voor horecagelegenheden, zoals hotels. |
| --- | --- |

—

criteria voor het veilige en geleidelijke herstel van toeristische activiteiten en voor de ontwikkeling van gezondheidsprotocollen voor horecagelegenheden, zoals hotels.

Deze aanbevelingen zijn niet bindend maar geven aan in welke mate de lidstaten er baat bij zouden hebben om hun maatregelen op elkaar af te stemmen.

In het voorjaar van 2020 bracht de Commissie een mededeling uit over een tijdelijke kaderregeling inzake staatssteun. Dankzij deze kaderregeling kunnen de lidstaten buitengewone financiële verliezen van bedrijven compenseren en banen en werkgelegenheidsniveaus behouden. Verder staat de Commissie tijdelijk uitzonderingen toe ten aanzien van de toewijzing van slots (5) en vergunningen voor grondafhandelingsdiensten. Er dient dringend te worden nagegaan of een verdere verlenging van deze maatregelen zou bijdragen tot de planningszekerheid voor de betrokken ondernemingen. Zo ja, dan moet zo snel mogelijk een begin worden gemaakt met de daarvoor noodzakelijke regelgeving.

Het baart het EESC grote zorgen dat de lidstaten er niet in slagen om een consistente en op wetenschap gebaseerde aanpak ten aanzien van reisbeperkingen te volgen. Ondanks herhaalde oproepen van de sector voor een wetenschappelijk onderbouwde, geharmoniseerde en gecoördineerde benadering van nieuwe beperkingen is door verschillende landen een uiteenlopende aanpak ontwikkeld. Sommige unilaterale nationale maatregelen gaan in tegen de adviezen van deskundigen en brengen het consumentenvertrouwen nog meer schade toe. Het EESC dringt er bij de Commissie op aan om een veilige en transparante hervatting van het luchtverkeer in Europa te waarborgen. De lidstaten zouden ernaar moeten streven om de geleidelijke opening van hun grenzen op elkaar af te stemmen, in overeenstemming met de aanbevelingen van de Commissie.

4.   Specifieke opmerkingen over de vereisten voor duurzaam herstel

4.1.   De crisis als kans om de strategische rol van de luchtvaart in Europa opnieuw te bekijken (6)

Door de coronacrisis zijn de verhoudingen tussen de spelers in de waardeketen van de luchtvaart gewijzigd. Gezien de nieuwe marktomvang en -structuur moeten de belanghebbenden in de luchtvaart worden betrokken bij de ontwikkeling van mechanismen die geschikt zijn voor de markt voor vliegreizen na de coronacrisis.

De Commissie zal bovendien haar staatssteunbeleid in het algemeen opnieuw moeten beoordelen in het licht van de veranderende geopolitieke realiteit. Internationale luchthavens in de buurt van de EU, zoals Istanboel, London-Heathrow en in de Golfstaten, kunnen voor een verschuiving van het luchtverkeer zorgen en de connectiviteit van de EU ondermijnen als er geen consistent en overtuigend EU-luchtvaartbeleid komt om het concurrentievermogen van de EU en een gelijk speelveld te bevorderen en hoogwaardige banen in Europa te behouden. Ook de omvang van de staatssteun die in derde landen wordt verleend, moet consistent worden geëvalueerd (die kan de vorm hebben van leningen, loonsubsidies, leninggaranties, kapitaalfinanciering, aantrekkelijke vennootschapsbelastingen, financiering van routes of financiële injecties). Verder is een strikte uitvoering van Verordening (EG) nr. 1008/2008 van het Europees Parlement en de Raad (7) noodzakelijk om vijandige overnames van en investeringen in EU-luchtvaartmaatschappijen door niet-EU-landen te voorkomen. Daarbij moet ervoor worden gezorgd dat de Europese economie internationaal concurrerend kan blijven op basis van kwaliteit en prijs en kan vertrouwen op de connectiviteit die wordt geboden door de luchtvaartsector (Astra, een kleine Griekse luchtvaartmaatschappij, voerde onderhandelingen met Chinese investeerders).

4.2.   Behoud van concurrentievermogen

| 4.2.1. | De luchtvervoersector zal niet kunnen terugkeren naar de normale toestand van vóór de coronacrisis (de scenario’s variëren van een herstel in 2022 tot een herstel in 2025), omdat de schaal van die crisis structurele effecten zal hebben op de markt. Om de planningszekerheid te behouden voor belanghebbenden en consumenten, moeten overeenkomsten van de EU met derde landen inzake luchtdiensten (ASA’s) worden gebruikt als platform om gezamenlijk toezicht te houden op de omvang van de staatssteun die tijdens de coronacrisis wordt toegekend, met als doel verstorende trends te herkennen en tegen te gaan. Markttoegang moet een belangrijke rol spelen bij de bepaling van de mate van staatssteun in dit verband. Indien een derde land weigert de steunverlening aan te pakken, moeten vergeldingsmaatregelen worden toegepast. Sociale en milieunormen voor niet-EU-maatschappijen die voor maatschappijen uit de EU oneerlijk zijn, moeten ook via ASA’s worden aangepakt. |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | Door overcapaciteit op de markt, in combinatie met een vermoedelijke koopkrachtdaling tijdens de komende wereldwijde recessie, kunnen zelfs tijdelijke of structurele aanpassingen van ASA’s nodig zijn om de wederkerigheid te waarborgen tijdens de herstelperiode. |
| --- | --- |

4.2.2.

| 4.2.3. | De Commissie kan, en moet, eenzijdig procedures inleiden tegen derde landen en hun luchtvaartmaatschappijen indien geen oplossingen worden gevonden door onderhandelingen (Verordening (EU) 2019/712 van het Europees Parlement en de Raad (8) biedt de mogelijkheid om procedures in te leiden). |
| --- | --- |

4.2.3.

| 4.2.4. | Een bijzonder gevoelige kwestie is de spanning tussen de liquiditeitsproblemen van passagiers die om terugbetaling van hun vooruitbetaalde tickets vragen, en die van luchtvaartmaatschappijen, waarvan er heel wat faillissement zouden moeten aanvragen als ze alle terugbetalingen daadwerkelijk zouden moeten uitvoeren. De komende herziening van Verordening (EG) nr. 261/2004 moet erop zijn gericht de regels te verduidelijken om een win-winoplossing te bieden in het belang van zowel passagiers als luchtvaartmaatschappijen (er kunnen verscheidene mogelijkheden worden overwogen, bijv. een door de overheid gegarandeerde voucher met een beperkte geldigheid: pas als de luchtvaartmaatschappij faillissement zou aanvragen voordat de voucher verloopt of de vlucht niet zou kunnen aanbieden, wordt de passagier terugbetaald; zo krijgt de luchtvaartmaatschappij iets meer tijd om haar kasreserves te gebruiken). |
| --- | --- |

4.2.4.

| 4.2.5. | Het EESC is van mening dat de huidige toestand van de sector zo kritiek is dat regelgevingsinitiatieven die de aandacht afleiden van het consolideren van een internationaal concurrerende EU-luchtvaartsector, tijdens de herstelfase moeten worden opgeschort.
  In dit verband herinnert het EESC aan de prioriteiten die de Commissie moet verwezenlijken om het Europese concurrentievermogen te herstellen en te behouden en voor het noodzakelijke niveau van sociale bescherming te zorgen (9). |
| --- | --- |

4.2.5.

In dit verband herinnert het EESC aan de prioriteiten die de Commissie moet verwezenlijken om het Europese concurrentievermogen te herstellen en te behouden en voor het noodzakelijke niveau van sociale bescherming te zorgen (9).

4.3.   Sociale dialoog: een belangrijke pijler voor herstel

De huidige crisis heeft het gehele ecosysteem van de luchtvaart en de werknemers in de luchtvaart geconfronteerd met existentiële zorgen, ongeacht de efficiëntie van de aangeboden diensten. Het is essentieel te streven naar een passend evenwicht tussen commerciële en sociale overwegingen om ook in de toekomst duurzame en hoogwaardige werkgelegenheid te kunnen waarborgen.

Dit gaat niet alleen over beleid en principes maar is ook een kwestie die onmiddellijk aandacht verdient: marktpraktijken zoals vliegen op aanvraag, schijnzelfstandigheid, gebrek aan sociale bescherming in geval van een aanbesteding en/of gedeeltelijk verlies van activiteiten, of verbreking van contracten met werknemers alleen maar om ze vervolgens tegen aanzienlijke lagere lonen weer aan te nemen, zijn onaanvaardbaar (10).

Sociale dialoog zal ook vereist zijn tijdens de in de meeste ondernemingen onvermijdelijke reorganisaties en moet daarom op Europees, nationaal en bedrijfsniveau worden aangemoedigd. Dit ontslaat de EU-instellingen en lidstaten niet van hun verantwoordelijkheden op sociaal vlak.

4.4.   De duurzaamheid van het ecosysteem van de luchtvaart waarborgen

| 4.4.1. | Het EESC neemt kennis van het akkoord van de volledige internationale luchtvaartsector over maatregelen om de CO2-uitstoot zowel op internationaal (11) als op EU-niveau (12) binnen de perken te houden. Elke bijkomende EU-maatregel moet dan ook in een concurrerende context worden geplaatst; de verschuiving van luchtverkeer van luchtvaartmaatschappijen in de EU naar hun concurrenten buiten de EU heeft bijvoorbeeld geen positief effect op de duurzaamheid.
  Het EESC is van mening dat duurzaamheid na corona moet worden geëvalueerd in een nieuwe context. De gevolgen van maatregelen voor het vermogen van EU-luchtvaartmaatschappijen om op een duurzame manier te kunnen herstellen van de coronacrisis en concurrerend te blijven, moeten worden beoordeeld.
  Het EESC vindt dat de luchtvaart net als alle andere sectoren de langetermijndoelstellingen van de Green Deal moet onderschrijven. Het dringt er bij de Commissie op aan om haar maatregelen op mondiaal niveau te coördineren, met name met de Internationale Burgerluchtvaartorganisatie. Ook pleit het voor verdere uitbreiding van het Europese net van hogesnelheidstreinen, met directe verbindingen met hub-luchthavens.
  Het EESC is ingenomen met het feit dat het EU-herstelplan voorziet in investeringen in toekomstgerichte sectoren. Naar mening van het EESC horen hier ook strategische investeringen in moderne interoperabele technologieën voor alle belanghebbenden in de luchtvaart bij. Markten voor duurzame vliegtuigbrandstoffen, duurzame technologieën en datamarkten moeten actief worden bevorderd. Fossielvrije vloeibare brandstoffen bieden een groot potentieel om de luchtvaart koolstofarm te maken. Er is nog veel onderzoek en ontwikkeling nodig om dit soort brandstoffen tegen redelijke kosten te kunnen leveren.
  Het EESC is verheugd over de diverse financieringsinitiatieven voor zulke alternatieve brandstoffen (Power-to-X, synthetische brandstoffen) in het kader van het huidige EU-financieringsinstrument voor onderzoek (Horizon 2020) en moedigt de Commissie aan hier nog een schepje bovenop te doen in het volgende kaderprogramma voor onderzoek en innovatie (met o.a. Horizon Europa als financieringsinstrument). |
| --- | --- |

4.4.1.

Het EESC is van mening dat duurzaamheid na corona moet worden geëvalueerd in een nieuwe context. De gevolgen van maatregelen voor het vermogen van EU-luchtvaartmaatschappijen om op een duurzame manier te kunnen herstellen van de coronacrisis en concurrerend te blijven, moeten worden beoordeeld.

Het EESC vindt dat de luchtvaart net als alle andere sectoren de langetermijndoelstellingen van de Green Deal moet onderschrijven. Het dringt er bij de Commissie op aan om haar maatregelen op mondiaal niveau te coördineren, met name met de Internationale Burgerluchtvaartorganisatie. Ook pleit het voor verdere uitbreiding van het Europese net van hogesnelheidstreinen, met directe verbindingen met hub-luchthavens.

Het EESC is ingenomen met het feit dat het EU-herstelplan voorziet in investeringen in toekomstgerichte sectoren. Naar mening van het EESC horen hier ook strategische investeringen in moderne interoperabele technologieën voor alle belanghebbenden in de luchtvaart bij. Markten voor duurzame vliegtuigbrandstoffen, duurzame technologieën en datamarkten moeten actief worden bevorderd. Fossielvrije vloeibare brandstoffen bieden een groot potentieel om de luchtvaart koolstofarm te maken. Er is nog veel onderzoek en ontwikkeling nodig om dit soort brandstoffen tegen redelijke kosten te kunnen leveren.

Het EESC is verheugd over de diverse financieringsinitiatieven voor zulke alternatieve brandstoffen (Power-to-X, synthetische brandstoffen) in het kader van het huidige EU-financieringsinstrument voor onderzoek (Horizon 2020) en moedigt de Commissie aan hier nog een schepje bovenop te doen in het volgende kaderprogramma voor onderzoek en innovatie (met o.a. Horizon Europa als financieringsinstrument).

| 4.4.2. | Het EESC benadrukt echter dat de financiering van nieuwe technologie en de maatregelen om de duurzaamheid, veerkracht en schaalbaarheid van het ecosysteem van de luchtvaart te vergroten, integrerend deel zouden moeten uitmaken van een alomvattende routekaart voor de luchtvaart, teneinde de benodigde steun te verschaffen voor het herstel van de Europese waardeketen van de luchtvaart. |
| --- | --- |

4.4.2.

Brussel, 16 september 2020.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Luca JAHIER

---

(1)  Steer Davies Gleave, Study on employment and working conditions in air transport and airports, eindverslag 2015.

1

(2)  Aviation: Benefits Beyond Borders, verslag opgesteld door Oxford Economics voor ATAG, april 2014.

2

(3)  Zie: https://staging.corporatetravelcommunity.com/european-capacity-may-have-grown-in-jun-2020-but-a-european-aviation-body-warns-that-the-recovery-in-passenger-traffic-is-proceeding-at-a-slower-pace-than-it-had-projected/

3

(4)  PB L 46 van 17.2.2004, blz. 1.

4

(5)  EESC-advies TEN/711 “Toewijzing van slots op communautaire luchthavens”, nog niet bekendgemaakt in het Publicatieblad.

5

(6)  PB C 13 van 15.1.2016, blz. 169.

6

(7)  PB L 293 van 31.10.2008, blz. 3.

7

(8)  PB L 123 van 10.5.2019, blz. 4.

8

(9)  PB C 13 van 15.1.2016, blz. 110.

9

(10)  Zie voetnoot 8.

10

(11)  Corsia (regeling voor koolstofcompensatie en -reductie voor de internationale luchtvaart).

11

(12)  PB C 133 van 9.5.2013, blz. 30.

12

---

| 11.12.2020 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 429/105 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 429/105

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité — “EU en Afrika: totstandbrenging van een gelijkwaardig ontwikkelingspartnerschap op basis van duurzaamheid en gemeenschappelijke waarden”

(initiatiefadvies)

(2020/C 429/15)

| Rapporteurs: | Dimitris DIMITRIADIS (EL-I)


  Dilyana SLAVOVA (BG-III)


  Thomas WAGNSONNER (AT-II) |
| --- | --- |

Rapporteurs:

Dimitris DIMITRIADIS (EL-I)

Dilyana SLAVOVA (BG-III)

Thomas WAGNSONNER (AT-II)

| Besluit van de voltallige vergadering | 20.2.2020 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 32, lid 2, reglement van orde |
| | Initiatiefadvies |
| Bevoegde afdeling | Externe Betrekkingen |
| Goedkeuring door de afdeling | 24.2.2020 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 16.9.2020 |
| Zitting nr. | 554 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 216/1/2 |

Besluit van de voltallige vergadering

20.2.2020

Rechtsgrondslag

Artikel 32, lid 2, reglement van orde

Initiatiefadvies

Bevoegde afdeling

Externe Betrekkingen

Goedkeuring door de afdeling

24.2.2020

Goedkeuring door de voltallige vergadering

16.9.2020

Zitting nr.

554

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

216/1/2

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | In een snel veranderende wereld die niet alleen te kampen heeft met grote problemen maar ook nieuwe kansen biedt, is Europa verplicht om zijn multiculturele, institutionele en sociaaleconomische erfgoed te gebruiken om wereldwijd duurzame ontwikkeling mogelijk te maken. De uitdagingen waarmee de Afrikaanse ontwikkelingslanden worden geconfronteerd, zijn zeer complex en moeten daarom op behoedzame en multidimensionale wijze worden aangegaan. Het is niet genoeg dat we goedbedoeld advies geven; we moeten ook aanzienlijke financiële middelen van de EU en haar lidstaten verstrekken om in Afrika te investeren teneinde de duurzameontwikkelingsdoelstellingen (SDG’s) te verwezenlijken. Dit moet het hoofddoel van de internationale partnerschappen van de EU zijn, en de eerbiediging van de universele rechten van de mens, die essentiële gemeenschappelijke waarden zijn, moet ten grondslag liggen aan elk politiek engagement binnen een gelijkwaardig ontwikkelingspartnerschap met Afrika. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | In overeenstemming met de nieuwe EU-consensus inzake ontwikkeling pleit het EESC ervoor een fatsoenlijk leven en goede vooruitzichten te bevorderen, een middenklasse op te richten en gelijkwaardige partnerschappen te ondersteunen door duurzame sociaal-liberale democratische structuren in Afrika te versterken, in overeenstemming met de universele rechten van de mens (1), waaronder fundamentele arbeidsrechten (de Verklaring betreffende de fundamentele principes en rechten op het werk, waarin de centrale arbeidsnormen zijn opgenomen, en de tripartiete beginselverklaring betreffende multinationale ondernemingen en sociaal beleid van de Internationale Arbeidsorganisatie (IAO)), de vrijheid van ondernemerschap en het recht op een gezonde omgeving, alsook de SDG’s. Het EESC is ingenomen met de gezamenlijke mededeling Naar een brede strategie met Afrika (2) en tracht bij te dragen tot de verbetering van de nieuwe alomvattende strategie van de EU met Afrika. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Er sluimeren kritieke uitdagingen in de huidige situatie, maar ook mogelijkheden voor ontwikkelingssamenwerking tussen de EU en Afrika. Veel van de twintig snelst groeiende economieën ter wereld bevinden zich in Afrika. In 2035 zal Afrika beschikken over het grootste arbeidspotentieel. Een handels- en investeringspartnerschap op hoog niveau, op basis van de universele rechten van de mens en duurzaamheid, is in het belang van beide partijen. De ontwikkeling moet centraal staan, dus ontwikkelingsgeld mag niet voor grensbeveiliging worden gebruikt. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Het EESC is verheugd over de vrijhandelsruimte op het Afrikaanse continent (AfCFTA), aangezien deze de handel op het continent versterkt, de afhankelijkheid vermindert en afstapt van een aanpak die slechts op overzeese uitvoer is gebaseerd. Dit kan een belangrijke eerste stap zijn in de richting van een vrijhandelsruimte tussen de EU en Afrika. Het EESC herhaalt de belangrijke rol van maatschappelijke organisaties in de post-Cotonou-overeenkomst. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Langetermijninvesteringen in de intra-Afrikaanse infrastructuur ter bevordering van regionale waardeketens en een duurzame lokale economie zijn economisch zinvol, ecologisch duurzaam en genereren productiecapaciteit, waaronder lokale banen van hoge kwaliteit. Een aanpak die uitsluitend is gericht op overzeese uitvoer is onhoudbaar. Met name de intercontinentale economische samenwerking zou gunstig moeten zijn voor de lokale productie in Afrika, waarvan de belangrijkste sectoren duurzame landbouw, energie en de circulaire economie zouden moeten zijn, alsook de traditionele sectoren die verband houden met grondstoffen en de bouw, die nog steeds moeten worden hervormd in overeenstemming met de SDG’s. Overheidsmiddelen zullen niet noodzakelijkerwijs worden gebruikt voor particuliere investeringen in Afrika, ten koste van de conventionele ontwikkelingssamenwerking. Derhalve zijn monitoring-, controle- en evaluatiesystemen waarin het maatschappelijk middenveld een grote rol speelt, van essentieel belang. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Het maatschappelijke middenveld, sociale partnerschappen, sociale markteconomieën en systemen van de welvaartsstaat zouden succesvolle modellen moeten zijn voor de ondersteuning van duurzame ontwikkeling in Afrika, ofschoon die wel op de lokale cultuur en de sociaaleconomische omstandigheden moeten zijn afgestemd. Handel en investeringen zijn niet de enige prioriteiten voor de ondersteuning van Afrikaanse landen. Ook van belang zijn met name het belastingbeleid, migratie, ontwikkeling, het milieu, onderwijs, gezondheid, en arbeids- en leefomstandigheden. Dit gegeven is nog belangrijker in het licht van de huidige COVID-19-crisis (coronavirus), waar Afrika enorm onder te lijden zal hebben. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Er moet infrastructuur voor kwaliteitsborging worden opgezet om ervoor te zorgen dat Afrikaanse goederen aan de normen van de doelmarkten voldoen. Er moet voor worden gezorgd dat de wetten die in overeenstemming zijn met de SDG’s worden nageleefd. Daarnaast zouden stelsels van zorgvuldigheidseisen ten aanzien van de mensenrechten, waaronder de EU-regels, zeer nuttig zijn (3). |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Erasmus+ moet worden uitgebreid om de samenwerking tussen de EU en Afrika te versterken. Het ontwikkelingspartnerschap tussen de EU en Afrika moet leiden tot meer steun bij het opzetten van lokale openbare onderwijsstelsels, gaande van onderwijs aan jonge kinderen tot universitair niveau en beroepsonderwijs en -opleiding, met inbegrip van het leerlingwezen en stelsels voor een leven lang leren. Een “braindrain” van Afrika naar de EU moet worden voorkomen. Vooral gendermainstreaming en de versterking van de positie van vrouwen spelen een centrale rol bij het verwezenlijken van duurzame ontwikkeling. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | De versterking van de positie van vrouwen in Afrika is een prioriteit voor het EESC, dat er bij de instellingen en het maatschappelijk middenveld op aandringt om actief en zonder ophouden te ijveren voor volledige gelijkheid van mannen en vrouwen op de verschillende sociale en economische niveaus. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Retourmigratie is in veel opzichten een kritieke kwestie. Alleen economische, ecologische en sociale ontwikkeling kan de oorzaken van onvrijwillige migratie wegnemen. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Een internationale financieringsmaatschappij voor de Afrikaanse diaspora, beheerd door Afrikaanse instellingen en gericht op Afrikaanse behoeften, kan een ideaal platform zijn om investeringen te kanaliseren. Het zou ook een optie voor investeerders in de EU kunnen zijn. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Afrika is het afgelopen decennium sterk gegroeid, wat heeft geleid tot de voorspelling dat de energievraag van het continent in 2050 zal verdubbelen, met nog altijd even hoge armoedecijfers. Dit zou de problemen met betrekking tot duurzaamheid op ecologisch en sociaaleconomisch vlak in stand houden of zelfs verergeren. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Desondanks kunnen er zich mogelijkheden voordoen: i) Afrikaanse landen kunnen een voortrekkersrol spelen bij de omzetting van zonne-energie in elektriciteit met behulp van fotovoltaïsche technologie; dit kan tevens leiden tot de grootschalige productie van synthetische brandstoffen; ii) specifieke mogelijkheden voor gezamenlijke projecten en zakelijke activiteiten en gemeenschappelijk beleid kunnen zorgen voor een nieuwe benadering van een sociaal-ecologische markteconomie. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | De landbouw- en voedingsmiddelensector in Afrika moet worden gesteund om de teelt te verbeteren, mislukte oogsten te beperken en de kwaliteitsnormen te verhogen. Andere doelstellingen in de voedingsmiddelensector betreffen de ontwikkeling van nieuwe marketing- en productiemethoden, de bevordering van coöperatieve zelforganisatie onder landbouwers, voedselzekerheid en de toename van de handel langs de gehele waardeketen. Het EESC verzet zich met name tegen de “landroof” in Afrika. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | De EU en Afrikaanse belanghebbenden moeten samenwerken om de Green Deal in de praktijk te brengen en zo de aarde te redden en iedereen de kans op een fatsoenlijk leven te geven. Met de geïnstitutionaliseerde betrokkenheid van maatschappelijke organisaties zouden we gemakkelijk aan zelfreflectie kunnen doen en met nieuwe middelen de fouten uit het verleden kunnen vermijden. Duurzame ontwikkeling kan alleen worden bereikt als deze voortkomt uit en nagestreefd wordt door het land zelf. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | Een aanpak op basis van de universele rechten van de mens, de ontwikkeling van democratische bestuursstructuren, de verbetering van de economische en financiële governance door middel van een transparant beheer van overheidsfinanciën, en de totstandbrenging van een geloofwaardig systeem ter bestrijding van corruptie op basis van een onafhankelijke rechterlijke macht, dragen allemaal bij tot het creëren van sterke, onafhankelijke en stabiele partners in het bedrijfsleven en op het gebied van ontwikkeling. |
| --- | --- |

1.16.

2.   Achtergrond en hoofdpunten van het advies

| 2.1. | De EU27 is de grootste handels- en investeringspartner van Afrika. Het EESC is ingenomen met de gezamenlijke mededeling Naar een brede strategie met Afrika (4), waarin partnerschappen in verband met de groene transitie en toegang tot energie, digitalisering, duurzame groei en werkgelegenheid, en vrede en bestuur worden voorgesteld. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Tweeënvijftig Afrikaanse landen hebben een bepaalde handelsovereenkomst met de EU. Er zijn associatieovereenkomsten gesloten met vier Noord-Afrikaanse landen en er lopen onderhandelingen over een diepe en brede vrijhandelsruimte met Marokko en Tunesië. Het EU heeft vijf economische partnerschapsovereenkomsten met regionale Afrikaanse organisaties gesloten. Deze overeenkomsten zijn gebaseerd op de Overeenkomst van Cotonou en de bijbehorende doelstelling om de handelsbetrekkingen tussen de EU en landen en regio’s in Afrika, het Caribisch gebied en de Stille Oceaan (ACS) naar het niveau van de WTO-regels te tillen. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Het EESC blijft bij zijn aanpak: het wil een fatsoenlijk leven en goede vooruitzichten voor iedereen waarborgen, een middenklasse oprichten (rekening houdend met de correlatie tussen migratie en inkomsten) en gelijkwaardige partnerschappen steunen door duurzame sociaal-liberale democratische structuren te versterken. Daarbij moeten reeds bestaande lokale tradities en beste praktijken in acht worden genomen. Het EESC heeft gepleit voor een ontwikkelingsbeleid dat zorgt voor goede vooruitzichten, structuren en economische kansen voor iedereen in Afrika. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Investeringen van buiten Afrika nemen geleidelijk toe. Zo doet China investeringen als onderdeel van zijn forum voor samenwerking tussen China en Afrika (FOCAC) en de Nieuwe Zijderoute. Andere, minder uitgebreide initiatieven zijn onder andere het Africa Partnership Station van de Verenigde Staten en de top Rusland-Afrika 2019. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Universele rechten van de mens, waaronder fundamentele arbeidsrechten, vrijheid van ondernemerschap, het recht op een gezonde omgeving en de rechtsstaat zijn essentiële gemeenschappelijke waarden. Samen met de SDG’s vormen zij een internationaal erkende minimumnorm voor ontwikkelingsprogramma’s en liggen zij aan de basis van een gelijkwaardig ontwikkelingspartnerschap. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Deze waarden zijn in overeenstemming met de nieuwe consensus van de EU ten aanzien van ontwikkeling, in het kader waarvan ook rekening wordt gehouden met de effecten van ander beleid op ontwikkeling door middel van beleidscoherentie voor ontwikkeling. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | In dit advies worden kritieke aspecten voor een echt gelijkwaardig ontwikkelingspartnerschap vastgesteld en worden de huidige situatie en uitdagingen betreffende de betrekkingen tussen de EU en Afrika geanalyseerd. |
| --- | --- |

2.7.

3.   Actuele uitdagingen

Een fatsoenlijk leven, ecologische verantwoordelijkheid en goede vooruitzichten zijn voor ons onmisbaar om te overleven. We moeten de klimaatverandering aanpakken, verantwoordelijker optreden en meer samenwerkingsgericht denken. De traditionele benadering van industriebeleid en groei is een verouderd ontwikkelingsmodel dat de planeet verwoest en enorme kosten voor de samenleving met zich meebrengt. In Afrika is het met name zo dat mensen niet alleen uit extreme armoede moeten worden gehaald, maar ook de mogelijkheid moeten krijgen om actief deel te nemen aan de samenleving (huisvesting, voedsel, gezondheid, onderwijs). In het “Global Risks Report 2017” van het Wereld Economisch Forum werd het probleem van wereldwijde ongelijkheid als de grootste aanjager van risico’s in verband met recente beleidsuitdagingen benadrukt. Vrouwen en kwetsbare groepen worden bij een gebrek aan kansen zelfs nog meer geraakt en uitgesloten van maatschappelijke participatie.

3.1.   Economische aspecten

| 3.1.1. | Veel van de twintig snelst groeiende economieën ter wereld bevinden zich in Afrika en in 2035 zal Afrika beschikken over het grootste arbeidspotentieel. Hier zijn de wereldmarkten, klanten en werknemers van de toekomst te vinden. Daarom kunnen de meeste actuele mondiale uitdagingen alleen samen met sterke Afrikaanse partners worden aangepakt. Er moet een gelijkwaardig handels- en investeringspartnerschap op basis van de universele rechten van de mens en duurzaamheid komen. Er is jaarlijks 600 miljard EUR nodig om de SDG’s in Afrika te verwezenlijken (5). Derhalve erkent het EESC de enorme behoefte aan particuliere investeringen. |
| --- | --- |

3.1.1.

| 3.1.2. | In het handelsbeleid moet rekening worden gehouden met coherentie voor ontwikkeling, met name met betrekking tot tarieven, aanbestedingen en belastingen, moet aandacht worden besteed aan bestaande asymmetrieën, vooral wat betreft de economische partnerschapsovereenkomsten (6), moet de regionale integratie worden gesteund, moeten bindende hoofdstukken over duurzaamheid worden opgenomen op basis waarvan sancties kunnen worden opgelegd, en moet de bescherming van investeringen worden aangepast zodat alle universele rechten van de mens worden geëerbiedigd. |
| --- | --- |

3.1.2.

| 3.1.3. | Het EESC is verheugd over de vrijhandelsruimte op het Afrikaanse continent (AfCFTA), aangezien deze de handel op het continent versterkt, de afhankelijkheid vermindert en afstapt van een uitsluitend op overzeese uitvoer gebaseerde aanpak. Het staat positief tegenover een vrijhandelsruimte tussen de EU en de Afrikaanse Unie (AU) in het kader van één enkele overeenkomst, waarin rekening moet worden gehouden met de diversiteit en het economisch potentieel van de afzonderlijke Afrikaanse staten. |
| --- | --- |

3.1.3.

| 3.1.4. | Fondsen die traditioneel altijd voor ontwikkeling waren bestemd, worden nu steeds vaker gebruikt om particuliere investeringen ten volle te benutten, wat niet ten koste mag gaan van de traditionele ontwikkelingssamenwerking. Zogenaamde “groene obligaties”, die specifiek gericht zijn op duurzame projecten, zouden een goede manier kunnen zijn om particuliere investeringen in Afrika te kanaliseren. Zowel particuliere als overheidsinvesteringen moeten absoluut worden gemonitord, gecontroleerd en geëvalueerd met medewerking van maatschappelijke organisaties om ervoor te zorgen dat ze worden gebruikt voor de verwezenlijking van de SDG’s en de ontwikkelingsdoelstellingen en dat ze de universele rechten van de mens eerbiedigen. Tegelijkertijd heeft het EESC opgemerkt dat Europese ontwikkelingsfondsen zijn gebruikt om slechte arbeidsomstandigheden in Afrika te verbeteren (7). |
| --- | --- |

3.1.4.

| 3.1.5. | Landbouw is een belangrijke economische sector in Afrika (ruim 60 % van de Afrikanen is werkzaam in de landbouw, meestal in de vorm van kleinschalige landbouw voor eigen gebruik). In geïndustrialiseerde en opkomende economieën is er sprake van een race om landbouwgrond veilig te stellen in Afrika (8). Het ontbreken van officiële of nauwkeurige registers werkt landroof in de hand en weerhoudt jonge Afrikanen ervan aan landbouwgrond te komen. Wereldwijd worden de meeste op grond gebaseerde investeringen in Afrika gedaan, waaronder omvangrijke investeringen door de EU. Deskundigen op het gebied van ontwikkeling waarschuwen dat internationale (waaronder Europese) landbouwbedrijven het in de savanne van Guinee op 4 miljoen vierkante kilometer landbouwgrond hebben voorzien (9). De wereldwijde voedselproductie moet tegen 2050 met 70 % stijgen (10), wat neerkomt op een stijging van 97 % in ontwikkelingslanden, terwijl landbouwgrond tegelijkertijd steeds vaker wordt gebruikt voor de productie van biobrandstoffen en stoffen voor de chemische industrie. Voedselzekerheid is des te belangrijker naar aanleiding van de COVID-19-pandemie. |
| --- | --- |

3.1.5.

3.2.   Sociale aspecten

| 3.2.1. | Concepten als het maatschappelijk middenveld, sociale partnerschappen en een sociale markteconomie hebben het heel goed gedaan in Europa. |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.2.2. | Projecten van de Europese Investeringsbank (EIB) lijken ruimere duurzaamheidsdoelstellingen te halen en gebruik te maken van een betere aanpak van ontwikkelingsvraagstukken. Het Europees Parlement, de Europese Commissie en maatschappelijke organisaties hebben echter hun zorgen geuit over de verrichtingen van de EIB. Zij hebben benadrukt dat de EIB de zorgvuldigheidseisen ten aanzien van de mensenrechten in zijn activiteiten moet verbeteren. Dit is van essentieel belang voor het bieden van geloofwaardige steun (11). |
| --- | --- |

3.2.2.

| 3.2.3. | Bepalingen die Europeanen toestaan om wetten aan te vechten die in overeenstemming zijn met de SDG’s, tasten onze geloofwaardigheid aan:






  — | fatsoenlijk werk omvat een leefbaar loon; dit aanvechten is niet in overeenstemming met de ontwikkelingsaanpak die we moeten hanteren (bijv. de zaak Veolia tegen Egypte); |
| --- | --- | --- |

3.2.3.

—

fatsoenlijk werk omvat een leefbaar loon; dit aanvechten is niet in overeenstemming met de ontwikkelingsaanpak die we moeten hanteren (bijv. de zaak Veolia tegen Egypte);

| — | Investeringen door de EU moeten worden beschermd, maar we moeten het arbeidsrecht, het milieu en consumentenbescherming waarborgen. |
| --- | --- |

—

Investeringen door de EU moeten worden beschermd, maar we moeten het arbeidsrecht, het milieu en consumentenbescherming waarborgen.

| 3.2.4. | Ons ontwikkelingspartnerschap moet het opzetten van lokale openbare onderwijsstelsels, gaande van onderwijs aan jonge kinderen tot het universitaire niveau, sterker ondersteunen. Er moet extra aandacht worden besteed aan beroepsonderwijs, met inbegrip van het leerlingwezen en stelsels voor een leven lang leren. De ervaring van Europa op dit gebied kan van pas komen bij het ontwikkelen van onderwijsstelsels in Afrika. |
| --- | --- |

3.2.4.

| 3.2.5. | De handelskosten in Afrika zijn vaak zeer hoog en veel landen voldoen nog niet aan de internationale kwaliteits-, veiligheids- en milieunormen. Er moet infrastructuur voor kwaliteitsborging worden opgezet om ervoor te zorgen dat Afrikaanse goederen voldoen aan de normen van de doelmarkten, ook in Afrika. In het bijzonder moet de steun aan Afrikaanse landen worden toegespitst op voorwaarden en beschermende structuren op het gebied van milieu, gezondheid en arbeid. |
| --- | --- |

3.2.5.

| 3.2.6. | De Europese welvaartsstaatsystemen zijn succesvol tot ontwikkeling gekomen op basis van solidariteit en omdat zij zijn gestoeld op fundamentele waarden die door alle belangrijke politieke bewegingen worden gedeeld. Socialezekerheidsstelsels, coöperatieve modellen en openbare voorzieningen hebben mensen in staat gesteld om rijkdom te vergaren en het mogelijk gemaakt om marktkrachten te kanaliseren, niet alleen om de armoede terug te dringen en economische groei te stimuleren, maar ook om participerende democratieën te bevorderen. |
| --- | --- |

3.2.6.

| 3.2.7. | Dit is nog belangrijker met het oog op de uitdagingen van de huidige COVID-19-crisis, waar Afrika enorm onder te lijden zal hebben. Volgens gegevens van de VN draagt Afrika 24 % van de mondiale ziektelast, waarbij met name malaria problematisch is, maar beschikt het continent over slechts 3 % van de gezondheidswerkers in de wereld. Het is algemeen bekend dat landen die gezondheidswerkers opleiden financiële verliezen lijden wanneer deze beroepsbeoefenaars naar geïndustrialiseerde landen emigreren (12). |
| --- | --- |

3.2.7.

| 3.2.8. | Alleen economische, ecologische en sociale ontwikkeling kan de oorzaken van onvrijwillige migratie wegnemen. We moeten de universele rechten van de mens in ons beleid opnemen om het soort samenlevingen in Afrika te bevorderen waarnaar veel Afrikaanse emigranten op zoek gaan in de EU vanwege het ontbreken van vooruitzichten in hun thuisland. |
| --- | --- |

3.2.8.

| 3.2.9. | Retourmigratie is een gevoelig punt. Zo wil het EESC graag de aandacht vestigen op verslagen (13) over de braindrain uit Tunesië, waar beleidsmakers te maken hebben met het feit dat ongeveer een derde van de IT-specialisten, die met behulp van EU-fondsen zijn opgeleid, emigreert om in de EU te gaan werken. |
| --- | --- |

3.2.9.

3.3.   Duurzaamheidsaspecten

| 3.3.1. | Hoewel de Afrikaanse economie het afgelopen decennium sterk is gegroeid en de leefomstandigheden aanzienlijk zijn verbeterd, zijn de armoedecijfers nog steeds zeer hoog. Vanwege de beperkte economische diversificatie, aanhoudende ongelijkheid, hoge werkloosheid en milieuschade moet het continent nog steeds stappen zetten in de richting van een duurzame ontwikkeling waarmee een fatsoenlijk leven voor iedereen kan worden bereikt. |
| --- | --- |

3.3.1.

| 3.3.2. | De vraag naar energie in Afrika zal tegen 2050 naar verwachting verdubbelen. Er moet in deze toegenomen behoeften worden voorzien door meer gebruik te maken van hernieuwbare energiebronnen. De implementatie van de energietransitie van fossiele brandstoffen naar hernieuwbare energiebronnen is cruciaal om de klimaatverandering tegen te gaan. Afrikaanse landen kunnen een voortrekkersrol spelen in de omzetting van zonne-energie in elektriciteit met behulp van fotovoltaïsche technologie. Grote fotovoltaïsche parken kunnen niet alleen elektrische energie voor lokaal gebruik leveren, maar ook bijdragen aan de productie van e-brandstoffen (14). De lokale bevolking moet kunnen deelnemen in de winst. Methanol en andere synthetische brandstoffen blijken alternatieven voor fossiele brandstoffen voor de luchtvaart te zijn, maar zouden er ook voor kunnen zorgen dat er langer gebruik van verbrandingsmotoren in wegvoertuigen wordt gemaakt. |
| --- | --- |

3.3.2.

4.   Beleidsaanbevelingen

4.1.   Algemene aspecten

| 4.1.1. | Een eerlijke en gelijkwaardige handelsrelatie met de Afrikaanse staten moet fatsoenlijk werk bevorderen en de openbare diensten in stand houden. In het bijzonder moet het handelsbeleid ervoor zorgen dat de universele rechten van de mens, het milieu en het recht op een fatsoenlijk leven ten volle worden geëerbiedigd. In dit beleid moet tevens rekening worden gehouden met de behoeften van minder ontwikkelde landen. Een overeenkomst voor de periode na Cotonou zal enkel grote mogelijkheden bieden als in het kader ervan hoogwaardige banen worden geschept, duurzame groei wordt gestimuleerd en de inclusie van maatschappelijke organisaties wordt gewaarborgd. Gerenommeerde deskundigen op het gebied van ontwikkelingsbeleid voeren aan dat democratisch regionalisme als leidraad moet dienen voor het ontwikkelingsbeleid van de EU, dat vanwege lokale bijzondere omstandigheden van bijzonder belang is voor Afrika en zijn samenlevingen (15). |
| --- | --- |

4.1.1.

| 4.1.2. | Hedendaagse, progressieve partnerschappen moeten een afspiegeling zijn van de vraag naar een nieuwe vorm van samenwerking tussen geïndustrialiseerde en ontwikkelingslanden. Voor het oprichten van deze hervormingspartnerschappen is in het bijzonder een beter algemeen klimaat nodig voor activiteiten van de particuliere sector en de schepping van meer banen van hoge kwaliteit met en toereikend inkomen om de jonge bevolking van Afrika in staat te stellen een fatsoenlijk leven te leiden. Dit is van essentieel belang om te voorkomen dat jonge mensen van het Afrikaanse continent willen emigreren op zoek naar een betere toekomst (16). In dat opzicht wijst het EESC op zijn contacten in en steun aan de democratisering van Tunesië. In het kader van de diepgaande en uitgebreide vrijhandelsovereenkomst waarover momenteel nog wordt onderhandeld, moet worden nagedacht over het behoud van wat reeds is verwezenlijkt door ervoor te zorgen dat de Tunesische economie zijn bevolking kansen en vooruitzichten kan bieden. |
| --- | --- |

4.1.2.

| 4.1.3. | Ter versterking en ondersteuning van de nodige hervormingen in Afrika zou een denktank kunnen worden opgericht die zich richt op de betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld en op de SDG’s. Die zou de ontwikkeling van kennis en vaardigheden in Afrika kunnen bevorderen en de uitwisseling tussen maatschappelijke organisaties in Afrika en Europa kunnen vergemakkelijken. |
| --- | --- |

4.1.3.

4.2.   Economische ontwikkeling

| 4.2.1. | Met betrekking tot de Europese Green Deal moeten innovatie en een sociaal-ecologische transformatie de aanjagers van economische ontwikkeling zijn. De nadruk moet worden gelegd op een eerlijke verdeling van rijkdom en de oprichting van welvaartsstaatstructuren. Handel en investeringen zijn niet de enige prioriteiten waar rekening mee moet worden gehouden. Daarnaast is er ook internationale samenwerking nodig op het gebied van belastingbeleid, migratie, ontwikkeling, milieu, onderwijs, arbeid, en levens- en gezondheidsomstandigheden (met name na COVID-19). Betrokkenheid van maatschappelijke organisaties is in dit opzicht van doorslaggevend belang. |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | Langetermijninvesteringen in de intra-Afrikaanse infrastructuur zijn nodig (in tegenstelling tot infrastructuur voor de overzeese uitvoer) om regionale waardeketens en een duurzame lokale economie te bevorderen. Dit is economisch gezien zinvol, ecologisch duurzaam en genereert productiecapaciteit, waaronder lokale banen van hoge kwaliteit. Het op overzeese uitvoer gerichte model speelt nog steeds een grote rol in Afrika, aangezien grondstoffen van strategisch belang zijn voor grote economieën (waaronder de EU en de lidstaten). Voor investeringen van de EU moet een andere aanpak worden gehanteerd op basis van een echt gelijkwaardig partnerschap zodat iedereen profiteert en, in het bijzonder, de duurzame ontwikkeling in Afrika wordt bevorderd. |
| --- | --- |

4.2.2.

| 4.2.3. | Een internationale financieringsmaatschappij voor de Afrikaanse diaspora zou het gebruik van hulpbronnen van de Afrikaanse diaspora voor een inclusieve ontwikkeling en investeringen in maatschappelijk verantwoorde ondernemingen en regelingen (17) in Afrika kunnen coördineren. Het zou een ideaal platform kunnen zijn voor het kanaliseren van investeringen die door Afrikaanse instanties worden beheerd en voor Afrikaanse belangen worden gebruikt, en zou ook een kans kunnen zijn voor investeerders uit de EU. De investeringen die nodig zijn om de SDG’s in Afrika te verwezenlijken zijn fors hoger dan de geraamde jaarlijkse besparingen van Afrikaanse migranten. Er zou dus op meerdere manieren (zakelijk) samengewerkt moeten worden met behulp van diaspora-organisaties. |
| --- | --- |

4.2.3.

| 4.2.4. | Naast de uitvoer van grondstoffen om deze elders te verwerken, moeten Afrikaanse landen worden aangemoedigd en gesteund bij de oprichting van duurzame binnenlandse industrieën zodat de winst die met de verwerking van grondstoffen wordt gemaakt in deze landen blijft. Inkomsten uit de winningsindustrie moeten in infrastructuur en sociale voorzieningen worden geïnvesteerd en daarmee de bevolking ten goede komen. |
| --- | --- |

4.2.4.

| 4.2.5. | Het versterken van de openbare veiligheid ter bestrijding van terrorisme moet een prioriteit blijven. Grensbeveiliging en de levering van wapens moeten echter zeer zorgvuldig worden aangepakt. Alles moet op ontwikkeling zijn gericht en ontwikkelingsfondsen moeten niet worden gebruikt voor het tegengaan van onvrijwillige migratie en het bewapenen van veiligheidstroepen: het toenemende “securitisatie”-aspect in het ontwikkelingsbeleid kan de diepere oorzaken van migratie verergeren. |
| --- | --- |

4.2.5.

| 4.2.6. | Het EESC dringt aan op EU-regels met betrekking tot zorgvuldigheidseisen ten aanzien van de mensenrechten (18). Het heeft de EU al eerder verzocht om de bindende uitvoering van zorgvuldigheidseisen ten aanzien van de mensenrechten, met name in internationale waardeketens door de EU (19). Op basis van bestaande maatregelen en EESC-concepten (bijv. een ratingbureau), zou een bindend zorgvuldigheidsstelsel zeer nuttig zijn voor duurzame ontwikkeling, met name in Afrika, en de inspanningen van de EU om een gelijkwaardig ontwikkelingspartnerschap tot stand te brengen versterken. |
| --- | --- |

4.2.6.

| 4.2.7. | Dat de ontwikkeling van kmo’s en de samenwerking tussen kmo’s in Afrika en in de EU verdienstelijk is, kan niet genoeg worden benadrukt. In het algemeen zijn multinationale ondernemingen in staat om de risico’s in verband met bedrijfsprojecten in Afrika te beheersen. Om hun potentieel in een gelijkwaardig ontwikkelingspartnerschap te benutten, hebben kmo’s betrouwbare structuren en institutionele ondersteuning nodig. De meerderheid van de banen in Afrika wordt verstrekt door kmo’s. Financiële diensten, met name op coöperatieve basis, moeten worden verbeterd en (wanneer deze niet bestaan) worden ontwikkeld om in de behoeften van kmo’s te voorzien, zoals leningen, leningen in lokale valuta en risicobeheer. |
| --- | --- |

4.2.7.

| 4.2.8. | Het gebrek aan geschoold personeel is een groot obstakel voor bedrijven in Afrikaanse landen. Het bevorderen van beroepsopleidingen is daarom van het grootste belang. |
| --- | --- |

4.2.8.

| 4.2.9. | “Fiscale vraagstukken zijn verbonden met SDG’s en daarom moeten bedrijven belasting betalen waar zij meerwaarde genereren (bijv. via productie of winning van grondstoffen)” (20). Dit beginsel is van fundamenteel belang voor een gelijkwaardig ontwikkelingspartnerschap. Het EESC heeft ook gepleit voor door de EU uitgevoerde effectbeoordelingen van bilaterale verdragen ter voorkoming van dubbele belastingheffing als het risico bestaat dat het ontwikkelingsbeleid van de EU teniet wordt gedaan (21).
  Naast particuliere investeringen spelen ook belastingontvangsten een belangrijke rol in de financiering van duurzame ontwikkeling. Afrikaanse landen lopen belastingontvangsten mis die overeenkomen met het dubbele van het bedrag van alle ontwikkelingsfinanciering die zij jaarlijks ontvangen. Maatregelen ter bestrijding van belastingontwijking en ter uitbanning van corruptie alsook campagnes voor meer binnenlandse ontvangsten in Afrikaanse landen zijn van essentieel belang, in combinatie met de opleiding van medewerkers van belastingautoriteiten, rekenkamers en ministeries van Financiën. Belastingparadijzen, in Afrikaanse staten of in de EU, vormen een belemmering voor duurzame ontwikkeling. |
| --- | --- |

4.2.9.

Naast particuliere investeringen spelen ook belastingontvangsten een belangrijke rol in de financiering van duurzame ontwikkeling. Afrikaanse landen lopen belastingontvangsten mis die overeenkomen met het dubbele van het bedrag van alle ontwikkelingsfinanciering die zij jaarlijks ontvangen. Maatregelen ter bestrijding van belastingontwijking en ter uitbanning van corruptie alsook campagnes voor meer binnenlandse ontvangsten in Afrikaanse landen zijn van essentieel belang, in combinatie met de opleiding van medewerkers van belastingautoriteiten, rekenkamers en ministeries van Financiën. Belastingparadijzen, in Afrikaanse staten of in de EU, vormen een belemmering voor duurzame ontwikkeling.

| 4.2.10. | Er is infrastructuur nodig om bedrijven te helpen aan financiering en ondersteuningsmechanismen te komen en contacten in de praktijk te leggen. Ze moeten ook advies krijgen in de planningsfase van projecten. |
| --- | --- |

4.2.10.

| 4.2.11. | De landbouw- en voedingsmiddelensector in Afrika moet worden gesteund zodat er procedures voor een betere teelt worden ontwikkeld, er minder sprake is van mislukte oogsten, ontbossing een halt wordt toegeroepen en de kwaliteitsnormen worden verhoogd. Bovendien moet de voedingsmiddelensector nieuwe marketing- en moderne landbouw- en verwerkingsmethoden ontwikkelen, zelforganisatie onder landbouwers bevorderen, met name in de vorm van coöperaties, en de handel langs de gehele waardeketen stimuleren. |
| --- | --- |

4.2.11.

4.3.   Sociaal beleid

| 4.3.1. | Het maatschappelijk middenveld, zoals sociale partnerschappen op winkel- en sectorniveau, betrekken bij de institutionele opzet van Europese staten heeft de EU geen windeieren gelegd. Maatschappelijke organisaties moeten sterk worden betrokken bij het gelijkwaardige ontwikkelingspartnerschap, aangezien dit zal leiden tot stabiele structuren voor alle EU-activiteiten, met name voor het bedrijfsleven. Daardoor zouden onze inspanningen niet alleen op het maken van winst zijn gericht, maar ook op duurzame ontwikkeling in Afrika, om partnerschappen voor de lange termijn op basis van vertrouwen en gelijkheid op te richten. |
| --- | --- |

4.3.1.

| 4.3.2. | Erasmus+ moet worden uitgebreid om de samenwerking tussen de EU en Afrikaanse staten te versterken. De vakbekwaamheid en vakkennis van Afrikaanse academici moet duurzame ontwikkeling in hun landen van herkomst ondersteunen. Een “braindrain” van Afrika naar de EU moet worden voorkomen. Onderwijs is een belangrijke opstap naar betere omstandigheden voor met name vrouwen en kwetsbare groepen en onze steun moet dienovereenkomstig worden toegespitst. |
| --- | --- |

4.3.2.

| 4.3.3. | COVID-19 maakt de uitdagingen zelfs nog groter. Veel gezondheidszorgstelsels zijn momenteel overbelast. We moeten nog meer steun aan de Afrikaanse staten verlenen zodat zij sterke gezondheidszorgstelsels kunnen opzetten die op medisch-biologisch en medisch-sociaal niveau op uitdagingen zoals COVID-19 zijn voorbereid. Goede gezondheidszorg mag niet worden belemmerd door een zwakke economie, een gebrek aan goed bestuur, slechte toegankelijkheid of een gebrek aan opgeleid personeel. Goed opgebouwde welvaartsstaten in Europa hebben zich ten aanzien van de actuele uitdaging ruimschoots bewezen en zouden als voorbeeld kunnen dienen voor met name het verbeteren van de gezondheidszorgstelsels in Afrika. |
| --- | --- |

4.3.3.

| 4.3.4. | Afrikaanse diaspora-organisaties in de EU moeten worden betrokken bij de oprichting van een gelijkwaardig partnerschap tussen de EU en Afrikaanse staten. Ze kunnen financiering en kennis inbrengen en duidelijk maken dat een aanpak op basis van de universele rechten van de mens de Afrikaanse structuren zal versterken die nodig zijn voor stabiele bedrijven, maatschappelijke betrokkenheid en een gezond leefmilieu. Zij zijn op de hoogte van de uitvoering door de EU van de universele rechten van de mens, kunnen in EU-kaders werken, en zouden als brug kunnen fungeren voor EU-activiteiten in hun landen van herkomst. |
| --- | --- |

4.3.4.

4.4.   Duurzame ontwikkeling

| 4.4.1. | Duurzame ontwikkeling kan alleen worden bereikt als deze voortkomt uit en nagestreefd wordt door het een land zelf. De eigen ontwikkelingscapaciteit van Afrika moet worden ondersteund zodat hervormingen worden ingezet, iedereen goede vooruitzichten krijgt en zowel particuliere als overheidsinvesteringen op het continent rendement opleveren. |
| --- | --- |

4.4.1.

| 4.4.2. | Afrika heeft een nieuwe benadering van industrieel beleid nodig die per sector georganiseerd en internationaal gecoördineerd wordt om grotere markten en sterkere stimulansen voor duurzame industrieën te creëren, met name de sectoren die niet afhankelijk zijn van fossiele brandstoffen (22). |
| --- | --- |

4.4.2.

| 4.4.3. | Met betrekking tot de productie van e-brandstoffen met behulp van fotovoltaïsche technologie, is de locatie van belang in termen van economische efficiëntie (23), waarbij de zonnige gebieden rond de evenaar de ideale plaats lijken te zijn (24). Deze sector kan voor Afrikaanse landen tevens een gunstig effect op de economische ontwikkeling hebben, zodat deze landen eventueel deel zouden kunnen nemen aan internationale energieprojecten. Ontwikkelingshulp in deze sector zou niet alleen een positief effect op de ontvangende landen kunnen hebben, maar ook op de afnemers van energie in ontwikkelingslanden (25). |
| --- | --- |

4.4.3.

| 4.4.4. | De SDG’s zorgen voor een relatie op basis van de universele rechten van de mens tussen de EU en haar Afrikaanse partners, die in de zin van de Green Deal samenwerken om de aarde te redden en iedereen een fatsoenlijk leven te bieden. Met de geïnstitutionaliseerde betrokkenheid van maatschappelijke organisaties zouden we gemakkelijk aan zelfreflectie kunnen doen en met nieuwe middelen de fouten uit het verleden kunnen vermijden. |
| --- | --- |

4.4.4.

| 4.4.5. | Alle belanghebbenden, met inbegrip van sociale partners en andere maatschappelijke organisaties, moeten aandringen op projecten, zakelijke activiteiten en beleid waarmee een nieuwe benadering van een sociaal-ecologische markteconomie tot stand kan worden gebracht. Er moet naast de economische aspecten sterk rekening worden gehouden met fundamentele sociale en biofysische aspecten (zoals klimaatverandering). Daarom moet niet alleen naar louter economische indicatoren worden gekeken, maar ook naar indicatoren die rekening houden met de holistische aspecten van welzijn voor iedereen in verband met duurzame ontwikkeling (26) in een gelijkwaardig ontwikkelingspartnerschap. |
| --- | --- |

4.4.5.

| 4.4.6. | Veel investeringen in de landbouw hebben twijfelachtige effecten op gemeenschappen. Er wordt regelmatig melding gemaakt van schendingen van mensenrechten en investeerders die hun beloften niet nakomen in overeenkomsten voor de aanleg van infrastructuur of het scheppen van banen voor lokale gemeenschappen, waaronder Europese investeerders. Het EESC verzet zich met name tegen de “landroof” in Afrika. Effectbeoordelingen die worden uitgevoerd met medewerking van maatschappelijke organisaties moeten grondiger gebeuren en gevolgen hebben voor investeerders die de universele rechten van de mens en de SDG’s niet eerbiedigen. Eén optie is om het opstellen van kadasters te steunen en inheemse landbouwers te helpen zich te organiseren om coöperatieve ondernemingen op te zetten die sterker staan in internationale markten. Dit zal de EU en Afrika helpen hun gemeenschappelijke doelstellingen te bereiken, aangezien hiermee structuren worden gecreëerd die een gelijk speelveld met haar Afrikaanse partners mogelijk maken en zij sterker komen te staan ten opzichte van andere grote economische spelers. |
| --- | --- |

4.4.6.

4.5.   Samenwerking en versterking van het maatschappelijk middenveld in Afrikaanse staten op basis van de universele rechten van de mens en de SDG’s — De weg naar succes van de EU voor een gelijkwaardig ontwikkelingspartnerschap

| 4.5.1. | Een aanpak op basis van de universele rechten van de mens, de ontwikkeling van democratische bestuursstructuren, de verbetering van economische en financiële governance door middel van een transparant beheer van overheidsfinanciën, en de totstandbrenging van een geloofwaardig systeem ter bestrijding van corruptie op basis van een onafhankelijke rechterlijke macht, dragen allemaal bij tot het creëren van sterke, onafhankelijke en stabiele partners in het bedrijfsleven en op het gebied van ontwikkeling. Betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld zou er zeker voor kunnen zorgen dat al deze maatregelen worden uitgevoerd. |
| --- | --- |

4.5.1.

| 4.5.2. | De beloften van de EU moeten tastbare resultaten opleveren. Alleen door de universele rechten van de mens te eerbiedigen en de SDG’s te verwezenlijken, kunnen we ons bevrijden van afhankelijkheden en gelijkwaardige ontwikkelingspartners worden. |
| --- | --- |

4.5.2.

Brussel, 16 september 2020.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Luca JAHIER

---

(1)  Zoals bepaald in de negen belangrijkste mensenrechtenverdragen en -overeenkomsten van de VN.

1

(2)  JOIN(2020) 4 final.

2

(3)  Studie van het Europees Parlement Toegang tot rechtsmiddelen voor slachtoffers van mensenrechtenschendingen door bedrijven in derde landen, Brussel (2019).

3

Toegang tot rechtsmiddelen voor slachtoffers van mensenrechtenschendingen door bedrijven in derde landen,

(4)  JOIN(2020) 4 final.

4

(5)  Duits ministerie van Ontwikkeling, Afrika und Europa — Neue Partnerschaft für Entwicklung, Frieden und Zukunft (2017).

5

Afrika und Europa — Neue Partnerschaft für Entwicklung, Frieden und Zukunft

(6)  De Oostenrijkse stichting voor ontwikkelingsonderzoek (Österreichische Forschungsstiftung für Internationale Entwicklung — ÖFSE), The Economic and social effects of the Economic Partnership Agreements on selected African Countries (2018), vermeldt de nadelige effecten van economische partnerschapsovereenkomsten op Ecowas; tariefverlaging kan miljarden kosten voor onze partnerlanden, waardoor overheidsinkomsten verloren gaan voor duurzame ontwikkeling; PB C 97 van 24.3.2019, blz. 2020, blz. 18; paragraaf 5.5.

6

The Economic and social effects of the Economic Partnership Agreements on selected African Countries

(7)  Gebaseerd op een mondeling verslag van EESC-lid Jaroslaw Mulewicz, na een studiebezoek van een EESC-delegatie aan het Bole Lemi Industrial Park in Ethiopië, waar Aziatische textielbedrijven zijn gevestigd. Niettemin moet het EU-noodtrustfonds (EUTF) voor Afrika duurzame en aanvaardbare arbeidsvoorwaarden bevorderen (wat tot dusver met gemengde resultaten is gebeurd).

7

(8)  Duits milieuagentschap (Umweltbundesamt), Globale Landflächen und Biomasse (2013).

8

Globale Landflächen und Biomasse

(9)  Gebauer, Trojanow, Hilfe? Hilfe! — Wege aus der globalen Krise (2018).

9

Hilfe? Hilfe! — Wege aus der globalen Krise

(10)  Zie voetnoot 8.

10

(11)  EP-resolutie van 17 januari 2019 2018/2151(INI); werkdocument van de diensten van de Commissie SWD(2019) 333 final.

11

(12)  Kingsley Ighobor in Africa Renewal, december 2016 — maart 2017, Diagnosing Africa’s medical brain drain.

12

Diagnosing Africa’s medical brain drain

(13)  Mondeling verslag van Kais Sellami, CEO van Discovery Informatique, tijdens de Euromed-conferentie in oktober 2019 in Barcelona.

13

(14)  COM(2018) 773 — Een schone planeet voor iedereen — Een Europese strategische langetermijnvisie voor een bloeiende, moderne, concurrerende en klimaatneutrale economie.

14

(15)  Zoals Werner Raza, directeur van de Oostenrijkse stichting voor ontwikkelingsonderzoek (Österreichische Forschungsstiftung für Internationale Entwicklung — ÖFSE) tijdens de conferentie A good life for all needs a different Globalisation, maart 2020, Wenen.

15

A good life for all needs a different Globalisation

(16)  Uit studies blijkt dat het minimumloon op een bepaald niveau de migratiedruk verlaagt, bv. Clemens, Does Development Reduce Migration? (2014).

16

Does Development Reduce Migration?

(17)  GK Partners. (2019) Strategic, Business and Operational Framework for an African Diaspora Finance Corporation.

17

Strategic, Business and Operational Framework for an African Diaspora Finance Corporation

(18)  PB C 47 van 11.2.2020, blz. 38; paragraaf 1.5.3.

18

(19)  PB C 47 van 11.2.2020, blz. 38 en PB C 97 van 24.3.2020, blz. 9.

19

(20)  PB C 81 van 2.3.2018, blz. 29; paragraaf 1.9.

20

(21)  Ibid., paragraaf 1.7

21

(22)  Victor, Geels, Sharpe, Accelerating the Transitions, (2019).

22

Accelerating the Transitions,

(23)  Janina Scheelhaase et al., Transportation Research Procedia 43 (2019) 21-30.

23

Transportation Research Procedia

(24)  Prognos (2018), Importance of liquid energy sources for the energy transition.

24

Importance of liquid energy sources for the energy transition.

(25)  Radermacher F.-J. (2019), Die internationale Energie- und Klimakrise überwinden.

25

Die internationale Energie- und Klimakrise überwinden.

(26)  Joseph Stiglitz, Amartya Sen en Jean Fitoussi, Verslag van de commissie voor de meting van economische prestaties en sociale vooruitgang (CMEPSP) (2009).

26

Verslag van de commissie voor de meting van economische prestaties en sociale vooruitgang

---

| 11.12.2020 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 429/114 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 429/114

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de bijdrage van het maatschappelijk middenveld aan de groene agenda en de duurzame ontwikkeling van de Westelijke Balkan in het kader van het EU-toetredingsproces

(initiatiefadvies)

(2020/C 429/16)

| Rapporteur: | Dragica MARTINOVIĆ DŽAMONJA |
| --- | --- |
| Corapporteur: | Pierre Jean COULON |

Rapporteur:

Dragica MARTINOVIĆ DŽAMONJA

Corapporteur:

Pierre Jean COULON

| Besluit van de voltallige vergadering | 20.2.2020 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 32, lid 2, van het reglement van orde |
| | Initiatiefadvies |
| Bevoegde afdeling | Externe Betrekkingen (REX) |
| Goedkeuring door de afdeling | 24.7.2020 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 18.9.2020 |
| Zitting nr. | 554 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 215/1/3 |

Besluit van de voltallige vergadering

20.2.2020

Rechtsgrondslag

Artikel 32, lid 2, van het reglement van orde

Initiatiefadvies

Bevoegde afdeling

Externe Betrekkingen (REX)

Goedkeuring door de afdeling

24.7.2020

Goedkeuring door de voltallige vergadering

18.9.2020

Zitting nr.

554

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

215/1/3

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) is voorstander van en blijft sterk pleiten voor uitbreiding van de Europese Unie (EU) tot de zes landen van de Westelijke Balkan (1), op voorwaarde dat zij aan alle noodzakelijke criteria voor EU-lidmaatschap voldoen. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | In dat verband is het EESC ingenomen met het optreden van de Europese Commissie met betrekking tot de herziene methode voor het openen van de toetredingsonderhandelingen met Noord-Macedonië en Albanië en haar inspanningen om het proces dynamischer en voorspelbaarder te maken. Het EESC dringt wel aan op een sterkere rol van de sociale partners en organisaties uit het maatschappelijk middenveld. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Het EESC is van mening dat het herstel van de COVID-19-crisis groen beleid moet ondersteunen en dat de groene transitie integrerend deel moet uitmaken van een alomvattend en toekomstgericht herstelplan in de Westelijke Balkan (2). Het EESC is dan ook verheugd dat de Europese Commissie een steunpakket voor het herstel in de Westelijke Balkan heeft aangekondigd. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | De Westelijke Balkan zou beleid en initiatieven op belangrijke Europese terreinen moeten onderschrijven en er deel van moeten uitmaken. Gezien de geografische ligging van de landen in kwestie moet dit vooral gelden met betrekking tot de Europese Green Deal. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Gezien de aanzienlijke investeringen en aanpassingen van de regelgeving die nodig zijn, pleit het EESC er sterk voor dat de sociale partners en maatschappelijke organisaties een bijzonder belangrijke rol krijgen toebedeeld bij de transitie naar een groenere en duurzamere samenleving, vooral in het licht van de specifieke politieke context in de Westelijke Balkan. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Het EESC wijst er opnieuw op dat de vrijheid van vereniging gewaarborgd moet zijn, burgerinitiatieven de ruimte moeten krijgen en meer steun moet worden gegeven voor het vergroten van de capaciteit van maatschappelijke organisaties ter bevordering van een sterke en doeltreffende civiele dialoog. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Het EESC wijst er nog eens op dat de Westelijke Balkan zeer gevoelig is voor de gevolgen van klimaatverandering die schadelijk zijn voor de algemene gezondheid en de economie, en dat er dringend actie moet worden ondernomen om de levenskwaliteit van de burgers aldaar en met name van kinderen en jongeren te verbeteren door een rechtvaardige transitie naar een groener model, met inachtneming van het beginsel dat niemand mag achterblijven. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Het EESC dringt erop aan dat de toekomstige maatregelen voor een groenere Westelijke Balkan worden afgestemd op de specifieke uitdagingen en behoeften van de regio, waarbij gedacht moet worden aan een passend regelgevingskader, grensoverschrijdende activiteiten, innovatieve technologische oplossingen, lokaal geproduceerde en verbruikte energie en energie-efficiëntie, duurzaam stadsvervoer en duurzame wegen- en spoorwegnetten, publieke en particuliere betrokkenheid, de uitrol van ICT en snel internet, agrovoedselmaatregelen enz. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | De uitdagingen op het gebied van decarbonisatie, de vermindering van lucht-, water en bodemverontreiniging, connectiviteit en klimaatverandering in de Westelijke Balkan kunnen worden omgezet in kansen door te investeren in onderzoek en innovatie, meer te leren over en door toepassing van alternatieve benaderingen, een circulaire economie, afvalbeheer, groenere energie en connectiviteitsoplossingen, evenals actieve maatregelen om de rijke biodiversiteit van de regio te beschermen. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Het EESC benadrukt het belang van het ontwikkelen van groene vaardigheden in het kader van actieve strategieën op het gebied van onderwijs/opleiding en vaardigheden op nationaal en regionaal niveau, waarbij bijzondere nadruk op gendergelijkheid moet worden gelegd, in samenwerking met de betrokken actoren in het kader van een doeltreffende sociale dialoog. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | In de Westelijke Balkan moet terdege worden gezorgd voor goed bestuur en democratische instellingen, de rechtsstaat, een succesvol anticorruptiebeleid, bestrijding van de georganiseerde misdaad en eerbiediging van de mensenrechten en veiligheid. Aangezien een vergroening van de economie aanzienlijke investeringen vereist, is het van essentieel belang eraan te herinneren dat de rechtsstaat een sleutelrol speelt bij het waarborgen van een effectief ondernemingsklimaat en bij het aantrekken van particuliere en buitenlandse directe investeringen. |
| --- | --- |

1.11.

2.   Integratie van de Westelijke Balkan in de EU

| 2.1. | Het EESC is sterk voorstander van de uitbreiding van de Europese Unie (EU) tot de zes landen van de Westelijke Balkan, mits zij aan de vereiste lidmaatschapscriteria voldoen. Het EESC heeft een zeer sterk netwerk opgebouwd met de sociale partners en maatschappelijke organisaties in de regio en is vastbesloten ervoor te zorgen dat hun stem wordt gehoord. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Dat de Europese leiders tijdens de top van Zagreb van 6 mei 2020 hun solidariteit hebben getoond met de landen van de Westelijke Balkan is een goede zaak, maar het EESC wil wel herinneren aan zijn bijdrage (3) waarin de noodzaak van meer betrokkenheid bij toekomstige uitbreiding wordt benadrukt en wordt betreurd dat het belang van de stem van het maatschappelijk middenveld onvoldoende wordt onderkend. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Het EESC is ingenomen met de mededeling Bevordering van het toetredingsproces — Een geloofwaardig EU-perspectief voor de Westelijke Balkan (4), waarin een herziene methode voor kandidaat-lidstaten wordt voorgesteld die gericht is op een geloofwaardiger proces om de uitbreiding te bevorderen, maar betreurt dat de rol van de sociale partners en maatschappelijke organisaties hierin niet voldoende wordt erkend. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Het EESC verzoekt de Europese Commissie om de rol van het maatschappelijk middenveld bij het toezicht op het overheidsoptreden te versterken, teneinde te voldoen aan de noodzakelijke toetredingscriteria, met name wat betreft de grondbeginselen en de cluster “groene agenda en duurzame connectiviteit”. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Het EESC kan zich vinden in het steunpakket van de Europese Commissie om de Westelijke Balkan te helpen bij de inspanningen om de gevolgen van de COVID-19-uitbraak tegen te gaan, zoals beschreven in de mededeling over de wereldwijde reactie van de EU op COVID-19 (5) en de mededeling over steun aan de Westelijke Balkan voor de bestrijding van COVID-19 en het herstel na de pandemie (6). |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Het EESC vergroot zijn inzet voor de regio waar het gaat om de reactie op de crisis en het toekomstige economische en investeringsplan voor de Westelijke Balkan. Tegelijkertijd dringt het erop aan om meer nadruk op hervormingen te leggen en het engagement van de EU afhankelijk te stellen van democratische hervormingen en eerbiediging van de Europese kernwaarden, zoals de rechtsstaat en de grondrechten. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Het EESC herhaalt dat de sociale partners en andere maatschappelijke organisaties, zowel op EU- als op nationaal niveau, zinvol moeten worden betrokken bij het hele proces van de EU-integratie van de Westelijke Balkan. Hun verdere capaciteitsopbouw is nodig door middel van technische en economische steun, door Europese financieringsbronnen voor hen toegankelijker te maken en door hen volwaardig te betrekken bij de toetredingsonderhandelingen (7). |
| --- | --- |

2.7.

3.   Green Deal, een belangrijk aspect van EU-integratie voor de Westelijke Balkan

| 3.1. | Het EESC vindt dat de Westelijke Balkan zich moet blijven aanpassen aan de richtsnoeren, doelstellingen en waarden van de EU en dat de EU ernaar moet streven de Westelijke Balkan bij haar initiatieven te betrekken. Dit geldt met name voor de Europese Green Deal, die de Westelijke Balkan moet omvatten, al was het maar vanwege de geografische ligging van de landen in kwestie, in het hart van het Europese continent, aan alle kanten omringd door de EU. Het is dan ook niet verwonderlijk dat in de mededeling over de Green Deal van 11 december 2019 specifiek een “groene agenda voor de Westelijke Balkan” (8) is aangekondigd in het kader van het economische en investeringsplan voor de Westelijke Balkan dat eind 2020 moet worden gepresenteerd. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Het EESC zou graag zien dat de groene agenda voor de Westelijke Balkan de regionale samenwerking efficiënt versterkt en aanmoedigt, met name op het gebied van energie en vervoer. Essentieel is dat de sociale partners en maatschappelijke organisaties actief deelnemen aan en worden betrokken bij bestaande regionale samenwerkingsverbanden, -overeenkomsten en -initiatieven, zodat die voordelen opleveren voor het welzijn en de gezondheid van de burgers in de regio en het potentieel van de groene, koolstofarme en circulaire economie van de Westelijke Balkan wordt benut. Via de groene agenda voor de Westelijke Balkan moeten milieu- en klimaatproblemen aan de hand van vijf thematische pijlers worden aangepakt: 1) decarbonisatie, 2) circulaire economie, 3) biodiversiteit, 4) vervuiling en 5) maatregelen inzake de agrofoodsector. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Het EESC deelt de mening dat de gevolgen van de COVID-19-crisis voor burgers en bedrijven enorm zijn, waardoor een heroverweging van de beleidsdoelstellingen geboden is. Het EESC is echter van mening dat de groene transitie integrerend deel moet uitmaken van een breed herstelplan, dat toekomstgericht moet zijn en grootschalige publieke en particuliere investeringen in vervoers- en energieverbindingen, energiebesparingen aan de vraagzijde en groenere technologieën zoals zonne- en windenergie, schone waterstof, batterijen en koolstofafvang moet omvatten die geen of zo min mogelijk impact op de natuurlijke omgeving en de mensen hebben. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Het EESC stelt met spijt enkele zorgwekkende analyses en trends in de regio vast die dringend moeten worden aangepakt. De economieën van de Westelijke Balkan zijn nog steeds sterk afhankelijk van vaste fossiele brandstoffen en hebben een hoge energie-intensiteit. De regio wordt zwaar getroffen door de klimaatverandering (droogten, overstromingen) en tegen het einde van de eeuw wordt een temperatuurstijging van tot wel 4 oC verwacht (9). Het meeste vervoer over de weg vindt plaats in oudere, minder energiezuinige voertuigen. Sommige van de steden in de regio staan bovenaan de Europese ranglijst wat PM2.5 en PM10.0-verontreiniging betreft (Sarajevo, Pristina, Skopje, Belgrado). |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Het EESC wijst er echter op dat de regio een aanzienlijk potentieel inzake hernieuwbare energie heeft (water-, wind- en zonne-energie), evenals een aanzienlijk potentieel op het gebied van natuurlijke hulpbronnen en een buitengewone biodiversiteit. De uitdagingen waar zij voor staat op het gebied van decarbonisatie, de vermindering van lucht-, water en bodemverontreiniging, connectiviteit en klimaatverandering kunnen worden omgezet in kansen door onderzoek en innovatie, toepassing van alternatieve benaderingen, een circulaire economie, afvalbeheer, groenere energie, energie-efficiëntie en connectiviteitsoplossingen. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Tijdens de top in Poznań over de Westelijke Balkan (10) heeft de EU bevestigd zich te zullen blijven inzetten voor het milieu en het klimaat en heeft zij de gezamenlijke verklaring van 21 februari 2019 over de transitie naar schone energie in de Westelijke Balkan onderschreven. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | De transitie van op fossiele brandstoffen gebaseerde naar groene economieën heeft ook te maken met interconnectiviteit, van energie-, vervoers- en distributie-infrastructuur tot de digitale agenda. Bij het realiseren van de transitie naar een groene economie moet het bedrijfsleven als een deel van de oplossing worden beschouwd. Met het juiste kader en de juiste ondersteuning zal de koolstofneutrale transitie de industrie moderniseren en nieuwe hoogwaardige banen en meer arbeidsmogelijkheden creëren. De betrokkenheid van sociale partners, bedrijven en andere maatschappelijke organisaties in de Westelijke Balkan bij het uitwerken en uitvoeren van maatregelen ter bevordering van een slimme en intelligente, circulaire en koolstofarme economie is essentieel. In dit proces zijn sociaal beleid en sociale dialoog een essentiële garantie voor een samenhangende samenleving waarin er naar banen voor iedereen wordt gestreefd en ongelijkheden en uitsluiting worden beperkt. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Het EESC benadrukt dat de sociale partners en maatschappelijke organisaties volwaardig moeten worden betrokken bij het definiëren van duurzame ontwikkeling als een prioritaire beleidsdoelstelling en dat bij het investeren in de regio “groene investeringen” moeten worden bevorderd. De academische wereld, werkgevers en werknemers, sociale katalysatoren zoals ondernemers, de media en religieuze of andere leiders over de landsgrenzen heen hebben een belangrijke functie op het gebied van inclusieve en duurzame ontwikkeling. Onder meer wetenschappelijke kringen, culturele groepen, industriële clusters en consumentenorganisaties beschikken over aanzienlijke expertise om deze belangrijke keuze voor de regio te ondersteunen, waardoor deze de juiste keuze is voor de economie en de samenleving. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Groene vaardigheden moeten worden ontwikkeld in het kader van actieve strategieën op het gebied van onderwijs/opleiding en vaardigheden op nationaal en regionaal niveau in samenwerking met de betrokken actoren in het kader van een doeltreffende sociale dialoog, onder meer met studenten, leraren en ouders, met het oog op een koolstofarme, hulpbronnenefficiënte en groene economie. Met de transitie naar een circulaire economie als strategisch doel voor de Westelijke Balkan moet het stimuleren van groene vaardigheden worden afgestemd op de nationale groeistrategieën om ervoor te zorgen dat onderwijs- en opleidingsinitiatieven voldoen aan de nationale strategische doelen en financieel voldoende worden ondersteund. Het EESC pleit ervoor om er in het bijzonder op te letten dat vrouwen worden betrokken bij de uitwerking en uitvoering van nieuw onderwijs- en opleidingsbeleid (bij- en omscholing), teneinde te zorgen voor meer gendergelijkheid en een rechtvaardigere transitie naar een groene economie. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Om de werkloosheid en de discrepantie tussen gevraagde en aangeboden vaardigheden aan te pakken, moeten betere prognoses inzake vaardigheden worden ingevoerd, om ervoor te zorgen dat de vaardigheden van studenten en de beroepsbevolking overeenkomen met die welke nodig zijn op de arbeidsmarkt, en moeten beroepsonderwijs en -opleiding worden versterkt, en met name werkplekleren en duaal leren, die in sommige lidstaten hebben geholpen om de werkloosheid onder jongeren op succesvolle wijze aan te pakken. Om deze doelen te bereiken, moet de actieve betrokkenheid van bedrijven en ondernemingsorganisaties, zoals kamers van koophandel, worden nagestreefd en bevorderd. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Bij de transitie naar een koolstofarme economie steunt het EESC het beginsel dat niemand mag achterblijven. Bijzondere aandacht moet uitgaan naar burgers en bijzonder kwetsbare groepen door ervoor te zorgen dat energie betaalbaar en toegankelijk is en dat zij kunnen profiteren van steunmaatregelen inzake energie-efficiëntie. Steenkoolafhankelijke regio’s moeten worden ondersteund bij hun rechtvaardige transitie om bottom-up participatieve herontwikkelingsplannen te ontwikkelen teneinde het banenverlies te beperken. Consumenten moeten worden geïnformeerd, begeleid en betrokken bij het accepteren en in de praktijk brengen van verantwoord gedrag, wat zal bijdragen tot het verzachten van de gevolgen van klimaatverandering. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Het EESC erkent het geopolitieke en geo-economische belang van de regio voor de EU en roept op tot waakzaamheid in geval van investeringen uit derde landen, waarbij duurzaamheidsdoelstellingen vaak minder aandacht krijgen. Het EESC roept de autoriteiten en het maatschappelijk middenveld in de regio op om de positieve betrokkenheid en de financiële steun van de EU met betrekking tot de inzet van groenere technologieën te bevorderen en onder de aandacht te brengen. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Het EESC vraagt om een ex-ante-evaluatie van de financiering van aan duurzame ontwikkeling gerelateerde activiteiten in de Westelijke Balkan en de toepassing van het conditionaliteitsbeginsel op de duurzaamheid van projecten. |
| --- | --- |

3.13.

4.   Klimaatverandering en de Westelijke Balkan

| 4.1. | De Westelijke Balkan is zeer gevoelig voor de gevolgen van de klimaatverandering; de afgelopen jaren hebben overstromingen en droogten er veel schade aangericht. In de RCC-studie (11) over klimaatverandering is een waargenomen temperatuurstijging van 1,2 oC geregistreerd, met een verdere stijging van 1,7-4,0 oC tegen het einde van de eeuw. Bovendien zijn de problemen inzake luchtverontreiniging goed gedocumenteerd, waaruit blijkt dat er schade aan de volksgezondheid en de economie is toegebracht.
  Wanneer de klimaatverandering een bedreiging vormt voor de eerste levensbehoeften (onderdak, water en voedsel), zijn kinderen en jongeren het meest kwetsbaar voor de directe en indirecte gevolgen ervan, wat de COVID-19-pandemie alleen maar duidelijker heeft gemaakt (12). |
| --- | --- |

4.1.

Wanneer de klimaatverandering een bedreiging vormt voor de eerste levensbehoeften (onderdak, water en voedsel), zijn kinderen en jongeren het meest kwetsbaar voor de directe en indirecte gevolgen ervan, wat de COVID-19-pandemie alleen maar duidelijker heeft gemaakt (12).

| 4.2. | Het EESC erkent het belang van de inzet van de landen van de Westelijke Balkan in het kader van de Overeenkomst van Parijs van 2015 inzake klimaatverandering (13) om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen en de ambitie met betrekking tot hun nationaal bepaalde bijdragen in de loop der tijd te vergroten in overeenstemming met de meest recente wetenschappelijke gegevens. Naast de regeringen spelen ook andere belanghebbenden zoals bedrijven, steden en ngo’s een cruciale rol bij de uitvoering van de Overeenkomst van Parijs. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Het EESC erkent eveneens de inzet van de landen in het kader van de duurzameontwikkelingsdoelstellingen van de VN voor 2030, een blauwdruk voor het aanpakken van uitdagingen op het gebied van duurzame ontwikkeling, waaronder armoede, ongelijkheid, klimaatverandering, aantasting van het milieu, vrede en rechtvaardigheid. Het is ook van het grootste belang dat het nieuwe ontwikkelingsmodel wordt ondersteund door de burgers, het bedrijfsleven en de financiële sector in elk land, alsook op internationaal niveau. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Het EESC beseft dat milieu en klimaatverandering tot de lastigste onderhandelingshoofdstukken behoren, met name waar het gaat om richtlijnen die veel investeringen vereisen, zoals die inzake water, afval, industriële emissies en de handel in emissierechten. De klimaatverandering vraagt echter om radicale en transformerende maatregelen die niet alleen een aanpassing van het beleid en de wetgeving vereisen, maar ook een verschuiving van het economische paradigma en de transitie naar een koolstofneutrale, klimaatbestendige en hulpbronnenefficiënte samenleving. Op die manier zijn klimaat- of decarbonisatiestrategieën op lokaal en nationaal niveau in feite nieuwe groeistrategieën. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Het EESC is zich ervan bewust dat voor de ontwikkeling van een klimaatstrategie diepgaande hervormingen moeten worden doorgevoerd en alle sectoren moeten worden getransformeerd. Het roept de landen van de Westelijke Balkan er dan ook toe op om hun strategieën in overeenstemming met het EU-acquis uit te werken en te implementeren en om de werkzaamheden te coördineren teneinde ontwikkelingsstrategieën voor de lange termijn (2050) met lage broeikasgasemissies op te stellen als partijen bij het UNFCCC, met actieve deelname en een grotere betrokkenheid van alle belanghebbenden, met inbegrip van maatschappelijke organisaties. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Alle landen, met uitzondering van Bosnië en Herzegovina, hebben coördinerende instanties op hoog niveau voor klimaatverandering ingesteld om klimaatactie te integreren in ander sectoraal beleid, met name het beleid inzake economische ontwikkeling, energie, vervoer en landbouw, zodat er bij het opstellen van strategische en beleidsdocumenten en wetgeving rekening kan worden gehouden met de zorgpunten en commentaren van alle belanghebbenden. Het EESC beveelt aan dat al deze instanties vanaf het begin van het regelgevings- en/of wetgevingsoverleg vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties en de sociale partners bevatten. Het zou goed zijn een mechanisme te ontwikkelen waarmee alle zorgpunten tijdig en op transparante en participatieve wijze kunnen worden behandeld. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Aangezien het grootste deel van de kosten van aanpassing aan de EU-ETS-richtlijn door het bedrijfsleven zal moeten worden gedragen, zou het EESC graag zien dat het maatschappelijk middenveld, de industrie en ondernemingsorganisaties sterk worden betrokken bij de bewustmakings- en capaciteitsopbouwactiviteiten met betrekking tot de ETS-richtlijn. De Westelijke Balkan zal zwaar moeten investeren, vooral de landen met grote industriële sectoren, aangezien zij over onvoldoende capaciteit beschikken om de gevolgen van de richtlijn op te vangen, die overigens niet alleen investeringen vereisen, maar ook veranderingen in regelgevingsklimaat, management, monitoring en rapportage, en verificatie en erkenning van emissies. |
| --- | --- |

4.7.

5.   Energie in de Westelijke Balkan

| 5.1. | Het EESC steunt de energie-unie en het beleidskader voor klimaat en energie 2030 om de doelstellingen van de Overeenkomst van Parijs te verwezenlijken. De landen van de Westelijke Balkan hebben de verplichting zich aan dit beleid aan te passen, maar zij moeten zich actiever inzetten en vanaf de eerste besprekingen bij de energie-unie worden betrokken. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Het EESC steunt de gezamenlijke verklaring van 2019 over de transitie naar schone energie in de Westelijke Balkan, die door de ministers van Energie en Milieu van de Westelijke Balkan is overeengekomen en betrekking heeft op de beginselen voor de duurzame ontwikkeling van waterkracht in de Westelijke Balkan (14), en herinnert eraan dat de inbreng en de sterke inzet van maatschappelijke organisaties een belangrijke rol speelden bij de aanneming daarvan. Dit zijn goede eerste stappen, maar er is meer nodig. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | In lijn hiermee beveelt het EESC aan dat de sociale partners en maatschappelijke organisaties uit de Westelijke Balkan in staat worden gesteld een actieve en concrete rol te spelen bij de activiteiten van de EU-waarnemingspost voor energiearmoede, en in dat verband ook voorstellen kunnen doen. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Het EESC vindt dat inspanningen om de doelstellingen van Parijs te behalen, en duurzame groei in het algemeen, geschraagd moeten worden door moderne, doelgerichte en passende maatregelen voor de regio. Het gaat hierbij ook om het ontwikkelen van een moderne en toekomstgerichte infrastructuur, het opzetten van een passend wet- en regelgevingskader en het omarmen van nieuwe technologieën en de bijbehorende bedrijfsmodellen voor de “groene en inclusieve” ontwikkeling van de economieën van de regio. Concreet komt dit erop neer dat er een “slim” elektriciteitsnet moet worden aangelegd om het steeds groter wordende aandeel van intermitterende hernieuwbare energiebronnen in de elektriciteitsproductiemix op te vangen. Ook de ontwikkeling van intraday-, balancerings- en opslagmarkten is bevorderlijk voor het creëren van marktgerichte oplossingen voor de juiste toewijzing van middelen in de reeds veranderende energiemix van fossiele brandstoffen naar schonere energie. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Naar de mening van het EESC is een robuust, modern en transparant wet- en regelgevingskader essentieel voor de ontwikkeling van de energiemarkt en het aantrekken van nieuwe investeringen die nodig zijn om nieuwe infrastructuur en capaciteit te financieren. De rol van de Energiegemeenschap (15) en de omzetting en uitvoering van het communautaire acquis is een voorwaarde sine qua non. Evenzo kunnen grensoverschrijdende activiteiten zoals de handel in elektriciteit leiden tot grote efficiëntie en besparingen op het gebied van energie en kosten, zolang alle marktdeelnemers zich houden aan vergelijkbare regels op het gebied van naleving van de milieuvoorschriften en koolstofbeprijzing. Daarom is de rol van de commissie voor regelgeving van de Energiegemeenschap van het grootste belang en zal deze moeten worden versterkt, in aanmerking genomende dat goed functionerende grensoverschrijdende markten een vereiste zijn voor het maken van duurzame keuzes.- De EU moet het secretariaat van de Energiegemeenschap helpen regionale overheden te ondersteunen bij het maken van robuuste geïntegreerde nationale energie- en klimaatplannen (NECP’s), gestuurd door de doelstellingen voor 2030 voor de regio. NECP’s moeten de ambitie weerspiegelen die nodig is om de economie koolstofarm te maken, waarbij rekening moet worden gehouden met milieuwaarborgen. Ze moeten beleid en maatregelen omvatten in verband met de vermindering van de uitstoot van broeikasgassen in alle belangrijke emissiesectoren om werk te maken van de doelstellingen voor 2030 en hun bijdragen in het kader van de Overeenkomst van Parijs, met een perspectief om tegen 2050 een koolstofneutrale economie te worden. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Het EESC pleit ervoor om een passend percentage van het budget voor pretoetredingssteun (IPA) te bestemmen voor de groene transitie. Het betreurt de geringe activiteit op het vlak van onderzoek, ontwikkeling en innovatie in de Westelijke Balkan, die beter zou moeten deelnemen aan de beschikbare EU-programma’s, waaronder Horizon Europa, want de desbetreffende investeringen zijn cruciaal voor de ontwikkeling van nieuwe technologieën voor een efficiënte groene transitie. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | Innovatie speelt in het veranderende energielandschap een cruciale rol. Daarom beveelt het EESC aan om voor de Westelijke Balkan serieus na te denken over decentrale energie, d.w.z. energie die lokaal geproduceerd en verbruikt wordt. Aangezien de regio uitgestrekte bergketens heeft, is het niet eenvoudig of kostenefficiënt om een grote uitrol van hoog- en middenspanningsnetten te ondersteunen. In het licht van de geavanceerde technologische oplossingen die thans beschikbaar zijn en hun economische efficiëntie, is het beter om decentrale energie te ondersteunen. De huidige EU-ervaringen en het ondersteunende wet- en regelgevingskader van de EU voor prosumenten en energiegemeenschappen kunnen deze nieuwe aanpak onderbouwen. Dergelijke bedrijfsmodellen kunnen geschiktere oplossingen bieden om aan lokale behoeften en omstandigheden tegemoet te komen. Lokale actoren kunnen dan rechtstreeks bij duurzame oplossingen worden betrokken en dus ownership krijgen over de transitie naar duurzame ontwikkeling. |
| --- | --- |

5.7.

| 5.8. | De Westelijke Balkan herbergt vele mogelijkheden op het gebied van energie-efficiëntie. Met de renovatie van (publieke en particuliere) gebouwen, in de industrie en bij andere activiteiten kunnen aanzienlijke energie- en kostenbesparingen worden behaald en kan tegelijkertijd de belangrijke kwestie van energiearmoede worden aangepakt. Energiebesparing is ook een belangrijk onderdeel van het sociale en bedrijfsmodel waar het gaat om lokale energieopwekking, aangezien warmteterugwinning voor industrieel en/of residentieel gebruik zinvol is op lokaal of regionaal niveau. De distributieverliezen zijn in de meeste landen in de regio ook hoog en vereisen aanzienlijke investeringen. EU- en internationale financiering kunnen ook hier een rol spelen om werk te maken van efficiënte en lokale energieproductie en -consumptie met een lage impact. Gezien de beperkte middelen van de landen in de regio zal dergelijke financiering nodig zijn vanwege de initiële kapitaalintensiteit van investeringen en de relatief lange afschrijvingsperiode ervan. Europese technologieën zijn technisch en economisch tot wasdom gekomen en daarom geschikt voor de regio. Het EESC roept de EU en betrokken financieringsinstanties ertoe op zich meer in te zetten voor lokale en regionale energie-efficiëntieprojecten. |
| --- | --- |

5.8.

| 5.9. | Het EESC dringt erop aan dat de Energiegemeenschap, die tot doel heeft het EU-acquis op het gebied van energie, klimaat en milieu uit te breiden tot de uitbreidings- en nabuurschapslanden, verder en in hoge mate wordt geïntegreerd in het project van de energie-unie, met name met betrekking tot de hierboven genoemde prioritaire acties. Maatschappelijke organisaties moeten systematisch worden betrokken bij en geïntegreerd in de vergaderingen van de Energiegemeenschap. |
| --- | --- |

5.9.

6.   Connectiviteit van de Westelijke Balkan

Vervoer

| 6.1. | Het EESC staat volledig achter de ontwikkeling van moderne en toekomstbestendige vervoersnetwerken in de regio om de grensoverschrijdende handel en mobiliteit te verbeteren. De stedelijke en wegennetwerken en de zeer verouderde spoorwegnetten in de Westelijke Balkan zijn hoognodig aan verbetering toe. Bij iedere nieuwe aanleg is het zaak om van meet af vooral ook in te zetten op e-mobiliteit of schone waterstof, en eventueel ook op door gas aangedreven voertuigen. Hierdoor zou de infrastructuur diverse decennia lang bruikbaar en nuttig kunnen blijven, terwijl ook de luchtkwaliteit wordt verbeterd en de invoer van brandstoffen wordt verminderd. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Welke duurzame oplossingen er ook worden gekozen (bijv. elektromobiliteit, biobrandstof, schone waterstof), de EU en Europese bedrijven en expertise kunnen helpen om deze in de regio op vlotte wijze door te voeren. Het EESC verzoekt de landen van de Westelijke Balkan actief met publieke en particuliere actoren uit de EU samen te werken en de ontwikkeling van hun vervoersnetwerken voortvarend ter hand te nemen. Tevens adviseert het EESC om een voorbeeld te nemen aan geslaagde praktijken uit de EU, bijvoorbeeld wat betreft plannen voor duurzame stedelijke mobiliteit (SUMPS). Initiatieven in dit verband zouden kunnen worden ondernomen via de Vervoersgemeenschap, een organisatie die tot nu weinig actief is. |
| --- | --- |

6.2.

ICT

| 6.3. | Datanetwerken en ICT worden de ruggengraat van economische, industriële en sociale activiteiten. Bovendien is er een belangrijk rechtstreeks verband tussen enerzijds ICT en netwerken voor snel internet en anderzijds duurzame ontwikkeling, vanwege de efficiëntie van keuzes die worden vergemakkelijkt door de automatisering die door slimme netwerken kan worden ondersteund; denke men maar aan het internet der dingen, slimme steden en dorpen, slimme meters, verbonden voertuigen enz. Er moet worden ingezet op schaaleffecten bij de financiering van dergelijke netwerken en technologieën, die momenteel tamelijk prijzig zijn, maar die de economieën in de regio kunnen transformeren. Daarom vraagt het EESC om hiervoor EU-middelen uit te trekken, maar nodigt het de landen van de Westelijke Balkan ook uit om samen te werken bij het ontwikkelen van een regionaal masterplan voor de uitrol van snel internet, wat de mogelijkheid zou bieden gezamenlijke contracten te sluiten en een beter resultaat in de wacht te slepen via collectieve onderhandelingen en schaaleffecten. |
| --- | --- |

6.3.

7.   Natuurlijke hulpbronnen, biodiversiteit en agrovoedselmaatregelen in de Westelijke Balkan, mogelijkheden voor groei

| 7.1. | De Westelijke Balkan heeft een rijke biodiversiteit en ongerepte habitats, met een hoge mate van bebossing, die met een reeks bedreigingen zijn geconfronteerd, waaronder een wildgroei van bebouwde gebieden in stedelijke en kustgebieden, mijnbouwactiviteiten, de slecht gereguleerde ontwikkeling van kleine waterkrachtcentrales zonder brede beoordeling van hun effect op de biodiversiteit, en ongereguleerde jacht en houtkap. Om soorten en habitats te beschermen hebben de regeringen een reeks maatregelen genomen en het percentage beschermd gebied vergroot. |
| --- | --- |

7.1.

| 7.2. | Het EESC beveelt aan dat de kwetsbare economieën van de Westelijke Balkan de mogelijkheden verkennen om efficiënter met hulpbronnen om te gaan en op een circulaire economie over te stappen, mechanismen te ontwikkelen en te promoten voor de duurzame bescherming van bedreigde landschappen en habitats (inclusief rivieren) die maatschappelijk en voor natuurbehoud van groot belang zijn, en om over te schakelen op nieuwe groene technologieën.- De rijke biodiversiteit en ongerepte habitats van de regio hebben een aanzienlijk economisch potentieel voor eco- en agrotoerisme, maar wel moet worden gezorgd voor capaciteitsopbouw en betere naleving van normen. De hulpbronnenefficiëntie is er gemiddeld zeer laag, terwijl de productiviteit van hulpbronnen er vijf keer lager ligt dan het EU-gemiddelde, waarbij recycling en afvalbeheer sterk te wensen overlaten. Om de situatie te verbeteren is het zaak een circulaire economie na te streven en nieuwe groene technologieën in de regio te ontwikkelen en te gebruiken. |
| --- | --- |

7.2.

| 7.3. | Het EESC beveelt aan dat de landen de beginselen van de onlangs voorgestelde EU-biodiversiteitsstrategie (16) volledig omarmen, met bijzondere aandacht voor het vergroten van het areaal beschermd gebied, waarbij aangetaste habitats strikt beschermd en hersteld dienen te worden. Bijgevolg wordt sterk aangeraden om de nationale biodiversiteitsstrategieën en actieplannen zo snel mogelijk te herzien, en/of in ieder geval nationale afspraken te maken voor de belangrijkste doelstellingen. |
| --- | --- |

7.3.

| 7.4. | Klimaatverandering heeft ook gevolgen voor de voedselproductie en waardeketens en veroorzaakt aanzienlijke schade en productieverliezen in de sector akkerbouwgewassen, de veehouderij, de visserij en de bosbouw. De onlangs voorgestelde EU-strategie “van boer tot bord” (17) moet leidende beginselen bevatten voor de ontwikkeling van een regionale en nationale landbouwstrategie, waaronder het terugdringen van pesticiden, meststoffen en antibiotica om duurzaam voedsel te produceren en ervoor te zorgen dat de landbouwers een behoorlijk inkomen hebben met redelijke prijzen, terwijl tegelijkertijd milieuschadelijke subsidies worden afgebouwd. |
| --- | --- |

7.4.

8.   Horizontale voorwaarden voor een succesvolle duurzame transitie van de Westelijke Balkan

| 8.1. | Het EESC herinnert eraan dat een succesvolle transitie naar een groenere Westelijke Balkan niet kan plaatsvinden zonder fundamentele randvoorwaarden, met name wat betreft stabiele en transparante nationale beleidskaders en politieke wil. De rechtsstaat binnen de cluster “grondbeginselen”, zoals gedefinieerd in het kader van de herziene toetredingsmethode, is een kernwaarde waarop de EU is gegrondvest en die terecht het tempo van het uitbreidingsproces bepaalt. De tekortkomingen ter zake creëren een ongunstig klimaat voor hervormingen, investeringen en de broodnodige transitie naar duurzamere samenlevingen. |
| --- | --- |

8.1.

| 8.2. | Het EESC roept de nationale autoriteiten van de regio er daarom toe op dringende, diepgaande en zinvolle maatregelen te nemen om een efficiënte en transparante werking van de overheidsdiensten te waarborgen, corruptie te bestrijden en uit te roeien, de volledige onafhankelijkheid van de gerechtelijke systemen te waarborgen, een voorspelbare en aantrekkelijke bedrijfsomgeving en een gelijk speelveld te creëren (d.w.z. zorgen voor markttransparantie, duidelijke regelgeving en open raadpleging van alle belanghebbenden), om innovatie en het concurrentievermogen te bevorderen en de betrokkenheid van de sociale partners en maatschappelijke organisaties te versterken, aangezien dit de enige manier is om tastbare resultaten voor de lange termijn te bereiken. |
| --- | --- |

8.2.

| 8.3. | Het maatschappelijk middenveld in al zijn geledingen, de sociale partners en andere organisaties spelen een centrale en actieve rol in het streven naar duurzame ontwikkeling voor de Westelijke Balkan. Hun band met de samenleving is zodanig dat ze voor deze beleidsdoelstelling een groot publiek draagvlak en legitimiteit kunnen katalyseren. Het maatschappelijk middenveld is van groot belang voor het bevorderen van duurzame ontwikkeling als een “actieve samenlevingskeuze” die over alle politieke en sociale scheidslijnen heen wordt omarmd en ondersteund. |
| --- | --- |

8.3.

| 8.4. | Het EESC herinnert de overheden in de Westelijke Balkan eraan dat de vrijheid van vereniging gewaarborgd moet zijn en burgerinitiatieven de ruimte moeten krijgen ter stimulering van een sterke en doeltreffende civiele dialoog. Het roept alle regeringen van de landen van de Westelijke Balkan op nationale strategieën goed te keuren om gunstige voorwaarden voor de sociale partners en maatschappelijke organisaties en hun actieplannen te creëren en om hun capaciteit te vergroten. |
| --- | --- |

8.4.

Brussel, 18 september 2020.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Luca JAHIER

---

(1)  Albanië, Bosnië en Herzegovina, Kosovo (deze benaming laat de standpunten over de status van Kosovo onverlet en is in overeenstemming met Resolutie 1244/99 van de VN-Veiligheidsraad en het advies van het Internationaal Gerechtshof over de onafhankelijkheidsverklaring van Kosovo), Montenegro, Noord-Macedonië, Servië.

1

(2)  COM(2020) 315 final (29/04/2020) Mededeling over steun aan de Westelijke Balkan voor de bestrijding van COVID-19 en het herstel na de pandemie.

2

Mededeling over steun aan de Westelijke Balkan voor de bestrijding van COVID-19 en het herstel na de pandemie.

(3)  Bijdrage van het EESC aan de top EU-Westelijke Balkan van 6 mei 2020 (28/04/2020).

3

https://www.eesc.europa.eu/en/news-media/presentations/eesc-contribution-eu-western-balkans-summit-6-may-2020

(4)  COM(2020) 57 final (5/2/2020) Bevordering van het toetredingsproces — Een geloofwaardig EU-perspectief voor de Westelijke Balkan.

4

Bevordering van het toetredingsproces — Een geloofwaardig EU-perspectief voor de Westelijke Balkan.

(5)  JOIN(2020) 11 (8/04/2020) Mededeling over de wereldwijde reactie van de EU op COVID-19.

5

Mededeling over de wereldwijde reactie van de EU op COVID-19.

(6)  COM(2020) 315 final (29/04/2020) Mededeling over steun aan de Westelijke Balkan voor de bestrijding van COVID-19 en het herstel na de pandemie.

6

Mededeling over steun aan de Westelijke Balkan voor de bestrijding van COVID-19 en het herstel na de pandemie.

(7)  PB C 262 van 25.7.2018, blz. 15.

7

(8)  COM(2019) 640 final (11/12/2019) Bijlage bij de mededeling over de Europese Green Deal.

8

Bijlage bij de mededeling over de Europese Green Deal.

(9)  https://www.rcc.int/pubs/62

9

(10)  Onderdeel van het initiatief van de Zes van de Westelijke Balkan (ook bekend als het proces van Berlijn), dat in 2014 is opgezet; heeft tot doel de zes verdragsluitende partijen bij de Energiegemeenschap in Zuidoost-Europa, namelijk Albanië, Bosnië en Herzegovina, Kosovo*, Noord-Macedonië, Montenegro en Servië te ondersteunen bij het versterken van de regionale samenwerking en het stimuleren van duurzame groei en werkgelegenheid.

10

(11)  https://www.rcc.int/pubs/62

11

(12)  De Wereldgezondheidsorganisatie schat dat kinderen te maken zullen krijgen met meer dan 80 % van de ziekten, letsels en sterfgevallen die toe te schrijven zijn aan de klimaatverandering.

12

(13)  Kosovo is geen partij bij het Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering (UNFCCC) en heeft als zodanig geen nationaal bepaalde bijdrage (NDC), maar heeft wel de strategie inzake klimaatverandering aangenomen.

13

(14)  Waterkracht en andere hernieuwbare energiebronnen; rehabilitatie van bestaande constructies als prioriteit, een beperkt aantal bijkomende grote waterkrachtbronnen; integratie van hernieuwbare energiebronnen in het net en de regionale elektriciteitsmarkt; geïntegreerd waterbeheer; rekening houden met de gevolgen van verandering; rekening houden met de milieueffecten van de ontwikkeling van waterkracht; grensoverschrijdende overwegingen en duurzaamheidsbeginselen bij de planning van waterkrachtcentrales.

14

(15)  De sinds 2006 bestaande Energiegemeenschap (waarvan het mandaat in 2016 is verlengd) beoogt de regels en beginselen van de interne energiemarkt van de EU te bevorderen onder haar leden: de Europese Unie, Albanië, Bosnië en Herzegovina, Noord-Macedonië, Kosovo, Montenegro, Servië, Moldavië, Oekraïne en de geassocieerde leden Armenië, Georgië, Noorwegen en Turkije. De Energiegemeenschap is gevestigd in Wenen (www.energy-community.org).

15

(16)  EU-biodiversiteitsstrategie voor 2030, COM(2020) 380 final (20 mei 2020).

16

(17)  Een “van boer tot bord”-strategie, COM(2020) 381 final.

17

---

| 11.12.2020 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 429/122 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 429/122

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over koolstofmarkten: opkomst, structurering en uitdagingen voor de Europese industrie

(initiatiefadvies)

(2020/C 429/17)

| Rapporteur: | Emmanuelle BUTAUD-STUBBS |
| --- | --- |

Rapporteur:

Emmanuelle BUTAUD-STUBBS

| Besluit van de voltallige vergadering | 20.2.2020 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 32, lid 2, van het reglement van orde |
| | Initiatiefadvies |
| Bevoegde afdeling | Externe betrekkingen |
| Goedkeuring door de afdeling | 24.7.2020 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 18.9.2020 |
| Zitting nr. | 554 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 220/0/1 |

Besluit van de voltallige vergadering

20.2.2020

Rechtsgrondslag

Artikel 32, lid 2, van het reglement van orde

Initiatiefadvies

Bevoegde afdeling

Externe betrekkingen

Goedkeuring door de afdeling

24.7.2020

Goedkeuring door de voltallige vergadering

18.9.2020

Zitting nr.

554

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

220/0/1

1.   Conclusies en aanbevelingen

1.1.   De “new deal” van de koolstofmarkten

| 1.1.1. | Er bestaan verschillende koolstofmarkten in de wereld en het emissiehandelssysteem (ETS) van de EU staat niet los van de rest. Deze koolstofmarkten zijn verschillend van omvang en volgen verschillende regels, maar ze hebben ook eigenschappen met elkaar gemeen, zoals de instelling van bepaalde marktmechanismen om koolstofdioxide en andere broeikasgasemissies te meten en prijzen per ton vast te stellen. |
| --- | --- |

1.1.1.

| 1.1.2. | Deze lokale koolstofmarkten moeten door de Europese Commissie worden gemonitord om de beste praktijken vast te stellen, die van nut kunnen zijn voor de herziening van het ETS en de energierichtlijn. Het kennen en begrijpen van andere koolstofmarkten is ook van belang voor de afstemming van het mechanisme voor koolstofcorrectie aan de grens, dat niet op dezelfde manier moet worden toegepast voor landen met koolstofmarkten en voor landen zonder koolstofmarkten. |
| --- | --- |

1.1.2.

| 1.1.3. | De huidige COVID-19-pandemie mag de actie op het gebied van klimaatverandering niet afremmen, op Europees noch op internationaal niveau. De Europese Green Deal moet dus volgens het voorziene tijdschema tot uitvoering worden gebracht. Zelfs het kleinste oponthoud zal de afstand naar de doelstelling van klimaatneutraliteit tegen 2050 vergroten. Nog belangrijker is dat herstelpakketten moeten worden afgestemd op het klimaatdoel van de EU en moeten worden geharmoniseerd met de doelstelling van de Europese Green Deal. |
| --- | --- |

1.1.3.

| 1.1.4. | De uitvoering van artikel 6 van de Overeenkomst van Parijs is cruciaal om de klimaatactie na 2020 te versterken. Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) verzoekt de Europese Commissie daarom een duidelijk mandaat van de lidstaten te verkrijgen om tijdens de COP26 in 2021 het compromis te bereiken dat nodig is voor de vaststelling van richtsnoeren inzake artikel 6. |
| --- | --- |

1.1.4.

1.2.   De regulering van handel tussen koolstofmarkten

| 1.2.1. | Verschillende koolstofmarkten in verschillende rechtsgebieden leiden tot het ontstaan van verschillende koolstofprijsniveaus, die thans uiteenlopen van 1 tot meer dan 30 USD/tCO2e, wat betekent dat in de handel tussen deze afzonderlijke koolstofmarkten met deze verschillen rekening moet worden gehouden via specifieke mechanismen (compensatie, correctie etc.) voor de meest energie-intensieve en aan handel blootgestelde sectoren (staal, cement e.a.). |
| --- | --- |

1.2.1.

| 1.2.2. | Deze asymmetrie in de koolstofprijsniveaus moet voor de EU een prioriteit vormen. Er bestaan verschillende mogelijkheden om deze asymmetrie te beperken en het concurrentievermogen van de Europese industrie te beschermen, waaronder kosteloze toewijzing, koppeling van emissiehandelssystemen en koolstofcorrecties aan de grens. |
| --- | --- |

1.2.2.

| 1.2.3. | Het EESC steunt het Green Deal-beleid en verzoekt de Europese Commissie de komende maanden zoals gepland de diverse voorstellen in te dienen, waaronder het voorstel voor het mechanisme voor koolstofcorrectie aan de grens. Hoewel een dergelijk mechanisme het potentieel heeft om een gelijk speelveld te creëren voor de meest koolstofintensieve sectoren in de EU ten opzichte van hun concurrenten van derde markten die tot landen zonder ambitieus klimaatbeleid behoren, zal de doeltreffendheid ervan grotendeels afhangen van de voorgestelde uitvoeringsdetails. Het EESC kijkt er dan ook naar uit hiervan kennis te nemen. |
| --- | --- |

1.2.3.

| 1.2.4. | Er zij op gewezen dat het mechanisme voor koolstofcorrectie aan de grens een wetgevingsprioriteit van het huidige mandaat van de Europese Commissie is en dat het EESC al aan dit debat bijdraagt teneinde een instrument te ontwerpen dat verenigbaar is met de WTO-regels, doeltreffend is in de strijd tegen klimaatverandering en nuttig is voor het concurrentievermogen van de industrie van de EU (1). Het doel is ook om compenserende maatregelen van derde landen te voorkomen dankzij een raadplegingsproces dat onder meer zal bestaan uit een dialoog over de methode voor het meten en vergelijken van koolstofemissies en de beste beschikbare technologieën. |
| --- | --- |

1.2.4.

| 1.2.5. | Hoe dan ook moeten deze klimaatbeleidsmaatregelen deel zijn van een algemeen, alomvattend beleid dat ook bestaat uit industriële maatregelen, toegang tot financiering en investering, normaliseringsinspanningen, programma’s voor onderzoek en ontwikkeling en opleidingsbeleid om de transitie naar schone technologieën in de EU te vergemakkelijken. |
| --- | --- |

1.2.5.

| 1.2.6. | De uitfasering van de meest verstorende subsidies voor fossiele brandstoffen in de EU moet op degelijke wijze worden georganiseerd op het niveau van de lidstaten en rekening houden met de noodzaak om een deel van de inkomsten van de verkoop van de ETS-emissierechten aan te wenden om een rechtvaardige transitie te bewerkstelligen in regio’s die van steenkool afhankelijk zijn. Dit beleid zal de EU helpen een sterkere positie in te nemen in aankomende multilaterale onderhandelingen binnen de WTO over de vermindering van subsidies voor fossiele brandstoffen. |
| --- | --- |

1.2.6.

2.   De opkomst van een groot aantal koolstofmarkten in de wereld en hun kenmerken

2.1.   Definities

| 2.1.1. | Koolstofbeprijzing is een van de belangrijkste beleidsinstrumenten voor de vermindering van broeikasgasemissies. De Wereldbank definieert koolstofbeprijzing als een instrument dat de externe kosten van broeikasgasemissies vaststelt, d.w.z. de kosten van emissies waar de burgerbevolking voor betaalt, zoals schade aan gewassen, gezondheidszorgkosten door hittegolven en droogte, en verlies van eigendom door overstromingen en stijging van de zeespiegel, en deze kosten via een prijs met de bronnen verbindt, doorgaans in de vorm van een prijs voor de uitgestoten koolstofdioxide. |
| --- | --- |

2.1.1.

| 2.1.2. | Het concept van koolstofbeprijzing kan verschillende vormen aannemen wanneer het naar beleid wordt vertaald: koolstofbelasting of een koolstofmarkt. Een van de meest gangbare vormen is een emissiehandelssysteem. Zoals uitgelegd door de OESO dragen emissiehandelssystemen bij aan economische efficiëntie door emissiereducties te vereenvoudigen waar deze op de goedkoopste manier kunnen worden behaald. Vervuilers die het te duur vinden om hun emissies te verlagen, mogen emissierechten kopen van vervuilers die tegen lagere kosten hun uitstoot kunnen reduceren. In een “perfect” werkende markt worden de kosten van vermindering met een extra emissie-eenheid gelijkgemaakt en worden de totale kosten van het bereiken van een bepaalde milieudoelstelling tot een minimum beperkt. |
| --- | --- |

2.1.2.

| 2.1.3. | Er zijn twee hoofdtypen handelssystemen: het plafond- en handelssysteem (“cap-and-trade”) waarbij een bovengrens voor emissies wordt vastgesteld en emissies ofwel worden geveild ofwel gratis worden verdeeld volgens welbepaalde criteria, en het referentie- en kredietsysteem waarbij geen grens voor emissies wordt vastgesteld maar vervuilers die hun emissies meer terugdringen dan waartoe ze verplicht zijn, “kredieten” verdienen die ze aan anderen kunnen doorverkopen. |
| --- | --- |

2.1.3.

2.2.   Globaal overzicht

| 2.2.1. | Op dit moment zijn er 21 emissiehandelssystemen actief op vier continenten die 29 rechtsgebieden omvatten. Deze systemen worden uitgevoerd op supranationaal, nationaal en subnationaal (staat, provincie en stad) niveau. Emissiehandelssystemen worden gebruikt door rechtsgebieden die samen 42 % van het wereldwijde bbp vormen. De emissiehandelssystemen omvatten 9 % van de wereldwijde broeikasgasemissies, en bijna een zesde van de wereldbevolking woont in een gebied waar een ETS van kracht is. Nog eens 24 systemen zijn in ontwikkeling of worden overwogen (2). |
| --- | --- |

2.2.1.

| 2.2.2. | De bestaande ETS’en zijn:






  — | op supranationaal niveau: het EU-ETS, dat de EU-lidstaten plus IJsland, Liechtenstein en Noorwegen omvat |
| --- | --- | --- |

2.2.2.

—

op supranationaal niveau: het EU-ETS, dat de EU-lidstaten plus IJsland, Liechtenstein en Noorwegen omvat

| — | op nationaal niveau: Kazachstan, Mexico, Nieuw-Zeeland, Zuid-Korea, Zwitserland |
| --- | --- |

—

op nationaal niveau: Kazachstan, Mexico, Nieuw-Zeeland, Zuid-Korea, Zwitserland

| — | op provinciaal en staatsniveau: Californië, Connecticut, Delaware, Fujian, Guangdong, Hubei, Maine, Maryland, Massachusetts, New Hampshire, New Jersey, New York, Nova Scotia, Quebec, Rhode Island, Vermont |
| --- | --- |

—

op provinciaal en staatsniveau: Californië, Connecticut, Delaware, Fujian, Guangdong, Hubei, Maine, Maryland, Massachusetts, New Hampshire, New Jersey, New York, Nova Scotia, Quebec, Rhode Island, Vermont

| — | op stadsniveau: Beijing, Chongqing, Saitama, Shanghai, Shenzhen, Tianjin, Tokio. |
| --- | --- |

—

op stadsniveau: Beijing, Chongqing, Saitama, Shanghai, Shenzhen, Tianjin, Tokio.

| 2.2.3. | Het EU-ETS is het grootste en oudste ETS. Het omvat circa 45 % van de emissies van de EU en werd in 2005 in het leven geroepen. Zowel qua omvang als startdatum wordt het gevolgd door Californië en Zuid-Korea. |
| --- | --- |

2.2.3.

2.3.   Gemeenschappelijke en specifieke kenmerken van koolstofmarkten

2.3.1.   Gemeenschappelijke kenmerken

| 2.3.1.1. | Hoewel er geen identieke ETS’en bestaan, zijn bepaalde kenmerken en ontwerpkeuzes bij de verschillende systemen hetzelfde, of ten minste in de meest gevallen:






  — | sectorale dekking: de meeste ETS’en zijn van toepassing op de energie- en industriële sectoren, die in de meeste landen verantwoordelijk zijn voor een aanzienlijk deel van de nationale broeikasgasemissies, |
| --- | --- | --- |

2.3.1.1.

—

sectorale dekking: de meeste ETS’en zijn van toepassing op de energie- en industriële sectoren, die in de meeste landen verantwoordelijk zijn voor een aanzienlijk deel van de nationale broeikasgasemissies,

| — | regels voor de toewijzing: in de meeste systemen wordt bij de toewijzing van emissierechten onderscheid gemaakt tussen kosteloze toewijzing en veiling, |
| --- | --- |

—

regels voor de toewijzing: in de meeste systemen wordt bij de toewijzing van emissierechten onderscheid gemaakt tussen kosteloze toewijzing en veiling,

| — | regels voor koolstoflekkage en concurrentie: de meeste systemen wijzen rechten kosteloos toe aan ondernemingen die de voorschriften naleven in sectoren waarin het risico op koolstoflekkage hoog wordt geacht, om hun concurrentievermogen in stand te houden. |
| --- | --- |

—

regels voor koolstoflekkage en concurrentie: de meeste systemen wijzen rechten kosteloos toe aan ondernemingen die de voorschriften naleven in sectoren waarin het risico op koolstoflekkage hoog wordt geacht, om hun concurrentievermogen in stand te houden.

2.3.2.   Specifieke kenmerken

| 2.3.2.1. | Er zijn echter ook verschillen tussen de ETS’en, met name tussen specifieke kenmerken van het ontwerp:






  — | sectorale dekking: de specifieke sectorale dekking verschilt per ETS. Sommige ETS’en zijn bijvoorbeeld alleen van toepassing op de energiesector, terwijl andere naast de energiesector en de industrie ook andere sectoren omvatten zoals afvalverwerking, vervoer, binnenlandse luchtvaart, gebouwen en bosbouw; |
| --- | --- | --- |

2.3.2.1.

—

sectorale dekking: de specifieke sectorale dekking verschilt per ETS. Sommige ETS’en zijn bijvoorbeeld alleen van toepassing op de energiesector, terwijl andere naast de energiesector en de industrie ook andere sectoren omvatten zoals afvalverwerking, vervoer, binnenlandse luchtvaart, gebouwen en bosbouw;

| — | voorschriften voor marktstabiliteit: meerdere ETS’en omvatten voorschriften ten behoeve van marktstabiliteit, die de vorm kunnen hebben van minimum- en maximumprijzen en rechtenreserves; |
| --- | --- |

—

voorschriften voor marktstabiliteit: meerdere ETS’en omvatten voorschriften ten behoeve van marktstabiliteit, die de vorm kunnen hebben van minimum- en maximumprijzen en rechtenreserves;

| — | flexibiliteitsregelingen: de beschikbaarheid van flexibiliteitsregelingen zoals bankdiensten, leningen en het gebruik van internationale kredieten, en de hiervoor geldende regels, verschillen per ETS; |
| --- | --- |

—

flexibiliteitsregelingen: de beschikbaarheid van flexibiliteitsregelingen zoals bankdiensten, leningen en het gebruik van internationale kredieten, en de hiervoor geldende regels, verschillen per ETS;

| — | koolstofprijs: in een ETS geldt geen vaste koolstofprijs (specifieke prijsvoorschriften uitgezonderd, zoals minimum- en maximumprijzen), maar worden de prijzen bepaald door het evenwicht en de dynamiek in de markt. Daarom lopen de prijzen in de verschillende ETS’en uiteen van enkele euro tot meer dan 30 EUR per ton; |
| --- | --- |

—

koolstofprijs: in een ETS geldt geen vaste koolstofprijs (specifieke prijsvoorschriften uitgezonderd, zoals minimum- en maximumprijzen), maar worden de prijzen bepaald door het evenwicht en de dynamiek in de markt. Daarom lopen de prijzen in de verschillende ETS’en uiteen van enkele euro tot meer dan 30 EUR per ton;

| — | plafondverlaging: het tempo waarmee het plafond van jaar tot jaar wordt verlaagd, verschilt per ETS en is een afspiegeling van het ambitieniveau van de emissiereductiedoelstelling voor de lange termijn van het land; |
| --- | --- |

—

plafondverlaging: het tempo waarmee het plafond van jaar tot jaar wordt verlaagd, verschilt per ETS en is een afspiegeling van het ambitieniveau van de emissiereductiedoelstelling voor de lange termijn van het land;

| — | regels voor koolstoflekkage en concurrentie: de specifieke regels voor koolstoflekkage en de sector waarop deze regels van toepassing zijn, verschillen per ETS; |
| --- | --- |

—

regels voor koolstoflekkage en concurrentie: de specifieke regels voor koolstoflekkage en de sector waarop deze regels van toepassing zijn, verschillen per ETS;

| — | het gebruik van inkomsten: de inkomsten van de veiling van rechten kunnen op verschillende manieren worden gebruikt. In sommige systemen worden ze voor specifieke doelen gebruikt, zoals steun aan onderzoek en ontwikkeling, compensatie voor de betroffen ondernemingen enz., terwijl ze in andere systemen in de algemene overheidsbegroting vloeien. In de EU moeten de lidstaten ten minste 50 % van de veilinginkomsten voor doelen in verband met klimaat en energie aanwenden. |
| --- | --- |

—

het gebruik van inkomsten: de inkomsten van de veiling van rechten kunnen op verschillende manieren worden gebruikt. In sommige systemen worden ze voor specifieke doelen gebruikt, zoals steun aan onderzoek en ontwikkeling, compensatie voor de betroffen ondernemingen enz., terwijl ze in andere systemen in de algemene overheidsbegroting vloeien. In de EU moeten de lidstaten ten minste 50 % van de veilinginkomsten voor doelen in verband met klimaat en energie aanwenden.

2.4.   Kort overzicht van het EU-ETS, de eerste en grootste koolstofmarkt

| 2.4.1. | Het emissiehandelssysteem van de EU (EU-ETS) is het eerste en grootste plafond- en handelssysteem voor de reductie van broeikasgasemissies (3). Het EU-ETS is in drie opeenvolgende fasen opgericht en uitgebreid: fase I (2005-2007), fase II (2008-2012, gekoppeld met de eerste verbintenisperiode van het Protocol van Kyoto), fase III (2013-2020, gekoppeld met de tweede verbintenisperiode van het Protocol van Kyoto) (4). |
| --- | --- |

2.4.1.

| 2.4.2. | De aankomende fase IV begint in 2021 en loopt tot 2030. Het EU-ETS omvat circa 11 000 energiecentrales, fabrieken en andere vaste installaties, alsook luchtvaartactiviteiten, in 30 landen: de 27 lidstaten van de EU en IJsland, Liechtenstein en Noorwegen. In totaal is het EU-ETS van toepassing op ongeveer 45 % van de totale broeikasgasemissies van de EU (5). |
| --- | --- |

2.4.2.

| 2.4.3. | Het in oktober 2014 vastgestelde EU-beleidskader voor klimaat en energie voor 2030 herbevestigt de strategie van Europa voor decarbonisatie, en verlengt de decarbonisatiedoelen van het blok tot na 2020, waaronder ook het doel om broeikasgasemissies met ten minste 40 % te verminderen tegen 2030 (ten opzichte van het niveau van 1990). |
| --- | --- |

2.4.3.

| 2.4.4. | De bijdrage van het EU-ETS aan de verwezenlijking van de bovengenoemde broeikasgasemissiereducties tegen 2030 bestaat uit een emissiereductie van 43 % (ten opzichte van 2005) in de sectoren waarop het EU-ETS van toepassing is (6). Fase IV van het EU-ETS loopt van 2021 tot 2030. Het doel van Fase IV is om het tempo van de emissiereducties op te voeren, doeltreffendere koolstoflekkageregels te formuleren en koolstofarme innovatie en modernisering van de energiesector te financieren (7). De Europese Commissie heeft nieuwe regels ingevoerd om het EU-ETS vóór het ingaan van fase IV te hervormen en, belangrijker nog, het traject voor verlaging van het plafond in lijn te brengen met de emissiereductiedoelstelling voor 2030. |
| --- | --- |

2.4.4.

2.5.   Aanvullende maatregelen in het kader van een globaal EU-klimaatbeleid

| 2.5.1. | Op EU-niveau is het EU-ETS niet het enige EU-brede beleid dat is ingevoerd om de klimaat- en energiedoelstellingen voor 2020 te behalen. In het klimaat- en energiepakket van de EU voor 2020 zijn drie verschillende doelstellingen vastgesteld, die uiterlijk in 2020 moeten worden behaald:






  — | een vermindering van broeikasgasemissies met 20 % ten opzichte van het niveau van 1990; |
| --- | --- | --- |

2.5.1.

—

een vermindering van broeikasgasemissies met 20 % ten opzichte van het niveau van 1990;

| — | een aandeel hernieuwbare energie van 20 % in de energiemix van het blok; |
| --- | --- |

—

een aandeel hernieuwbare energie van 20 % in de energiemix van het blok;

| — | een verbetering van de energie-efficiëntie met 20 %. |
| --- | --- |

—

een verbetering van de energie-efficiëntie met 20 %.

| 2.5.2. | Terwijl het EU-ETS bedoeld was als voornaamste beleidsinstrument om de Europese economie koolstofvrij te maken en de eerste doelstelling te behalen, werden de richtlijn hernieuwbare energie en de richtlijn betreffende energie-efficiëntie aangenomen om de tweede en de derde doelstelling te verwezenlijken. |
| --- | --- |

2.5.2.

| 2.5.3. | Daarnaast heeft een aantal lidstaten aanvullende en overlappende beleidsmaatregelen op nationaal niveau ingevoerd, hoofdzakelijk in de vorm van minimumprijzen en uitfasering van steenkool. Om ervoor te zorgen dat regelgeving doeltreffend is, is het belangrijk de negatieve gevolgen van aanvullend en overlappend beleid te vermijden. |
| --- | --- |

2.5.3.

| 2.5.4. | De uitvoering van aanvullende en overlappende beleidsmaatregelen kan de werking van de koolstofmarkt van de EU in aanzienlijke mate beïnvloeden. Een scherpe daling van de uitstoot door deze beleidsmaatregelen kan leiden tot een kleinere vraag naar emissierechten met als gevolg een verstoring van het marktevenwicht. |
| --- | --- |

2.5.4.

| 2.5.5. | Dit effect kan tot op zekere hoogte worden opgevangen door de marktstabiliteitsreserve (MSR), die in januari 2019 in werking is getreden en tot doel heeft het overschot aan rechten dat zich in de markt opbouwt te absorberen. In de periode 2019-2023 zal de MSR 24 % van het overschot opnemen. Dit zal vanaf 2024 dalen naar 12 %, en vanaf 2023 zullen de rechten in de MSR die het totale aantal in de voorgaande jaren geveilde rechten overschrijden, niet langer geldig zijn. Desondanks is het van cruciaal belang om te zorgen voor meer transparantie en een betere vergelijkbaarheid van deze overlappende beleidsmaatregelen met het EU-ETS en om, waar de invloed aanzienlijk is, de negatieve effecten tot een minimum te beperken. |
| --- | --- |

2.5.5.

| 2.5.6. | De kwestie van subsidies voor fossiele brandstoffen die op nationaal en regionaal niveau worden toegekend, moet hoger op de agenda van de EU worden geplaatst gezien de omvang ervan: tot 300 miljard EUR per jaar, oftewel een derde van de totale investering voor de Green Deal, opdat de EU een proactiever engagement aangaat in de aankomende onderhandelingen in de WTO over wereldwijde uitfasering van subsidies voor fossiele brandstoffen. |
| --- | --- |

2.5.6.

| 2.5.7. | Het EESC beschouwt hernieuwbare energiebronnen ook als krachtig instrument voor regionale ontwikkeling (biomassa, windenergie, zonne-energie enz.). De belangrijkste uitdaging was het combineren van beide beleidsterreinen, te weten de uitfasering van subsidies voor fossiele brandstoffen (steenkool, olie) en de invoering van prikkels voor hernieuwbare energiebronnen. |
| --- | --- |

2.5.7.

3.   Uitdagingen en kansen voor de toekomst van de koolstofmarkten

| 3.1. | COVID-19 en de gevolgen ervan voor het klimaatbeleid |
| --- | --- |

3.1.

| 3.1.1. | In de EU hebben lockdownmaatregelen geleid tot een daling van de uitstoot van koolstofdioxide (CO2) van 58 % per dag (8). Als deze maatregelen in een meerderheid van de lidstaten 45 dagen duren, kan in 2020 45 megaton CO2 worden vermeden, wat neerkomt op 5 % van de jaarlijkse uitstoot in de EU. In het wegvervoer en de luchtvaart is de dagelijkse uitstoot tienmaal lager dan normaal, en wordt 40 % minder energie verbruikt. |
| --- | --- |

3.1.1.

| 3.1.2. | Verwacht wordt dat de huidige daling van emissies tijdelijk is en de EU binnenkort met dezelfde decarbonisatie-uitdagingen te maken zal hebben (9). De Europese Green Deal moet dus volgens het voorziene tijdschema tot uitvoering worden gebracht. Zelfs het kleinste oponthoud zal de afstand naar de doelstelling van klimaatneutraliteit tegen 2050 vergroten. |
| --- | --- |

3.1.2.

| 3.1.3. | De marktinstrumenten voor de vermindering van broeikasgasemissies tonen een goede veerkracht ten aanzien van de gevolgen van COVID-19. De prijzen voor emissierechten zijn gedaald, wat de verwachting van een kleinere vraag weerspiegelt en getroffen ondernemingen tijdelijk soelaas biedt. De marktstabiliteitsmaatregelen die in de meeste van de bestaande emissiehandelssystemen zijn ingebouwd, voorkomen dat de koolstofprijzen onder een bepaald niveau zakken en dat de daling op middellange tot lange termijn doorzet. Het is belangrijk dat deze maatregelen in staat zijn om het effect van COVID-19 te weerstaan. Dit is van essentieel belang voor zekerheid over de koolstofprijzen op lange termijn. De toezichthouders zijn bovendien in staat gebleken om te zorgen voor flexibiliteit op het vlak van naleving en wettelijke termijnen in tijden van uiterst ontwrichtende omstandigheden. |
| --- | --- |

3.1.3.

| 3.2. | De vaststelling van gemeenschappelijke regels om het potentieel van koolstofmarkten te ontsluiten (artikel 6 van de Overeenkomst van Parijs) |
| --- | --- |

3.2.

| 3.2.1. | De in december 2015 ondertekende Overeenkomst van Parijs heeft de weg geëffend voor actie op het gebied van klimaatverandering tot in de tweede helft van de eeuw, of zelfs ver daarna. Volgens de Overeenkomst van Parijs worden deelnemende landen geacht nationaal bepaalde bijdragen te presenteren waarin hun bijdrage aan het algemene doel van de overeenkomst wordt uiteengezet. Nationaal bepaalde bijdragen lopen over het algemeen sterk uiteen, maar omvatten meestal een emissiereductiedoelstelling voor de komende tien jaar. |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.2.2. | Artikel 6 heeft tot doel een kader vast te stellen voor samenwerking tussen de landen voor de uitvoering van de nationaal bepaalde bijdragen, onder andere via op de markt gebaseerde benaderingen. Op grond van dit artikel zou dus een kader kunnen worden vastgesteld voor de opzet van een internationale koolstofmarkt in het kader van de Overeenkomst van Parijs. Nog belangrijker is dat het de motor achter de invoering en uitbreiding van koolstofbeprijzingsbeleid en emissiehandelssystemen kan zijn. Landen met een ETS hebben via artikel 6 de mogelijkheid om hun systeem met andere ETS’en te verbinden en die verbinding te gebruiken als manier om hun nationaal bepaalde bijdrage te realiseren. Landen kunnen ook internationale kredieten verwerven die ze kunnen gebruiken voor naleving van hun binnenlandse beleidsmaatregelen via een internationaal marktkader. Onderhandelingen binnen de Conferentie van de Partijen bij het Raamverdrag van de VN hebben tijdens de COP24 in 2018 en tijdens de COP25 in 2019 niet geleid tot vaststelling van richtsnoeren voor de uitvoering van artikel 6 wegens aanzienlijke meningsverschillen tussen sommige partijen. De vaststelling van richtsnoeren inzake artikel 6 staat nu op de agenda voor de COP26, en het is van levensbelang dit proces zonder verder oponthoud af te ronden. |
| --- | --- |

3.2.2.

| 3.3. | De totstandkoming van een ambitieuze en evenwichtige bilaterale overeenkomst over de koolstofmarkten tussen de EU-27 en het VK |
| --- | --- |

3.3.

| 3.3.1. | Er heerst overeenstemming binnen de Europese Commissie dat het VK een uitstekende partner zou zijn voor kwesties omtrent klimaatverandering, maar men denkt ook dat, om de tand des tijds te kunnen trotseren, duidelijke klimaatbepalingen in de overeenkomst moeten worden opgenomen teneinde een kader te scheppen voor de manoeuvres van het VK om van de EU-regels af te wijken. |
| --- | --- |

3.3.1.

| 3.3.2. | De EU-benadering is gebaseerd op vier elementen:






  — | De Overeenkomst van Parijs moet een essentieel onderdeel van de vrijhandelsovereenkomst worden. Dat betekent dat een partij de bepalingen van de vrijhandelsovereenkomst kan opschorten als de andere partij een bepaling van de Overeenkomst van Parijs heeft geschonden. |
| --- | --- | --- |

3.3.2.

—

De Overeenkomst van Parijs moet een essentieel onderdeel van de vrijhandelsovereenkomst worden. Dat betekent dat een partij de bepalingen van de vrijhandelsovereenkomst kan opschorten als de andere partij een bepaling van de Overeenkomst van Parijs heeft geschonden.

| — | Beide partijen moeten hun toezeggingen inzake klimaatneutraliteit tegen 2050 opnieuw bevestigen: het Verenigd Koninkrijk heeft zelf al wetgeving aangenomen, maar een bepaling in de toekomstige overeenkomst tussen de EU en het Verenigd Koninkrijk zou deze verbintenis nog versterken. |
| --- | --- |

—

Beide partijen moeten hun toezeggingen inzake klimaatneutraliteit tegen 2050 opnieuw bevestigen: het Verenigd Koninkrijk heeft zelf al wetgeving aangenomen, maar een bepaling in de toekomstige overeenkomst tussen de EU en het Verenigd Koninkrijk zou deze verbintenis nog versterken.

| — | Een gelijk speelveld en een niet-verlagingsclausule: dit is voor de EU een cruciaal element. Wil dit partnerschap de tand des tijds kunnen trotseren, dan moeten we er zeker van kunnen zijn dat toekomstige regeringen van het VK niet zullen raken aan de bestaande strenge normen inzake de strijd tegen klimaatverandering. |
| --- | --- |

—

Een gelijk speelveld en een niet-verlagingsclausule: dit is voor de EU een cruciaal element. Wil dit partnerschap de tand des tijds kunnen trotseren, dan moeten we er zeker van kunnen zijn dat toekomstige regeringen van het VK niet zullen raken aan de bestaande strenge normen inzake de strijd tegen klimaatverandering.

| — | Opzet van een Brits systeem voor koolstofbeprijzing: het VK heeft besloten uit het EU-ETS te stappen. In 2019 vertegenwoordigde het VK 7 % van de totale ETS-rechten, en in bepaalde sectoren zoals de luchtvaart bedroeg zijn aandeel zelfs 19 %. Het is dus van cruciaal belang dat het VK zijn eigen markt bouwt en daarbij rekening houdt met de verenigbaarheid met het EU-systeem. Het VK heeft op 1 juni een voorstel voor een eigen ETS gepresenteerd. De EU staat open voor de mogelijkheid van een overeenkomst met het VK om de toekomstige ETS’en aan elkaar te koppelen, op voorwaarde dat de integriteit van het EU-ETS daarmee niet wordt ondermijnd. |
| --- | --- |

—

Opzet van een Brits systeem voor koolstofbeprijzing: het VK heeft besloten uit het EU-ETS te stappen. In 2019 vertegenwoordigde het VK 7 % van de totale ETS-rechten, en in bepaalde sectoren zoals de luchtvaart bedroeg zijn aandeel zelfs 19 %. Het is dus van cruciaal belang dat het VK zijn eigen markt bouwt en daarbij rekening houdt met de verenigbaarheid met het EU-systeem. Het VK heeft op 1 juni een voorstel voor een eigen ETS gepresenteerd. De EU staat open voor de mogelijkheid van een overeenkomst met het VK om de toekomstige ETS’en aan elkaar te koppelen, op voorwaarde dat de integriteit van het EU-ETS daarmee niet wordt ondermijnd.

| 3.4. | Geleerde lessen van de Brede Economische en Handelsovereenkomst (CETA) en kansen voor bilaterale samenwerking op het gebied van klimaat |
| --- | --- |

3.4.

| 3.4.1. | Een bepaling die handel en milieu met elkaar verbindt is opgenomen in artikel 24.4 van de CETA, waarin Canada en de EU zich allebei opnieuw verbinden tot de uitvoering van de multilaterale overeenkomsten die zij hebben ondertekend. Deze bepaling kan een brug vormen voor besprekingen tussen Canada en de EU over de uitvoering van multilaterale milieuovereenkomsten waarbij gemeenschappelijke zorgen worden gedeeld, met een basis voor Canada en de EU om in het kader van de Overeenkomst van Parijs nieuwe samenwerkingsinitiatieven op het gebied van klimaat te ontwikkelen of te sturen. |
| --- | --- |

3.4.1.

| 3.4.2. | Artikel 22.3 van de CETA pleit voor samenwerking bij handel tussen Canada en de EU met steun voor duurzame ontwikkeling. Het werkplan van artikel 24 omvat samenwerking met betrekking tot het effect van handel en investeringen op het milieubeleid en inachtneming van handelsgerelateerde aspecten van het klimaatsysteem, zoals koolstofmarkten en overdracht en ontwikkeling van schone technologie. Artikel 24.12 bevat een lijst van tien illustratieve gebieden van potentiële samenwerking bij milieuvraagstukken tussen de partijen, en sommigen zien de CETA als een platform dat nationale beleidsontwikkeling multilateraal kan maken. |
| --- | --- |

3.4.2.

| 3.4.3. | Gezamenlijke inspanningen van de EU en Canada voor koolstofcorrecties aan de grens is een van de gebieden van potentiële samenwerking bij “handelsgerelateerde aspecten van de huidige en toekomstige internationale regeling in verband met klimaatverandering”. Deze samenwerking kan plaatsvinden op het gebied van informatie-uitwisseling en vaststelling van beste praktijken, bijvoorbeeld met betrekking tot de berekening van gegenereerde CO2-uitstoot bij verhandelde producten of de afstemming van methoden voor de aanpak van concurrentievermogen en lekkage in emissie-intensieve en aan handel blootgestelde sectoren waarop momenteel de nationale ETS’en in zowel Canada als de EU van toepassing zijn. |
| --- | --- |

3.4.3.

| 3.4.4. | Met steun van de getroffen industrieën zoals cement of aluminium zou het haalbaar worden om gezamenlijke proefprojecten op te zetten waarbij de EU en Canada samenwerken bij het ontwerp van een ETS en het uitstippelen van benaderingen om concurrentievermogen te behouden en lekkage te voorkomen (bijvoorbeeld gemeenschappelijke maatstaven en methoden voor de berekening van kosteloze toewijzingen, gemeenschappelijke koolstofcorrecties aan de grens enz.). |
| --- | --- |

3.4.4.

| 3.5. | Geleerde lessen van de uitbreiding van de sectorale dekking: vervoer en brandstoffen |
| --- | --- |

3.5.

| 3.5.1. | Bij de verkenning van toekomstige wijzigingen in het EU-ETS moet grondige aandacht worden besteed aan ervaringen met het ontwerp en het beheer van de markt in de subnationale emissiehandelsstelsels in Noord-Amerika. Een specifiek punt waar voor de EU waardevolle lessen te leren zijn, is de uitbreiding van de dekking van het ETS van Californië en Quebec naar de vervoerssector en de brandstoffensector. Sinds 2015 zijn distributeurs van vervoersbrandstoffen, aardgas en andere brandstoffen in Californië en Quebec onderworpen aan nalevingsverplichtingen in het kader van het plafond- en handelsprogramma van het Western Climate Initiative (WCI). Betrokken ondernemingen in deze sector krijgen geen kosteloze rechten toegewezen, maar zijn verplicht deze in te kopen via driemaandelijkse, door de staat georganiseerde veilingen of op de private secundaire markt. |
| --- | --- |

3.5.1.

| 3.5.2. | Een andere ontwikkeling in de VS die het observeren waard is, is het Transportation Climate Initiative (10) (TCI), een regionaal samenwerkingsverband van 12 noordoostelijke en Midden-Atlantische staten en het District of Columbia, dat ernaar streeft de vervoerssector te verbeteren, een economie met schone energie te ontwikkelen en de koolstofemissies van de vervoerssector terug te dringen. Het initiatief bouwt voort op de leidende rol van de regio in de vermindering van broeikasgasemissies in de energiesector via een regionaal, op naleving gebaseerd plafond- en handelsprogramma, het in 2009 ingevoerde Regional Greenhouse Gas Initiative (RGGI). Aangezien een derde van alle broeikasgasemissies in de rechtsgebieden van het TCI afkomstig zijn van de vervoerssector, werken de deelnemende staten in de loop van 2020 aan de ontwikkeling van een op samenwerking gebaseerde “modelregel”-benadering met aanbevelingen voor het ontwerp van een ETS-programma voor de aanpak van de emissies van deze sector die nog buiten de dekking vallen en blijven stijgen. De bedoeling is dat voor nieuwe of uitgebreide ETS-programma’s al voor 2022 een eerste nalevingstermijn wordt ingevoerd. |
| --- | --- |

3.5.2.

| 3.5.3. | De klimaat- en economische voordelen van een bredere sectorale dekking van het ETS zijn duidelijk: hoe groter en breder de markt, hoe groter het aantal marktdeelnemers, reductiemogelijkheden, technologische innovaties en efficiëntieverbeteringen, met als resultaat lagere programmakosten en reductiekosten per ton, een grotere portefeuille van emissiereducties, en schone financiering en investering. |
| --- | --- |

3.5.3.

4.   Uitdagingen voor het klimaat- en industriebeleid van de EU

4.1.   Een succesvolle herziening van het ETS

| 4.1.1. | In het in oktober 2014 vastgestelde EU-beleidskader voor klimaat en energie voor 2030 zijn de volgende doelen vastgesteld:






  — | vermindering van broeikasgasemissies met ten minste 40 % (ten opzichte van het niveau van 1990); |
| --- | --- | --- |

4.1.1.

—

vermindering van broeikasgasemissies met ten minste 40 % (ten opzichte van het niveau van 1990);

| — | een aandeel hernieuwbare energie van ten minste 27 %; |
| --- | --- |

—

een aandeel hernieuwbare energie van ten minste 27 %;

| — | verbetering van de energie-efficiëntie met ten minste 27 %. |
| --- | --- |

—

verbetering van de energie-efficiëntie met ten minste 27 %.

| 4.1.2. | In het kader van de in december 2019 voorgestelde Europese Green Deal beoogt de Europese Commissie het streefcijfer van de EU voor 2030 te verhogen, ook voor het EU-ETS. Het doel is om het algemene reductiestreefcijfer van 40 % te verhogen naar 50 % of 55 %, teneinde de emissies van de EU op de juiste koers te brengen om klimaatneutraliteit te bereiken tegen 2050. Het volledige en gedetailleerde plan voor de verhoging van de streefcijfers voor 2030 zal naar verwachting in oktober 2020 worden gepresenteerd, en in juni 2021 zullen specifieke voorstellen voor de herziening van relevante wetgevingsmaatregelen worden voorgesteld. Deze voorstellen zullen ook een herziening van de EU-ETS-richtlijn omvatten, mogelijk in combinatie met een herziening van de marktstabiliteitsreserve. |
| --- | --- |

4.1.2.

| 4.1.3. | Dit houdt in dat het streefcijfer voor 2030 van het EU-ETS en de regels van het systeem de komende jaren aan een grondige herziening zullen worden onderworpen. Cruciaal is dat in de loop van dit herzieningsproces in detail aandacht wordt besteed aan de hoofdkenmerken van het EU-ETS en hun invloed op de Europese industrie. |
| --- | --- |

4.1.3.

4.2.   Het ontwerp en de uitvoering van een EU-mechanisme voor koolstofcorrectie aan de grens

| 4.2.1. | Het idee van een koolstofbelasting aan de grenzen van de EU stond al op de agenda van Ursula von der Leyen toen zij nog kandidaat was. Sinds haar benoeming als voorzitter van de Europese Commissie is deze reflectie over EU-mechanismen voor koolstofcorrectie, die verschillende vormen kunnen aannemen, zoals belastingen, spiegel-ETS of normen, een prioriteit voor de Europese Commissie. |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | DG TAXUD heeft in maart 2020 een onlineraadpleging gehouden om de standpunten van alle belanghebbenden te verzamelen. De resultaten van deze raadpleging en debatten met deskundigen uit de lidstaten zullen van pas komen bij de formulering van een wetsvoorstel in het voorjaar van 2021. De toekomstige koolstofmaatregelen moeten in overeenstemming zijn met de WTO-regels en andere internationale verplichtingen van de EU. Dit betekent in wezen dat ze volgens de jurisprudentie niet-discriminerend en evenredig moeten zijn. |
| --- | --- |

4.2.2.

| 4.3. | Het EESC raadt de Commissie aan om dieper na te denken over de verschillende beleidsopties, zoals een hervormd ETS, koolstofcorrectie aan de grens, en een btw-tarief dat is afgestemd op de koolstofintensiteit, en om deze te vergelijken op het punt van:






  — | effecten op koolstof- en investeringslekkage, in een toekomstige situatie van hogere prijzen en een geringere beschikbaarheid van ETS-emissierechten in de EU; |
| --- | --- | --- |

4.3.

—

effecten op koolstof- en investeringslekkage, in een toekomstige situatie van hogere prijzen en een geringere beschikbaarheid van ETS-emissierechten in de EU;

| — | rechtszekerheid over naleving van de WTO-regels; |
| --- | --- |

—

rechtszekerheid over naleving van de WTO-regels;

| — | aanvaarding door handelspartners; |
| --- | --- |

—

aanvaarding door handelspartners;

| — | technische haalbaarheid, met name gezien het bestaan van wereldwijd aanvaarde boekhoud- en metingsnormen en van betrouwbare en erkende databanken (11). |
| --- | --- |

—

technische haalbaarheid, met name gezien het bestaan van wereldwijd aanvaarde boekhoud- en metingsnormen en van betrouwbare en erkende databanken (11).

4.4.   Voordelen van een EU-mechanisme voor koolstofcorrectie

| 4.4.1. | Een dergelijk mechanisme zal energie-intensieve ondernemingen in de EU (staal en cement bijvoorbeeld) beschermen tegen goedkopere invoer uit derde landen die geen of een zwakker klimaatbeleid voeren (geen koolstofmarkt, geen koolstofbeprijzing). Deze correctie zal een gelijk speelveld tussen ondernemingen uit de EU en derde landen creëren dat bijvoorbeeld de vorm kan aannemen van een heffing op ingevoerde goederen op basis van gemiddelde prijzen in het EU-ETS. Zulke mechanismen zullen koolstoflekkages en een neerwaartse spiraal voor energie-intensieve industrieën helpen voorkomen en tevens de concurrentiekracht van EU-ondernemingen beschermen en de concurrentiekracht van goedkope koolstofintensieve invoer verminderen. |
| --- | --- |

4.4.1.

| 4.4.2. | Omdat de EU verantwoordelijk is voor 10 % van de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen, kan een dergelijk mechanisme ook een positief signaal afgeven aan gelijkgestemde landen die handel drijven met de EU (Canada, het VK, Zwitserland), die zullen profiteren van een soort wederzijdse erkenning van hun eigen ETS en hun eigen bedrijven zullen vrijstellen van het betalen van uitvoerheffingen voor de EU-27. |
| --- | --- |

4.4.2.

| 4.4.3. | Op deze manier zal de EU zorgen voor coherentie tussen haar interne en externe verbintenissen en haar klimaatbeleid verbeteren met de herziening van de energierichtlijn teneinde de doelstelling om de broeikasgasemissies met 50-55 % te verlagen tegen 2030 ten opzichte van het niveau van 1990 en koolstofneutraliteit te bereiken in 2050, te verwezenlijken. |
| --- | --- |

4.4.3.

| 4.4.4. | Deze potentiële koolstofgrensmaatregelen kunnen een alternatief vormen voor de huidige maatregelen ter bescherming tegen het risico van koolstoflekkage in het emissiehandelssysteem van de EU (kosteloze toewijzing van CO2-quota na grondige analyse van het emissieprofiel, de beste beschikbare technologie enz.). Er loopt een discussie over de vraag of een koolstofgrensmaatregel de bestaande concurrentiemaatregelen in verschillende sectoren en/of in dezelfde sector moet vervangen of parallel hieraan moet worden ingevoerd. Het is ook belangrijk om te begrijpen wat de gevolgen voor de invoer en uitvoer van elektriciteit in onderlinge verbonden netten kunnen zijn. |
| --- | --- |

4.4.4.

4.5.   Nadelen van een EU-mechanisme voor koolstofcorrectie

| 4.5.1. | Het gebruik van koolstofgrensmaatregelen kan derde landen die grondstoffen aan de EU leveren, zoals de VS, China of India, aansporen tot vergelding, wat nieuwe handelsbarrières zal opwerpen in een situatie waarin de krimp van de wereldhandel als gevolg van COVID-19 enorme proporties — van 18 % tot 32 % — zal aannemen, volgens een recente publicatie van de WTO. |
| --- | --- |

4.5.1.

| 4.5.2. | Het gebruik van een koolstofcorrectie aan de grens kan ook de multilaterale benadering van de Conferentie van de Partijen bij het Raamverdrag van de VN inzake klimaatverandering ondermijnen en kan worden beschouwd als een afwijzing van internationale samenwerking ten gunste van een meer unilaterale aanpak. |
| --- | --- |

4.5.2.

| 4.5.3. | De invoer van bepaalde grondstoffen uit derde landen met een slecht klimaatbeleid zal duurder worden voor kopers in de EU. Daardoor kan het prijsconcurrentievermogen van sommige grote Europese productiebedrijven (in de automobielindustrie en de bouwsector) die deze grondstoffen verwerken, afnemen, en kan de uitvoer van de eindproducten uit de EU veranderen. |
| --- | --- |

4.5.3.

| 4.5.4. | De sectorale dekking van koolstofcorrectie aan de grens kan eventueel afwijken van de dekking van de bestaande maatregelen om het concurrentievermogen te beschermen: de dekking van koolstofgrensmaatregelen kan eventueel worden beperkt tot sectoren als cement en staal waar het risico op koolstoflekkage het hoogst is, terwijl de sectorale dekking van de maatregelen tegen koolstoflekkage ruimer is (bijvoorbeeld chemicaliën, textielververij en afwerkingsactiviteiten). |
| --- | --- |

4.5.4.

4.6.   De sectorale aanpak

| 4.6.1. | De staalindustrie in de EU staat onder druk door sterke wereldwijde concurrentie met staalfabrikanten in China, Turkije, Algerije of Iran, die geen ETS voor deze sector hanteren en al 30 miljoen ton staal naar de EU hebben geëxporteerd. De Europese Vereniging van IJzer- en Staalproducerende Industrieën (EUROFER) is om milieu-, economische en juridische redenen voorstander van de invoering van een mechanisme voor koolstofcorrectie aan de grens en ziet het als een voorwaarde om het risico op koolstoflekkage te vermijden. Dit mechanisme moet betrekking hebben op afgewerkte en halfafgewerkte staalproducten, gebaseerd zijn op een adequaat rekensysteem voor de meting van de CO2-voetafdruk van de producten via bepaalde “gelijkwaardigheidsovereenkomsten” met derde landen en gedurende een overgangsperiode parallel met de kosteloze toewijzing van quota via het EU-ETS bestaan. |
| --- | --- |

4.6.1.

| 4.6.2. | De Europese cementvereniging Cembureau is gunstig gestemd over het idee van een mechanisme voor koolstofcorrectie aan de grens gezien het hoge risico van koolstoflekkage in een EU-industrie met lage marges. Deze sector, die zich heeft verbonden tot een langlopende investeringscyclus om het doel van klimaatneutraliteit tegen 2050 te behalen, stelt een aantal voorwaarden, zoals een transparante methode, naleving van de WTO-regels, een brede sectorale dekking van alle sectoren die ook onder het ETS vallen en het gelijktijdige behoud van de kosteloze toewijzing van quota tot 2030. |
| --- | --- |

4.6.2.

4.7.   Dialoog met derde landen

| 4.7.1. | Het EESC is er voorstander van om de dialoog aan te gaan met derde landen om de inhoud van koolstofgrensmaatregelen en de uitwerking ervan op hun uitvoer naar de EU te bespreken. Deze dialoog moet een andere vorm aannemen voor landen met een ambitieus klimaatbeleid (zoals Canada) dan voor landen zonder ambitieus klimaatbeleid (de VS, China, Rusland). |
| --- | --- |

4.7.1.

| 4.7.2. | We weten bijvoorbeeld dat de Amerikaanse overheid het verloop van het debat over EU-maatregelen voor koolstofcorrecties aan de grens scherp in de gaten houdt. Binnen de WTO hebben sommige Amerikaanse ambtenaren tijdens het proces van beoordeling van het handelsbeleid van de EU al hun bezorgdheid geuit over eventuele koolstofgrensmaatregelen van de EU. |
| --- | --- |

4.7.2.

4.8.   Het einddoel van wereldwijde koolstofbeprijzing

| 4.8.1. | Het EESC beklemtoont dat de verschillende beschikbare instrumenten moeten worden gecombineerd en geharmoniseerd om de klimaatcrisis te beteugelen. Aangezien de betrokken internationale organisaties en ondernemingen van mening zijn dat het signaal van koolstofbeprijzing van wezenlijk belang is om echte vooruitgang te boeken bij de bestrijding van de klimaatverandering en het creëren van een aantrekkelijke omgeving voor investeringen op lange termijn om de ecologische transitie voor publieke en private actoren (industrie, vervoer, huisvesting, landbouw enz.) te versnellen, pleit het EESC voor harmonisatie van de benaderingen in verschillende rechtsgebieden, wat uiteindelijk moet leiden tot het ontstaan van een vergelijkbaar prijssignaal in verschillende rechtsgebieden. |
| --- | --- |

4.8.1.

| 4.8.2. | In de overgangsperiode tot de vaststelling van een vergelijkbaar prijssignaal, alsook een gemeenschappelijk overeengekomen methode voor de meting van koolstofvoetafdrukken, moet de regionale koolstofbeprijzing tussen gelijkgestemde landen (de EU-27, het VK, Zwitserland, Latijns-Amerika, het Midden-Westen van de VS, Zuidoost-Azië en anderen) geleidelijk worden geharmoniseerd. De totstandbrenging van dergelijke regionale koolstofmarkten betekent dat er gemeenschappelijke koolstofmarktinfrastructuren moeten bestaan (een soort interne koolstofmarkt), terwijl bepaalde koolstofspecifieke mechanismen ten opzichte van derde landen kunnen worden ingevoerd. |
| --- | --- |

4.8.2.

| 4.8.3. | Om te voorkomen dat een koolstofhandelsoorlog ontstaat tussen landen en regionale douane-unies, moet echter een WTO-vrijstelling worden ingevoerd waarmee de regels voor deze mechanismen voor koolstofcorrectie aan de grens (koolstofbelasting, spiegel-ETS, normen) worden vastgesteld en naleving van de twee WTO-beginselen, evenredigheid en non-discriminatie, wordt gegarandeerd. |
| --- | --- |

4.8.3.

Brussel, 18 september 2020.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Luca JAHIER

---

(1)  PB C 353 van 18.10.2019, blz. 59.

1

(2)  https://icapcarbonaction.com/en/?option=com_attach&task=download&id=677

2

(3)  IETA: 10 years of Emissions Trading in Europe: towards a new beginning?, mei 2015, http://www.ieta.org/resources/EU/EUETS%20Paper%20May_FINAL.pdf

3

(4)  Zie voetnoot 3.

4

(5)  Zie voetnoot 3.

5

(6)  Zie voetnoot 3.

6

(7)  Europese Commissie (klimaatactie): herziening voor fase 4 (2021-2030), laatst geraadpleegd in maart 2018, https://ec.europa.eu/clima/policies/ets/revision_en

7

(8)  Sia Partners: CO2 emissions in the EU, 1 april 2020.

8

2

(9)  Carbon Brief: https://www.carbonbrief.org/analysis-what-impact-will-the-coronavirus-pandemic-have-on-atmospheric-CO2, 7 mei 2020.

9

2

(10)  https://www.transportationandclimate.org/content/about-us

10

(11)  Zie voetnoot 1.

11

---

| 11.12.2020 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 429/131 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 429/131

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over versterking van sociale ondernemingen zonder winstoogmerk als essentiële pijler van een sociaal Europa

(verkennend advies)

(2020/C 429/18)

| Rapporte ur: | Krzysztof BALON |
| --- | --- |

Rapporte ur:

Krzysztof BALON

| Raadpleging | Duits voorzitterschap van de Raad, 18.2.2020 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Afdeling Interne Markt, Productie en Consumptie |
| Goedkeuring door de afdeling | 4.9.2020 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 18.9.2020 |
| Zitting nr. | 554 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 211/3/5 |

Raadpleging

Duits voorzitterschap van de Raad, 18.2.2020

Rechtsgrondslag

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Afdeling Interne Markt, Productie en Consumptie

Goedkeuring door de afdeling

4.9.2020

Goedkeuring door de voltallige vergadering

18.9.2020

Zitting nr.

554

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

211/3/5

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Gezien de rol van sociale ondernemingen zonder winstoogmerk bij de verwezenlijking van de sociale dimensie van de Europese Unie (EU) en bij de implementatie van de Europese pijler van sociale rechten (EPSR), ook en vooral in crisissituaties, pleit het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) voor versterking en gerichte ondersteuning van met name die sociale ondernemingen en andere organisaties van de sociale economie die eventuele winsten volledig herinvesteren in taken van algemeen belang of voor non-profitdoeleinden. Voorts zou de zichtbaarheid van deze organisaties in heel Europa moeten worden opgevoerd. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | In de rechtsstelsels van vele lidstaten bestaan er nu al regelingen waarbij een non-profitstatus wordt vastgesteld die ook op sociale ondernemingen kan worden toegepast. Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) zou dan ook alle andere lidstaten willen aanmoedigen om dergelijke regelingen in hun nationale recht te verankeren. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Voorts zou er bij het VWEU, naar het voorbeeld van protocol nr. 26 betreffende diensten van algemeen belang, ook een protocol inzake de verscheidenheid van ondernemingsvormen moeten worden gevoegd waarin sociale ondernemingen zonder winstoogmerk apart worden gedefinieerd. Het EESC verzoekt de lidstaten om deze wijziging bij een toekomstige verdragsherziening mee te nemen. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Sociale ondernemingen zonder winstoogmerk en soortgelijke organisaties zonder winstoogmerk moeten worden versterkt door in het aanbestedingsrecht in te voeren dat non-profitorganisaties bij de verlening van sociale diensten van algemeen belang een speciale behandeling krijgen boven overheids- of commerciële aanbieders. Bij openbare aanbestedingen moet vooral rekening worden gehouden met de specifieke sectoren waarin sociale ondernemingen zonder winstoogmerk aan sociale dienstverlening doen, waarbij te denken valt aan bijv. zorg en gezondheid. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Naar de mening van het EESC zouden subsidies bovendien alleen naar organisaties zonder winstoogmerk moeten kunnen gaan, zonder dat dit zou neerkomen op schending van de EU-wetgeving inzake staatssteun. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | De huidige drempel in de DAEB-de-minimis-verordening van 500 000 EUR in drie belastingjaren zou aanzienlijk moeten worden verhoogd, tot ca. 800 000 EUR per belastingjaar. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Het EESC pleit voor de invoering van een algemene vrijstelling bij het gebruik van Europese fondsen met nationale medefinanciering. Net als bij puur door de EU beheerde programma’s zouden de staatssteunregels in geval van nationale medefinanciering niet van toepassing mogen zijn. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | De ondersteuning van organisaties van de sociale economie zonder winstoogmerk moet ook in het sociale scorebord in verband met het Europees Semester aan de orde komen. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Ondernemingen van de sociale economie zonder winstoogmerk vormen niet alleen een duurzaam bedrijfsmodel, ze helpen bovendien om hoogwaardige arbeidsplaatsen te scheppen en in stand te houden, bevorderen gelijke kansen, ook voor mensen met een handicap en andere sociaal benadeelde groepen, zorgen voor een hoge mate van maatschappelijke participatie en rechtvaardigheid en stimuleren de digitale en ecologische transitie. De sociale economie is daarmee een strategische bondgenoot bij de versterking van de sociale dimensie Europa. Daarom zouden activiteiten van de sociale economie speciaal gesteund moeten worden vanuit Europese fondsen en moeten ze met name een aparte, specifieke doelstelling van de steunverlening uit hoofde van het ESF+ worden. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Het EESC verklaart zich bereid een stimulerende en coördinerende rol te vervullen in de discussie over de rol van sociale ondernemingen zonder winstoogmerk bij de implementatie van het herstelfonds na de coronacrisis en in het kader van het actieplan voor de sociale economie voor 2021, alsmede over de hervorming van het juridische en financiële kader die hiervoor noodzakelijk is. |
| --- | --- |

1.10.

2.   Inleiding

| 2.1. | Ter voorbereiding op het Duitse EU-Raadsvoorzitterschap in de tweede helft van 2020 heeft de regering van de Bondsrepubliek Duitsland het EESC op 18 februari 2020 gevraagd een advies op te stellen over “De versterking van sociale ondernemingen zonder winstoogmerk als essentiële pijler van een sociaal rechtvaardig Europa”. Bedoeling van de Duitse regering is duidelijk te maken hoe belangrijk het algemeen belang is als Europese kernwaarde die voor verbinding zorgt, ook op het gebied van economische activiteit, en de nadruk te leggen op de sterke innovatiecapaciteit van ondernemingen uit de sociale economie die het algemeen belang dienen, met name door het verlenen van sociale diensten. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | De sociale economie bestaat uit verschillende soorten ondernemingen en organisaties, zoals coöperaties, onderlinge maatschappijen, verenigingen, stichtingen en sociale ondernemingen, en andere, voor elke lidstaat specifieke rechtsvormen, die bepaalde waarden en grondbeginselen gemeen hebben (1). De sociale economie in Europa is ook in tijden van economische en sociale crisis enorm belangrijk en systeemrelevant gebleken. Zij draagt ertoe bij om sociale cohesie te creëren, te versterken en op lange termijn te waarborgen. Met name het model van sociale dienstverlening zonder winstoogmerk, waarbij de sociale doelstelling absoluut centraal staat, is zeer flexibel, staat dicht bij de burger en is innovatief, duurzaam, democratisch gelegitimeerd en efficiënt. Bovendien leveren sociale ondernemingen zonder winstoogmerk een cruciale bijdrage tot het creëren van gelijke kansen voor iedereen, ongeacht leeftijd, geslacht en herkomst. Zij beantwoorden aan de sociale behoeften van de samenleving die niet reeds door openbare sociale instanties zijn gedekt. In een eerder advies heeft het EESC er al op gewezen dat de werkzaamheden van sociale ondernemingen het algemeen belang dienen en niet op winstmaximalisatie zijn gericht. Hierdoor schept de sociale economie hoogwaardige banen in maatschappelijk verantwoordelijke ondernemingen (2) in o.a. de gezondheidssector, de zorg en de kinderopvang. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Gezien de diversiteit van de sociale economie in Europa kan er geen juridisch bindende EU-brede definitie van “sociale onderneming” worden gegeven. Het EESC omschrijft sociale ondernemingen aan de hand van specifieke eigenschappen als ondernemingen die:






  — | vooral sociale doelen nastreven en geen winstoogmerk hebben alsmede maatschappelijke voordelen genereren voor de samenleving of voor hun leden; |
| --- | --- | --- |

2.3.

—

vooral sociale doelen nastreven en geen winstoogmerk hebben alsmede maatschappelijke voordelen genereren voor de samenleving of voor hun leden;

| — | meestal niet op winst zijn gericht, waarbij overschotten in de eerste plaats opnieuw worden geïnvesteerd en niet worden verdeeld onder particuliere aandeelhouders of eigenaars; |
| --- | --- |

—

meestal niet op winst zijn gericht, waarbij overschotten in de eerste plaats opnieuw worden geïnvesteerd en niet worden verdeeld onder particuliere aandeelhouders of eigenaars;

| — | verschillende rechtsvormen en bedrijfsmodellen kunnen hebben, zoals coöperaties, onderlinge maatschappijen, vrijwilligersorganisaties, stichtingen en ondernemingen met of zonder winstoogmerk, waarbij vaak verschillende rechtsvormen worden gecombineerd of de vorm naargelang van de behoeften wordt gewijzigd; |
| --- | --- |

—

verschillende rechtsvormen en bedrijfsmodellen kunnen hebben, zoals coöperaties, onderlinge maatschappijen, vrijwilligersorganisaties, stichtingen en ondernemingen met of zonder winstoogmerk, waarbij vaak verschillende rechtsvormen worden gecombineerd of de vorm naargelang van de behoeften wordt gewijzigd;

| — | marktdeelnemers zijn die goederen produceren en diensten verlenen (in veel gevallen van algemeen belang) met dikwijls een sterke sociaal-innovatieve dimensie; |
| --- | --- |

—

marktdeelnemers zijn die goederen produceren en diensten verlenen (in veel gevallen van algemeen belang) met dikwijls een sterke sociaal-innovatieve dimensie;

| — | als onafhankelijke entiteiten functioneren met een sterk element van participatie en medezeggenschap (personeel, gebruikers, leden), governance en democratie (representatief of open); |
| --- | --- |

—

als onafhankelijke entiteiten functioneren met een sterk element van participatie en medezeggenschap (personeel, gebruikers, leden), governance en democratie (representatief of open);

| — | vaak voortkomen uit of gelieerd zijn aan een maatschappelijke organisatie (3). |
| --- | --- |

—

vaak voortkomen uit of gelieerd zijn aan een maatschappelijke organisatie (3).

| 2.4. | Een juridisch bindende, EU-brede definitie van algemeen nut bestaat evenmin. Zoals het EESC in een eerder advies heeft opgemerkt, wordt in het EU-recht nauwelijks rekening gehouden met de specifieke eigenschappen van de sociale economie — met name de verschillende benadering met betrekking tot de winst van ondernemingen. Op grond van artikel 54 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) wordt een onderscheid gemaakt tussen non-profitorganisaties (zonder winstoogmerk) en vennootschappen die een economische activiteit met winstoogmerk uitoefenen. Deze tweede categorie omvat dus, zonder verdere differentiatie en ongeacht de rechtsvorm, alle ondernemingen die beogen winst te maken, zonder in aanmerking te nemen of de winst wordt doorgegeven of niet (4). In de rechtsstelsels van vele lidstaten bestaan er echter regelingen waarbij een non-profitstatus wordt vastgesteld die ook op sociale ondernemingen kan worden toegepast. Er moet dan ook een onderscheid worden gemaakt tussen drie soorten economisch actieve actoren: zuiver op winst gerichte ondernemingen, ondernemingen van de sociale economie met een beperkt winstoogmerk, zoals reeds besproken in het EESC-advies INT/871 (5), en ondernemingen van de sociale economie zonder enig winstoogmerk. Deze laatste staan in dit advies centraal. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Gezien deze nationale regelingen kunnen sociale ondernemingen zonder winstoogmerk worden beschouwd als sociale ondernemingen met de in punt 2.4 vermelde kenmerken die overeenkomstig de nationale wetgeving ertoe verplicht zijn eventuele winsten volledig opnieuw te investeren in taken van algemeen belang of voor non-profitdoeleinden. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | In een eerder advies heeft het EESC het al betreurd dat er uit de rechtspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie (HvJ-EU) en de besluitvormingspraktijk van de Europese Commissie onvoldoende belangstelling blijkt voor ondernemingen die in het nationale recht als “non-profit” worden aangeduid of die, onafhankelijk van een dergelijke aanduiding, voldoen aan de bovengenoemde criteria. Daarom is het EESC van mening dat er, naar het voorbeeld van protocol nr. 26 betreffende diensten van algemeen belang, als bijlage bij het VWEU een protocol inzake de verscheidenheid van ondernemingsvormen zou moeten worden gevoegd waarin sociale ondernemingen zonder winstoogmerk en sociale ondernemingen met een beperkt winstoogmerk apart worden gedefinieerd, en verzoekt het de lidstaten om deze wijziging bij een toekomstige verdragsherziening mee te nemen (6). |
| --- | --- |

2.6.

3.   Sociale ondernemingen zonder winstoogmerk als aanbieders van sociale en gezondheidsdiensten van algemeen belang bij de implementatie van de Europese pijler van sociale rechten (EPSR)

| 3.1. | In een eerder advies heeft het EESC al benadrukt dat de EPSR niet effectief kan worden geïmplementeerd zonder de bijdrage van sociale ondernemingen en dat deze van nature zijn gericht op verwezenlijking van doelstellingen van de pijler, zoals de bevordering van veilige en flexibele werkgelegenheid, sociale dialoog en betrokkenheid van werknemers alsmede een veilige, gezonde en aangepaste werkomgeving, of op het aandragen van innovatieve oplossingen voor bepaalde fundamentele sociale behoeften (7). De zichtbaarheid van deze organisaties zonder winstoogmerk moet in heel Europa worden opgevoerd. Innovatie moet bevorderd en financiering toegankelijker gemaakt worden, zodat ze het hoofd boven water kunnen houden, zowel in crisissituaties als wat hun dagelijkse functioneren betreft. De lidstaten zouden voorbeelden van geslaagde werkwijzen op dit gebied moeten uitwisselen. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Afhankelijk van de vormgeving van het sociale model in de EU-lidstaten is de nationale staat ervoor verantwoordelijk dat burgers gebruik kunnen maken van uitgebreide, effectieve en algemeen toegankelijke, betaalbare en hoogwaardige sociale en gezondheidsdiensten van algemeen belang. Het EESC heeft er reeds op gewezen dat diensten van algemeen belang een wezenlijk onderdeel zijn van het stelsel van sociale rechtvaardigheid en dat er een recht bestaat op toegang tot hoogwaardige “essentiële diensten”, waaronder sociale en gezondheidsdiensten zoals die in de Europese pijler van sociale rechten zijn beschreven (8). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | In sommige landen worden deze diensten eerder verleend door initiatieven, instellingen en diensten zonder winstoogmerk dan door overheidsdiensten, met dien verstande dat de staat de randvoorwaarden van de dienstverlening waarborgt, gebruikers de dienstverleners selecteren en socialezekerheidsorganen deze diensten financieren. De dienstverlening moet gebaseerd zijn op de belangen van degenen die er recht op hebben en moet hen er op een participatieve manier bij betrekken. Deze gelijktijdig gebruikersgerichte en concurrerende vorm van dienstverlening door sociale ondernemingen zonder winstoogmerk zou kunnen dienen als basis voor een discussie over een Europees model en bijvoorbeeld kunnen worden versterkt ten aanzien van gunningsprocedures waarbij de keuzevrijheid van gebruikers wordt ontnomen. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Het EESC pleit voor de mogelijkheid van doelgerichte of uitsluitend aan organisaties zonder winstoogmerk gerichte subsidies, zonder dat daarbij het risico bestaat de EU-staatssteunregels te schenden. In crisissituaties is dit belangrijker dan ooit, omdat non-profitorganisaties niet over reserves beschikken. Maar sociale en gezondheidsdiensten zijn juist in crisissituaties onmisbaar, en er moet voor worden gezorgd dat ze van hoge kwaliteit blijven. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Hiervoor en voor de versterking van de sociale economie zonder winstoogmerk bij het verlenen van sociale en gezondheidsdiensten van publiek belang in het algemeen, zijn fundamentele wijzigingen in het Europese rechtskader noodzakelijk, met name: |
| --- | --- |

3.5.

| 3.5.1. | de invoering van voorrang van non-profitorganisaties boven overheids- of commerciële aanbieders in het aanbestedingsrecht; |
| --- | --- |

3.5.1.

| 3.5.2. | een aanzienlijke verhoging van de drempel in de DAEB-de-minimis-verordening, van de huidige 500 000 EUR in drie belastingjaren tot ca. 800 000 EUR per belastingjaar; een dergelijke verhoging zal de DAEB-de-minimis-verordening toepasselijker en daarmee doeltreffender maken, terwijl tegelijkertijd het risico van reële grensoverschrijdende concurrentieverstoring klein blijft; |
| --- | --- |

3.5.2.

| 3.5.3. | algemene vrijstellingen bij het gebruik van Europese fondsen met nationale medefinanciering; net als bij puur door de EU beheerde programma’s zouden de staatssteunregels in geval van nationale medefinanciering niet van toepassing mogen zijn. Hier zouden de autoriteiten van de lidstaten in bepaalde gevallen juridisch bindend en met bescherming van het gewettigd vertrouwen voor de staatssteunontvanger moeten kunnen besluiten dat er van staatssteun geen sprake is. De Commissie of het HvJ-EU zou hierbij moeten kunnen controleren op misbruik. |
| --- | --- |

3.5.3.

4.   Financieel beleidskader voor de activiteiten van sociale ondernemingen zonder winstoogmerk

| 4.1. | Het EESC heeft er bij de Europese Commissie meermaals op aangedrongen om samen met de lidstaten werk te maken van een ondersteunend en duurzaam ecosysteem voor de sociale economie (9). Om het financiële kader voor de activiteiten van sociale ondernemingen zonder winstoogmerk te verbeteren moet onder andere worden gezorgd voor toereikende medefinancieringpercentages, administratieve vereenvoudigingen zoals een op behoeften gebaseerd indicatorensysteem, en de toepassing en erkenning van vaste tarieven. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Voor sociale ondernemingen zonder winstoogmerk die sociale en gezondheidsdiensten verlenen, is ondersteuning uit Europese fondsen, waaronder het Europees Sociaal Fonds Plus (ESF+), van bijzonder belang. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.2.1. | Al in zijn advies over de ontwerpverordening inzake het ESF+ (10) heeft het EESC erop aangedrongen dat gezien het toenemende belang van de sociale economie voor de sociale dimensie van de EU, steun voor activiteiten van de sociale economie een afzonderlijke, specifieke doelstelling van het ESF+ moet worden (11). |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | Het EESC heeft ook gewezen op de vaak ontoereikende financiële middelen van sociale ondernemingen zonder winstoogmerk en heeft in dit kader al aangedrongen op de gelijke behandeling van betalingen in natura en financiële bijdragen bij het inbrengen van eigen middelen voor uit ESF+ ondersteunde activiteiten (12). |
| --- | --- |

4.2.2.

| 4.2.3. | Onder de sociale ondernemingen zonder winstoogmerk bevinden zich ook kleinere, lokaal actieve organisaties die bijvoorbeeld zijn voortgekomen uit zelfhulpgroepen. Het EESC heeft er al voor gepleit dat een gepast gedeelte van de ESF+-middelen beschikbaar wordt gesteld voor dergelijke organisaties (13). Ook het gericht ondersteunen van vrijwillige inzet bij het verlenen van sociale en gezondheidsdiensten zou mogelijk moeten zijn. |
| --- | --- |

4.2.3.

5.   Actieplan voor de sociale economie: sociale ondernemingen zonder winstoogmerk als belangrijke actoren van het herstelfonds na de coronacrisis

| 5.1. | De coronacrisis laat zien dat nationale maatregelen alleen zoden aan de dijk zetten op basis van een gecoördineerde aanpak. Zoals ook al is opgemerkt in de EESC-standpuntnota m.b.t. dossier ECO/515 inzake de verordening over het “investeringsinitiatief Coronavirusrespons”, mogen behalve de openbare gezondheidszorg en kmo’s ook sociale ondernemingen zonder winstoogmerk en maatschappelijke organisaties niet worden genegeerd en moeten zij krachtiger worden ondersteund. Sociale ondernemingen zonder winstoogmerk en maatschappelijke organisaties hebben maar heel weinig reserves om in crisissituaties te kunnen inzetten. Tijdens een crisis zijn ze echter essentieel voor het voortbestaan van functionerende (gezondheids)stelsels. Daarom dringt het EESC erop aan dat deze taken en organisaties beter worden ondersteund, niet alleen als onderdeel van het huidige crisisbeheer, maar ook in het kader van de implementatie van de EPSR, het gemeenschappelijk sociaal en gezondheidsbeleid, het Europees Sociaal Fonds (ESF) en het sociale scorebord in verband met het Europees Semester (14). |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Het EESC steunt het standpunt van de Europese Commissie, zoals verwoord door commissaris voor Werkgelegenheid en Sociale rechten Nicolas Schmit in zijn brief aan de regeringen van de lidstaten van 24 april 2020 (15), dat de sociale economie in deze tijden van crisis moet worden ondersteund. Volgens de Commissie leveren organisaties van de sociale economie al op vele manieren een bijdrage om de gevolgen van deze crisis op te vangen; in samenwerking met en in aanvulling op de maatregelen van overheidsinstanties bieden ze een breed scala aan sociale diensten, vooral voor de zwaksten in de samenleving. Zij zijn ook belangrijke werkgevers voor kwetsbare groepen en spelen een cruciale rol bij hun arbeidsmarktintegratie en de verwerving van kwalificaties. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Sociale ondernemingen zonder winstoogmerk en andere non-profitorganisaties moeten op het gebied van communicatie, beleid en operationele werking meer aan netwerkvorming doen. Dit moet door de EU en de lidstaten worden ondersteund door rechtmatige grensoverschrijdende samenwerking op lange termijn te bevorderen en door civiele bescherming, hulpdiensten en sociale en gezondheidsdiensten beter met elkaar te verbinden. Het terugvallen op sluiting van de grenzen en op puur nationale concepten tijdens de coronacrisis is contraproductief en strookt niet met de doelstellingen en waarden van de EU. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Organisaties van de sociale economie en met name sociale ondernemingen zonder winstoogmerk in Europa leveren door hun inclusieve karakter en hun doelstelling om de kwetsbaarsten te steunen een bijzondere bijdrage tot de hulpverlening aan migranten. Zoals in EESC-advies INT/785 al nadrukkelijk is gevraagd, moeten organisaties van de sociale economie ook in dit verband meer erkenning krijgen (16). |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Onder verwijzing naar zijn advies over de externe dimensie van de sociale economie (17) merkt het EESC nogmaals op dat de Commissie in haar voorstel voor een nieuwe consensus over het ontwikkelingsbeleid geen rekening heeft gehouden met de sociale economie. Met name de sociale economie zonder winstoogmerk heeft het bijzondere potentieel om, uitgaande van zelfhulp en maatschappelijke organisaties, duurzaam van nut te zijn bij het van onderaf oplossen van sociale en milieuproblemen. Europa beschikt over een sterke sociale economie zonder winstoogmerk met veel ervaring wat betreft beste praktijken. De vastgelegde non-profitoriëntatie in de vorm van het volledig opnieuw investeren van winsten in het maatschappelijk doel van de onderneming kan, gesteund door passende overheids- of democratisch gelegitimeerde controlemechanismen, de privatisering van openbare middelen en een ongebreidelde winstmaximalisatie ook buiten Europa verhinderen. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Er is een brede maatschappelijke consensus nodig tussen werkgevers, werknemers en andere maatschappelijke organisaties over de rol van sociale ondernemingen zonder winstoogmerk en de maatschappelijke organisaties die hen ondersteunen bij de implementatie van het herstelfonds na de coronacrisis en in het kader van het actieplan voor de sociale economie voor 2021, alsmede over de hervorming van het juridische en financiële kader die hiervoor noodzakelijk is. Het EESC verklaart zich bereid hierbij een stimulerende en coördinerende rol te vervullen. |
| --- | --- |

5.6.

Brussel, 18 september 2020.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Luca JAHIER

---

(1)  PB C 282 van 20.8.2019, blz. 1.

1

(2)  PB C 240 van 16.7.2019, blz. 20.

2

(3)  PB C 24 van 28.1.2012, blz. 1.

3

(4)  Zie voetnoot 1.

4

(5)  Zie voetnoot 1.

5

(6)  Zie voetnoot 1.

6

(7)  Zie voetnoot 1.

7

(8)  PB C 282 van 20.8.2019, blz. 7.

8

(9)  PB C 13 van 15.1.2016, blz. 152; PB C 62 van 15.2.2019, blz. 165.

9

(10)  COM(2018) 382 final.

10

(11)  PB C 62 van 15.2.2019, blz. 165.

11

(12)  Zie voetnoot 11.

12

(13)  Zie voetnoot 11.

13

(14)  EESC-standpuntnota ECO/515, paragraaf 1.11.

14

(15)  https://twitter.com/NicolasSchmitEU/status/1254685369070530560

15

(16)  PB C 283 van 10.8.2018, blz. 1.

16

(17)  PB C 345 van 13.10.2017, blz. 58.

17

---

| 11.12.2020 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 429/136 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 429/136

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over zorgvuldigheidseisen

(verkennend advies)

(2020/C 429/19)

| Rapporteur: | Thomas WAGNSONNER |
| --- | --- |
| Corapporteur: | Emmanuelle BUTAUD-STUBBS |

Rapporteur:

Thomas WAGNSONNER

Corapporteur:

Emmanuelle BUTAUD-STUBBS

| Raadpleging | Brief van het EP van 15.9.2020 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 304 VWEU |
| Bevoegde afdeling | Interne Markt, Productie en Consumptie |
| Goedkeuring door de afdeling | 4.9.2020 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 18.9.2020 |
| Zitting nr. | 554 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 215/1/3 |

Raadpleging

Brief van het EP van 15.9.2020

Rechtsgrondslag

Artikel 304 VWEU

Bevoegde afdeling

Interne Markt, Productie en Consumptie

Goedkeuring door de afdeling

4.9.2020

Goedkeuring door de voltallige vergadering

18.9.2020

Zitting nr.

554

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

215/1/3

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) bevestigt dat het voor de Europese Commissie (EC) tijd is om op te treden en aan de lidstaten en het Europees Parlement (EP) wetgeving voor te stellen inzake zorgvuldigheidseisen die de verantwoordelijkheid op basis van de huidige normen onderkent en een duidelijk en zeker wettelijk kader biedt voor Europese bedrijven. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Zorgvuldigheidseisen inzake mensenrechten zijn uitgegroeid tot een zaak voor de interne markt. Verschillende lidstaten leggen uiteenlopende wettelijke sancties op voor gedragingen van bedrijven. Een gefragmenteerd, gedeeltelijk sectorieel wetgevingsinitiatief op EU-niveau dan ook niet voldoende. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Het materiële toepassingsgebied van het wetgevingsinitiatief — waarbij moet worden opgemerkt dat richtlijnen en verordeningen elk hun eigen voor- en nadelen kennen — moet een brede dekking van de definities van mensenrechten en milieurechten, met inbegrip van rechten van werknemers en vakbondsrechten, waarborgen en ervoor zorgen dat nieuwe ontwikkelingen op het gebied van mensenrechten daarin worden opgenomen. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | De zorgvuldigheidseisen, met name met betrekking tot mondiale waardeketens, moeten als leidraad dienen bij managementbeslissingen die gericht zijn op economisch, ecologisch en sociaal duurzame ondernemingen. In elk geval moeten milieugevolgen van groot belang worden geacht voor duurzaam ondernemerschap en moeten zij hoge prioriteit hebben binnen de mondiale waardeketens. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Het wetgevingsinitiatief moet sectoroverschrijdend zijn en betrekking hebben op alle bedrijven — met proportionele eisen voor kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s) — die gevestigd of actief zijn in de EU, teneinde oneerlijke concurrentie en een ongelijk speelveld te vermijden, alsook op de publieke sector. Het wetgevingsinitiatief moet van bedrijven eisen dat zij aan hoge normen voor verantwoord ondernemerschap voldoen, maar tegelijkertijd voorzien in adequate maatregelen overeenkomstig het respectieve risico van mensenrechtenschendingen. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | De zorgvuldigheidseisen inzake mensenrechten moeten de volgende aspecten omvatten:






  — | een samenhangend zorgvuldigheidskader op basis van de huidige instrumenten die gelden voor bedrijven die actief zijn op de interne markt, met inbegrip van bedrijven uit derde landen die een aanzienlijk volume aan goederen en diensten afzetten; |
| --- | --- | --- |

1.6.

—

een samenhangend zorgvuldigheidskader op basis van de huidige instrumenten die gelden voor bedrijven die actief zijn op de interne markt, met inbegrip van bedrijven uit derde landen die een aanzienlijk volume aan goederen en diensten afzetten;

| — | een verplichting die resulteert in effectieve rechtsmiddelen voor personen die worden getroffen door wangedrag; er moet een specifiek aansprakelijkheidskader, met inbegrip van strafrechtelijke aansprakelijkheid, worden geïntroduceerd ten aanzien van schendingen van mensenrechten en sociale en milieunormen dan wel nadelige effecten van de activiteiten van bedrijven, onder andere in hun toeleverings- en onderaannemingsketens. |
| --- | --- |

—

een verplichting die resulteert in effectieve rechtsmiddelen voor personen die worden getroffen door wangedrag; er moet een specifiek aansprakelijkheidskader, met inbegrip van strafrechtelijke aansprakelijkheid, worden geïntroduceerd ten aanzien van schendingen van mensenrechten en sociale en milieunormen dan wel nadelige effecten van de activiteiten van bedrijven, onder andere in hun toeleverings- en onderaannemingsketens.

| 1.7. | Om wettelijke onzekerheid te vermijden moet het wetgevingsinitiatief heel duidelijk voorschrijven welke individuele acties bedrijven gedurende het hele zorgvuldigheidsproces moeten nemen teneinde de mensenrechtenrisico’s te beoordelen in samenhang met overige bindende EU-wetgeving, met inbegrip van de mogelijk aan te nemen herziening van de richtlijn met betrekking tot de bekendmaking van niet-financiële informatie. Dit betreft onder meer:






  — | helder gedefinieerde risicoanalyse (vaststelling en beoordeling van (potentiële) nadelige effecten van bedrijfsactiviteiten op het gebied van mensenrechten en milieu in de vorm van een formeel, gedetailleerd, toegankelijk, transparant en getrouw document dat de risico’s in kaart brengt aan de hand van een duidelijke en transparante risicobeoordelings- en prioriteringsmethode), waaronder een via onderhandelingen overeengekomen mechanisme voor vroegtijdige waarschuwing en bescherming van klokkenluiders; |
| --- | --- | --- |

1.7.

—

helder gedefinieerde risicoanalyse (vaststelling en beoordeling van (potentiële) nadelige effecten van bedrijfsactiviteiten op het gebied van mensenrechten en milieu in de vorm van een formeel, gedetailleerd, toegankelijk, transparant en getrouw document dat de risico’s in kaart brengt aan de hand van een duidelijke en transparante risicobeoordelings- en prioriteringsmethode), waaronder een via onderhandelingen overeengekomen mechanisme voor vroegtijdige waarschuwing en bescherming van klokkenluiders;

| — | vervolgmaatregelen (definiëren van interne bedrijfsverantwoordelijkheden en beëindigen en voorkomen van nadelige effecten); |
| --- | --- |

—

vervolgmaatregelen (definiëren van interne bedrijfsverantwoordelijkheden en beëindigen en voorkomen van nadelige effecten);

| — | bijhouden van de doelmatigheid van de getroffen maatregelen op basis van de OESO-richtsnoeren voor multinationale ondernemingen en de UNGP; |
| --- | --- |

—

bijhouden van de doelmatigheid van de getroffen maatregelen op basis van de OESO-richtsnoeren voor multinationale ondernemingen en de UNGP;

| — | communicatie (adequate verslaglegging inzake de afhandeling van (potentiële) nadelige effecten van bedrijfsactiviteiten) met inachtneming van de legitieme aanspraak op bedrijfsgeheim en transparantie; |
| --- | --- |

—

communicatie (adequate verslaglegging inzake de afhandeling van (potentiële) nadelige effecten van bedrijfsactiviteiten) met inachtneming van de legitieme aanspraak op bedrijfsgeheim en transparantie;

| — | betrokkenheid van de binnen het bedrijf vertegenwoordigde vakbondsorganisaties overeenkomstig het voor de sociale dialoog geldende nationale kader. |
| --- | --- |

—

betrokkenheid van de binnen het bedrijf vertegenwoordigde vakbondsorganisaties overeenkomstig het voor de sociale dialoog geldende nationale kader.

| 1.8. | Slachtoffers van wie de rechten zijn geschonden en hun vertegenwoordigers, zoals vakbonden en mensenrechtenactivisten, dienen toegang te hebben tot effectieve rechtsmiddelen tegen de negatieve gevolgen die zij ondervinden. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Er moet voor worden gezorgd dat slachtoffers van bedrijfsgerelateerde mensenrechtenschendingen en hun vertegenwoordigers, met inbegrip van vakbonden en mensenrechtenactivisten, in het kader van hun mensenrechten gegarandeerd toegang hebben tot eerlijke procedures, rechtbanken en autoriteiten. Wanneer er onduidelijkheid bestaat over wie mogelijk aansprakelijk is — de moederonderneming of een van de dochterondernemingen of leveranciers waarmee gevestigde zakelijke relaties bestaan — moet de rechtsbevoegdheid liggen bij één forum dat instaat voor een eerlijk proces. Dienovereenkomstig moet verordening Brussel-I worden aangepast teneinde binnen Europa een procedure mogelijk te maken indien de mensenrechten worden geschonden. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Een kader inzake zorgvuldigheidseisen kan worden gerealiseerd op basis van een overeengekomen norm die wordt afgedwongen aan de hand van proportionele, effectieve en afschrikkende sancties, waarbij de aansprakelijkheid moet worden gebaseerd op schending van een duidelijk gedefinieerde reeks mensenrechten. Zoals bij alle aansprakelijkheidsregimes moet er een helder causaal verband worden vastgesteld tussen enerzijds een fout of een verzuim om bepaalde schade te voorkomen en anderzijds de schade zelf. Ingeval van relatief atypische causale zaken is er bijgevolg geen risicoverband. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | In het licht van de lessen die zijn getrokken uit de Franse zorgvuldigheidswetgeving moet een bindend wetgevingsinitiatief voldoen aan de volgende kwaliteitsnormen om ervoor te zorgen dat Europese bedrijven deze rol vervullen:






  — | heldere definities en begrijpelijk taalgebruik; |
| --- | --- | --- |

1.11.

—

heldere definities en begrijpelijk taalgebruik;

| — | waarborging van rechtszekerheid en uitvoerbaarheid, met name ten aanzien van het toepasselijk recht, en proportionele verslagleggingsvereisten met inachtneming van de legitieme aanspraak op bedrijfsgeheim. |
| --- | --- |

—

waarborging van rechtszekerheid en uitvoerbaarheid, met name ten aanzien van het toepasselijk recht, en proportionele verslagleggingsvereisten met inachtneming van de legitieme aanspraak op bedrijfsgeheim.

| 1.12. | De ontwikkeling van innovatieve IT (bijv. “blockchain”), op basis waarvan alle gegevens kunnen worden getraceerd, moet worden aangemoedigd voor het beheer van mondiale toeleveringsketens, met als doel de administratieve rompslomp en kosten tot een minimum te beperken en overlappingen te vermijden. Dergelijke technologieën zorgen voor veiligheid en traceerbaarheid. |
| --- | --- |

1.12.

2.   Voornaamste aspecten en achtergrond

| 2.1. | Het EP heeft het EESC verzocht advies te geven over het aangekondigde wetgevingsinitiatief op EU-niveau inzake zorgvuldigheidsplicht en verantwoordingsplicht voor bedrijven. Het EESC zal daarom ingaan op voorstellen voor mogelijke inhoud en definities van een dergelijke rechtshandeling op basis van zijn werkzaamheden inzake zorgvuldigheid en inzake bedrijfsvoering en mensenrechten, alsook op basis van de kennis en ervaring van zijn leden, met name die landen die over ambitieuze wetgeving hieromtrent beschikken. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Het EESC heeft zich reeds actief beziggehouden met vraagstukken inzake zorgvuldigheid binnen mondiale waardeketens (1). Schendingen van en inbreuk op de mensenrechten (2), waaronder rechten van werknemers (3) en milieurechten, komen nog steeds voor binnen mondiale waardeketens, ook al kunnen dergelijke gevolgen in veel gevallen worden voorkomen door zorgvuldigheid en wanneer de lidstaten en hun overheden de internationale verbintenissen naleven, met name op het gebied van rechten van werknemers en mensenrechten. Slachtoffers van dergelijke schendingen hebben vaak geen rechtsmiddel om een zaak aanhangig te maken. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Er zijn een aantal vrijwillige kaders ontwikkeld om bedrijven in staat te stellen binnen hun bedrijfsvoering zorgvuldigheidseisen inzake mensenrechten op te nemen. Deze worden doorgaans vormgegeven als strategieën inzake maatschappelijk verantwoord ondernemerschap (MVO). |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | De meest invloedrijke van deze instrumenten zijn de leidende beginselen inzake bedrijfsleven en mensenrechten van de Verenigde Naties, het “Global Compact”-initiatief van de VN, de ISO 26000-norm inzake maatschappelijke verantwoordelijkheid en de OESO-richtsnoeren voor multinationale ondernemingen. Deze geven onder meer aan dat overeenkomsten met zakelijke partners binnen mondiale waardeketens zodanig moeten worden opgesteld, dat bescherming van de mensenrechten binnen de structuur van de zakelijke relaties is opgenomen. Dergelijke vrijwillige instrumenten laten zien dat het mogelijk is binnen mondiale waardeketens risico’s te beheersen en normen door te voeren inzake mensenrechtenschendingen. Op basis hiervan kunnen nadere, mogelijk dwingende maatregelen worden ontwikkeld. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Ernstige schendingen van de grondrechten kunnen niet altijd worden voorkomen op basis van vrijwillige maatregelen en dergelijke maatregelen bieden bedrijven evenmin rechtszekerheid wanneer ze in het buitenland zakelijke relaties aangaan. Dit leidt tot een lappendeken van maatregelen, die niet voorziet in rechtszekerheid en gerechtelijke voorspelbaarheid. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Om dit te verhelpen hebben sommige EU-lidstaten wetgeving aangenomen om de verantwoordingsplicht voor bedrijven aan te scherpen en krachtigere kaders voor zorgvuldigheidseisen inzake mensenrechten te scheppen. Dit leidt soms tot waardevolle ervaringen. In diverse Europese landen wordt momenteel soortgelijke wetgeving overwogen. In het Verenigd Koninkrijk is in de Britse wet inzake moderne slavernij de clausule “Transparantie binnen toeleveringsketens” opgenomen. In Nederland werd de Wet zorgplicht kinderarbeid aangenomen, die dient ter bestrijding van kinderarbeid voor in Nederland gevestigde bedrijven en bedrijven die goederen en diensten afzetten op de Nederlandse markt. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Ook op EU-niveau is er wetgeving met betrekking tot zorgvuldigheidseisen inzake mensenrechten. De verordening inzake conflictmineralen, de richtlijn inzake de bekendmaking van niet-financiële informatie en de houtrichtlijn van de EU zijn voorbeelden van rechtshandelingen waarin de zorgvuldigheidseisen ten aanzien van de mensenrechten zijn aangescherpt. Schendingen van de mensenrechten binnen mondiale waardeketens kunnen indirect worden aangespannen via het bestuursrecht, het burgerlijk recht of het strafrecht. Het betreft kwesties op het gebied van internationaal privaatrecht, internationaal procesrecht en internationaal (ondernemings)strafrecht. Deze zijn tot op zekere hoogte geharmoniseerd binnen de EU (d.w.z. via de verordeningen Brussel-I en Rome II). |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Voorts zijn er inspanningen op internationaal niveau. In Genève heeft een werkgroep van de UNHRC onderhandeld over een wettelijk bindend instrument inzake het bedrijfsleven en mensenrechten (VN-verdrag), waarover het EESC advies heeft uitgebracht (4). In dit advies sluit het EESC zich aan bij het EP (5) ten aanzien van de vereiste inhoud van een dergelijk verdrag, namelijk:






  — | voortbouwen op de leidende beginselen van de VN (UNGP); |
| --- | --- | --- |

2.8.

—

voortbouwen op de leidende beginselen van de VN (UNGP);

| — | definiëren van zorgvuldigheidseisen voor transnationale en andere ondernemingen, met inbegrip van hun dochterondernemingen; |
| --- | --- |

—

definiëren van zorgvuldigheidseisen voor transnationale en andere ondernemingen, met inbegrip van hun dochterondernemingen;

| — | erkennen van de extraterritoriale verplichtingen van staten op het gebied van mensenrechten, en vaststellen van daartoe regelgevende maatregelen; |
| --- | --- |

—

erkennen van de extraterritoriale verplichtingen van staten op het gebied van mensenrechten, en vaststellen van daartoe regelgevende maatregelen;

| — | erkennen van strafrechtelijke aansprakelijkheid voor bedrijven; |
| --- | --- |

—

erkennen van strafrechtelijke aansprakelijkheid voor bedrijven;

| — | invoeren van mechanismen voor coördinatie en samenwerking tussen staten inzake onderzoek, vervolging en handhaving ten aanzien van grensoverschrijdende zaken, en |
| --- | --- |

—

invoeren van mechanismen voor coördinatie en samenwerking tussen staten inzake onderzoek, vervolging en handhaving ten aanzien van grensoverschrijdende zaken, en

| — | instellen van internationale justitiële en niet-justitiële mechanismen voor toezicht en handhaving. |
| --- | --- |

—

instellen van internationale justitiële en niet-justitiële mechanismen voor toezicht en handhaving.

| 2.9. | Aspecten van zorgvuldigheidseisen inzake mensenrechten zijn onderwerp van een aantal studies door Europese instellingen en agentschappen, waaronder het Bureau van de Europese Unie voor de grondrechten (FRA) (6) en het EP. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Recentelijk bevatte een in opdracht van DG Justitie uitgevoerde studie (7) een analyse van zorgvuldigheidseisen binnen toeleveringsketens. Daarin werden belanghebbenden ondervraagd, werd het regelgevingskader geïllustreerd, werden diverse beleidsopties beoordeeld en werd de noodzaak aangetoond om te werken aan allesomvattende en bindende maatregelen met betrekking tot zorgvuldigheidseisen inzake mensenrechten. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | De meerderheid van de 600 deelnemers gaf aan dat zorgvuldigheidseisen zoals een wettelijke zorgnorm potentiële voordelen kunnen bieden aan ondernemingen in de zin van harmonisatie, rechtszekerheid, een gelijk speelveld en meer hefboomwerking bij zakelijke relaties binnen de gehele toeleveringsketen door middel van een niet-onderhandelbare norm. Aangezien veel bedrijven actief zijn in meerdere sectoren, ging de voorkeur ging uit naar een algemene sectoroverschrijdende verordening, die mogelijk alle bedrijven omvat, uitgaande van de UNGP, en eerder naar een zorgnorm dan naar een procedurele vereiste. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | De studie benadrukt tevens dat momenteel slecht net iets meer dan een derde van de zakelijke deelnemers aangeeft dat hun bedrijf zorgvuldigheidseisen hanteert waarin rekening wordt gehouden met alle mensenrechten en milieurechten. Bovendien betreffen de zorgvuldigheidseisen bij de meerderheid van die ondervraagden die dergelijken eisen hanteren, enkel rechtstreekse leveranciers (8). Bij de presentatie van de studieresultaten zei commissaris voor Justitie Reynders dat dit aantoont dat vrijwillige actie ter bestrijding van mensenrechtenschendingen en van klimaat- en milieuschade door bedrijven weliswaar is geïntensiveerd door verslaglegging, maar niet tot de nodige gedragswijzigingen heeft geleid (9). |
| --- | --- |

2.12.

3.   Algemene opmerkingen

| 3.1. | Vrijwillige maatregelen kunnen niet alle schendingen van de rechten voorkomen. Bindende maatregelen, vergezeld van passende sancties, kunnen ervoor zorgen dat een wettelijke minimumnorm wordt nageleefd, ook door bedrijven die hun morele verantwoordelijkheid niet zo serieus nemen als bedrijven die hoge normen hanteren op het gebied van de mensenrechten. Bindende regels moeten worden vormgegeven overeenkomstig bestaande zorgvuldigheidsstelsels, zoals de UNGP. Dat maakt de toepassing ervan gemakkelijker en voorkomt overlappingen. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Negatieve effecten of schendingen van mensenrechten en sociale en milieunormen kunnen voortkomen uit de eigen activiteiten van een bedrijf, maar ook uit de activiteiten van dochterondernemingen of ondernemingen waarover het bedrijf zeggenschap uitoefent, of uit die van zakelijke relaties van een bedrijf, d.w.z. de toeleverings- en onderaannemingsketen. Dienovereenkomstig wordt in de UNGP, de OESO-richtsnoeren en de tripartiete beginselverklaring betreffende multinationale ondernemingen en sociaal beleid van de IAO erkend dat zorgvuldigheid ook de zakelijke relaties van een bedrijf moet omvatten, met inbegrip van toeleverings- en onderaannemingsketens. Op basis van deze kaders moeten zorgvuldigheidseisen derhalve idealiter alle activiteiten van bedrijven omvatten, ongeacht hun omvang, met inbegrip van de eigen activiteiten, die van hun dochterondernemingen en van ondernemingen die onder hun zeggenschap staan, en die van hun zakelijke relaties, waaronder hun gehele toeleverings- en onderaannemingsketens, en franchise- en contractbeheer. Ze moeten de activiteiten en de feitelijke en potentiële effecten en schendingen binnen en buiten de EU omvatten. In de praktijk blijkt het afbakenen van het bereik voor toepassing van zorgvuldigheid echter geen eenvoudige opgave: een van de criteria waarvoor bijvoorbeeld in de Franse wet nr. 2017-399 van 27 maart 2017 is gekozen, is het bestaan van een gevestigde zakelijke relatie met een entiteit in de toeleveringsketen die een bepaalde mate van zeggenschap impliceert. Het Frans Constitutioneel Hof heeft in een andere uitspraak bepaald wat een “gevestigde zakelijke relatie” inhoudt: het gaat daarbij om een regelmatige, stabiele en lopende relatie die doorgaans is ontwikkeld met een rechtstreekse leverancier of onderaannemer. Het zou uiteraard ambitieuzer zijn om zonder uitzondering alle entiteiten mee te rekenen. We moeten echter rekening houden met de complexiteit van situaties met grote hoeveelheden leveranciers (tot 100 000 voor een enkele multinational) en tegelijkertijd bedrijven stimuleren om effectieve zorgvuldigheidseisen door te voeren voor de gehele waarde-/toeleveringsketen. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | De ontwikkeling van innovatieve IT (bijv. “blockchain”) op basis waarvan alle gegevens kunnen worden getraceerd, moet worden aangemoedigd voor het beheer van mondiale toeleveringsketens, met als doel de administratieve rompslomp en kosten tot een minimum te beperken en overlappingen tussen de diverse interne structuren te vermijden. Dergelijke technologieën zorgen voor veiligheid en traceerbaarheid. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Het EESC herhaalt (10): “Wanneer de EU-lidstaten op individuele basis strengere zorgvuldigheidseisen gaan stellen, zal er binnen de EU discrepantie ontstaan tussen dergelijke normen. Ondernemingen die zijn gevestigd in EU-lidstaten met strengere zorgvuldigheidseisen, mogen niet weggeconcurreerd worden door ondernemingen die niet in dergelijke landen zijn gevestigd. Er moet sprake zijn van een gelijk speelveld en rechtszekerheid voor ondernemingen, met duidelijke verantwoordelijkheden.”. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Een onevenwichtige en fragmentarische invoering van vrijwillige regelingen zorgt voor een ongelijk speelveld op Europees niveau, omdat er geen sprake is van een enkel stelsel, maar van een lappendeken van nationale wetgevingen die ondanks een gezamenlijk wereldwijd streven onderling afwijken. Buiten de EU is er maar zeer weinig wetgeving op het vlak van zorgvuldigheid. Bij een aantal belangrijke handelspartners, zoals de VS en China, valt dit zeer te betreuren. Wanneer het EU-initiatief inzake zorgvuldigheidseisen ook bedrijven omvat uit derde landen die in de EU goederen en diensten afzetten, zullen bedrijven uit die andere markten, zodra het initiatief wordt uitgevoerd, zich aan de normen moeten houden om te kunnen opereren op de interne markt. Omwille van de eerlijke concurrentie wordt zo ook het VN-verdrag zeer belangrijk om het speelveld buiten het rechtsgebied van de EU gelijk te maken. Het huidige EU-kader biedt ruimte voor verschillende praktijken en normen, die ongelijk zijn in de zin van mensenrechten en milieu- en sociale normen. Een EU-wetgevingsinitiatief moet zowel ambitieus als pragmatisch zijn en moet zodanig worden opgesteld dat internationale normen die door de VN worden overeengekomen (11) om het internationale speelveld te effenen, direct kunnen worden opgenomen. In het licht van de rol van de EU ten aanzien van de bescherming van de mensenrechten, kan met name bij grote Europese bedrijven een trackrecord van goede zorgvuldigheidseisen inzake mensenrechten deze bedrijven tot voorlopers maken op het gebied van de verantwoordelijkheid om de mensenrechten binnen mondiale waardeketens te beschermen. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Om ervoor te zorgen dat Europese bedrijven deze rol vervullen moet een bindend EU-wetgevingsinitiatief voldoen aan de volgende kwaliteitsnormen:






  — | heldere definities en begrijpelijk taalgebruik; |
| --- | --- | --- |

3.6.

—

heldere definities en begrijpelijk taalgebruik;

| — | waarborging van rechtszekerheid en uitvoerbaarheid. |
| --- | --- |

—

waarborging van rechtszekerheid en uitvoerbaarheid.

| 3.7. | Dankzij de invloed van de Europese interne markt op de wereldhandel kan een Europees wetgevingsinitiatief het speelveld verder effenen door niet alleen van Europese bedrijven te eisen dat zij voldoen aan de zorgvuldigheidseisen inzake mensenrechten, maar ook van bedrijven uit derde landen die goederen en diensten afzetten op de interne markt. Het vereiste van een gelijk speelveld tussen bedrijven die zijn gevestigd in de EU en bedrijven uit derde landen die goederen en diensten afzetten op en investeren in de interne markt, moet de kern vormen van elk nieuw Europees wetgevingsinitiatief. Zo niet, dan lijden EU-bedrijven een concurrentienadeel. Als we kijken naar praktische voorbeelden in de voornoemde verordeningen inzake hout en conflictmineralen, dan zien we dat het mogelijk is de interne markt ook voor internationale leveranciers in te zetten. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Zorgvuldigheidseisen inzake mensenrechten zijn uitgegroeid tot een zaak voor de interne markt. Verschillende lidstaten leggen uiteenlopende wettelijke sancties op voor gedragingen van bedrijven. Een gefragmenteerd, gedeeltelijk sectorieel wetgevingsinitiatief op EU-niveau is dan ook niet voldoende. Zorgvuldigheid kan, afhankelijk van de specifieke nationale en juridische context, uiteenlopende rechtsgevolgen hebben. In de context van dit advies staat zorgvuldigheid voor een samenstel van verplichtingen die een bedrijf moet naleven om de effecten op de mensenrechten (onder andere in het kader van de centrale IAO-verdragen) en op het milieu binnen zijn activiteiten en zijn mondiale waardeketen te voorkomen, in te perken en te verantwoorden. Verder moet ervoor worden gezorgd dat er een gelijk speelveld is voor alle betrokken bedrijven. Op internationaal niveau, mede gelet op het bindende VN-verdrag inzake bedrijfsleven en mensenrechten, betreurt het EESC de afwezigheid van een dynamiek voor zorvuldigheidswetgeving en is het van oordeel dat de opname in het toepassingsgebied van een toekomstig EU-wetgevingsinitiatief van bedrijven uit derde landen die investeren en afzetten in de EU, een goed uitgangspunt vormt om de normen aan te scherpen. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Het EESC bevestigt dat het voor de EC tijd is om op te treden en aan de lidstaten en het EP een wetgevingsinitiatief inzake zorgvuldigheidsplicht voor te leggen, dat de verantwoordelijkheid op basis van de huidige normen onderkent en een duidelijk wettelijk kader biedt voor Europese ondernemingen. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Een dergelijk wetgevingsinitiatief moet worden geconcipieerd vanuit een allesomvattend, maar tevens juridisch goed onderbouwd en ondubbelzinnig begrip van de belanghebbenden in een bedrijf (12). Binnen de gehele groep van belanghebbenden nemen aandeelhouders een centrale plek in: zij lopen vaak financiële verliezen op als bedrijven in verband worden gebracht met mensenrechtenschendingen en bijbehorende reputatieschade oplopen. Maar behalve de aandeelhouders hebben ook werknemers, hun vertegenwoordigers op winkel- en sectorniveau en personen die getroffen worden door de handelingen op bedrijfsniveau — doordat ze in de buurt woonachtig zijn of worden blootgesteld aan de effecten, en doordat ze zich vaak organiseren in de vorm van maatschappelijke organisaties — een belang in verantwoordelijk beheer van de bedrijfsactiviteiten, met een zorgvuldigheidsplicht inzake mensenrechten. In het wetgevingsinitiatief inzake zorgvuldigheidsplicht moeten alle groepen belanghebbenden overeenkomstig hun respectieve belangen naar behoren worden overwogen. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Hieruit volgt dat slachtoffers van wie de rechten zijn geschonden en hun vertegenwoordigers, zoals vakbonden en mensenrechtenactivisten, toegang dienen te hebben tot effectieve rechtsmiddelen tegen de negatieve gevolgen die zij ondervinden. Een effectief rechtsmiddel houdt in dat slachtoffers volledig gecompenseerd moeten kunnen worden voor de geleden schade. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Benadrukt moet worden dat de onderhandelingen voor een VN-verdrag hebben geresulteerd in potentiële bepalingen inzake strafrechtelijke aansprakelijkheid voor de zwaarste feiten, zoals oorlogsmisdaden en onwettige executies. Een Europees wetgevingsinitiatief inzake zorgvuldigheid moet derhalve binnen zijn kader ook ruimte hebben voor dergelijke vraagstukken van strafrecht. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | De volgende aspecten moeten dan ook in overweging worden genomen bij de zorgvuldigheidseisen inzake mensenrechten:






  — | een samenhangend zorgvuldigheidskader op basis van de huidige instrumenten die gelden voor bedrijven die actief zijn op de interne markt; |
| --- | --- | --- |

3.13.

—

een samenhangend zorgvuldigheidskader op basis van de huidige instrumenten die gelden voor bedrijven die actief zijn op de interne markt;

| — | een verplichting die resulteert in effectieve rechtsmiddelen voor personen die worden getroffen door wangedrag, en |
| --- | --- |

—

een verplichting die resulteert in effectieve rechtsmiddelen voor personen die worden getroffen door wangedrag, en

| — | een specifiek aansprakelijkheidskader, met inbegrip van (indien van toepassing, afhankelijk van het rechtsstelsel en de schending) strafrechtelijke aansprakelijkheid. |
| --- | --- |

—

een specifiek aansprakelijkheidskader, met inbegrip van (indien van toepassing, afhankelijk van het rechtsstelsel en de schending) strafrechtelijke aansprakelijkheid.

| 3.14. | De onderlinge relatie tussen het zorgvuldigheidskader en vraagstukken van burgerlijke (en mogelijk strafrechtelijke) aansprakelijkheid is evident. Op basis van strikte zorgvuldigheidsprocedures en informatie kunnen bedrijven duidelijk maken dat zij niet verantwoordelijk zijn voor een specifieke mensenrechtenschending. Bedrijven die zorgvuldigheidsprocedures volgen, moeten van hun inspanningen kunnen profiteren. Dit kan echter niet worden opgevat als een algehele uitsluiting van aansprakelijkheid. De UNGP gaat in op dit vraagstuk in haar commentaar op beginsel 17 en stelt: “Als bedrijven zorgvuldigheid betrachten op het gebied van mensenrechten, kunnen zij het risico op gerechtelijke vorderingen die tegen hen worden ingediend, beperken door aan te tonen dat zij alle redelijke maatregelen hebben getroffen om te vermijden dat zij betrokken raken bij vermeende mensenrechtenschendingen. Bedrijven die dergelijke zorgvuldigheidseisen hanteren, dienen er echter niet vanuit te gaan dat dit hen automatisch en volledig kwijtscheldt van aansprakelijkheid voor het veroorzaken van of bijdragen aan mensenrechtenschendingen”. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | Een wetgevingsinitiatief moet alle zorgvuldigheidseisen dekken, maar moet er tevens voor zorgen dat het op adequate en samenhangende wijze zijn neerslag vindt in kwesties van aansprakelijkheid binnen een op de UNGP gebaseerd toepassingsgebied, dat met name entiteiten omvat waarmee een onderneming ten aanzien van haar activiteiten, producten of diensten rechtstreeks mee in contact staat middels een gevestigde zakelijke relatie. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | Dit kan ook een ideale benadering zijn om evenredige aansprakelijkheid op te nemen, dus zonder willekeurig drempels voor kmo’s vast te stellen. De bestaande zorgvuldigheidskaders, zoals de UNGP en de OESO-richtsnoeren voor multinationale ondernemingen, gelden met recht voor alle bedrijven: mensenrechten zijn universeel en ondeelbaar. De omvang, omzet en sectorkenmerken kunnen aanzienlijk verschillen wat betreft blootstelling aan mensenrechtenkwesties binnen de waardeketen. Als we de aansprakelijkheid bij een bepaalde omvang wegnemen, kunnen er problemen ontstaan met dochterondernemingen of leveranciers aangezien de mondiale waardeketens zich aan de nalevingsdrempels zouden aanpassen. Het is een feit dat deze bedrijven reeds hard getroffen zijn door de COVID-19-crisis en daarom minder middelen hebben om de vereiste taak uit te voeren. Een redelijke zorgvuldigheidsplicht zorgt ervoor dat de mensenrechten worden nageleefd en dat alle direct getroffen personen worden gecompenseerd. Tegelijk kan worden vermeden dat er in een zeer ernstige economische crisis onevenredige logistieke, financiële en personele belasting aan kmo’s wordt opgelegd. Een verduidelijking van hoe de zorgvuldigheidseisen zich verhouden tot potentiële aansprakelijkheid, kan een praktische benadering zijn om rekening te houden met de specifieke kenmerken van kmo’s in Europa. |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | Zoals ook bepaald in de UNGP moet het wetgevingsinitiatief sectoroverschrijdend zijn en betrekking hebben op alle bedrijven die gevestigd of actief zijn in de EU, teneinde oneerlijke concurrentie en een ongelijk speelveld te vermijden, alsook op de publieke sector. Het wetgevingsinitiatief moet van bedrijven eisen dat zij aan hoge normen voor verantwoord ondernemerschap voldoen, maar tegelijkertijd adequate maatregelen voorstellen overeenkomstig het respectieve risico van de mensenrechtenschendingen. Bedrijven moeten effectieve zorgvuldigheidsmechanismen doorvoeren om mensenrechtenschendingen en nadelige sociale en milieu-effecten vast te stellen, te voorkomen en in te perken. Deze moeten hun bedrijfsactiviteiten en zakelijke relaties omvatten, met inbegrip van de toeleverings- en onderaannemingsketens die in goed gedefinieerde mondiale waardeketens duidelijk in verband staan met die zakelijke relaties. |
| --- | --- |

3.17.

| 3.18. | Het materiële toepassingsgebied van het wetgevingsinitiatief moet een breed bereik van de definities van de mensenrechten en milieurechten, met inbegrip van rechten van werknemers en vakbondsrechten, waarborgen en ervoor zorgen dat nieuwe ontwikkelingen op het gebied van mensenrechten worden opgenomen (bijv. het beginsel van non-discriminatie). Hierbij moet worden uitgegaan van instrumenten zoals het Internationaal Statuut van de Rechten van de Mens en de IAO-verdragen, alsook het Europees Verdrag voor de rechten van de mens en het Europees Sociaal Handvest. Ook de tripartiete beginselverklaring betreffende multinationale ondernemingen en sociaal beleid van de IAO bevat een uitgebreid overzicht van rechten met betrekking tot multinationale ondernemingen en werk, waarin ook specifiek wordt gerefereerd aan de overeenkomsten en aanbevelingen inzake veiligheid en gezondheid op het werk. Deze beginselverklaring dient derhalve eveneens in overweging te worden genomen. Ten aanzien van de milieurechten moet rekening worden gehouden met de Overeenkomst van Parijs, met dien verstande dat dit internationale verdrag is ondertekend door regeringen en niet door bedrijven, wat betekent dat de eerste hun toezeggingen moeten nakomen en de laatste aan de verwezenlijking daarvan moeten bijdragen. Verder moet worden voortgebouwd op de EU-Verdragen en het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie alsook op nationale instrumenten op het gebied van mensenrechten. De mate van bescherming van de mensenrechten moet hoe dan ook niet minder zijn dan wat geboden wordt door de bestaande wetgeving op internationaal, Europees of nationaal niveau. |
| --- | --- |

3.18.

| 3.19. | De zorgvuldigheidsverplichtingen moeten betrekking hebben op zowel actuele als potentiële effecten. Dit omvat sociale en milieu-effecten, onder meer op basis van de duurzameontwikkelingsdoelstellingen, maar ook thema’s zoals corruptiebestrijding, ondernemingsbestuur en eerlijke belasting. Milieueffecten moeten voor een duurzaam ondernemerschap van het allergrootste belang zijn. Op grond van de definities van de UNGP, de OESO-richtsnoeren en de tripartiete beginselverklaring van de IAO moeten bedrijven zorgvuldigheid betrachten om vast te stellen hoe zij actuele en potentiële schadelijke effecten kunnen vaststellen, voorkomen en inperken. Voortbouwend op die instrumenten omvatten zorgvuldigheidseisen — zonder dat deze ten koste gaan van de legitieme belangen van bedrijfsgeheimen — het beoordelen en vaststellen van actuele en potentiële schadelijke effecten, het vervolg geven aan de bevindingen teneinde de negatieve gevolgen stop te zetten en te voorkomen, het bijhouden van de uitvoering en de resultaten daarvan, en het openbaar maken van hoe de effecten worden aangepakt. Het wetgevingsinitiatief moet worden opgesteld overeenkomstig bestaande zorgvuldigheidsstelsels, zoals de UNGP. Dat maakt de toepassing ervan gemakkelijker en voorkomt overlappingen. |
| --- | --- |

3.19.

| 3.20. | Het wetgevingsinitiatief moet duidelijk aangeven welke individuele maatregelen bedrijven binnen het gehele zorgvuldigheidsproces moeten treffen teneinde de mensenrechtenrisico’s te kunnen beoordelen overeenkomstig overige bindende EU-wetgeving, zoals de richtlijn inzake de bekendmaking van niet-financiële informatie (13), welke in de toekomst mogelijk dienovereenkomstig moeten worden herzien. Daarin moeten de volgende maatregelen worden opgenomen:






  — | helder gedefinieerde risicoanalyse (vaststelling en beoordeling van (potentiële) nadelige effecten van bedrijfsactiviteiten op het gebied van mensenrechten en milieu), waaronder een mechanisme voor vroegtijdige waarschuwing; |
| --- | --- | --- |

3.20.

—

helder gedefinieerde risicoanalyse (vaststelling en beoordeling van (potentiële) nadelige effecten van bedrijfsactiviteiten op het gebied van mensenrechten en milieu), waaronder een mechanisme voor vroegtijdige waarschuwing;

| — | vervolgmaatregelen (definiëren van interne bedrijfsverantwoordelijkheden en beëindigen en voorkomen van nadelige effecten); |
| --- | --- |

—

vervolgmaatregelen (definiëren van interne bedrijfsverantwoordelijkheden en beëindigen en voorkomen van nadelige effecten);

| — | bijhouden van de doelmatigheid van de getroffen maatregelen op basis van de OESO-richtsnoeren voor multinationale ondernemingen en de UNGP; |
| --- | --- |

—

bijhouden van de doelmatigheid van de getroffen maatregelen op basis van de OESO-richtsnoeren voor multinationale ondernemingen en de UNGP;

| — | communicatie (verslaglegging inzake de afhandeling van (potentiële) nadelige effecten van bedrijfsactiviteiten) met inachtneming van de legitieme aanspraak op bedrijfsgeheim; |
| --- | --- |

—

communicatie (verslaglegging inzake de afhandeling van (potentiële) nadelige effecten van bedrijfsactiviteiten) met inachtneming van de legitieme aanspraak op bedrijfsgeheim;

| — | betrokkenheid van de binnen het bedrijf vertegenwoordigde vakbondsorganisaties overeenkomstig het voor de sociale dialoog geldende nationale kader. |
| --- | --- |

—

betrokkenheid van de binnen het bedrijf vertegenwoordigde vakbondsorganisaties overeenkomstig het voor de sociale dialoog geldende nationale kader.

| 3.21. | Lidstaten moeten ervoor zorgen dat er een of meer overheidsinstellingen (bijv. de arbeidsinspectie of de arbodienst) verantwoordelijk zijn voor het toezicht op de naleving van de verplichtingen door bedrijven. De instelling moet over de nodige middelen en expertise beschikken om controles uit te voeren, waaronder ambtshalve verrichte controles en controles op basis van risicobeoordelingen, informatie die is ontvangen van klokkenluiders, en klachten. Er zal nauw samen moeten worden gewerkt met de sociale partners, zodat de actieve deelname daarvan gewaarborgd is. Daarnaast moet een rol zijn weggelegd voor goed uitgeruste OESO-contactpunten. |
| --- | --- |

3.21.

| 3.22. | De internationale instrumenten dienen de noodzakelijke rol te erkennen van betekenisvol overleg met vertegenwoordigers van het maatschappelijke middenveld. Daarnaast moeten vakbonden, werknemers en hun wettelijke vertegenwoordigers op de respectieve niveaus van de sociale dialoog (winkel, sector, nationaal, Europees, internationaal) betrokken worden bij de afbakening en uitvoering van de zorgvuldigheidsvereisten van ondernemingen. Derhalve moet het wetgevingsinitiatief deze deelname waarborgen in de respectieve bepalingen inzake zorgvuldigheidseisen. |
| --- | --- |

3.22.

| 3.23. | In de bestaande systemen waarop een wetgevingsinitiatief inzake zorgvuldigheidseisen kan worden gebaseerd, wordt aansprakelijkheid niet per definitie uitgesloten wanneer een systeem voor zorgvuldigheidseisen wordt ingevoerd en gehanteerd. Schade is immers het gevolg van mensenrechtenschendingen, niet van onoplettendheid in het kader van het zorgvuldigheidsbeginsel. Als de preventie niet slaagt, hebben slachtoffers van mensenrechtenschendingen nog altijd behoefte aan een effectief rechtsmiddel dat volledige compensatie van de opgelopen schade waarborgt. Een systeem van zorgvuldigheidseisen dient om de inspanningen aan te tonen die men zich heeft getroost om schade te voorkomen. |
| --- | --- |

3.23.

4.   Specifieke opmerkingen

| 4.1. | Bedrijven die grensoverschrijdend actief zijn binnen en buiten de EU moeten op duurzame wijze worden geleid, d.w.z. zowel in economisch, sociaal als ecologisch opzicht en met het vooruitzicht op locaties, productie van goederen en verlening van diensten in Europa. Het wetgevingsinitiatief moet bedrijven tevens verplichten beginselen en overwegingen van verantwoord en duurzaam ondernemerschap op te nemen in hun zakelijke relaties in mondiale waardeketens. Het moet ook gericht zijn op de totstandbrenging van een kader dat een doeltreffende en bindende dialoog met alle belanghebbenden van een onderneming omvat, bij voorkeur op het niveau van hun toezichthoudende en adviesorganen. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Gelet op de problemen en obstakels waar slachtoffers vaak op stuiten wat betreft de toegang tot de rechter in derde landen waar Europese bedrijfsactiviteiten plaatsvinden, moet de mogelijkheid van toegang tot de rechter in de lidstaat waar de onderneming is gevestigd (of waar het bedrijfsactiviteiten verricht) worden gewaarborgd. Daarom moet het mogelijk zijn om in het rechtsgebied van een lidstaat vorderingen in te dienen tegen bedrijven die gevestigd zijn in, activiteiten verrichten in of anderszins in verband staan met die lidstaat. Deze mogelijkheid is reeds opgenomen in de Franse wet van 27 maart 2017 inzake de toezichthoudende verplichting van bedrijven. Uit aanhangige rechtszaken blijkt echter dat nationale rechtbanken nog niet bevoegd zijn voor klachten inzake een dochteronderneming in het buitenland. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | De rechtsbevoegdheid van Europese rechters beperkt zich normaal gesproken tot Europese gedaagden. Dit betekent dat een in Europa gevestigde onderneming voor een Europese rechter kan worden gedaagd, maar dat dit doorgaans niet geldt voor haar dochterondernemingen die zijn gevestigd in het land waar de schade is ontstaan. Leveranciers en tussenpersonen in de toeleveringsketen staan zelfs nog verder af van de Europese onderneming in kwestie. Er moet voor worden gezorgd dat slachtoffers van bedrijfsgerelateerde mensenrechtenschendingen en hun vertegenwoordigers, met inbegrip van vakbonden en mensenrechtenactivisten, in het kader van hun mensenrechten gegarandeerd toegang hebben tot eerlijke procedures, rechtbanken en autoriteiten. Wanneer er onduidelijkheid bestaat over wie mogelijk aansprakelijk is — de moederonderneming of een van de dochterondernemingen of leveranciers — moet de rechtsbevoegdheid liggen bij één forum dat instaat voor een eerlijk proces. Dienovereenkomstig moet verordening Brussel-I worden aangepast teneinde binnen Europa een procedure mogelijk te maken indien de mensenrechten worden geschonden. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Een ander probleem dat is besproken op VN-niveau, is het toepasselijk recht. Op grond van artikel 7 van de verordening Rome II bestaat er ingeval van milieuschade een rechtskeuze. Moet dit ook gelden voor mensenrechten om zo te zorgen voor dezelfde mate van recht tussen milieuschade en mensenrechtenschendingen? Dit is momenteel een punt van discussie tussen juristen en het EESC is voorstander van een dergelijke afstemming van beginselen zonder vooruit te lopen op alle juridische consequenties. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Er moet een specifiek aansprakelijkheidskader, met inbegrip van (indien van toepassing, afhankelijk van het rechtsstelsel en de schending) strafrechtelijke aansprakelijkheid, worden geïntroduceerd met betrekking tot schendingen van mensenrechten en sociale en milieunormen dan wel nadelige effecten van de bedrijfsactiviteiten van bedrijven, onder andere in hun toeleverings- en onderaannemingsketens. In het ontwerp van het VN-verdrag is strafrechtelijke aansprakelijkheid voor de meest gruwelijke internationale misdaden opgenomen. In zijn advies over het VN-verdrag heeft het EESC reeds opgemerkt dat een dergelijke aansprakelijkheid moet worden uitgebreid tot gevallen van ernstige nalatigheid (14). |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Het EESC heeft reeds zijn mening gegeven over de kwestie van een bewijslast en de respectieve bewijsstandaard. In het advies van het EESC (15) wordt het volgende voorgesteld: “(...) Dat zou in ieder geval betekenen dat eisers in zaken met betrekking tot mensenrechtenschendingen alleen worden verplicht om te bewijzen dat er een ontegenzeglijk verband bestaat tussen de inbreukpleger (zoals een leverancier of een dochteronderneming) en de (moeder- of begunstigde) onderneming, die op haar beurt aannemelijk moet maken dat zij geen invloed had op de schendingen.”. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Bedrijven moeten niet worden blootgesteld aan lichtzinnige rechtsgedingen of absolute aansprakelijkheid, aangezien ze zich kunnen beroepen op hun zorgvuldigheidsvereisten om hun betrokkenheid en acties ter inperking en preventie van schadelijke effecten te illustreren. Als een bedrijf de schade niet heeft veroorzaakt, er niet aan heeft bijgedragen of er niet van had kunnen weten (ondanks een betekenisvol zorgvuldigheidsproces), kan er geen sprake zijn van aansprakelijkheid. Een zorgvuldigheidsproces moet ingaan op het veelgenoemde probleem van de “sluier van vennootschapsconstructies”, waarbij slachtoffers vaak geen middelen of mogelijkheden hebben om de specifieke keten van verantwoordelijkheid binnen een mondiale waardeketen aan te tonen. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | De maatregelen ter bevordering van de toegang tot de rechter voor slachtoffers, moeten ook passende ondersteuningsregelingen omvatten. Kortgedingprocedures moeten het mogelijk maken dat activiteiten die de mensenrechten of de sociale en milieunormen schenden, worden stopgezet. Het EESC heeft reeds gewezen op het belang van getuigen en de rol van klokkenluiders, evenals de noodzaak om op dit vlak werkzame ngo’s te ondersteunen, voor zover deze een legitiem belang hebben, uitgaande van gevestigde wettelijke beginselen om actie te nemen en bewijs te verzamelen. In Frankrijk heeft een aantal formele kennisgevingen op initiatief van ngo’s, gericht aan bedrijven op grond van de Franse zorgvuldigheidsplicht, de moeilijkheden ten aanzien van handhaving aan het licht gebracht (bijv. in de zin van toepasselijk recht). |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Een verplicht zorgvuldigheidskader kan worden gerealiseerd op basis van een overeengekomen norm die wordt afgedwongen aan de hand van proportionele, effectieve en afschrikkende sancties, waarbij de aansprakelijkheid moet worden gebaseerd op schending van een duidelijk gedefinieerde reeks mensenrechten. Zoals bij alle aansprakelijkheidsregimes moet er een helder causaal verband worden vastgesteld tussen enerzijds een fout of een verzuim om bepaalde schade te voorkomen en anderzijds de schade zelf. Ingeval van niet-onmiddellijke, ver verwijderde causaliteiten is er bijgevolg geen risicoverband. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Sancties moet onder meer de uitsluiting van openbare aanbestedingen en publieke financiering omvatten, evenals financiële sancties naar rato van de omzet en herstelmaatregelen van bedrijven. Dit moet bedrijven stimuleren om hun verplichtingen na te komen en te voorkomen dat hun activiteiten negatieve effecten hebben. Dit zou dan weer moeten bijdragen aan de opwaartse convergentie van de benadering van mensenrechten, met inbegrip van rechten van werknemers en vakbondsrechten. Lidstaten moeten stimuleringsmaatregelen introduceren om bij bedrijven een ambitieuze aanpak ten aanzien van duurzame economische activiteiten te bevorderen, met inbegrip van hun toeleverings- en onderaannemingsketens. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Het wetgevingsinitiatief moet verder een non-regressieclausule, een verwoording van het beginsel van de meest gunstige regeling en een beoordelingsclausule bevatten op basis van deskundige input. Daarbij kan de gegevensbeschermingswetgeving als voorbeeld dienen. De vereisten van het nieuwe EU-wetgevingsinitiatief moeten ook van toepassing zijn op de bestaande vrijwillige zorgvuldigheidsinstrumenten, die waar nodig moeten worden aangepast. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | De EC moet actief haar zorgvuldigheidsbeleid op internationaal niveau bevorderen, d.w.z. binnen het proces van het VN-verdrag en binnen alle relevante internationale organisaties, teneinde andere jurisdicties te stimuleren dit voorbeeld te volgen. |
| --- | --- |

4.12.

Brussel, 18 september 2020.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Luca JAHIER

---

(1)  PB C 303 van 19.8.2016, blz. 17, PB C 97 van 24.3.2020, blz. 9 en het advies van het EESC inzake duurzame toeleveringsketens en fatsoenlijk werk in de internationale handel (zie blz. 197 van dit Publicatieblad).

1

(2)  Zoals verwoord in het Internationaal Statuut van de Rechten van de Mens, de negen kerninstrumenten met betrekking tot mensenrechten, voor zover van toepassing op Europa en de EU, het Europees Verdrag voor de rechten van de mens, het Europees Sociaal Handvest en het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie.

2

(3)  Zoals verwoord in de fundamentele arbeidsnormen en met name de tripartiete beginselverklaring van de IAO betreffende multinationale ondernemingen en sociaal beleid.

3

(4)  PB C 97 van 24.3.2020, blz. 9.

4

(5)  EP-resolutie 2018/2763(RSP).

5

(6)  Studie van het FRA over verbetering van de toegang tot rechtsmiddelen op het gebied van het bedrijfsleven en de mensenrechten op EU-niveau (Wenen 2017).

6

(7)  https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/8ba0a8fd-4c83-11ea-b8b7-01aa75ed71a1/language-en

7

(8)  Study on due diligence requirements through the supply chain, Europese Commissie, januari 2020, blz. 16.

8

(9)  Toespraak van commissaris Reynders tijdens een webinar van de RBC Working Group inzake zorgvuldigheid, 30 april 2020.

9

(10)  Zie voetnoot 4.

10

(11)  VN-verdrag inzake bedrijfsleven en mensenrechten.

11

(12)  https://s3.amazonaws.com/brt.org/BRT-StatementonthePurposeofaCorporationOctober2020.pdf

12

(13)  PB L 330 van 15.11.2014, blz. 1.

13

(14)  Zie voetnoot 4.

14

(15)  Zie voetnoot 4.

15

---

| 11.12.2020 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 429/145 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 429/145

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de herziening van de Territoriale Agenda van de EU, het Handvest van Leipzig en de stedenagenda voor de EU

(verkennend advies op verzoek van het Duitse voorzitterschap)

(2020/C 429/20)

| Rapporteur: | Petr ZAHRADNÍK |
| --- | --- |
| Corapporteur: | Roman HAKEN |

Rapporteur:

Petr ZAHRADNÍK

Corapporteur:

Roman HAKEN

| Raadpleging | 18.2.2020 — brief van Peter ALTMAIER, Duits minister van Economische Zaken en Energie |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Economische en Monetaire Unie, Economische en Sociale Samenhang |
| Goedkeuring door de afdeling | 20.7.2020 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 18.9.2020 |
| Zitting nr. | 554 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 216/0/4 |

Raadpleging

18.2.2020 — brief van Peter ALTMAIER, Duits minister van Economische Zaken en Energie

Rechtsgrondslag

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Economische en Monetaire Unie, Economische en Sociale Samenhang

Goedkeuring door de afdeling

20.7.2020

Goedkeuring door de voltallige vergadering

18.9.2020

Zitting nr.

554

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

216/0/4

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) beveelt aan de nieuwe omstandigheden en parameters die zich sinds de ingangsdatum van het huidige Handvest van Leipzig hebben voorgedaan (zie paragraaf 2.2) mee te nemen in het nieuwe handvest zodat dit in functionele zin strookt met het toekomstige meerjarig financieel kader van de EU en de koppeling met het Europees Semester. Dit handvest moet ook rekening houden met de impact en gevolgen van de COVID-19-pandemie voor de economische, sociale, ecologische en territoriale ontwikkeling van de lidstaten en van de EU als geheel. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Het EESC wijst op de verwachte toename van de verstoringen en risico’s (op het gebied van economie, gezondheid, milieu, IT enzovoort) en stelt voor om expliciet te wijzen op de noodzaak om “veerkracht” als rode draad door het nieuwe Handvest van Leipzig betreffende duurzame Europese steden te laten lopen. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Het EESC is ingenomen met de tekst over de Territoriale Agenda 2030 en onderschrijft de pijlers waarop deze berust: rechtvaardigheid, milieuzorg en de noodzaak van het vertalen van de territoriale dimensie naar alle relevante openbaar-bestuursdomeinen. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Het EESC verwelkomt de mogelijkheid die de Territoriale Agenda 2030 het EESC biedt om mee te werken aan de uitvoering daarvan. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Het EESC is zich bewust van de aanzienlijke beschikbare speelruimte voor een geïntegreerde benadering van territoriale en stedelijke ontwikkeling, alsook van de voordelen die een dergelijke benadering biedt in de vorm van synergieën, kostenbesparingen en de functionele inhoudelijke koppeling van de gesteunde projecten. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Het EESC wijst erop dat een geïntegreerde benadering ook speelruimte biedt om publieke en private financieringsbronnen samen in te zetten om de capaciteit te vergroten en de risico's te delen, ten behoeve van zowel territoriale als stedelijke ontwikkeling. Daarbij dient wel sprake te zijn van democratische controle, transparant bestuur en verantwoordingsplicht. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Het EESC is het zonder meer eens met het evenwicht tussen de diverse typen gebieden die bij de inzet van instrumenten voor territoriale en stedelijke ontwikkeling worden aangehouden. Het EESC raadt aan voor elk type gebied het meest geschikte steunmechanisme te gebruiken, met inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel, wat in achtergebleven regio’s de symptomen van gebreken, achterstand en isolement moet wegnemen. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Het EESC onderstreept het belang van nieuwe modellen en aspecten van de ontwikkeling van stedelijke agglomeraties en metropolitane gebieden als sleutelfactoren om het mondiale concurrentievermogen van de EU door middel van hun openheid te vergroten. Tevens is het noodzakelijk om weerstand te bieden aan bepaalde spill-overeffecten van de globalisering. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Het EESC is zich echter ook terdege bewust van het belang van bescherming en steun voor perifere en afgelegen — voornamelijk rurale — gebieden om deze beter te kunnen betrekken bij een moderne en duurzame regionale ontwikkeling. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Gelet op de endogene en exogene factoren kunnen de duurzaamheid en veerkracht van steden en regio’s niet los van elkaar worden gezien. Het EESC raadt eveneens aan een maximale coördinatie tussen de stedenagenda en het territoriale cohesiebeleid te verzekeren. Dit is mogelijk met behulp van functionele partnerschappen tussen de stedelijke en plattelandsgebieden en door middel van geïntegreerde projecten ter versterking van de duurzaamheid en veerkracht van de lokale economische, sociale en ecologische stelsels van de steden, hun functionele regio’s en omliggende buitengebieden. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Het EESC verzoekt de Europese Commissie ondersteuning te bieden aan de uitwisseling van ervaringen op basis waarvan mettertijd methodologische aanbevelingen uitgewerkt kunnen worden om bij het opstellen en evalueren van ontwikkelingsplannen op stedelijk en regionaal niveau opkomende risico’s en veerkracht in aanmerking te nemen. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Enerzijds constateert het EESC dat grote steden en stedelijke agglomeraties dankzij de concentratie van middelen en de diversificatie van economische activiteiten gunstige omstandigheden hebben geschapen om groeicentra en, in de context van de globalisering, contactpunten van de algehele nationale economie te worden. Anderzijds is het EESC zich er ten volle van bewust dat de algehele nationale economie een evenwichtige ontwikkeling moet doormaken, ook de landelijke en perifere gebieden. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Het EESC vraagt met klem om in het kader van het partnerschapsbeginsel inzake stedelijke en regionale ontwikkeling in een meer evenwichtige vertegenwoordiging te voorzien. Een goed voorbeeld van evenredige vertegenwoordiging is te vinden in het Leader/CLLD-programma, dat uitgaat van het principe dat maximaal de helft van de deelnemers aan een partnerschap afkomstig mag zijn van een overheidsdienst. Het EESC beveelt een veel grotere betrokkenheid van doelgroepen aan (namelijk inwoners van steden en plattelandsgebieden, lokale ngo’s en sociale partners) in het belang van een doeltreffende publiek-private samenwerking. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Het EESC merkt op dat de geïntegreerde territoriale benadering in de praktijk vooral in plattelandsgebieden wordt toegepast (Leader/CLLD), alsook in functionele stedelijke agglomeraties en hoofdstedelijke agglomeraties. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | Hoewel bij de samenstelling van de beheers- en adviesorganen een (intersectoraal) partnerschap gewaarborgd is, nemen de private partijen (lokale bedrijven, ngo’s of plaatselijke actiegroepen en soortgelijke organisaties) een onmiskenbaar ondergeschikte positie in bij ITI. In de toekomst is het zaak deze leemte op te vullen, aangezien dit een evenwichtig beeld van de ontwikkelingsbehoeften van een gemeenschap in de weg staat. |
| --- | --- |

1.15.

2.   Achtergrond

| 2.1. | Het Handvest van Leipzig is een intergouvernementeel document van de EU-lidstaten dat gericht is op de inachtneming van de gemeenschappelijke beginselen en strategieën voor het beleid inzake duurzame stadsontwikkeling. Dit handvest berust op drie pijlers:






  — | de integratie van het concept van duurzame stadsontwikkeling in nationaal, regionaal en lokaal ontwikkelingsbeleid; |
| --- | --- | --- |

2.1.

—

de integratie van het concept van duurzame stadsontwikkeling in nationaal, regionaal en lokaal ontwikkelingsbeleid;

| — | de inzet van geïntegreerde stadsontwikkelingsinstrumenten (bijvoorbeeld vanuit de gemeenschap geleide lokale ontwikkeling in steden, oftewel CLLD-U — Community-Led Local Development in the Urban Area), van bijbehorend openbaar bestuur en van multilevel governance; |
| --- | --- |

—

de inzet van geïntegreerde stadsontwikkelingsinstrumenten (bijvoorbeeld vanuit de gemeenschap geleide lokale ontwikkeling in steden, oftewel CLLD-U — Community-Led Local Development in the Urban Area), van bijbehorend openbaar bestuur en van multilevel governance;

| — | het bewaren van het evenwicht met andere soorten territoriale structuren, met eerbiediging van de polycentrische stadsstructuur. |
| --- | --- |

—

het bewaren van het evenwicht met andere soorten territoriale structuren, met eerbiediging van de polycentrische stadsstructuur.

| 2.2. | Het EESC onderschrijft het toepassingsgebied en de strekking van het Handvest van Leipzig, maar is van mening dat de inhoud moet worden aangepast aan de ontwikkelingen die zich sinds mei 2007 (toen het Handvest is aangenomen) hebben voorgedaan. Dit zijn de belangrijkste veranderingen die zich sindsdien hebben voorgedaan:






  — | een enorme technologische vooruitgang en een groter innovatiepotentieel dankzij de digitalisering, slimme mobiliteit en andere slimme oplossingen, die niet alleen talloze ontwikkelingsmogelijkheden bieden (bijvoorbeeld het optimaliseren van de inzet van middelen), maar waaraan ook strategische risico’s kleven (gevolgen voor de werkgelegenheid, kwetsbaarheid van IT-systemen enzovoort); |
| --- | --- | --- |

2.2.

—

een enorme technologische vooruitgang en een groter innovatiepotentieel dankzij de digitalisering, slimme mobiliteit en andere slimme oplossingen, die niet alleen talloze ontwikkelingsmogelijkheden bieden (bijvoorbeeld het optimaliseren van de inzet van middelen), maar waaraan ook strategische risico’s kleven (gevolgen voor de werkgelegenheid, kwetsbaarheid van IT-systemen enzovoort);

| — | de impact van de economie en samenleving 4.0 in de zin van een nieuwe inrichting van economische activiteiten binnen een circulaire en gedeelde economie, waarbij de ontwikkelingstriggers en gevolgen zich vooral in stedelijke agglomeraties concentreren; |
| --- | --- |

—

de impact van de economie en samenleving 4.0 in de zin van een nieuwe inrichting van economische activiteiten binnen een circulaire en gedeelde economie, waarbij de ontwikkelingstriggers en gevolgen zich vooral in stedelijke agglomeraties concentreren;

| — | de transformatie van de sociale structuur door migratie, demografische invloeden en veranderde levensstijlen; |
| --- | --- |

—

de transformatie van de sociale structuur door migratie, demografische invloeden en veranderde levensstijlen;

| — | de kansen en uitdagingen die voortvloeien uit de doelstellingen en maatregelen van de Europese Green Deal; |
| --- | --- |

—

de kansen en uitdagingen die voortvloeien uit de doelstellingen en maatregelen van de Europese Green Deal;

| — | nieuwe manieren en modellen voor de financiering van stadsontwikkeling, gestoeld op gedeelde bronnen (zowel privaat als publiek) en belangen; |
| --- | --- |

—

nieuwe manieren en modellen voor de financiering van stadsontwikkeling, gestoeld op gedeelde bronnen (zowel privaat als publiek) en belangen;

| — | nieuwe aspecten van een meer naar buiten gerichte houding van stedelijke agglomeraties en grote steden, gelet op hun rol bij het internationale concurrentievermogen en de noodzaak veerkrachtig te kunnen omgaan met de neveneffecten van de globalisering; |
| --- | --- |

—

nieuwe aspecten van een meer naar buiten gerichte houding van stedelijke agglomeraties en grote steden, gelet op hun rol bij het internationale concurrentievermogen en de noodzaak veerkrachtig te kunnen omgaan met de neveneffecten van de globalisering;

| — | de blijvende behoefte om de bevolking meer te betrekken bij de planning en uitvoering van ontwikkelingsprojecten in de steden zelf en in omliggende buitengebieden. |
| --- | --- |

—

de blijvende behoefte om de bevolking meer te betrekken bij de planning en uitvoering van ontwikkelingsprojecten in de steden zelf en in omliggende buitengebieden.

| 2.3. | De Territoriale Agenda 2030 is een intergouvernementeel document van de EU-lidstaten dat in overleg met partners uit andere landen, instellingen en organisaties van de Unie en Europese belangengroepen is opgesteld. Deze Agenda moet ervoor zorgen dat de noodzaak van een duurzame toekomst niet alleen wordt meegenomen bij de versterking van de territoriale samenhang (een van de doelstellingen in artikel 3 van het Verdrag betreffende de Europese Unie), maar ook door alle gebieden en hun inwoners. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.3.1. | In het verlengde hiervan houdt de Territoriale Agenda 2030 een oproep in tot versterking van de territoriale dimensie in alle beleidsterreinen en in alle bestuurslagen. Deze Agenda berust op drie pijlers:






  — | de eerste kerndoelstelling is een rechtvaardig Europa waarin alle soorten gebieden en hun inwoners toekomstperspectieven hebben. Het is zaak werk te maken van de bijdrage van de territoriale dimensie en ruimtelijke ordening aan de integratie en koppeling van beleidsprioriteiten, zoals economische, sociale en territoriale cohesie, de Europese pijler van sociale rechten, een Europa dat dichter bij haar burgers staat, een inclusievere, duurzamere en meer geïntegreerde ontwikkeling van plaatsen en gebieden, een rechtvaardige transformatie en territoriale integratie in Europa; |
| --- | --- | --- |

2.3.1.

—

de eerste kerndoelstelling is een rechtvaardig Europa waarin alle soorten gebieden en hun inwoners toekomstperspectieven hebben. Het is zaak werk te maken van de bijdrage van de territoriale dimensie en ruimtelijke ordening aan de integratie en koppeling van beleidsprioriteiten, zoals economische, sociale en territoriale cohesie, de Europese pijler van sociale rechten, een Europa dat dichter bij haar burgers staat, een inclusievere, duurzamere en meer geïntegreerde ontwikkeling van plaatsen en gebieden, een rechtvaardige transformatie en territoriale integratie in Europa;

| — | de tweede kerndoelstelling is een groen Europa dat het gemeenschappelijke milieu beschermt en de maatschappelijke transformatie stuurt. Het is zaak werk te maken van de bijdrage van de territoriale dimensie en ruimtelijke ordening aan de uitvoering van beleidsprioriteiten, zoals de duurzameontwikkelingsdoelen (SDG’s) van de Verenigde Naties, de Europese Green Deal, de Overeenkomst van Parijs en de transitie van Europa naar een circulaire economie; |
| --- | --- |

—

de tweede kerndoelstelling is een groen Europa dat het gemeenschappelijke milieu beschermt en de maatschappelijke transformatie stuurt. Het is zaak werk te maken van de bijdrage van de territoriale dimensie en ruimtelijke ordening aan de uitvoering van beleidsprioriteiten, zoals de duurzameontwikkelingsdoelen (SDG’s) van de Verenigde Naties, de Europese Green Deal, de Overeenkomst van Parijs en de transitie van Europa naar een circulaire economie;

| — | in de derde plaats waarborgt de Territoriale Agenda 2030 een strategische benadering van ruimtelijke ordening en houdt deze een oproep in tot versterking van de territoriale dimensie in alle beleidsterreinen en in alle bestuurslagen. In dit verband gaat de Agenda ook het EESC aan, aangezien het EESC wordt gevraagd zijn leden over deze prioriteiten te informeren en hen aan te moedigen mee te werken aan de uitvoering daarvan. Er moet met name worden benadrukt dat partners uit het maatschappelijk middenveld een belangrijke rol spelen bij het veiligstellen van een duurzame toekomst voor alle gebieden en bij het versterken van een vanuit de gemeenschap geleide lokale ontwikkeling. Ook het belang van alle andere instrumenten die een geïntegreerde territoriale ontwikkeling en samenwerking faciliteren, kan niet genoeg worden onderstreept. Bovendien wordt van de leden van het EESC verlangd dat zij de prioriteiten van de Territoriale Agenda verdedigen in politieke debatten op Europees niveau. |
| --- | --- |

—

in de derde plaats waarborgt de Territoriale Agenda 2030 een strategische benadering van ruimtelijke ordening en houdt deze een oproep in tot versterking van de territoriale dimensie in alle beleidsterreinen en in alle bestuurslagen. In dit verband gaat de Agenda ook het EESC aan, aangezien het EESC wordt gevraagd zijn leden over deze prioriteiten te informeren en hen aan te moedigen mee te werken aan de uitvoering daarvan. Er moet met name worden benadrukt dat partners uit het maatschappelijk middenveld een belangrijke rol spelen bij het veiligstellen van een duurzame toekomst voor alle gebieden en bij het versterken van een vanuit de gemeenschap geleide lokale ontwikkeling. Ook het belang van alle andere instrumenten die een geïntegreerde territoriale ontwikkeling en samenwerking faciliteren, kan niet genoeg worden onderstreept. Bovendien wordt van de leden van het EESC verlangd dat zij de prioriteiten van de Territoriale Agenda verdedigen in politieke debatten op Europees niveau.

| 2.4. | Het EESC onderschrijft de strekking en het belang van de Territoriale Agenda 2030 en waardeert de inspanningen die sinds 2011 zijn gedaan om het thema van de Territoriale Agenda te actualiseren en uit te diepen:






  — | het EESC onderschrijft met name de overkoepelende doelstelling van de Territoriale Agenda 2030, te weten het streven naar een duurzame toekomst voor alle soorten gebieden en hun inwoners in Europa; |
| --- | --- | --- |

2.4.

—

het EESC onderschrijft met name de overkoepelende doelstelling van de Territoriale Agenda 2030, te weten het streven naar een duurzame toekomst voor alle soorten gebieden en hun inwoners in Europa;

| — | het EESC is het eens met de doelstellingen en prioriteiten van de Territoriale Agenda 2030 en waardeert de inspanningen die ten behoeve van de gebieden en hun inwoners zijn gedaan; |
| --- | --- |

—

het EESC is het eens met de doelstellingen en prioriteiten van de Territoriale Agenda 2030 en waardeert de inspanningen die ten behoeve van de gebieden en hun inwoners zijn gedaan;

| — | het EESC is het eens met de nadruk die op de verwezenlijking van bepaalde prioriteiten wordt gelegd, zoals: a) een evenwichtig Europa waar geen enkele plaats en geen enkele persoon wordt uitgesloten; b) functionele regio’s waarin stedelijke en plattelandsgebieden met elkaar verbonden zijn; c) integratie van leven en werken over de nationale grenzen heen; d) een gezond leefmilieu en fatsoenlijke levensomstandigheden; e) een circulaire economie, en f) duurzame digitale en fysieke connectiviteit; |
| --- | --- |

—

het EESC is het eens met de nadruk die op de verwezenlijking van bepaalde prioriteiten wordt gelegd, zoals: a) een evenwichtig Europa waar geen enkele plaats en geen enkele persoon wordt uitgesloten; b) functionele regio’s waarin stedelijke en plattelandsgebieden met elkaar verbonden zijn; c) integratie van leven en werken over de nationale grenzen heen; d) een gezond leefmilieu en fatsoenlijke levensomstandigheden; e) een circulaire economie, en f) duurzame digitale en fysieke connectiviteit;

| — | het EESC acht het noodzakelijk het maatschappelijk middenveld als doelgroep voor de territoriale doelstellingen aan te wijzen, zoals een rechtvaardig en groen Europa, en is het ermee eens dat het EESC als een van de belangrijkste actoren bij dit proces betrokken moet worden; |
| --- | --- |

—

het EESC acht het noodzakelijk het maatschappelijk middenveld als doelgroep voor de territoriale doelstellingen aan te wijzen, zoals een rechtvaardig en groen Europa, en is het ermee eens dat het EESC als een van de belangrijkste actoren bij dit proces betrokken moet worden;

| — | het EESC stelt het op prijs dat al zijn leden de mogelijkheid hebben om via de website www.territorialagenda.eu mee te werken aan de uitwerking en uitvoering van de Territoriale Agenda 2030. |
| --- | --- |

—

het EESC stelt het op prijs dat al zijn leden de mogelijkheid hebben om via de website www.territorialagenda.eu mee te werken aan de uitwerking en uitvoering van de Territoriale Agenda 2030.

| 2.5. | Het EESC is ingenomen met het ondersteunende proces voor het opzetten van de nieuwe stedenagenda voor de EU na de ondertekening van het Pact van Amsterdam. Deze agenda, die nauw en logisch verweven is met de programma’s URBACT en URBAN, heeft een onmiskenbaar potentieel om in de toekomst de prioriteiten voor stedelijke ontwikkeling te bepalen en goede praktijken voor te staan die in de hele Unie kunnen worden toegepast. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Hoewel alle prioritaire thema’s van de stedenagenda relevant zijn voor maatschappelijke organisaties, bestrijken zij meer dan het terrein waarop het maatschappelijk middenveld doorgaans een rol speelt. Ngo’s, sociale ondernemingen en coöperaties ontwikkelen steeds meer capaciteit of zetten nieuwe economische of organisatorische modellen op voor het leveren van diensten van algemeen belang. Overheden moeten in staat kunnen zijn om zichzelf te zien vanuit het oogpunt van groepen en organisaties die in stedelijke gebieden werken. Volgens het EESC zou het betrekken van nationale of regionale netwerken of lokale organisaties met een schat aan ervaring op een bepaald terrein net zo nuttig kunnen zijn als het hebben van Europese netwerken. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Om de stedenagenda voor de EU doeltreffend uit te voeren, moet:






  a) | rekening worden gehouden met de elementaire behoeften van de betrokken partners en aandacht worden besteed aan capaciteitsopbouw (met name bij horizontale stedelijke partnerschappen). Met het oog hierop raadt het EESC aan een beroep te doen op de financiële middelen van de Europese fondsen voor technische bijstand; |
| --- | --- | --- |

2.7.

a)

rekening worden gehouden met de elementaire behoeften van de betrokken partners en aandacht worden besteed aan capaciteitsopbouw (met name bij horizontale stedelijke partnerschappen). Met het oog hierop raadt het EESC aan een beroep te doen op de financiële middelen van de Europese fondsen voor technische bijstand;

| b) | werk worden gemaakt van methodologische aanbevelingen over de beginselen die aan de bijbehorende stedelijke partnerschappen ten grondslag liggen. Het is belangrijk om een methode uit te werken voor het monitoren en evalueren van de stedenagenda en over indicatoren te beschikken waarmee de gerealiseerde veranderingen kunnen worden gemeten. Het is noodzakelijk dat partners, ook maatschappelijke organisaties, bij de monitoring en evaluatie worden betrokken. |
| --- | --- |

b)

werk worden gemaakt van methodologische aanbevelingen over de beginselen die aan de bijbehorende stedelijke partnerschappen ten grondslag liggen. Het is belangrijk om een methode uit te werken voor het monitoren en evalueren van de stedenagenda en over indicatoren te beschikken waarmee de gerealiseerde veranderingen kunnen worden gemeten. Het is noodzakelijk dat partners, ook maatschappelijke organisaties, bij de monitoring en evaluatie worden betrokken.

| 2.8. | Het EESC merkt een zekere dualiteit op tussen de Territoriale Agenda en de stedenagenda enerzijds en de territoriale samenhang anderzijds. Het EESC wijst erop dat territoriale samenhang sinds 2009 deel uitmaakt van het Verdrag (VWEU) en dus van de gemeenschappelijke wetgeving, maar dat de stedenagenda noch de Territoriale Agenda deel uitmaakt van het Verdrag. De soevereiniteit berust dan ook bij de lidstaten en wordt nog steeds geregeld in de vorm van een intergouvernementele overeenkomst. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Aangezien het om een belangrijke component van de regionale ontwikkeling in de Unie gaat, steunt het EESC ook de uitwerking en uitvoering van participatieve strategieën voor de ontwikkeling van macroregio’s waarbij landen en regio’s uit zowel de EU als daarbuiten worden betrokken. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Hoewel het thema van de Territoriale Agenda en de stedenagenda voor de EU in chronologisch opzicht een ruimer tijdvak bestrijkt dan het meerjarig financieel kader, is het van essentieel belang dat daar in dat kader voldoende rekening mee wordt gehouden voor de toekomst en dat het kader in de breedte voldoende steun biedt. Het is immers aannemelijk dat de heersende COVID-19-pandemie ingrijpende repercussies voor het eerstvolgende meerjarig financieel kader van de Europese Unie zal hebben. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Door de gevolgen van de pandemie zal het nog harder nodig zijn om in de Territoriale Agenda en de stedenagenda niet alleen de ontwikkelingsdimensie op te nemen, maar ook het vermogen om lastig te voorspellen risico’s te ondervangen, die zich voordoen als asymmetrische schokken van buitenaf en die een aanzienlijke weerslag op de duurzaamheid van het ontwikkelingstraject hebben. |
| --- | --- |

2.11.

3.   Algemene opmerkingen

3.1.   Duurzaamheid en veerkracht

| 3.1.1. | Het EESC onderstreept dat Europa momenteel te maken heeft met aanhoudende uitdagingen in verband met de effecten van de klimaatverandering, het gebruik van hulpbronnen en de noodzaak milieurisico’s in te perken met het oog op de gezondheid en het welzijn van de bevolking. Steeds meer gemeenten en lokale gemeenschappen experimenteren met verschillende methoden om duurzaam te reizen, te bouwen, te produceren en te consumeren. Om deze echter grootschaliger in de praktijk te kunnen brengen, is een veel grotere maatschappelijke participatie aan het gehele transitieproces vereist, vooral van bedrijven, ngo’s en burgers. |
| --- | --- |

3.1.1.

| 3.1.2. | Het EESC meent dat stedelijke gemeenschappen, aangezien zij in staat zijn geïntegreerde lokale oplossingen te vinden, effectief gebruik kunnen maken van de financiële middelen die worden uitgetrokken om de gezondheidsgerelateerde en economische gevolgen van de huidige COVID-19-pandemie het hoofd te bieden, niet alleen om de gezondheidsgerelateerde en sociale infrastructuur te versterken en de economie weer op gang te brengen, maar ook om de overgang naar duurzamere en veerkrachtigere economische-ontwikkelingsmodellen te steunen. |
| --- | --- |

3.1.2.

| 3.1.3. | Het EESC constateert dat Europese steden de aanvoer van goederen en diensten van buiten van oudsher als vanzelfsprekend hebben aangenomen. Zij gaan er voetstoots vanuit dat de sterk geïntegreerde economische stelsels eventuele verstoringen wel kunnen opvangen. De huidige COVID-19-pandemie heeft evenwel aangetoond dat de grote onderlinge afhankelijkheid gepaard gaat met risico’s die een sneeuwbaleffect kunnen veroorzaken. |
| --- | --- |

3.1.3.

| 3.1.4. | Het EESC onderstreept dat uit dit gegeven de noodzaak voortvloeit om win-winpartnerschappen tussen stedelijke en plattelandsgebieden op te zetten teneinde de duurzaamheid en veerkracht van lokale economische, sociale en ecologische systemen te versterken. Dit soort partnerschappen kan in de toekomst een van de pijlers van territoriale samenhang worden. |
| --- | --- |

3.1.4.

| 3.1.5. | Het EESC stelt dan ook voor om steden in het nieuwe Handvest van Leipzig tot het volgende aan te sporen:






  a) | aan hun capaciteitsopbouw werken om conform de goede praktijken in het kader van Sendai voor rampenrisicovermindering te anticiperen op de transformatierisico’s en -kansen die voortvloeien uit de impact van klimaatverandering, de effecten van de vierde industriële revolutie en de gevolgen van nieuwe gezondheidsdreigingen, alsook uit andere relevante risico’s; |
| --- | --- | --- |

3.1.5.

a)

aan hun capaciteitsopbouw werken om conform de goede praktijken in het kader van Sendai voor rampenrisicovermindering te anticiperen op de transformatierisico’s en -kansen die voortvloeien uit de impact van klimaatverandering, de effecten van de vierde industriële revolutie en de gevolgen van nieuwe gezondheidsdreigingen, alsook uit andere relevante risico’s;

| b) | werken aan de actieve oprichting van en actieve steun aan partnerschappen tussen lokale actoren in stedelijke en plattelandsgebieden (waaronder ook lokale gemeenschappen en plaatselijke actiegroepen) teneinde strategische risico’s te vermijden en transformatiekansen te benutten dankzij geïntegreerde projecten op kerngebieden van gemeenschappelijk belang (gezondheidszorg, aanvoer van levensmiddelen en water, vervoer, circulaire economie enzovoort); |
| --- | --- |

b)

werken aan de actieve oprichting van en actieve steun aan partnerschappen tussen lokale actoren in stedelijke en plattelandsgebieden (waaronder ook lokale gemeenschappen en plaatselijke actiegroepen) teneinde strategische risico’s te vermijden en transformatiekansen te benutten dankzij geïntegreerde projecten op kerngebieden van gemeenschappelijk belang (gezondheidszorg, aanvoer van levensmiddelen en water, vervoer, circulaire economie enzovoort);

| c) | evalueren wat de effecten van toekomstige ontwikkelingsplannen, -programma’s en -projecten zijn op de duurzaamheid en veerkracht van het lokale ecologische, economische en sociale stelsel (waaronder ook de gevolgen daarvan voor kwetsbare bevolkingsgroepen en voor de arbeidsmarkt) en deze optimaliseren op basis van tussentijds vergaarde kennis; |
| --- | --- |

c)

evalueren wat de effecten van toekomstige ontwikkelingsplannen, -programma’s en -projecten zijn op de duurzaamheid en veerkracht van het lokale ecologische, economische en sociale stelsel (waaronder ook de gevolgen daarvan voor kwetsbare bevolkingsgroepen en voor de arbeidsmarkt) en deze optimaliseren op basis van tussentijds vergaarde kennis;

| d) | delen (via Europese netwerken en Europese programma’s voor territoriale samenwerking) welke lessen geleerd zijn en welke innovatieve oplossingen bedacht zijn om de duurzaamheid en veerkracht te vergroten. |
| --- | --- |

d)

delen (via Europese netwerken en Europese programma’s voor territoriale samenwerking) welke lessen geleerd zijn en welke innovatieve oplossingen bedacht zijn om de duurzaamheid en veerkracht te vergroten.

| 3.1.6. | Het EESC erkent dat het versterken van de veerkracht een relatief nieuw verschijnsel is. Het raadt dan ook aan om een uitwisseling van pan-Europese ervaringen op te zetten waaraan ook onderzoekers en specialisten uit het veld deelnemen, alsook initiatieven te ontwikkelen om goede praktijken op dit gebied te promoten. |
| --- | --- |

3.1.6.

3.2.   Integratie

| 3.2.1. | Het EESC onderstreept dat het uitvoeringspotentieel van geïntegreerde projecten in het kader van het cohesiebeleid enorm groot is op Europese schaal. De geïntegreerde benadering van de Unie inzake de inzet van middelen moet vooral gericht zijn op de interdisciplinariteit en horizontale thema’s (oftewel verder kijken dan de wijdverbreide beklemmende hokjesgeest en de sectorale tunnelvisie die de invoering van werkelijk geïntegreerde oplossingen in de weg staan). |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.2.2. | Het EESC is zich ervan bewust dat een geïntegreerde benadering een compleet nieuwe houding vergt ten aanzien van het beheer van projecten waaraan steun is verleend. Deze benadering is gestoeld op een logische en functionele koppeling en onderlinge afhankelijkheid van projecten, die niet alleen uit verschillende programma’s uit de begroting van de Unie steun ontvangen, maar waarbij die steun ook diverse vormen aanneemt (subsidies, financiële instrumenten). Idealiter worden deze financieringsbronnen ook nog aangevuld met private bronnen. Voor deze benadering is het van essentieel belang om de inhoudelijke thematische samenhang te bewaken en nóg belangrijker om de concrete effecten te evalueren. |
| --- | --- |

3.2.2.

| 3.2.3. | Het EESC pleit ervoor om in elke partnerschapsovereenkomst een geïntegreerde territoriale benadering in aanmerking te nemen. Bovendien moet deze benadering volledig verbonden zijn en ten volle aansluiten op het beginsel van thematische concentratie; ze mag niet worden geïnterpreteerd als een slap aftreksel daarvan. |
| --- | --- |

3.2.3.

| 3.2.4. | Het EESC geeft aan dat een hypothetische test heeft aangetoond dat de geïntegreerde benadering qua prestaties 40 % meer oplevert dan wanneer projecten los van elkaar worden uitgevoerd. Vanuit macro-economisch standpunt stellen deze veranderingen niet zoveel voor in het geval van steun aan investeringen in de private sector (kijkend naar het zeer bescheiden aandeel van dit soort investeringen ten opzichte van de totale private investeringen). In het geval van publieke investeringen daarentegen hebben ze een behoorlijke impact, vooral dankzij de coördinatie van uitvoering en gebruik. |
| --- | --- |

3.2.4.

| 3.2.5. | Het EESC merkt op dat integratie niet alleen een rol speelt bij de inhoud en thema’s in kwestie. Bij verschillende soorten geïntegreerde projecten passen verschillende (soorten) gebieden. Vandaar dat het ook zo belangrijk is om het subsidiariteitsbeginsel toe te passen en de thema’s goed af te stemmen op de behoeften. In dit verband worden de volgende soorten gebieden het meest genoemd: metropool/grote stad, (sub)regio, achtergebleven stedelijk gebied en stedelijke agglomeratie. |
| --- | --- |

3.2.5.

| 3.2.6. | Het EESC merkt op dat projecten die te maken hebben met het bevorderen van het concurrentievermogen en de voortreffelijkheid, waar de functie van de ontwikkelingskernen in de praktijk wordt gebracht, vooral zijn toegespitst op grote steden en agglomeraties, terwijl projecten die de convergentieprioriteiten steunen erg belangrijk zijn voor (sub)regio’s en achtergebleven stedelijke gebieden. Integratie kan ook de convergentie van middelen beogen, wat zowel in het kader van een operationeel programma van het cohesiebeleid mogelijk is als tussen operationele programma’s, tussen de fondsen en tussen de programma’s van het meerjarig financieel kader. Het EESC meent dat de mobilisering van private financiële middelen om de beschikbare overheidsfinanciering aan te vullen en op die manier voor een grotere capaciteit en risicodeling te zorgen ook een mogelijke oplossing is binnen een geïntegreerde benadering. |
| --- | --- |

3.2.6.

| 3.2.7. | Het EESC is van mening dat de voornaamste troeven van een geïntegreerde territoriale benadering bestaan uit het behalen van economische schaalvoordelen, waardoor de kosten van deze projecten aanzienlijk lager uitvallen, en de synergie van de gunstige effecten van ontwikkeling, wat het grootste voordeel is. De belangrijkste obstakels zijn: hardnekkig wantrouwen, ingewikkeld beheer en ingewikkelde uitvoering en vooral de onwil om verantwoordelijkheden aan lagere bestuurslagen over te dragen. |
| --- | --- |

3.2.7.

3.3.   Evenwicht

| 3.3.1. | Wanneer de ontwikkeling van grote steden en stedelijke agglomeraties ten koste gaat van andere delen van een land, is de kans groot dat zich in de toekomst structurele tekortkomingen voordoen die alleen met veel extra geld gecorrigeerd kunnen worden. Dit geldt ook voor de evenwichtige ontwikkeling van de diverse EU-lidstaten en rechtvaardigt het blijven voeren van een sterk cohesiebeleid in de EU. |
| --- | --- |

3.3.1.

| 3.3.2. | Ook bij de belangrijkste instrumenten voor regionale-ontwikkelingssteun moet deze gedachte worden aangehouden en bij CLLD-U- en ITI-specifieke projecten moet deze bredere context in aanmerking worden genomen. Gebeurt dat niet, dan bestaat het risico dat er niemandslanden ontstaan die onvoldoende door territoriaal ontwikkelingsbeleid worden gesteund en die zich daardoor moeilijker verder kunnen ontwikkelen. Logischerwijs gaat het bij ITI vooral om grote en investeringsprojecten, terwijl er met CLLD-U-projecten minder geld en vaak ook geen investeringen gemoeid zijn, maar waarbij de toegevoegde waarde toch groot is. |
| --- | --- |

3.3.2.

| 3.3.3. | Hierdoor ontstaat ook een wederzijdse compatibiliteit tussen ITI en CLLD, gestoeld op de inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel. Wat ITI betreft moeten deze niet alleen de desbetreffende grootstedelijke gebieden of stedelijke agglomeratie omvatten, maar ook de plattelandsgebieden of de kleinere stedelijke gebieden die daartoe behoren. Daartegenover staat de vanuit de gemeenschap geleide lokale ontwikkeling, een rationeel toe te passen instrument dat niet alleen lokale initiatieven in plattelandsgebieden steunt, maar ook uitkomst biedt bij gemeenschapsproblemen in stedelijke agglomeraties en de omliggende buitengebieden van grote steden. |
| --- | --- |

3.3.3.

| 3.3.4. | Essentiële kenmerken van CLLD-U (1):






  — | lokale intersectorale partnerschappen analoog aan lokale actiegroepen in plattelandsgebieden, deelname van verschillende sectoren (bedrijfsleven, non-profitsector, overheidsinstanties en/of speciale instellingen, zoals scholen, instituten, administraties of banken); |
| --- | --- | --- |

3.3.4.

—

lokale intersectorale partnerschappen analoog aan lokale actiegroepen in plattelandsgebieden, deelname van verschillende sectoren (bedrijfsleven, non-profitsector, overheidsinstanties en/of speciale instellingen, zoals scholen, instituten, administraties of banken);

| — | gemeenschappelijke ontwikkelingsstrategie (territoriaal geïntegreerd, intersectoraal, een of meer thema’s, gestoeld op de specifieke behoeften en mogelijkheden van de stad, opgezet in het verlengde van de bestaande stadsontwikkelingsstrategie en gefinancierd uit diverse publieke en private bronnen); |
| --- | --- |

—

gemeenschappelijke ontwikkelingsstrategie (territoriaal geïntegreerd, intersectoraal, een of meer thema’s, gestoeld op de specifieke behoeften en mogelijkheden van de stad, opgezet in het verlengde van de bestaande stadsontwikkelingsstrategie en gefinancierd uit diverse publieke en private bronnen);

| — | bottom-upbenadering waarbij het initiatief bij de desbetreffende plaats ligt, met deelname van partners en publiek; |
| --- | --- |

—

bottom-upbenadering waarbij het initiatief bij de desbetreffende plaats ligt, met deelname van partners en publiek;

| — | gecoördineerde actie (planning en gebruik van publieke en private bronnen, gemeenschappelijke projecten), multilaterale integratie mogelijk (territoriaal en institutioneel, qua tijd, materiaal en fondsen); |
| --- | --- |

—

gecoördineerde actie (planning en gebruik van publieke en private bronnen, gemeenschappelijke projecten), multilaterale integratie mogelijk (territoriaal en institutioneel, qua tijd, materiaal en fondsen);

| — | gedecentraliseerde besluitvorming door partners over de financiering van afzonderlijke lokale projecten door middel van organismen van het lokale intersectorale partnerschap; |
| --- | --- |

—

gedecentraliseerde besluitvorming door partners over de financiering van afzonderlijke lokale projecten door middel van organismen van het lokale intersectorale partnerschap;

| — | nadruk op de innovatieve aspecten van oplossingen, dat wil zeggen de activiteiten en acties die binnen een bepaald gebied nieuw zijn en de ontwikkeling stimuleren (het is niet de bedoeling voort te borduren op gangbare activiteiten uit het verleden); |
| --- | --- |

—

nadruk op de innovatieve aspecten van oplossingen, dat wil zeggen de activiteiten en acties die binnen een bepaald gebied nieuw zijn en de ontwikkeling stimuleren (het is niet de bedoeling voort te borduren op gangbare activiteiten uit het verleden);

| — | samenwerking in netwerken, vooral tussen lokale intersectorale partnerschappen in de lidstaten en/of tussen lokale intersectorale partnerschappen in de Europese Unie. |
| --- | --- |

—

samenwerking in netwerken, vooral tussen lokale intersectorale partnerschappen in de lidstaten en/of tussen lokale intersectorale partnerschappen in de Europese Unie.

| 3.3.5. | Het EESC is zich ervan bewust dat bepaalde streken in de EU zich door de structurele en technologische veranderingen die zich momenteel voltrekken in een situatie bevinden waaraan ze zich niet op eigen kracht kunnen ontworstelen, ten minste niet op de korte termijn (denk bijvoorbeeld aan noodlijdende regio’s waar nog intensief steenkool wordt gewonnen en de daarvan afhankelijke zware industrie), alsook dat er in die gevallen aanwijzingen zijn dat de markt niet meer goed functioneert. De instrumenten voor regionale ontwikkeling moeten worden aangewend om deze regio’s te helpen een levensvatbaar strategisch uitgangspunt in de vorm van een functionele diversificatie van de economische activiteiten te vinden en de nodige financiële middelen ten behoeve van deze ontwikkeling te verstrekken. |
| --- | --- |

3.3.5.

4.   Specifieke opmerkingen

4.1.   Institutionele aspecten

| 4.1.1. | Het EESC is zich bewust van een zekere dualiteit in de institutionele verankering van de Europese Unie, te weten tussen de territoriale en stedelijke ontwikkeling enerzijds en de territoriale samenhang anderzijds. Als we de stadsontwikkeling in het algemeen onder territoriale ontwikkeling in de breedste zin van het woord scharen, heeft deze qua bevoegdheden een zekere autonomie, gelet op het feit dat deze volledig onder de bevoegdheid van de lidstaten valt en bijgevolg onderhevig is aan intergouvernementele bestuursvormen. De territoriale samenhang daarentegen maakt al sinds 2009 deel uit van de wetgeving van de Unie. Het moge duidelijk zijn dat er sprake is van een grote inhoudelijke overlap tussen deze twee componenten. |
| --- | --- |

4.1.1.

| 4.1.2. | De voornoemde dualiteit, die ook in bijvoorbeeld de Donauverklaring van Boekarest van 2019 wordt genoemd, vormt nog geen groot probleem aangezien de stedenagenda volledig in het cohesiebeleid is geïntegreerd. Multilevel governance vormt ook mede een oplossing voor het probleem (zie verderop). In het nieuwe Handvest van Leipzig moet deze dualiteit desalniettemin zoveel mogelijk worden ondervangen en moet een maximale koppeling tussen de Territoriale Agenda en de stedenagenda tot stand worden gebracht. |
| --- | --- |

4.1.2.

4.2.   Kernpunten

| 4.2.1. | Het EESC verwacht dat het grootste belang en de toegevoegde waarde van het nieuwe Handvest van Leipzig gelegen zullen zijn in het feit dat ten volle rekening wordt gehouden met de nieuwe componenten en omstandigheden die aan de territoriale en stedelijke ontwikkeling ten grondslag liggen (zie paragraaf 2.2), dat het veerkrachtsbeginsel bij het opstellen van het nieuwe document wordt meegenomen en dat dit een overtuigende tegenmaatregel vormt voor de gevolgen van de COVID-19-pandemie, die waarschijnlijk van structurele en langdurige aard zullen zijn. |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | Een andere belangrijke basisoverweging is ook het bestaan van passende infrastructuren voor preventie, steun en ontwikkeling die de huidige technologische mogelijkheden benutten en een evenwichtige territoriale ontwikkeling waarborgen, waardoor bepaalde kwalitatieve verschillen in de levensstandaard van de grootstedelijke gebieden en de omliggende buitengebieden worden afgevlakt. |
| --- | --- |

4.2.2.

4.3.   Financiële aspecten

| 4.3.1. | Om een optimale territoriale en stedelijke ontwikkeling te verwezenlijken, is het nodig een robuuste, reactieve financieringsbron in te stellen die voor concrete behoeften kan worden ingezet, zulks in de vorm van een toekomstig meerjarig financieel kader van de EU waarvan een evenwichtige en tegelijkertijd dynamische, duurzame en geïntegreerde territoriale ontwikkeling een van de kernprioriteiten moet vormen. Aan de andere kant lijkt het zelfs in de context van territoriale ontwikkeling gepast om vaker een beroep te doen op moderne financieringsinstrumenten, dat wil zeggen instrumenten die rekening houden met resultaten en prestaties, waarvan de effecten meetbaar zijn en waarvan een aantal op rentabiliteit berust. |
| --- | --- |

4.3.1.

| 4.3.2. | In het kader van particuliere initiatieven en de verantwoordelijkheid ten aanzien van de ontwikkeling van de gebieden waarin wij wonen en werken, moet gezien de beperkingen van de overheidsmiddelen optimaal gebruik worden gemaakt van mogelijkheden om als aanvulling daarop particuliere financiering te mobiliseren. Wel moet daarbij sprake zijn van een strikte democratische controle en governance. |
| --- | --- |

4.3.2.

4.4.   Multilevel governance

| 4.4.1. | In de context van een moderne territoriale en stedelijke ontwikkeling is multilevel governance, met strikte inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel, een absolute noodzaak en randvoorwaarde. Alleen de passende institutionele voorwaarden voor de juiste werking daarvan ontbreken nog. Daaronder verstaan we bovenal concrete bevoegdheden, administratieve en procedurele voorwaarden en een toereikende financiële basis. |
| --- | --- |

4.4.1.

| 4.4.2. | Partnerschap is hét beginsel voor moderne overheidsdiensten — zowel verticaal als horizontaal. Als een ander voorbeeld van dit soort samenwerking kan volgens het EESC worden gekeken naar verschillende modellen voor publiek-private samenwerking waarbij de beste praktijken op het gebied van democratische verantwoordingsplicht en controle bij het beheer van stedelijke projecten in acht worden genomen, naar verschillende soorten sociale ondernemingen en ook naar Europese, op partnerschap gebaseerde programma’s, zoals het oude Equal-initiatief (2). Het is aan het openbaar bestuur op verschillende niveaus, met name in de steden, om de relevante partners samen te brengen in gezamenlijke projecten en de financiële middelen doeltreffend te gebruiken. |
| --- | --- |

4.4.2.

| 4.4.3. | Multilevel governance kan worden uitgewerkt en doeltreffend worden ingevoerd door middel van geïntegreerde projecten tussen stedelijke agglomeraties en functionele regio’s in plattelandsgebieden. Lokale actiegroepen in plattelandsgebieden en nieuw opgezette stedelijke intersectorale partnerschappen kunnen ook met succes aan deze projecten deelnemen. |
| --- | --- |

4.4.3.

| 4.4.4. | Tegelijkertijd vergt een moderne territoriale en stedelijke ontwikkeling niet alleen een harmonisatie tussen alle niveaus van de publieke sector (staat, provincies en gemeenten), maar ook een effectieve deelname van de sociale partners en het maatschappelijk middenveld (particulieren, beroeps- en ondernemersverenigingen, vakbonden, lokaal actieve non-profits enzovoort). |
| --- | --- |

4.4.4.

| 4.4.5. | Het EESC had graag gezien dat de deelname van stedelijke gemeenschappen en burgerparticipatie als thema nader was uitgewerkt in het handvest. Steden hebben een functionerend mechanisme nodig om de positie van burgers en groepen burgers te verstevigen zodat ze echte en solide partners kunnen zijn bij discussies over en de verwezenlijking van ontwikkelingsprioriteiten voor hun steden en bij de uitvoering van de stedenagenda. Alleen een zelfverzekerde en sterke gemeenschap met een groot sociaal kapitaal kan de uitdagingen het hoofd bieden die zich aan de horizon aftekenen. Hiervoor is het nodig dat het openbaar bestuur onderwijs- en opleidingsmodules samenstelt waarin wordt uitgelegd hoe het opzetten en versterken van samenwerkingspartnerschappen in de eigen gemeenschap in zijn werk gaat. Het EESC is bereid om dit idee verder uit te werken. |
| --- | --- |

4.4.5.

Brussel, 18 september 2020.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Luca JAHIER

---

(1)  In dit advies staat CLLD-U voor door de gemeenschap geleide lokale ontwikkeling in stedelijke gebieden. Op deze manier proberen we de verschillende middelen en voorwaarden voor lokale plattelands- en stadsontwikkeling beter te beschrijven. Momenteel wordt CLLD meestal gebruikt voor plattelandsgebieden, als opschaling van Equal-programma, en niet zozeer voor stadsontwikkeling.

1

(2)  http://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=uriserv:c10237

2

---

| 11.12.2020 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 429/153 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 429/153

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de rol van het structuur- en cohesiebeleid van de EU om de transformatie van de economie op een innovatieve en slimme manier te stimuleren

(verkennend advies)

(2020/C 429/21)

| Rapporteur: | Gonçalo LOBO XAVIER |
| --- | --- |

Rapporteur:

Gonçalo LOBO XAVIER

| Raadpleging | 18 februari 2020 — brief van Peter ALTMAIER, Duitse minister van Economische Zaken en Energie |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 304 van het VWEU |
| Bevoegde afdeling | Economische en Monetaire Unie, Economische en Sociale Samenhang |
| Goedkeuring door de afdeling | 20.7.2020 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 18.9.2020 |
| Zitting nr. | 554 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 217/0/3 |

Raadpleging

18 februari 2020 — brief van Peter ALTMAIER, Duitse minister van Economische Zaken en Energie

Rechtsgrondslag

Artikel 304 van het VWEU

Bevoegde afdeling

Economische en Monetaire Unie, Economische en Sociale Samenhang

Goedkeuring door de afdeling

20.7.2020

Goedkeuring door de voltallige vergadering

18.9.2020

Zitting nr.

554

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

217/0/3

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) verzoekt de Europese Commissie het cohesiebeleid te benaderen als een onmisbaar instrument voor het aanpakken van de enorme uitdagingen die door de coronaviruspandemie zijn veroorzaakt. Het is absoluut noodzakelijk om snel te reageren, en de financiële middelen om de lidstaten te helpen en te ondersteunen moeten in overeenstemming met de relevante criteria worden ingezet, maar tegelijkertijd van moed getuigen. Europa heeft meer dan ooit behoefte aan een gedifferentieerde aanpak voor één enkele uitdaging. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Door de impact van de coronacrisis zijn er sterke, duidelijke maatregelen nodig om de economie van Europa opnieuw op te bouwen. De gevolgen voor de volksgezondheid en acties op economisch, maatschappelijk en politiek vlak zijn lastig te meten en de effecten zullen per lidstaat verschillen. Het EESC stemt ermee in dat de prioriteiten van het Duitse voorzitterschap op deze nieuwe omstandigheden gericht moeten zijn en vraagt om actie om de werkgelegenheid en de sociale rechten in de gehele Unie te beschermen. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Het EESC is van mening dat in een herstelplan voor Europa rekening moet worden gehouden met de gevolgen van deze crisis, met name de afhankelijkheid van Europa van andere economische gebieden voor specifieke producten en diensten. Het is duidelijk dat Europa moet nadenken over zijn handelsbeleid, innovatie een impuls moet geven en volop moet profiteren van zijn slimme-specialisatiestrategie die gebaseerd is op regio’s en een sectorale branchegerichte aanpak. Het cohesiebeleid was in het verleden essentieel om de juiste omstandigheden te creëren voor industrie, O & O en infrastructuur voor het ontwikkelen van oplossingen. Het EESC vindt dat de behoeften van dit moment een nog sterker beleid vereisen om industrieën te ondersteunen naar Europa terug te keren. Herindustrialisering is nodig en dit is het moment om dat te verwezenlijken. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Het EESC vindt dat de digitalisering van diensten een prioriteit voor alle lidstaten moet blijven. De crisis heeft aangetoond dat er behoefte is aan simpelere, meer alomvattende diensten voor alle Europeanen, met name degenen die extra ondersteuning behoeven. Het is voor het EESC duidelijk dat er met betrekking tot digitalisering verschillende perspectieven en uitdagingen tussen de lidstaten bestaan. De bestaande infrastructuur is ontoereikend en meer investeringen in deze gebieden moeten prioriteit krijgen. De lidstaten moeten worden aangemoedigd in betere infrastructuur te investeren om de juiste omstandigheden voor nieuwe bedrijven en nieuwe diensten te creëren. Om dit mogelijk te maken, moeten financiële instrumenten creatief en eenvoudig zijn. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Het EESC is het ermee eens dat er nog steeds geïnvesteerd moet worden in volledige breedbandsystemen om plattelandsgebieden in staat te stellen moderne landbouw- en toeristische activiteiten te ontwikkelen. Instrumenten in het kader van het cohesiebeleid zijn aan deze behoefte voorbijgegaan, of de lidstaten hebben zich laten afleiden door de bestaande mogelijkheden onder de financiële programma’s. De regeringen in de lidstaten moeten worden aangemoedigd in een breedbandinfrastructuur te investeren ten behoeve van de ontwikkeling van een nieuwe vorm van landbouw, nieuwe toeristische activiteiten en nieuwe industrieën. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Het EESC is sterk van mening dat e-business van essentieel belang is voor het “nieuwe normaal” als gevolg van het effect van COVID-19 op de maatschappij en de economie. Het is noodzakelijk om zowel bedrijven als consumenten verschillende opties aan te bieden. Kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s) kunnen ook van deze nieuwe aanpak profiteren, dus moeten er structuurfondsen worden toegewezen om bedrijven de mogelijkheid te bieden nieuwe markten te ontdekken en nieuwe kansen te onderzoeken. Het EESC dringt er bij de Europese Commissie op aan flexibel te zijn in de aanpak van deze uitdagingen, zodat bedrijven de gelegenheid krijgen om “online te gaan” met partnerschappen en slimme investeringen, om niet alleen op de eengemaakte markt, maar ook wereldwijd te concurreren. Duurzamere netwerken van toeleveringsketens zijn hard nodig om bedrijven en consumenten beter te laten communiceren. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Het EESC acht het absoluut noodzakelijk om kmo’s en hun duurzaamheid te beschermen. Derhalve moeten de gebruikelijke, bestaande Europese instrumenten, zoals het Europees Sociaal Fonds, op zeer creatieve doch eenvoudige wijze worden toegepast. Er bestaat geen enkele twijfel over de gevolgen van deze crisis voor de werkgelegenheidscijfers en het zal voor Europa lastig worden om te herstellen zonder goede strategie voor het opleiden en herintegreren van mensen op de arbeidsmarkt. Om diezelfde reden moet in de besluitvorming in verband met het gebruik van financiële instrumenten aandacht worden besteed aan het feit dat kmo’s nog steeds met heel veel administratieve rompslomp te maken hebben voordat ze van deze regelingen kunnen profiteren. Het EESC vraagt om actie om de lasten in dit geval te verlichten, zodat kmo’s verder kunnen. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.7.1. | Ter ondersteuning van kmo’s in deze moeilijke periode, moeten er absoluut gunstige langdurige kredietvoorwaarden voor deze bedrijven worden gewaarborgd. Bovendien moeten we het cohesiefonds gebruiken voor het creëren van een snel reagerend, doeltreffend financieel instrument. |
| --- | --- |

1.7.1.

| 1.7.2. | Op dezelfde manier wil het EESC de aandacht vestigen op de noodzaak om de juiste omstandigheden te creëren en te stimuleren voor de ontwikkeling van overheidsinvesteringen in en mechanismen voor levenslange opleidingsprogramma’s waarmee mensen hun vaardigheden kunnen afstemmen op de behoeften van de huidige markt en de toekomstige generaties tegelijkertijd nieuwe vaardigheden kunnen worden aangeleerd. |
| --- | --- |

1.7.2.

| 1.8. | Het EESC is het er ook mee eens dat het Green Deal-programma ondersteund moet worden en dringt er bij de Europese Commissie op aan de lidstaten opheldering te verschaffen over, bijvoorbeeld, de wijze waarop de 40 miljard EUR in het Fonds voor een rechtvaardige transitie gebruikt kan worden om de economie koolstofvrij te maken. Dit is slechts één voorbeeld van een goed idee en concept dat bij de lidstaten gepromoot moet worden, maar het is nog steeds niet helemaal duidelijk hoe het in de praktijk moet worden gebracht. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Het EESC staat achter het REACT-programma, in het kader waarvan 55 miljard EUR geïnvesteerd zal worden ter ondersteuning van het cohesiebeleid, maar verzoekt de Europese Commissie om de lidstaten spoedig in kennis te stellen van en opheldering te verschaffen over de voorwaarden en verdelingscriteria, rekening houdend met het feit dat deze fondsen voor het einde van 2022 toegewezen moeten zijn. Financiering uit REACT-EU wordt tussen de lidstaten verdeeld in overeenstemming met hun relatieve welvaart en de omvang van de effecten van de actuele crisis op hun economieën en samenlevingen, en op de werkloosheid onder jongeren. Om resultaten te bereiken zijn echter nauwkeurigere gegevens nodig. Vooralsnog moet de uitvoering worden gewaarborgd, beter gezegd een bepaald bedrag aan financiering. Europa heeft een flexibel, snel en eenvoudig programma met gemakkelijkere processen nodig waarmee de toegang tot financiering vereenvoudigd kan worden, ongeacht de omvang, herkomst of sector van een bedrijf, als met name werkgelegenheid en toegevoegde waarde van belang zijn. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Het EESC stelt voor om maatschappelijke organisaties te raadplegen en intensief te betrekken bij de vaststelling van regionaal beleid om te profiteren van de echte en relevante kennis van belanghebbenden, waarmee een impuls kan worden gegeven aan de uitvoering van de strategie. De tijd is gekomen om de sociale partners bij de vaststelling en uitvoering van beleid te betrekken om een partnerschapsbenadering te garanderen waarmee echt een verschil kan worden gemaakt. |
| --- | --- |

1.10.

2.   Algemene opmerkingen

| 2.1. | Het Duitse voorzitterschap van de Europese Unie vindt plaats onder zeer bijzondere omstandigheden en zal een enorme uitdaging voor het Europese project met zich meebrengen. Veel van de doelstellingen van het voorzitterschap moeten mogelijk worden herzien vanwege de situatie rond het coronavirus, wat gevolgen zal hebben voor de ontwikkeling van mensen, bedrijven en industrieën, en de veerkracht van Europa na de pandemie op de proef zal stellen. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Hoewel prioriteiten altijd veranderd kunnen worden, kunnen bepaalde belangrijke ideeën ondanks de huidige situatie behouden blijven. Digitalisering, begrotingsrisico’s en een slimme en op groei gerichte economie zijn uitdagingen die al veel aandacht kregen. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Digitalisering deelt de schijnwerpers met gegevensbeleid, artificiële intelligentie en een digitale eengemaakte markt. Het open karakter van de eengemaakte markt moet gewaarborgd blijven, een ambitie die begrepen kan worden in de context van het debat over het herstelplan voor Europa. De digitale eengemaakte markt wordt verder ontwikkeld om het concurrentievermogen van Europa te verbeteren. De EU heeft zich toegelegd op interoperabiliteit, standaardisering en opensourcetechnologie. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | De huidige situatie houdt ook het risico in dat de economische en sociale verschillen, met onder meer regionale en territoriale ongelijkheden tussen en binnen de lidstaten, nog groter worden. Verschuivingen in de vraag en het vermogen van het bedrijfsleven om zich te herstellen zullen zich ten gevolge van verschillen in sectorspecialisatie asymmetrisch laten voelen in regio’s en gebieden binnen lidstaten. Diensten die rechtstreeks contact met consumenten vereisen, zullen naar verwachting echter te lijden krijgen, met name door dalende omzet en werkgelegenheid in kmo’s. |
| --- | --- |

2.4.

2.5.   Herindustrialisering in plattelandsgebieden

| 2.5.1. | Lidstaten met veel budgettaire ruimte kunnen het zich veroorloven meer en langdurige steun te bieden aan bedrijven en huishoudens. Zij zullen ook beter in staat zijn hogere overheidstekorten en -schulden op te vangen, terwijl de behoefte om te voorzien in kwaliteitsvolle gezondheidszorg en blijvende sociale voorzieningen voor de slachtoffers van de crisis almaar groter wordt. Meer in het algemeen zullen lidstaten in uiteenlopende mate bekwaam zijn om de investeringen te bekostigen die nodig zijn voor de heropstart van hun economie en voor de financiering van de groene en digitale transitie. Deze verschillen zouden kunnen leiden tot een verstoring van het speelveld van de eengemaakte markt en tot grotere verschillen in de levensstandaard. |
| --- | --- |

2.5.1.

| 2.6. | Jean-Claude Juncker verwoordde het ooit zo: “Er zit niet genoeg Europa in deze Unie. En er zit niet genoeg eenheid in deze Unie”. De huidige crisis heeft eens te meer duidelijk gemaakt dat wanneer het lastig wordt, het ieder voor zich is. De tijdelijke uitvoerverboden voor beschermde goederen van bepaalde lidstaten, en de grenssluitingen waar we nu mee te maken hebben, zijn uitgesproken nationale antwoorden op een wereldwijde crisis. Dit moet reden tot zorg geven. Het cohesiebeleid zou deze effecten kunnen corrigeren. |
| --- | --- |

2.6.

3.   Het cohesiebeleid als de kracht van Europa om de eengemaakte markt een impuls te geven

| 3.1. | De eengemaakte markt vormt de kern van het Europese project. Een efficiënt functionerende eengemaakte markt moet ervoor zorgen dat de EU-burgers kunnen genieten van een ruimere keuze aan diensten en producten en betere kansen op werk. De eengemaakte markt moet handel en concurrentie bevorderen, wat van fundamenteel belang is voor het verwezenlijken van de groene en digitale transformaties van de EU. Een passend en evenwichtig cohesiebeleid is van essentieel belang voor de voltooiing van de eengemaakte markt. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Ondanks de vele ongelijkheden tussen de lidstaten, blijft het cohesiebeleid een belangrijk mechanisme om ontwikkeling in evenwicht te brengen, kansen te creëren en normen op te trekken. We moeten niet vergeten dat het cohesiebeleid gestoeld is op Europese solidariteit en effect heeft op alle lidstaten: zowel de lidstaten die financiering ontvangen als de lidstaten die “nettobetalers” zijn. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Het is ook belangrijk dat er specifieke maatregelen worden genomen in antwoord op een uitdaging die in verschillende lidstaten verschillende effecten heeft. Europa heeft meer dan ooit behoefte aan een gedifferentieerde aanpak voor één enkele uitdaging. De lidstaten hebben dus verschillende steunniveaus nodig, en dit is het grootste voordeel van een doeltreffend cohesiebeleid: slimme en doeltreffende maatregelen om verschillende effecten aan te pakken, zoals die zich met de COVID-19-crisis hebben voorgedaan. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Het EESC stelt dat een goed gecoördineerd Europees industriebeleid van essentieel belang is om zowel de huidige problemen in verband met de COVID-19-crisis en de uitdagingen in de periode daarna aan te pakken, als om aandacht te besteden aan aspecten als digitalisering en duurzaamheid. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.4.1. | Cruciale bedrijfstakken en sectoren moeten in kaart worden gebracht en worden ondersteund, zowel qua personeel als in termen van onderzoek, en dit moet resulteren in een Europees industriebeleid dat deze strategische sectoren beschermt tegen de markt en dat de voorzieningszekerheid van essentiële goederen als beademingsapparatuur, mondmaskers en andere producten in een pandemische situatie waarborgt. |
| --- | --- |

3.4.1.

| 3.4.2. | Europa moet activiteiten financieren op basis van twee criteria: ten eerste moet er sprake zijn van het terughalen van strategische productie om Europa onafhankelijk te maken, vooral waar het gaat om de bescherming van de volksgezondheid en de respons op gezondheidscrises, waarbij hoogwaardige banen worden gecreëerd; ten tweede moet de focus liggen op duurzame investeringen die maatschappelijk verantwoord en milieuvriendelijk zijn. Kmo’s kunnen, net als grote bedrijven en sociale ondernemingen, een cruciale rol spelen bij de herstructurering van het Europese productiesysteem. |
| --- | --- |

3.4.2.

| 3.5. | Kmo’s en maatschappelijke organisaties moeten centraal staan in de aandacht die aan veerkracht en herstel wordt geschonken. Cohesieprogramma’s moeten op een veel eenvoudigere en doeltreffendere wijze geherstructureerd worden, opdat middelgrote en kleine begunstigden hier echt van kunnen profiteren. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Toerisme en cultuur zijn twee belangrijke sectoren die hard door de pandemie zijn getroffen. Europese fondsen moet gericht zijn op het vaststellen van instrumenten ter ondersteuning van bedrijven die werkzaam zijn op het gebied van toerisme en cultuur, door middel van innovatie, digitale transformatie en sectoroverschrijdende samenwerking. |
| --- | --- |

3.6.

4.   Het cohesiebeleid en de situatie na COVID-19

| 4.1. | De ongebruikelijke omstandigheden van de COVID-19-crisis stellen het cohesiebeleid op ongekende wijze op de proef. De herstelplannen van de lidstaten moeten meer dan ooit een afspiegeling zijn van de waarden van territoriale cohesie, zoals digitalisering, de strijd tegen klimaatverandering en sociale inclusie. Een systematisch en sterk herstelplan voor Europa en alle EU-lidstaten is grotendeels afhankelijk van dit beleid, ongeacht de omvang of andere eigenschappen van een land. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Een van de meest kritieke aspecten van de herstelstrategie is het financiële kader voor het cohesiebeleid. De pandemie heeft meer dan ooit de ongelijkheden tussen burgers en tussen de lidstaten onderling aan het licht gebracht en zelfs verergerd. Iedereen wordt in gelijke mate blootgesteld aan het virus, maar de specifieke wijze waarop burgers, samenlevingen en de lidstaten ermee omgaan verschilt. De zwakke financiële situatie die uit deze crisis voortvloeit, zal dramatische gevolgen hebben voor bepaalde landen en onderdelen van de samenleving, en daar moet rekening mee worden gehouden in een Europese reactie. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Samenwerking is cruciaal om iets te bereiken. Dit is niet het moment om kritiek te leveren op beslissingen uit het verleden. We moeten juist kijken naar het heden en ons richten op de toekomst, met overeengekomen belangrijke doelstellingen die zelfs onder deze kritieke omstandigheden gehandhaafd kunnen worden. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | De schade die door de COVID-19-crisis aan het Europese project en aan de wereld is toegebracht, zal de schade als gevolg van de terugtrekking van het VK uit de EU versterken. Dit zou kunnen betekenen dat na de pandemie de verschillen tussen de EU-landen op het gebied van economische ontwikkeling, sociale bescherming en welvaartsniveau zullen toenemen. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Er bestaat niet één enkele oplossing voor de crisis, maar een passend en evenwichtig cohesiebeleid is in het verleden succesvol gebleken voor het wegwerken van verschillen en het creëren van solidariteit tussen alle lidstaten. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Het herstel van Europa moet gebaseerd worden op het solidariteitsbeginsel, maar er zijn nog steeds fouten uit het verleden die nog gecorrigeerd moeten worden. lidstaten met extreem hoge overheidsschulden moeten worden geholpen om een duurzaam herstel te bespoedigen, maar voor deze steun moet een sterk beleid gecombineerd worden met evenwichtige maatregelen op basis van de landspecifieke aanbevelingen van het Europees Semester. Het is nu tijd om met moed te handelen en niet om na te denken over politieke dividenden op nationaal niveau. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | De Green Deal blijft belangrijk en het EESC is van mening dat de belangrijkste doelstellingen ervan van essentieel belang zijn om Europa op veel gebieden van de mondiale uitdaging toonaangevend te maken. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | In dat verband verwelkomt en steunt het EESC volledig de door de Europese Commissie ingediende voorstellen: het plan “Next Generation EU”, met inbegrip van REACT-EU, en de algemene EU-begroting voor 2021-2027. Met REACT-EU worden het antwoord op de crisis en de herstelmaatregelen van het nieuwe cohesiebeleid voortgezet en verder uitgebreid, en daarom beveelt het EESC sterk aan om op het niveau van zowel nationale als Europese overheidsdiensten alle mogelijke administratieve belemmeringen en lasten weg te nemen, zodat de inspanningen gericht kunnen worden op het afhandelen van problemen in verband met de epidemie. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Het EESC is daarom sterk van mening dat met REACT-EU investeringen en financiële steun vrijgemaakt zullen worden in de cruciale eerste jaren van herstel door aanvullende middelen in te zetten in de reële economie. Het behoud en de schepping van banen, met name voor jongeren, en investeringssteun voor kmo’s zijn cruciale sectoren waarvoor steun nodig is uit aanvullende financiering van REACT-EU. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Met de investeringsprioriteiten in de periode na COVID-19 moet rekening worden gehouden met het onevenredige effect dat de pandemie heeft gehad op bepaalde bevolkingsgroepen, met name ouderen, mensen met een handicap, migranten en vluchtelingen en de Roma-gemeenschap. Het is van het allergrootste belang om deze gemeenschappen te helpen hun stabiliteit te hervinden en ervoor te zorgen dat ze niet worden achtergelaten in het herstel van de ontstane crisis, net zoals na de meest recente financiële crisis van Europa. |
| --- | --- |

4.10.

5.   Het Europees Semester en landspecifieke aanbevelingen

| 5.1. | Door de huidige crisis is het nog belangrijker geworden dat de vele uitdagingen die het Europees Semester het hoofd moet bieden, worden aangepakt. Uitdagingen die moeten worden aangepakt, zijn onder meer het gebrek aan verantwoordelijkheid voor de voorgestelde hervormingen en de trage uitvoering van landspecifieke aanbevelingen. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Het is derhalve van fundamenteel belang dat het maatschappelijk middenveld bij het Europees Semester wordt betrokken, want als hervormingen echt ook vanuit de belanghebbenden zelf komen, dan helpt dat om de implementatie ervan te verbeteren en om positieve resultaten te behalen. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | In dit verband zal het Europees Semester een steeds belangrijkere rol gaan spelen bij het toezicht op en de evaluatie van de maatregelen die in het kader van “Next Generation EU” worden genomen. Het EESC is daarom van mening dat de economische en sociale partners en maatschappelijke organisaties een belangrijke rol in dit proces moeten spelen. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Maatschappelijke partners, lokale actoren en verenigingen moeten, samen met het Europees Parlement, betrokken worden bij alle uitgavenbeslissingen met betrekking tot de herstelfondsen, alsook bij verificatie achteraf dat geld goed besteed is in het belang van het Europese publiek. Verplichte betrokkenheid is cruciaal om te waarborgen dat middelen terechtkomen bij projecten die de Europese economie helpen er weer bovenop te komen en te herstellen. |
| --- | --- |

5.4.

6.   Doeltreffende instrumenten in het kader van het cohesiebeleid

| 6.1. | Het cohesiebeleid is een modern, doeltreffend en flexibel investeringsbeleid van de EU. Enerzijds biedt het dankzij de meerjarige programmering een antwoord op langdurige uitdagingen. Anderzijds kan het uitermate flexibel zijn in situaties van crisisbeheer, zoals de huidige situatie als gevolg van COVID-19, waarin snelle veranderingen van het uitvoeringssysteem van het beleid inhouden dat steun ten belope van 8 miljard EUR (als uitgangspunt) naar de lidstaten wordt gekanaliseerd. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.1.1. | Het cohesiebeleid heeft een aanzienlijke invloed op de economieën van de lidstaten. Het bbp in de EU-13 zal aan het einde van de uitvoeringsperiode naar verwachting ongeveer 3 % hoger liggen, dankzij maatregelen in het kader van het cohesiebeleid voor 2014-2020. Het effect op de minder ontwikkelde regio’s in de EU is eveneens aanzienlijk. Aan het einde van de programmeringsperiode zal het bbp in sommige van de minder ontwikkelde regio’s van Hongarije naar verwachting bijvoorbeeld meer dan 8 % hoger zijn dan het zonder het cohesiebeleid zou zijn geweest. |
| --- | --- |

6.1.1.

| 6.1.2. | EU-middelen speelden reeds in de nasleep van de economische en financiële crisis een stabiliserende rol om een hoger niveau van overheidsinvesteringen op vele beleidsterreinen te waarborgen, van grote infrastructuurprojecten tot de financiering van kmo’s en de opleiding van werknemers en werklozen. |
| --- | --- |

6.1.2.

| 6.1.3. | In de periode 2021-2027 zal het cohesiebeleid steun blijven verlenen aan alle regio’s in alle lidstaten, door een breed scala aan investeringen te blijven financieren waarmee regio’s in de EU worden geholpen de dubbele transitie van technologische verandering en klimaatdoelstellingen op doeltreffende wijze aan te pakken, waaronder met gloednieuwe initiatieven zoals het Fonds voor een rechtvaardige transitie. |
| --- | --- |

6.1.3.

| 6.2. | Het voorstel voor het toekomstige cohesiebeleid is gebaseerd op drie kernbeginselen: |
| --- | --- |

6.2.

| 6.2.1. | Een beleid voor alle regio’s: driekwart van de investeringen in het kader van het cohesiebeleid is gericht op de minst ontwikkelde regio’s, maar er blijven bepalingen bestaan voor regio’s die een industriële overgang doormaken en voor de ultraperifere gebieden van de EU. Daarnaast is de grensoverschrijdende samenwerking geïntensiveerd en is de rol van steden, hoofdstedelijke gebieden en lokale initiatieven versterkt, met een nieuwe prioriteit om Europa dichter bij de burgers te brengen. Ondanks de algemene verlaging van de EU-begroting moeten middelen op de armste lidstaten en regio’s gericht blijven. In het voorstel van de Commissie wordt de nadruk hier nog sterker op gelegd dan in de huidige periode en krijgen de armste lidstaten nog steeds veel meer dan de meer ontwikkelde lidstaten. Steun gaat naar de gebieden waar die het meest nodig is, 62 % van de middelen voor de doelstelling inzake banen en groei is bestemd voor de minder ontwikkelde regio’s (in de periode 2014-2020 was dit 52 %). Ondanks budgettaire restricties was het mogelijk om in reële termen grotere toewijzingen te waarborgen voor de minder ontwikkelde regio’s (+ 8 %) en de overgangsregio’s (+ 17 %), gemeten ten opzichte van de prijzen van 2018. Dat is de essentie van het cohesiebeleid: het solidariteitsbeginsel in de praktijk brengen. |
| --- | --- |

6.2.1.

| 6.2.2. | Een moderner beleid: driekwart van de investeringen is bestemd voor het voorbereiden van regio’s op de dubbele transitie naar een digitale, moderne economie en een klimaatneutrale, circulaire economie, de belangrijkste uitdagingen waartegenover onze samenleving zich het komende decennium gesteld zal zien. Deze noodzakelijke doelgerichtheid wordt overgebracht met behulp van verschillende maatregelen om de kwaliteit en het effect van investeringen te verbeteren, bijvoorbeeld door randvoorwaarden te creëren die zijn afgestemd op de investering, zodat aan de vereisten voor succes wordt voldaan. |
| --- | --- |

6.2.2.

| 6.2.3. | Een eenvoudiger en dynamischer beleid: er zijn 80 administratieve vereenvoudigingen voorgesteld om de regels te stroomlijnen voor alles vanaf de opzet van programma’s tot de audit- en terugbetalingsprocedures, om duidelijke en eenvoudige regels te garanderen voor zeven EU-fondsen die onder gedeeld beheer worden uitgevoerd in één rulebook. Dit unieke rulebook maakt alles gemakkelijker voor zowel programmabeheerders als begunstigden en maakt synergieën mogelijk tussen de zeven fondsen en tevens met andere instrumenten in het kader van de EU-begroting, zoals het gemeenschappelijk landbouwbeleid, het innovatieprogramma Horizon Europa, het EU-instrument voor leermobiliteit (Erasmus+) en LIFE, het programma voor het milieu en klimaatactie. |
| --- | --- |

6.2.3.

| 6.3. | Dit alles zal samen met de voortzetting van administratieve capaciteitsopbouw een snellere en betere start van de nieuwe programma’s mogelijk maken. |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | Kort samengevat zal het nieuwe cohesiebeleid doelgerichter zijn en de EU meer toegevoegde waarde opleveren, zodat het niet alleen om omvang, maar ook om resultaten gaat. |
| --- | --- |

6.4.

| 6.5. | Tegelijkertijd zullen lokale overheden zich meer inspanningen moeten getroosten door meer eigen verantwoordelijkheid te nemen bij het invoeren van door de EU gefinancierde projecten. Dit houdt in dat het niveau van nationale medefinanciering terugkeert naar de niveaus van voor de crisis. Het afnemende medefinancieringspercentage zou gezien kunnen worden als een potentiële trigger voor spanningen met betrekking tot de overheidsbegroting, maar kan ook worden gezien als een kans op betere projecten en een sterker gevoel van eigendom over projecten en van verantwoordingsplicht. Hetzelfde geldt voor de eerder genoemde versterkte thematische focus op belangrijke beleidsdoelstellingen, in overeenstemming met Europese prioriteiten en uitdagingen zoals een slim en groen Europa. |
| --- | --- |

6.5.

| 6.6. | Eén belangrijke voorwaarde voor het bovengenoemde is dat Europa iets moet doen aan het gebrek aan doeltreffende communicatie over het cohesiebeleid, waar te vaak sprake van is rond projecten die in het kader van dat beleid gefinancierd worden. Hoewel het EESC de diverse door de Commissie opgestelde communicatierichtsnoeren erkent, is het voor het EESC duidelijk dat deze verre van toereikend zijn. Vaak is men er te weinig of niet van op de hoogte dat bepaalde projecten hebben plaatsgevonden en/of zelfs dat de EU feitelijk de financiering ervoor verstrekt. Dit resulteert in weinig of geen waardering voor het cohesiebeleid. |
| --- | --- |

6.6.

| 6.7. | Het EESC roept de Commissie op om haar inspanningen met betrekking tot de herziening van de huidige publicatieverplichtingen voort te zetten en deze in grote mate bij te werken, rekening houdend met de moderne digitale communicatiemiddelen die volledig in de digitale agenda zijn opgenomen. Projecten in verband met beste praktijken moeten meer worden gebruikt als concreet voorbeeld, om te bevorderen dat de middelen meer en doeltreffender benut worden. |
| --- | --- |

6.7.

| 6.8. | Het EESC verzoekt de Commissie om samen met alle partners, waaronder maatschappelijke organisaties, lokale actoren en het publiek, een strategisch communicatieplan uit te werken. Het is nu noodzakelijker dan ooit dat de lidstaten en begunstigden zorgen voor meer doeltreffende communicatie over en gemakkelijkere toegang tot de beste praktijken. |
| --- | --- |

6.8.

Brussel, 18 september 2020.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Luca JAHIER

---

| 11.12.2020 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 429/159 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 429/159

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over fatsoenlijke minimumlonen in heel Europa

(verkennend advies op verzoek van het Europees Parlement/de Raad)

(2020/C 429/22)

| Rapporteurs: | Stefano MALLIA en Oliver RÖPKE |
| --- | --- |

Rapporteurs:

Stefano MALLIA en Oliver RÖPKE

| Raadpleging | Europees Parlement, 30.1.2020 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 304, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Afdeling Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap |
| Goedkeuring door de afdeling | 9.7.2020 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 18.9.2020 |
| Zitting nr. | 554 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 209/0/8 |

Raadpleging

Europees Parlement, 30.1.2020

Rechtsgrondslag

Artikel 304, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Afdeling Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap

Goedkeuring door de afdeling

9.7.2020

Goedkeuring door de voltallige vergadering

18.9.2020

Zitting nr.

554

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

209/0/8

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | De COVID-19-pandemie heeft Europa hard getroffen. De Europese Unie en haar lidstaten staan voor een economische recessie van historische omvang, met dramatische gevolgen voor mensen en bedrijven. Er moeten op korte en middellange termijn gecoördineerde en doortastende maatregelen worden genomen om de werkgelegenheid en inkomens veilig te stellen, te zorgen voor een snel en duurzaam herstel van de economische bedrijvigheid en het concurrentievermogen en om een goed functionerend sociaal en economisch model tot te stand te brengen. Hoogwaardige banen, met eerlijke lonen — met inbegrip van fatsoenlijke minimumlonen in heel Europa — komen in dit kader naar voren als deel van de oplossing. Er moet ook rekening worden gehouden met economische factoren, waaronder de productiviteit en de levensvatbaarheid van ondernemingen. Een doeltreffende dialoog met de burgers is essentieel om positieve resultaten te bereiken en om het vertrouwen van de burgers te behouden. Een sterke en doeltreffende sociale dialoog en dito collectieve onderhandelingen zijn ook van essentieel belang om de uitdagingen voor de economie en de arbeidsmarkt aan te pakken en om herstel te waarborgen. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Dit verkennend advies werd door het Europees Parlement aangevraagd met het oog op een komend initiatief van de Commissie inzake billijke minimumlonen. De groep Werknemers en de groep Diversiteit Europa van het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) steunen het standpunt dat alle werknemers in de EU moeten worden beschermd door middel van eerlijke minimumlonen die een fatsoenlijke levensstandaard mogelijk maken, waar zij ook werken. Dit is een fundamenteel recht. De groep Werkgevers is van mening dat het vaststellen van minimumlonen een aangelegenheid van het nationale niveau is, waarbij rekening moet worden gehouden met de specifieke kenmerken van de respectieve nationale stelsels. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | De wettelijke minimumloonniveaus in de lidstaten lopen nog steeds aanzienlijk uiteen, wat een weerspiegeling is van de verschillende niveaus van economische en sociale ontwikkeling, en in sommige gevallen liggen ze beduidend onder de armoederisicodrempel. Het EESC heeft er al eerder op gewezen dat verdere inspanningen nodig zijn met betrekking tot de convergentie van de lonen en de vaststelling van minimumlonen in de lidstaten, met volledige inachtneming van de bevoegdheden en de autonomie van de nationale sociale partners op het vlak van loonvorming, overeenkomstig de nationale gebruiken (1). Deze inspanningen moeten ook gericht zijn op het versterken van de collectieve onderhandelingen, hetgeen ook zou bijdragen tot eerlijkere lonen in het algemeen. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Lonen, met inbegrip van minimumlonen, zijn een belangrijk aspect van het EU-model van de sociale markteconomie. Het waarborgen van fatsoenlijke minimumlonen in alle lidstaten zou bijdragen tot de verwezenlijking van een aantal EU-doelstellingen, waaronder opwaartse loonconvergentie, verbetering van de sociale en economische cohesie, het dichten van de loonkloof tussen mannen en vrouwen, verbetering van de levens- en arbeidsomstandigheden in het algemeen en het waarborgen van een gelijk speelveld op de interne markt. Als betaling voor verricht werk zijn lonen een van de factoren die ervoor zorgen dat ondernemingen en werknemers wederzijdse voordelen hebben. Lonen hangen samen met de economische situatie in een land, regio of sector. Veranderingen kunnen van invloed zijn op de werkgelegenheid, het concurrentievermogen en de macro-economische vraag. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Minimumlonen moeten eerlijk zijn in verhouding tot de loonverdeling in de verschillende landen en de hoogte ervan moet ook adequaat zijn ten opzichte van de reële prijzen, zodat zij enerzijds een fatsoenlijke levensstandaard mogelijk maken en anderzijds de levensvatbaarheid van ondernemingen die voor hoogwaardige banen zorgen, veiligstellen. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Het EESC blijft bezorgd over het feit dat armoede in het algemeen en armoede onder werkenden in veel lidstaten een groot probleem blijft. Om deze problemen aan te pakken, is een alomvattende aanpak op het niveau van de EU en de lidstaten geboden, waaronder de bevordering van effectieve systemen voor actieve inclusie, in combinatie met essentiële en faciliterende sociale diensten. Ook zijn goed functionerende arbeidsmarkten en openbare diensten voor arbeidsvoorziening alsmede een actief arbeidsmarktbeleid vereist. Het EESC heeft ook een geleidelijke aanpak voor gemeenschappelijke minimumnormen op het gebied van de werkloosheidsverzekering in de lidstaten voorgesteld (2). Eerder heeft het al gepleit voor de invoering van een bindend Europees kader voor een fatsoenlijk minimuminkomen (3). Terwijl de groep Werknemers en de groep Diversiteit Europa achter het desbetreffende advies stonden, was de groep Werkgevers niet te vinden voor het daarin geschetste idee van een bindend instrument voor een minimuminkomen op Europees niveau. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | De Europese Commissie heeft aangekondigd dat zij van plan is een rechtsinstrument voor te stellen om ervoor te zorgen dat elke werknemer in de Europese Unie een billijk minimumloon ontvangt. Voor de groep Werknemers en de groep Diversiteit Europa van het EESC is dit initiatief van de Commissie een belangrijk aspect van de uitvoering van beginsel 6 van de Europese pijler van sociale rechten. De Commissie heeft duidelijk gemaakt dat het niet haar bedoeling is om één “Europees minimumloon” vast te stellen, het niveau van de minimumlonen in de hele EU rechtstreeks te harmoniseren of wettelijke minimumlonen in te voeren in lidstaten waar de collectieve onderhandelingen een groot bereik hebben en waar lonen uitsluitend door middel van collectieve overeenkomsten worden vastgesteld. Zij heeft tevens benadrukt dat zij de nationale bevoegdheden, tradities en specifieke kenmerken van ieder land evenals de contractvrijheid en autonomie van de sociale partners volledig zal eerbiedigen en dat maatregelen geen afbreuk zullen doen aan goed functionerende stelsels voor collectieve onderhandelingen. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | In haar document met betrekking tot de tweede fase van raadpleging van de Europese sociale partners over mogelijke maatregelen om de uitdagingen in verband met billijke minimumlonen aan te pakken, heeft de Commissie aangegeven dat er volgens haar — binnen de grenzen van de beginselen van subsidiariteit en evenredigheid en de grenzen van artikel 153, lid 5, VWEU — ruimte is voor wetgevende en niet-wetgevende maatregelen op EU-niveau op grond van artikel 153, lid 1, onder b), VWEU. Zij verwijst daarbij naar een richtlijn en een aanbeveling als mogelijke rechtsinstrumenten. Binnen het EESC lopen de standpunten uiteen over de vraag of een EU-wetgevingsinitiatief uit hoofde van artikel 153, en met name een richtlijn, legitiem is. Het EESC merkt ook op dat de Europese sociale partners overeenkomstig artikel 155 VWEU de mogelijkheid hebben om te onderhandelen en overeenkomsten te sluiten. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Het EESC erkent bijgevolg dat er bezorgdheid bestaat over mogelijke EU-maatregelen op dit gebied. Een van de belangrijkste punten van zorg is dat de EU niet bevoegd is om op te treden op het gebied van “beloning”, met inbegrip van loonniveaus, en dat EU-actie afbreuk zou kunnen doen aan de autonomie van de sociale partners en aan de stelsels voor collectieve onderhandelingen, met name in lidstaten waar de minimumlonen via collectieve overeenkomsten worden vastgesteld. Voorts lopen de meningen uiteen over de meerwaarde van EU-actie, ook binnen het EESC zelf: de meeste EESC-leden zijn van mening dat EU-optreden toegevoegde waarde zou kunnen bieden, maar andere zijn het daar niet mee eens. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | De groep Werknemers en de groep Diversiteit Europa van het EESC vinden dat maatregelen geboden zijn omdat er in de EU werknemers zijn, met name kwetsbare werknemers, die niet onder wettelijke minimumlonen vallen en/of voor wie de hoogte van het minimumloon niet toereikend is om een fatsoenlijke levensstandaard te waarborgen. Overeenstemming over gemeenschappelijke EU-drempels voor wat een “fatsoenlijke levensstandaard” is, zou daarom nuttig zijn. De groep Werkgevers van het EESC is van mening dat deze kwestie niet door middel van EU-actie mag worden aangepakt, aangezien de EU geen bevoegdheid heeft op het gebied van loonniveaus. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Het EESC onderschat de complexiteit van deze kwesties niet. Het is van belang dat elk EU-optreden gebaseerd is op een nauwkeurige analyse van en inzicht in de situatie en de gevoeligheden in de lidstaten en dat de rol en autonomie van de sociale partners evenals de verschillende modellen voor arbeidsverhoudingen ten volle geëerbiedigd worden. Het is daarom van essentieel belang dat EU-initiatieven die modellen waarborgen in de lidstaten waar de sociale partners wettelijke minimumlonen niet nodig achten. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | In overeenstemming met de op nationaal niveau gemaakte keuzes zijn de sociale partners, met volledige inachtneming van hun autonomie en op het niveau van hun keuze, de meest geschikte actoren op het gebied van loonvorming. Wat de systemen voor het bepalen van het wettelijke minimumloon betreft, is het belangrijk dat de sociale partners tijdig en op passende wijze worden gepleegd om ervoor te zorgen dat de behoeften van zowel werknemers als werkgevers in acht worden genomen. Het EESC betreurt dat de sociale partners in sommige lidstaten niet op passende wijze worden betrokken bij of geraadpleegd over wettelijke loonvormingssystemen of aanpassingsmechanismen. Het EESC is ermee ingenomen dat de Commissie erkent dat er ruimte is voor EU-actie ter bevordering van de rol van collectieve onderhandelingen bij de ondersteuning van de toereikendheid en de dekkingsgraad van minimumlonen. Er zouden maatregelen ter ondersteuning van collectieve onderhandelingen kunnen worden opgenomen in de EU-maatregelen inzake minimumlonen, met inachtneming van de verschillende nationale stelsels voor arbeidsverhoudingen. Dit sluit aan op eerdere aanbevelingen van het EESC om de collectieve onderhandelingen en de sociale dialoog te versterken en de capaciteitsopbouw van de sociale partners te ondersteunen. Overheidsopdrachten zouden ook kunnen worden gebruikt als aanvullend middel om collectieve onderhandelingen in de hele EU te ondersteunen. |
| --- | --- |

1.12.

2.   Achtergrond en context

| 2.1. | Het Europees Parlement heeft om dit verkennend advies verzocht met het oog op het komende wetgevingsinitiatief van de Commissie inzake billijke minimumlonen. Het Duitse voorzitterschap, dat in juli 2020 begint, heeft ook aangegeven dat het minimumloon één van zijn prioriteiten zal zijn. Het EESC verwelkomt de mogelijkheid om verder bij te dragen aan de discussie over eventuele maatregelen op Europees niveau, rekening houdend met de verschillende omstandigheden in de lidstaten en de bevoegdheidsverdeling tussen de EU en het nationale niveau. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | De COVID-19-pandemie betekent voor een hele generatie de grootste bedreiging op gezondheids-, sociaal en economisch gebied. Naast de dringende maatregelen die worden genomen, zijn grootschalige, gecoördineerde en doortastende beleidsmaatregelen op korte en middellange termijn nodig om langdurige negatieve gevolgen voor de samenleving, de economie en de werkvloer te voorkomen. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | De EU en de lidstaten staan oog in oog met een economische recessie van historische omvang. Volgens de economische voorjaarsprognoses van de Europese Commissie zou het totale bbp van de EU in 2020 met 7,5 % kunnen dalen en in 2021 met ongeveer 6 % kunnen groeien, zij het met grote verschillen tussen de lidstaten (4). Bedrijven, met name kleine en middelgrote ondernemingen en micro-ondernemingen, worden geconfronteerd met ongekende economische gevolgen en staan voor moeilijke beslissingen over hun voortbestaan, waaronder het aanhouden of ontslaan van personeel. Veel economische sectoren zijn zwaar getroffen door de beperkende maatregelen en tal van bedrijven vrezen een dreigend faillissement, bijvoorbeeld in de dienstensector, de horeca en de culturele sector. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | De openbare diensten zijn zwaar getroffen, met name de stelsels voor gezondheidszorg en sociale bescherming, die onder druk staan om steun te bieden aan mensen in nood. Zonder krachtige overheidsmaatregelen en -steun zou COVID-19 ook kunnen leiden tot meer werkloosheid, minder banen en armoede.- Meer dan een kwart van de respondenten in Eurofound-enquête over COVID-19 gaf aan dat zij hun baan tijdelijk (23 %) of permanent (5 %) kwijt zijn (5). De Commissie voorspelt (6) dat de werkloosheid in de EU in 2020 zou kunnen stijgen van 6,7 tot 9 %, alvorens in 2021 te dalen tot ongeveer 8 %, opnieuw met verschillen tussen de lidstaten. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | De COVID-19-crisis heeft overduidelijk de bijzondere kwetsbaarheid blootgelegd van zelfstandigen en werknemers die aan de slag zijn in atypische of onzekere dienstverbanden, en die maar die al te vaak uitgesloten zijn van sociale vangnetten die bescherming zouden bieden tegen inkomens- of banenverlies. Werknemers in essentiële sectoren hebben openbare lof gekregen voor hun bijdrage aan de samenleving, waarvoor zij vaak grote persoonlijke risico’s lopen. Hun werk, bijvoorbeeld in de gezondheidszorg en de sociale dienstverlening, de detailhandel, de bezorgings- en de schoonmaakbranche, is belangrijk voor de hele samenleving, maar wordt vaak niet op waarde geschat en verdient meer erkenning. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Vrouwen, arbeidsmigranten en mensen uit etnische minderheden zijn in een aantal van deze essentiële sectoren onevenredig sterk vertegenwoordigd. Zij moeten meer aandacht krijgen om ervoor te zorgen dat zij alle arbeidsrechten genieten en moeten wellicht ook beter beschermd worden door de sociale vangnetten. Jongeren onder de 25 zijn bijzonder hard getroffen door banenverlies (met inbegrip van stages) en de onderbreking van onderwijs en opleidingen. Zij worden nu geconfronteerd met nog grotere belemmeringen voor het betreden van de arbeidsmarkt, net als andere kwetsbare groepen, zoals mensen met een handicap en andere mensen die met discriminatie te maken hebben, die zich voorheen reeds in een benadeelde positie bevonden wat de toegang tot de arbeidsmarkt betreft. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Europa kan het zich niet veroorloven nog een decennium te verliezen. Op de korte termijn moet de nadruk liggen op het veiligstellen van bedrijven en van banen. Er moet lering worden getrokken uit de reacties op de economische en financiële crisis van 2008, die voor de EU en haar burgers aanzienlijke en langdurige gevolgen heeft gehad. Er moeten maatregelen worden genomen om de werkgelegenheid en inkomens veilig te stellen en om een veilige en snelle hervatting van de economische bedrijvigheid mogelijk te maken, met het oog op duurzame groei, een stabieler herstel, concurrentievermogen en een eerlijker, productiever en goed functionerend sociaal en economisch model. De civiele dialoog en een doeltreffende inbreng van alle belanghebbenden zijn van essentieel belang om een doeltreffende reactie op COVID-19 te waarborgen en het vertrouwen van de burgers te behouden. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Een deel van de oplossing moet bestaan uit het scheppen van hoogwaardige arbeidsplaatsen en het waarborgen van eerlijke lonen, met inbegrip van minimumlonen die elke werkende een fatsoenlijke levensstandaard bieden en waarbij ook rekening worden gehouden met economische factoren, waaronder productiviteit. Collectieve onderhandelingen en de sociale dialoog spelen hierbij een essentiële rol en moeten op elk niveau worden versterkt en/of ondersteund, in overeenstemming met de nationale stelsels voor arbeidsverhoudingen. |
| --- | --- |

2.8.

De Europese pijler van sociale rechten en de hernieuwde inzet voor eerlijke lonen en collectieve onderhandelingen in de EU

| 2.9. | Met het afkondigen van de Europese pijler van sociale rechten (de sociale pijler/EPSR) tijdens de top van Göteborg in november 2017 bevestigden het Europees Parlement, de Raad en de Commissie opnieuw hun inzet om te werken aan een eerlijker en gelijker Europa. De pijler moet dienen als kompas voor hernieuwde opwaartse convergentie naar verbeterde arbeids- en levensomstandigheden en als leidraad voor hervormingen op de arbeidsmarkten en in het sociaal beleid. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Het EESC heeft altijd benadrukt dat er concrete maatregelen nodig zijn om de principes van de pijler in praktijk om te zetten. Naast het vergroten van het concurrentievermogen en de productiviteit, conform beginsel 6 van de pijler, is een belangrijk aandachtspunt voor convergentie het bevorderen van toereikende minimumlonen waarmee een werknemer en zijn of haar gezin in het licht van de nationale economische en sociale omstandigheden een fatsoenlijke levensstandaard kunnen genieten, en die volgens de nationale gebruiken en met inachtneming van de autonomie van de sociale partners op een transparante en voorspelbare manier worden vastgesteld (7). |
| --- | --- |

2.10.

3.   Algemene opmerkingen

3.1.   Algemene overwegingen

| 3.1.1. | In haar politieke beleidslijnen voor de Europese Commissie 2019-2024 (8) heeft Commissievoorzitter Ursula von der Leyen aangekondigd een “voorstel [te zullen] doen om ervoor te zorgen dat iedere werknemer in onze Unie een eerlijk minimumloon krijgt”. Op 14 januari 2020 is de Europese Commissie overeenkomstig artikel 154 VWEU begonnen met de eerste fase van de raadpleging van de sociale partners over mogelijke maatregelen om de uitdagingen in verband met eerlijke minimumlonen het hoofd te bieden. In de tweede fase van de raadpleging, gepubliceerd op 3 juni, schetst de Commissie de noodzaak van EU-maatregelen en verduidelijkt zij haar doelstelling om verder te werken aan een mogelijk rechtsinstrument, d.w.z. een richtlijn of een aanbeveling. |
| --- | --- |

3.1.1.

| 3.1.2. | Het EESC heeft er al eerder op gewezen dat verdere inspanningen nodig zijn met betrekking tot de convergentie van de lonen en de vaststelling van minimumlonen in de lidstaten, met volledige inachtneming van de bevoegdheden en de autonomie van de nationale sociale partners op het vlak van loonvorming, overeenkomstig de nationale gebruiken (9). Het doel moet zijn ervoor te zorgen dat minimumlonen in alle lidstaten van de EU alle werknemers een fatsoenlijke levensstandaard bieden, terwijl ook rekening wordt gehouden met economische factoren. Dit zou bijdragen tot de doelstelling van de EU om de leef- en arbeidsomstandigheden van haar burgers te verbeteren en tot de ambitie van de Commissie van “Een Unie die de lat hoger legt”. |
| --- | --- |

3.1.2.

| 3.1.3. | Het EESC heeft ook zijn bezorgdheid geuit over het gebrek aan daadwerkelijke dekking van de sociale dialoog in sommige lidstaten en heeft daarom verklaard dat het noodzakelijk is de sociale dialoog en collectieve onderhandelingen op alle passende niveaus te bevorderen, in overeenstemming met de nationale stelsels van arbeidsverhoudingen. |
| --- | --- |

3.1.3.

3.2.   De bredere context

| 3.2.1. | Ruimere belangrijke overwegingen, bijvoorbeeld ten aanzien van de werking van de arbeidsmarkten, het functioneren van de openbare diensten voor arbeidsvoorziening en het actieve arbeidsmarktbeleid, alsmede het functioneren van de belastingen, de sociale zekerheid (met inbegrip van de werkloosheidsuitkeringen), welzijns-, onderwijs- en opleidingsstelsels en de interne markt, zijn van invloed op de opwaartse economische en sociale convergentie en op de bestrijding van armoede. |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.2.2. | Lonen hangen samen met de economische situatie in een land, regio of sector. Veranderingen kunnen van invloed zijn op de werkgelegenheid, het concurrentievermogen en de macro-economische vraag. De productiviteit is een belangrijke factor voor de werking van de arbeidsmarkt en de werkgelegenheidsvooruitzichten (in het bijzonder voor laaggeschoolden en mensen die de arbeidsmarkt betreden) en carrièrekansen voor mensen met een minimumloon. Alle werkenden zouden moeten profiteren van productiviteitsontwikkelingen en -groei, ook de laagst betaalden. Aan de andere kant is het verhogen van de productiviteit ook belangrijk wanneer de totale loonkosten voor werkgevers stijgen, anders kan het concurrentievermogen van de EU-economie niet worden gewaarborgd. Belastingen en indirecte arbeidskosten, inclusief socialezekerheidsbijdragen van werkgevers en werknemers, kunnen soms leiden tot grote verschillen tussen bruto- en nettolonen en hebben ook een impact op het nettoloon van werknemers, evenals op de werkgeverslasten. |
| --- | --- |

3.2.2.

| 3.2.3. | Minimumlonen hebben tevens een spillover-effect op de hele loonstructuur. Het percentage werknemers dat een minimumloon ontvangt, trends in de ontwikkeling van de lonen, het prijsniveau en de koopkracht en de hoogte van de minimumlonen in verhouding tot de totale loonverdeling in een land zijn bijkomende belangrijke factoren waarmee rekening moet worden gehouden. Het minimumloon moet eerlijk zijn in verhouding tot de loonverdeling in de verschillende landen en de hoogte ervan moet ook bij de reële prijzen passen, zodat ze enerzijds een fatsoenlijke levensstandaard mogelijk maken, maar anderzijds ook de levensvatbaarheid veiligstellen van bedrijven die voor kwaliteitsbanen zorgen. Sinds 2010 vertoonden de nationale brutominimumlonen in koopkrachtstandaard in de EU een patroon van opwaartse convergentie, aangezien met name de Midden- en Oost-Europese landen naar het EU-gemiddelde convergeerden (10). De verschillen zijn echter nog steeds zeer aanzienlijk en het tempo van convergentie is de afgelopen jaren vertraagd (11). |
| --- | --- |

3.2.3.

3.3.   De noodzaak van een fatsoenlijk minimumloon in Europa

| 3.3.1. | Het recht op eerlijke en rechtvaardige arbeidsvoorwaarden en beloning zijn fundamentele rechten die zijn vastgelegd in internationale en Europese mensenrechteninstrumenten. Lonen, met inbegrip van minimumlonen, zijn een belangrijk aspect van het EU-model van de sociale markteconomie. Als betaling voor verricht werk zijn ze een van de factoren die ervoor zorgen dat bedrijven en werknemers op goed functionerende arbeidsmarkten wederzijdse voordelen hebben en zijn ze vaak een sleutelelement in de collectieve onderhandelingen. |
| --- | --- |

3.3.1.

| 3.3.2. | Minimumlonen hebben ook andere functies, zoals het beschermen van werknemers tegen onevenredig lage lonen en armoede onder werkenden (12). Hoewel het hebben van een goede baan nog steeds de beste manier is om uit de armoede te geraken, is dat momenteel geen automatische garantie tégen armoede, vooral voor mensen zonder voltijdse baan. In de EU verdient ongeveer één op de tien werkenden rond of onder het nationale wettelijke minimumloon (13). In 2018 bleek één op de tien werkenden van 18 jaar of ouder in de EU een armoederisico te lopen en bleken werknemers in acht lidstaten in absolute zin minder te verdienen dan aan het begin van de crisis in 2008. Bovendien is in de afgelopen tien jaar het aandeel werknemers die in armoede dreigen te vervallen in de meeste lidstaten gestegen, hoewel het in sommige lidstaten gelijk is gebleven of is gedaald. In sommige landen zijn de bestaande minimumlonen momenteel niet toereikend om werknemers uit de armoede te halen door werken alleen (14). |
| --- | --- |

3.3.2.

| 3.3.3. | Er bestaat consensus over het feit dat de Europese Unie en de lidstaten meer moeten doen om armoede aan te pakken, inclusief armoede onder werkenden. In de raadplegingsdocumenten over eerlijke minimumlonen erkent de Commissie dat fatsoenlijke minimumlonen een belangrijke rol kunnen spelen bij het terugdringen van armoede onder de werkende armen. De meest doeltreffende manier om armoede onder werkenden terug te dringen bestaat volgens het EESC uit fatsoenlijke minimumlonen en een persoonsgericht, geïntegreerd en actieve-inclusiebeleid dat de toegang tot een toereikend minimuminkomen, arbeidsbemiddelingsdiensten en kwaliteitsbanen, evenals tot essentiële en faciliterende sociale diensten bevordert, overeenkomstig de aanbeveling van de Commissie uit 2008. |
| --- | --- |

3.3.3.

| 3.3.4. | Er zijn meerdere oorzaken voor armoede onder werkenden aan te wijzen. Eurofound (15) heeft geconcludeerd dat, hoewel een toereikend minimumloon een hoeksteen is van elk model van sociale bescherming voor werkende armen, het verband tussen minimumlonen en armoede onder werkenden complex is. Een belangrijke factor waarmee rekening moet worden gehouden, is de samenstelling van het huishouden: een minimumloon is in sommige landen misschien voldoende om een alleenstaande volwassene van het risico van armoede te vrijwaren, maar volstaat vaak niet om in het levensonderhoud van meer dan één persoon te voorzien als er in het huishouden geen andere verdiener is. |
| --- | --- |

3.3.4.

| 3.3.5. | Ook de kosten van het levensonderhoud kunnen een belangrijke factor zijn die huishoudens in de armoede duwt. Er moet daarom rekening mee worden gehouden, eventueel op nationaal niveau, bij de beoordeling of minimumlonen toereikend zijn. Inkomensondersteuning voor werkenden, sociale uitkeringen, sociale overdrachten en gezinstoelagen kunnen ook een belangrijke rol spelen bij het verlichten of voorkomen van armoede onder werkenden, afhankelijk van de samenstelling van het huishouden. |
| --- | --- |

3.3.5.

| 3.3.6. | Veel regeringen hebben er ook voor gekozen om de inkomstenbelasting en sociale premies te verlagen als manier om het netto-inkomen van mensen met een wettelijk minimumloon of laag inkomen te verhogen. Dit kan echter ruimere beleidsimplicaties hebben, waaronder een verzwakking van de volksgezondheids- en socialezekerheidsstelsels, en van de openbare diensten in het algemeen. Naast deze directe maatregelen wordt in het Eurofound-verslag ook de inzet van indirecte maatregelen ter bestrijding van armoede onder werkenden verkend (16). Het effect daarvan was echter niet eenvoudig te meten; daarvoor is een gerichtere evaluatie nodig. |
| --- | --- |

3.3.6.

| 3.3.7. | Meer in het algemeen heeft het EESC wat armoedebestrijding betreft al eerder aangedrongen op de invoering van een bindend Europees kader voor een fatsoenlijk minimuminkomen waarmee de stelsels voor een minimuminkomen in de lidstaten algemeen, ondersteund en fatsoenlijk (adequaat) kunnen worden gemaakt als een eerste belangrijk Europees antwoord op het ernstige en aanhoudende armoedeprobleem in Europa (17). Terwijl de groep Werknemers en de groep Diversiteit Europa achter het advies stonden, was de groep Werkgevers het niet eens met het idee van een bindend instrument voor een minimuminkomen op Europees niveau. Zij gaven in plaats daarvan de voorkeur aan de open coördinatiemethode (18). Het EESC heeft ook een geleidelijke aanpak voor gemeenschappelijke minimumnormen op het gebied van de werkloosheidsverzekering in de lidstaten voorgesteld teneinde te voorzien in een passend vangnet voor werknemers wanneer zij hun werk verliezen en als bescherming tegen armoede (19). Dit zou ook als automatische stabilisator fungeren en opwaartse convergentie in de EU bevorderen. |
| --- | --- |

3.3.7.

| 3.3.8. | Er is ook een alomvattende aanpak nodig, die onder meer doeltreffende minimuminkomensregelingen, passende hervormingen van de sociale zekerheid en meer investeringen in openbare diensten omvat. Van cruciaal belang is dat, om mensen uit de armoede te halen, het nuttig is om te blijven bespreken hoe de armoederisicodrempel op EU-niveau (AROP-indicator op EU-niveau (20)) kan worden gehaald, met inachtneming van nationale referentiebudgetten waarin de kosten van de noodzakelijke goederen en diensten worden berekend (rekening houdend met de verschillende gebruikte methoden). Die budgetten moeten rekening houden met de sociale herverdeling, de belastingen en de levensstandaard in elke lidstaat (21) en moeten de AROP-drempel in de context van de multidimensionale realiteit van armoede helpen plaatsen. |
| --- | --- |

3.3.8.

| 3.3.9. | In bijna alle lidstaten zijn vrouwen oververtegenwoordigd onder de werknemers met een minimumloon (22). Er zijn aanwijzingen dat fatsoenlijke minimumlonen ook een positieve invloed kunnen hebben op de loonkloof tussen vrouwen en mannen aan de onderkant van de loonverdeling, mits ze gepaard gaan met beleidsmaatregelen die structurele genderongelijkheid op de arbeidsmarkt en in de samenleving aanpakken. Op dezelfde manier zouden ook andere benadeelde groepen, zoals migrerende werknemers, mensen met een handicap en etnische minderheden, aanzienlijk profiteren van fatsoenlijke minimumlonen. Om de werkgelegenheid voor werknemers met een handicap te verbeteren, zouden de bevoegde overheidsinstanties bovendien de werkgevers loonsubsidies of belastingverminderingen moeten toekennen om de extra kosten in verband met hun arbeidsplaatsen te dekken. |
| --- | --- |

3.3.9.

| 3.3.10. | Ten slotte onderstreept het EESC in het kader van fatsoenlijke lonen in Europa dat goed functionerende stelsels voor collectieve onderhandelingen (met name per sector) een cruciale rol spelen bij het waarborgen van eerlijke en toereikende lonen in de hele loonstructuur, inclusief het wettelijk minimumloon (waar dit bestaat). Deze stelsels zijn ook nodig om de opwaartse loonconvergentie tussen en binnen landen te bevorderen en om een evenwichtige benadering tussen sociale en economische overwegingen te waarborgen. |
| --- | --- |

3.3.10.

3.4.   De noodzaak en haalbaarheid van actie op EU-niveau

| 3.4.1. | In haar eerste raadplegingsfase van de sociale partners heeft de Commissie een aantal manieren uiteengezet waarop EU-maatregelen een meerwaarde kunnen opleveren: bijdragen tot eerlijke minimumlonen, de lidstaten helpen opwaartse convergentie van de arbeidsvoorwaarden te bereiken, een gelijk speelveld op de interne markt garanderen en de koopkracht van laag betaalde werknemers vergroten. |
| --- | --- |

3.4.1.

| 3.4.2. | In de tweede fase van de raadpleging van de sociale partners verduidelijkt de Europese Commissie de doelstellingen van het EU-optreden en de beleidsdoelstellingen van een mogelijk initiatief (23). De algemene doelstellingen van een initiatief op dit gebied zouden er volgens de Commissie in bestaan: alle werknemers in de EU te beschermen met een billijk minimumloon dat een fatsoenlijke levensstandaard mogelijk maakt, waar zij ook werken; en minimumlonen vast te stellen op adequate niveaus, waarbij de toegang tot werkgelegenheid wordt gewaarborgd en rekening wordt gehouden met de gevolgen voor het scheppen van werkgelegenheid en het concurrentievermogen. Een meerderheid van het EESC staat achter de door de Commissie vastgestelde doelstellingen en meent dat deze moeten worden verwezenlijkt door middel van EU-maatregelen voor billijke minimumlonen. Een minderheid is echter van mening dat EU-actie met betrekking tot sommige van deze doelstellingen niet passend zou zijn. |
| --- | --- |

3.4.2.

| 3.4.3. | De Commissie heeft benadrukt dat het niet haar bedoeling is om één “Europees minimumloon” vast te stellen of om het niveau van de minimumlonen in de hele EU rechtstreeks te harmoniseren. Voorts zal zij de nationale bevoegdheden, nationale tradities en specifieke kenmerken van elk land en de contractvrijheid van de sociale partners ten volle in acht zal nemen. |
| --- | --- |

3.4.3.

| 3.4.4. | Hoewel de meeste lidstaten een wettelijk of nationaal minimumloon hebben, lopen de wettelijke/nationale minimumloonniveaus tussen de lidstaten aanzienlijk uiteen en zijn zij een weerspiegeling van de verschillende niveaus van economische en sociale ontwikkeling. In januari 2020 lag het wettelijk minimumloon in de lidstaten tussen 312 en 2 142 EUR per maand. Het minimummaandloon ligt in het algemeen onder de 600 EUR in het oosten en boven de 1 500 EUR in het noordwesten van de EU (24). In het raadplegingsdocument over de tweede fase merkt de Commissie op dat de toereikendheid van het minimumloon in de meeste lidstaten is verbeterd (25). Er blijven echter verschillen bestaan en in een significant aantal lidstaten ligt het wettelijk minimumloon op of onder de helft van het bruto gemiddelde loon van een voltijds werkende (26) en aanzienlijk lager dan de armoederisicoloongrens van 60 % van het gemiddelde loon. Daar lukt het dus niet om werkenden uit de armoede te halen. |
| --- | --- |

3.4.4.

| 3.4.5. | Minimumlonen moeten een fatsoenlijke levensstandaard garanderen. De groep Werknemers en de groep Diversiteit Europa van het EESC zijn van mening dat de minimumloonniveaus in een aantal lidstaten nog steeds niet toereikend zijn en dat het wettelijke “referentie”-nettominimumloon ruim boven de armoedegrens moet liggen — die in de EU-context wordt vastgesteld aan de hand van de AROP-indicator van 60 % van het nationaal gemiddelde gestandaardiseerd beschikbaar inkomen van het huishouden na sociale overdrachten — en billijk moet zijn in verhouding tot de lonen op de arbeidsmarkt als geheel. Een dergelijke benchmark zou toereikende uitkeringsniveaus garanderen en voorkomen dat werknemers terechtkomen in onzekere banen met ongunstige voorwaarden die verband houden met minimuminkomensregelingen. Door het lageloonsegment richting armoedebestendige minimumlonen te verhogen, kan ook de belastinggrondslag voor de overheid breder worden, waardoor de financiering van adequate socialezekerheidsstelsels wordt ondersteund. De groep Werkgevers van het EESC is echter van mening dat deze kwestie niet door middel van EU-actie mag worden aangepakt, aangezien de EU niet bevoegd is op het gebied van beloning, en met name op het gebied van loonniveaus, overeenkomstig arresten van het Hof van Justitie van de Europese Unie. Volgens de groep Werkgevers kan er hooguit via de open coördinatiemethode of via het Europees Semester worden besproken en van gedachten worden gewisseld over de vraag hoe voor toereikende uitkeringsniveaus en toereikende minimuminkomensregelingen kan worden gezorgd, en hoe dit, naast de werkgelegenheid, de financiering van adequate socialezekerheidsstelsels kan ondersteunen. |
| --- | --- |

3.4.5.

| 3.4.6. | Het EESC erkent de diverse punten van zorg die zijn geuit met betrekking tot mogelijke EU-maatregelen op dit gebied. Met name over de bevoegdheid van de EU lopen de standpunten sterk uiteen. Sommigen stellen dat er geen ruimte is voor actie op EU-niveau, aangezien “beloning” in artikel 153, lid 5, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie wordt uitgesloten van de wetgevende bevoegdheid van de EU. Anderen daarentegen, waaronder de Commissie, stellen dat er wel degelijk mogelijkheden zijn voor EU-optreden en dat artikel 153, lid 5, geen belemmering vormt. |
| --- | --- |

3.4.6.

| 3.4.7. | Verder bestaat met name in lidstaten waar het minimumloon uitsluitend of voornamelijk door collectieve onderhandelingen wordt bepaald, de vrees dat EU-maatregelen de autonomie van de sociale partners zouden aantasten. Het is daarom van essentieel belang dat elk EU-initiatief de modellen vrijwaart in die lidstaten waar de sociale partners een wettelijk minimumloon niet nodig achten. Evenzo moeten maatregelen ter bevordering van collectieve onderhandelingen (met name per sector) de verschillende nationale stelsels voor arbeidsverhoudingen ten volle eerbiedigen en mag niet worden aangedrongen op een uniforme aanpak. |
| --- | --- |

3.4.7.

| 3.4.8. | Een ander punt van zorg is dat een Europees beleid voor een wettelijk minimumloon mogelijk negatieve gevolgen kan hebben voor de werkgelegenheid, vooral voor jongeren en laaggeschoolden, en niet-naleving kan verergeren, waardoor laagverdieners ook in de informele economie kunnen terechtkomen (27). Dit kan echter worden tegengegaan door de hoogte van het minimumloon op een passend niveau vast te stellen, dat wil zeggen dat het de inkomsten van werkenden ondersteunt zonder de werkgelegenheid te ondermijnen, en mede wordt ingegeven door landspecifieke factoren, waaronder de reactie van werkgevers, de mate van concurrentie op de product- en arbeidsmarkten en de interactie met ander beleid, met name belastingen en uitkeringen (28). Er zijn inderdaad concrete voorbeelden van lidstaten waar de invoering van minimumlonen geen negatieve gevolgen heeft gehad op de banencreatie en waar zelfs aanzienlijke verhogingen van het minimumloon positieve macro-economische effecten hebben gehad, waaronder een toename van de werkgelegenheidsgroei (29). |
| --- | --- |

3.4.8.

| 3.4.9. | Het EESC is zich terdege bewust van de complexiteit van de kwesties die bij dit debat meespelen en erkent dat een minimumloon geen wondermiddel is dat alle problemen oplost. Een gemeenschappelijke EU-aanpak met duidelijke beleidsdoelstellingen die de lidstaten met verschillende middelen kunnen bereiken en met gewaarborgde betrokkenheid van de sociale partners, als onderdeel van goed functionerende systemen voor collectieve onderhandelingen, zou er echter voor kunnen zorgen dat het recht van werknemers op een eerlijke beloning en op vrijheid van vereniging en de behoeften van werkgevers met betrekking tot de productiviteit en het concurrentievermogen worden gegarandeerd. In combinatie met bredere maatregelen zou dit ook kunnen bijdragen tot opwaartse convergentie en sociale vooruitgang in de hele EU, door de inkomens- en loonverschillen tussen de lidstaten te verkleinen, de armoede onder werkenden te verminderen en gelijke concurrentievoorwaarden op de interne markt tot stand te brengen. |
| --- | --- |

3.4.9.

| 3.4.10. | Elk Europees initiatief op het gebied van billijke minimumlonen, met inbegrip van aspecten ter bevordering en ondersteuning van goed functionerende collectieve loononderhandelingen, moet gebaseerd zijn op een nauwkeurige analyse van en inzicht in de situatie in de lidstaten, en moet de rol en de autonomie van de sociale partners en de verschillende modellen voor arbeidsverhoudingen ten volle eerbiedigen. |
| --- | --- |

3.4.10.

4.   Naar een Europees wetgevingsinitiatief voor een wettelijk minimumloon, met inbegrip van steun voor en bevordering van de inbreng van de sociale partners

4.1.   Het concept van minimumloon

| 4.1.1. | Lonen worden door een aantal factoren beïnvloed, zoals sector en industrie en de blootstelling daarvan aan de mondiale concurrentie, kosten van levensonderhoud, vraag en aanbod op de markt, productiviteit, loonverdeling, collectieve loonniveaus, individuele competenties en prestaties en de manier waarop het werk wordt verricht en gewaardeerd. Ze vormen een vergoeding voor het werk dat in overeenstemming met de toepasselijke wetten, collectieve arbeidsovereenkomsten en gebruiken wordt uitgevoerd. Het totale loon kan uit diverse componenten bestaan, afhankelijk van hoe dit in elke lidstaat, regio of collectieve arbeidsovereenkomst is geregeld. |
| --- | --- |

4.1.1.

| 4.1.2. | Het minimumloon wordt door de IAO gedefinieerd als het minimumbedrag dat een werkgever aan werknemers moet betalen voor het werk dat zij gedurende een bepaalde periode verrichten en dat in een al dan niet collectieve arbeidsovereenkomst niet naar beneden kan worden bijgesteld (30). Volgens IAO-verdrag nr. 131 inzake de vaststelling van minimumlonen (31) moet bij het vaststellen van een eerlijk minimumloon rekening worden gehouden met de behoeften van werknemers en hun gezinnen, met inbegrip van het algemene nationale loonniveau en de kosten van levensonderhoud, alsook met economische factoren, waaronder productiviteit en werkgelegenheid. Dit verdrag schrijft ook volledige raadpleging van de sociale partners bij de vaststelling van minimumlonen voor. De tien EU-lidstaten (32) die dit verdrag hebben geratificeerd, hebben allemaal een wettelijk-minimumloonstelsel. |
| --- | --- |

4.1.2.

| 4.1.3. | De effectiviteit van het wettelijk minimumloon hangt af van vele factoren die afhankelijk van de nationale context in meerdere of mindere mate meespelen. Zo valt te denken aan de dekking van werknemers, of minimumlonen zijn vastgesteld op en aangepast worden aan een toereikend niveau om in de behoeften van werkenden en hun gezin te voorzien, rekening houdend met economische factoren, zoals productiviteit, en of werkgevers zich aan minimumloonregelingen houden (33). Het hangt ook af van de bevordering van de inbreng van de sociale partners en van het bestaan van een effectief stelsel voor collectieve onderhandelingen dat een aanvulling vormt op de vaststelling van het wettelijk minimumloon. EU-actie moet onder meer de noodzakelijke verbeteringen op deze gebieden ondersteunen. |
| --- | --- |

4.1.3.

| 4.1.4. | In lidstaten waar de sociale partners verantwoordelijk zijn voor de vaststelling van het minimumloon, varieert het aandeel werknemers die formeel niet onder de desbetreffende overeenkomsten vallen van 2 % in Oostenrijk tot ongeveer 10 % in Zweden, Finland en Italië en ongeveer 20 % in Denemarken. In Zweden en Denemarken mag niet uit het oog worden verloren dat de meeste van de werknemers die formeel niet onder de minimumlonen vallen, ofwel hoogbetaalde hoofdarbeiders zijn die ruim meer dan de collectief overeengekomen minimumlonen verdienen, ofwel studenten met een bijbaan of andere jonge werknemers die de arbeidsmarkt betreden. Werkgevers passen, zonder daartoe verplicht te zijn, ook vaak het sectorale minimumloon toe op werknemers waarop het minimumloon formeel niet van toepassing is. In Italië gaat het bij de werkenden waarop het minimumloon niet van toepassing is echter ofwel om informele werknemers of om zelfstandigen die onder individueel bepaalde voorwaarden gelegenheidsarbeid verrichten, met name jongeren. |
| --- | --- |

4.1.4.

| 4.1.5. | De Europese Commissie, de Raad en de Europese sociale partners hebben allemaal het belang benadrukt van de bevordering van de sociale dialoog en het respecteren van de autonomie van de sociale partners, en hebben de lidstaten ook opgeroepen om de verbetering en het functioneren van de nationale sociale dialoog te ondersteunen (34). Het is belangrijk dat eventuele initiatieven op het gebied van minimumlonen de stelsels voor collectieve onderhandelingen in een lidstaat niet verzwakken, bijvoorbeeld doordat de sociale partners minder zeggenschap krijgen op het gebied van lonen. |
| --- | --- |

4.1.5.

4.2.   Nationale stelsels/instellingen voor de vaststelling van lonen in de Europese Unie

| 4.2.1. | Stelsels voor de vaststelling van minimumlonen en de rol en capaciteiten van de sociale partners daarbij verschillen aanzienlijk van lidstaat tot lidstaat. Dat komt door nationale tradities, verschillende economische en sociale factoren en het politieke en constitutionele kader van elk land. |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | Sommige lidstaten hebben gekozen voor een wettelijk minimumloon, dat ten minste gelijk moet zijn aan een wettelijk vastgesteld minimumniveau. In deze landen kunnen de sociale partners ook (hogere) sectorale en sectoroverschrijdende minimumlonen vaststellen. In andere landen zonder wettelijk minimumloon worden lonen uitsluitend of voornamelijk bepaald door de sociale partners door middel van collectieve overeenkomsten op nationaal, sectoraal en/of bedrijfsniveau. |
| --- | --- |

4.2.2.

| 4.2.3. | In lidstaten met wettelijke minimumlonen zijn deze doorgaans van toepassing op de meeste werknemers. Voor specifieke categorieën kunnen echter uitzonderingen toegestaan zijn, wat erop neerkomt dat deze werknemers minder dan het wettelijke minimum verdienen. Elf lidstaten hanteren bovendien speciale loonniveaus voor bepaalde groepen werknemers (35). Deze loonniveaus gelden vooral voor jongere of minder ervaren mensen en/of leerlingen, maar kunnen ook gelden voor onder andere ongeschoolde werknemers en mensen met een handicap. Sommige landen hanteren ook hogere niveaus op basis van de vaardigheden van werknemers (36). Zoals de Commissie stelt, kunnen lacunes in de dekking negatieve gevolgen hebben voor deze werknemers en voor de economie in haar geheel. De gevolgen van deze uitzonderingen en ook van een bredere dekking van werknemers moeten worden beoordeeld om inzicht te krijgen in de verschillende nationale benaderingen en de mogelijke redenen voor uitsluiting, alsmede in de implicaties daarvan. |
| --- | --- |

4.2.3.

| 4.2.4. | In landen zonder wettelijk minimumloon geldt het minimumloon alleen voor werknemers die onder een collectieve arbeidsovereenkomst vallen. Hoewel in de meeste van deze landen voor een groot deel van de arbeidsmarkt (meer dan 80 %) collectieve onderhandelingen worden gevoerd, valt een aantal werkenden buiten de boot (37). |
| --- | --- |

4.2.4.

| 4.2.5. | Bij het afwegen van de billijkheid van het wettelijk minimumloon is toereikendheid een cruciaal criterium, wil het wettelijk minimumloon een fatsoenlijke levensstandaard voor werkenden en hun gezin waarborgen. Er moet ook rekening worden gehouden met de hoogte van het wettelijk minimumloon in verhouding tot de totale loonverdeling in een land. De groep Werknemers en de groep Diversiteit Europa van het EESC zijn van mening dat EU-brede criteria voor minimumdrempels die een “fatsoenlijke levensstandaard” waarborgen, gunstig zouden zijn. Er zijn verschillende mogelijkheden om dergelijke drempels vast te stellen, bijvoorbeeld door gebruik te maken van een referentiepakket van goederen dat niet beperkt blijft tot een bestaansminimum en/of door deze drempels vast te stellen in verhouding tot een percentage van het gemiddelde loon voor een voltijdse baan of van het bruto gemiddelde loon voor een voltijdse baan. Er is verder overleg nodig over de vraag hoe deze drempels eruit kunnen zien en hoe ze geleidelijk kunnen worden bereikt. De groep Werkgevers van het EESC is van mening dat deze kwestie niet door middel van EU-actie mag worden aangepakt, aangezien de EU niet bevoegd is op het gebied van loonniveaus, overeenkomstig arresten van het Hof van Justitie van de Europese Unie (38). Het is belangrijk ervoor te zorgen dat bij de beoordeling van het wettelijk minimumloon wordt gekeken of dit hoog genoeg is, of dit regelmatig wordt herzien en of er een duidelijke procedure is waarbij de sociale partners volwaardig worden betrokken. |
| --- | --- |

4.2.5.

| 4.2.6. | Volgens de jurisprudentie van het Europees Comité voor sociale rechten (ECSR) van de Raad van Europa gaat het concept “fatsoenlijke levensstandaard” verder dan alleen rudimentaire materiële behoeften als eten, kleren en huisvesting en vallen hier ook middelen onder die nodig zijn om deel te nemen aan culturele, educatieve en sociale activiteiten. In zijn recente conclusies (39) constateerde dit Comité dat de hoogte van het minimumloon in verschillende lidstaten niet toereikend was voor een fatsoenlijke levensstandaard voor werkenden en hun gezin. |
| --- | --- |

4.2.6.

| 4.2.7. | Verschillende lidstaten staan werkgevers momenteel toe om op het wettelijk minimumloon bedragen in mindering te brengen (bijv. voor schade aan of de aankoop van materiaal) of daarin extra betalingen (bijv. voor overwerk of bonussen) mee te berekenen. Zowel het ECSR als de VN- en IAO-toezichthouders hebben geoordeeld dat werknemers in sommige lidstaten hierdoor geen recht op een eerlijke beloning konden laten gelden. |
| --- | --- |

4.2.7.

4.3.   De rol van sociale partners in stelsels voor de vaststelling van het wettelijk minimumloon

| 4.3.1. | Er is sprake van grote verschillen in de mate waarin de sociale partners bij de stelsels voor de vaststelling van het wettelijk minimumloon betrokken zijn. In sommige landen heeft de regering helaas unilaterale besluiten over het minimumloon genomen, zonder de sociale partners voldoende daarbij te betrekken of te raadplegen. |
| --- | --- |

4.3.1.

| 4.3.2. | Mechanismen die een tijdige en passende raadpleging van de sociale partners mogelijk maken, helpen ervoor te zorgen dat verschillende economische en arbeidsmarktgerelateerde situaties in aanmerking worden genomen. Ze kunnen ook helpen bij het vinden van overeenkomsten tussen relevante nationale autoriteiten en sociale partners en het bereiken van een evenwichtig resultaat dat rekening houdt met de behoeften van zowel werkgevers als werknemers. |
| --- | --- |

4.3.2.

| 4.3.3. | Transparante, duidelijke en stabiele criteria ter aanpassing van het wettelijk minimumloon om de toereikendheid ervan te garanderen, rekening houdend met economische factoren, kunnen het begrip en de voorspelbaarheid voor werkgevers, werknemers en hun vertegenwoordigers verbeteren. Helaas ontbreken deze in een aantal lidstaten. |
| --- | --- |

4.3.3.

| 4.3.4. | De sociale partners moeten op passende wijze, in overeenstemming met de behoeften van werkgevers en werknemers, bij het overleg over wettelijke minimumlonen worden betrokken, onder meer bij de vaststelling van passende criteria voor het bepalen van een juist niveau en de beoordeling van eventuele aanpassingen. Bovendien kunnen de EU en de lidstaten de nationale sociale partners door middel van capaciteitsopbouw helpen bij het voeren van collectieve onderhandelingen (ook over loonniveaus) en van besprekingen over wettelijke minimumlonen. |
| --- | --- |

4.3.4.

4.4.   De rol van collectieve onderhandelingen bij de vaststelling van het minimumloon

| 4.4.1. | Wanneer de sociale partners na onderhandelingen bepaalde loonniveaus overeenkomen, zijn deze gebaseerd op een evenwichtig akkoord. Dat is belangrijk om ervoor te zorgen dat de lonen voor beide partijen billijk zijn. Vijf van de zes landen waar het minimumloon door middel van sectorale collectieve onderhandelingen wordt bepaald, behoren tot de landen waar het bereik van collectieve onderhandelingen het grootst is. |
| --- | --- |

4.4.1.

| 4.4.2. | Het EESC is ermee ingenomen dat de Commissie stelt dat zij er niet naar zal streven om een wettelijk minimumloon in te voeren in landen waar de collectieve onderhandelingen een hoog bereik hebben en waar loonniveaus uitsluitend via deze onderhandelingen worden vastgesteld (40). Dit weerspiegelt het feit dat de sociale partners, in overeenstemming met de op nationaal niveau gemaakte keuzes en met volledige inachtneming van hun autonomie en op het niveau van hun keuze, de meest geschikte actoren zijn om loonvormingsbeleid en -mechanismen vorm te geven en uit te voeren. |
| --- | --- |

4.4.2.

| 4.4.3. | Collectieve onderhandelingen zijn ook van bijzonder belang bij het vaststellen van de loonniveaus in veel landen met een wettelijk minimumloon en collectieve overeenkomsten leiden vaak tot hogere niveaus dan die welke door de regering zijn vastgesteld. |
| --- | --- |

4.4.3.

4.5.   De noodzaak om collectieve onderhandelingen in de lidstaten te ondersteunen en te bevorderen

| 4.5.1. | De effecten en het gewicht van het wettelijk minimumloon hangen samen met de wisselwerking met ander beleid en andere arbeidsmarktinstellingen. Een voorbeeld van zo’n wisselwerking is die tussen het minimumloon en collectieve onderhandelingen. De relatieve kracht van collectieve onderhandelingen in de verschillende landen is een van de belangrijkste factoren van het bestaan en de omvang van domino-effecten (41). |
| --- | --- |

4.5.1.

| 4.5.2. | Goed functionerende stelsels voor collectieve onderhandelingen leiden tot meer werkgelegenheid en minder werkloosheid voor alle werknemers. Coördinatie tussen onderhandelingspartners helpt de sociale partners rekening te houden met de economische schommelingen en de macro-economische effecten van loonovereenkomsten op het concurrentievermogen (42). |
| --- | --- |

4.5.2.

| 4.5.3. | Het recht op vrijheid van vereniging, het recht om zich te organiseren en het recht om collectief te onderhandelen zijn fundamentele rechten die zijn vastgelegd in internationale en Europese mensenrechteninstrumenten. Alle lidstaten hebben IAO-verdrag C087 betreffende de vrijheid tot het oprichten van vakverenigingen en de bescherming van het vakverenigingsrecht en IAO-verdrag C098 betreffende het recht zich te organiseren en collectief te onderhandelen geratificeerd. Het niveau en het bereik van de collectieve onderhandelingen verschillen aanzienlijk tussen de lidstaten, van slechts 7 % in Litouwen tot 98 % in Oostenrijk. Sinds 2000 is het bereik van de collectieve onderhandelingen in 22 lidstaten geslonken; naar schatting vallen er nu minstens 3,3 miljoen werknemers minder onder een collectieve overeenkomst. |
| --- | --- |

4.5.3.

| 4.5.4. | Volgens een OESO-rapport staan collectieve onderhandelingen niet alleen voor oude uitdagingen (zoals een dalend bereik en een dalende vakbondsorganisatiegraad), maar ook voor nieuwe, zoals de toename van werknemers in atypische arbeidsvormen (tijdelijk, deeltijds en zelfstandig werk) die mogelijk niet onder collectieve onderhandelingen vallen (43). In bijna alle lidstaten is sinds het begin van de economische en sociale crisis (44) het bereik van collectieve onderhandelingen gedaald, aangezien de crisis in een aantal landen veranderingen in het loononderhandelingsstelsel teweeg heeft gebracht en in andere landen de bestaande trend van decentralisatie verder heeft versterkt. Dit was te wijten aan verschillende nationale omstandigheden en in sommige gevallen aan de EU-vereisten als voorwaarde voor economische reddingsoperaties. |
| --- | --- |

4.5.4.

| 4.5.5. | Het EESC heeft vaak gewezen op de uitdagingen die gepaard gaan met nieuwe en flexibele vormen van werk, met name het risico dat veel werkenden buiten structuren voor collectieve onderhandeling en vakbondsvertegenwoordiging komen te staan. Het heeft ook benadrukt dat de rol van de sociale dialoog en de collectieve onderhandelingen moet worden versterkt, onder meer door middel van EU-steun voor capaciteitsopbouw, faciliterende en ondersteunende nationale kaders, het waarborgen van de organisatorische kracht van de sociale partners en van goed functionerende systemen voor collectieve onderhandelingen (45). |
| --- | --- |

4.5.5.

| 4.5.6. | De vrijheid van vereniging en het vakverenigingsrecht moeten ook worden gerespecteerd en bevorderd. Het is van belang dat op nationaal en EU-niveau wordt bekeken hoe alle werkenden toegang kunnen krijgen tot vakbondsvertegenwoordiging en hoe ze hun recht kunnen uitoefenen om zich in een vakvereniging te organiseren en collectieve actie te ondernemen. |
| --- | --- |

4.5.6.

| 4.5.7. | Het EESC is ermee ingenomen dat de Commissie erkent dat er ruimte is voor EU-actie ter bevordering van de rol van collectieve onderhandelingen bij de ondersteuning van de toereikendheid en de dekkingsgraad van minimumlonen. Er zouden maatregelen ter ondersteuning van collectieve onderhandelingen kunnen worden opgenomen in de EU-maatregelen inzake minimumlonen, met inachtneming van de verschillende nationale stelsels voor arbeidsverhoudingen. Dit sluit aan op eerdere aanbevelingen van het EESC waarin het pleit voor versterking van de collectieve onderhandelingen en van de sociale dialoog. |
| --- | --- |

4.5.7.

5.   Inbreng van belanghebbenden: virtuele landenbezoeken en openbare hoorzitting

5.1.   Overzicht/achtergrond van de bezoeken

| 5.1.1. | Bij de voorbereiding van het advies achtte het EESC het belangrijk de standpunten van de relevante belanghebbenden op nationaal en Europees niveau in te winnen. Daartoe werden landenbezoeken en een openbare hoorzitting met actoren op EU-niveau gepland. Voor de landenbezoeken werden vijf lidstaten geselecteerd (Duitsland, Polen, Roemenië, Spanje en Zweden) op basis van de criteria met betrekking tot de instellingen die verantwoordelijk zijn voor de vaststelling van het minimumloon in de EU-lidstaten, die de Europese Commissie in de eerste fase van de raadpleging van de sociale partners heeft vastgesteld. Er stonden besprekingen met vertegenwoordigers van de regering, nationale loonvormingsinstanties, de nationale sociale partners en armoedebestijdingsorganisaties gepland, maar wegens de uitbraak van de COVID-19-pandemie konden de bezoeken niet plaatsvinden en werden zij vervangen door een semi-gestructureerde vragenlijst en follow-upvideoconferenties met de relevante belanghebbenden. |
| --- | --- |

5.1.1.

5.2.   Samenvatting van de videoconferenties

| 5.2.1. | Het bezorgdst en het sterkst gekant tegen een EU-wetgevingsinitiatief inzake minimumlonen toonden zich de Zweedse vertegenwoordigers, die het er algemeen over eens waren dat de EU niet bevoegd is om op te treden op het gebied van lonen. De Zweedse sociale partners vrezen dat een EU-initiatief onder meer de nationale tradities op het gebied van loononderhandelingen zou verstoren en afbreuk zou doen aan de autonomie van de sociale partners. In plaats daarvan stellen zij niet-bindende initiatieven ter bevordering van de sociale dialoog en collectieve onderhandelingen voor, waarbij zij benadrukken dat nationale stelsels het resultaat zijn van een decennialang proces en niet van het ene land naar het andere kunnen worden overgeheveld. In Zweden bedraagt de dekkingsgraad van de collectieve onderhandelingen 90 % en verdient minder dan 1 % van de werknemers minder dan 60 % van het gemiddelde loon (46). De vertegenwoordiger van de Zweedse regering steunt de standpunten van de sociale partners en stelt dat de EU een belangrijke rol te spelen heeft bij het vergroten van de werkgelegenheid en het bevorderen van sociale ontwikkelingen. Het aangaan van de sociale uitdagingen is belangrijk voor de cohesie van de Unie en voor de interne markt. Een juridisch bindend initiatief, met inbegrip van een richtlijn, werd door de Zweedse vertegenwoordigers echter niet als de juiste weg beschouwd, en een EU-initiatief mag er volgens hen niet toe leiden dat de lidstaten algemeen bindende collectieve overeenkomsten of wettelijke minimumlonen moeten invoeren. |
| --- | --- |

5.2.1.

| 5.2.2. | De vakbonden en maatschappelijke organisaties in de andere vier landen zijn voorstander van optreden op EU-niveau en sommige geven zelfs aan dat hiervoor een kaderrichtlijn zou kunnen worden gebruikt. De argumenten vóór een dergelijk initiatief hebben onder meer betrekking op de mogelijkheden om internationaal loonbeleid te coördineren, sociale dumping te bestrijden, loonconvergentie te bevorderen, armoede onder werkenden te verminderen, werknemers die niet onder collectieve overeenkomsten vallen te beschermen, de uitbuiting van kwetsbare groepen werknemers (zoals migranten) te voorkomen en bij te dragen tot het terugdringen van de loonkloof tussen mannen en vrouwen. Sommige vertegenwoordigers wijzen ook op de mogelijkheid van gemeenschappelijke EU-criteria voor minimumdrempels voor de toereikendheid van minimumlonen, bijvoorbeeld door gebruik te maken van een referentiepakket goederen en essentiële diensten die iedereen nodig heeft. Verscheidene vertegenwoordigers wijzen er ook op dat een EU-initiatief inzake minimumlonen gepaard moet gaan met andere maatregelen, met name een richtlijn betreffende een toereikend minimuminkomen en een initiatief ter versterking van de rol van de sociale dialoog en de vakbondsvertegenwoordiging. |
| --- | --- |

5.2.2.

| 5.2.3. | De werkgeversorganisaties in drie landen (47) maken zich zorgen over of verzetten zich tegen bindende maatregelen. Sommige wezen er uitdrukkelijk op dat de EU overeenkomstig artikel 153 VWEU geen bevoegdheid heeft op het gebied van beloning en dat de discussie moet worden toegespitst op de vraag hoe het Europees Semester kan worden verbeterd. De werkgeversorganisaties kantten zich tegen een wetgevingsinitiatief omdat het de nationale loonvormingsmechanismen op de helling zou zetten en een negatief effect zou hebben op het concurrentievermogen van de lidstaten en op de werkgelegenheid, alsook op de integratie van werklozen op de arbeidsmarkt. Zij wezen er ook op dat de besprekingen over het minimumloon niet los kunnen worden gezien van bredere kwesties die van invloed zijn op de arbeidsmarkt, waaronder de socialezekerheidsstelsels. De werkgeversvertegenwoordigers van sommige landen uitten hun bezorgdheid over verhogingen van het wettelijk minimumloon op basis van politieke besluiten van regeringen om minimumlonen te verhogen zonder rekening te houden met economische factoren. De vertegenwoordigers van één land wezen er ook op dat in landspecifieke aanbevelingen de negatieve gevolgen van minimumloonverhogingen voor het concurrentievermogen werden benadrukt. De vertegenwoordigers van een ander land noemden een niet-bindende aanbeveling als mogelijk instrument en wezen erop dat het versterken van de collectieve onderhandelingen een zaak voor het nationale niveau is waarbij EU-ondersteuning geboden is, met name wat de capaciteitsopbouw van de sociale partners betreft. |
| --- | --- |

5.2.3.

| 5.2.4. | De regeringsvertegenwoordigers hebben hun standpunt niet zo expliciet geformuleerd als de sociale partners en de maatschappelijke organisaties. Sommigen juichten de bevordering van een kaderinitiatief toe zonder dat nader te noemen (Duitsland), anderen steunden een kaderrichtlijn (Spanje). Wat de volgende stappen betreft, hebben de Duitse vertegenwoordigers bevestigd dat het Duitse voorzitterschap het lopende proces in de tweede helft van 2020 wil steunen. |
| --- | --- |

5.2.4.

5.3.   Openbare hoorzitting

| 5.3.1. | Op 25 juni vond online een openbare hoorzitting plaats met deelname van Europees commissaris voor Werkgelegenheid en Sociale Rechten Nicolas Schmit, de rapporteur van het Europees Parlement voor het terugdringen van ongelijkheden (met bijzondere aandacht voor armoede onder werkenden), de coördinatoren voor werkgelegenheid en sociale zaken van de EVP- en de S&D-fracties uit het Europees Parlement, en vertegenwoordigers van het EVV, van BusinessEurope en van het Sociaal Platform. De Commissie herhaalde haar voornemen om een rechtsinstrument inzake minimumlonen in Europa voor te stellen dat de autonomie van de sociale partners respecteert, de nationale stelsels voor collectieve onderhandelingen eerbiedigt en niet interfereert met goed functionerende stelsels voor collectieve onderhandelingen. De commissaris erkende tevens dat eerlijke minimumlonen een moeilijk en controversieel onderwerp zijn. Onder de drie leden van het Europees Parlement heerste een politieke consensus dat EU-maatregelen nodig zijn om ervoor te zorgen dat werknemers in Europa een fatsoenlijke levensstandaard hebben en om armoede onder werkenden aan te pakken. De Europese sociale partners werkten nog aan hun reactie in het kader van de tweede fase van de raadpleging van de Commissie, maar het is alvast duidelijk dat zij uiteenlopende standpunten hebben over de noodzaak en de haalbaarheid van en de rechtsgrondslag voor actie op EU-niveau. Het Sociaal Platform benadrukte het belang van zowel toereikende minimuminkomens als toereikende minimumlonen en onderstreepte dat het minimumloon hoger moet zijn dan het minimuminkomen. |
| --- | --- |

5.3.1.

6.   Ruimte voor actie op EU-niveau

6.1.   Het EU-acquis

| 6.1.1. | Het EESC wijst erop dat het begrip billijke beloning, dat werknemers en hun gezin een fatsoenlijke levensstandaard garandeert, is verankerd in en wordt ondersteund door een breed scala aan EU- en internationale instrumenten (48). Het EESC neemt er kennis van dat wordt gesuggereerd om een EU-wetgevingsinitiatief inzake billijke minimumlonen voor te stellen onder de titel Sociaal beleid van het VWEU. Dit zou dan moeten worden gekoppeld aan de doelstellingen van de Unie in artikel 3 van het Verdrag: bevordering van een sociale markteconomie met een groot concurrentievermogen die gericht is op volledige werkgelegenheid en sociale vooruitgang, van het welzijn van haar volkeren en van de duurzame ontwikkeling van Europa. |
| --- | --- |

6.1.1.

| 6.1.2. | Het EESC beseft voorts dat de juridische situatie met betrekking tot een EU-initiatief inzake minimumlonen zeer complex is. De EU kan op basis van de artikelen 151 en 153, lid 1, onder b), VWEU rechtsinstrumenten over arbeidsvoorwaarden aannemen. Volgens het Verdrag zijn de bepalingen van artikel 153 niet van toepassing op “beloning”. Anderzijds is in EU-jurisprudentie en bestaande richtlijnen de kwestie van de beloning als een belangrijke arbeidsvoorwaarde aangemerkt. De meningen hierover lopen duidelijk uiteen en het EESC erkent dat de Commissie voor een evenwichtige en voorzichtige aanpak zal moeten kiezen. |
| --- | --- |

6.1.2.

| 6.1.3. | Overeenkomstig artikel 155 in de titel Sociaal beleid van het VWEU zijn de Europese sociale partners ook bevoegd om overeenkomsten te sluiten. |
| --- | --- |

6.1.3.

6.2.   Mogelijk wetgevingsinitiatief van de EU inzake eerlijke minimumlonen: richtlijn of aanbeveling van de Raad

| 6.2.1. | Wat de minimumlonen betreft, ligt de verantwoordelijkheid voor het nakomen van de verplichtingen in het kader van de Europese pijler van de sociale rechten in de eerste plaats bij de afzonderlijke lidstaten. De Commissie heeft vastgesteld dat er behoefte is aan EU-maatregelen op het gebied van billijke minimumlonen en heeft aangegeven hoe dit kan worden bereikt. De meeste EESC-leden zijn van mening dat EU-optreden toegevoegde waarde zou kunnen bieden, maar sommige leden zijn het daar niet mee eens. Optreden op EU-niveau dient de autonomie van de sociale partners en de bevoegdheidsverdeling tussen de EU en het nationale niveau ten volle in acht te nemen. |
| --- | --- |

6.2.1.

| 6.2.2. | In haar document over de tweede fase van de raadpleging van de sociale partners geeft de Commissie aan dat qua EU-instrument een richtlijn en een aanbeveling van de Raad worden overwogen. Binnen het EESC lopen de meningen uiteen over de vraag of een EU-wetgevingsinitiatief op grond van artikel 153, en met name een richtlijn, legitiem is, aangezien in artikel 153, lid 5, VWEU staat dat de bepalingen van dit artikel niet van toepassing zijn op beloning. Na raadpleging van de sociale partners en bij gebrek aan onderhandelingen tussen de sociale partners zou het doel moeten zijn, ongeacht welk instrument de Commissie overweegt te gebruiken voor een initiatief inzake billijke minimumlonen, ervoor te zorgen dat de wettelijke minimumlonen — voor zover die bestaan — billijk zijn ten opzichte van de loonverdeling in een land en dat het recht van de werknemers op een billijke beloning wordt geëerbiedigd, waarmee ten minste een behoorlijke levensstandaard voor de werknemers en hun gezinnen wordt gegarandeerd. Er moet ook rekening worden gehouden met belangrijke economische aspecten zoals productiviteit. |
| --- | --- |

6.2.2.

| 6.2.3. | Volgens de Commissie zijn zowel wetgevende als niet-wetgevende instrumenten mogelijk. Zij wijst erop dat een richtlijn op het gebied van “arbeidsvoorwaarden” het aan de lidstaten zou overlaten hoe zij de na te leven minimumvereisten en procedurele verplichtingen ten uitvoer leggen. De Commissie geeft ook aan dat, indien een aanbeveling van de Raad zou worden voorgesteld, het toezicht op de uitvoering ervan zou kunnen worden uitgeoefend via een specifiek benchmarkingkader dat in het Europees Semester wordt geïntegreerd. In het kader hiervan zouden onder meer beginselen kunnen worden besproken en gemonitord met betrekking tot mechanismen voor effectieve wettelijke loonvormingssystemen, betrokkenheid van de sociale partners en toereikendheid. |
| --- | --- |

6.2.3.

6.3.   Het gebruik van openbare aanbestedingen

| 6.3.1. | Overheidsopdrachten zijn een middel waarmee overheidsinstellingen op EU- en nationaal niveau fatsoenlijke lonen, eerlijke arbeidsvoorwaarden en collectieve onderhandelingen kunnen bevorderen en tegelijkertijd doelstellingen op economisch gebied en inzake kwaliteit van de dienstverlening alsook doelstellingen van algemeen belang kunnen nastreven. Dit is mogelijk, in overeenstemming met het IAO-verdrag inzake arbeidsvoorwaarden (overheidsopdrachten) C094, door beter gebruik te maken van sociale criteria in de bestaande EU-wetgeving inzake overheidsopdrachten. |
| --- | --- |

6.3.1.

| 6.3.2. | Een effectieve aanvullende manier om collectieve onderhandelingen in de hele EU te ondersteunen, is door de EU-regels inzake openbare aanbestedingen uit te breiden met bepalingen die de eerbiediging van het recht op collectieve onderhandelingen en collectieve arbeidsovereenkomsten als voorwaarde stellen voor de gunning van overheidsopdrachten. |
| --- | --- |

6.3.2.

6.4.   Betere gegevensverzameling

| 6.4.1. | Op een aantal gebieden kan de EU de lidstaten helpen door gegevens te verzamelen en te helpen bij het ontwikkelen (in overleg met de sociale partners) van indicatoren en handhavingsinstrumenten met betrekking tot de ontwikkeling van het wettelijk minimumloon. |
| --- | --- |

6.4.1.

Brussel, 18 september 2020.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Luca JAHIER

---

(1)  PB C 125 van 21.4.2017, blz. 10.

1

(2)  PB C 97 van 24.3.2020, blz. 32.

2

(3)  PB C 190 van 5.6.2019, blz. 1.

3

(4)  Economische voorjaarsprognoses 2020: een diepe en ongelijke recessie, een onzeker herstel.

4

(5)  Eurofound (2020), Leven en werken in tijden van COVID-19: eerste resultaten — april 2020, Dublin.

5

(6)  Zie voetnoot 5.

6

(7)  Beginsel 6 van de Europese pijler van sociale rechten.

7

(8)  Een Unie die de lat hoger legt, Politieke beleidslijnen voor de volgende Europese Commissie 2019-2024.

8

Een Unie die de lat hoger legt,

(9)  Zie voetnoot 1.

9

(10)  Eurofound: Minimum wages in 2019 — Annual review (2019).

10

(11)  B. Galgóczi en J. Drahokoupil, Condemned to be left behind? Can Central and Eastern Europe emerge from its low-wage model?, EVI, 2017.

11

Condemned to be left behind? Can Central and Eastern Europe emerge from its low-wage model?, EVI, 2017

(12)  Werknemers die een minimumloon ontvangen kunnen echter, afhankelijk van bijvoorbeeld de samenstelling van het huishouden, nog steeds behoefte hebben aan uitkeringen uit andere stelsels voor sociale bescherming, inkomensondersteuning voor werkenden en/of belastingvoordelen of -kortingen om een aanvaardbare levensstandaard te bereiken.

12

(13)  Eurofound: Minimum wages in 2019 — Annual review (2019).

13

(14)  Statutory Minimum Wages in the EU: Institutional Settings and Macroeconomic Implications, IZA Policy Paper nr. 124, februari 2017.

14

(15)  Eurofound, In work poverty in the EU (2017).

15

In work poverty in the EU

(16)  Er zijn vijf categorieën indirecte maatregelen geïdentificeerd die armoede onder werkenden kunnen helpen tegengaan: het aanbieden van betaalbare kinderopvang, flexibele werktijden, maatregelen voor loopbaanontwikkeling of bijscholing, maatregelen die de levensstandaard van mensen met een laag inkomen helpen verbeteren en maatregelen om inclusieve werkomgevingen te scheppen om migranten, mensen met een handicap en andere groepen kansarme werkenden meer kansen te geven (zie blz. 41).

16

(17)  PB C 190 van 5.6.2019, blz. 1 (dit advies kreeg niet de steun van de groep Werkgevers; zie het tegenadvies in bijlage bij het EESC-advies).

17

(18)  Zie het tegenadvies in bijlage bij het EESC-advies (PB C 190 van 5.6.2019, blz. 1).

18

(19)  Zie vootnoot 2.

19

(20)  Vastgesteld op 60 % van het nationaal gemiddelde gestandaardiseerd beschikbaar inkomen na sociale overdrachten.

20

(21)  Dit strookt met het EESC-advies over een “Europese kaderrichtlijn inzake een minimuminkomen” van 2019” (PB C 190 van 5.6.2019, blz. 1) zie voetnoot 13.

21

(22)  Eurofound: Minimum wages in 2019 — Annual review (2019).

22

(23)  Tweede fase van overleg met de sociale partners krachtens artikel 154 VWEU over een mogelijk optreden om de problemen met betrekking tot eerlijke minimumlonen aan te pakken.

23

(24)  “Disparities in minimum wages across Europe”, Eurostat 03/02/2020, https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/-/DDN-20200203-2

24

(25)  Document van de Europese Commissie over de tweede fase van de raadpleging van de sociale partners.

25

(26)  Informatie die uit de eerste fase van de raadpleging van de sociale partners naar voren is gekomen — blz. 2, waar wordt verwezen naar het Eurostat-onderzoek naar loonstructuren en naar de EU-SILC-enquête (voetnoten 6 en 7).

26

(27)  Eurofound: Upward convergence in employment and socioeconomic factors (2019).

27

(28)  Good Jobs for All in a Changing World of Work, The OECD Jobs Strategy.

28

(29)  Dube, The impact of minimum wages — review of the international evidence, 2019, London: HM Treasury: https://www.gov.uk/government/publications/impacts-of-minimum-wages-review-of-the-international-evidence; A.oGodøy, M.oReich, Minimum Wage Effects in Low-Wage Areas, IRLE Working Paper 106-19, juni 2019.

29

The impact of minimum wages

review of the international evidence

o

o

Minimum Wage Effects in Low-Wage Areas

(30)  IAO-commissie van deskundigen voor de naleving van verdragen en aanbevelingen, General Survey on Minimum Wage Systems (2014), paragraaf 68.

30

General Survey on Minimum Wage Systems

(31)  Minimum Wage Fixing Convention, 1970 (No. 131), https://www.ilo.org/dyn/normlex/en/f?p=NORMLEXPUB:12100:0::NO::P12100_ILO_CODE:C131

31

(32)  Bulgarije, Frankrijk, Letland, Litouwen, Malta, Nederland, Portugal, Roemenië, Slovenië en Spanje.

32

(33)  ILO Minimum Wage Policy Guide.

33

(34)  Zie: Conclusies van de Raad: Een nieuwe start voor een sterke sociale dialoog: http://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-10449-2016-INIT/nl/pdf; vierpartijenverklaring van het voorzitterschap van de Raad, de Commissie en de sociale partners: https://ec.europa.eu/social/main.jsp?langId=en&catId=89&newsId=2562

34

Een nieuwe start voor een sterke sociale dialoog

(35)  België, Frankrijk, Hongarije, Ierland, Litouwen, Luxemburg, Malta, Nederland, Portugal, Roemenië en Spanje.

35

(36)  Zie voetnoot 22.

36

(37)  Zie voetnoot 22.

37

(38)  HvJ zaak C-268/06, Impact.

38

(39)  https://www.coe.int/en/web/european-social-charter/-/protection-of-workers-rights-in-europe-shortcomings-found-but-also-positive-developments-in-certain-areas

39

(40)  https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/fs_20_51

40

(41)  Grimshaw, D., Bosch, G. en Rubery, J. (2013), “Minimum wages and collective bargaining: what types of pay bargaining can foster positive pay equity outcomes?”, British Journal of Industrial Relations, D OI 10.1111 / bji r.12021.

41

(42)  OESO, Negotiating our way up: Collective bargaining in a changing world of work.

42

(43)  Zie voetnoot 42.

43

(44)  Eurofound, Developments in collectively agreed pay 2000-2017 — bijlage 1, https://www.eurofound.europa.eu/sites/default/files/ef_publication/field_ef_document/ef18049en.pdf

44

Developments in collectively agreed pay 2000-2017

(45)  PB C 303 van 19.8.2016, blz. 54, PB C 434 van 15.12.2017, blz. 30, PB C 13 van 15.1.2016, blz. 161, PB C 125 van 21.4.2017, blz. 10.

45

(46)  Volgens de schriftelijke bijdrage van de maatschappelijke organisatie voor armoedebestrijding EAPN SE is het belangrijk dat de EU zich inzet voor de invoering van een systeem voor de regulering van minimumlonen in alle lidstaten, maar is het net zo belangrijk om de landen te respecteren die een systeem van collectieve onderhandelingen hebben om de minimumlonen te regelen.

46

(47)  De Spaanse werkgeversorganisaties CEOE kon niet deelnemen aan de videoconferentie voor Spanje, maar nam in haar schriftelijke bijdrage eenzelfde standpunt in.

47

(48)  Gemeenschapshandvest van de sociale grondrechten van de werkenden uit 1989, http://aei.pitt.edu/4629/1/4629.pdf; artikel 23, lid 3, van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, https://www.ohchr.org/EN/UDHR/Documents/UDHR_Translations/eng.pdf; artikel 7 van het Internationaal Verdrag inzake economische, sociale en culturele rechten, https://www.ohchr.org/en/professionalinterest/pages/cescr.aspx; artikel 4, lid 1, van het Europees Sociaal Handvest (ESH) van de Raad van Europa uit 1961; Duurzameontwikkelingsdoelen van de VN, met name SDG1, SDG8 en SDG10; IAO-verdrag betreffende de bescherming van het loon uit 1949 (nr. 95); artikel 4, lid 5, van het ESH; IAO-verdrag inzake de bescherming van de werknemersvorderingen in geval van betalingsonmacht van hun werkgever uit 1992 (nr. 173); artikel 25 van het herziene Europees Sociaal Handvest uit 1996, https://www.coe.int/en/web/conventions/full-list/-/conventions/rms/090000168007cf93

48

---

| 11.12.2020 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 429/173 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 429/173

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over fatsoenlijk werk in de platformeconomie

(verkennend advies op verzoek van het Duitse voorzitterschap)

(2020/C 429/23)

| Rapporteur: | Carlos Manuel TRINDADE |
| --- | --- |

Rapporteur:

Carlos Manuel TRINDADE

| Verzoek van het Duitse voorzitterschap van de Raad | Brief van 18.2.2020 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| | |
| Bevoegde afdeling | Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap |
| Goedkeuring door de afdeling | 9.7.2020 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 18.9.2020 |
| Zitting nr. | 554 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 182/23/8 |

Verzoek van het Duitse voorzitterschap van de Raad

Brief van 18.2.2020

Rechtsgrondslag

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap

Goedkeuring door de afdeling

9.7.2020

Goedkeuring door de voltallige vergadering

18.9.2020

Zitting nr.

554

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

182/23/8

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) wil met dit advies op verzoek van het Duitse voorzitterschap het brede kader schetsen dat nodig is om fatsoenlijk werk in de platformeconomie mogelijk te maken, daarbij rekening houdend met alle mogelijke aspecten. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Bij de zoektocht naar oplossingen voor de problemen op het gebied van platformwerk moeten met name de doelstellingen voor duurzame ontwikkeling, de digitale agenda en de Europese pijler van sociale rechten voor ogen worden gehouden. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Hoewel de platformeconomie nog kan groeien, legt zij op dit moment weinig gewicht in de schaal. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Platforms hebben “over het algemeen een positieve impact op de economie” (1) en zorgen niet alleen voor nieuwe banen, innovatie, flexibiliteit en autonomie van de platformwerkers, maar verschaffen hun ook een inkomen (vaak als bijverdienste) en geven kwetsbare personen de kans deel te nemen aan de arbeidsmarkt. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | De risico’s in verband met platformwerk mogen niet worden onderschat: i) voor de platformwerkers gaat het om het ontzeggen van basisrechten, waaronder het recht om zich te organiseren en collectief te onderhandelen; onzekerheid; lage inkomsten; een hoger werktempo; de buitensporige versnippering van werk op wereldschaal; en het feit dat platformwerkers niet zijn aangesloten bij de sociale zekerheid ii) voor de samenleving is er de toegenomen dreiging van concurrentie die gebaseerd is op de ondermijning van de sociale normen, een situatie die bovendien schadelijke gevolgen heeft voor zowel de werkgevers, die onder een onhoudbare concurrentiedruk komen te staan, als voor de lidstaten, die belastinginkomsten en socialezekerheidsbijdragen mislopen. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Een aantal begrippen die verband houden met platforms zijn omstreden: moeten platforms worden beschouwd als “werkgevers” of als “bemiddelaars tussen vraag en aanbod”, en zijn platformwerkers “werknemers” of “zelfstandigen”, een kwestie die gevolgen heeft voor hun rechten? |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Gezien de gevolgen van een en ander voor de toepasselijkheid van de arbeidswetgeving en van een aantal rechten op het gebied van arbeidsbescherming, zouden de Commissie en de lidstaten moeten trachten deze begrippen te verduidelijken. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Het EESC zou graag zien dat de EU en de lidstaten bij het streven naar fatsoenlijk werk in de platformeconomie de relevante begrippen op elkaar afstemmen. Daarbij zouden zij de volgende uitgangspunten voor ogen moeten houden: i) de vraag of er sprake is van economische afhankelijkheid en ondergeschikt werk, aangezien een werknemer die voor zijn of haar levensonderhoud hoofdzakelijk afhankelijk is van het loon dat hij of zij ontvangt, een afhankelijke werknemer is en geen zelfstandige; ii) het beginsel dat een platformwerker geacht wordt in dienst te zijn totdat het tegendeel is bewezen, moet naar behoren worden bestudeerd in al zijn dimensies; iii) de door de platforms gebruikte algoritmen moeten worden gelijkgesteld met mondelinge of schriftelijke instructies in standaardwerk. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Rekening houdend met de soevereiniteit van de lidstaten op sociaal gebied pleit het EESC voor de formulering van richtsnoeren die de status van platformwerkers kunnen helpen verduidelijken. Alle platformwerkers moeten een aantal rechten en bescherming genieten, ongeacht hun arbeidsstatus of contract; het mag namelijk niet zo zijn dat bepaalde markdeelnemers een concurrentievoordeel behalen door hun verplichtingen en verantwoordelijkheden niet na te leven. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Het EESC zou graag zien dat duidelijk wordt vastgelegd wie bevoegd is voor gezondheid en veiligheid, gegevensbescherming, verzekering en wettelijke aansprakelijkheid, wat inhoudt dat de bestaande regelingen worden beoordeeld, aangepast en geharmoniseerd. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Sociale dialoog en collectieve onderhandelingen moeten op alle relevante niveaus een cruciale rol spelen, met volledige inachtneming van de autonomie van de sociale partners, anders dreigt fatsoenlijk werk in de platformeconomie een dode letter te blijven. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | In overleg met de platforms, de platformwerkers en de consumenten moeten gedragscodes worden opgesteld waarin ook de beste beginselen en richtsnoeren inzake beloning, arbeidsvoorwaarden en kwaliteit van de dienstverlening worden opgenomen. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | De Commissie zou de aanbevelingen van het Europees platform tegen zwartwerk inzake belastingheffing in de platformeconomie voor ogen moeten houden. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Het EESC dringt er hier nogmaals op aan dat de Commissie, de OESO en de IAO samen met de sociale partners en alle maatschappelijke organisaties de nodige bepalingen gaan uitwerken inzake fatsoenlijke arbeidsvoorwaarden en de bescherming die nodig is in het licht van nieuwe vormen van arbeid (2). Het hoopt dat dankzij deze samenwerking een IAO-verdrag voor platforms uit de bus zal komen. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | Het is zaak erop toe te zien dat platforms de nodige informatie verstrekken, zodat transparantie en voorspelbaarheid voor alle partijen verzekerd zijn. Daartoe moeten platforms in elke lidstaat worden geregistreerd en moet in de EU een gegevensbank worden opgezet om de ontwikkeling van de platformeconomie te monitoren. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | Het is een goede zaak dat de Commissie studie maakt van de platformeconomie. In de afzonderlijke landen en de EU is er evenwel amper samenhangende en systematische informatie beschikbaar. Om hierin verbetering te brengen zouden de Commissie en de lidstaten de handen ineen moeten slaan. |
| --- | --- |

1.16.

2.   Achtergrond

| 2.1. | In dit advies wordt getracht een antwoord te geven op een aantal door het Duitse ministerie van Arbeid opgeworpen vragen in verband met platformwerk; zo zal worden bekeken waar de grootste problemen en kansen liggen en zal dieper worden ingegaan op de status van platformwerkers, de beleidsinstrumenten om hun arbeidsvoorwaarden te verbeteren en de beste praktijken op het gebied van regelgeving. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | De ontwikkelingen aan de basis van de digitale platforms houden verband met recente innovaties: het internet, een cruciale innovatie; de grote databanken (“big data”) die het beheer van grote gegevensmassa’s mogelijk maken; en mobiele apparaten waarmee consumenten, werknemers en dienstverleners op elk moment en waar dan ook toegang hebben tot mobiel internet (3). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Bij de zoektocht naar oplossingen voor de problemen op het gebied van platformwerk moeten met name de doelstellingen voor duurzame ontwikkeling, de digitale agenda en de Europese pijler van sociale rechten voor ogen worden gehouden. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Het EESC houdt vast aan zijn eerdere adviezen (4) over de digitale transformatie van de economie en de opkomst van nieuwe vormen van werk. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | De complexiteit van de platforms en het ontbreken van standaardterminologie en statistische informatie leiden ertoe dat de omvang en de groei van platformwerk moeilijk kunnen worden ingeschat. De OESO (5) geeft aan dat volgens het merendeel van de studies platformwerkers tussen 0,5 en 3 % van de totale beroepsbevolking uitmaken. In 16 Europese landen verricht amper 1,4 % van de volwassen bevolking tussen 16 en 74 jaar platformwerk als hoofdactiviteit (variërend van 0,6 % in Finland tot 2,7 % in Nederland) (6). Ongeveer 11 % van de volwassen bevolking heeft al diensten verricht via een platform (7). |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Of platformwerk (8) in de toekomst nog zal toenemen valt niet met zekerheid te zeggen; een en ander is immers afhankelijk van de technologische ontwikkelingen, nieuwe bedrijfsmodellen, de gegevensbescherming en het consumentenbeleid. Volgens bepaalde ramingen zouden de inkomsten en de waarde van de transacties van de platforms in Europa tussen 2013 en 2015 nagenoeg verdrievoudigd zijn (9). Om een beter beeld te krijgen van de situatie moeten platforms worden geregistreerd, waarbij met name moet worden gekeken naar de economische, sociale en arbeidsaspecten. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Kenmerkend voor platformwerk is de relatie tussen platform, platformwerker en gebruiker. De bemiddeling verloopt grotendeels via technologie en vaak ondoorzichtige algoritmen die de arbeidsvoorwaarden beïnvloeden, aangezien zij medebepalend zijn voor de verdeling en organisatie van het werk en de evaluatie van de platformwerkers. Deze “black box” is een onderscheidend kenmerk van platformwerk (10). |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Eurofound (11) ziet platformwerk als een vorm van arbeid waarbij gebruik wordt gemaakt van een onlineplatform om organisaties of individuen in contact te brengen met andere organisaties of individuen om tegen betaling problemen op te lossen of diensten te verlenen. De belangrijkste kenmerken van platformwerk zijn de volgende:






  — | betaald werk wordt geregeld via een onlineplatform; |
| --- | --- | --- |

2.8.

—

betaald werk wordt geregeld via een onlineplatform;

| — | er zijn drie partijen: het onlineplatform, de klant en de platformwerker; |
| --- | --- |

—

er zijn drie partijen: het onlineplatform, de klant en de platformwerker;

| — | doel is specifieke taken uit te voeren of specifieke problemen op te lossen; |
| --- | --- |

—

doel is specifieke taken uit te voeren of specifieke problemen op te lossen;

| — | de werkzaamheden worden uitbesteed of onderaanbesteed; |
| --- | --- |

—

de werkzaamheden worden uitbesteed of onderaanbesteed;

| — | de werkzaamheden worden opgedeeld in verschillende taken; |
| --- | --- |

—

de werkzaamheden worden opgedeeld in verschillende taken;

| — | de diensten worden op verzoek verleend (on demand). |
| --- | --- |

—

de diensten worden op verzoek verleend (on demand).

| 2.9. | Een cruciaal aspect van platformwerk is de status van de platformwerker. In de regel fungeert het platform als bemiddelaar tussen vraag en aanbod; een platform is met andere woorden geen werkgever, en er is dus geen sprake van de gebruikelijke arbeidsrelatie. Op grond hiervan wordt een platformwerker beschouwd als “zelfstandige” en niet als werknemer, met als gevolg dat de arbeidswetgeving (met inbegrip van de gezondheids- en veiligheidsvoorschriften), en de regels inzake sociale bescherming en belastingen niet toepasbaar zijn. Het beginsel dat een platformwerker geacht wordt een werknemer te zijn totdat het tegendeel is bewezen, moet door de EU en de lidstaten naar behoren worden bestudeerd in al zijn dimensies — wat niet wegneemt dat er ook echte zelfstandigen bestaan. Op die manier worden de belangen van platformwerkers die voor hun inkomen voornamelijk afhankelijk zijn van platforms, beschermd. Wel is het EESC van oordeel dat echte zelfstandigen — als zij dat willen — hun status moeten kunnen behouden. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Er is een groot aantal platforms die sterk van elkaar verschillen. Criteria voor de indeling van de verschillende soorten platforms zijn het soort taak (laag- of hooggekwalificeerd), de al dan niet fysieke locatie waar de dienst wordt verleend (online of offline) en de vraag wie verantwoordelijk is voor de selectie (platform, platformwerker of klant). Soms worden ook andere criteria in aanmerking genomen, zoals verschillen op het vlak van arbeidsverdeling en de autonomie van de werknemers (12). |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | De IAO (13) stelt vast dat platformwerk gepaard gaat met specifieke problemen op regelgevingsgebied en verwijst naar verschillende punten van zorg, waaronder de lage lonen (heel vaak onder het minimumloon); het gebrek aan aansluiting bij de sociale zekerheid (dat geldt voor maar liefst 91 % van de platformwerkers bij Amazon Mechanical Turk); werk dat wordt afgekeurd (9 op de 10 werknemers krijgen hiermee te maken); betaling van commissies als voorwaarde om te mogen werken, wat in strijd is met verschillende IAO-verdragen inzake de bescherming van lonen; en het niet bestaan van vakverenigingen en het ontbreken van collectieve onderhandelingen. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Ook gender en leeftijd spelen een rol in de activiteiten van platforms. Zo zijn mannen in het algemeen oververtegenwoordigd in de dienstensectoren die verband houden met de ontwikkeling van software en met vervoer, terwijl vrouwen zich vaker bezighouden met vertalingen en dienstverlening op locatie. Jongeren zijn relatief oververtegenwoordigd in platforms; dat geldt vooral voor jongeren die meer dan 50 % van hun inkomen uit platformwerk halen of die meer dan 20 uur per week via een platform werken; in sommige gevallen verrichten ook ouderen platformwerk. Om een beter beeld te krijgen van de situatie en een passend overheidsbeleid te kunnen uitwerken, moet meer onderzoek worden verricht naar deze aspecten. |
| --- | --- |

2.12.

3.   De platformeconomie: uitdagingen, kansen en risico’s

| 3.1. | Platforms hebben “over het algemeen een positieve impact op de economie” (14) en zorgen niet alleen voor nieuwe banen, innovatie, flexibiliteit en autonomie van de platformwerkers, maar verschaffen hun ook een inkomen (vaak als bijverdienste), verlagen de drempels die de toegang tot de arbeidsmarkt bemoeilijken, en geven kwetsbare personen de kans deel te nemen aan de arbeidsmarkt (15). De Commissie stelt het volgende vast: “De deeleconomie zorgt voor nieuwe werkgelegenheid, genereert inkomsten bovenop de traditionele lineaire arbeidsverhoudingen en stelt mensen in staat flexibel te werken. Zo kunnen zij economisch actief worden wanneer traditionelere vormen van werkgelegenheid voor hen niet geschikt of beschikbaar zijn” (16). Deze nieuwe kansen ten spijt is verder onderzoek naar de macro-economische gevolgen van de platformeconomie noodzakelijk. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | De risico’s voor platformwerkers — met uitzondering van de hooggeschoolden — mogen echter niet worden onderschat; we denken dan aan het ontzeggen van basisrechten, waaronder het recht om zich te organiseren en collectief te onderhandelen; onzekerheid; lage inkomsten, met name in het geval van overkwalificatie; een hoger werktempo; de buitensporige versnippering van werk op wereldschaal; en het feit dat platformwerkers niet zijn aangesloten bij de sociale zekerheid. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | In een studie van het EU-OSHA (17) staat te lezen dat platformwerk meer fysieke én sociale risico’s inhoudt, met name werkonzekerheid, blootstelling aan diverse risico’s (verkeersongevallen, chemische stoffen enz.), en risico’s die typerend zijn voor onlineactiviteiten (cyberpesten, aandoeningen die verband houden met de zithouding, vermoeidheid van de ogen en stress als gevolg van verschillende factoren). Het EESC zou graag zien dat duidelijk wordt vastgelegd wie bevoegd is voor gezondheid en veiligheid, gegevensbescherming, verzekering en wettelijke aansprakelijkheid, wat inhoudt dat de bestaande regelingen worden beoordeeld, aangepast en geharmoniseerd. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Overigens heeft het EESC al gewezen op de gevolgen hiervan voor de samenleving: “Dit vergroot het risico op concurrentie gebaseerd op de ondermijning van de sociale normen, een situatie die bovendien schadelijke gevolgen heeft voor zowel de werkgevers, die onder een onhoudbare concurrentiedruk komen te staan, als voor de lidstaten, die belastinginkomsten en socialezekerheidsbijdragen mislopen” (18). |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Daarnaast zijn er ook risico’s voor de consument. De kwaliteit van de dienstverlening is namelijk niet altijd gegarandeerd, omdat bij een ongeval of problemen niet duidelijk is wie de verantwoordelijkheid draagt. Een betere rechtsbescherming van de platformwerkers gaat hand in hand met kwaliteitswinst voor de consument. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Er is op dit moment een belangrijke en vernieuwende (19) discussie gaande over de problemen waar platformwerkers mee te maken krijgen; daarbij wordt met name uitgegaan van een model dat gebaseerd is op drie pijlers, te weten arbeid, werkgelegenheid en sociale verhoudingen. De belangrijkste uitdagingen voor platforms zijn: |
| --- | --- |

3.6.

| 3.6.1. | Het aspect “arbeid” heeft betrekking op leiding, controle, evaluatie (via algoritmen), autonomie op het vlak van werkverdeling en de fysieke omgeving, met name in het geval van platforms voor laaggeschoold werk dat op locatie wordt verricht of waarbij de klant bepaalt (“low-skilled work, on location, or client determined”). |
| --- | --- |

3.6.1.

| 3.6.2. | Het aspect “werkgelegenheid” heeft betrekking op de status — misschien wel de grootste uitdaging —, de vraag wie de werkgever is, en het contract, met name in het geval van platforms voor laaggeschoold werk en waarbij de autonomie beperkt is. Andere problemen — die weliswaar voor alle vormen van atypisch werk gelden — houden verband met de sociale bescherming, de gezondheid en veiligheid op het werk, het inkomen en de arbeidstijd. |
| --- | --- |

3.6.2.

| 3.6.3. | Het aspect “sociale verhoudingen” heeft betrekking op de vertegenwoordiging, hoewel deze kwestie ook een rol speelt bij andere soorten atypisch werk. Flexibiliteit en versnippering maken identificatie, organisatie en vertegenwoordiging van mensen die op een niet-gestandaardiseerde manier werken bijzonder lastig. Daar komt nog bij dat platformwerk solitair van aard is en gekenmerkt wordt door geografische verspreiding, een hoge mate van anonimiteit en een sterk verloop van platformwerkers die met elkaar concurreren en op verschillende platforms actief zijn. Over het algemeen werpen platforms zich niet op als werkgever en zijn ze niet aangesloten bij een werkgeversvereniging, waardoor platformwerkers, vakbonden en politiek verantwoordelijken geen partner hebben om mee te onderhandelen. |
| --- | --- |

3.6.3.

| 3.6.4. | Ook grensoverschrijdend gedrag en discriminatie zijn grote problemen in de context van platforms voor laaggeschoold werk, aangezien het hier in de regel gaat om jonge platformwerkers die tot kansarme minderheden behoren. Ongewenst gedrag en discriminatie kunnen nog in de hand worden gewerkt door het gebruik van algoritmen of het feit dat klanten bij de toewijzing en uitvoering van het werk een vinger in de pap hebben. |
| --- | --- |

3.6.4.

| 3.6.5. | Voorts is er nog de kwestie van gegevensbescherming (van wie zijn de gegevens en wie mag ze gebruiken), die steeds meer aan belang wint en waar ook platformwerkers en consumenten mee te maken krijgen. |
| --- | --- |

3.6.5.

4.   De status van platformwerkers

| 4.1. | Om een rechtvaardige en goed functionerende platformeconomie mogelijk te maken moeten de EU en de lidstaten ervoor ijveren dat de status van platformwerkers wordt verduidelijkt en dat er uiteindelijk ook regelgeving komt; daarnaast moeten platforms de nodige informatie verstrekken, zodat transparantie en voorspelbaarheid voor alle partijen verzekerd zijn en zij kunnen rekenen op een eerlijke behandeling. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Rekening houdend met de soevereiniteit van de lidstaten op sociaal gebied, maar daarnaast ook het beginsel van geleidelijke harmonisatie voor ogen houdend, pleit het EESC voor de formulering van richtsnoeren inzake het vastleggen van de status van platformwerkers, zodat zij gebruik kunnen maken van hun rechten en bescherming genieten. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Uit een Europese enquête (20) blijkt dat 68,1 % van de platformwerkers zichzelf beschouwt als werknemer, terwijl 7,6 % zich zelfstandige noemt. Een meerderheid van de ondervraagden ziet zichzelf met andere woorden als werknemer, ongeacht de indeling door de platforms. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Wat de kwestie van de status (21) betreft geeft de Commissie aan dat tussen zelfstandigen en werknemers onderscheid kan worden gemaakt aan de hand van drie criteria: ondergeschiktheid; de aard van het werk en de beloning. Deze criteria zijn vastgesteld met het oog op het gebruik van het begrip werknemer in de EU, maar de Commissie wijst er in haar mededeling ook op dat de rechtbanken in de lidstaten, binnen hun nationale bevoegdheden, dezelfde criteria gebruiken. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Het EESC heeft er in een advies op gewezen dat “met inachtneming van de nationale bevoegdheden, een juridisch kader voor werknemers moet worden uitgewerkt waarin de arbeidsvoorwaarden nauwgezet worden vastgelegd: een behoorlijk salaris en het recht om deel te nemen aan de collectieve onderhandelingen, bescherming tegen willekeur en het recht “uit te loggen”, zodat de digitale werktijden binnen fatsoenlijke grenzen blijven enz.” (22). |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | In de Europese jurisprudentie wordt, waar het gaat om de definitie van het begrip “werknemer”, de nadruk gelegd op ondergeschiktheid, de economische en reële aard van de dienst en het bestaan van een beloning (23). |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Het EESC onderstreept het belang van twee arresten van het Hof van Justitie. Een belangrijke uitzondering op de toepassing van het Europese mededingingsrecht is vastgelegd in het arrest in de zaak C-67/96, Albany, waarin wordt gesteld dat collectieve arbeidsovereenkomsten niet onder het mededingingsrecht vallen wanneer het beginsel van mededinging in strijd is met het sociale beleid. In een ander arrest (zaak C-413/13, FNV Kunsten Informatie) wordt bevestigd dat collectieve arbeidsovereenkomsten in overeenstemming zijn met het Europese mededingingsrecht, aangezien de zelfstandigen in kwestie “schijnzelfstandigen” zijn. Deze uitspraak heeft verreikende gevolgen voor platformwerk, aangezien op grond hiervan schijnzelfstandigen kunnen worden behandeld als werknemers (24). |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Ook in een aantal lidstaten, zoals Italië en Frankrijk, bestaat er al jurisprudentie die deze zienswijze van het HvJ-EU volgt (25). |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Veel platformwerkers zijn niet aangesloten bij de sociale zekerheid, terwijl de gezondheids- en veiligheidsomstandigheden op het werk vaak te wensen overlaten; nochtans gaat het hier om grondrechten die zijn verankerd in de nationale wetgevingen, de Verdragen, de Europese wetgeving en de internationale normen van de IAO (26). De huidige pandemie maakt het belang van de sociale zekerheid in democratische samenlevingen duidelijk: dankzij de socialezekerheidsstelsels kon een groot deel van de bevolking inkomensondersteuning krijgen, terwijl mensen zonder sociale zekerheid vaker te maken kregen met problemen op sociaal en gezondheidsgebied. |
| --- | --- |

4.9.

5.   Beleidsinstrumenten ter verbetering van de arbeidsvoorwaarden bij digitale platforms

| 5.1. | Het EESC neemt nota van het recente debat over de verschillende nationale instrumenten om de problemen in verband met platformwerk aan te pakken (27). Enerzijds zijn er de administratieve instrumenten van “harde” aard (wetgeving, rechtbanken en arbeidsinspectie), anderzijds is er de groep instrumenten van “zachte” aard (collectieve onderhandelingen (28). acties van de platforms en acties van de platformwerkers). |
| --- | --- |

5.1.

| 5.1.1. | Het handvol wettelijke bepalingen dat voorhanden is, is niet zozeer gericht op verbetering van de arbeidsvoorwaarden en de sociale bescherming als wel op de aanpak van mededingingsproblemen, al is de sociale bescherming voor zelfstandigen in veel landen wel uitgebreid; rechtbanken lijken bij het oplossen van geschillen over de status van platformwerkers in het duister te tasten; en hoewel landen ernaar streven de controles aan te scherpen, zijn er in veel gevallen problemen wat kennisgeving aangaat (onlineplatforms). Naar de mening van het EESC moet de wetgeving inzake platforms gericht zijn op de meest prangende problemen op economisch, sociaal en arbeidsgebied. |
| --- | --- |

5.1.1.

| 5.1.2. | Er is amper sprake van collectieve onderhandelingen (het mededingingsrecht zelf bemoeilijkt collectieve onderhandelingen tussen “zelfstandigen” en platforms), met uitzondering van bepaalde landen (vervoers- en distributiesector); de platforms zelf houden zich met name bezig met het pareren van kritiek op hun praktijken; daarnaast beperkt hun optreden zich tot aansluiting bij werkgeversorganisaties, zelfregulering en het naleven van gedragscodes, en aanpassing en stopzetten van activiteiten; platformwerkers zijn op diverse gebieden actief en organiseren onder meer protesten en stakingen; dat geldt niet alleen voor “on-location skilled platforms” maar ook voor andere soorten platforms; zo is er het initiatief van IG Metall uit 2016 dat samen met acties van de Zweedse en Oostenrijkse vakbonden aan de basis lag van de Verklaring van Frankfurt (Fair Crowd Work, 2016). |
| --- | --- |

5.1.2.

| 5.1.3. | Het is belangrijk dat in overleg met de platforms, de platformwerkers en de consumenten gedragscodes worden opgesteld. |
| --- | --- |

5.1.3.

| 5.2. | Ondanks de uiteenlopende middelen die worden ingezet om fatsoenlijke arbeidsvoorwaarden voor platformwerkers in te voeren en te beschermen, is er nog geen passende oplossing uit de bus gekomen. Doorgaans gaat het om nationale initiatieven, met name de goedkeuring van specifieke wetgeving en wijzigingen van de arbeidswetgeving, waarbij in sommige gevallen een tussencategorie wordt ingevoerd tussen werk in dienstverband (werknemers) en zelfstandige arbeid (zelfstandigen) (29). Deze oplossing is in de ogen van het Comité niet bevredigend. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Hoe vaak arbeidsinspecties worden uitgevoerd en naar de rechtbank wordt gestapt, verschilt van lidstaat tot lidstaat. Rechtszaken hebben geleid tot tegenstrijdige besluiten: in bepaalde gevallen werd beslist dat platformwerkers in dienstverband werken, in andere luidde de conclusie dat het om zelfstandigen gaat. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | De EU en de lidstaten zouden zich moeten laten leiden door de concepten van economische afhankelijkheid en ondergeschiktheid. Platformwerkers die voor hun levensonderhoud volledig afhankelijk zijn van de beloning die zij voor dat werk ontvangen en in dienstverband werken, zijn geen zelfstandigen maar werknemers. Zo ook moeten de door de platforms gebruikte algoritmen worden afgestemd op de mondelinge of schriftelijke instructies voor standaardwerk. Het Comité heeft zich hierover al positief uitgelaten in eerdere adviezen (30). |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | De arbeidsinspectie moet worden aangescherpt, zodat speciale aandacht kan worden besteed aan de situatie van platformwerkers om te voorkomen dat zij onbeschermd blijven en de oneerlijke concurrentiepraktijken van platforms ten opzichte van andere bedrijven in stand worden gehouden (31). |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Niet alleen moeten platformwerkers sociale bescherming genieten, er moet ook sprake zijn van behoorlijke veiligheids- en gezondheidsomstandigheden op het werk. De Europese instellingen stellen dat alle werknemers en zelfstandigen toegang moeten hebben tot de sociale zekerheid, ongeacht de aard van hun contract. In verscheidene landen zijn specifieke regelingen voor zelfstandigen uitgewerkt, zodat rekening kan worden gehouden met hun specifieke arbeidssituatie. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | De Wereldcommissie voor de toekomst van werk (32) heeft in haar rapport voorgesteld een internationaal governancesysteem voor platforms te ontwikkelen (33). Het EESC heeft er in dit verband al voor gepleit “dat de Commissie, de OESO en de IAO samen met de sociale partners en alle maatschappelijke organisaties de nodige bepalingen gaan uitwerken inzake fatsoenlijke arbeidsvoorwaarden en de bescherming die nodig is in het licht van nieuwe vormen van arbeid” (34). |
| --- | --- |

5.7.

| 5.8. | Wat belastingen aangaat, is het EESC van mening dat alle spelers in de digitale economie belasting moeten betalen. Het onderschrijft in dit verband de aanbevelingen van het Europees Platform tegen zwartwerk (35), dat de EU voorstelt een bindend rechtsinstrument in te voeren om de platforms te verplichten alle transacties te melden aan de belastingautoriteiten van de landen waar zij actief zijn, de bevoegde belastingautoriteiten de nodige informatie te verstrekken om aan te tonen dat de belastingwetgeving wordt nageleefd, hun platformwerkers te informeren over hun fiscale voordelen en verplichtingen, en te voorkomen dat zij ten onrechte als zelfstandig worden beschouwd. |
| --- | --- |

5.8.

6.   Regulering van platformwerk: beste praktijken

| 6.1. | Het EESC kan zich vinden in de internationale studies (36), waarin wordt gesteld dat de Commissie en de lidstaten passende beleidsmaatregelen moeten nemen op het vlak van regulering van de arbeidsmarkt, sociale dialoog, collectieve onderhandelingen en kwalificaties. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.1.1. | In het kader van de regulering van de arbeidsmarkt moet erop worden toegezien dat conform nationale stelsels en praktijken alle platformwerkers een aantal rechten en bescherming genieten, ongeacht hun arbeidsstatus of contract; het mag namelijk niet zo zijn dat bepaalde markdeelnemers een concurrentievoordeel behalen door hun verplichtingen en verantwoordelijkheden niet na te leven. |
| --- | --- |

6.1.1.

| 6.1.1.1. | De grijze zone tussen werk als zelfstandige en werk in dienstverband moet voor zover mogelijk worden ingeperkt: de desbetreffende definities moeten zo veel mogelijk worden gelijkgetrokken en verduidelijkt, zodat werknemers en werkgevers meer zekerheid krijgen. |
| --- | --- |

6.1.1.1.

| 6.1.1.2. | Schijnzelfstandigheid moet worden aangepakt door de inspectiecapaciteit te versterken, het minder aantrekkelijk te maken voor bedrijven om een schijnstatus op te geven en in dit verband zware straffen op te leggen. |
| --- | --- |

6.1.1.2.

| 6.1.1.3. | Op internationaal niveau moeten de Commissie, de OESO en de IAO de handen ineenslaan en trachten een IAO-verdrag voor platforms uit te werken. |
| --- | --- |

6.1.1.3.

| 6.1.2. | De scheve machtsverhouding tussen platforms en platformwerkers moet worden aangepakt via de sociale dialoog en collectieve onderhandelingen. Wanpraktijken op de markt moeten aan banden worden gelegd en er moet meer transparantie komen inzake beloning, informatie, rechten, plichten en verantwoordelijkheden. |
| --- | --- |

6.1.2.

| 6.1.2.1. | De sociale dialoog moet worden bevorderd op het niveau van de EU en de lidstaten, in dit laatste geval door middel van collectieve onderhandelingen, zodat op deze manier — én via de wetgeving — waar nodig betere arbeidsvoorwaarden uit het vuur kunnen worden gesleept. |
| --- | --- |

6.1.2.1.

| 6.1.2.2. | Werknemers- en werkgeversorganisaties zijn onmisbaar om de belangen van de betrokkenen te behartigen overeenkomstig het Europees sociaal model. |
| --- | --- |

6.1.2.2.

| 6.1.3. | In overleg met de platforms, platformwerkers en consumenten moeten gedragscodes worden opgesteld waarin ook de beste beginselen en richtsnoeren inzake beloning, arbeidsvoorwaarden en kwaliteit van de dienstverlening worden opgenomen. |
| --- | --- |

6.1.3.

| 6.1.4. | De lidstaten moeten ervoor zorgen dat de platformwerkers — in de regel laagopgeleide leden van kansarme groepen zoals migranten — opleidingen kunnen volgen en een loopbaan kunnen uitbouwen. |
| --- | --- |

6.1.4.

Brussel, 18 september 2020.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Luca JAHIER

---

(1)  PB C 303 van 19.8.2016, blz. 54.

1

(2)  PB C 125 van 21.4.2017, blz. 10, par. 3.9.

2

(3)  C. Degryse, “Digitalisation of the economy and its impact on labour markets” [Digitalisering van de economie en impact op de arbeidsmarkten], werkdocument, 2016.02, blz. 7.

3

(4)  PB C 303 van 19.8.2016, blz. 54; PB C 283 van 10.8.2018, blz. 39; PB C 81 van 2.3.2018, blz. 145; PB C 125 van 21.4.2017, blz. 10; PB C 237 van 6.7.2018, blz. 1; PB C 75 van 10.3.2017, blz. 33.

4

(5)  OESO, Employment Outlook 2019, blz. 55.

5

Employment Outlook 2019

(6)  Z. Kilhoffer et. al., Study to gather evidence on the working conditions of platform workers [Studie om gegevens te verzamelen over de arbeidsvoorwaarden van platformwerkers], december 2019, blz. 45.

6

et. al

Study to gather evidence on the working conditions of platform workers

(7)  Idem, blz. 47.

7

Idem

(8)  Z. Kilhoffer, op.c., blz. 48.

8

op.c

(9)  Waarden van 2015: 28,1 en 3,6 miljard EUR, volgens Z. Kilhoffer, op.c., blz. 48.

9

op.c.

(10)  Z. Kilhoffer, op.c., blz. 15.

10

op.c

(11)  Eurofound 2018, Werkgelegenheid en arbeidsomstandigheden van geselecteerde soorten platformwerk , blz. 9.

11

(12)  Ibid., blz. 15.

12

Ibid

(13)  IAO, Policy responses to new forms of work. International governance of digital labour platforms (Beleidsoplossingen voor nieuwe vormen van werk: internationale governance van digitale platforms), april 2019.

13

Policy responses to new forms of work. International governance of digital labour platforms

(14)  Zie voetnoot 1.

14

(15)  Zie voetnoot 1.

15

(16)  Mededeling van de Commissie over Een Europese agenda voor de deeleconomie, COM(2016) 356 final.

16

Een Europese agenda voor de deeleconomie

(17)  EU-OSHA 2017, Bescherming van werknemers in de onlineplatformeconomie. Een overzicht van de regelgevings- en beleidsontwikkelingen in de EU.

17

Bescherming van werknemers in de onlineplatformeconomie

Een overzicht van de regelgevings- en beleidsontwikkelingen in de EU.

(18)  PB C 283 van 10.8.2018, blz. 39, par. 3.4.

18

(19)  Z. Kilhoffer, op.c., blz. 48-98.

19

op.c

(20)  COLLEEM (COLLaborative Economy and Employment). Zie: Europese Commissie, Platform Workers in Europe (Platformwerkers in Europa), 2018, blz. 4.

20

Platform Workers in Europe

(21)  Europese Commissie, Een Europese agenda voor de deeleconomie, 2016, blz. 11-13.

21

Een Europese agenda voor de deeleconomie

(22)  PB C 75 van 10.3.2017, blz. 33, par. 4.4.2.

22

(23)  Z. Kilhoffer, op.c., blz. 227.

23

op.c

(24)  Z. Kilhoffer, op.c., blz. 85.

24

op.c

(25)  Arresten van het hooggerechtshof nr. 1663/2020 (Italië) en nr. 17-20.079 van 28 november 2018 (Frankrijk).

25

(26)  Onder meer Verdrag nr. 102 uit 1952 en de latere aanpassingen.

26

(27)  Z. Kilhoffer, op.c., blz. 125-176.

27

op.c

(28)  Hoewel de auteurs collectieve onderhandelingen onder de instrumenten van “zachte” aard scharen, zijn deze in veel lidstaten bij wet verplicht; in die gevallen zijn collectieve onderhandelingen dus een instrument van “harde” aard.

28

(29)  Z. Kilhoffer, op.c., blz. 107.

29

op.c

(30)  PB C 75 van 10.3.2017, blz. 34, par. 1.4, en PB C 283 van 10.8.2018, blz. 39, par. 5.1.2.

30

(31)  Z. Kilhoffer, op.c., blz. 227.

31

op.c

(32)  IAO, op.c.

32

op.c

(33)  IAO, Global Commission on the Future of Work (Wereldcommissie voor de toekomst van werk), Work for a Brighter Future (Werk voor een betere toekomst), Genève, 2019.

33

Work for a Brighter Future

(34)  PB C 125 van 21.4.2017, blz. 10, par. 3.9.

34

(35)  PB C 458 van 19.12.2014, blz. 43.

35

(36)  OESO, Employment Outlook, 2019, blz. 32-36.

36

Employment Outlook

---

BIJLAGE I

PRAKTIJKEN VAN DIGITALE PLATFORMS

Dit korte overzicht is bedoeld om bij te dragen aan het in kaart brengen van “goede praktijken” van digitale platforms; de belangrijkste bron is een publicatie van het EVI, te weten Isabelle Daugareilh e.a.,
  The platform economy and social law: Key issues in comparative perspective
  , ETUI, 2019 (1).

| | LAND | PRAKTIJK |
| --- | --- | --- |
| 1 | Duitsland | In 2017 werd met het oog op de naleving van de gedragscode inzake crowdsourcing een ombudsdienst opgericht door IG Metall, een Duitse vereniging voor crowdsourcing en 8 digitale platforms (2). |
| 2 | Oostenrijk | In 2019 werd een collectieve overeenkomst gesloten tussen een cateringbedrijf en de platformwerkers (bezorgers), die in januari 2020 in werking is getreden. Het is echter niet duidelijk welke status de bezorgers hebben (3). |
| 3 | België | In België is er de Administratieve Commissie ter regeling van de Arbeidsrelatie, die bij twijfel over een arbeidsrelatie de knoop doorhakt (4). |
| 4 | Denemarken | In juli 2018 hebben Hilfr (een DP voor schoonmakers) en een vakbond een collectieve overeenkomst gesloten. De platformwerkers beginnen als zelfstandigen, maar krijgen na 100 of meer uur te hebben gewerkt een contract (5). |
| 5 | Spanje | Medewerkers van het DP Deliveroo hebben in 2017 het internetplatform Ridersxderechos opgericht om hun belangen te behartigen. In 2017 heeft de UGT (Algemene Bond van werknemers) het portaal Turespuestasindical opgericht (6). |
| 6 | Spanje | In 2018 hebben de werkgeversorganisaties (Fomento del Trabajo, Pimec en Fepime) en de vakbonden (CC OO en UGT) de sectorale overeenkomst voor Catalonië voor 2018-2020 gesloten.- Hierin is ook een hoofdstuk over platformwerk opgenomen (7). |
| 7 | Frankrijk | Platformwerkers uit de cateringsector hebben vakbonden opgericht (bijv. Bordeaux) (8). |
| 8 | Italië | In 2019 is in de regio Lazio een wet inzake digitale platforms goedgekeurd, waarin een definitie wordt gegeven van platformwerkers en de toepasselijke rechten worden vastgelegd (9). |
| 9 | Italië | In 2018 is een nationale collectieve overeenkomst voor de logistieke sector gesloten: op grond daarvan worden bezorgers (riders) als werknemers beschouwd. Hetzelfde geldt voor de collectieve overeenkomst met Laconsegna (digitaal platform voor de bezorging van maaltijden). Deze overeenkomsten werden gesloten door de vakbonden (10). |
| 10 | Italië | In 2018 hebben de stad Bologna en 2 platforms (Sgnam en MyMenu) het Handvest van de grondrechten van platformwerkers (Handvest van Bologna) ondertekend; de kwestie van de arbeidsstatus van de platformwerkers wordt niet geregeld (11). |
| 11 | Portugal | In de arbeidswetgeving worden criteria vastgelegd inzake het vermoedelijke bestaan van een arbeidsovereenkomst. In de wetgeving inzake digitale vervoersplatforms (de zogenoemde “Uber-wet”) wordt uitdrukkelijk verwezen naar de arbeidswetgeving voor wat betreft de juridische relatie tussen de chauffeur en het platform (12). |
| 12 | Zwitserland | In februari 2019 hebben een vakbond en een werkgeversorganisatie een collectieve overeenkomst voor bezorgers gesloten (13). |
| 13 | Europese sociale partners | Autonome kaderovereenkomst van de Europese sociale partners inzake digitalisering — juni 2020 (14). |
| DP = digitaal platform |

LAND

PRAKTIJK

1

Duitsland

In 2017 werd met het oog op de naleving van de gedragscode inzake crowdsourcing een ombudsdienst opgericht door IG Metall, een Duitse vereniging voor crowdsourcing en 8 digitale platforms (2).

2

Oostenrijk

In 2019 werd een collectieve overeenkomst gesloten tussen een cateringbedrijf en de platformwerkers (bezorgers), die in januari 2020 in werking is getreden. Het is echter niet duidelijk welke status de bezorgers hebben (3).

3

België

In België is er de Administratieve Commissie ter regeling van de Arbeidsrelatie, die bij twijfel over een arbeidsrelatie de knoop doorhakt (4).

4

Denemarken

In juli 2018 hebben Hilfr (een DP voor schoonmakers) en een vakbond een collectieve overeenkomst gesloten. De platformwerkers beginnen als zelfstandigen, maar krijgen na 100 of meer uur te hebben gewerkt een contract (5).

5

Spanje

Medewerkers van het DP Deliveroo hebben in 2017 het internetplatform Ridersxderechos opgericht om hun belangen te behartigen. In 2017 heeft de UGT (Algemene Bond van werknemers) het portaal Turespuestasindical opgericht (6).

6

Spanje

In 2018 hebben de werkgeversorganisaties (Fomento del Trabajo, Pimec en Fepime) en de vakbonden (CC OO en UGT) de sectorale overeenkomst voor Catalonië voor 2018-2020 gesloten.- Hierin is ook een hoofdstuk over platformwerk opgenomen (7).

7

Frankrijk

Platformwerkers uit de cateringsector hebben vakbonden opgericht (bijv. Bordeaux) (8).

8

Italië

In 2019 is in de regio Lazio een wet inzake digitale platforms goedgekeurd, waarin een definitie wordt gegeven van platformwerkers en de toepasselijke rechten worden vastgelegd (9).

9

Italië

In 2018 is een nationale collectieve overeenkomst voor de logistieke sector gesloten: op grond daarvan worden bezorgers (riders) als werknemers beschouwd. Hetzelfde geldt voor de collectieve overeenkomst met Laconsegna (digitaal platform voor de bezorging van maaltijden). Deze overeenkomsten werden gesloten door de vakbonden (10).

10

Italië

In 2018 hebben de stad Bologna en 2 platforms (Sgnam en MyMenu) het Handvest van de grondrechten van platformwerkers (Handvest van Bologna) ondertekend; de kwestie van de arbeidsstatus van de platformwerkers wordt niet geregeld (11).

11

Portugal

In de arbeidswetgeving worden criteria vastgelegd inzake het vermoedelijke bestaan van een arbeidsovereenkomst. In de wetgeving inzake digitale vervoersplatforms (de zogenoemde “Uber-wet”) wordt uitdrukkelijk verwezen naar de arbeidswetgeving voor wat betreft de juridische relatie tussen de chauffeur en het platform (12).

12

Zwitserland

In februari 2019 hebben een vakbond en een werkgeversorganisatie een collectieve overeenkomst voor bezorgers gesloten (13).

13

Europese sociale partners

Autonome kaderovereenkomst van de Europese sociale partners inzake digitalisering — juni 2020 (14).

DP = digitaal platform

---

(1)  ETUI, 2019, Working paper 2019.10, van Isabelle Daugareilh, Christophe Degryse en Philippe Porchet, The platform economy and Social law: Key issues in comparative perspective, blz. 57.

(2)  IAO, Policy responses to new forms of work. International governance of digital labour platforms, april 2019, blz. 6-7.

(3)  Eurofound, zie: Platform economy initiatives: https://www.eurofound.europa.eu/data/platform-economy/initiatives.

(4)  ETUI, 2019, Working paper 2019.10, The platform economy and Social law: Key issues in comparative perspective, blz. 46; zie het Portaal: https://commissionrelationstravail.belgium.be/fr/.

(5)  ETUI, 2019, Working paper 2019.10, The platform economy and Social law: Key issues in comparative perspective, blz. 42; zie ook: https://www.equaltimes.org/in-denmark-a-historic-collective?lang=en#.XsjN8DpKhPa.

(6)  ETUI, 2019, Working paper 2019.10, The platform economy and Social law: Key issues in comparative perspective, blz. 102 en 103; zie: https://twitter.com/ridersxderechos en https://www.ugt.es/turespuestasindicales.

(7)  ETUI, 2019, Working paper 2019.10, The platform economy and Social law: Key issues in comparative perspective, blz. 104 -105.

(8)  ETUI, 2019, Working paper 2019.10, The platform economy and Social law: Key issues in comparative perspective, blz. 57.

(9)  ETUI, 2019, Working paper 2019.10, The platform economy and Social law: Key issues in comparative perspective, blz. 68. De kwestie van de status van de platformwerkers (werknemers/zelfstandigen) lijkt hierin echter niet te worden opgelost.

(10)  ETUI, 2019, Working paper 2019.10, The platform economy and Social law: Key issues in comparative perspective, blz. 71 -72.

(11)  ETUI, 2019, Working paper 2019.10, The platform economy and Social law: Key issues in comparative perspective, blz. 72.

(12)  Portugal: wet 45/2018, 10 augustus 2018.

(13)  ETUI, 2019, Working paper 2019.10, The platform economy and Social law: Key issues in comparative perspective, blz. 111 -112.

(14)  Autonome kaderovereenkomst van de Europese sociale partners inzake digitalisering.

---

BIJLAGE II

De volgende wijzigingsvoorstellen, waarvoor minstens een kwart van de stemmen werd uitgebracht, werden tijdens de beraadslaging verworpen:

Par. 2.9

Als volgt wijzigen:

| 2.9 | Een cruciaal aspect van platformwerk is de status van de platformwerker. In de regel fungeert het platform als bemiddelaar tussen vraag en aanbod; een platform is met andere woorden geen werkgever, en er is dus geen sprake van de gebruikelijke arbeidsrelatie. Op grond hiervan wordt een platformwerker beschouwd als “zelfstandige” en niet als werknemer, met als gevolg dat de arbeidswetgeving (met inbegrip van de gezondheids- en veiligheidsvoorschriften), en de regels inzake sociale bescherming en belastingen niet toepasbaar zijn. Het beginsel dat een platformwerker geacht wordt een werknemer te zijn totdat het tegendeel is bewezen, moet door de EU en de lidstaten naar behoren worden bestudeerd in al zijn dimensies — wat niet wegneemt dat er ook echte zelfstandigen bestaan. Zo moet worden gekeken naar de fundamentele verschillen tussen werknemers en zelfstandigen (aard van het werk, ondergeschiktheid en beloning). Op die manier worden de belangen van platformwerkers die voor hun inkomen voornamelijk afhankelijk zijn van platforms, beschermd. Wel is het EESC van oordeel dat echte zelfstandigen — als zij dat willen — hun status moeten kunnen behouden. |
| --- | --- |

2.9

Een cruciaal aspect van platformwerk is de status van de platformwerker. In de regel fungeert het platform als bemiddelaar tussen vraag en aanbod; een platform is met andere woorden geen werkgever, en er is dus geen sprake van de gebruikelijke arbeidsrelatie. Op grond hiervan wordt een platformwerker beschouwd als “zelfstandige” en niet als werknemer, met als gevolg dat de arbeidswetgeving (met inbegrip van de gezondheids- en veiligheidsvoorschriften), en de regels inzake sociale bescherming en belastingen niet toepasbaar zijn. Het beginsel dat een platformwerker geacht wordt een werknemer te zijn totdat het tegendeel is bewezen, moet door de EU en de lidstaten naar behoren worden bestudeerd in al zijn dimensies — wat niet wegneemt dat er ook echte zelfstandigen bestaan. Zo moet worden gekeken naar de fundamentele verschillen tussen werknemers en zelfstandigen (aard van het werk, ondergeschiktheid en beloning). Op die manier worden de belangen van platformwerkers die voor hun inkomen voornamelijk afhankelijk zijn van platforms, beschermd. Wel is het EESC van oordeel dat echte zelfstandigen — als zij dat willen — hun status moeten kunnen behouden.

Motivering

Volgens de Europese Commissie is de status van werknemer een controversiële kwestie; in het geval van platforms die voornamelijk arbeid aanbieden gaat het vanuit beleidsperspectief om een cruciaal punt. Wat de kwestie van de status betreft geeft de Commissie aan dat tussen zelfstandigen en werknemers onderscheid kan worden gemaakt aan de hand van drie criteria: ondergeschiktheid, de aard van het werk en de beloning. Deze criteria zijn vastgesteld met het oog op het gebruik van het begrip werknemer in de EU, maar de Commissie wijst er in haar mededeling over Een Europese agenda voor de deeleconomie ook op dat de rechtbanken in de lidstaten, binnen hun nationale bevoegdheden, dezelfde criteria gebruiken. Met deze criteria is er geen behoefte aan aanvullende regelgeving met betrekking tot de status van werknemer op Europees niveau. Op nationaal niveau zijn verschillende initiatieven genomen; zo is in bepaalde gevallen een tussencategorie ingevoerd tussen werk in dienstverband en zelfstandige arbeid.

Wat de status van werknemer betreft zij erop gewezen dat in de recente autonome kaderovereenkomst van de Europese sociale partners inzake digitalisering te lezen staat dat de bepalingen betrekking hebben op alle werknemers en werkgevers in de openbare en de particuliere sector, met inbegrip van activiteiten via onlineplatforms waarbij sprake is van een arbeidsverhouding, overeenkomstig de nationale definities.

Stemuitslag

| Voor | 65 |
| --- | --- |
| Tegen | 99 |
| Onthoudingen | 13 |

Voor

65

Tegen

99

Onthoudingen

13

Par. 5.4

Als volgt wijzigen:

| 5.4 | Bij de toepassing van de algemene criteria inzake de status van werknemer (ondergeschiktheid, aard van het werk en beloning) zouden d
  De EU en de lidstaten zouden zich onder meer moeten laten leiden door de cruciale concepten van economische afhankelijkheid en ondergeschiktheid, om zo te zorgen voor billijke arbeidsvoorwaarden voor. Pplatformwerkers die voor hun levensonderhoud volledig afhankelijk zijn van de beloning die zij voor dat werk ontvangen en in dienstverband werken, zijn geen zelfstandigen maar werknemers. Zo ook moeten
  kunnen de door de platforms gebruikte algoritmen worden afgestemd op
  als bindend worden beschouwd, op dezelfde manier als de mondelinge of schriftelijke instructies voor standaardwerk. Het Comité heeft zich hierover al positief uitgelaten in eerdere adviezen. |
| --- | --- |

5.4

Bij de toepassing van de algemene criteria inzake de status van werknemer (ondergeschiktheid, aard van het werk en beloning) zouden d
  De EU en de lidstaten zouden zich onder meer moeten laten leiden door de cruciale concepten van economische afhankelijkheid en ondergeschiktheid, om zo te zorgen voor billijke arbeidsvoorwaarden voor. Pplatformwerkers die voor hun levensonderhoud volledig afhankelijk zijn van de beloning die zij voor dat werk ontvangen en in dienstverband werken, zijn geen zelfstandigen maar werknemers. Zo ook moeten
  kunnen de door de platforms gebruikte algoritmen worden afgestemd op
  als bindend worden beschouwd, op dezelfde manier als de mondelinge of schriftelijke instructies voor standaardwerk. Het Comité heeft zich hierover al positief uitgelaten in eerdere adviezen.

Motivering

Volgens de Europese Commissie is de status van werknemer een controversiële kwestie; in het geval van platforms die voornamelijk arbeid aanbieden gaat het vanuit beleidsperspectief om een cruciaal punt. Wat de kwestie van de status betreft geeft de Commissie aan dat tussen zelfstandigen en werknemers onderscheid kan worden gemaakt aan de hand van drie criteria: ondergeschiktheid, de aard van het werk en de beloning. Deze criteria zijn vastgesteld met het oog op het gebruik van het begrip werknemer in de EU, maar de Commissie wijst er in haar mededeling over Een Europese agenda voor de deeleconomie ook op dat de rechtbanken in de lidstaten, binnen hun nationale bevoegdheden, dezelfde criteria gebruiken. Met deze criteria is er geen behoefte aan aanvullende regelgeving met betrekking tot de status van werknemer op Europees niveau. Op nationaal niveau zijn verschillende initiatieven genomen; zo is in bepaalde gevallen een tussencategorie ingevoerd tussen werk in dienstverband en zelfstandige arbeid.

Wat de status van werknemer betreft zij erop gewezen dat in de recente autonome kaderovereenkomst van de Europese sociale partners inzake digitalisering te lezen staat dat de bepalingen betrekking hebben op alle werknemers en werkgevers in de openbare en de particuliere sector, met inbegrip van activiteiten via onlineplatforms waarbij sprake is van een arbeidsverhouding, overeenkomstig de nationale definities.

Stemuitslag

| Voor | 64 |
| --- | --- |
| Tegen | 98 |
| Onthoudingen | 14 |

Voor

64

Tegen

98

Onthoudingen

14

Par. 5.8

Als volgt wijzigen:

| 5.8 | Het EESC zou graag zien dat in de nationale belastingstelsels rekening wordt gehouden met het fenomeen van de deeleconomie en de digitale platformen. Daarbij moeten de beginselen in acht worden genomen die kenmerkend zijn voor een stelsel van eerlijke belastingheffing, d.w.z. samenhang, voorspelbaarheid en neutraliteit, waardoor tegelijk ook het algemeen belang van de naleving van de fiscale verplichtingen door alle belanghebbenden wordt gewaarborgd
   (1)
  . Wat belastingen aangaat, is het EESC van mening dat alle spelers in de digitale economie belasting moeten betalen. Het onderschrijft in dit verband de aanbevelingen van het Europees Platform tegen zwartwerk,
   (2)

  dat de EU voorstelt een bindend rechtsinstrument in te voeren om de platforms te verplichten alle transacties te melden aan de belastingautoriteiten van de landen waar zij actief zijn, de bevoegde belastingautoriteiten de nodige informatie te verstrekken om aan te tonen dat de belastingwetgeving wordt nageleefd, hun platformwerkers te informeren over hun fiscale voordelen en verplichtingen, en te voorkomen dat zij ten onrechte als zelfstandig worden beschouwd. |
| --- | --- |

5.8

Het EESC zou graag zien dat in de nationale belastingstelsels rekening wordt gehouden met het fenomeen van de deeleconomie en de digitale platformen. Daarbij moeten de beginselen in acht worden genomen die kenmerkend zijn voor een stelsel van eerlijke belastingheffing, d.w.z. samenhang, voorspelbaarheid en neutraliteit, waardoor tegelijk ook het algemeen belang van de naleving van de fiscale verplichtingen door alle belanghebbenden wordt gewaarborgd
   (1)
  . Wat belastingen aangaat, is het EESC van mening dat alle spelers in de digitale economie belasting moeten betalen. Het onderschrijft in dit verband de aanbevelingen van het Europees Platform tegen zwartwerk,
   (2)

  dat de EU voorstelt een bindend rechtsinstrument in te voeren om de platforms te verplichten alle transacties te melden aan de belastingautoriteiten van de landen waar zij actief zijn, de bevoegde belastingautoriteiten de nodige informatie te verstrekken om aan te tonen dat de belastingwetgeving wordt nageleefd, hun platformwerkers te informeren over hun fiscale voordelen en verplichtingen, en te voorkomen dat zij ten onrechte als zelfstandig worden beschouwd.

Motivering

Aangezien het EESC onlangs een advies over belastingheffing in de deeleconomie heeft goedgekeurd (ECO/500 over Belastingheffing in de deeleconomie — Rapportageverplichtingen) is het logischer daarnaar te verwijzen.

Stemuitslag

| Voor | 64 |
| --- | --- |
| Tegen | 97 |
| Onthoudingen | 14 |

Voor

64

Tegen

97

Onthoudingen

14

Par. 1.8

Als volgt wijzigen:

| 1.8 | Het EESC zou graag zien dat de EU en de lidstaten bij het streven naar fatsoenlijk werk in de platformeconomie de relevante begrippen op elkaar afstemmen.
  Daartoe
  Daarbij
  , en om te zorgen voor billijke arbeidsvoorwaarden voor platformwerkers die voor hun levensonderhoud volledig afhankelijk zijn van de beloning die zij voor dat werk ontvangen, zouden zij
  de Commissie en de lidstaten bij de toepassing van de algemene criteria inzake de status van werknemer (ondergeschiktheid, aard van het werk en beloning) de volgende uitgangspunten voor ogen moeten houden: i) de vraag of er sprake is van economische afhankelijkheid en ondergeschikt werk, aangezien een werknemer die voor zijn of haar levensonderhoud hoofdzakelijk afhankelijk is van het loon dat hij of zij ontvangt, een afhankelijke werknemer is en geen zelfstandige; ii) het beginsel dat een platformwerker geacht wordt in dienst te zijn totdat het tegendeel is bewezen, zou
  moet naar behoren moeten worden bestudeerd in al zijn dimensies; zo moet worden gekeken naar de fundamentele verschillen tussen werknemers en zelfstandigen (aard van het werk, ondergeschiktheid en beloning); iii) de door de platforms gebruikte algoritmen kunnen
  moeten worden gelijkgesteld met
  als bindend worden beschouwd, op dezelfde manier als de mondelinge of schriftelijke instructies in standaardwerk. |
| --- | --- |

1.8

Het EESC zou graag zien dat de EU en de lidstaten bij het streven naar fatsoenlijk werk in de platformeconomie de relevante begrippen op elkaar afstemmen.
  Daartoe
  Daarbij
  , en om te zorgen voor billijke arbeidsvoorwaarden voor platformwerkers die voor hun levensonderhoud volledig afhankelijk zijn van de beloning die zij voor dat werk ontvangen, zouden zij
  de Commissie en de lidstaten bij de toepassing van de algemene criteria inzake de status van werknemer (ondergeschiktheid, aard van het werk en beloning) de volgende uitgangspunten voor ogen moeten houden: i) de vraag of er sprake is van economische afhankelijkheid en ondergeschikt werk, aangezien een werknemer die voor zijn of haar levensonderhoud hoofdzakelijk afhankelijk is van het loon dat hij of zij ontvangt, een afhankelijke werknemer is en geen zelfstandige; ii) het beginsel dat een platformwerker geacht wordt in dienst te zijn totdat het tegendeel is bewezen, zou
  moet naar behoren moeten worden bestudeerd in al zijn dimensies; zo moet worden gekeken naar de fundamentele verschillen tussen werknemers en zelfstandigen (aard van het werk, ondergeschiktheid en beloning); iii) de door de platforms gebruikte algoritmen kunnen
  moeten worden gelijkgesteld met
  als bindend worden beschouwd, op dezelfde manier als de mondelinge of schriftelijke instructies in standaardwerk.

Motivering

Volgens de Europese Commissie is de status van werknemer een controversiële kwestie; in het geval van platforms die voornamelijk arbeid aanbieden gaat het vanuit beleidsperspectief om een cruciaal punt. Wat de kwestie van de status betreft geeft de Commissie aan dat tussen zelfstandigen en werknemers onderscheid kan worden gemaakt aan de hand van drie criteria: ondergeschiktheid, de aard van het werk en de beloning. Deze criteria zijn vastgesteld met het oog op het gebruik van het begrip werknemer in de EU, maar de Commissie wijst er in haar mededeling over Een Europese agenda voor de deeleconomie ook op dat de rechtbanken in de lidstaten, binnen hun nationale bevoegdheden, dezelfde criteria gebruiken. Met deze criteria is er geen behoefte aan aanvullende regelgeving met betrekking tot de status van werknemer op Europees niveau. Op nationaal niveau zijn verschillende initiatieven genomen; zo is in bepaalde gevallen een tussencategorie ingevoerd tussen werk in dienstverband en zelfstandige arbeid.

Wat de status van werknemer betreft zij erop gewezen dat in de recente autonome kaderovereenkomst van de Europese sociale partners inzake digitalisering te lezen staat dat de bepalingen betrekking hebben op alle werknemers en werkgevers in de openbare en de particuliere sector, met inbegrip van activiteiten via onlineplatforms waarbij sprake is van een arbeidsverhouding, overeenkomstig de nationale definities.

Stemuitslag

| Voor | 63 |
| --- | --- |
| Tegen | 99 |
| Onthoudingen | 15 |

Voor

63

Tegen

99

Onthoudingen

15

Par. 1.13

Als volgt wijzigen:

| 1.13 | Het EESC zou graag zien dat in de nationale belastingstelsels rekening wordt gehouden met het fenomeen van de deeleconomie en de digitale platformen. Daarbij moeten de beginselen in acht worden genomen die kenmerkend zijn voor een stelsel van eerlijke belastingheffing, d.w.z. samenhang, voorspelbaarheid en neutraliteit, waardoor tegelijk ook het algemeen belang van de naleving van de fiscale verplichtingen door alle belanghebbenden wordt gewaarborgd
   (3)
  . De Commissie zou de aanbevelingen van het Europees platform tegen zwartwerk inzake belastingheffing in de platformeconomie voor ogen moeten houden. |
| --- | --- |

1.13

Het EESC zou graag zien dat in de nationale belastingstelsels rekening wordt gehouden met het fenomeen van de deeleconomie en de digitale platformen. Daarbij moeten de beginselen in acht worden genomen die kenmerkend zijn voor een stelsel van eerlijke belastingheffing, d.w.z. samenhang, voorspelbaarheid en neutraliteit, waardoor tegelijk ook het algemeen belang van de naleving van de fiscale verplichtingen door alle belanghebbenden wordt gewaarborgd
   (3)
  . De Commissie zou de aanbevelingen van het Europees platform tegen zwartwerk inzake belastingheffing in de platformeconomie voor ogen moeten houden.

Motivering

Aangezien het EESC onlangs een advies over belastingheffing in de deeleconomie heeft goedgekeurd (ECO/500 over Belastingheffing in de deeleconomie — Rapportageverplichtingen) is het logischer daarnaar te verwijzen.

Stemuitslag

| Voor | 62 |
| --- | --- |
| Tegen | 99 |
| Onthoudingen | 15 |

Voor

62

Tegen

99

Onthoudingen

15

---

(1)  Zie het advies ECO/500 over belastingheffing in de deeleconomie — Rapportageverplichtingen, goedgekeurd in juli 2020 (PB C 364 van 28.102020, blz. 62).

(2)  PB C 458 van 19.12.2014, blz. 43.

(3)  Zie voetnoot 1

---

| 11.12.2020 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 429/187 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 429/187

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over digitalisering en duurzaamheid — Status quo en de behoefte aan maatregelen vanuit het oogpunt van het maatschappelijk middenveld

(verkennend advies)

(2020/C 429/24)

| Rapporteur: | Peter SCHMIDT (DE-II) |
| --- | --- |
| Corapporteur: | István KOMORÓCZKI (HU-I) |

Rapporteur:

Peter SCHMIDT (DE-II)

Corapporteur:

István KOMORÓCZKI (HU-I)

| Raadpleging | Duits voorzitterschap van de Raad, 7.4.2020 |
| --- | --- |
| Rechtsgrond | Artikel 304 VWEU |
| Bevoegde afdeling | Afdeling Landbouw, Plattelandsontwikkeling en Milieu |
| Goedkeuring door de afdeling | 31.8.2020 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 17.9.2020 |
| Zitting nr. | 554 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 216/2/3 |

Raadpleging

Duits voorzitterschap van de Raad, 7.4.2020

Rechtsgrond

Artikel 304 VWEU

Bevoegde afdeling

Afdeling Landbouw, Plattelandsontwikkeling en Milieu

Goedkeuring door de afdeling

31.8.2020

Goedkeuring door de voltallige vergadering

17.9.2020

Zitting nr.

554

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

216/2/3

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) vraagt om beleid dat de digitale economie verankert in onze samenleving op basis van onze waarden, zodat een digitale welzijnsgerichte economie zo inclusief mogelijk zal zijn en werknemers, consumenten, kmo’s, grote ondernemingen en economische actoren zonder winstoogmerk er evenzeer van zullen kunnen profiteren, in het bijzonder in plattelandsgebieden. Dat beleid zou het volgende moeten omvatten:






  — | de formulering van fiscaal beleid dat ervoor zorgt dat digitale ondernemingen hun billijke aandeel aan belastingen betalen; |
| --- | --- | --- |

1.1.

—

de formulering van fiscaal beleid dat ervoor zorgt dat digitale ondernemingen hun billijke aandeel aan belastingen betalen;

| — | de ontwikkeling van een afzonderlijke wet inzake gegevensbescherming op het werk, op sociale media en in de elektronische handel die voortbouwt op de algemene verordening gegevensbescherming (AVG); |
| --- | --- |

—

de ontwikkeling van een afzonderlijke wet inzake gegevensbescherming op het werk, op sociale media en in de elektronische handel die voortbouwt op de algemene verordening gegevensbescherming (AVG);

| — | aanpassing van de huidige mededingings- en monopoliewetgeving om markten voor digitale platforms te reguleren; |
| --- | --- |

—

aanpassing van de huidige mededingings- en monopoliewetgeving om markten voor digitale platforms te reguleren;

| — | bevordering van het gebruik van opensourcesoftware en -applicaties; |
| --- | --- |

—

bevordering van het gebruik van opensourcesoftware en -applicaties;

| — | omarming van het beginsel “publiek geld, publieke gegevens”, zodat de resultaten van met publiek geld gefinancierd onderzoek vrijelijk beschikbaar zijn; |
| --- | --- |

—

omarming van het beginsel “publiek geld, publieke gegevens”, zodat de resultaten van met publiek geld gefinancierd onderzoek vrijelijk beschikbaar zijn;

| — | de ontwikkeling van een strategisch datagovernancebeleid van de EU, dat ook nieuwe wetgeving inzake “publieke datatrusts” omvat. |
| --- | --- |

—

de ontwikkeling van een strategisch datagovernancebeleid van de EU, dat ook nieuwe wetgeving inzake “publieke datatrusts” omvat.

| 1.2. | Het EESC roept nationale en lokale overheden op om collaboratieve deelplatforms te ondersteunen. Ook vraagt het EESC om transparante, eerlijke en groene ICT-productieketens, ambitieuze energienormen en uitbreiding van de eco-ontwerprichtlijn. Daarnaast verzoekt het EESC de Commissie om:






  — | EU-wetgeving aan te passen om online winkelen duurzamer te maken en verantwoordelijk beleid te ontwikkelen voor verpakkingen en het leveren en retourneren van pakketten; |
| --- | --- | --- |

1.2.

—

EU-wetgeving aan te passen om online winkelen duurzamer te maken en verantwoordelijk beleid te ontwikkelen voor verpakkingen en het leveren en retourneren van pakketten;

| — | kleine marktdeelnemers te beschermen tegen monopolistische platforms; |
| --- | --- |

—

kleine marktdeelnemers te beschermen tegen monopolistische platforms;

| — | een complete reeks criteria en indicatoren te ontwikkelen voor duurzame softwareproducten en een digitale productpas in te voeren; |
| --- | --- |

—

een complete reeks criteria en indicatoren te ontwikkelen voor duurzame softwareproducten en een digitale productpas in te voeren;

| — | de AVG te verbeteren met betrekking tot gegevenstoereikendheid en gegevenskoppeling; |
| --- | --- |

—

de AVG te verbeteren met betrekking tot gegevenstoereikendheid en gegevenskoppeling;

| — | beperkingen op te leggen aan onlinereclame en reclamevrije ruimte te creëren. |
| --- | --- |

—

beperkingen op te leggen aan onlinereclame en reclamevrije ruimte te creëren.

| 1.3. | De COVID-19-pandemie heeft geleid tot een plotselinge en aanzienlijke terugval van productie en consumptie, alsook van vervoersactiviteiten; het toegenomen gebruik van ICT heeft geleid tot een vermindering van het aantal energie-intensieve werkmethoden en levensstijlen. Het EESC vraagt om passende beleidsmaatregelen waarmee deze positieve aspecten na de pandemie kunnen worden geconsolideerd. Dit roept natuurlijk bredere vragen op over de energie-efficiëntie van de “cloud” en de datacentra die de cloud voeden. Enkele voorbeelden van mogelijke maatregelen zijn:






  — | het opzetten van een EU-inventaris van datacentra (energie-efficiëntie, levenscyclus, bouwmaterialen enz.), en de instelling van een koplopersregeling om ervoor te zorgen dat de meest energie-efficiënte datacentra de norm worden; |
| --- | --- | --- |

1.3.

—

het opzetten van een EU-inventaris van datacentra (energie-efficiëntie, levenscyclus, bouwmaterialen enz.), en de instelling van een koplopersregeling om ervoor te zorgen dat de meest energie-efficiënte datacentra de norm worden;

| — | invoering van de vereiste dat nieuwe datacentra voor 100 % op hernieuwbare energie draaien; |
| --- | --- |

—

invoering van de vereiste dat nieuwe datacentra voor 100 % op hernieuwbare energie draaien;

| — | gebruik van kunstmatige intelligentie (KI) ter ondersteuning van de klimaat- en energietransitie; |
| --- | --- |

—

gebruik van kunstmatige intelligentie (KI) ter ondersteuning van de klimaat- en energietransitie;

| — | bevordering van duurzame KI-oplossingen. |
| --- | --- |

—

bevordering van duurzame KI-oplossingen.

| 1.4. | Het EESC erkent het grote belang van de ontwikkeling van duurzame en slimme steden, met inbegrip van innovatieve benaderingen van geïntegreerde mobiliteit, energie en toerisme. |
| --- | --- |

1.4.

2.   Achtergrond en fundamenten

| 2.1. | In dit advies, dat is opgesteld op verzoek van het Duitse voorzitterschap van de Raad, worden de twee wereldwijde megatrends van digitalisering en verduurzaming tegen het licht gehouden vanuit het perspectief van het Europese maatschappelijk middenveld. Het EESC verwelkomt het voornemen om de groene en de digitale transitie op elkaar af te stemmen, aangezien dat van cruciaal belang is voor de toekomstige welvaart en weerbaarheid van Europa. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | De EU heeft zich ten volle gecommitteerd aan de Agenda 2030 van de VN (1) en de 17 duurzameontwikkelingsdoelstellingen (SDG’s) daarvan en opereert in de context van internationale klimaatovereenkomsten zoals de Overeenkomst van Parijs (2). Om een goede uitvoering van die agenda te waarborgen zou de EU een overkoepelende duurzameontwikkelingsstrategie moeten ontwerpen. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Het EESC is ingenomen met de Europese Green (en Social) Deal (3) en het Fonds voor een rechtvaardige transitie, die moeten zorgen voor de grootschalige investeringen die nodig zijn om een rechtvaardige transitie naar een klimaatneutrale economie te realiseren. Het EESC beschouwt het Europees Stakeholdersplatform voor de circulaire economie (4) als een belangrijke speler voor de verwezenlijking van de doelstellingen van het nieuwe actieplan voor de circulaire economie (5) en ziet ernaar uit om de samenwerking met het platform voort te zetten. Het EESC benadrukt dat de EU ervoor moet zorgen dat digitalisering een bijdrage levert aan de uitvoering van de Europese Green Deal. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Het EESC verwelkomt het herstel- en wederopbouwpakket “Next Generation EU” (6), dat gericht is op ondersteuning van de lidstaten, de sectoren en de mensen die het hardst zijn getroffen door de COVID-19-crisis. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | De COVID-19-pandemie biedt een kans om na te denken over de vraag hoe we onze economie kunnen hervormen en vernieuwen om die in ecologisch en sociaal opzicht duurzamer te maken. De crisis zou de EU niet mogen afhouden van het nastreven van haar milieu- en duurzaamheidsdoelstellingen. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Het EESC heeft al eerder opgeroepen tot de ontwikkeling van een welzijnsgerichte economie (7) die werkt voor mensen én de planeet. Digitalisering die geschikt is om dit doel te verwezenlijken is daar een onlosmakelijk onderdeel van. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Het EESC beschouwt een systematische EU-benadering van duurzame consumptie (8) als een van de essentiële bouwstenen van de strategische visie van het EESC op een duurzame welzijnsgerichte economie waarbij niemand wordt uitgesloten. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Het EESC heeft gepleit voor een Europese aanpak van de digitalisering (9), gebaseerd op Europese sociale waarden en ethische normen, om ervoor te zorgen dat we digitale kansen voor de economie benutten, onze privacy en zelfbeschikking beschermen en de grenzen van de planeet respecteren. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | In haar recente Witboek over kunstmatige intelligentie (10) stelt de Commissie voor om een strategie te formuleren die de toepassing van KI in de EU moet bevorderen, en het EESC steunt de ambities van de Commissie om de EU internationaal toonaangevend te maken op het gebied van onderzoek naar en ontwikkeling van kunstmatige intelligentie en zo het mondiale concurrentievermogen van de EU te versterken (11). Tegelijkertijd zou het EESC graag zien dat de KI-strategie beter wordt geïntegreerd in de huidige duurzaamheidsstrategieën van de EU. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Het EESC verzoekt alle belanghebbenden om na te denken over de gevolgen van de digitalisering in de verschillende sectoren en met het oog op de verwezenlijking van de SDG’s wat betreft basisinfrastructuur, empowerment en transformatie. |
| --- | --- |

2.10.

3.   Naar een in sociaal, economisch en milieuopzicht gezonde digitalisering

| 3.1. | Voor iedereen die in de COVID-19-tijd over dit onderwerp nadenkt, is het duidelijk dat in een duurzame digitale revolutie menselijke factoren en niet-digitale oplossingen niet mogen worden genegeerd en dat alle risico’s zorgvuldig moeten worden gewogen, met een nadruk op weerbaarheid. De digitale kloof tussen en binnen landen wereldwijd moet met prioriteit worden verkleind, in het bijzonder in en tussen de lidstaten en in het licht van uitbreiding. Het verkleinen van de digitale kloof binnen lidstaten vergt publieke en private investeringen. De pandemie heeft zowel de kansen als de nadelen van digitale communicatie duidelijk aan de oppervlakte gebracht, vooral in plattelandsgebieden. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Dit advies concentreert zich op SDG8 (fatsoenlijk werk), SDG12 (consumptie en productie) en SDG13 (klimaatactie) (12) en zal dan ook voornamelijk betrekking hebben op sociale en milieuduurzaamheid. Het aan elkaar koppelen van sociale en milieuaspecten is noodzakelijk om te komen tot een digitalisering die ons allemaal vooruithelpt. Andere specifieke aandachtspunten zijn digitaal onderwijs (SDG4), slimme steden (SDG 11) en e-gezondheid (SDG3), en we bevelen aan dat het EESC in het kader van zijn toekomstige werkzaamheden voor het maatschappelijk middenveld meer gedetailleerde analyses op deze gebieden verricht. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | De pandemie heeft veel van onze dagelijkse routines veranderd, in een grootschalige digitaliseringsveldtest: overheden sloten scholen tijdelijk en vroegen leerlingen, studenten en leerkrachten om online te werken, en werkgevers werden gedwongen om een nieuwe houding tegenover thuiswerken aan te nemen. Nu we geleidelijk uit de lockdown komen, moeten we nadenken over de vraag hoeveel digitalisering wenselijk en passend is en hoe we een eerlijke balans tussen en binnen generaties kunnen vinden bij het nastreven van de SDG’s.
  Het EESC verzoekt alle belanghebbenden om na te denken over de gevolgen van de onverwachte “digitale stap voorwaarts” in de context van de volgende drie dimensies van digitalisering: basisinfrastructuur, empowerment en transformatie. Ter illustratie hebben we hier onze onderwijs- en werkomgeving genoemd, maar het is aan te bevelen dit te gebruiken als heuristische methode om in andere domeinen van het leven de kosten en baten van deze dimensies in kaart te brengen. |
| --- | --- |

3.3.

Het EESC verzoekt alle belanghebbenden om na te denken over de gevolgen van de onverwachte “digitale stap voorwaarts” in de context van de volgende drie dimensies van digitalisering: basisinfrastructuur, empowerment en transformatie. Ter illustratie hebben we hier onze onderwijs- en werkomgeving genoemd, maar het is aan te bevelen dit te gebruiken als heuristische methode om in andere domeinen van het leven de kosten en baten van deze dimensies in kaart te brengen.

3.3.1.   Digitale basisinfrastructuur

Hoewel we het tegenwoordig vanzelfsprekend vinden dat internet in Europa bijna universele toegang tot kennis biedt voor velen van ons, moeten we de kwaliteit, de veiligheid, de betrouwbaarheid, de inclusiviteit en de toegankelijkheid van onlinediensten blijven verbeteren. Nu we een tijdperk binnentreden dat in toenemende mate zal worden gedomineerd door kunstmatige intelligentie, is het van cruciaal belang om de wetenschappelijke, maatschappelijke en pedagogische aspecten van deze onvoorziene situatie te analyseren, rekening houdend met het recente rapport van de Unesco over KI (13). We zijn ons inmiddels bewust van de aanzienlijke sociale ongelijkheden die er op dit gebied bestaan en die o.m. worden veroorzaakt door een gebrek aan elektronische apparaten, opleiding en connectiviteit.

Uitgaande van het voorzorgsbeginsel, zijn mogelijke negatieve factoren bijvoorbeeld de langere tijd die mensen voor een scherm zitten, de grotere blootstelling aan apparaten in het algemeen, niet-ergonomische werkhoudingen, straling, zorgen over de effecten van 5G op onze gezondheid, nepnieuws, internetfraude, cyberpesten en surveillance — allemaal onderwerpen die vragen om uitgebreid nader onderzoek.

3.3.2.   Digitalisering als instrument voor empowerment

Een positief aspect van de pandemie is dat we allemaal op dramatische wijze zijn gewezen op het potentieel van digitalisering als instrument voor de empowerment van burgers in het dagelijkse leven. Omdat informatie eenvoudig beschikbaar is, zijn bijvoorbeeld onafhankelijk, een leven lang leren en flexibel werken reële mogelijkheden geworden. De rijke en veranderlijke onlineomgeving biedt audio, video, tekst, animaties, virtuele opleidingsomgevingen, live chats, augmented reality en virtual reality m.b.t. een breed gamma van onderwerpen, aangepast aan de werktijden en behoeften van leerlingen, studenten, werknemers en personen die gewoonweg nieuwe kennis en vaardigheden willen verwerven.

Internet fungeert ook als katalysator voor maatschappelijke bewegingen. Daarbij kan worden gedacht aan het mobiliseren van mensen voor politieke of milieuacties, zoals Fridays for Future, en de demonstraties in Hongkong van de afgelopen jaren, die daarvan een spectaculair voorbeeld zijn.

Tegelijkertijd beseffen we dat het gebruik van “hightech”-digitale middelen niet noodzakelijkerwijs leidt tot meer duurzaamheid; zo resulteert de “lowtech”-aanpak van inheemse gemeenschappen of groepen ouderen vaak in meer duurzame, niet-digitale oplossingen.

3.3.3.   Digitalisering als instrument voor transformatie

De lessen die uit dit “mondiale laboratoriumexperiment” kunnen worden getrokken bieden zicht op mogelijke toekomstige ontwikkelingen, zoals de ideale mix van leren op afstand en onderwijs op locatie. Toponderwijsinstellingen bieden al open onlinecursussen voor een groot publiek (massive open online course, MOOC) aan, in samenwerkingsverbanden zoals die met Coursera, waardoor iedereen die dat wil aan de universiteit kan studeren.

De sociale en milieu-implicaties hiervan zijn frappant. Het aantal zakelijke reizen is gekelderd, waardoor de lucht- en milieuverontreiniging in algemene zin, de geluidshinder en de stress zijn afgenomen, en het lijkt waarschijnlijk dat deze effecten ook na de herstelfase niet helemaal zullen verdwijnen. Velen van ons hebben meer tijd thuis of met hun gezin doorgebracht, en zijn zich meer gaan richten op lokale leveranciers zoals boerderijwinkels, al heeft lang niet iedereen het even gemakkelijk met de situatie.

Wat de infrastructuur betreft, is dit een perfecte gelegenheid om de benodigde investeringen en de kostenefficiëntie daarvan goed tegen het licht te houden.

3.4.   SDG 8: Fatsoenlijk werk en de welzijnsgerichte economie

Digitalisering heeft een groot potentieel voor de welzijnsgerichte economie. De voordelen van digitalisering zijn echter ongelijk verdeeld, en het risico bestaat dat een steeds groter deel van het kapitaal en de activa in de handen van een klein aantal spelers terechtkomt. De meeste digitale platforms en softwarebedrijven zijn gevestigd in de VS en Azië (14). Europese kmo’s zijn afhankelijk van hun diensten en raken een deel van hun omzet kwijt aan royaltybetalingen, bijvoorbeeld aan Fulfilment By Amazon. Om deze oligopolistische trend tegen te gaan, zou in Europa een inclusieve, welzijnsgerichte economie moeten worden opgebouwd. Het EESC steunt de ontwikkeling van fiscaal beleid dat ervoor zorgt dat digitale ondernemingen hun billijke aandeel aan belastingen betalen (15).

3.4.1.   Digitalisering en de effecten ervan op de werkgelegenheid

Digitalisering in de werkomgeving biedt veel kansen voor een welkome rationalisatie van het werk (16), bijvoorbeeld door het gebruik van “cobots” (17), maar brengt ook bepaalde risico’s met zich mee, tenzij we een en ander stevig inbedden in onze Europese sociale waarden en ethische normen in een benadering waarin “de mens de controle heeft”. Specifieke uitdagingen in dit verband zijn:

| — | Een verschuiving in de verhouding tussen het aantal banen en de omzet in de nieuwe bedrijfssegmenten, waarin digitale ondernemingen meer omzet met minder banen genereren. In de meeste wetenschappelijke studies wordt aangenomen dat het netto-effect van digitalisering op de arbeidsmarkt een hogere werkloosheid zal zijn (18) (19) (20) (21) (22) (23). |
| --- | --- |

—

Een verschuiving in de verhouding tussen het aantal banen en de omzet in de nieuwe bedrijfssegmenten, waarin digitale ondernemingen meer omzet met minder banen genereren. In de meeste wetenschappelijke studies wordt aangenomen dat het netto-effect van digitalisering op de arbeidsmarkt een hogere werkloosheid zal zijn (18) (19) (20) (21) (22) (23).

| — | Het onzekerder worden van werk, waarbij waarschijnlijk minder mensen een bevredigende en goed betaalde baan zullen hebben en een toenemend aantal werknemers zichzelf terugvindt in werk met onstabiele arbeidsvoorwaarden in de zogeheten “kluseconomie”, die wordt gekenmerkt door deeltijdarbeid en kortlopende of nulurencontracten (24) (25) (26) (27) (28). |
| --- | --- |

—

Het onzekerder worden van werk, waarbij waarschijnlijk minder mensen een bevredigende en goed betaalde baan zullen hebben en een toenemend aantal werknemers zichzelf terugvindt in werk met onstabiele arbeidsvoorwaarden in de zogeheten “kluseconomie”, die wordt gekenmerkt door deeltijdarbeid en kortlopende of nulurencontracten (24) (25) (26) (27) (28).

| — | Polarisatie van inkomens, omdat het aandeel van lonen in het bruto binnenlands product daalt en het aandeel van investeringsinkomen (29) stijgt (30) (31) (32). Deze polarisatie van inkomens kan de koopkracht onder druk zetten (33) (34) (35). |
| --- | --- |

—

Polarisatie van inkomens, omdat het aandeel van lonen in het bruto binnenlands product daalt en het aandeel van investeringsinkomen (29) stijgt (30) (31) (32). Deze polarisatie van inkomens kan de koopkracht onder druk zetten (33) (34) (35).

| — | Een trend in de richting van uitbesteding van arbeid en van de controle op arbeid. De waargenomen autonomiewinst van thuiswerken mag niet ten koste gaan van werknemersbelangen (zoals een veilige werkplek, stabiele arbeidsvoorwaarden, het recht om niet bereikbaar te zijn en gegevensbescherming op het werk). Het EESC vraagt bijgevolg om een krachtige interpretatie van de AVG en stelt voor om afzonderlijke wetgeving voor gegevensbescherming op het werk in te voeren. |
| --- | --- |

—

Een trend in de richting van uitbesteding van arbeid en van de controle op arbeid. De waargenomen autonomiewinst van thuiswerken mag niet ten koste gaan van werknemersbelangen (zoals een veilige werkplek, stabiele arbeidsvoorwaarden, het recht om niet bereikbaar te zijn en gegevensbescherming op het werk). Het EESC vraagt bijgevolg om een krachtige interpretatie van de AVG en stelt voor om afzonderlijke wetgeving voor gegevensbescherming op het werk in te voeren.

| — | Een gericht gebruik van KI om de werking van de arbeidsmarkt te verbeteren, bijvoorbeeld om te anticiperen op de behoeften aan arbeid of om de effecten van werktijden en arbeidsomstandigheden beter in beeld te krijgen, met het oog op een welzijnsgerichte economie. (Overwegingen betreffende de invoering van een basisinkomen, verkorting van de werkweek voor voltijdse banen of lasten op laagbetaalde banen kunnen hierbij een rol spelen.) |
| --- | --- |

—

Een gericht gebruik van KI om de werking van de arbeidsmarkt te verbeteren, bijvoorbeeld om te anticiperen op de behoeften aan arbeid of om de effecten van werktijden en arbeidsomstandigheden beter in beeld te krijgen, met het oog op een welzijnsgerichte economie. (Overwegingen betreffende de invoering van een basisinkomen, verkorting van de werkweek voor voltijdse banen of lasten op laagbetaalde banen kunnen hierbij een rol spelen.)

3.4.2.   Macht door accumulatie van gegevens

De opkomst van de “digitale reuzen” en het ontstaan van monopolies en oligopolies heeft de concurrentie verstoord. Daarnaast heeft de concentratie van informatie en kennis implicaties voor de beleidssoevereiniteit en voor de zelfbeschikking van personen, omdat grote delen van het internetverkeer (zoals persoonsgegevens en marktgerelateerde gegevens, nieuwsberichten en openbare verklaringen) in handen zijn van een klein aantal mondiale IT-bedrijven (van buiten de EU). Het EESC verzoekt de Commissie de huidige mededingings- en monopoliewetgeving aan te passen om de markten voor digitale platforms te reguleren (36). Het EESC wijst ook op het belang van de bescherming van de rechten van de burger in het kader van de AVG, en merkt op dat het uitbuitende aspect van surveillancekapitalisme openlijk moet worden besproken en bediscussieerd.

Bovendien treden platforms als Amazon steeds meer op als marktdeelnemer in hun eigen markten terwijl ze controle uitoefenen over de economische infrastructuur (het winkelplatform, distributiekanalen, advertenties) waar duizenden met elkaar concurrerende verkopers hun producten aanbieden. Amazon gebruikt deze gegevens van derde verkopers om de eigen producten te promoten, waardoor concurrenten worden benadeeld (37). Een herziening van de mededingingswetgeving van de EU naar het voorbeeld van de Indiase verordening inzake buitenlandse directe investeringen (38) zou het mogelijk moeten maken om dergelijke wanpraktijken vast te stellen en sancties op te leggen.

Het waarborgen van de neutraliteit van nieuwe markten voor digitale platforms (39) is van essentieel belang om een gelijk speelveld voor alle marktdeelnemers te creëren. Het EESC stelt voor om wetgeving inzake “natuurlijke monopolies” in de digitale economie in te voeren om ervoor te zorgen dat het maatschappelijk middenveld of overheidsinstanties daar toezicht op kunnen houden (40). Dit behelst ook de totstandbrenging van interoperabiliteit tussen concurrerende platforms om de concurrentie in de digitale markt te waarborgen, bijvoorbeeld via wetgeving inzake verplichte vooraf gedefinieerde interfaces voor informatie-uitwisseling.

3.4.3.   Datagovernance: naar een strategisch EU-datagovernancebeleid

Het EESC verzoekt de Commissie en de lidstaten om het gebruik van opensourcesoftware en -applicaties te stimuleren als instrumenten voor het bevorderen van bedrijfsmodellen en -applicaties met open toegang en een eerlijke batenverdeling.

Daarnaast pleit het EESC voor de toepassing van het beginsel “publiek geld, publieke gegevens”, dat inhoudt dat voor met publiek geld gefinancierde onderzoeks- en ontwikkelingsprojecten gegevens beschikbaar moeten worden gesteld, bijvoorbeeld volgens het model van de “creative commons”-licenties of publieke auteursrechten.

Bovendien stelt het EESC voor om een strategisch EU-datagovernancebeleid te ontwikkelen waarin een goed evenwicht wordt gevonden tussen het zo open mogelijk maken van gegevens en voorkomen dat publieke economische actoren en kmo’s hun kernactiviteiten verliezen aan grote internet- en databedrijven. In het verleden waren “open data” eenzijdig in het voordeel van grote internetbedrijven. Het EESC roept op tot de instelling van “publieke datatrusts”, die zouden moeten fungeren als intermediair tussen actoren die gegevens produceren en/of van plan zijn om die gegevens te gebruiken. Er zouden verschillende datatrusts kunnen worden opgericht voor mobiliteitsgerelateerde gegevens, stadsgerelateerde gegevens enz. Om publieke mandaten te kunnen creëren voor overheidsinstanties of maatschappelijke organisaties die de datatrusts zouden moeten beheren, en die ook besluiten zouden moeten nemen over de toegang tot en het verdelen van de baten van producten en diensten, is nieuwe wetgeving nodig. Bij gegevens die relevant zijn voor openbare diensten zouden innovatie door bedrijven, publieke soevereiniteit, het recht op universele toegang en het welzijn van burgers tegen elkaar afgewogen moeten worden. Met het oog op de toekomst is het van cruciaal belang om blockchaintechnologieën verder te ontwikkelen en de transparantie van algoritmen te waarborgen.

3.5.   SDG 12: Verantwoorde consumptie en productie

Digitale apps hebben veel potentieel voor het bevorderen van duurzame consumptie (41), en het EESC roept nationale en lokale overheden dan ook op om collaboratieve deelplatforms en e-handelsplatforms die duurzame producten aanbieden te ondersteunen (42). Een nieuw, slim systeem voor de etikettering van duurzame voedingsmiddelen, zoals het EESC recentelijk heeft voorgesteld, zou uitgebreide informatie over producten bieden (43) om duurzame consumentenkeuzes mogelijk te maken en gezondere diëten te bevorderen (44).

Om de duurzaamheid van online winkelen te verbeteren stelt het EESC voor om EU-wetgeving in te voeren ter bevordering van goede praktijken om het aantal geretourneerde pakketten te verminderen (bijvoorbeeld door gratis retourneren te beperken) (45), die de vernietiging van geretourneerde pakketten verbiedt en regels bevat die de benuttingsgraad van bezorgvoertuigen vergroten.

60 % van al het dataverkeer bestaat uit videostreaming. Zoals de vrijwillige beperking tijdens de COVID-19-crisis heeft laten zien, zijn alternatieven met een lage resolutie breed geaccepteerd en duurzamer, en daarom zouden ze moeten worden bevorderd.

3.5.1.   Duurzame ICT

Bij de productie van ICT-hardware zouden normen van de circulaire economie moeten worden toegepast. Problematisch zijn het delven van zeldzame aardmetalen en andere grondstoffen en de vervaardiging van apparaten, die vaak in slechte werk- en milieuomstandigheden plaatsvindt (bijvoorbeeld in China en landen op het zuidelijk halfrond).

Het EESC vraagt om meer transparantie in ICT-productieketens. De EU-richtlijn inzake ecologisch ontwerp (46) zou moeten worden uitgebreid om ook alomvattende productienormen te omvatten, onder meer m.b.t. i) duurzame materialen (gerecyclede en hernieuwbare hulpbronnen), ii) hardwareontwerp (maximalisatie van de levensduur — modulaire en repareerbare apparaten), iii) software-updates die geldig blijven tot het einde van de fysieke levensduur van een product, iv) langere garantieperioden; v) hergebruik van functionele apparaten en meer recycling van grondstoffen; vi) ambitieuze energienormen, waaronder een dynamische koplopersregeling waarbij het meest energie-efficiënte product de norm wordt, vii) duurzaamheidsnormen voor de ontwikkeling van software en apps, waarbij ontwikkelaars worden gestimuleerd om software op een zodanige wijze te ontwerpen dat het dataverkeer en het hardwaregebruik tijdens de toepassing zo laag mogelijk zijn. Het EESC verwelkomt het manifest van Karlskrona voor duurzaam ontwerp en verzoekt de Commissie om alomvattende criteria voor duurzame softwareproducten te ontwikkelen (47) (48).

3.5.2.   Transparante productieketens

Digitalisering moet gepaard gaan met een grotere transparantie en verantwoordelijkheid in productieketens. Het EESC is positief gestemd over de in het kader van de Europese Green Deal — en recentelijk ook in de digitale beleidsagenda voor het milieu van de Duitse regering — voorgestelde invoering van een “digitale productpas” met informatie over de gebruikte grondstoffen en productienormen, met als doel om tekortkomingen in de duurzaamheid van de productie te identificeren overeenkomstig de Europese MVO-strategie (49), met inbegrip van arbeidsnormen.

3.5.3.   Versterking van collaboratieve platforms

Het EESC verzoekt de Commissie en de lidstaten om steun te verlenen aan de ontwikkeling van collaboratieve internetplatforms die fungeren als neutrale intermediairs met als doel om de baten beter te verdelen tussen producenten en dienstverleners, en om burgers en consumenten te betrekken bij het beheer, de besluitvorming en de verdeling van de baten.

Zo levert de coöperatief beheerde federatie CoopCycle de platformsoftware voor coöperaties die zich bezighouden met de levering van fietsen in negen Europese steden. Het woningverhuurplatform Fairbnb betrekt steden en regio’s als belanghebbende partijen bij zijn activiteiten. Door 50 % van de inkomsten te besteden aan projecten voor de lokale gemeenschap creëert het platform een nieuwe vorm van Europees toerisme waar reizigers/gasten en gastheren/-vrouwen van profiteren.

Het EESC vraagt om politieke steun voor het opschalen van dergelijke platforms op Europees niveau. De aanbestedingsregels zouden zodanig moeten worden aangepast dat lokale overheden deze platforms een preferentiële behandeling kunnen geven.

3.5.4.   Onlinereclame en consumptie

Het EESC maakt zich zorgen over het toenemende aantal e-handelsplatforms die niet-duurzame vormen van consumptie bevorderen. Tracking van onlineaankoopbeslissingen en personalisering van advertenties werken niet-duurzame massaconsumptie in de hand. Het EESC is van mening dat het gebruik van gegevens voor doeleinden van derden in de AVG onvoldoende is geregeld en verzoekt de Commissie deze wetgeving te verbeteren op basis van de beginselen van gegevenstoereikendheid (gegevensminimalisatie) en gegevenskoppeling.

Ook vraagt het EESC om beperkingen op onlinereclame. In veel lidstaten is reclame in openbare ruimten (zoals scholen) verboden. Het EESC steunt reclamevrije ruimten op internet, met name op zoekmachines en sociale media. Het EESC merkt op dat ruwweg de helft van de inkomsten uit onlinereclame wereldwijd (meer dan 300 miljard USD (50)) terechtkomen bij twee Amerikaanse bedrijven: Google en Facebook.

Het EESC schaart zich achter initiatieven als de op KI gebaseerde “Green Consumption Assistant”, die momenteel wordt ontwikkeld door het Einstein Center Digital Future en Ecosia.org met als doel zoekmachines te bevorderen die consumenten helpen met de aankoop van duurzamere producten en diensten.

3.6.   SDG 13 Klimaatactie

3.6.1.   Digitalisering voor milieubescherming en klimaatverandering

Het EESC ziet veel in digitale oplossingen die milieubescherming en transformatie naar duurzaamheid mogelijk maken in het vervoer, energiesystemen, gebouwen, de landbouw en andere sectoren. Zo blijkt uit een Zwitserse studie dat het gebruik van ICT tot wel 6,99 miljoen ton CO2-equivalent (CO2e) per jaar zou kunnen besparen, met een eigen koolstofvoetafdruk van 2,69 miljoen ton CO2e per jaar (51). In andere studies was het berekende potentieel nog groter (52). Het EESC constateert echter dat de algemene digitalisering van de economie en de samenleving tot nu toe niet heeft bijgedragen tot een vermindering van de vraag naar energie of een afname van de koolstofuitstoot (53). Om het potentieel van ICT te benutten om bij te dragen aan de bescherming van het klimaat en het milieu, is derhalve ondersteunend beleid nodig, bijvoorbeeld om terugslag- en inductie-effecten te vermijden.

3.6.2.   Energieverbruik van serverparken

De “cloud” bestaat uit fysieke datacentra, waarvan de aanleg hulpbronnenintensief en de exploitatie energie-intensief is. Het EESC verzoekt de Commissie om samen met de lidstaten een EU-inventaris van datacentra op te zetten, waarin gegevens over de energie-efficiëntie, de levenscyclus en de gebruikte bouwmaterialen worden opgenomen. Bovendien zou het EESC graag zien dat de Commissie wetgeving ontwerpt voor de integratie van datacentra in stedelijke woonwijken of bedrijfsterreinen om zo goed mogelijk gebruik te maken van afvalwarmte.

Het EESC beveelt aan om een koplopersregeling in te stellen om ervoor te zorgen dat de meest energie-efficiënte datacentra de norm worden. Het EESC zou willen zien dat de lidstaten overeenstemming bereiken over een verplichting voor nieuwe datacentra om 100 % hernieuwbare energie te gebruiken.

Het EESC beveelt aan om KI in te zetten in de strijd tegen klimaatverandering en in de energietransitie.

| — | Zoals wordt opgemerkt in het Witboek over kunstmatige intelligentie, zou de Commissie voorstellen moeten doen voor maatregelen die de lidstaten kunnen nemen om duurzame KI-oplossingen te bevorderen. |
| --- | --- |

—

Zoals wordt opgemerkt in het Witboek over kunstmatige intelligentie, zou de Commissie voorstellen moeten doen voor maatregelen die de lidstaten kunnen nemen om duurzame KI-oplossingen te bevorderen.

| — | Door KI gestuurde autonome voertuigen zouden de broeikasgasemissie van stedelijke vervoerssystemen kunnen verminderen door middel van verkeersoptimalisatie/duurzaamrijdenalgoritmen en carpoolingdiensten met vloten van volledig elektrische zelfrijdende voertuigen. |
| --- | --- |

—

Door KI gestuurde autonome voertuigen zouden de broeikasgasemissie van stedelijke vervoerssystemen kunnen verminderen door middel van verkeersoptimalisatie/duurzaamrijdenalgoritmen en carpoolingdiensten met vloten van volledig elektrische zelfrijdende voertuigen.

| — | KI kan de voorspelbaarheid van vraag naar en het aanbod van hernieuwbare energie in een gedecentraliseerd net verbeteren, evenals de opslag van energie, de efficiëntie van het energiesysteem en het beheer van de netbelasting. |
| --- | --- |

—

KI kan de voorspelbaarheid van vraag naar en het aanbod van hernieuwbare energie in een gedecentraliseerd net verbeteren, evenals de opslag van energie, de efficiëntie van het energiesysteem en het beheer van de netbelasting.

3.7.   Slimme steden en andere voorbeelden

Het EESC verwelkomt op de cloud gebaseerde technologische toepassingen voor slimme steden die in realtime gegevens beheren met het oog op een verbeterde besluitvorming, met als resultaat bijvoorbeeld beter gestroomlijnde afvalophaaldiensten, minder files, een betere luchtkwaliteit en een doelmatigere energiedistributie (100 % hernieuwbare energie, netbeheer en fluctuerend aanbod van/vraag naar elektriciteit).

| 3.7.1. | Een belangrijk gebied is mobiliteit, inclusief het concept mobiliteit-als-een-dienst (Mobility-as-a-Service, MaaS), dat door de integratie van openbaar en particulier vervoer kan zorgen voor een beter gebruik van de openbare ruimte, gegevens en infrastructuur. Multimodaal vervoer, dat het delen van fietsen en auto’s, openbaar vervoer, taxi’s en andere vervoerswijzen omvat, kan openbaar en gedeeld vervoer veel aantrekkelijker maken en het gebruik van de auto verminderen. Drie interessante voorbeelden in de lidstaten zijn de volgende:






  — | Amsterdam deelt verkeersgegevens met belanghebbende partijen met het oog op de ontwikkeling van in het openbaar vervoer geïntegreerde “mapping apps”. |
| --- | --- | --- |

3.7.1.

—

Amsterdam deelt verkeersgegevens met belanghebbende partijen met het oog op de ontwikkeling van in het openbaar vervoer geïntegreerde “mapping apps”.

| — | In Barcelona zal de befaamde metrolijn 9 over een traject van 47,8 km tussen de luchthaven en treinstations zonder bestuurder rijden. |
| --- | --- |

—

In Barcelona zal de befaamde metrolijn 9 over een traject van 47,8 km tussen de luchthaven en treinstations zonder bestuurder rijden.

| — | In Kopenhagen wordt een innovatief en slim fietsensysteem gebruikt om de luchtkwaliteit te meten en verkeersopstoppingen te monitoren en te beheren. |
| --- | --- |

—

In Kopenhagen wordt een innovatief en slim fietsensysteem gebruikt om de luchtkwaliteit te meten en verkeersopstoppingen te monitoren en te beheren.

| 3.7.2. | Het EESC is zeer te spreken over het slimme en duurzame beleid van Barcelona en over EU-projecten in het kader van slimme steden, zoals:






  — | In het Remourban-project (54) zal een aantal technische innovaties en bedrijfsmodellen voor stadsvernieuwing worden getest, met medewerking van Valladolid (Spanje) en mogelijk ook Seraing (België) en Miskolc (Hongarije). |
| --- | --- | --- |

3.7.2.

—

In het Remourban-project (54) zal een aantal technische innovaties en bedrijfsmodellen voor stadsvernieuwing worden getest, met medewerking van Valladolid (Spanje) en mogelijk ook Seraing (België) en Miskolc (Hongarije).

| — | Toeristensteden als Valencia (Spanje), Dresden (Duitsland) en Antalya (Turkije) zijn de “vuurtorens” in het slimmestedenproject MAtchUP (55). |
| --- | --- |

—

Toeristensteden als Valencia (Spanje), Dresden (Duitsland) en Antalya (Turkije) zijn de “vuurtorens” in het slimmestedenproject MAtchUP (55).

| 3.7.3. | Duurzaam toerisme is een sleutel tot herstel na de COVID-19-crisis. Daarbij zou moeten worden voortgeborduurd op de recente EESC-adviezen over dit onderwerp (56). Met name zouden niet-vervuilende vervoersmiddelen, zoals fietsen, en collectief vervoer moeten worden gestimuleerd, zouden brandstofefficiënte aëromotoren verder moeten worden ontwikkeld en zou de renovatie van accommodatiefaciliteiten met ecolabel-certificering moeten worden bevorderd. |
| --- | --- |

3.7.3.

| 3.7.4. | Het EESC verwelkomt duurzame methoden voor de digitalisering van de landbouw en verwijst naar het huidige EESC-advies over de “van boer tot bord”-strategie van de Commissie (57). Het is de ambitie van het Comité ervoor te zorgen dat kleine en middelgrote landbouwbedrijven desgewenst ook profiteren van digitale oplossingen voor de noodzakelijke agro-ecologische transitie, die echter betaalbaar moeten zijn en onder controle moeten blijven van de boeren zelf. Er zijn heel wat innovatieve technologische toepassingen, waarvan er veel zonder meer bevorderlijk zijn voor de transitie naar een meer duurzame voedselproductie (drones voor het monitoren van gewassen en dieren, robots voor het zaaien, wieden, oogsten en melken, en het vooruitzicht van “verticale boerderijen” in steden, met een veel lager waterverbruik en lokale toeleveringsketens). In dit verband zijn we voorstander van co-eigendom, regelingen voor het delen van gegevens (58) en andere innovatieve modellen.
  Het beheer van de digitale revolutie in de landbouw gaat gepaard met complexe uitdagingen, en we wijzen op het belang van initiatieven als FAIRshare (59) voor het bevorderen van het gebruik van digitale tools om agrarische werkwijzen te optimaliseren. In dit verband zijn met name de ontwikkeling van vaardigheden en het kweken van vertrouwen belangrijk om de specifieke digitale kloof waar plattelandsgebieden mee worstelen, te dichten. |
| --- | --- |

3.7.4.

Het beheer van de digitale revolutie in de landbouw gaat gepaard met complexe uitdagingen, en we wijzen op het belang van initiatieven als FAIRshare (59) voor het bevorderen van het gebruik van digitale tools om agrarische werkwijzen te optimaliseren. In dit verband zijn met name de ontwikkeling van vaardigheden en het kweken van vertrouwen belangrijk om de specifieke digitale kloof waar plattelandsgebieden mee worstelen, te dichten.

| 3.7.5. | E-gezondheid is van essentieel belang voor een geïnformeerde, op empirisch bewijs gebaseerde besluitvorming. de transparantie van zorgprocessen, vermindering van het aantal fouten, een preciezere diagnosticering, kostenefficiëntie en het terugdringen van wachttijden en verspilling. De socialdistancing- en quarantainemaatregelen die zijn genomen om de pandemie te beteugelen hebben veel mensen bewust gemaakt van het potentieel van e-gezondheid. |
| --- | --- |

3.7.5.

Brussel, 17 september 2020.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Luca JAHIER

---

(1)  https://www.un.org/sustainabledevelopment/development-agenda/

1

(2)  https://unfccc.int/process-and-meetings/the-paris-agreement/the-paris-agreement

2

(3)  https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/HTML/?uri=CELEX:52019DC0640&from=NL

3

(4)  Europees Stakeholdersplatform voor de circulaire economie, https://circulareconomy.europa.eu/platform/en

4

(5)  Actieplan voor de circulaire economie: https://ec.europa.eu/environment/circular-economy/

5

(6)  https://ec.europa.eu/info/sites/info/files/factsheet_1_en.pdf

6

(7)  EESC-advies over de duurzame economie die we nodig hebben (PB C 106 van 31.3.2020, blz. 1).

7

(8)  EESC-advies over duurzame productie en consumptie (zie bladzijde 51 van dit Publicatieblad).

8

(9)  EESC-advies over de digitale toekomst van Europa vormgeven (PB C 364 van 28.10.2020, blz. 101).

9

(10)  Witboek over kunstmatige intelligentie — Een Europese benadering op basis van excellentie en vertrouwen, https://ec.europa.eu/info/sites/info/files/commission-white-paper-artificial-intelligence-feb2020_nl.pdf

10

(11)  Concurrentievermogen moet in deze context niet alleen worden gedefinieerd in termen van kwantiteit, maar ook in termen van kwaliteit, zodat economische welvaart, milieuaspecten en sociale inclusie met elkaar in evenwicht kunnen worden gebracht.

11

(12)  Dit zijn de SDG’s waar het vaakst aan wordt gerefereerd, volgens de zevende jaarlijkse evaluatie (Annual review of corporate environmental, social and governance reporting and disclosure) van de Wereldraad van ondernemingen voor duurzame ontwikkeling (World Business Council for Sustainable Development), 2019.

12

(13)  Unesco: Steering AI and advanced ICTs for knowledge societies: a Rights, Openness, Access, and Multi-stakeholder Perspective.

13

Steering AI and advanced ICTs for knowledge societies: a Rights, Openness, Access, and Multi-stakeholder Perspective

(14)  Zoals Google/Alphabet, Apple, Facebook, Amazon en Microsoft in de VS en Alibaba en Tencent in China.

14

(15)  Een voorbeeld is de belasting op digitale diensten in Frankrijk; deze is echter als discriminerend voor niet-EU-ondernemingen aangemerkt.

15

(16)  Rationalisatie door robotisering, automatisering, KI, verbetering van de arbeidsefficiëntie en sectorale veranderingen.

16

(17)  Een cobot is een collaboratieve robot die met mensen kan samenwerken door repetitieve, onaantrekkelijke en gevaarlijke taken over te nemen en nieuwe, meer dankbare taken te creëren.

17

(18)  Muro/Maxim/Whiton, Automation and Artificial Intelligence: How machines are affecting people and places, 2019.

18

Automation and Artificial Intelligence: How machines are affecting people and places

(19)  Frey/Osborne, The future of employment: How susceptible are Jobs to Computerisation?, 2013. De auteurs doen geen precieze uitspraken over de snelheid van dit proces, maar houden het relatief vaag op één tot twee decennia.

19

The future of employment: How susceptible are Jobs to Computerisation?

(20)  Ziehran/Gregory/Arntz, The risk of automation for jobs in OECD countries: a comparative analysis, OECD Social, Employment and Migration, 2016.

20

The risk of automation for jobs in OECD countries: a comparative analysis

(21)  Internationale Federatie van Robotica (IFR): The Impact of Robots on Productivity, Employment and Jobs, 2017.

21

The Impact of Robots on Productivity, Employment and Jobs

(22)  Ziehran/Gregory/Arntz: Racing With or Against the Machine?, 2016.

22

Racing With or Against the Machine?

(23)  World Economic Forum: Future of Jobs Report, 2018.

23

Future of Jobs Report

(24)  Muntaner, Digital Platforms, Gig Economy, Precarious Employment, and the Invisible Hand of Social Class, 2018.

24

Digital Platforms, Gig Economy, Precarious Employment, and the Invisible Hand of Social Class

(25)  Voor een typologie van “klusbemiddelings”-platforms, zie Howcroft/Bergvall-Kåreborn, A Typology of Crowdwork Platforms, 2019.

25

A Typology of Crowdwork Platforms

(26)  Uws et al., Crowd work in Europe: Preliminary results from a survey in the UK, Sweden, Germany, Austria and the Netherlands, 2016.

26

Crowd work in Europe: Preliminary results from a survey in the UK, Sweden, Germany, Austria and the Netherlands

(27)  Berg, Income security in the on-demand economy: Findings and policy lessons from a survey of crowdworkers, 2015.

27

Income security in the on-demand economy: Findings and policy lessons from a survey of crowdworkers

(28)  Bartmann, The Return of the Servant, 2016.

28

The Return of the Servant

(29)  Waaronder aandeelhouderswaarden en dividenden van digitale platforms, toonaangevende ondernemingen op het gebied van KI en robotica enz.

29

(30)  Stockhammer, Determinants of the Wage Share, 2017.

30

Determinants of the Wage Share

(31)  Hudson, The Road to Debt Deflation, Debt Peonage, and Neofeudalism, 2017.

31

The Road to Debt Deflation, Debt Peonage, and Neofeudalism

(32)  Lange/Santarius, Smart Green World? Making Digitalisation Work for Sustainability, 2020.

32

Smart Green World? Making Digitalisation Work for Sustainability

(33)  Cf. Staab, The consumption dilemma of digital capitalism, 2017.

33

The consumption dilemma of digital capitalism

(34)  Larry Summers op het IMF Economic Forum, 2013.

34

(35)  Teulings/Baldwin, Secular Stagnation: Facts, Causes and Cures, 2014.

35

Secular Stagnation: Facts, Causes and Cures

(36)  Zoals zoekmachines, of het internet van de dingen, e-handel en sociale media.

36

(37)  Feiner, Amazon admits to Congress that it uses“aggregated”data from third-party sellers to come up with its own products, 2019.

37

Amazon admits to Congress that it uses

aggregated

data from third-party sellers to come up with its own products

(38)  Indiase verordening inzake buitenlandse directe investeringen 5.2.15.2.4. v: “Het is een entiteit die deelneemt in het eigen vermogen van een e-handelsmarkplaatsentiteit [...] niet toegestaan om haar producten te verkopen op het door die marktplaatsentiteit geëxploiteerde platform”.

38

(39)  Vooral die van platforms die actief zijn op het gebied van publieke goederen (gezondheid, mobiliteit, steden).

39

(40)  Daarbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan een publieke zoekmachine, een Gaia X-cloudserver en door maatschappelijke organisaties beheerde socialemediaplatforms.

40

(41)  Zoals het delen van aankopen (en ervaringen) tussen consumenten, handel in tweedehandsproducten, digitale vormen van “prosumeren”, lokale digitale platforms die lokale bedrijven promoten en waar mogelijk, korte toeleveringsketens.

41

(42)  Bijvoorbeeld “La ruche qui dit oui”, een Belgisch platform voor biologische en seizoensproducten.

42

(43)  Zoals informatie over de productiewijze, de milieueffecten, de samenstelling, het gebruik, de herstelbaarheid en de bruikbaarheid van een gegeven product.

43

(44)  EESC-advies over de bevordering van gezonde en duurzame voeding in de EU (PB C 190 van 5.6.2019, blz. 9).

44

(45)  Opgemerkt zij dat gemiddeld één op de acht online gekochte pakketten wordt geretourneerd. https://www.salecycle.com/blog/featured/ecommerce-returns-2018-stats-trends/

45

(46)  Richtlijn 2009/125/EG van het Europees Parlement en de Raad (PB L 285 van 31.10.2009, blz. 10).

46

(47)  C. Becker et al. (2015), Sustainability Design and Software: The Karlskrona Manifesto, in IEEE/ACM 37th IEEE International Conference on Software Engineering, blz. 467-476, doi: 10.1109/ICSE.2015.179.

47

Sustainability Design and Software: The Karlskrona Manifesto

(48)  Zie ook Kern et al. (2018), Sustainable software products — Towards assessment criteria for resource and energy efficiency, Future Generation Computer Systems, Bd. 86, blz. 199-210, doi: 10.1016/j.future.2018.02.044.

48

Sustainable software products — Towards assessment criteria for resource and energy efficiency

(49)  Een vernieuwde EU-strategie 2011-2014 ter bevordering van maatschappelijk verantwoord ondernemen, COM/2011/0681.

49

(50)  Emarketer.com

50

(51)  Hilty & Bieser (2017): Opportunities and risks of digitalisation for climate protection in Switzerland.

51

Opportunities and risks of digitalisation for climate protection in Switzerland

(52)  Bijv. GESI/Accenture (2015): SMARTer2030. ICT Solutions for 21st Century Challenges.

52

SMARTer2030. ICT Solutions for 21st

(53)  Lange & Santarius (2020) Smart Green World. Making Digitalization Work for Sustainability; Lange, Pohl & Santarius (2020): Digitalization and Energy Consumption. Does ICT Reduce Energy Demand?

53

(54)  http://www.remourban.eu/

54

(55)  https://www.matchup-project.eu/

55

(56)  EESC-adviezen over internationale handel en toerisme — Een mondiale agenda voor duurzame ontwikkeling (PB C 14 van 15.1.2020, blz. 40), en over toerisme en vervoer in en na 2020 (zie bladzijde 219 van dit Publicatieblad).

56

(57)  EESC-advies “Van boer tot bord: een duurzame voedselstrategie”, 2020 (zie bladzijde 268 van dit Publicatieblad).

57

(58)  Zoals JoinData, een onafhankelijk dataplatform voor landbouwers (join-data.nl).

58

(59)  https://www.h2020fairshare.eu/

59

---

| 11.12.2020 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 429/197 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 429/197

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de duurzame toeleveringsketens en fatsoenlijk werk in de internationale handel

(verkennend advies)

(2020/C 429/25)

| Rapporteur: | Tanja BUZEK (DE-II) |
| --- | --- |

Rapporteur:

Tanja BUZEK (DE-II)

| Raadpleging | Duits voorzitterschap van de Raad, 18.2.2020 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 32, lid 1, van het reglement van orde |
| | Verkennend advies |
| Bevoegde afdeling | Externe Betrekkingen |
| Goedkeuring door de afdeling | 24.7.2020 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 18.9.2020 |
| Zitting nr. | 554 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 216/2/3 |

Raadpleging

Duits voorzitterschap van de Raad, 18.2.2020

Rechtsgrondslag

Artikel 32, lid 1, van het reglement van orde

Verkennend advies

Bevoegde afdeling

Externe Betrekkingen

Goedkeuring door de afdeling

24.7.2020

Goedkeuring door de voltallige vergadering

18.9.2020

Zitting nr.

554

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

216/2/3

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Mondiale toeleveringsketens zijn van cruciaal belang voor economische activiteiten wereldwijd en voor de internationale handel met bedrijven die steeds meer over de grenzen heen actief zijn. Multinationale ondernemingen (MNO’s) vormen de drijvende kracht erachter en kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s) maken er een belangrijk deel van uit. Ze zijn complex, divers en gefragmenteerd en brengen dus niet alleen kansen maar ook risico’s mee. De onbetwistbare negatieve impact op de arbeidsomstandigheden en de duurzaamheid in bepaalde toeleveringsketens dreigt ook de economische groei, de werkgelegenheid en het ondernemerschap te ondermijnen (1). |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | De COVID-19-crisis heeft de zorgwekkende kwetsbaarheid en significante risico’s in verband met sterk gefragmenteerde en niet-gediversifieerde toeleveringsketens aan het licht gebracht. Ook de kwetsbaarheid van werknemers werd duidelijk, waarbij met name schendingen van mensenrechten en nadelige gevolgen op sociaal, gezondheids- en veiligheidsgebied van bedrijfsactiviteiten in de huidige toeleveringsketens wereldwijd op de voorgrond werden gesteld. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | De COVID-19-pandemie leert ons dat mondiale toeleveringsketens veerkrachtiger en meer gediversifieerd en verantwoordelijk moeten worden gemaakt. Handel zal een belangrijke rol moeten spelen bij het bevorderen van een duurzaam economisch herstel voor het opnieuw opbouwen en reorganiseren van ontregelde waardeketens door ondernemingen. Sterkere instrumenten moeten echter doeltreffender worden ingezet voor een vanuit sociaal en milieuoogpunt verantwoorde economische, handels- en investeringsagenda. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Het EESC roept de EU op meer gegevens over kwetsbare toeleveringsketens te verzamelen, met name in verband met de risico’s op verstoringen van economische activiteiten en het opsporen van mensenrechtenschendingen. Het wijst er ook op dat wereldwijd dringend moet worden nagegaan hoe de internationale arbeidsnormen kunnen helpen problemen op het gebied van fatsoenlijk werk in mondiale toeleveringsketens aan te pakken, en dat vastgestelde lacunes in de governance snel moeten worden gedicht. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Een tweede les die de crisis ons leert is te zorgen voor concrete en beleidsinvesteringen in duurzaamheid. Ambitieuze maatregelen moeten ervoor zorgen dat mondiale toeleveringsketens bijdragen aan een eerlijker economisch en sociaal model, gebaseerd op duurzaamheid en fatsoenlijk werk. Ze moeten verenigbaar zijn met internationale en Europese beginselen, met name die van de Overeenkomst van Parijs, de duurzameontwikkelingsdoelstellingen (SDG’s), de basisverdragen van de Internationale Arbeidsorganisatie (IAO), de Europese Green Deal en de Europese pijler van sociale rechten. Ook moeten deze maatregelen centraal staan in de wereldwijde, Europese en nationale reacties op de COVID-19-crisis. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | In de agenda voor 2030 van de VN wordt handel beschouwd als een motor voor inclusieve economische groei en armoedebestrijding, én als een hefboom voor duurzame ontwikkeling. Nu de COVID-crisis een rem heeft gezet op de wereldhandel en de investeringen in mondiale toeleveringsketens, en armoedebestrijding nog meer dan ook vóór de crisis al het geval was steeds moeizamer verloopt, is het meer dan ooit noodzakelijk de hervormingen te intensiveren, de investeringen te verhogen, handel en mondiale toeleveringsketens te bevorderen en de ontwikkelingslanden verder te integreren in een open wereldeconomie, met het oog op inclusieve en duurzame groei. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Mensenrechten, duurzaamheid en maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) zijn van steeds groter belang geworden voor de bedrijfswereld. Tal van bedrijven voeren de leidende beginselen inzake bedrijfsleven en mensenrechten van de VN en andere relevante door de overheid gesteunde instrumenten actief uit, met name de richtsnoeren van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) voor MNO’s en de Verklaring inzake Multinationale Ondernemingen van de IAO. Deze vrijwillige maatregelen hebben geleid tot enkele positieve gedragsveranderingen wat betreft de eerbiediging van de mensenrechten door deze bedrijven, maar er is nog steeds ruimte voor verbetering. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Het is van cruciaal belang dat de EU en haar lidstaten op coherente wijze handelen op nationaal, Europees en internationaal niveau, waarbij zij initiatieven coördineren en vastgestelde lacunes opvullen. Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) verzoekt de Europese Commissie een Europees actieplan op te stellen inzake mensenrechten, fatsoenlijk werk en duurzaamheid in mondiale toeleveringsketens, in overeenstemming met het Europees Parlement (EP) en de Raad, en voort te bouwen op sociale dialoog en een multi-stakeholderbenadering. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Het actieplan moet ambitieus, alomvattend en transversaal zijn om doeltreffend te kunnen inspelen op de realiteit van mondiale toeleveringsketens. De voornaamste doelstellingen ervan moeten als volgt luiden: het bevorderen van verantwoord zakelijk gedrag, het waarborgen van de eerbiediging van de mensenrechten en de naleving van sociale en milieudoelstellingen van de EU in bedrijfsactiviteiten en hun toeleveringsketens, het ondersteunen van bedrijven en kmo’s bij het hanteren van een benadering voor verantwoord zakelijk gedrag en het waarborgen van een gelijk speelveld voor bedrijven. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Als algemeen kader voor zowel beleids- als wetgevingsinitiatieven moet het plan de essentiële, uiteenlopende en complementaire rollen van de verschillende actoren op dit gebied erkennen, met name de Europese instellingen, de lidstaten, internationale organen, bedrijven, sociale partners en belanghebbenden. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | De doelstellingen moeten worden uitgevoerd aan de hand van nationale actieplannen die vereist zijn om aan de minimale uitvoeringsnormen van de leidende beginselen van de VN te voldoen. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Om tot multilaterale vooruitgang te komen, is soms eerst ambitieus unilateraal optreden nodig. Het EESC is van mening dat de EU zich in een unieke positie bevindt om het voortouw te nemen op het gebied van zorgvuldigheid, met name met het oog op mondiaal leiderschap van Europese bedrijven. Het roept de EU en haar lidstaten op te zorgen voor doeltreffendere en meer bindende internationale instrumenten, spreekt opnieuw zijn steun uit voor een bindend VN-verdrag inzake ondernemingen en mensenrechten (2) en pleit voor een IAO-verdrag inzake fatsoenlijk werk in de voorzieningsketens (3). |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Het EESC prijst de Europese Commissie voor het volgen van zijn oproep om ervoor te zorgen dat EU-wetgeving inzake zorgvuldigheid (4) centraal staat in het actieplan. Om een gelijk speelveld voor Europese bedrijven te creëren, moet een bindend sectoroverschrijdend wetgevingsinitiatief voor zorgvuldigheid inzake mensenrechten en verantwoord zakelijk gedrag betrekking hebben op alle bedrijven die gevestigd of actief zijn in de EU, evenals de publieke sector, en inspelen op de specifieke behoeften van en beperkingen voor kmo’s. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Er moet op worden toegezien dat bedrijven in het kader van preventie doeltreffende zorgvuldigheidsmechanismen opzetten, maar daarnaast moet ook worden gezorgd voor doeltreffende rechtsmiddelen en toegang tot de rechter en moet worden voorzien in doeltreffende handhaving, onder meer door middel van publieke monitoring, controles en sancties. Het EESC zal een advies wijden aan de desbetreffende specifieke kenmerken, zoals aansprakelijkheid van rechtspersonen (5). |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | Werknemers en vakbonden moeten deel uitmaken van de oplossing. Zorgvuldigheid moet uitdrukkelijk betrekking hebben op de rechten van vakbonden en werknemers, met name het recht op collectieve onderhandelingen en collectieve actie, billijke arbeidsvoorwaarden en beloning, voorlichting en raadpleging alsook gezondheid en veiligheid op het werk. Deze essentiële mensenrechten maken wezenlijk deel uit van fatsoenlijk werk. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | De uitvoering ervan moet gepaard gaan met Europese sectoroverschrijdende en sectorale sociale dialoog en nationale sociale dialoog, waaronder gemeenschappelijke initiatieven en projecten, richtsnoeren, capaciteitsopbouw, overeenkomsten, steun voor bedrijven bij het aangaan van verplichtingen inzake zorgvuldigheid en voor vakbonden bij het aangaan van discussies en onderhandelingen met het bestuur. |
| --- | --- |

1.16.

| 1.17. | Met het oog op de alomvattende en consistente benadering ervan moet het actieplan ook voorzien in een ambitieuze herziening van de richtlijn betreffende de openbaarmaking van niet-financiële informatie, zodat alle bedrijven daarin worden opgenomen, waarbij wordt ingespeeld op de specifieke behoeften van en beperkingen voor kmo’s, en specifieke belangrijke prestatie-indicatoren en streefdoelen. Wetgevingsmaatregelen inzake de verplichtingen van de raad van bestuur op EU-niveau zijn voorts vereist om op te treden in het belang van alle belanghebbenden en opdat bedrijfsactiviteiten bijdragen tot de verwezenlijking van sociale en milieudoelstellingen. |
| --- | --- |

1.17.

| 1.18. | Het EESC stelt in het kader van het nieuwe herstelinstrument Next Generation EU en andere EU-financiering voor om specifieke voorwaarden en stimulansen te koppelen aan de eerbiediging van de mensenrechten en de vervulling van doelstellingen inzake fatsoenlijk werk en duurzaamheid in het kader van bedrijfsactiviteiten en toeleveringsketens. |
| --- | --- |

1.18.

| 1.19. | De lidstaten moeten zorgen voor de volledige uitvoering en handhaving van de sociale clausule in de richtlijnen betreffende overheidsopdrachten. Nieuwe voorstellen van de Europese Commissie moeten ervoor zorgen dat procedures voor overheidsopdrachten zorgvuldigheid inzake mensenrechten en verantwoord zakelijk gedrag in bedrijfsactiviteiten en toeleveringsketens, evenals fatsoenlijk werk, effectief ondersteunen en bevorderen. |
| --- | --- |

1.19.

| 1.20. | Het actieplan moet ook niet-wetgevingsmaatregelen bevatten, waaronder initiatieven ter vergroting van het bewustzijn van consumenten, investeerders en andere belanghebbenden, alsook stimulansen voor verantwoordelijke bedrijven, die verder gaan dan de wettelijke verplichtingen en specifieke steun voor kmo’s om zorgvuldigheidsbeleid in te voeren. |
| --- | --- |

1.20.

| 1.21. | Handelselementen van de doelstellingen van het actieplan moeten in de herziening van de nieuwe handelsstrategie van de EU worden weerspiegeld. Handels- en internationale investeringsovereenkomsten kunnen een meer uniforme uitvoering van normen door investeerders en overheden bevorderen en waarborgen. Buitenlandse investeerders moeten verplicht aan zorgvuldigheidseisen voldoen alvorens onder een internationale investeringsovereenkomst te kunnen vallen. Vrijhandelsovereenkomsten moeten beste praktijken bevorderen ten aanzien van de opneming van milieu- en sociale criteria in overheidsopdrachten, en mogen in geen geval de toepassing ervan in de weg staan. |
| --- | --- |

1.21.

| 1.22. | Het nieuwe hoofd handhaving voor de handel moet sterkere instrumenten tot zijn beschikking hebben om verbintenissen inzake handel en duurzame ontwikkeling (TSD) af te dwingen. Een vernieuwd panel van deskundigen moet een mechanisme voor geschillenbeslechting tussen staten tot stand kunnen brengen, met mogelijkheden voor boetes of sancties alsook rechtsmiddelen voor de benadeelde partij (6). Een onafhankelijk secretariaat voor arbeidsvraagstukken en een mechanisme betreffende collectieve klachten moeten een aanvulling vormen op de handhaving van TSD-hoofdstukken (7). De impact van de aanbevelingen van interne adviesgroepen (DAG’s) op het onderzoeken van inbreuken op bepalingen inzake handel en duurzame ontwikkeling moet aanzienlijk worden versterkt. Bij nieuwe benaderingen van arbeidsgeschillen moet rekening worden houden met rechtsmiddelen tegen bedrijven die hun verplichtingen niet nakomen alsook met een door de EU-antidumpingmaatregelen ingegeven systeem om sociale dumping aan te pakken. |
| --- | --- |

1.22.

| 1.23. | Het is met name tijdens de onderhandelingen en vóór het afsluiten van overeenkomsten dat invloed moet worden uitgeoefend om ervoor te zorgen dat IAO-verdragen worden geratificeerd, zodat zij in de getekende overeenkomst kunnen worden opgenomen. De clausule over “essentiële elementen” moet worden uitgebreid opdat deze ook betrekking heeft op door alle lidstaten geratificeerde basis- en geactualiseerde verdragen van de IAO en de IAO wordt betrokken bij de uitvoeringscontrole van zijn verdragen in vrijhandelsovereenkomsten (8). Het EESC stelt voor tariefverlagingen te koppelen aan de effectieve uitvoering van bepalingen inzake handel en duurzame ontwikkeling. |
| --- | --- |

1.23.

2.   Achtergrond

| 2.1. | Het Duitse EU-voorzitterschap heeft het EESC verzocht in dit advies te komen met een reeks initiatieven om duurzaamheid te bevorderen en de eerbiediging van de mensenrechten en fatsoenlijk werk in mondiale toeleveringsketens te waarborgen. Het voorzitterschap verstrekte een gedetailleerde lijst met vragen in de volgende trant:






  — | Hoe moet worden voorzien in een kader voor en de uitvoering van een Europees actieplan ter verwezenlijking van een alomvattende en ambitieuze strategie voor fatsoenlijk werk in mondiale toeleveringsketens, met name met aandacht voor de rol van en de steun voor sociale dialoog en het maatschappelijk middenveld; |
| --- | --- | --- |

2.1.

—

Hoe moet worden voorzien in een kader voor en de uitvoering van een Europees actieplan ter verwezenlijking van een alomvattende en ambitieuze strategie voor fatsoenlijk werk in mondiale toeleveringsketens, met name met aandacht voor de rol van en de steun voor sociale dialoog en het maatschappelijk middenveld;

| — | Wat moeten de belangrijkste kenmerken zijn van Europese regelgeving inzake zorgvuldigheid en hoe moet de toegang tot doeltreffende rechtsmiddelen voor mensenrechtenschendingen in mondiale toeleveringsketens worden versterkt; |
| --- | --- |

—

Wat moeten de belangrijkste kenmerken zijn van Europese regelgeving inzake zorgvuldigheid en hoe moet de toegang tot doeltreffende rechtsmiddelen voor mensenrechtenschendingen in mondiale toeleveringsketens worden versterkt;

| — | Hoe kan een gelijk speelveld voor Europese bedrijven worden gecreëerd, rekening houdend met hun problemen en kansen, en hoe kan worden bijgedragen aan de veerkracht van mondiale toeleveringsketens tijdens crises zoals de COVID-19-pandemie; |
| --- | --- |

—

Hoe kan een gelijk speelveld voor Europese bedrijven worden gecreëerd, rekening houdend met hun problemen en kansen, en hoe kan worden bijgedragen aan de veerkracht van mondiale toeleveringsketens tijdens crises zoals de COVID-19-pandemie;

| — | Hoe kan worden bijgedragen aan de gemeenschappelijke uitvoering van de SDG’s en leidende beginselen van de VN, onder meer aan de hand van minimumnormen in nationale actieplannen van de lidstaten (NAP’s); |
| --- | --- |

—

Hoe kan worden bijgedragen aan de gemeenschappelijke uitvoering van de SDG’s en leidende beginselen van de VN, onder meer aan de hand van minimumnormen in nationale actieplannen van de lidstaten (NAP’s);

| — | Hoe kan de bevordering van fatsoenlijk werk in duurzame toeleveringsketens in handelsbeleid worden versterkt, met name met aandacht voor een betere handhaving van de duurzaamheidshoofdstukken in vrijhandelsovereenkomsten. |
| --- | --- |

—

Hoe kan de bevordering van fatsoenlijk werk in duurzame toeleveringsketens in handelsbeleid worden versterkt, met name met aandacht voor een betere handhaving van de duurzaamheidshoofdstukken in vrijhandelsovereenkomsten.

| 2.2. | Het EESC heeft al enkele relevante bijdragen geleverd. In 2016 riep het de Commissie op “een alomvattende en ambitieuze strategie [te] ontwikkelen om met al haar intern (toegang tot EU-overheidsopdrachten, etikettering enz.) en extern beleid (handel, ontwikkeling, nabuurschapsbeleid enz.) fatsoenlijk werk in de MVK’s te promoten”. Het adviseerde hierin “zowel wetgevende als niet-wetgevende maatregelen, best practices, financiële prikkels, toegang tot opleiding en capaciteitsopbouw voor de sociale dialoog en inbreng van de vakverenigingen” op te nemen (9). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | In 2018 drong het EESC er bij de Commissie op aan “ambitieuzer te zijn in haar aanpak, met name waar het gaat om het versterken van de effectieve afdwingbaarheid van de toezeggingen in TSD-hoofdstukken” (10) en wees het op de noodzaak om basisverdragen van de IAO te ratificeren alvorens een handelsovereenkomst af te sluiten. Het adviseerde om ten aanzien van het versterken van arbeidsbepalingen met name aandacht te besteden aan de oprichting van een onafhankelijk secretariaat voor arbeidsvraagstukken en een mechanisme betreffende collectieve klachten. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | In 2019 riep het EESC de Europese instellingen op het bindende VN-verdragsproces “te steunen en constructief bij te dragen aan de onderhandelingen”, door overeenstemming te bereiken over de vereiste inhoud van een bindend verdrag (11). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | De Commissie juridische zaken van het EP heeft het EESC onlangs gevraagd om een advies over zorgvuldigheid voor bedrijven en verantwoordingsplicht van bedrijven (12). In verschillende resoluties van het EP werd opgeroepen tot bindende zorgvuldigheidswetgeving en andere initiatieven om de eerbiediging van de mensenrechten in bedrijfsactiviteiten en in mondiale toeleveringsketens te waarborgen. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | De Raad van de Europese Unie heeft in het kader van de naleving van zorgvuldigheidseisen gewezen op het belang van daadwerkelijke toegang tot de rechter voor slachtoffers van mensenrechtenschendingen; daarbij is erkend dat eerbiediging van de mensenrechten door bedrijven onmisbaar is voor duurzame ontwikkeling en voor het behalen van de SDG’s (13). De conclusie luidde als volgt: “op zich kan verantwoordelijk zaken doen op termijn een concurrentievoordeel opleveren” (14). |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Naar aanleiding van de presentatie van een studie van het directoraat-generaal Justitie en Consumentenzaken (DG JUST) in april 2020 heeft eurocommissaris Didier Reynders toegezegd te komen met een bindend sectoroverschrijdend juridisch initiatief over zorgvuldigheid inzake mensenrechten en verantwoord zakelijk gedrag in het kader van de toeleveringsketens van bedrijven, waarin ook zou worden gekeken naar aansprakelijkheid en sancties; er zou worden uitgegaan van een uitgebreide definitie van mensenrechten, met inbegrip van rechten van werknemers en vakbonden (15). |
| --- | --- |

2.7.

3.   Mondiale toeleveringsketens: status quo en de impact van de COVID-19-crisis

| 3.1. | Activiteiten in mondiale toeleveringsketens vervullen een cruciale rol in het economische leven wereldwijd en in de internationale handel. Multinationale ondernemingen en hun toeleveringsketens bieden werk aan honderden miljoenen werknemers en deze netwerken zijn goed voor 80 % van de wereldhandel (16). Volgens gegevens van de IAO uit 2013 hielden 453 miljoen ofwel meer dan een vijfde van de banen verband met mondiale toeleveringsketens, een toename met 53 % ten opzichte van het voorafgaande decennium (17). Digitale technologie, milieu- en sociale governance en duurzaamheidstrends zullen op diverse vlakken gevolgen hebben in het “decennium van transformatie” waaraan de internationale productie zich mag verwachten (18). |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Internationale handel is een motor voor inclusieve economische groei en armoedebestrijding en draagt bij tot de bevordering van duurzame ontwikkeling (19). Nu de COVID-crisis een rem heeft gezet op de wereldhandel en de investeringen in mondiale toeleveringsketens, en armoedebestrijding nog meer dan ook vóór de crisis al het geval was steeds moeizamer verloopt, is het meer dan ooit noodzakelijk de hervormingen te intensiveren, de investeringen te verhogen en duurzame handel en mondiale toeleveringsketens te bevorderen. Internationale organisaties en agentschappen bevestigen dat een en ander een cruciale rol speelt bij armoedebestrijding. Ontwikkelingsbanken hebben onderstreept dat handel een cruciale rol vervult en dat de verdere integratie van de ontwikkelingslanden in een open wereldeconomie essentieel zal zijn voor het bereiken van de doelstelling om tegen 2030 een einde te maken aan extreme armoede. Zo kunnen bijvoorbeeld de ontwikkeling van plattelandsmarkten en hun eerlijke integratie in de wereldmarkten uitgroeien tot een steeds belangrijker bron van inkomsten voor de armen op het platteland. Voorts wordt ook steeds duidelijker dat fatsoenlijke en productieve banen, duurzame ondernemingen en economische transformatie een belangrijke rol spelen bij armoedebestrijding. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Mondiale toeleveringsketens zijn complex, divers en gefragmenteerd, waarbij sommige MNO’s meer dan 100 000 directe toeleveranciers hebben. Dit brengt zowel kansen als risico’s mee. Deze ketens hebben bijgedragen aan economische groei, werkgelegenheid en ondernemerschap en kunnen bijdragen aan een overgang van de informele naar de formele economie (20), wat gunstig is voor ontwikkelingslanden. Aangezien de wereldwijde handel en investeringen in toenemende mate plaatsvinden via wereldwijde toeleveringsketens en toonaangevende bedrijven de wereldwijde productie uitbesteden en over de grenzen heen coördineren, hebben bedrijfsactiviteiten een grote sociale impact (21). |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | De lengte van toeleveringsketens en de duur van de relatie met toeleveranciers zijn veelzijdige zakelijke keuzes, die worden genomen op grond van het belang van de zakenrelatie, de nabijheid van consumentenmarkten, logistiek, vaardigheden enz. Systematische uitbesteding is echter ook een nevenproduct van de concurrentie- en economische factoren in een bedrijfsmodel waarin mondiale toeleveringsketens zich maar al te vaak organiseren rondom de goedkoopste prijs. Dit streven naar meer efficiëntie op het gebied van arbeidskosten voor bedrijven laat zich bovendien niet noodzakelijkerwijs vertalen in baten voor economieën, werknemers, belanghebbenden en de bredere samenleving. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Het huidige kader voor mensenrechten in het bedrijfsleven bestaat voornamelijk uit niet-bindende instrumenten. Schendingen van mensenrechten, waaronder de rechten van werknemers en vakbonden, blijven plaatsvinden in bedrijven, waaronder multinationals, en hun toeleverings- en onderaannemingsketens. Voorts is het lastig de negatieve gevolgen ervan te traceren. Specifieke aansprakelijkheidskaders in onderaannemingsketens bestaan al in EU-wetgeving en zijn bijvoorbeeld ingevoerd in wetgeving inzake overheidsopdrachten, detachering van werknemers en migratie. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | De COVID-19-crisis heeft de zorgwekkende kwetsbaarheid en significante risico’s in verband met sterk gefragmenteerde en niet-gediversifieerde toeleveringsketens aan het licht gebracht en de kwetsbaarheid van werknemers die deze draaiende houden duidelijk gemaakt. Grootschalige verstoringen toonden de noodzaak aan om de betrouwbaarheid en veerkracht van mondiale toeleveringsketens te versterken, met name in cruciale regio’s en sectoren, zowel op de interne markt van de EU als ten opzichte van de overheden van derde landen. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Het EESC stelt voor meer gegevens over kwetsbare toeleveringsketens te verzamelen en te verwerken, zowel waar het gaat om risico’s op verstoringen van economische activiteiten als om het opsporen van mensenrechtenschendingen. Het jaarverslag over de uitvoering van vrijhandelsovereenkomsten zou als platform voor regelmatige informatie kunnen dienen. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | VN-secretaris-generaal António Guterres verwees naar de COVID-19-pandemie als een noodsituatie op het gebied van de volksgezondheid die uitgroeit tot een economische en sociale crisis en een menselijke crisis die snel evolueert naar een mensenrechtencrisis (22). Volgens hem heeft het maatschappelijk middenveld aangetoond dat tal van regeringen hun burgers niet hebben beschermd en dat tal van bedrijven de mensenrechten niet volgens de leidende beginselen van de VN hebben geëerbiedigd. Bovendien wijst hij erop dat werknemers stelselmatig worden gedwongen te werken zonder adequate beschermingsmiddelen tegen de ziekte, geen betaald ziekteverlof mogen opnemen als zij ziek worden of in zelfquarantaine moeten gaan en zonder opzegtermijn of vergoeding worden ontslagen (23). Er zijn onder meer risico’s belicht ten aanzien van gedwongen arbeid in bedrijven die actief zijn in de toeleveringsketens voor de productie van handschoenen en andere persoonlijke beschermingsmiddelen die in Europa en in de VS zijn ingekocht (24). |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | De VN-werkgroep inzake ondernemingen en mensenrechten heeft in een belangrijke verklaring erkend dat in de strijd tegen COVID-19 een duurzame, op de mens gerichte koers moet worden gevolgd. Deze mag niet resulteren in lagere normen of als voorwendsel worden gebruikt door regeringen en het bedrijfsleven om internationale verbintenissen op het gebied van de mensenrechten te omzeilen. Volgens de werkgroep zal het boeken van echte vorderingen bij de uitvoering van de leidende beginselen van de VN ons beter voorbereiden op de volgende crisis, vooral wanneer we onze collectieve aandacht richten op de klimaatcrisis en andere uitdagingen op het gebied van de mensenrechten die het gevolg zijn van onrechtvaardigheid en toenemende ongelijkheid (25). |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Het EESC heeft erop gewezen dat om de handelsstromen nieuw leven in te blazen moet worden voortgebouwd op sterke verbintenissen op het gebied van sociale en arbeidsnormen en de effectieve handhaving daarvan. De verstoring van toeleverings- en productieprocessen heeft laten zien hoe belangrijk maatregelen voor gezondheid en veiligheid op het werk en de handhaving daarvan zijn, en dat moet worden toegezien op de veiligheid en gezondheid van werknemers, zodat zij de wereld van goederen en diensten kunnen voorzien. De ratificatie, uitvoering en handhaving van de basisverdragen van de IAO inzake de vrijheid van vereniging en collectieve onderhandelingen vormen een toegangspoort naar de totstandbrenging van veilige en fatsoenlijke arbeidsomstandigheden en -voorwaarden, samen met alle fundamentele en geactualiseerde IAO-verdragen (26). |
| --- | --- |

3.10.

4.   Uitgangspunt: belangrijkste bestaande internationale instrumenten en definities

| 4.1. | Er bestaan diverse internationale instrumenten die zich bezighouden met transnationale toeleveringsketens. Zij voorzien in definities van verantwoord zakelijk gedrag, zorgvuldigheidsmechanismen en verplichtingen van bedrijven ten aanzien van hun toeleveringsketens, alsook bepalingen inzake de rol, verplichtingen en verbintenissen van staten om de eerbiediging van de mensenrechten te waarborgen, waaronder doeltreffende preventie, controles, rechtsmiddelen en sancties. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | 17 duurzameontwikkelingsdoelstellingen (SDG’s) vormen de kern van de Agenda 2030 voor duurzame ontwikkeling van de VN. De opzet van mondiale toeleveringsketens en de rol van de particuliere sector zijn van wezenlijk belang voor het bevorderen en behalen van de doelstellingen en streefwaarden ervan, waaronder duurzame economische groei en productief werk (doelstelling 8), opbouw van inclusieve en duurzame bedrijfstakken (doelstelling 9), ongelijkheid verminderen (doelstelling 10), duurzame productie en consumptie waarborgen (doelstelling 12) en partnerschappen voor duurzame ontwikkeling versterken (doelstelling 17). SDG’s 9 en 12 zijn specifiek gericht op toeleveringsketens, SDG 17 op het gedrag van bedrijven. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | In 2011 werd in de leidende beginselen van de VN gewezen op de plicht van staten om mensenrechtenschendingen binnen hun grondgebied en/of rechtsgebied tegen te gaan en om duidelijk aan te geven dat zij verwachten dat alle ondernemingen op hun grondgebied en/of rechtsgebied de mensenrechten bij hun activiteiten eerbiedigen. Ondernemingen moeten ervoor zorgen dat de mensenrechten worden geëerbiedigd, wat inhoudt dat zij erop toezien dat hun eigen activiteiten geen nadelige effecten voor de mensenrechten hebben of daaraan bijdragen, en dat zij nadelige effecten voor de mensenrechten die rechtstreeks verband houden met activiteiten, producten of diensten van hun zakenrelaties trachten te voorkomen of te beperken, ook al hebben zij daar zelf niet aan bijgedragen. Ondernemingen moeten beleidsmaatregelen nemen en procedures invoeren, met inbegrip van een zorgvuldigheidsproces inzake mensenrechten, om hun impact op de mensenrechten te identificeren, te voorkomen en te verminderen en rekenschap af te leggen over hun aanpak ervan; daarnaast moeten zij er actief toe bijdragen dat nadelige effecten voor de mensenrechten die zij veroorzaken of waaraan zij bijdragen, kunnen worden verholpen. Volgens het commentaar bij de leidende beginselen met betrekking tot nadelige effecten die de onderneming niet heeft veroorzaakt of waaraan zij niet heeft bijgedragen, maar die rechtstreeks verband houden met activiteiten, producten of diensten van een zakenrelatie, houdt het feit dat de onderneming verantwoordelijk is voor de eerbiediging van de mensenrechten niet in dat zij een en ander zelf moet rechtzetten, hoewel zij daarbij wel een rol kan spelen (27). Voorts wordt in het commentaar vermeld dat ondernemingen die zorgvuldigheidseisen hanteren er niet vanuit dienen te gaan dat dit hen automatisch en volledig vrijstelt van aansprakelijkheid voor het veroorzaken van of bijdragen aan mensenrechtenschendingen (28). In de leidende beginselen van de VN wordt gewezen op de rol van overheidsopdrachten in het bevorderen van de eerbiediging van de mensenrechten en de mogelijkheid van een verantwoorde terugtrekking als cruciale laatste redmiddel in het beheer van de toeleveringsketen. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Verschillende IAO-instrumenten en -initiatieven hebben betrekking op toeleveringsketens en fatsoenlijk werk, waarbij het ook kan gaan om de verantwoordelijkheid van de lidstaten en bedrijven. Het IAO-concept van fatsoenlijk werk houdt verband met vier strategische doelstellingen:






  — | bevordering van banencreatie, ontwikkeling van vaardigheden en duurzame middelen van bestaan; |
| --- | --- | --- |

4.4.

—

bevordering van banencreatie, ontwikkeling van vaardigheden en duurzame middelen van bestaan;

| — | waarborging van de rechten op het werk, en dat met name voor kansarme en arme werknemers; |
| --- | --- |

—

waarborging van de rechten op het werk, en dat met name voor kansarme en arme werknemers;

| — | uitbreiding van de sociale bescherming van mannen en vrouwen om te voorzien in de nodige compensatie in geval van verloren of lagere inkomsten en toegang tot adequate gezondheidszorg; |
| --- | --- |

—

uitbreiding van de sociale bescherming van mannen en vrouwen om te voorzien in de nodige compensatie in geval van verloren of lagere inkomsten en toegang tot adequate gezondheidszorg;

| — | bevordering van de sociale dialoog via de betrokkenheid van sterke en onafhankelijke werkgevers- en werknemersorganisaties. |
| --- | --- |

—

bevordering van de sociale dialoog via de betrokkenheid van sterke en onafhankelijke werkgevers- en werknemersorganisaties.

| 4.5. | De resolutie van de IAO over fatsoenlijk werk in mondiale toeleveringsketens van 2016 gaat over de rol van overheden, die erop moeten toezien dat bedrijven zorgvuldigheidsprocessen uitvoeren binnen hun toeleveringsketens en dat de mensenrechten geëerbiedigd worden, en die verantwoord zakelijk gedrag moeten bevorderen, onder meer via beleid inzake overheidsopdrachten. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Op grond van de leidende beginselen van de VN en het zorgvuldigheidsproces ervan wordt in de tripartiete beginselverklaring betreffende multinationale ondernemingen en sociaal beleid verduidelijkt dat bij dit proces rekening moet worden gehouden met de centrale rol van vrijheid van vereniging en collectieve onderhandelingen alsook industriële relaties en sociale dialoog als een continu proces. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | De OESO-richtlijnen voor multinationale ondernemingen, die verplicht zijn voor de aangesloten landen, voorzien in gedetailleerde richtsnoeren voor verantwoord zakelijk gedrag, bevelen op risico gebaseerde zorgvuldigheid aan en verlangen van staten nationale contactpunten (NCP’s) op te zetten met als doel naleving van de richtlijnen te bevorderen, waaronder bewustmaking en ontvangst van klachten in geval van schendingen. Het EESC had de lidstaten eerder opgeroepen ervoor te zorgen dat nationale contactpunten (NCP’s) “onafhankelijk en zodanig gestructureerd moeten zijn dat de sociale partners als leden van de NCP’s of het NCP-toezichtcomité erbij worden betrokken. In dit kader moet gezorgd worden voor adequate opleiding en voor toereikende personele en financiële middelen” (29). In het kader van hun toeleveringsketens moeten ondernemingen nadelige effecten voor de mensenrechten die rechtstreeks verband houden met activiteiten, producten of diensten van hun zakenrelaties trachten te voorkomen of te beperken, ook al hebben zij daar zelf niet aan bijgedragen. Dit betekent niet dat een onderneming die een nadelig effect veroorzaakt de verantwoordelijkheid mag doorschuiven naar een onderneming waarmee zij een zakelijke relatie heeft (30). Indien een onderneming in het kader van haar toeleveringsketen vaststelt dat er een risico op nadelige effecten is, dan moet zij de nodige maatregelen nemen om deze situatie recht te zetten of te voorkomen. Indien een onderneming vaststelt dat het risico bestaat dat zij bijdraagt aan dergelijke nadelige effecten, dan moet zij de nodige maatregelen nemen om hieraan een einde te maken of dit te voorkomen en haar invloed aanwenden om de aangerichte schade zoveel mogelijk te beperken (31). In geen geval mag hiermee afbreuk worden gedaan aan de op EU- of nationaal niveau vastgelegde aansprakelijkheid van ondernemingen met betrekking tot schendingen van de mensenrechten en andere nadelige effecten in het kader van hun activiteiten en toeleverings- en onderaannemingsketens, met inbegrip van schendingen van de zorgvuldigheidsverplichtingen. |
| --- | --- |

4.7.

5.   Een gelijk speelveld voor Europese bedrijven

| 5.1. | Tal van bedrijven hebben zich verbonden aan en zijn betrokken bij individuele initiatieven die hebben geleid tot een verandering van gedrag ten aanzien van de eerbiediging van mensenrechten in hun eigen bedrijfsactiviteiten. Sectorale initiatieven zijn onder meer amfori, Together for Sustainability, Chemie3 en Bettercoal. Europese bedrijven genieten een goede reputatie buiten Europa wat betreft hun verbintenissen en bijdragen aan duurzame ontwikkeling door hun lokale aanwezigheid. Deze vrijwillige maatregelen hebben echter niet voor de volle 100 % geleid tot de vereiste gedragsverandering (32). |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | In een recente studie (33) van DG JUST wordt een doeltreffende en uitgebreide analyse van de status quo uiteengezet waarbij slechts net iets meer dan een derde van de ondervraagde bedrijven aangaf zorgvuldigheidsmaatregelen inzake mensenrechten en milieueffecten te nemen, waarvan het merendeel alleen voor directe toeleveranciers bedoeld zijn. Er wordt gewezen op de noodzaak van een Europese sectoroverschrijdende bindende wetgeving betreffende zorgvuldigheid inzake mensenrechten en verantwoord zakelijk gedrag. Door de huidige crisis klinkt de roep om actie zelfs nog luider. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Gezien hun belangrijke ervaringen met het uitvoeren van effectief en ambitieus zorgvuldigheidsbeleid, vaak op grond van overeenkomsten met vakbonden, zouden Europese bedrijven echt profijt hebben bij een gelijk speelveld en bij eerlijke mededinging, gebaseerd op gemeenschappelijke minimumnormen die ook van toepassing zijn op bedrijven die in derde landen zijn gevestigd en in de EU actief zijn. De goede reputatie van het “EU-merk” van zakendoen is ook gestoeld op haar regelgevingsklimaat met strenge normen. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Er zijn diverse EU-wetten die betrekking hebben op het beheer van toeleveringsketens en de eerbiediging van mensenrechten en fatsoenlijk werk, met name Richtlijn 2014/95/EU van het Europees Parlement en de Raad (34) betreffende de openbaarmaking van niet-financiële informatie over de openbaarmaking door grotere ondernemingen van openbaar belang van de effecten en risico’s van hun activiteiten alsook hun eventuele beleid om deze te beperken, waaronder zorgvuldigheidsprocessen. In de houtverordening (EU) nr. 995/2010 van het Europees Parlement en de Raad (35) en Verordening (EU) 2017/821/EU van het Europees Parlement en de Raad (36) betreffende conflictmineralen werden zorgvuldigheidseisen voor toeleveringsketens van bedrijven ten aanzien van specifieke sectoren vastgesteld. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Het zorgvuldigheidsbeginsel is ook onlangs door diverse nationale wetten ingevoerd, met name de Franse wet inzake de toezichthoudende verplichting van bedrijven (37). Deze voorziet in een ambitieus nationaal rechtskader op grond waarvan grote bedrijven een toezichthoudend plan moeten opstellen, openbaar maken en uitvoeren voor het identificeren en voorkomen van mensenrechtenschendingen en negatieve milieueffecten in hun activiteiten, in de activiteiten van de bedrijven waar zij directe of indirecte zeggenschap over hebben en in de activiteiten van onderaannemers en toeleveranciers waarmee zij een gevestigde zakelijke relatie onderhouden. De wet omvat een aansprakelijkheidskader aan de hand waarvan bedrijven aansprakelijk worden gehouden als inbreuken op hun zorgvuldigheidsverplichtingen in schade of mensenrechtenschendingen resulteren. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Dit bestaande gefragmenteerde rechtskader heeft negatieve gevolgen voor bedrijven die aan verschillende regelgevingen moeten voldoen. Zij krijgen te maken met oneerlijke mededinging, juridische onzekerheid en administratieve kosten, die vermeden zouden moeten worden. Een groeiend aantal bedrijven en investeerders vraagt dus om verplichte zorgvuldigheidsinstrumenten (38). |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | Bovendien worden in de huidige stand van zaken verantwoordelijke bedrijven niet beloond, vanwege het gebrek aan gemeenschappelijke minimumeisen, vergelijkbare processen, adequate stimulansen van overheidsinstanties, effectieve handhaving van bestaande regels en bewustzijn bij investeerders, belanghebbenden en consumenten. |
| --- | --- |

5.7.

6.   Een Europees actieplan inzake mensenrechten en fatsoenlijk werk in mondiale toeleveringsketens

6.1.   Een doeltreffend regelgevingskader creëren

| 6.1.1. | Fatsoenlijk werk, eerbiediging van mensenrechten en duurzaamheid in mondiale waarde- en toeleveringsketens staan hoog op de politieke agenda van internationale, Europese en nationale instellingen en zijn van toenemend belang voor de bedrijfswereld. Dit vraagt echter dringend om een doeltreffender en consistenter regelgevingskader om die doelstellingen te verwezenlijken, om sociale en milieudoelstellingen op wereldwijd en EU-niveau en eerlijke mededinging tussen marktdeelnemers te bevorderen en om Europese economische activiteiten te ondersteunen. |
| --- | --- |

6.1.1.

| 6.1.2. | Terwijl wordt voortgebouwd op reeds door tal van Europese bedrijven genomen initiatieven die hun mondiaal leiderschap op dit vlak bevestigen, is het van cruciaal belang een ambitieuze, alomvattende en transversale strategie te ontwikkelen voor een effectieve onderlinge koppeling tussen initiatieven en de opvulling van vastgestelde lacunes. “Vrijwillige en bindende maatregelen sluiten elkaar niet uit, maar moeten elkaar juist aanvullen” (39). |
| --- | --- |

6.1.2.

| 6.1.3. | Een Europees actieplan moet als een algemeen kader voor wetgevende en niet-wetgevende initiatieven inzake mensenrechten, fatsoenlijk werk en duurzaamheid in bedrijfsactiviteiten en toeleveringsketens worden opgezet. Het moet de essentiële, uiteenlopende en complementaire rollen van de verschillende actoren op dit gebied erkennen, met name de Europese instellingen, de lidstaten, internationale organen, bedrijven, sociale partners en belanghebbenden. Om het welslagen ervan te waarborgen, moeten alle actoren volledig betrokken worden bij het behalen van de doelstellingen van het actieplan dat moet worden ontwikkeld op grond van sociale dialoog en een multi-stakeholderbenadering. |
| --- | --- |

6.1.3.

| 6.1.4. | De voornaamste doelstellingen ervan moeten bestaan in het bevorderen van verantwoord zakelijk gedrag, het waarborgen van de eerbiediging van de mensenrechten en de naleving van sociale en milieudoelstellingen van de EU in bedrijfsactiviteiten en toeleveringsketens, het ondersteunen van bedrijven en kmo’s bij het hanteren van een benadering voor verantwoord zakelijk gedrag en het waarborgen van een gelijk speelveld voor bedrijven. Een preventieve benadering van verplichte zorgvuldigheid moet tot een afname van het aantal mensenrechtenschendingen leiden. Aangezien alle bedrijven dan dezelfde basisregelgeving moeten volgen, zouden vergelijkbare processen voor consumenten mogelijk kunnen worden gemaakt. |
| --- | --- |

6.1.4.

| 6.1.5. | Een uitgebreide definitie moet mensenrechten omvatten, waaronder de rechten van werknemers en vakbonden, en voortbouwen op een reeks internationale instrumenten (40), met name IAO-verdragen. Rechten omvatten onder meer vrijheid van vereniging en het recht op collectieve onderhandelingen en collectieve actie, recht op voorlichting, raadpleging en participatie, fatsoenlijke arbeidsomstandigheden en -voorwaarden, gezondheid en veiligheid op het werk, eerlijke lonen en socialezekerheidsdekking. In de strijd tegen kinderarbeid en gedwongen arbeid moet de nultolerantiebenadering voor kinderarbeid van de Europese Commissie vergezeld gaan van doeltreffende en ambitieuze acties. Het actieplan moet voorts betrekking hebben op breder verantwoord zakelijk gedrag, met name op het gebied van sociale en milieueffecten, ondernemingsbestuur, corruptiebestrijding, eerlijk belastingbeleid en fiscale transparantie. Voor het nemen van concrete stappen in de richting van duurzame toeleveringsketens moeten concrete maatregelen op lokaal niveau worden getroffen, waarbij bedrijven lokale wetgeving en overeenkomsten moeten evalueren als zij buiten de EU actief zijn. Om hun verantwoordelijkheden volledig te kunnen nakomen moeten nationale en lokale overheden het belang erkennen van de handhaving van de arbeidsmarktregels door de overheid, onder meer door middel van inspecties (41). |
| --- | --- |

6.1.5.

| 6.1.6. | Coördinatie tussen het EU- en het nationale niveau is essentieel. Nationale actieplannen die in samenwerking met nationale sociale partners en het maatschappelijk middenveld moeten worden ontwikkeld, moeten nauw verband houden met de NAP’s voor de uitvoering van de leidende beginselen van de VN en de rol van de OESO-richtlijnen erkennen alsook die van NCP’s “die onafhankelijk en zodanig gestructureerd moeten zijn dat de sociale partners als leden van de NCP’s of het NCP-toezichtcomité erbij worden betrokken. In dit kader moet gezorgd worden voor adequate opleiding en voor toereikende personele en financiële middelen” (42). Het Europees actieplan zou ook minimumnormen op verschillende gebieden kunnen omvatten om te zorgen voor een volledige en doeltreffende nationale uitvoering van de relevante internationale instrumenten. Op het niveau van de Europese Commissie vraagt dit om consistentie en coördinatie tussen de verschillende beleidsgebieden en verantwoordelijke directoraten-generaal, met name de DG’s Justitie, Economische en Financiële Zaken, Handel en Werkgelegenheid, en de EDEO. |
| --- | --- |

6.1.6.

6.2.   Een bindende Europese zorgvuldigheidswetgeving uitwerken

| 6.2.1. | Het EESC is ermee ingenomen dat de Europese Commissie zijn aanbeveling (43) volgt om EU-wetgeving op dit gebied voor te stellen en verzoekt om een Europees actieplan waarin een bindend sectoroverschrijdend wetgevingsinitiatief betreffende zorgvuldigheid inzake mensenrechten en verantwoord zakelijk gedrag centraal staat, rekening houdend met de bevindingen van de studie in opdracht van DG JUST en overeenkomstig de toezegging van eurocommissaris Reynders. |
| --- | --- |

6.2.1.

| 6.2.2. | Om oneerlijke mededinging en een ongelijk speelveld te voorkomen, moet dit plan betrekking hebben op alle in de EU gevestigde of actieve bedrijven en hun activiteiten, waaronder hun hele toeleverings- en onderaannemingsketens, alsook de publieke sector, en moet het inspelen op de specifieke behoeften van en beperkingen voor kmo’s. Dit is in overeenstemming met de leidende beginselen van de VN waarin wordt aanbevolen om alle ondernemingen ongeacht omvang, sector, operationele context, eigendom en structuur te omvatten (44). Bedrijven moeten voldoen aan strenge normen inzake verantwoord zakelijk gedrag die betrekking hebben op mensenrechten, milieu- en sociale effecten, ondernemingsbestuur, corruptiebestrijding en eerlijk belastingbeleid. |
| --- | --- |

6.2.2.

| 6.2.3. | Op grond van de belangrijkste stappen in zorgvuldigheidsprocessen, die door de relevante VN-, IAO- en OESO-instrumenten zijn vastgesteld, moeten bedrijven feitelijke en potentiële nadelige effecten in kaart brengen en beoordelen, handelen naar de bevindingen (activiteiten stopzetten die nadelige effecten veroorzaken), een zorgvuldigheidsplan ontwikkelen en uitvoeren om potentiële risico’s en de concretisering van negatieve effecten te voorkomen, een mechanisme voor vroegtijdige waarschuwing opzetten, op doeltreffende en transparante wijze de uitvoering van de zorgvuldigheidsplannen verifiëren en monitoren en verslag uitbrengen over de uitvoering ervan. Het zorgvuldigheidsproces aan de hand waarvan zij aan hun verantwoordelijkheden voldoen, moet evenredig zijn met de ernst van potentiële effecten en hun operationele context. |
| --- | --- |

6.2.3.

| 6.2.4. | Het rechtsinstrument moet zijn gestoeld op een preventieve benadering, maar tegelijkertijd zorgen voor doeltreffende rechtsmiddelen en toegang tot de rechter voor slachtoffers en hun vertegenwoordigers, waaronder vakbonden en mensenrechtenactivisten. Publieke controle van bedrijfsverplichtingen en juridische gevolgen ingeval zij niet worden nagekomen, zijn van essentieel belang. Het EESC zal een advies wijden aan de desbetreffende specifieke kenmerken, zoals aansprakelijkheid van rechtspersonen (45). EU-initiatieven op dit vlak mogen echter geen afbreuk doen aan of een beperking vormen voor mechanismen van hoofdelijke aansprakelijkheid of andere aansprakelijkheidskaders op internationaal, Europees of nationaal niveau. |
| --- | --- |

6.2.4.

6.3.   Sleutelrol van de sociale partners en het maatschappelijk middenveld

| 6.3.1. | Sociale dialoog moet een sleutelrol spelen op het gebied van zorgvuldigheid en verantwoord zakelijk gedrag, waarbij de eerbiediging van mensenrechten in bedrijfsactiviteiten en toeleverings- en onderaannemingsketens wordt gewaarborgd. Elk actieplan en wetgevingsinitiatief moet zijn gebaseerd op de waarde daarvan en het recht op collectieve onderhandelingen, en de eerbiediging van de rechten van werknemers op voorlichting en raadpleging waarborgen. Deze elementen worden helaas niet vermeld in de studie van DG JUST. |
| --- | --- |

6.3.1.

| 6.3.2. | Bedrijven en vakbonden kunnen op het relevante niveau over overeenkomsten onderhandelen om de concrete toepassing van de verplichtingen in de richtlijn vast te stellen. Dit wijst op de goede praktijken en positieve bijdrage van verschillende bestaande overeenkomsten inzake zorgvuldigheidsprocessen. Werknemersvertegenwoordigers moeten bovendien worden voorgelicht en geraadpleegd over de vaststelling van het zorgvuldigheidsplan en de uitvoering ervan. |
| --- | --- |

6.3.2.

| 6.3.3. | De Europese sectoroverschrijdende en sectorale sociale dialoog moet bijdragen tot verbeteringen op die gebieden, door het integreren van gemeenschappelijke initiatieven en projecten, richtsnoeren, capaciteitsopbouw en overeenkomsten. |
| --- | --- |

6.3.3.

| 6.3.4. | Eerdere ervaringen hebben aangetoond hoe door initiatieven op basis van sociale dialoog belangrijke stappen kunnen worden gezet op het gebied van fatsoenlijk werk in mondiale toeleveringsketens. Het in mei 2013 in Bangladesh getekende Akkoord inzake brandveiligheid en veiligheid van gebouwen fungeerde als een wettelijk bindende overeenkomst tussen meer dan tweehonderd overwegend Europese kledingmerken en detailhandelaren en twee internationale vakorganisaties, namelijk IndustriALL en UNI Global Union, alsook verschillende lokale vakbonden en getuige-ondertekenaars. |
| --- | --- |

6.3.4.

| 6.3.5. | Het actieplan moet ook maatregelen omvatten met het oog op bewustmaking onder consumenten en investeerders omtrent het belang van sociale en milieueffecten van bedrijven; daarnaast moet het zich richten op het promoten van instrumenten om prestaties van bedrijven te kunnen vergelijken en op betere identificatie van bedrijven die doeltreffende strategieën inzake verantwoordelijk zakelijk gedrag toepassen. Alle initiatieven moeten zijn gebaseerd op de betrokkenheid van belanghebbenden, waaronder de sociale partners en ngo’s, die kunnen fungeren als informatiemultiplicatoren en bijdragen aan bewustmaking omtrent positief en negatief gedrag. |
| --- | --- |

6.3.5.

6.4.   Maatregelen ter aanvulling op een Europees actieplan

| 6.4.1. | Herziening van de richtlijn betreffende de openbaarmaking van niet-financiële informatie. Er moet steun worden verleend aan een ambitieuze herziening om alle bedrijven in de personele werkingssfeer op te nemen, waarmee ook wordt ingespeeld op de specifieke behoeften van en beperkingen voor kmo’s. De materiële werkingssfeer moet beter worden gedefinieerd met het oog op alomvattende, vergelijkbare en doeltreffende openbaarmaking van niet-financiële informatie. Aangezien openbaarmaking een cruciaal element in zorgvuldigheidsmechanismen is, moet de richtlijn in overeenstemming zijn met het respectieve wetgevingsinitiatief en specifieke kernprestatie-indicatoren en streefdoelen bevatten (bijv. op basis van de Overeenkomst van Parijs en van SDG’s); voorts moet zij gestoeld zijn op de leidende beginselen van de VN en andere relevante internationale instrumenten. |
| --- | --- |

6.4.1.

| 6.4.2. | Verplichtingen van de raad van bestuur, duurzaam ondernemingsbestuur en vennootschapsrecht. Er moet steun worden verleend aan wetgevingsmaatregelen inzake de verplichtingen van de raad van bestuur op EU-niveau om op te treden in het belang van alle belanghebbenden en erop toe te zien dat bedrijfsactiviteiten bijdragen tot de verwezenlijking van sociale en milieudoelstellingen. Voorts moeten andere wetgevende en niet-wetgevende maatregelen om duurzamer, vooruitziend en op de lange termijn gericht ondernemingsbestuur en vennootschapsrecht te bevorderen, in kaart worden gebracht. |
| --- | --- |

6.4.2.

| 6.4.3. | Overheidsfinanciering en overheidssteun. Er moeten specifieke voorwaarden en positieve stimulansen worden voorgesteld in verband met het vervullen van doelstellingen inzake mensenrechten, fatsoenlijk werk en duurzaamheid in bedrijfsactiviteiten en toeleveringsketens voor de toegang tot overheids- en EU-financiering en -steun, met name in de context van de EU- en nationale plannen voor economisch herstel naar aanleiding van de COVID-19-pandemie. |
| --- | --- |

6.4.3.

| 6.4.4. | Overheidsopdrachten. Er moet worden toegezien op de volledige uitvoering en handhaving van de sociale clausule in de richtlijnen betreffende overheidsopdrachten door de lidstaten; daarnaast moeten voorstellen worden ingediend voor procedures voor overheidsopdrachten om zorgvuldigheid inzake mensenrechten en verantwoord zakelijk gedrag in bedrijfsactiviteiten en toeleveringsketens, evenals fatsoenlijk werk, effectief te ondersteunen en te bevorderen. Dit zou onder meer kunnen worden bereikt door een herziening van de richtlijnen betreffende overheidsopdrachten, capaciteitsopbouw voor aanbestedende diensten en uitwisseling van beste praktijken, waaronder de bevordering ervan via vrijhandelsovereenkomsten. |
| --- | --- |

6.4.4.

| 6.4.5. | Stimulansen. Er moeten voorstellen worden gedaan voor initiatieven om steun te verlenen aan bedrijven die verder gaan dan de wettelijke verplichtingen ten aanzien van verantwoordelijk zakelijk gedrag en positieve sociale en milieu-effecten. Deze kunnen bijvoorbeeld bestaan uit steun om specifieke beleidslijnen en instrumenten te ontwikkelen, bevordering van netwerken van duurzame bedrijven en capaciteitsopbouw voor initiatieven van sociale partners. |
| --- | --- |

6.4.5.

| 6.4.6. | Synergie met de internationale handels- en investeringsagenda. Buitenlandse investeerders moeten verplicht aan zorgvuldigheidseisen voldoen alvorens onder een internationale investeringsovereenkomst te kunnen vallen. Evenzo moeten partijen bij een vrijhandelsovereenkomst garanderen dat op hun grondgebied gevestigde bedrijven aan relevante zorgvuldigheidseisen voldoen. Canada bijvoorbeeld heeft zijn strategie voor maatschappelijk verantwoord ondernemen aangescherpt door extra aandacht te besteden aan het gedrag van Canadese bedrijven in het buitenland. Ook heeft het land een multistakeholderadviesraad opgericht. In april 2019 werd de eerste Canadese ombudsman voor verantwoord ondernemen benoemd, met een mandaat om vermeende mensenrechtenschendingen in het kader van de buitenlandse activiteiten van Canadese bedrijven in de mijnbouw, de olie- en gasindustrie en de textielsector te onderzoeken en openbaar te maken. Ook kan deze ombudsman aanbevelingen doen met betrekking tot handelsmaatregelen voor bedrijven (46). |
| --- | --- |

6.4.6.

| 6.4.7. | Het actieplan moet rekening houden met een breder scala aan elementen, met name fiscale transparantie, waaronder openbaarmaking per land en eerlijk fiscaal gedrag, en duurzame financiën en verplichtingen voor investeerders. De verordening betreffende conflictmineralen en de houtverordening kunnen worden geëvalueerd met het oog op de noodzaak ze te herzien of te versterken. |
| --- | --- |

6.4.7.

7.   Handel ter bevordering van fatsoenlijk werk en doeltreffende handhaving

| 7.1. | Handel zorgt voor verbinding met derde landen en biedt een multilateraal perspectief, en vormt dan ook een belangrijk transversaal element in de verwezenlijking van de doelstellingen van een Europees actieplan. Dit moet dringend worden weerspiegeld in de herziening van de nieuwe handelsstrategie van de EU. De EU heeft het grootste handelsnetwerk ter wereld, waardoor bilaterale handelsovereenkomsten een bijzonder belangrijk hefboomeffect hebben dat doeltreffend moet worden toegepast vóór de afsluiting van de overeenkomsten en tijdens de uitvoering en handhaving. |
| --- | --- |

7.1.

| 7.2. | De onderhandelingen tussen de EU en Vietnam toonden de vooruitgang aan die de EU kan boeken bij het verbeteren van arbeidsomstandigheden wanneer zij met een partnerland in zee gaat. Jaren na het afsluiten van vrijhandelsovereenkomsten is echter nog steeds sprake van een gebrek aan vooruitgang op het vlak van de TSD-verbintenissen in sommige partnerlanden; een voorbeeld is met name het jarenlange arbeidsrechtengeschil tussen de EU en Korea over de non-ratificatie van basis- en geactualiseerde IAO-verdragen. Dit bewijst dat met name tijdens de onderhandelingen en vóór het afsluiten van overeenkomsten invloed moet worden uitgeoefend om ervoor te zorgen dat de IAO-basisverdragen worden geratificeerd, zodat zij in de getekende overeenkomst kunnen worden opgenomen. |
| --- | --- |

7.2.

| 7.3. | Handel is niet de drijfveer van klimaatbeleid, maar kan een belangrijk instrument worden. Het inzetten van de Overeenkomst van Parijs als “essentieel element” voor alle toekomstige uitgebreide handelsovereenkomsten, d.w.z. dat ze worden opgeschort in geval van niet-naleving, is een positieve stap die moet worden uitgebreid naar door alle EU-lidstaten geratificeerde basis- en geactualiseerde IAO-verdragen. Als internationaal erkend orgaan zou de IAO moeten worden betrokken bij het toezicht op de toepassing van IAO-verdragen in vrijhandelsovereenkomsten (47). |
| --- | --- |

7.3.

| 7.4. | Het EESC heeft eerder al aanbevolen om een specifieke clausule ter bevordering van de SDG’s op te nemen in alle toekomstige mandaten voor de hoofdstukken over handel en duurzame ontwikkeling, en met het oog op de hervorming van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) om regels vast te stellen die ervoor zorgen dat landen de SDG’s eerbiedigen en realiseren. Met name wat betreft nieuwe thema’s als handel en fatsoenlijk werk moeten de EU en de lidstaten hun invloed aanwenden via de verschillende WTO-commissies. |
| --- | --- |

7.4.

| 7.5. | TSD-hoofdstukken maken een steeds belangrijker deel uit van alle EU-vrijhandelsovereenkomsten van de nieuwe generatie, maar doeltreffende handhaving en afdwingbaarheid moeten nu van cruciaal belang worden voor het realiseren van deze verbintenissen, niet in het minst om een gelijk speelveld voor EU-bedrijven in het buitenland te waarborgen. De impact van de aanbevelingen van DAG’s op het onderzoeken van inbreuken op bepalingen inzake handel en duurzame ontwikkeling moet aanzienlijk worden versterkt. |
| --- | --- |

7.5.

| 7.6. | Het EESC spoort de Europese Commissie voorts aan zich te buigen over nieuwe benaderingen voor het oplossen van arbeidsgeschillen, zodat een internationaal ad-hocpanel voor geschillenbeslechting kan worden opgericht dat sancties kan opleggen aan entiteiten in geval van niet-naleving. Er wordt al gebruikgemaakt van een snelle procedure voor EU-antidumpingmaatregelen die naar sociale dumping kan worden uitgebreid. Overeenkomstig de Frans-Nederlandse non-paper (48) stelt het EESC in het algemeen voor de doeltreffende uitvoering van bepalingen inzake handel en duurzame ontwikkeling te koppelen aan een gefaseerde invoering van tariefverlaging. |
| --- | --- |

7.6.

| 7.7. | Het EESC dringt erop aan om het huidige mechanisme van het TSD-deskundigenpanel zo te veranderen dat bedrijfsjuristen, maar ook arbeids-, klimaat- en mensenrechtendeskundigen, klachten met betrekking tot de TSD-hoofdstukken kunnen onderzoeken. Indien dergelijke panels schendingen constateren, zou er een mechanisme voor geschillenbeslechting tussen staten in werking moeten treden, met eventuele geldelijke straffen of sancties, en financiële compensatie voor de benadeelde partij (49). In dit verband had het EESC ook voorgesteld een onafhankelijk secretariaat voor arbeidsvraagstukken en een mechanisme betreffende collectieve klachten op te richten (50). |
| --- | --- |

7.7.

| 7.8. | Het nieuwe hoofd handhaving voor de handel moet het voortouw nemen om verbintenissen af te dwingen “met name waar het gaat om de hoofdstukken inzake handel en duurzame ontwikkeling en om sociale en milieuproblemen die ontstaan in verband met andere hoofdstukken in overeenkomsten over handel en investeringen” en moet starten met “tijdige en doeltreffend ingeleide onderzoeken waarvoor voldoende middelen moeten worden uitgetrokken en waarbij een duidelijke rol moet zijn weggelegd voor erkende belanghebbenden, die de mogelijkheid moeten hebben om klachten in te dienen en om deel te nemen aan eventueel volgende openbare hoorzittingen” (51). |
| --- | --- |

7.8.

| 7.9. | Bedrijven vervullen een belangrijke rol in het waarborgen van de eerbiediging van arbeids- en sociale rechten, door wetten te ondersteunen en uit te voeren die de rechten van werknemers beschermen en via fatsoenlijke normen die zijn overeengekomen met vakbonden, zowel voor hun directe activiteiten als voor hun volledige toeleveringsketens. Het EESC heeft de Europese Commissie verzocht clausules inzake maatschappelijk verantwoord ondernemen met solide verbintenissen en overeenkomstig de VN- en OESO-instrumenten te ontwikkelen (52). Dit zou ervoor moeten zorgen dat handelsovereenkomsten goed zakelijk gedrag ondersteunen en dat sociale dumping en het terugschroeven van sociale normen worden voorkomen. |
| --- | --- |

7.9.

| 7.10. | Handels- en internationale investeringsovereenkomsten hebben een belangrijk hefboomeffect voor een gelijke uitvoering van deze normen door investeerders en overheden. In een recent rapport van de OESO (53) worden tal van bestaande of opkomende initiatieven op nationaal en regionaal niveau opgesomd. Deze verscheidenheid aan regelingen vormt een uitdaging omdat sommige benaderingen horizontaal zijn terwijl andere specifiek zijn. Ze hebben uiteenlopende uitwerkingen voor bedrijven vanwege verschillende drempels en toepassingsgebieden. Zelfs OESO-landen hebben verschillende verslaggevingsnormen. Er zijn duidelijke argumenten voor een gelijk speelveld: opwaartse convergentie tussen alle toepasselijke normen zou juridische zekerheid en eerlijke mededinging voor iedereen waarborgen. |
| --- | --- |

7.10.

8.   De lacunes in de governance dichten: het belang van mondiaal leiderschap van de EU

| 8.1. | Een Europese zorgvuldigheidsnorm is een cruciale stap om de eerbiediging en handhaving van mensenrechten en fatsoenlijk werk in toeleveringsketens te waarborgen. Een dergelijke norm zou bijdragen tot het uitvoeren van de leidende beginselen van de VN, de tripartiete beginselverklaring van de IAO en de OESO-richtlijnen. Daarnaast zou deze een aanvulling vormen op nationale initiatieven om de SDG’s te behalen, met name wat betreft de uitbanning van kinderarbeid en gedwongen arbeid. |
| --- | --- |

8.1.

| 8.2. | Hiermee zou voorts een bijdrage worden geleverd aan het creëren van betrouwbaardere, duurzame en goed beheerde toeleveringsketens, met grotere veerkracht en managementeffectiviteit in tijden van crisis tot gevolg. Dit zou met name van belang zijn voor bijvoorbeeld de gezondheid en veiligheid op het werk. |
| --- | --- |

8.2.

| 8.3. | Europese acties hebben aanvullende verbeteringen van het internationale normatieve kader nodig om mondiale beleidscoherentie te bewerkstelligen. Om tot multilaterale vooruitgang te komen, is soms eerst ambitieus unilateraal optreden nodig. Het EESC is van mening dat de EU zich in een unieke positie bevindt om het voortouw te nemen op het gebied van zorgvuldigheid, met name met het oog op mondiaal leiderschap van Europese bedrijven. |
| --- | --- |

8.3.

| 8.4. | Het EESC roept de EU en haar lidstaten op om daadwerkelijk vooruitgang te boeken bij het ontwikkelen van doeltreffendere en bindende instrumenten op internationaal niveau, in combinatie met vernieuwde initiatieven om de doeltreffende uitvoering van de bestaande instrumenten en kaders te bevorderen. Zo moet steun worden verleend aan een bindend VN-verdrag inzake ondernemingen en mensenrechten (54) en worden opgeroepen tot de oprichting van een IAO-verdrag inzake fatsoenlijk werk in de voorzieningsketens (55), overeenkomstig de bespreking van de Internationale Arbeidsconferentie in 2016 en uitgaande van de fundamentele en geactualiseerde IAO-verdragen en de IAO-Verklaring betreffende de fundamentele principes en rechten op het werk. Het EESC wijst erop dat in een wereldwijd onderzoek dringend moet worden nagegaan hoe de internationale arbeidsnormen kunnen helpen problemen op het gebied van fatsoenlijk werk aan te pakken, en hoe vastgestelde lacunes zo snel mogelijk kunnen worden gedicht. |
| --- | --- |

8.4.

Brussel, 18 september 2020.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Luca JAHIER

---

(1)  IAO, Decent Work in Global Supply Chains, verslag IV, 2016.

1

Decent Work in Global Supply Chains

(2)  PB C 97 van 24.3.2020, blz. 9.

2

(3)  PB C 303 van 19.8.2016, blz. 17.

3

(4)  PB C 47 van 11.2.2020, blz. 38.

4

(5)  EESC-advies over Zorgvuldigheidseisen (Verkennend advies Raad/EP) (INT/911, september 2020), (zie blz. 136 van dit Publicatieblad).

5

Zorgvuldigheidseisen

(6)  Zie voetnoot 3.

6

(7)  PB C 227 van 28.6.2018, blz. 27.

7

(8)  EESC-advies over Uitvoering van vrijhandelsovereenkomsten 1 januari 2018-31 december 2018 (REX/525, juli 2020) (PB C 364 van 28.10.2020, blz. 160).

8

Uitvoering van vrijhandelsovereenkomsten 1 januari 2018-31 december 2018

(9)  Zie voetnoot 3.

9

(10)  Zie voetnoot 7.

10

(11)  Zie voetnoot 2.

11

(12)  Zie voetnoot 5.

12

(13)  Conclusies van de Raad (10254/16) van 20 juni 2016 over mensenrechten in het bedrijfsleven.

13

(14)  Conclusies van de Raad (8833/16) van 12 mei 2016 over de EU en verantwoordelijke mondiale waardeketens.

14

(15)  Toespraak van commissaris Reynders tijdens het webinar over zorgvuldigheid, georganiseerd door de werkgroep verantwoord zakelijk gedrag van het EP op 29 april 2020.

15

Toespraak van commissaris Reynders

(16)  UNCTAD, World Investment Report (2013).

16

(17)  IAO World Employment and Social Outlook (WESO) verslag in 2015.

17

World Employment and Social Outlook

(18)  UNCTAD, World Investment Report (2020).

18

(19)  De Agenda 2030 voor duurzame ontwikkeling, punt 68.

19

(20)  Zie voetnoot 1.

20

(21)  Zie voetnoot 3.

21

(22)  António Guterres, COVID-19 and Human Rights: We are all in this together, april 2020.

22

COVID-19 and Human Rights: We are all in this together

(23)  What are the avenues for corporate liability for COVID-19-related human rights abuses?, Business & Human Rights Resource Centre, 16 juni 2020.

23

What are the avenues for corporate liability for COVID-19-related human rights abuses?

(24)  Malaysia: Medical glove manufacturers see surge in orders due to COVID-19, amid forced labour concerns, Business & Human Rights Resource Centre.

24

(25)  Verklaring van de VN-werkgroep inzake ondernemingen en mensenrechten, Ensuring that business respects human rights during the COVID-19 crisis and beyond: The relevance of the UN Guiding Principles on Business and Human Rights.

25

Ensuring that business respects human rights during the COVID-19 crisis and beyond: The relevance of the UN Guiding Principles on Business and Human Rights

(26)  Zie voetnoot 8.

26

(27)  UNGP beginsel 22, commentaar.

27

(28)  UNGP beginsel 17, commentaar.

28

(29)  Zie voetnoot 7.

29

(30)  OESO-richtlijnen, deel II, punt A.12.

30

(31)  OESO-richtlijnen, deel II, commentaren 18 en 19.

31

(32)  Zie voetnoot 15.

32

(33)  Study on due diligence requirements through the supply chain, 2020.

33

Study on due diligence requirements through the supply chain

(34)  PB L 330 van 15.11.2014, blz. 1.

34

(35)  PB L 295 van 12.11.2010, blz. 23

35

(36)  PB L 130 van 19.5.2017, blz. 1.

36

(37)  Franse wet 2017-399 van 27 maart 2017over zorgvuldigheid van moederbedrijven en van uitbestedende bedrijven.

37

over zorgvuldigheid van moederbedrijven en van uitbestedende bedrijven.

(38)  Call of investors representing USD 1.3 trillion en List of public business statements & endorsements, beide Business & Human Rights Resource Centre, 2019.

38

(39)  Zie voetnoot 4.

39

(40)  Zoals het Internationaal Statuut van de Rechten van de Mens alsook het Europees Verdrag voor de rechten van de mens en het Europees Sociaal Handvest. Er moet bovendien worden voortgebouwd op de EU-Verdragen en het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie alsook op nationale instrumenten en wetgeving op het gebied van mensenrechten.

40

(41)  Zie voetnoot 7.

41

(42)  Zie voetnoot 7.

42

(43)  Zie voetnoot 4.

43

(44)  Paragraaf 14 van de leidende beginselen van de VN.

44

(45)  Zie voetnoot 5.

45

(46)  Zie voetnoot 4.

46

(47)  Zie voetnoot 8.

47

(48)  Non-paper van Nederland en Frankrijk over handel, duurzaamheid en sociaaleconomische ontwikkeling, mei 2020.

48

(49)  EESC-advies getiteld Van urgent belang na COVID-19: een nieuwe multilaterale matrix ontwerpen (initiatiefadvies) (REX/529, juli 2020), (PB C 364 van 28.10.2020, blz. 53).

49

Van urgent belang na COVID-19: een nieuwe multilaterale matrix ontwerpen (initiatiefadvies)

(50)  Zie voetnoot 7.

50

(51)  Zie voetnoot 7.

51

(52)  Zie voetnoot 7.

52

(53)  OESO-rapport, 2020.

53

(54)  Zie voetnoot 2.

54

(55)  Zie voetnoot 3.

55

---

III Voorbereidende handelingen

Europees Economisch en Sociaal Comité

554e zitting van het Europees Economisch en Sociaal Comité, 16.9.2020-18.9.2020

| 11.12.2020 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 429/210 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 429/210

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Een kmo-strategie voor een duurzaam en digitaal Europa

(COM(2020) 103 final)

(2020/C 429/26)

| Rapporteur: | Milena ANGELOVA |
| --- | --- |
| Corapporteur: | Panagiotis GKOFAS |

Rapporteur:

Milena ANGELOVA

Corapporteur:

Panagiotis GKOFAS

| Raadpleging | Europese Commissie, 22.4.2020 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Interne Markt, Productie en Consumptie |
| Goedkeuring door de afdeling | 22.7.2020 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 18.9.2020 |
| Zitting nr. | 554 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 219/0/0 |

Raadpleging

Europese Commissie, 22.4.2020

Rechtsgrondslag

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Interne Markt, Productie en Consumptie

Goedkeuring door de afdeling

22.7.2020

Goedkeuring door de voltallige vergadering

18.9.2020

Zitting nr.

554

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

219/0/0

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) is ingenomen met de langverwachte en noodzakelijke kmo-strategie. Het stelt de brede, systematische aanpak op prijs. Alle bestaande mechanismen, instrumenten en maatregelen die hun nut al hebben bewezen, worden op een rijtje gezet, bijgesteld en ingebed in een gemeenschappelijk, goed gecoördineerd kader. Het EESC verzoekt de Europese Commissie (hierna: EC) de strategie uit te voeren met behulp van een samenhangende, integrale en transversale aanpak waarin kleine en middelgrote ondernemingen (hierna: kmo’s) een centrale rol innemen bij alle belangrijke politieke beslissingen (zoals de Green Deal en de industriestrategie), bij het vaststellen van de EU-begroting en bij het invullen van het herstelplan voor Europa. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Het EESC is bereid ertoe bij te dragen dat deze kmo-strategie snel op poten wordt gezet en pleit voor multilevelgovernance. Een taskforce voor kmo’s op EU-niveau waarbij meerdere directoraten-generaal betrokken zijn, moet ervoor zorgen dat:






  — | het beginsel “Denk eerst klein” wordt toegepast op alle beleidsgebieden die kleine en middelgrote ondernemingen raken, met name het herstelplan voor Europa, het InvestEU-programma, het instrument voor solvabiliteitssteun en het Investeringsplan voor de Europese Green Deal; |
| --- | --- | --- |

1.2.

—

het beginsel “Denk eerst klein” wordt toegepast op alle beleidsgebieden die kleine en middelgrote ondernemingen raken, met name het herstelplan voor Europa, het InvestEU-programma, het instrument voor solvabiliteitssteun en het Investeringsplan voor de Europese Green Deal;

| — | de kmo-strategie 2.0 en de Small Business Act in het kader van het Europees Semester en het scorebord voor kmo’s naar behoren worden uitgevoerd en geëvalueerd; |
| --- | --- |

—

de kmo-strategie 2.0 en de Small Business Act in het kader van het Europees Semester en het scorebord voor kmo’s naar behoren worden uitgevoerd en geëvalueerd;

| — | de lidstaten zich naar behoren inspannen om de kmo-strategie uit te voeren, aangezien EU-beleid op dit gebied vaak heeft gefaald vanwege negatieve reacties, passiviteit, ontwijkend gedrag of overregulering op nationaal niveau; in dit verband moet bijzondere aandacht worden besteed aan de positie van de vrouw in de bedrijfsomgeving; |
| --- | --- |

—

de lidstaten zich naar behoren inspannen om de kmo-strategie uit te voeren, aangezien EU-beleid op dit gebied vaak heeft gefaald vanwege negatieve reacties, passiviteit, ontwijkend gedrag of overregulering op nationaal niveau; in dit verband moet bijzondere aandacht worden besteed aan de positie van de vrouw in de bedrijfsomgeving;

| — | organisaties die kleine en middelgrote ondernemingen en sociale partners vertegenwoordigen een centrale, grotere rol toebedeeld krijgen en een constructieve bijdrage kunnen leveren, een aspect dat in het huidige voorstel van de EC enigszins onderbelicht is; |
| --- | --- |

—

organisaties die kleine en middelgrote ondernemingen en sociale partners vertegenwoordigen een centrale, grotere rol toebedeeld krijgen en een constructieve bijdrage kunnen leveren, een aspect dat in het huidige voorstel van de EC enigszins onderbelicht is;

| — | dat ecosystemen pas als financieringsprioriteit worden aangewezen na uitgebreide raadpleging van organisaties die kleine en middelgrote ondernemingen op EU-, nationaal en regionaal niveau vertegenwoordigen teneinde te waarborgen dat dit de werkelijke situatie van kmo’s weerspiegelt, aangezien dit nogal een drastische stap lijkt te zijn. |
| --- | --- |

—

dat ecosystemen pas als financieringsprioriteit worden aangewezen na uitgebreide raadpleging van organisaties die kleine en middelgrote ondernemingen op EU-, nationaal en regionaal niveau vertegenwoordigen teneinde te waarborgen dat dit de werkelijke situatie van kmo’s weerspiegelt, aangezien dit nogal een drastische stap lijkt te zijn.

| 1.3. | Aangezien dit voorstel vóór de uitbraak van COVID-19 is uitgebracht, vraagt het EESC de EC om een kmo-strategie 2.0 uit te brengen en daarin de steunmaatregelen voor kmo’s mee te nemen die in het herstelplan voor Europa zijn voorzien om hen te helpen de negatieve gevolgen van de lockdown, afstandsregels en gezondheidsmaatregelen voor hun bedrijf te ondervangen en zich snel te herstellen. Het EESC is verheugd over de instelling van een nieuwe faciliteit voor herstel en veerkracht die aan de EU-begroting wordt gekoppeld, maar wil graag de zekerheid dat alle noodlijdende kmo’s hiermee worden bereikt, te weten door steunmaatregelen op maat te treffen. Dit vergt een bredere beleidsherziening en gerichtere, meer gedetailleerde voorstellen voor het opvoeren van de digitalisering, innovatiekracht en duurzaamheid bij kmo’s. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | De kmo-strategie 2.0 vergt een sterk uitvoeringskader en een sterke beleidssamenhang. Het EESC stelt voor dat de EC, de Raad, het EP, de overlegorganen en de EU-agentschappen/-bureaus samen een meerjarige routekaart voor de uitvoering opstellen. Die moet specifieke mijlpalen en een tijdlijn voor korte-, middellange- en langetermijndoelen bevatten. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Het EESC dringt erop aan kmo-organisaties meer te betrekken bij de uitvoering van de kmo-strategie, onder meer door een EU-programma op te zetten dat kmo-organisaties en sociale partners capaciteitsopbouw en steun verstrekt voor gezamenlijke acties die fungeren als één loket voor informatie en technische bijstand, door hen nauw te betrekken bij het aanwijzen en monitoren van de kmo-gezanten, en door een monitoringsysteem in te voeren om na te gaan hoe doeltreffend deze gezanten zijn. Om de adviserende rol van het Enterprise Europe Network (EEN) voor kmo’s te vergroten, zoals de EC voor ogen staat, met name voor een duurzame transitie, moet het EEN ingrijpend worden hervormd aangezien dit in de meeste lidstaten de kmo’s niet bereikt, en ambachtelijke bedrijven in ieder geval niet. Het EESC meent dat de uitvoering en effectiviteit van de strategie op gezette tijden moet worden gemonitord en kritisch moet worden beoordeeld door een speciaal aan te wijzen onafhankelijk EU-waarnemingscentrum. Zo kunnen indien nodig meteen corrigerende maatregelen worden uitgewerkt en voorgesteld. |
| --- | --- |

1.5.

2.   Algemene opmerkingen en een toekomstgerichte aanpak

| 2.1. | Het EESC verzoekt de EC en de lidstaten met klem toe te zien op een effectieve uitvoering van maatregelen ter bevordering van het concurrentievermogen en de innovatiekracht van kleine en middelgrote ondernemingen en ter verbetering van hun totale factorproductiviteit, alsook hun dagelijkse bedrijfsvoering te ondersteunen. Gelet op het belang van innovatie en digitalisering wijst het EESC erop dat de meeste kmo’s in de EU dringend steun nodig hebben om hun technologie te moderniseren, hun HR-problematiek op te lossen en hun prestaties te verbeteren. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Het EESC waardeert de intentie van de EC om maatregelen te treffen die op de specifieke behoeften van alle subgroepen van kmo’s toegespitst zijn, zoals waardescheppende bedrijven, micro-, kleine, overheids-, familie- en traditionele bedrijven, bedrijven die in afgelegen gebieden actief zijn, zelfstandigen en ambachtelijke bedrijven, alsook kmo’s in de sociale economie. Dit is namelijk een belangrijke succesfactor. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Alle componenten van het Europese herstelfonds die op kmo’s gericht zijn, moeten systematisch worden gemonitord om er zeker van te zijn dat deze ondernemingen hieruit de nodige steun ontvangen, zoals uit het nieuwe instrument voor solvabiliteitssteun. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Het EESC verzoekt de EC om een realistische meerjarige routekaart voor de uitvoering op te stellen, bestaande uit de nodige middelen en maatregelen, raadplegingen, gezamenlijke actie met de sociale partners, een onafhankelijk voortgangsrapport, monitoring en effectbeoordelingsmechanismen. De digitale transitie heeft alleen kans van slagen wanneer de ambitieuze voorstellen voor een digitaal Europa en de Horizon Europa-programma’s in het volgende meerjarig financieel kader beter zijn toegespitst op kmo’s en een eerlijkere geografische spreiding hebben. Het EESC benadrukt hoe belangrijk het is dat financierings- en steunmaatregelen op efficiënte wijze hun weg vinden naar micro-ondernemingen, waaronder traditionele bedrijven. |
| --- | --- |

2.4.

3.   Pijler 1

| 3.1. | Het EESC is ermee ingenomen dat de noodzaak wordt onderkend om de steunmaatregelen op kmo’s toe te spitsen, teneinde hen te helpen om op een klimaatneutrale, bronnenefficiënte, digitaal vaardige en slagvaardige manier te floreren. Duurzaamheidsadviseurs en digitale vrijwilligers kunnen kmo’s helpen digitaal vaardig te worden, hun technologie bij te werken, zich op een geslaagde transitie naar duurzaamheid voor te bereiden en om bronnenefficiënte, klimaatneutrale oplossingen te vinden. Hun rol en verantwoordelijkheden moeten door EU-, nationale en regionale kmo-organisaties worden gefaciliteerd en verruimd. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Het EESC waardeert de speciale rol die de sociale partners toebedeeld krijgen en hoopt dat het partnerschapsbeginsel verder wordt versterkt en dat de lidstaten dit effectiever zullen toepassen. EU-, nationale en lokale kmo-organisaties moeten er mede voor zorgen dat kmo’s niet alleen weet hebben van de voor hen bestemde steunmaatregelen, maar ook begrijpen wat deze inhouden. Denk daarbij met name aan (de grote meerderheid) kmo’s die uit traditionele bedrijven en/of micro-ondernemingen bestaan en/of in afgelegen of plattelandsgebieden actief zijn, en die de digitale revolutie moeten zien bij te houden. Het EESC is bereid zijn steun te verlenen om deze organisaties en de sociale partners in het kader van de sociale dialoog op te nemen in een netwerk voor het verzamelen en uitwisselen van goede praktijken en ideeën voor steunmaatregelen en specifiek sociaal overleg. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Het EESC is verheugd over de diversiteit aan mechanismen voor het faciliteren van de overgang van kmo’s naar een duurzame/circulaire economie en de naleving van de desbetreffende wetgeving. Het EESC benadrukt hoe belangrijk het is dat het CEAP (Circular Economy Action Plan, Actieplan voor de circulaire economie) snel zijn beslag krijgt en dat een ambitieuze koolstofbodemprijs wordt ingevoerd, alsook een mechanisme voor koolstofcorrectie aan de grens. Het EESC onderstreept de steun die het mechanisme voor een rechtvaardige transitie kan bieden ten behoeve van de opkomst van een nieuwe economie en adviseert bij negatieve gevolgen zo nodig sociale en steunmaatregelen te nemen om te voorkomen dat de meest kwetsbare groepen onder de crisis en de transitie naar een koolstofarme circulaire economie lijden, waaronder steun voor het bedrijfsleven, met name voor kmo’s. Om kleine en middelgrote ondernemingen aan te sporen groener te worden, moet hun potentieel voor radicale, disruptieve innovatie worden aangesproken, zodat de groene transitie gestalte krijgt. Met de juiste materiële en wettelijke ondersteuning kunnen kmo’s veel sneller dan grote bedrijven munt slaan uit innovatieve, duurzame praktijken. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Een effectief beleid inzake intellectuele-eigendomsrechten (Intellectual Property Rights, IPR) is van doorslaggevend belang voor het succes van innovatieve bedrijven, vooral van kmo’s en start-ups. IPR, waaronder octrooien, handelsmerken, auteursrechten en andere vormen van knowhow, dienen bij veel kmo’s standaard deel uit te gaan maken van hun bedrijfsstrategie. Bedrijven hebben een degelijk en betrouwbaar IPR-kader nodig dat bij het digitale tijdperk past. Het eengemaakte EU-octrooisysteem moet snel operationeel worden, zodat dit rechtszekerheid biedt en kmo’s in staat stelt om hun uitvindingen tegen redelijke kosten en geringe administratieve lasten te ontwikkelen en te beschermen. Een gezamenlijke aanpak van de EC, de lidstaten en het Europees Octrooibureau (EOB) om de diensten voor het aanvragen van octrooien (inclusief financiële bijstand) uit te breiden, de toegang van kmo’s tot de rechter bij octrooiinbreuken te verbeteren, met name door middel van een preventief verzekeringssysteem, en om de beroepsprocedure bij het EOB te herzien, is van essentieel belang om de ontwikkeling en bescherming van de knowhow van kmo’s verder te versterken. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Ondernemingsgeest is de drijvende kracht van kleine en middelgrote ondernemingen. Het EESC verzoekt de EC om zich meer te richten op het bevorderen, verbeteren en cultiveren van initiatieven van ondernemers, ondernemingsgeest en het nemen van weloverwogen risico’s, alsook op het verbeteren van het imago van ondernemers in financiële nood. Voorlichting en cursussen voor ondernemers zijn weliswaar in alle vormen belangrijk, maar het is ook nodig meer aandacht te schenken aan maatschappelijke waardering voor de rol van ondernemer, bijvoorbeeld door goede voorbeelden en rolmodellen voor het voetlicht te brengen. Bijscholing en cursussen voor ondernemers moeten worden aangemoedigd. De strategie kan maatregelen behelzen voor de verdere bevordering van arbeidsmobiliteit binnen de EU en met derde landen, alsook andere instrumenten naast de vereenvoudigde EU-visumregeling onderzoeken. De EC moet samen met de lidstaten voorzien in een op innovatie gerichte infrastructuur voor kleine en middelgrote ondernemingen, dat wil zeggen laboratoria, ICT-faciliteiten, kantoorgebouwen, wettelijke steun en steun op het gebied van de intellectuele eigendom. Dit kan drempelverlagend werken voor start-ups en ondernemers in deeltijd. De EC kan ook overheidsinstanties aanmoedigen om te zorgen voor omgevingen waar kleine en middelgrote ondernemingen hun prototypes kunnen testen. Dit komt de financiering van innovatieve kleine en middelgrote ondernemingen ten goede omdat het technische risico voor investeerders minder hoog is. Bovendien is het belangrijk invloed uit te oefenen op het onderwijsprogramma van scholen teneinde kennis over effectieve vaardigheden te vergaren. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | HR (human resources) is een belangrijke beslissende factor voor het concurrentievermogen, zeker van kmo’s omdat zij qua organisatie, management en financiën meestal minder goed toegerust zijn om gekwalificeerd personeel aan te trekken, te motiveren en aan zich te binden. Het EESC benadrukt dan ook dat het zeer belangrijk is kmo’s te helpen bij het werven van ervaren en bekwaam personeel, ook in financieel opzicht, en rekent erop dat dit wordt opgenomen in het specifieke onderdeel voor kmo’s van het toekomstige pact voor vaardigheden. Het EESC onderschrijft de gedeelde verantwoordelijkheid van de overheid, werkgevers, regio’s en werknemers voor bij-/omscholing. Beroepsonderwijs en -opleiding moet een eersteklasoptie worden, samen met het bevorderen van tertiair onderwijs, ter ondersteuning van de transitie voor de arbeidsmarkt. Het is belangrijk onderwijsprogramma’s op het gewenste eindresultaat te oriënteren aangezien dit bijdraagt aan een tijdige en effectieve transitie. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | De digitale capaciteiten van kmo’s verbeteren is van cruciaal belang. Dit moet als eerste worden aangepakt bij de kmo’s die het minst voorbereid zijn, te weten micro-ondernemingen en zeer traditionele bedrijven die niet of nauwelijks ervaring met digitalisering hebben. Zij vormen de doelgroep van digitale stoomcursussen, zowel de ondernemers zelf als hun werknemers. Hun verdere behoeften moeten worden meegenomen bij het inrichten van de digitale-innovatiehubs (DIH’s) zodat zij hun beroepsvaardigheden kunnen uitbreiden en aanscherpen en bedreven technologiegebruikers worden. Deze DIH’s moeten voldoende toegerust zijn om kleine en middelgrote ondernemingen te helpen bij de uitvoering van risicobeoordelingen en moeten gegevens efficiënt kunnen beschermen. Het EESC staat achter de aangekondigde Europese datastrategie, bedoeld om gegevens breder toegankelijk te maken en dataverkeer tussen bedrijven en overheden te faciliteren. Vrij verkeer van gegevens moet gewaarborgd zijn. Gegevensuitwisseling tussen bedrijven moet worden aangemoedigd om de samenwerking binnen waardeketens te verbeteren en kansen te scheppen om onze economie te versterken met beter beschikbare en beter toegankelijke gegevens (bij de overheid of in de waardeketen) over datadeling en -portabiliteit. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Het breedbandnetwerk in de EU — als essentiële randvoorwaarde voor digitalisering — moet op alle fronten worden uitgebreid, zodat bedrijven verder kunnen digitaliseren en niemand wordt uitgesloten. De EU boekt nog steeds te weinig vooruitgang hiermee, vooral in plattelandsgebieden met veel kmo’s. Daarom moet dit bij andere EU-brede initiatieven meteen vanaf het begin in aanmerking worden genomen zodat daar met concrete maatregelen op kan worden geanticipeerd. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Het EESC roept op tot gerichte steunmaatregelen voor de digitalisering en verregaande connectiviteit van sectoren als de gezondheidszorg, het onderwijs, openbaar bestuur, levensmiddelen en landbouw, productie en vervoer. Wanneer we bedrijfsmodellen, processen, software en systemen anders gaan inrichten, moet deze digitale transformatie gestoeld zijn op openheid (dat wil zeggen niet-afhankelijkheid), eenvoud, data, automatisering, vertrouwen en beveiliging. Dit staat aan de basis van de leidende positie van de EU op klimaatgebied en bij het economisch herstel. De EU moet versneld investeren in energie-efficiëntie, vervoer, koolstofarme gebouwen en industriële processen, waar een sleutelrol is weggelegd voor digitalisering. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Het EESC adviseert een versnelde implementatie van alomtegenwoordige, goed beveiligde hogecapaciteitsnetwerken, het aanmoedigen van particuliere investeringen en het verhogen van de financiering voor plattelands- en dunbevolkte gebieden. Geplande frequentietoewijzingen die door de COVID19-crisis wellicht zijn uitgesteld, moeten alsnog versneld plaatsvinden zodra de normale gang van zaken weer wordt hervat. Dat is ook het moment waarop regeringen voorrang moeten geven aan nieuwe frequentietoewijzingen — zowel met als zonder licentie — om draadloze connectiviteit verder te versterken. |
| --- | --- |

3.10.

4.   Pijler 2

| 4.1. | Het EESC is verheugd over de speciale aandacht voor kmo’s en de strikte toepassing van het eenmaligheidsbeginsel en het “digitaal als de norm”-beginsel. Het EESC verzoekt de EC om de nieuwe strategie ook uit te voeren op basis van het “Small Business Act”-beginsel en wijst erop dat elke vertraging in de uitvoering van steunmaatregelen voor kmo’s contraproductief zou zijn. Kleine en middelgrote ondernemingen hebben momenteel immers met meer uitdagingen te kampen dan ooit tevoren: de negatieve gevolgen van de COVID-19-uitbraak, felle concurrentie, een tekort aan gekwalificeerde arbeidskrachten, nieuwe arbeids- en consumptiepatronen, steeds complexere en intensievere informatiestromen, beperkte innovatiemogelijkheden, constante uitholling van de rol van ondernemers, wispelturige financiële markten, financieringsproblemen, sterke afhankelijkheid van de externe omgeving en een verzwakte onderhandelingspositie. Wat betreft de beoordeling van de impact van te sterk regulerende maatregelen op kmo’s, herhaalt het EESC zijn standpunt dat streefdoelen voor de beperking van de regelgevende lasten gebaseerd moeten zijn op een uitgebreide kmo-evaluatie, degelijke effectbeoordelingen en een alomvattende beoordeling, met inbegrip van een dialoog met het maatschappelijk middenveld en belanghebbenden. Het bestaande niveau van bescherming van burgers, consumenten, werknemers, investeerders en het milieu in een lidstaat mag niet ter discussie worden gesteld bij de uitvoering van de EU-wetgeving. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | De kwestie van betalingsachterstanden blijft een punt van aandacht. De geplande herziening van de richtlijn inzake betalingsachterstand is een belangrijke stap waarvoor belanghebbenden van kmo’s moeten worden geraadpleegd. Het kan nuttig zijn om op cultureel niveau in te grijpen teneinde het gewenste gedrag te stimuleren. Er kan bijvoorbeeld een speciale website worden opgezet waar bedrijven zich kunnen vastleggen op een aantal beginselen betreffende tijdige betalingen. Om kmo’s in bescherming te nemen tegen de sterkere onderhandelingspositie van grotere ondernemingen stelt het EESC de EC voor haar bepalingen voor oneerlijke b2b- en p2b-handelspraktijken uit te breiden en aan te scherpen, en deze tot alle sectoren uit te strekken, mogelijk als onderdeel van de mededingingswetgeving van de EU, met de optie dat kmo’s een vertrouwelijke klacht kunnen indienen bij een centrale autoriteit, waarvoor in het geval van de EU het DG Concurrentie de aangewezen dienst is. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | In het verlengde van eerdere adviezen spreekt het EESC zijn twijfel uit over het feitelijke nut van het netwerk van kmo-gezanten, dat lang niet in alle lidstaten volledig operationeel is, en over de werkelijke meerwaarde van dit netwerk. Het verdient eerder aanbeveling de rol van kmo-organisaties te verstevigen dan om een nieuwe rol te scheppen in de vorm van een EU kmo-gezant die evenmin garantie op kmo-vriendelijke bepalingen biedt. Het EESC stelt voor de nationale kmo-gezant te benoemen in overleg met de nationale kmo-organisaties, die nauwe contacten met de gezant moeten onderhouden en de gezant regelmatig verantwoording moeten laten afleggen. De uitvoering van de kmo-strategie 2.0 en de Small Business Act moeten in het Europees Semester en het scorebord voor kmo’s worden opgenomen. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Regelgevingszandbakken zijn een nuttig instrument gebleken. Het EESC roept er dan ook toe op om deze vaker te gebruiken bij het invoeren van nieuwe bepalingen voor kmo’s en om deze meer onder de aandacht te brengen bij nationale wetgevers. De EC kan aangeven hoe, waar en waarom deze regelgevingszandbakken kunnen worden toegepast. Het kmo-gedeelte in de effectbeoordeling behoeft nog steeds verbetering teneinde ervoor te zorgen dat alle voorgestelde wetgeving kmo-vriendelijk is. Het nieuwe Fit for Future-platform van de EC moet vooral worden ingezet om te controleren op potentiële obstakels voor de sociaal-economische wederopbouw. De EU moet ook regelgevingszandbakken op EU-niveau opzetten. Dit moet de eengemaakte markt en de harmonisatie ten goede komen en innovatoren in heel Europa rechtszekerheid bieden voor innovatieve oplossingen. De EU heeft meer start-ups en innovatieve kmo’s dan de VS of China, maar diverse studies tonen aan dat deze bedrijven hun innovatieve oplossingen liever buiten Europa op de markt brengen. Daar hebben zij vele redenen voor, onder meer het gebrek aan financiële prikkels in Europa en de versnipperde eengemaakte markt. Op dit punt kunnen regelgevingszandbakken uitkomst bieden. Bedrijven krijgen dan meer impulsen om in Europa te blijven en hopelijk op lange termijn uit te groeien tot toonaangevende Europese ondernemingen. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Overheidsopdrachten toegankelijker en kmo-vriendelijker maken voorkomt grensoverschrijdende criminaliteit en marktmisbruik. Door kleine en middelgrote ondernemingen aan te sporen zich actiever in solidaire, strategische en essentiële sectoren te bewegen, zoals de gezondheidszorg, goederen/diensten op het gebied van veiligheid, de luchtvaart en defensie, krijgen zij meer vaste grond aan de voeten in waardeketens. Dit past ook bij de gedachte van een open handelssysteem ter bestrijding van opkomend protectionisme. Bovendien heeft de COVID-19-uitbraak aangetoond hoe belangrijk het is om gediversifieerde toeleveringsketens te hebben én om deze binnen het eigen grondgebied te hebben. Het is van essentieel belang dat we kmo’s helpen om een plaats in dit proces te veroveren. We hebben tijdens de crisis ook op allerlei gebieden kunnen zien hoe kwetsbaar de eengemaakte markt nog steeds is. We hebben een actieplan nodig om ervoor te zorgen dat elke sector soepel draait, wat van groot belang is voor kmo’s, alsook om deze ondernemingen aan te sporen hun activiteiten actief naar externe markten uit te breiden. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | De EC moet zich ambitieuzere inspanningen getroosten om openbare aanbestedingen open te stellen voor kmo’s, om openbare aanbestedingen samen met openbaredienstverleners transparanter te maken en om erop toe te zien dat overheidsopdrachten aan de regels van de eengemaakte EU-markt voldoen. Het EESC stelt voor dit met name te doen door:






  — | de participatie van kmo’s op te schroeven en voortdurend te monitoren; |
| --- | --- | --- |

4.6.

—

de participatie van kmo’s op te schroeven en voortdurend te monitoren;

| — | administratieve procedures te vereenvoudigen en betere openbare en digitale diensten te bieden; |
| --- | --- |

—

administratieve procedures te vereenvoudigen en betere openbare en digitale diensten te bieden;

| — | in elk land een centraal aanspreekpunt aan te wijzen waar klachten over of problemen met openbare aanbestedingen kunnen worden geregistreerd en gemonitord; |
| --- | --- |

—

in elk land een centraal aanspreekpunt aan te wijzen waar klachten over of problemen met openbare aanbestedingen kunnen worden geregistreerd en gemonitord;

| — | de toegang tot beroepsprocedures voor de uitslag van aanbestedingsprocedures te verbeteren. |
| --- | --- |

—

de toegang tot beroepsprocedures voor de uitslag van aanbestedingsprocedures te verbeteren.

| 4.7. | Evenzo moet de EU bij het onderzoeken van handelsbeschermingsinstrumenten blijven streven naar meer transparantie en nauwere samenwerking met het Europese bedrijfsleven in zijn algemeenheid en naar het faciliteren van de toegang van kleine en middelgrote ondernemingen tot deze instrumenten. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Het EESC maakt zich zorgen om de problemen in de detailhandel, vooral tijdens de lockdowns vanwege COVID-19, en roept op tot gerichte steun- en bevorderingsmaatregelen. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | De enkele digitale toegangspoort moet kmo’s, samen met de éénloketsystemen in de lidstaten, van informatie en steun voorzien waarbij nationale en regionale kmo-organisaties hen kunnen helpen bij het vinden van passende oplossingen. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Het faciliteren van de overdracht van bedrijven is zeer belangrijk, aangezien dit een hele generatie over de streep kan trekken om de continuïteit van hun familiebedrijf te verzekeren. Bovendien wordt het zo makkelijker om een bedrijf in andere handen te laten overgaan als de eigenaar/eigenaren niet de vaardigheden, middelen en ideeën heeft/hebben om het bedrijf draaiende te houden. In zulke gevallen valt ook te denken aan de uitkoop van bedrijven door werknemers via de oprichting van een coöperatie en andere vormen van eigendom van werknemers. Het is bijzonder belangrijk onderscheid te maken tussen de twee verschillende typen bedrijfsoverdrachten, aangezien de wetgeving op elke type een andere weerslag heeft. Het gaat enerzijds om de overdracht van bedrijven binnen de familie en anderzijds om de overdracht van bedrijven aan een externe partij. Beide hebben een eigen definitie. Het wetgevingskader moet flexibeler zijn zodat het makkelijker wordt om een bestaand bedrijf te kopen, waarmee momenteel grote risico’s, aanzienlijke kosten en ingewikkelde procedures gemoeid zijn. Grensoverschrijdende overdrachten van kmo’s verdienen extra aandacht. Deze transacties kampen met hoge kosten en grote verschillen tussen de wettelijke bepalingen in de betrokken lidstaten. Het EESC adviseert daarnaast om een Europees bedrijf 2.0 voor kmo’s in het leven te roepen in de vorm van een vernieuwde Europese besloten vennootschap (Societas Privata Europaea, SPE) teneinde grensoverschrijdende uitbreiding en schaalvergroting door kmo’s te vergemakkelijken. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Om kmo’s in staat te stellen om alle vruchten van handelsovereenkomsten te plukken, pleit het EESC ervoor om voortaan bij bilaterale handelsbesprekingen tussen de EU en derde landen standaard een hoofdstuk aan kmo’s te wijden en om kmo-comités op te zetten voor het ontplooien van initiatieven voor het delen van informatie over vrijhandelsakkoorden en technische normen met kleine en middelgrote ondernemingen en voor het monitoren van het gebruik van vrijhandelsakkoorden door kmo’s in zowel de EU als in de andere bij het akkoord betrokken landen. Het EEN als steunmechanisme voor de internationalisering van kmo’s moet worden verbeterd, net als de samenwerking en synergieën met nationale dienstverleners en sectorale en nationale kmo-federaties. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | De EC dient de optie van een Europese vennootschapsrechtsvorm voor kmo’s te onderzoeken en kan daarvoor putten uit het werk dat al voor de voorgestelde Europese besloten vennootschap is verricht. De EC voorziet in haar kmo-strategie in een beoordeling van de behoefte aan aanvullende maatregelen op het gebied van het vennootschapsrecht om grensoverschrijdende uitbreiding en schaalvergroting door kmo’s te vergemakkelijken. Een gericht voorstel om dergelijke doelen te bereiken is het instellen van een Europese vennootschapsrechtsvorm voor kmo’s, zoals hiervoor genoemd. Slechts 2 % van alle Europese kmo’s doet investeringen in het buitenland door zich daar te vestigen. Dat is te wijten aan taalkundige, administratieve en wettelijke verschillen tussen de lidstaten die het lastig maken om daar vestigingen te openen. Daarom dient te worden onderzocht of er behoefte is aan een wettelijk mechanisme dat bedrijven beter in staat stelt om hun activiteiten naar andere EU-landen uit te breiden. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | De bevordering van de handel valt in wezen onder de bevoegdheid van nationale regeringen. Dat betekent dat een geslaagde uitvoering van vrijhandelsakkoorden uiteindelijk afhangt van de capaciteit, het vermogen en de bereidheid van elke lidstaat om EU-handelsakkoorden bij het binnenlandse bedrijfsleven onder de aandacht te brengen. Het EESC verzoekt de 27 lidstaten en de EC om zich aan de hand van een Europees uitvoeringsactieplan vrijwillig en overeenkomstig hun respectieve bevoegdheden vast te leggen op het uitvoeren van specifieke maatregelen en activiteiten in hun land, in aanvulling op de “externe” uitvoeringsroutekaarten die binnen de EU naast de EU-vrijhandelsakkoorden zijn uitgestippeld. Dergelijke actieplannen moeten bijdragen tot effectieve monitoring van de werkelijke omzetting van de overeengekomen afspraken in het vrijhandelsakkoord in het desbetreffende derde land, alsook tot de monitoring en benchmarking van specifieke maatregelen die regeringen en bedrijven op nationaal en regionaal niveau nemen. |
| --- | --- |

4.13.

5.   Pijler 3

| 5.1. | Het EESC herhaalt zijn voorstel om de lidstaten aan te moedigen om een netwerk van financiële ombudsmannen op te zetten en uit te werken, gecoördineerd door de EU. Met de steun van de voorgestelde kmo-liquiditeitstaskforce moet dit netwerk gebruikmaken van passende methodologieën om toe te zien op de uitvoering van de nieuwe maatregelen van de EC voor de kortetermijnsliquiditeit van micro-kleine en middelgrote ondernemingen die op EU- en lidstaatniveau zijn voorgesteld. Dit netwerk kan niet alleen kmo’s dagelijks helpen om toegang tot fondsen te krijgen, maar ook de EC van dienst zijn bij het verzamelen en analyseren van kwalitatieve gegevens om inzicht te krijgen in de manier waarop banken financiële instrumenten benutten om die ondernemingen te bereiken die de grootste behoefte aan financiële middelen hebben en waarom zij geen kredieten krijgen, overeenkomstig de beginselen voor feedback van banken. Dit netwerk moet ook overkoepelende geschillen tussen kmo’s en banken, andere financiële dienstverleners en kapitaalverstrekkers beslechten. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Het EESC is ingenomen met de gerichte inspanningen om de financieringsbronnen voor kmo’s te diversifiëren door kapitaalfinanciering en de inzet van kmo-groeimarkten te bevorderen en door alternatieve noteringsopties te vinden. Het EESC verzoekt de EC om met actieve bijstand van kmo-organisaties te onderzoeken of het mogelijk is specifieke maatregelen te treffen om managers voor te lichten over de voordelen en kansen die de diverse financieringsopties bieden en hen te helpen de optie te kiezen die het beste bij hun behoeften past, alsook om andere maatwerkoplossingen van deskundigen te bevorderen. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Conform eerder ingenomen standpunten om vrouwelijk ondernemerschap aan te moedigen en te stimuleren, juicht het EESC met name het voorstel van de EC toe om een genderbewust financieringsinitiatief te starten om de financiering van door vrouwen geleide bedrijven en fondsen te bevorderen en zo vrouwelijk ondernemerschap een solide basis te geven. Een grotere en sterkere aanwezigheid van vrouwen, ook in het bedrijfsleven, is immers een absolute noodzaak voor de verwezenlijking van het Europa van de toekomst. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Het EESC is verheugd over de ontwikkeling van een op de beursgang gericht privaat-publiek fonds en staat volledig achter het instellen van andere financieringsinstrumenten voor extra vermogen, quasi-vermogen, durfkapitaal en risicodeling ten behoeve van kmo’s. Het EESC acht de bevordering en beschikbaarheid van deze instrumenten met name belangrijk voor innovatieve kleine ondernemingen en midcapbedrijven. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Hoewel het EESC erkent dat een beursnotering kleine en middelgrote ondernemingen kansen biedt, moet gezegd worden dat dit niet voor alle bedrijven geldt, gelet op de daarmee gemoeide administratieve lasten en kosten. Het gebruik van aandelen zonder stemrecht kan een goed middel zijn om kmo’s, met name familiebedrijven, aan te moedigen om aan kapitaal te komen zonder de controle over het bedrijf te verliezen. Kapitaalfinanciering op dezelfde manier als schuldfinanciering benaderen is ook een van de uitdagingen. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Terwijl de volgende EU-begroting logischerwijs gericht zal zijn op de inzet van gelden voor investeringen, mag de waarde van het financieren van pan-Europese activiteiten voor de capaciteitsopbouw van kmo’s en gezamenlijke acties niet worden onderschat; dat is juist in de huidige situatie zeer relevant. De EU-begroting is vooral belangrijk voor maatregelen die gericht zijn op het ontplooien van vaardigheden, internationalisering, het bevorderen van de circulaire economie, ondernemingsgeest, steun voor bedrijven in moeilijkheden en toegang tot openbare diensten. Dergelijke initiatieven kunnen de belastingbetaler in de EU én de kmo’s die er direct van profiteren een enorm investeringsrendement opleveren. Ze moeten dan ook beslist in het herziene MFK worden ingecalculeerd. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | Wat het gebruik van cryptoactiva en digitale tokens door kmo’s betreft, verzoekt het EESC de EC om, in samenwerking met de representatieve kmo-organisaties, nauwlettend toe te zien op het gebruik ervan, aangezien cryptoactiva unieke kenmerken hebben die afwijken van de traditionele financiële activa en als zodanig nieuwe uitdagingen met zich meebrengen voor bedrijven (met inbegrip van kmo’s), met name ten aanzien van veiligheid en interne controles. Kmo’s zouden daarom eerst inzicht moeten krijgen in de risico’s en voordelen van cryptoactiva en een doeltreffende controleomgeving moeten ontwerpen die een veilig gebruik ervan kan garanderen. Aangezien cryptoactiva zeer ongereguleerd zijn, kunnen kmo’s bovendien te maken krijgen met fraudeonderzoeken als hun investeerders een klacht tegen hen indienen. |
| --- | --- |

5.7.

6.   Uitvoering door en inzet van lidstaten

| 6.1. | De onverdeelde steun en inzet van de lidstaten is een belangrijke succesfactor voor de snelle uitvoering van de maatregelen van deze strategie. Het EESC is van mening dat deze maatregelen tot concrete resultaten zullen leiden wanneer het partnerschapsbeginsel wordt toegepast en wanneer nauw wordt samengewerkt met de ambassadeurs voor strategisch ondernemerschap, dankzij de verwachte meerwaarde van hun werk. Het EESC benadrukt nogmaals hoe belangrijk het is om bij dit proces ook de organisaties te betrekken die kmo’s op EU-, nationaal en regionaal niveau vertegenwoordigen. Zij hebben immers een directe link met het bedrijfsleven. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Het EESC heeft begrip voor de redenen van de EC om de definitie van kmo niet aan te passen, hoewel de meningen uiteenlopen over in hoeverre de definitie nog geschikt is voor het beoogde doel. Het EESC is verheugd over de toezegging om de specifieke kwesties die bij het raadplegingsproces aan de orde zijn gesteld, nader te onderzoeken en er verslag over uit te brengen. In het verlengde van eerdere adviezen verzoekt het EESC de EC om de lidstaten te helpen flexibel te zijn bij hun keuze van de uitvoeringsmethode. |
| --- | --- |

6.2.

7.   Kleine en middelgrote ondernemingen worstelen en bloeien in coronatijd

| 7.1. | De tragische en groeiende impact van COVID-19 op economische stelsels heeft kleine en middelgrote ondernemingen het hardst getroffen, vooral micro-ondernemingen. Deze enorme negatieve impact betekent een fundamentele bedreiging van de systemische rol van kmo’s in de economie en heeft aangetoond hoe belangrijk het is om de sociale partners en relevante organisaties uit het maatschappelijk middenveld volledig en systematisch te betrekken bij alle stadia van het besluitvormingsproces en bij het vaststellen van het rescEU-kennis- en trainingsnetwerk onder het huidige Uniemechanisme voor civiele bescherming, zoals reeds voorgesteld door het EESC. |
| --- | --- |

7.1.

| 7.2. | Het EESC is bereid de nieuwe voorgestelde aanpak van de EC om eerder ecosystemen dan bedrijven te steunen (afhankelijk van hun omvang) nader te bespreken. Het EESC merkt op dat de EC momenteel 14 ecosystemen benoemt en onderstreept de behoefte aan effectieve communicatie en governance, zodat de stem van alle belanghebbenden in deze ecosystemen wordt gehoord en de betrokkenheid van alle organisaties die kmo’s op EU-, nationaal en regionaal niveau vertegenwoordigen, is gewaarborgd. |
| --- | --- |

7.2.

| 7.3. | Urgente noodmaatregelen op korte termijn, die voor kmo’s en vooral voor micro-ondernemingen onontbeerlijk zijn, moeten bestaan uit de transparante, tijdige verstrekking van liquide middelen tegen een redelijke rente, met de hulp van financiële tussenpersonen en zonder onnodige obstakels en onredelijke administratieve banklasten. Tegelijkertijd verdienen kmo’s die concluderen dat hun bedrijfsmodel achterhaald is, hulp bij de ordentelijke afhandeling van de liquidatie van hun bedrijf en bij het opzetten van een nieuw bedrijf. |
| --- | --- |

7.3.

| 7.4. | EU-steunmaatregelen dienen kleine en middelgrote ondernemingen zo snel en effectief mogelijk te bereiken. De uitvoering daarvan dient nauwlettend te worden beoordeeld en gemonitord op EU- en lidstaatniveau, gebaseerd op een passend gezamenlijk feedbackmechanisme waar kmo-organisaties, financiële tussenpersonen, banken en kredietgarantieverstrekkers gegevens kunnen delen. Het is de bedoeling te voorkomen dat de dringende liquiditeitsbehoeften van ambachtelijke bedrijven en kmo’s te maken krijgen met onterechte vertragingen en arbitraire, discretionaire beslissingen, die wellicht te wijten zijn aan verschillen in de uitvoering van dergelijke maatregelen door nationale kredietstelsels en financiële tussenpersonen. |
| --- | --- |

7.4.

| 7.5. | Het is van vitaal belang een geharmoniseerd en snel EU-liquiditeitssysteem uit te werken en in gebruik te nemen, gericht op micro-ondernemingen en kleine bedrijven. Het EESC stelt de EC voor een blijvende liquiditeitstaskforce van deskundigen op hoog niveau voor micro-ondernemingen en kleine bedrijven in het leven te roepen. Deze taskforce heeft tot taak de liquiditeitsstromen van kmo’s te faciliteren, gebaseerd op analyses van onafhankelijke gegevens die regelmatig uit onafhankelijke bronnen worden aangeleverd, alsook te achterhalen hoe bestaande obstakels voor de liquiditeit van kmo’s het beste kunnen worden weggenomen. Het onafhankelijke kmo-waarnemingscentrum kan de taak worden toevertrouwd om periodiek de economische en financiële gegevens en praktijken te beoordelen. |
| --- | --- |

7.5.

| 7.6. | Het EESC vraagt de EC na te denken over herziening van bijlage III van de btw-richtlijn zodat de lidstaten de btw-tarieven voor enkele van de zwaarst getroffen sectoren (zoals toerisme, de daarmee nauw verwante horeca, zelfstandigen, de ambachtelijke sector enz.) tijdelijk kunnen verlagen. Het EESC steunt dergelijke maatregelen mits zij niet tot oneerlijke concurrentie leiden, en meent dat aan deze voorwaarde wordt voldaan, gezien hun tijdelijke karakter. |
| --- | --- |

7.6.

| 7.7. | Er zijn speciale steunmaatregelen nodig om mensen weer aan het werk te krijgen, vooral degenen die werkzaam zijn in kmo’s. Deze maatregelen omvatten een “geel paspoort”, steun om kleinschalige lokale openbare werken meteen op te starten, informatie en advies aan burgers over het gewenste gedrag en het volgen van de hygiëne-, gezondheids- en veiligheidsmaatregelen om het COVID-19-besmettingsrisico in te dammen en een COVID-19-risicobeoordeling door nationale en externe organen die zich bezighouden met de gezondheid en veiligheid op de werkplek teneinde erop toe te zien dat dergelijke maatregelen naar behoren worden uitgevoerd en dat de daarmee gemoeide lasten en kosten binnen de perken blijven. Het is van cruciaal belang de nodige persoonlijke beschermingsmiddelen te verstrekken zodat mensen weer aan het werk kunnen, en de productiecapaciteit van kmo’s die deze middelen maken op te schroeven door middel van directe investeringen en technische bijstand, alsook door geharmoniseerde normen vast te stellen. Kmo-organisaties hebben een belangrijke ondersteunende rol te vervullen bij het uitwisselen van protocollen en praktijken tussen hun leden teneinde het herstel te faciliteren en iedereen weer zo snel mogelijk aan het werk te krijgen. |
| --- | --- |

7.7.

| 7.8. | Nog een verzoek van de Europese sociale partners is ingewilligd door een recente aanpassing van de tijdelijke kaderregeling inzake staatssteun voor kleine en middelgrote ondernemingen. Hoewel daarbij rekening is gehouden met de speciale voordelen die bedrijven tijdens de COVID-19-crisis zijn verleend, zoals uitstel van belastingen en leningen, is de algemene de-minimisregel gehandhaafd. Afgelegen en plattelandsgebieden en eilanden profiteren van oudsher van vervoerssubsidies die makkelijk de bulk van het de-minimisbedrag vormen. In de nasleep van de COVID-19-crisis komen er niet of nauwelijks toeristen naar dergelijke regio’s, die dan ook de herstelde goederenhandel moeten aangrijpen om zich te herstellen. |
| --- | --- |

7.8.

| 7.9. | Een effectief herstel vergt een enorme publieke en particuliere investering om de twee transities te financieren, het concurrentievermogen van bedrijven op peil te houden en de oprichting van nieuwe bedrijven mogelijk te maken. Kleine en middelgrote ondernemingen hebben echter moeite zich bij de transitie aan te passen aan veranderingen en ingewikkelde bepalingen. Om dergelijke uitzonderlijke investeringen mogelijk te maken, dient de EU de bestaande financieringsinstrumenten te verruimen (het MFK, InvestEU, het Cohesiefonds, de structuurfondsen, Horizon Europa, Digitaal Europa enz. en financiële steun van de EIB-groep plus de inzet van het ESM), de flexibiliteit van deze instrumenten op lange termijn te verzekeren en een blijvend herstelfonds in te stellen om de lidstaten te helpen de komende uitdagingen het hoofd te bieden. Om in financiële moeilijkheden verkerende kmo’s in heel Europa te steunen, is het van het allergrootste belang dat de lidstaten de richtlijn betreffende insolventie en preventieve herstructureringsstelsels uitvoeren en kmo’s deskundige ondersteuning bieden zodat ze een levensvatbare koerswijziging kunnen maken of een herkansing kunnen krijgen. |
| --- | --- |

7.9.

| 7.10. | Het EESC roept op tot een EU-programma dat kmo-organisaties van de nodige capaciteitsopbouw en steun voorziet voor gezamenlijke acties om dienst te doen als éénloketsysteem voor informatie en technische bijstand, iets waaraan na de exitfase dringend behoefte zal zijn. Het is evenzeer belangrijk dat de EU de financiering verstrekt voor vrij toegankelijke, meertalige databases van levenscyclusanalyses van productgroepen, zodat kmo’s, die deze gegevens niet direct kunnen genereren, groener kunnen produceren. |
| --- | --- |

7.10.

| 7.11. | Al voor de crisis waren kmo-organisaties betrokken bij het ontwikkelen en aanbieden van diverse diensten om in financiële moeilijkheden verkerende kmo’s te helpen, waaronder het initiatief Early Warning Europe. Aan dergelijke ondersteuning zal de komende maanden en jaren nog meer behoefte zijn. De instrumenten voor vroegtijdige waarschuwing zoals bedoeld in de richtlijn betreffende insolventie moeten versneld worden ingevoerd om de toegang tot effectieve ondersteuning voor bedrijven in nood te waarborgen. |
| --- | --- |

7.11.

Brussel, 18 september 2020.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Luca JAHIER

---

| 11.12.2020 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 429/219 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 429/219

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Toerisme en vervoer in en na 2020

(COM(2020) 550 final)

(2020/C 429/27)

| Rapporteur: | Panagiotis GKOFAS |
| --- | --- |

Rapporteur:

Panagiotis GKOFAS

| Raadpleging | Commissie, 17.6.2020 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Afdeling Interne Markt, Productie en Consumptie |
| Goedkeuring door de afdeling | 4.9.2020 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 18.9.2020 |
| Zitting nr. | 554 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 217/2/0 |

Raadpleging

Commissie, 17.6.2020

Rechtsgrondslag

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Afdeling Interne Markt, Productie en Consumptie

Goedkeuring door de afdeling

4.9.2020

Goedkeuring door de voltallige vergadering

18.9.2020

Zitting nr.

554

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

217/2/0

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) is van oordeel dat mededeling COM(2020) 550 final van de Europese Commissie een strategisch beleidsinstrument moet zijn voor een heroverweging van het duurzame EU-model voor toerisme en vervoer. Het EESC vraagt om een uitgebreid pakket aan maatregelen, met inbegrip van richtsnoeren en aanbevelingen, gericht op het volgende:






  1) | veilig herstel van het onbeperkte vrije verkeer, gecoördineerde heropening van de binnengrenzen en opheffing van de controles aan de binnengrenzen; |
| --- | --- | --- |

1.1.

1)

veilig herstel van het onbeperkte vrije verkeer, gecoördineerde heropening van de binnengrenzen en opheffing van de controles aan de binnengrenzen;

| 2) | veilig herstel van vervoer en connectiviteit na de goedkeuring van een gemeenschappelijke politieke kaderovereenkomst voor alle EU-lidstaten;






  — | veilige voortzetting van de levering van diensten op het gebied van gastronomisch toerisme en horeca; |
| --- | --- | --- |

2)

veilig herstel van vervoer en connectiviteit na de goedkeuring van een gemeenschappelijke politieke kaderovereenkomst voor alle EU-lidstaten;

—

veilige voortzetting van de levering van diensten op het gebied van gastronomisch toerisme en horeca;

| — | een juist evenwicht op basis van een overeenkomst tussen EU-lidstaten inzake een veilig en gemeenschappelijk beheer van besluiten en beleidsmaatregelen inzake grenzen en vervoer. Zolang er COVID-19-controles worden verricht, is er voldoende personeel beschikbaar om te zorgen voor directe en snelle doorgang van mensen; |
| --- | --- |

—

een juist evenwicht op basis van een overeenkomst tussen EU-lidstaten inzake een veilig en gemeenschappelijk beheer van besluiten en beleidsmaatregelen inzake grenzen en vervoer. Zolang er COVID-19-controles worden verricht, is er voldoende personeel beschikbaar om te zorgen voor directe en snelle doorgang van mensen;

| — | het waarborgen van financiering voor cursussen voor werknemers in hotels, restaurants, horecabedrijven, musea, het watersporttoerisme enz., zodat deze op de juiste manier maatregelen ter preventie van COVID-19 kunnen uitvoeren; |
| --- | --- |

—

het waarborgen van financiering voor cursussen voor werknemers in hotels, restaurants, horecabedrijven, musea, het watersporttoerisme enz., zodat deze op de juiste manier maatregelen ter preventie van COVID-19 kunnen uitvoeren;

| 3) | gezondheid en veiligheid moeten in iedere context, niet alleen bij reizen, de hoogste prioriteit krijgen, aangezien dit de enige manier is om het vertrouwen in het verkeer van personen te herstellen; |
| --- | --- |

3)

gezondheid en veiligheid moeten in iedere context, niet alleen bij reizen, de hoogste prioriteit krijgen, aangezien dit de enige manier is om het vertrouwen in het verkeer van personen te herstellen;

| 4) | het invoeren van een nieuw traceringsformulier voor passagiers (Passenger Locator Form, PLF) op EU-niveau, aangezien een dergelijk systeem op de volgende gebieden een extra toegevoegde waarde op EU-niveau kan opleveren:






  — | toezicht op EU-niveau: als alle lidstaten ermee instemmen om zowel de nieuwe PLF-informatie als de testuitslagen van reizigers te delen, kunnen we schaalvoordelen op het vlak van de testmiddelen realiseren (1). Als alle EU-landen gebruik gaan maken van deze technologie (zoals België en Duitsland inmiddels doen) en van hetzelfde nieuwe standaardformulier, kunnen er op stadsniveau betrouwbare ramingen en prognoses worden opgesteld, die vervolgens worden meegenomen in zowel het landelijke als het EU-beleid. Een dergelijk initiatief zou model staan voor de rol van de EU: door middel van innovatie en samenwerking kunnen we onze gemeenschappelijke doelstellingen — volksgezondheid en economische activiteit in tijden van crisis — verwezenlijken. |
| --- | --- | --- |

4)

het invoeren van een nieuw traceringsformulier voor passagiers (Passenger Locator Form, PLF) op EU-niveau, aangezien een dergelijk systeem op de volgende gebieden een extra toegevoegde waarde op EU-niveau kan opleveren:

—

toezicht op EU-niveau: als alle lidstaten ermee instemmen om zowel de nieuwe PLF-informatie als de testuitslagen van reizigers te delen, kunnen we schaalvoordelen op het vlak van de testmiddelen realiseren (1). Als alle EU-landen gebruik gaan maken van deze technologie (zoals België en Duitsland inmiddels doen) en van hetzelfde nieuwe standaardformulier, kunnen er op stadsniveau betrouwbare ramingen en prognoses worden opgesteld, die vervolgens worden meegenomen in zowel het landelijke als het EU-beleid. Een dergelijk initiatief zou model staan voor de rol van de EU: door middel van innovatie en samenwerking kunnen we onze gemeenschappelijke doelstellingen — volksgezondheid en economische activiteit in tijden van crisis — verwezenlijken.

| — | COVID-19-paspoort: een van de lastigste opgaven waar wij dit toeristenseizoen voor zijn komen te staan, is het bevestigen van de geldigheid van PCR-tests. Als alle lidstaten overstappen op hetzelfde PLF-platform kunnen alle geaccrediteerde laboratoria de uitslagen via het platform zelf doorgeven. Op die manier kan voor iedere reiziger een COVID-19-paspoort worden gemaakt dat betrouwbaar is en de risico’s bij reizen tot een minimum beperkt. |
| --- | --- |

—

COVID-19-paspoort: een van de lastigste opgaven waar wij dit toeristenseizoen voor zijn komen te staan, is het bevestigen van de geldigheid van PCR-tests. Als alle lidstaten overstappen op hetzelfde PLF-platform kunnen alle geaccrediteerde laboratoria de uitslagen via het platform zelf doorgeven. Op die manier kan voor iedere reiziger een COVID-19-paspoort worden gemaakt dat betrouwbaar is en de risico’s bij reizen tot een minimum beperkt.

| 5) | het vaststellen van een gemeenschappelijk strategisch EU-plan om de lidstaten bij te staan bij de uitvoering van economische en ondersteunende maatregelen voor kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s) op het gebied van toerisme, restaurants, hotels, reisbureaus, reisleiders enz.;






  — | het aanpakken van het gebrek aan liquiditeit, met directe financiering voor met name micro-ondernemingen, en het herstellen van het ondernemersvertrouwen en het regelen van reisvouchers; |
| --- | --- | --- |

5)

het vaststellen van een gemeenschappelijk strategisch EU-plan om de lidstaten bij te staan bij de uitvoering van economische en ondersteunende maatregelen voor kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s) op het gebied van toerisme, restaurants, hotels, reisbureaus, reisleiders enz.;

—

het aanpakken van het gebrek aan liquiditeit, met directe financiering voor met name micro-ondernemingen, en het herstellen van het ondernemersvertrouwen en het regelen van reisvouchers;

| — | directe toegang tot en goedkeuring van leningen aan alle lidstaten onder toezicht van de ECB en de EU, met garanties van de EU en de lidstaten; |
| --- | --- |

—

directe toegang tot en goedkeuring van leningen aan alle lidstaten onder toezicht van de ECB en de EU, met garanties van de EU en de lidstaten;

| — | het onverwijld vaststellen van een Europees mechanisme voor controle op de uitvoering van ondersteunende maatregelen voor kmo’s en werknemers, met name wat betreft liquiditeit, kredietverstrekking en transparantie van ondersteunende maatregelen; |
| --- | --- |

—

het onverwijld vaststellen van een Europees mechanisme voor controle op de uitvoering van ondersteunende maatregelen voor kmo’s en werknemers, met name wat betreft liquiditeit, kredietverstrekking en transparantie van ondersteunende maatregelen;

| 6) | het versterken en uitbreiden van het SURE-programma met betrekking tot de werkloosheid van werknemers en de looncompensatie van kmo’s; deze laatste moeten worden vrijgesteld van het betalen van een deel van hun lonen en worden verplicht werknemers op te nemen in door SURE ondersteunde nationale stelsels; |
| --- | --- |

6)

het versterken en uitbreiden van het SURE-programma met betrekking tot de werkloosheid van werknemers en de looncompensatie van kmo’s; deze laatste moeten worden vrijgesteld van het betalen van een deel van hun lonen en worden verplicht werknemers op te nemen in door SURE ondersteunde nationale stelsels;

| 7) | kmo-organisaties zouden naar behoren moeten worden geraadpleegd door de Europese en nationale instellingen die bevoegd zijn voor het uitrollen van het SURE-programma; |
| --- | --- |

7)

kmo-organisaties zouden naar behoren moeten worden geraadpleegd door de Europese en nationale instellingen die bevoegd zijn voor het uitrollen van het SURE-programma;

| 8) | het SURE-programma dient de lonen en sociale bijdragen van werknemers in de toeristische en vervoerssector (bijvoorbeeld werknemers bij cateringbedrijven, hotels, luchtvaartmaatschappijen, cruiseschepen, luchthavens, touringcars, haventerminals en het watersporttoerisme of reisleiders) die hun baan als gevolg van de pandemie zijn kwijtgeraakt, volledig te dekken tot ten minste 30 juni 2021; |
| --- | --- |

8)

het SURE-programma dient de lonen en sociale bijdragen van werknemers in de toeristische en vervoerssector (bijvoorbeeld werknemers bij cateringbedrijven, hotels, luchtvaartmaatschappijen, cruiseschepen, luchthavens, touringcars, haventerminals en het watersporttoerisme of reisleiders) die hun baan als gevolg van de pandemie zijn kwijtgeraakt, volledig te dekken tot ten minste 30 juni 2021;

| 9) | belastingverlichting met uitstel van betaling van belasting en een ad-hocpakket voor toerisme en vervoer met fiscale stimulansen voor alle kmo’s in de toeristische sector voor 2020-2024. In het kader van een geharmoniseerd communautair btw-stelsel zouden verlaagde btw-tarieven moeten gelden voor hotels, restaurants, reisdiensten, het watersporttoerisme (botenhuur, jachthavens), bussen, reisleiders enz. Dergelijke belastingverlichting mag echter alleen worden verleend op voorwaarde dat de rechten van de werknemers worden gewaarborgd en wordt gegarandeerd dat er geen ontslagen vallen. Bovendien mag financiële steun, zoals staatssteun, leningen of belastingvrijstellingen, alleen worden verleend aan bedrijven die:






  — | de werkgelegenheid veiligstellen/fatsoenlijke banen scheppen en de rechten van werknemers naleven; |
| --- | --- | --- |

9)

belastingverlichting met uitstel van betaling van belasting en een ad-hocpakket voor toerisme en vervoer met fiscale stimulansen voor alle kmo’s in de toeristische sector voor 2020-2024. In het kader van een geharmoniseerd communautair btw-stelsel zouden verlaagde btw-tarieven moeten gelden voor hotels, restaurants, reisdiensten, het watersporttoerisme (botenhuur, jachthavens), bussen, reisleiders enz. Dergelijke belastingverlichting mag echter alleen worden verleend op voorwaarde dat de rechten van de werknemers worden gewaarborgd en wordt gegarandeerd dat er geen ontslagen vallen. Bovendien mag financiële steun, zoals staatssteun, leningen of belastingvrijstellingen, alleen worden verleend aan bedrijven die:

—

de werkgelegenheid veiligstellen/fatsoenlijke banen scheppen en de rechten van werknemers naleven;

| — | niet zijn geregistreerd in belastingparadijzen en altijd netjes belastingen en sociale premies hebben betaald; |
| --- | --- |

—

niet zijn geregistreerd in belastingparadijzen en altijd netjes belastingen en sociale premies hebben betaald;

| 10) | het reguleren van de deeleconomie binnen het toerisme, met name in de sector van reisleiders. De regeringen van de lidstaten worden verzocht de deeleconomie in de reisleidersbranche te reguleren en wetgevings- en bestuurlijke maatregelen door te voeren, met als doel een gelijk speelveld te creëren; |
| --- | --- |

10)

het reguleren van de deeleconomie binnen het toerisme, met name in de sector van reisleiders. De regeringen van de lidstaten worden verzocht de deeleconomie in de reisleidersbranche te reguleren en wetgevings- en bestuurlijke maatregelen door te voeren, met als doel een gelijk speelveld te creëren;

| 11) | alle ondersteuningsprogramma’s inzake liquiditeit en monetair en fiscaal beleid voor hotels, restaurants, reisleiders, bussen, reisbureaus, watersporttoerisme enz. alsook zelfstandigen moeten worden voortgezet tot ten minste tien maanden nadat de samenleving volgens de WTTC (World Travel and Tourism Council) weer is teruggekeerd naar de normale situatie. |
| --- | --- |

11)

alle ondersteuningsprogramma’s inzake liquiditeit en monetair en fiscaal beleid voor hotels, restaurants, reisleiders, bussen, reisbureaus, watersporttoerisme enz. alsook zelfstandigen moeten worden voortgezet tot ten minste tien maanden nadat de samenleving volgens de WTTC (World Travel and Tourism Council) weer is teruggekeerd naar de normale situatie.

| 1.2. | Omdat het monetair en fiscaal beleid van de Eurogroep/EUCO/ECB niet symmetrisch wordt doorgevoerd in alle lidstaten, met name niet in de kwetsbaarste en hardst getroffen lidstaten, moet de Commissie haar rol als hoedster van de Verdragen kracht bijzetten en het symmetrisch herstel van de eengemaakte markt als volgt waarborgen:






  a) | er moeten richtsnoeren voor regeringen en banken worden uitgevaardigd inzake de ondersteuning van de toerisme- en horecasectoren en er moet passende steun worden geboden (bijv. door middel van een gezamenlijke taakgroep voor elke lidstaat, die is samengesteld uit ambtenaren van de Commissie en het EESC), en |
| --- | --- | --- |

1.2.

a)

er moeten richtsnoeren voor regeringen en banken worden uitgevaardigd inzake de ondersteuning van de toerisme- en horecasectoren en er moet passende steun worden geboden (bijv. door middel van een gezamenlijke taakgroep voor elke lidstaat, die is samengesteld uit ambtenaren van de Commissie en het EESC), en

| b) | voor de juiste uitvoering van het door EUCO bekrachtigde beleid moet worden gezorgd met een “naming and shaming”-beleid. De Commissie moet voorafgaand aan de landspecifieke aanbevelingen en zowel buiten het Europees Semester om als procyclisch ten opzichte hiervan dubieuze bankpraktijken of overheidskeuzen nauwkeurig in kaart brengen; |
| --- | --- |

b)

voor de juiste uitvoering van het door EUCO bekrachtigde beleid moet worden gezorgd met een “naming and shaming”-beleid. De Commissie moet voorafgaand aan de landspecifieke aanbevelingen en zowel buiten het Europees Semester om als procyclisch ten opzichte hiervan dubieuze bankpraktijken of overheidskeuzen nauwkeurig in kaart brengen;

| c) | er is dringend behoefte aan een door de Europese Commissie, bevoegde nationale overheden, representatieve economische en sociale partners en organisaties die consumenten en passagiers vertegenwoordigen bemiddeld en gemonitord “herenakkoord” inzake luchtvaartmaatschappijen teneinde marktondermijnend gedrag te voorkomen. |
| --- | --- |

c)

er is dringend behoefte aan een door de Europese Commissie, bevoegde nationale overheden, representatieve economische en sociale partners en organisaties die consumenten en passagiers vertegenwoordigen bemiddeld en gemonitord “herenakkoord” inzake luchtvaartmaatschappijen teneinde marktondermijnend gedrag te voorkomen.

| d) | belastingverlichting voor kmo’s in de toeristische sector, met uitstel van betaling van belasting en opschorting van achterstallige belastingverplichtingen over de periode tot en met 31 december 2020, alsmede invoering van toereikende aflossingstermijnen met ingang van 1 april 2021. |
| --- | --- |

d)

belastingverlichting voor kmo’s in de toeristische sector, met uitstel van betaling van belasting en opschorting van achterstallige belastingverplichtingen over de periode tot en met 31 december 2020, alsmede invoering van toereikende aflossingstermijnen met ingang van 1 april 2021.

| 1.3. | Gezien het gebrek aan gegevens over de ontwikkeling en de situatie van toeristische ondernemingen heeft het EESC een onlinevragenlijst opgesteld om de voorstellen in dit advies beter te kunnen beoordelen. Meer dan 170 organisaties in de hele EU, die ongeveer 3 500 000 leden uit de toeristische sector vertegenwoordigen, waaronder horeca en accommodatie, reisbureaus, de vrijetijdssector, watersporttoerisme, reisleiders en vervoerdiensten, hebben de vragenlijst ingevuld. Daaruit kwam met name het volgende naar voren:






  — | 88 % van de respondenten gaf aan dat zij zwaar te lijden hebben gehad onder de pandemie; |
| --- | --- | --- |

1.3.

—

88 % van de respondenten gaf aan dat zij zwaar te lijden hebben gehad onder de pandemie;

| — | volgens 81 % van de respondenten zal de crisis langdurig gevolgen hebben voor hun sector; |
| --- | --- |

—

volgens 81 % van de respondenten zal de crisis langdurig gevolgen hebben voor hun sector;

| — | bijna 55 % van de respondenten acht het onwaarschijnlijk dat hun sector in 2021 het hoofd boven water zal kunnen houden (onwaarschijnlijk volgens 45 % en zeer onwaarschijnlijk volgens 10 %); |
| --- | --- |

—

bijna 55 % van de respondenten acht het onwaarschijnlijk dat hun sector in 2021 het hoofd boven water zal kunnen houden (onwaarschijnlijk volgens 45 % en zeer onwaarschijnlijk volgens 10 %);

| — | volgens 77 % van de respondenten is de werkgelegenheid in hun sector in 2020 gekrompen; |
| --- | --- |

—

volgens 77 % van de respondenten is de werkgelegenheid in hun sector in 2020 gekrompen;

| — | 90 % van de respondenten gaf aan dat hun omzet in 2020 is gedaald (volgens 49 % met maar liefst meer dan 70 %); |
| --- | --- |

—

90 % van de respondenten gaf aan dat hun omzet in 2020 is gedaald (volgens 49 % met maar liefst meer dan 70 %);

| — | 51 % van de respondenten verwacht dat de crisis na 2021 voorbij zal zijn; |
| --- | --- |

—

51 % van de respondenten verwacht dat de crisis na 2021 voorbij zal zijn;

| — | 73 % van de respondenten gaat ervan uit dat hun sector meer dan een jaar nodig zal hebben om er economisch weer bovenop te komen en om het vertrouwen in de interne markt en de internationale toeristische stromen te herstellen; |
| --- | --- |

—

73 % van de respondenten gaat ervan uit dat hun sector meer dan een jaar nodig zal hebben om er economisch weer bovenop te komen en om het vertrouwen in de interne markt en de internationale toeristische stromen te herstellen;

| — | de volgende nationale en Europese beleidsdoelstellingen voor de toeristische sector moeten prioriteit krijgen: een vaccin tegen COVID-19 (voor 66 % van de respondenten), directe financiering/financiële steunregelingen (63 %), gezondheidsprotocollen (56 %) en belastinguitstel (45 %). |
| --- | --- |

—

de volgende nationale en Europese beleidsdoelstellingen voor de toeristische sector moeten prioriteit krijgen: een vaccin tegen COVID-19 (voor 66 % van de respondenten), directe financiering/financiële steunregelingen (63 %), gezondheidsprotocollen (56 %) en belastinguitstel (45 %).

| 1.4. | Er is dringend behoefte aan een intensieve sociale dialoog en een substantiële beleidsagenda om te onderhandelen over geactualiseerde bedrijfstak-cao’s voor het toerisme en het vervoer, waarbij kmo’s en hun organisaties, die het zwaarst door COVID-19 zijn getroffen, worden betrokken. |
| --- | --- |

1.4.

2.   Algemene opmerkingen

| 2.1. | De uitbraak van COVID-19 heeft de toerisme-industrie lamgelegd: reizigers die naar huis wilden keren, kwamen vast te zitten en economieën die in hoge mate afhankelijk zijn van het toerisme, werden hard getroffen. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | In de Europese toeristische sector werken ongeveer 22,6 miljoen mensen (2). In 2019 vertegenwoordigden zij 11,2 % van de totale beroepsbevolking in de EU, met een bijdrage aan het bbp van de EU van 9,5 %. In 2018 telde de EU- 27 600 154 logiesaccomodaties. Het totale aantal overnachtingen in logiesaccommodaties bedraagt ca. 1 326 049 994. In veel lidstaten en Europese regio’s en steden is toerisme van groot belang voor het economische en sociale weefsel. Daarnaast zorgt toerisme voor broodnodige banen en inkomsten, met name in regio’s waar geen ander werk is, en ook voor laagopgeleide werknemers (3). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | De toerisme-industrie van de EU, die werk biedt aan ongeveer 13 miljoen mensen (4), verliest naar schatting ongeveer 1 miljard EUR aan inkomsten per maand als gevolg van de COVID-19-uitbraak. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | In veel andere populaire toeristische bestemmingen staan hotels leeg en hebben restaurants, bars, toeristische attracties, jachthavens, musea en toeristencentra de deuren gesloten. De situatie is met name nijpend in diverse EU-lidstaten die belangrijke toeristische bestemmingen zijn, zoals Italië, Griekenland, Portugal, Malta, Cyprus, Spanje en Frankrijk. Italië zal het dit jaar waarschijnlijk met 60 % minder toeristen moeten doen. De WTTC voorspelt dat er in 2020 op de reis- en toerismemarkt wereldwijd 75 miljoen banen en in de EU 6,4 miljoen banen verloren kunnen gaan (5). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | De Internationale Luchtvaartorganisatie (IATA) geeft aan dat de mondiale luchtvaart in 2020 meer dan 252 miljard USD (228 miljard EUR) verlies zou kunnen lijden. Per 30 juni waren er twee miljoen passagiersvluchten geannuleerd. In Frankrijk bedroeg de bezettingsgraad van hotels op 17 maart 3,3 % (tegenover 65,3 % op 26 februari). Op 30 mei waren de restaurants en bars in bijna alle EU-lidstaten, uitgezonderd Zweden, gesloten. Hotels, restaurants, bars en jachthavens hebben duizenden werknemers al dan niet tijdelijk moeten ontslaan. De Europese spoorwegen verloren 90 % van de passagiers op het hoogtepunt van de crisis en draaien nog steeds op verlaagde capaciteit. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Ook sectoren die indirect afhankelijk zijn van het toerisme, zoals de productie van uitrusting voor de vrijetijdsindustrie (bijv. de botenbouw), hebben onder de situatie te lijden. Deze sectoren moeten worden ondersteund door het toerisme te promoten en internationale handelsmogelijkheden te ontwikkelen. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Het Europese toeristische ecosysteem heeft een divers aanbod aan activiteiten, zoals op het gebied van reizen, vervoer, accommodatie, voeding, recreatie op het land en in het water, cultuur en natuur. Toerisme is, direct en indirect, goed voor bijna 10 % van het bbp van de EU, en met 563 miljoen internationale bezoekers en 30 % van de wereldwijde aankomsten in 2018 is de EU de belangrijkste toeristische bestemming ter wereld (bron: EC). Met 30 % van de internationale aankomsten in 2018 is de EU de belangrijkste toeristische bestemming ter wereld (bron: EC). De samenstelling van deze internationale stromen kan worden gebruikt om een passende EU-strategie en -agenda op de korte, middellange en lange termijn te ontwerpen. |
| --- | --- |

2.7.

3.   PIJLER I: Duurzaamheid van toerisme en vervoer

| 3.1. | Het EESC vindt dat deze mededeling de opmaat moet vormen voor de volgende generatie duurzame toeristische EU-beleidsmaatregelen en -programma’s. Daarbij moeten de behoeften en situaties van kmo’s en werknemers worden gekoppeld met als doel het vertrouwen onder toeristen en consumenten te herstellen. Op deze manier moeten de rechten en normen inzake gezondheid en veiligheid worden beschermd en de duurzaamheid en liquiditeit van bedrijven in het kader van een herziene Europese strategie voor kmo’s voor 2030 worden gewaarborgd, overeenkomstig de beginselen van de “Small Business Act”. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Het EESC acht het niet realistisch te proberen de ernstigste crisis die de toerisme- en vervoerssector van de EU ooit heeft getroffen, het hoofd te bieden met enkel een “terug naar normaal”-aanpak. Het EESC pleit voor een volledige herziening van deze beleidsmaatregelen, teneinde het vertrouwen en de stabiliteit van bedrijven en werknemers te herstellen, Daartoe zou tegen 2030 de volgende generatie van het EU-solidariteitspact voor duurzaam toerisme een feit moeten zijn. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Het EESC is van oordeel dat we nu de kans hebben om te zorgen voor een eerlijk herstel en om onze economieën snel te herinrichten, zodat deze groener, rechtvaardiger en weerbaarder zijn voor schokken in de toekomst. De bijdrage van het EU-integratieplan aan het Europees model voor ontwikkeling van duurzaam toerisme en vervoer moet worden herzien. Daarbij moeten maatregelen worden gemeden met een risico op verdere fragmentatie en oneerlijke voorwaarden/praktijken in de interne markt. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Voor een eerlijke en duurzame herziening van de toeristische sector is het volgende vereist:






  1) | Uitgegaan moet worden van de Europese doelstellingen voor 2050 inzake koolstofneutraliteit overeenkomstig de doelstellingen van de Overeenkomst van Parijs (conclusies van de Europese Raad van 12 december 2019). |
| --- | --- | --- |

3.4.

1)

Uitgegaan moet worden van de Europese doelstellingen voor 2050 inzake koolstofneutraliteit overeenkomstig de doelstellingen van de Overeenkomst van Parijs (conclusies van de Europese Raad van 12 december 2019).

| 2) | Voor de verwezenlijking van deze doelstellingen acht het EESC het noodzakelijk dat eerst het vraagstuk van de vervoerswijzen wordt aangepakt, bijv. door het aanmoedigen van langzame en niet-vervuilende mobiliteit, zoals fietsen en spoorvervoer. |
| --- | --- |

2)

Voor de verwezenlijking van deze doelstellingen acht het EESC het noodzakelijk dat eerst het vraagstuk van de vervoerswijzen wordt aangepakt, bijv. door het aanmoedigen van langzame en niet-vervuilende mobiliteit, zoals fietsen en spoorvervoer.

| 3) | Wat betreft toeristische accommodaties beveelt het EESC aan dat renovaties worden aangemoedigd en dat de EU-milieukeur voor dergelijke accommodaties wordt gebruikt. Deze faciliteiten moeten worden aangemoedigd om hun energieverbruik en koolstofvoetafdruk te publiceren. |
| --- | --- |

3)

Wat betreft toeristische accommodaties beveelt het EESC aan dat renovaties worden aangemoedigd en dat de EU-milieukeur voor dergelijke accommodaties wordt gebruikt. Deze faciliteiten moeten worden aangemoedigd om hun energieverbruik en koolstofvoetafdruk te publiceren.

| 4) | Om de CO2-uitstoot van het toerisme terug te dringen pleit het EESC nadrukkelijk voor het gebruik van lokale voedselproducten en andere verbruiksgoederen die kunnen worden gerecycled. |
| --- | --- |

4)

Om de CO2-uitstoot van het toerisme terug te dringen pleit het EESC nadrukkelijk voor het gebruik van lokale voedselproducten en andere verbruiksgoederen die kunnen worden gerecycled.

| 5) | Om de hiaten in de beschikbare informatie en gegevens over internationale toeristenstromen naar de EU als toeristische bestemming op te vullen stelt het EESC voor een onafhankelijke waarnemingspost voor duurzaam toerisme op te richten. |
| --- | --- |

5)

Om de hiaten in de beschikbare informatie en gegevens over internationale toeristenstromen naar de EU als toeristische bestemming op te vullen stelt het EESC voor een onafhankelijke waarnemingspost voor duurzaam toerisme op te richten.

| 3.5. | Verantwoorde reisorganisatoren moeten zich ertoe verbinden dat ze de koolstofvoetafdruk publiceren van de vakanties en activiteiten die ze aanbieden. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Het herstelplan van de EU en de nationale herstelplannen moeten voorzien in voldoende financiële middelen voor de ecologische en digitale transformatie van de toeristische sector en de toeristische infrastructuur door middel van investeringen die het toerisme aantrekkelijker maken voor consumenten en reële voordelen opleveren voor toeristische bedrijven. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Het EESC gelooft dat eerlijk toerisme gebaseerd is op maatschappelijk verantwoorde bedrijven die hoogwaardige banen bieden. Hiervoor is de ontwikkeling nodig van niet-seizoensgebonden toerisme, dat duurzame banen kan garanderen. Daartoe moet de Europese Commissie initiatieven en projecten ondersteunen die aan deze criteria voldoen. Verder moeten er Europese studies worden verricht naar de sociale en milieukosten van niet-duurzaam toerisme. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Toeristische sectoren die kleinschalige activiteiten aanbieden (bijv. outdoortoerisme en watersporttoerisme) worden steeds populairder nu mensen afstand van elkaar moeten houden. Deze consumententrends maken het mogelijk om het herstel van de Europese toeristische sector in bredere zin en van de werkgelegenheid te versnellen. Deze sectoren moeten worden ondersteund, met name wanneer zij in een regionale, binnenlandse of Europese context kunnen plaatsvinden. In het geval van het watersporttoerisme biedt dit in heel Europa specifieke mogelijkheden voor eilanden, rivieren, kanalen, meren en kustgebieden. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Het EESC vindt dat in het kader van een geharmoniseerd communautair btw-stelsel verlaagde btw-tarieven zouden moeten worden toegepast op hotels, restaurants, reisdiensten, het watersporttoerisme (botenhuur, jachthavens), bussen, reisleiders enz. Waar nodig zouden daarbij snelle aanpassingen van de btw-richtlijn moeten worden doorgevoerd om ervoor te zorgen dat alle sectoren binnen het toerisme gelijk worden behandeld. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Het touringcarvervoer, dat veel kmo’s telt, is zwaar getroffen door de pandemie. Veel touringcarbedrijven hebben hun omzet zien dalen tot 0-10 % van de omzet die in dezelfde periode vorig jaar werd gehaald. De EU heeft nu de kans om deze sector te helpen door werk te maken van de voorstellen die zij heeft gedaan, waaronder de voorstellen inzake geharmoniseerde wetgeving voor lage-emissiezones binnen de EU en een éénloketsysteem voor teruggave van de btw. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | In deze context moeten maatregelen worden getroffen om het internationale, continentale en nationale toerisme in het belang van tal van economische sectoren in de EU weer op gang te brengen. Het spoor kan bijdragen tot de ontwikkeling van toeristische bestemmingen die niet goed bereikbaar zijn per vliegtuig, nieuwe routes ontsluiten en nieuwe waardeketens cultiveren. Europese spoorwegmaatschappijen moeten dit zien als een kans en inspelen op de stijgende vraag die klimaatbewuste toeristen op de markt genereren. Het Jaar van de spoorwegen moet worden aangegrepen om het publiek bewust te maken van duurzaam toerisme en van de nieuwe toeristische routes die Europese burgers dankzij spoorverbindingen kunnen ontdekken. In deze context moet het Europees Jaar van de spoorwegen ook een gelegenheid zijn om historische en schilderachtige treinroutes in Europa zichtbaarder te maken en het publiek hiervan bewust te maken (6). |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Om uiteenlopende redenen heeft een substantieel aantal jonge Europeanen zelden of nooit een reis binnen Europa gemaakt. Er bestaan weliswaar uitwisselingsprogramma’s in het onderwijs, maar de EU heeft kort geleden een instrument ingesteld dat jonge Europeanen een kans biedt om reiservaringen op te doen die hun meer voeling met de Europese identiteit moeten geven en hen bewuster moeten maken van de kernwaarden van de Europese Unie, waarbij ze kennismaken met een duurzaam en schoon vervoermiddel. DiscoverEU is een initiatief van de Europese Unie dat mensen de gelegenheid biedt om Europa te ontdekken en nieuwe ervaringen op te doen. Deze jonge Europeanen gaan voornamelijk per trein (enkele uitzonderingen daargelaten voor degenen die op een eiland of in een afgelegen gebied wonen) op ontdekkingsreis door Europa en de Europese steden en plaatsen (7). |
| --- | --- |

3.12.

4.   PIJLER II: Liquiditeit en herstel van de werkgelegenheid en het ondernemersvertrouwen

| 4.1. | Het is van belang het herstel en de liquiditeit op korte, middellange en lange termijn van de Europese toeristische bedrijven, met name micro- en kleine ondernemingen, te ondersteunen. Dit moet onder andere gebeuren door per direct een EU-taakgroep voor liquiditeit op te zetten, die de doelmatigheid van de betreffende maatregelen zou moeten kunnen meten, enerzijds door te zorgen voor transparantie met betrekking tot ongegronde kredietweigeringen, vertragingen en onnodige administratieve rompslomp en anderzijds door passende corrigerende maatregelen te nemen met betrekking tot de Europese investeringsfondsen, nieuwe insolventieprocedures en hun nationale ombudsmannen. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Ten aanzien van reisleiders moet de EU zorgen voor een gelijk speelveld met gelijke voorwaarden en eerlijke concurrentie op de toeristische markt tussen het beroep van reisleider en illegaal opererende reisbureaus en “gidsen”. Overeenkomstig de briefing van het Europees Parlement van 16 november 2016 voor de invoering van een Europese agenda voor de deeleconomie voor diensten als reisleider vraagt het EESC de Europese Commissie, als hoedster van de Verdragen, te zorgen voor een evenwichtige ontwikkeling van de EU-deeleconomie (8)
  in de lidstaten. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | De aanpak van de bancaire dienstverlening, de liquiditeit en het financieel beleid laat te wensen over. Sommige banken (bijv. in Griekenland) maken gebruik van kwantitatieve versoepeling (transacties in het kader van het pandemie-noodaankoopprogramma (PEPP) van de ECB) om hun positie te versterken en niet om de reële markt te ondersteunen. Deze banken verstrekken leningen aan levensvatbare en niet-getroffen bedrijven (zoals supermarkten), maar nemen niet het risico om te lenen aan kwetsbare sectoren zoals toerisme en diensten. Restaurants, cafés, hotels, bussen enz. staan niet langer op de debiteurenlijst van banken; de garanties die banken verlangen, kunnen deze bedrijven niet geven, zelfs niet de bedrijven waaraan de banken wel leningen zouden verstrekken. Ondanks alle garanties en subsidies van de ECB ligt de rente boven de 4,5 %. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Werkgelegenheid in de toeristische sector van de EU vereist een uniforme en geavanceerde aanpak, uitgaande van de nationale sociale partners en geconsolideerde praktijken. Om werkloosheid en verlies van opgeleide werknemers te voorkomen moeten er op nationaal niveau tussen de verantwoordelijke overheden en de sociale partners arbeidsmaatregelen voor de korte termijn worden overeengekomen. Wij moeten tevens rekening houden met het feit dat in grote steden waar publieke en private kantoren momenteel thuiswerk bevorderen, het gevaar bestaat dat meer restaurants, pubs, bars en cafés de deuren moeten sluiten. Er zijn beleids- en werkgelegenheidsmaatregelen nodig om permanente sluitingen in stadscentra en omringende wijken te vermijden. Bovendien mag telewerk niet dienen als vervanging van een sterke Europese arbeidsmobiliteit op de lange termijn. Minder Europese conferenties, beurzen, congressen en zakelijk reisverkeer zouden leiden tot een enorm verlies van banen, kmo’s, knowhow, creativiteit en innovatiepartnerschappen in Europa en tot meer nationale denkwijzen. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Er moet steun komen voor het organiseren van beurzen, die van cruciaal belang zijn voor het toerisme en daarvan afhankelijke sectoren en op zichzelf ook een belangrijke bron van toerisme, reizen en werkgelegenheid vormen. Er moeten richtsnoeren worden opgesteld om aan te geven hoe beurzen op een veilige manier gehouden kunnen worden en door de EU en de lidstaten financieel gesteund kunnen worden. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Toeristische sector, omgaan met de verwachtingen. Alle beschikbare gegevens wijzen erop dat dit een verloren seizoen is. Het bezoek van toeristen kan bij lange na de bedrijfskosten van de sector niet compenseren. Alle bedrijven lijden enorme verliezen, waardoor hun levensvatbaarheid in gevaar komt. Het driedelige pakket van de Eurogroep (de miljardenpakketten SURE 100, EIB 200 en ESM 250) schiet tekort en/of overheden geven de beleidsuitvoering niet goed vorm. In Griekenland heeft de regering er bijvoorbeeld voor gekozen het ESM-instrument niet te gebruiken en met de twee overige onderdelen loopt het ook niet van een leien dakje: niet gericht genoeg, onvoldoende geld, onvoldoende stimulans. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Een uitgebreide marketing- en communicatiecampagne moet de Europese toeristische sector zowel binnen als buiten de EU promoten om het herstel van de sector te ondersteunen. Een Europees Jaar voor duurzaam toerisme in 2021 of 2022 zou een EU-breed kader scheppen en het mogelijk maken om in de hele EU activiteiten te ontplooien. |
| --- | --- |

4.7.

5.   PIJLER III: Gegevenskennisnetwerken en paraatheid, gezondheid en veiligheid, risicobeperking en paraatheid

| 5.1. | Het EESC is van oordeel dat naar aanleiding van de COVID-19-pandemie en de lessen die zijn geleerd door lidstaten die moeilijkheden ervaren bij de coördinatie van grensoverschrijdende en gemeenschappelijke beleidsmaatregelen, een effectievere gecoördineerde benadering nodig is in de toeristische sector en de vervoersector. Dit kan worden bereikt door trainingsprogramma’s te ontwikkelen voor een doelmatige respons op basis van gezamenlijke paraatheid, waarbij op jaarbasis tot 2024 Europese kennisnetwerken worden ingezet die open staan voor de sociale partners en organisaties uit het maatschappelijk middenveld. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Het EESC acht het noodzakelijk om ervoor te zorgen dat de nationale risicobeperkingsplatforms als onderdeel van het EU-mechanisme voor civiele bescherming binnen het Sendai-kader van de VN sneller effectief worden. Daarom vraagt het EESC de Europese Commissie en de lidstaten (in het kader van de nationale coördinatieplannen inzake hulpverlening), de economische en sociale partners en de wetenschappelijke organen om de toeristische sector en de vervoersector op te nemen in gezamenlijke proefprojecten tijdens en na de COVID-19-crisis alsook in het Europees opleidingsnetwerk, teneinde de respons van de EU voor te bereiden. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Het EESC vraagt de Europese Commissie om in samenwerking met academische en onafhankelijke onderzoeksnetwerken en de sociale partners op nationaal en EU-niveau specifieke programma’s en regionale proefprojecten op te zetten, waarbij onderzoeks- en opleidingsbronnen worden gebundeld, om Europese geharmoniseerde en actuele gegevens over toerisme, mobiliteit en knelpunten op de markt en goede praktijken te verkrijgen. Om daarnaast de herstart van de EU als internationale toeristische bestemming op mondiaal niveau beter te coördineren en buitenlandse directe investeringen aan te trekken, vraagt het EESC de Europese Commissie de lidstaten aan te moedigen specifieke programma’s en gezamenlijke proefinitiatieven te bevorderen. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Grensoverschrijdende routes voor toerisme en vrijetijdsbesteding kunnen een cruciale rol spelen bij het opnieuw verbinden van regio’s en lidstaten en bieden kansen om toerisme in minder ontwikkelde regio’s te ontwikkelen. Naar het voorbeeld van het EuroVelo-netwerk zouden deze met steun van EU-fondsen moeten worden uitgebreid naar andere sectoren en sterk gepromoot moeten worden bij consumenten (bijv. routes voor watersporttoerisme). |
| --- | --- |

5.4.

6.   PIJLER IV: Governance en middelen: volgende generatie van beleid inzake duurzaam toerisme en vervoer

| 6.1. | Het EESC verwelkomt de mededeling inzake toerisme en vervoer in en na 2020 (9), die als geroepen komt. EU-instellingen en -lidstaten moeten naar aanleiding van de geleerde lessen het huidige beleid inzake toerisme en vervoer heroverwegen, uitgaande van nieuwe gedeelde bevoegdheden, op vrijwillige basis, door middel van verbeterde samenwerking tussen de betrokken regeringen en de diverse bestuurslagen. Dit kan worden bereikt met actieve betrokkenheid van de EU en de nationale sociale partners en adviesorganen en door een Europees Jaar van het duurzaam toerisme uit te roepen. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Het EESC benadrukt dat we dringend behoefte hebben aan een effectief EU-beleid op middellange en lange termijn om mensen en de samenleving als geheel weer het vertrouwen te geven dat zij veilig binnen de gehele Europese Unie kunnen
  reizen
  . Dit beleid moet ook andere toeristische ecosystemen in de EU omvatten, zoals accommodatie, voeding, gezondheid en veiligheid, handel, telecommunicatie en landbouw. Toerisme en vervoer in de EU vormen een van de ecosystemen die het hardst zijn getroffen door COVID-19. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | Om het vertrouwen te herstellen en het toerisme weer op gang te brengen en te doen toenemen, is het EESC voorstander van het gebruik van een intern “EU-gezondheidspaspoort” (in aansluiting op het traceringsformulier voor passagiers (PLF) en QR-codes) in combinatie met het opzetten van een “interoperabel meertalig EU-platform voor bijstand op het gebied van gezondheidszorg”. Mensen zouden de QR-code kunnen gebruiken om toegang te krijgen tot informatie en gezondheidsdiensten in het land dat zij bezoeken en om in geval van nood toegang te krijgen tot gezondheids- en socialezekerheidsstelsels. |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | Het PLF, dat gericht is op testen en op het delen van gegevens op EU-niveau, werd in Griekenland ingevoerd om bezoekers uit de EU-lidstaten en enkele andere landen te verwelkomen, als een strategie om een evenwicht te vinden tussen volksgezondheid, epidemiologisch toezicht en de sociaaleconomische voordelen van reizigersstromen. Het PLF is gebaseerd op de volgende twee pijlers:






  1. | efficiënt, gegevensgestuurd toezicht: testen neemt een centrale plaats in bij strategieën om een wereldwijde pandemie te beheersen. Tests zijn kostbare hulpmiddelen en het is van het grootste belang dat ze doeltreffend worden ingezet om gegevens te verzamelen, uitbraken te voorspellen en geharmoniseerde beleidsmaatregelen van algemeen belang uit te werken; |
| --- | --- | --- |

6.4.

1.

efficiënt, gegevensgestuurd toezicht: testen neemt een centrale plaats in bij strategieën om een wereldwijde pandemie te beheersen. Tests zijn kostbare hulpmiddelen en het is van het grootste belang dat ze doeltreffend worden ingezet om gegevens te verzamelen, uitbraken te voorspellen en geharmoniseerde beleidsmaatregelen van algemeen belang uit te werken;

| 2. | doeltreffende tracering: in geval van een positieve testuitslag moet onmiddellijk contact worden opgenomen en bron- en contactonderzoek worden gedaan; dit is een van de weinige effectieve alternatieven voor een lockdown. |
| --- | --- |

2.

doeltreffende tracering: in geval van een positieve testuitslag moet onmiddellijk contact worden opgenomen en bron- en contactonderzoek worden gedaan; dit is een van de weinige effectieve alternatieven voor een lockdown.

| 6.5. | Het EESC roept alle relevante Europese en nationale instellingen op direct na de noodfase een meerjarig EU-actieplan op te stellen. In dit actieplan moet de EU-beleidsvorming inzake toerisme en vervoer volledig worden heroverwogen. Het actieplan moet de coördinatie van toerisme op de interne markt en de internationale toeristische stromen vanuit de gehele wereld bevorderen. |
| --- | --- |

6.5.

| 6.6. | Met deze twee pijlers voor ogen is het online PLF ontwikkeld, dat het samen met het instrument voor kunstmatige intelligentie EVA mogelijk maakt om:






  a) | gericht te testen op basis van de kenmerken van de reiziger (land en regio van verblijf, bezochte landen, leeftijd en geslacht), waardoor de testmiddelen zo doeltreffend mogelijk worden ingezet, en |
| --- | --- | --- |

6.6.

a)

gericht te testen op basis van de kenmerken van de reiziger (land en regio van verblijf, bezochte landen, leeftijd en geslacht), waardoor de testmiddelen zo doeltreffend mogelijk worden ingezet, en

| b) | snel contacten te traceren op basis van de door de reiziger opgegeven contactgegevens, gegevens over de bestemming enz. |
| --- | --- |

b)

snel contacten te traceren op basis van de door de reiziger opgegeven contactgegevens, gegevens over de bestemming enz.

| 6.7. | Het EESC is verheugd over en geeft zijn volledige steun aan de in de mededeling uiteengezette voorstellen en het middellange- en langetermijnsperspectief van de Europese Commissie uit hoofde van het Next Generation EU-plan en de algehele EU-begroting voor 2021-2027, waarvoor passende begrotingsmaatregelen vereist zijn. Deze maatregelen moeten met name gericht zijn op de uitvoering van de volgende generatie beleidsmaatregelen en programma’s inzake duurzaam toerisme, met inbegrip van nationale bedrijfsplannen voor de toeristische sector gericht op capaciteitsopbouw bij kmo’s, representatieve organisaties en sociale partners. Tegelijk moet voldoende rekening worden gehouden met overige EU-prioriteiten die niet noodzakelijkerwijs gekoppeld zijn aan de pandemie. |
| --- | --- |

6.7.

| 6.8. | Marktondermijnend gedrag van luchtvaartmaatschappijen: zowel vakantiegangers als zakelijke reizigers verliezen geld wanneer zij bij luchtvaartmaatschappijen vluchten boeken die kort na de betaling worden geannuleerd. Luchtvaartmaatschappijen beslissen ter plaatse, zonder de klant eerst te waarschuwen, of ze de routes, vluchten en tijdslots aanhouden of annuleren. Klanten raken verstrikt in voucher- en reroutingpraktijken. Restituties nemen te veel tijd in beslag en vertegenwoordigen minder dan 20 % van het totale geannuleerde/geboekte volume, waardoor er kostbare liquiditeit van consumenten en het zakenleven wegvloeit. |
| --- | --- |

6.8.

| 6.9. | Het EESC stelt met bezorgdheid vast dat er een delicaat evenwicht bestaat tussen de consumentenrechten en de liquiditeitsproblemen waarmee luchtvaartmaatschappijen te kampen hebben door de annulering van vluchten als gevolg van COVID-19. Het EESC dringt er bij de luchtvaartmaatschappijen, passagiers en EU- en nationale overheden op aan om tijdens de COVID-19-overgangsperiode passende oplossingen te vinden met betrekking tot alternatieve mogelijkheden of terugbetalingstermijnen. Het EESC verwerpt de onrechtmatige praktijken van luchtvaartmaatschappijen om soms alleen vouchers of omboekingen aan te bieden. De EESC roept de luchtvaartmaatschappijen op om de Europese wetgeving inzake passagiersrechten (Verordening (EG) nr. 261/2004 van het Europees Parlement en de Raad (10)) na te leven, met inbegrip van het recht op een volledige terugbetaling na annulering door de luchtvaartmaatschappij. |
| --- | --- |

6.9.

| 6.10. | Er moet werk worden gemaakt van een geharmoniseerde aanpak op het gebied van vouchers en terugbetalingen die voor de hele toeristische sector geldt, ook voor individuele toeristische activiteiten die momenteel niet in aanmerking komen en waarvoor de behandeling verschilt naargelang van de sector en de lidstaat. |
| --- | --- |

6.10.

| 6.11. | In het toerisme moet een intensieve sociale dialoog worden gevoerd die uitmondt in een solide bedrijfstak-cao waaronder alle werknemers vallen, met name voor de situatie tijdens en na COVID-19; hetzelfde geldt voor het vervoer. Dit is de beste manier om de werknemers in de sectoren effectief te beschermen en de sociale vrede te waarborgen, en zo bedrijven die gevaar lopen te helpen. Alle betrokken partijen moeten zich tot het uiterste inspannen om de sociale dialoog en de collectieve onderhandelingen op alle niveaus in de sector op te voeren. |
| --- | --- |

6.11.

| 6.12. | Beleidsmaatregelen met meerwaarde moeten worden gecoördineerd met nationale toerismeherstelprogramma’s op Commissieniveau om de Europese toeristische sector weer op te bouwen. Dit moet uiteraard gepaard gaan met de coördinatie van nationale anticrisisprogramma’s en de heropbouw van lucht-, zee en touringcarvervoer, dat in veel EU-landen (onder andere Polen, Italië, Spanje) aanzienlijk te lijden heeft. |
| --- | --- |

6.12.

| 6.13. | Er is behoefte aan een intensieve sociale dialoog, waarbij ook kmo-organisaties worden betrokken, om te onderhandelen over bijgewerkte sectoriële collectieve overeenkomsten voor de toeristische en vervoerssector, aangezien deze zorgen voor sociale vrede en dankzij onderling overeengekomen oplossingen de meest doeltreffende manier zijn om werknemers te beschermen en zo bedrijven die gevaar lopen en de sector als geheel te helpen. |
| --- | --- |

6.13.

| 6.14. | Om de toeristische sector weer op gang te brengen en te doen groeien, is er een alomvattende aanpak nodig op het vlak van vaardigheden en kwalificaties die niet altijd geharmoniseerd zijn tussen landen en waarvoor wederzijdse erkenning ontbreekt (bijv. licenties voor kapiteins van kleine commerciële vaartuigen). |
| --- | --- |

6.14.

| 6.15. | De Europese sociale partners in de toeristische dienstensector en de vervoerssector moeten hun inspanningen coördineren om tot een overeenkomst te komen over de sociale standaarden in deze sectoren. |
| --- | --- |

6.15.

Brussel, 18 september 2020.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Luca JAHIER

---

(1)  Griekenland voert 7 000 tests per dag uit en we zijn in staat om de incidentie in de meest problematische landen met een zeer grote mate van betrouwbaarheid vast te stellen.

1

(2)  https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/RC-9-2020-0166_NL.html

2

(3)  COM(2020) 550 final.

3

(4)  https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=tour_cap_nuts2&lang=en

4

(5)  EPRS_ATA(2020)649368_EN.

5

(6)  TEN/710, Europees Jaar van de spoorwegen (2021) (PB C 364 van 28.10.2020, blz. 149).

6

(7)  Zie voetnoot 6.

7

(8)  https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52016DC0356&from=NL

8

(9)  COM(2020) 550 final.

9

(10)  PB L 46 van 17.2.2004, blz. 1.

10

---

| 11.12.2020 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 429/227 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 429/227

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, de Europese Centrale Bank, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Evaluatie van de economische governance — Verslag over de toepassing van de Verordeningen (EU) nr. 1173/2011, (EU) nr. 1174/2011, 1175/2011, (EU) nr. 1176/2011, (EU) nr. 1177/2011, (EU) nr. 472/2013 en (EU) nr. 473/2013, en over de geschiktheid van Richtlijn 2011/85/EU van de Raad

(COM(2020) 55 final)

(2020/C 429/28)

| Rapporteur: | Judith VORBACH |
| --- | --- |
| Corapporteur: | Tommaso DI FAZIO |

Rapporteur:

Judith VORBACH

Corapporteur:

Tommaso DI FAZIO

| Raadpleging | Europese Commissie, 9.3.2020 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Economische en Monetaire Unie, Economische en Sociale Samenhang |
| Goedkeuring door de afdeling | 20.7.2020 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 18.9.2020 |
| Zitting nr. | 554 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 216/0/3 |

Raadpleging

Europese Commissie, 9.3.2020

Rechtsgrondslag

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Economische en Monetaire Unie, Economische en Sociale Samenhang

Goedkeuring door de afdeling

20.7.2020

Goedkeuring door de voltallige vergadering

18.9.2020

Zitting nr.

554

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

216/0/3

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het EESC is verheugd over deze evaluatie omdat het kader voor economische governance aan herziening toe is. We verkeren in een tijdperk waarin de fundamentele waarden van de Europese Unie dringend nieuw leven moet worden ingeblazen en een echte economische en sociale unie tot stand moet worden gebracht om de basis te leggen voor een politieke unie die gebaseerd is op democratie en cohesie. De EU moet laten zien dat zij een op solidariteit gebaseerde gemeenschap is die het welzijn van de Europese bevolking bevordert, zoals voorgeschreven in het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU) (1) (2). Vanwege de enorme schok die de COVID-19-crisis teweegbrengt, is volledige financiële armslag vereist. We moeten alle neuzen één kant op krijgen om de economische en sociale gevolgen van deze pandemie in toom te houden en de lasten van de daaruit voortvloeiende schade op rechtvaardige wijze binnen en tussen de lidstaten te verdelen. Er zijn al belangrijke kortetermijnmaatregelen genomen, zoals de inwerkingstelling van de algemene ontsnappingsclausule van het begrotingskader. Het is nu zaak niet te snel “terug te keren naar de normale gang van zaken”. In plaats van een terugkeer pleit het EESC in dit advies voor een “ommekeer” in de richting van een herzien kader voor economische governance. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Deze tweede vijfjaarlijkse evaluatie van de specifieke maatregelen die sinds de financiële crisis zijn ingevoerd en bekendstaan als het “sixpack” en het “twopack” moet breed zijn en dus ook betrekking hebben op alle regels die sinds 2010 zijn vastgesteld om de uitvoering, nauwere coördinatie en grotere convergentie van het economisch en financieel beleid van de lidstaten te waarborgen. Hoe de economische governance moet worden vormgegeven, is de hamvraag die tijdens de komende conferentie over de toekomst van Europa aan de orde moet worden gesteld. In een dergelijke context mag aanpassing van de VWEU-bepalingen inzake economische governance aan de huidige economische realiteit van de EU geen taboe zijn. Zo ligt, ondanks het zeer expansieve monetair beleid, het deflatiespook op de loer. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Het EESC is van mening dat een adequate evaluatie van de economische governance ook inhoudt dat de doelstellingen van het economisch beleid grondig tegen het licht worden gehouden. Het pleit voor een op welvaart gerichte economische governance waarbij het sociale en economische welzijn van mensen vooropstaat, zodat niemand achterblijft. Daarom zou er een evenwichtig economisch beleid moeten worden uitgewerkt waarin het belang wordt benadrukt van en evenveel gewicht wordt toegekend aan een reeks belangrijke beleidsdoelstellingen zoals duurzame en inclusieve groei, volledige werkgelegenheid en fatsoenlijk werk, rechtvaardige verdeling van materiële welvaart, volksgezondheid en levenskwaliteit, milieuduurzaamheid, stabiliteit van de financiële markten, prijsstabiliteit, evenwichtige handelsbetrekkingen, een sociale markteconomie die de concurrentie aankan en stabiele overheidsfinanciën. Een gestage stroom particuliere en overheidsinvesteringen vormt binnen de economische cyclus zowel de basis als het resultaat van een stabiel economisch klimaat. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Stabiele overheidsfinanciën scheppen economische veerkracht en vertrouwen en zijn in het belang van elke lidstaat zelf. Er zijn echter vele parameters in het spel en sturing op nationaal niveau is veelal niet mogelijk. Inspanningen om de overheidsuitgaven te verlagen zullen, met name indien ze slecht zijn opgezet, waarschijnlijk op korte tot middellange termijn negatieve gevolgen hebben voor andere belangrijke beleidsdoelstellingen, en mogelijk ook negatief uitpakken voor andere lidstaten. Onder druk van de huidige begrotingsregels en landspecifieke aanbevelingen zijn de overheidsuitgaven en -investeringen, met name binnen de gezondheidsstelsels, aan banden gelegd, waardoor de economische crisis langer heeft aangehouden en vele burgers zwaar te lijden hebben gehad. Het op deze manier handhaven van de regels blijkt ten dele een procyclisch effect te hebben, waardoor economieën die al in moeilijkheden verkeren, in tijden van recessie nog verder wegzakken. De druk op de overheidsfinanciën wordt dan nog groter. Een op solidariteit gebaseerde economische governance moet dusdanig zijn beslag krijgen dat een lidstaat niet wordt bestraft, maar in staat wordt gesteld om crisisbestendiger te worden en duurzame en inclusieve groei en overheidsfinanciën tot stand te brengen. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Het EESC verzoekt de Commissie werk te maken van een hervorming van de Europese economische governance die, met name in crisissituaties, asymmetrische effecten in de lidstaten vermijdt en ervoor zorgt dat niemand achterblijft. Er moet doortastend worden opgetreden om het economisch herstel te stimuleren door de “gulden regel” toe te passen en brede investeringsplannen te activeren en te coördineren. Als reactie op de COVID-19-crisis moeten buitengewone anticyclische maatregelen worden getroffen op nationaal en EU-niveau. Het EESC dringt er conform zijn resolutie van juni 2020 met klem op aan dat de crisisaanpak stoelt op solidariteit (3). De EU moet investeren in fundamentele, prioritaire sectoren zoals materiële en immateriële infrastructuur (met de nadruk op zorginfrastructuur), opleiding op elk niveau (met name vak- en beroepsopleiding gedurende het hele leven), ecologisch herstel en energie, en onderzoek (met name om de klimaat- en gezondheidscrises op te lossen en een eerlijk kader voor internationale concurrentie tot stand te brengen). Wat we nu het beste kunnen doen, is het kader voor economische governance herzien in de richting van een nieuw evenwicht. Dat zou als volgt moeten gebeuren: |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | De overheidsfinanciën op lange termijn houdbaar maken en de macro-economische onevenwichtigheden wegwerken door:






  — | te erkennen dat het in geval van economische problemen uitermate lastig is om de begroting te consolideren en een anticyclisch begrotingsbeleid te voeren; |
| --- | --- | --- |

1.6.

—

te erkennen dat het in geval van economische problemen uitermate lastig is om de begroting te consolideren en een anticyclisch begrotingsbeleid te voeren;

| — | duurzame groei te ondersteunen en zo een versterking van de overheidsfinanciën mogelijk te maken; |
| --- | --- |

—

duurzame groei te ondersteunen en zo een versterking van de overheidsfinanciën mogelijk te maken;

| — | prioriteit te geven aan duurzame en inclusieve groei, rekening houdend met begrotingsmultiplicatoren; |
| --- | --- |

—

prioriteit te geven aan duurzame en inclusieve groei, rekening houdend met begrotingsmultiplicatoren;

| — | te zorgen voor voldoende inkomsten en een rechtvaardige verdeling van de belastingdruk door agressieve fiscale planning en belastingfraude te bestrijden; |
| --- | --- |

—

te zorgen voor voldoende inkomsten en een rechtvaardige verdeling van de belastingdruk door agressieve fiscale planning en belastingfraude te bestrijden;

| — | symmetrische indicatoren toe te passen die zowel overschotten als tekorten in beeld brengen; |
| --- | --- |

—

symmetrische indicatoren toe te passen die zowel overschotten als tekorten in beeld brengen;

| — | in het kader van de procedure voor macro-economische onevenwichtigheden of het Europees Semester meer gewicht toe te kennen aan werkgelegenheid en sociale ontwikkeling, waarbij een geïntegreerd scorebord met een reeks indicatoren voor de belangrijkste economische doelstellingen moet worden overwogen. |
| --- | --- |

—

in het kader van de procedure voor macro-economische onevenwichtigheden of het Europees Semester meer gewicht toe te kennen aan werkgelegenheid en sociale ontwikkeling, waarbij een geïntegreerd scorebord met een reeks indicatoren voor de belangrijkste economische doelstellingen moet worden overwogen.

| 1.7. | Ervoor zorgen dat het begrotingsbeleid de houdbaarheid van de overheidsfinanciën waarborgt en tegelijkertijd stabilisatie van de begroting op korte termijn mogelijk maakt door:






  — | de invloed van economisch en technisch twijfelachtige indicatoren sterk te beperken; |
| --- | --- | --- |

1.7.

—

de invloed van economisch en technisch twijfelachtige indicatoren sterk te beperken;

| — | meer nadruk te leggen op het verhogen van de inkomsten; |
| --- | --- |

—

meer nadruk te leggen op het verhogen van de inkomsten;

| — | in geval van significante afwijkingen niet dreigen om de betrokken lidstaat financiële sancties op te leggen, maar een nadere analyse uit te voeren. |
| --- | --- |

—

in geval van significante afwijkingen niet dreigen om de betrokken lidstaat financiële sancties op te leggen, maar een nadere analyse uit te voeren.

| 1.8. | Belangrijke hervormingen doorvoeren en duurzame investeringen stimuleren door:






  — | de “gulden regel” toe te passen en zorg te dragen voor de nodige publieke goederen om de toekomstige productiviteit en welvaart veilig te stellen; |
| --- | --- | --- |

1.8.

—

de “gulden regel” toe te passen en zorg te dragen voor de nodige publieke goederen om de toekomstige productiviteit en welvaart veilig te stellen;

| — | een strategisch investeringsplan uit te voeren; |
| --- | --- |

—

een strategisch investeringsplan uit te voeren;

| — | overheidssteun afhankelijk te maken van sociale en duurzaamheidscriteria. |
| --- | --- |

—

overheidssteun afhankelijk te maken van sociale en duurzaamheidscriteria.

| 1.9. | Een kader voor economische governance voorstellen dat gebaseerd is op solidariteit met verantwoordelijkheid door:






  — | bij significante afwijkingen samen met de betrokken landen op voet van gelijkheid oplossingen uit te werken die gericht zijn op duurzame en inclusieve groei; |
| --- | --- | --- |

1.9.

—

bij significante afwijkingen samen met de betrokken landen op voet van gelijkheid oplossingen uit te werken die gericht zijn op duurzame en inclusieve groei;

| — | de economische governance te baseren op een evenwichtige technische beoordeling en op een democratischer besluitvormingsproces door de rol van het Europees Parlement uit te bouwen; |
| --- | --- |

—

de economische governance te baseren op een evenwichtige technische beoordeling en op een democratischer besluitvormingsproces door de rol van het Europees Parlement uit te bouwen;

| — | de sociale partners en het maatschappelijk middenveld meer bij een en ander te betrekken, zodat alle belangen tegen elkaar afgewogen worden; |
| --- | --- |

—

de sociale partners en het maatschappelijk middenveld meer bij een en ander te betrekken, zodat alle belangen tegen elkaar afgewogen worden;

| — | raadpleging van het EESC verplicht te maken, omdat het EESC het aangewezen EU-orgaan is om de standpunten van het maatschappelijk middenveld over te brengen aan de besluitvormers van de EU. |
| --- | --- |

—

raadpleging van het EESC verplicht te maken, omdat het EESC het aangewezen EU-orgaan is om de standpunten van het maatschappelijk middenveld over te brengen aan de besluitvormers van de EU.

| 1.10. | Zorgen voor een evenwichtige economische governance door de economische en monetaire unie (EMU) als volgt te verdiepen:






  — | de financiële, economische, sociale en politieke pijlers ervan op evenwichtige wijze versterken; |
| --- | --- | --- |

1.10.

—

de financiële, economische, sociale en politieke pijlers ervan op evenwichtige wijze versterken;

| — | een stabilisatiefunctie opzetten om een gemeenschappelijk anticyclisch beleid te kunnen voeren; |
| --- | --- |

—

een stabilisatiefunctie opzetten om een gemeenschappelijk anticyclisch beleid te kunnen voeren;

| — | de rampzalige gevolgen van de COVID-19-crisis op een solidaire manier bestrijden; |
| --- | --- |

—

de rampzalige gevolgen van de COVID-19-crisis op een solidaire manier bestrijden;

| — | een gemeenschappelijk langetermijnschuldinstrument uitgeven, geflankeerd door maatregelen om de belastingdruk eerlijk te verdelen; |
| --- | --- |

—

een gemeenschappelijk langetermijnschuldinstrument uitgeven, geflankeerd door maatregelen om de belastingdruk eerlijk te verdelen;

| — | de bankenunie en de kapitaalmarktenunie verdiepen om de eengemaakte markt verder te consolideren door doeltreffende regelgeving in te voeren. |
| --- | --- |

—

de bankenunie en de kapitaalmarktenunie verdiepen om de eengemaakte markt verder te consolideren door doeltreffende regelgeving in te voeren.

2.   Achtergrond

| 2.1. | Na de financiële crisis van 2008 werd het SGP aangescherpt met het “sixpack” van 2011. In het preventieve deel van het SGP wordt bepaald dat landen die van hun middellangetermijndoelstelling voor de begroting afwijken hun structurele begrotingssituatie met ten minste 0,5 % van het bbp per jaar moeten verbeteren. Ook werd er een uitgavenbenchmark vastgesteld. Landen met een schuldniveau boven de 60 % van het bbp moeten ook hun schuld met ongeveer 1/20e van het bbp per jaar verlagen. Doen zij dat niet, dan kan in het kader van het corrigerende deel van het SGP een buitensporigtekortprocedure worden opgestart. Ook werd een procedure voor macro-economische onevenwichtigheden ingevoerd. Op niet-naleving van de regels van het “sixpack” of het SGP kwamen over het algemeen harde sancties te staan (4). In het Europees Semester werd een tijdschema vastgelegd, waarmee het toezicht op het begrotingsbeleid en de macro-economische indicatoren verder werd aangescherpt. Met het “twopack” van 2013 werd een kader gecreëerd voor landen die financiële moeilijkheden ondervinden of hebben ondervonden. Daarbij werd ook bepaald dat de ontwerpbegrotingen van de eurolanden aan een specifieke EU-toetsing worden onderworpen voordat ze door de nationale parlementen worden aangenomen. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | De Commissie werkt aan een evaluatie van het kader voor economische governance, met name van het sixpack en het twopack. Zij constateerde al vóór de COVID-19-crisis dat de omstandigheden zijn veranderd: lagere potentiële groei, lagere rentevoeten en inflatie en de uitdaging voor de EU om klimaatvriendelijker te worden en zich aan te passen aan de digitalisering en de vergrijzing van de bevolking. De Commissie kwam tot positieve conclusies over de buitensporigtekortprocedure, aangezien alle lidstaten aan het tekortcriterium van 3 % van het bbp voldeden. Daar staat tegenover dat de preventieve component van het SGP blijkbaar onvoldoende stuwkracht genereerde, omdat sommige landen nog steeds tekorten hadden die geen toereikende veiligheidsmarge bieden met betrekking tot dat tekortcriterium. De schuldquote in de eurozone is over het geheel genomen weliswaar gedaald, maar de verschillen tussen de landen zijn groter geworden. |
| --- | --- |

2.2.

3.   Algemene opmerkingen

| 3.1. | Het EESC is verheugd over de evaluatie van het kader voor economische governance, die iedere vijf jaar uitgevoerd moet worden. De huidige evaluatie valt samen met de grootste crisis die we de afgelopen honderd jaar in vredestijd hebben meegemaakt. Daarom moeten de gevolgen van die schok worden meegenomen en moeten er billijke oplossingen worden aangereikt om te komen tot een governancekader dat de groei en de welvaart in alle lidstaten herstelt. Dit is alleen een haalbare kaart als alle lidstaten zich resoluut uitspreken voor een echte economische en sociale unie, die de grondslag vormt van een politieke unie op basis van democratie, cohesie, wederzijdse bijstand, solidariteit en verantwoordelijkheid. De mededeling schiet echter tekort omdat de Commissie zich vooral richt op de evaluatie van de resultaten van het sixpack en het twopack en minder aandacht schenkt aan de andere maatregelen die zijn ingevoerd om de coördinatie van het economisch beleid te verbeteren. Hoe de economische governance moet worden gemoderniseerd, is de hamvraag die tijdens de komende conferentie over de toekomst van Europa aan de orde moet worden gesteld. Aanpassing van de VWEU-bepalingen inzake economische governance mag geen taboe zijn. Aangezien de vragen voor het openbare debat (zie paragraaf 4) dusdanig zijn geformuleerd dat een totaaloverzicht niet goed mogelijk is, zet het EESC zijn algemene overwegingen in deze paragraaf uiteen. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Het EESC pleit voor een op welvaart gerichte economische governance, waarbij het sociale en economische welzijn van mensen vooropstaat, zodat niemand achterblijft. Daarom zou er een evenwichtig economisch beleid moeten worden uitgewerkt waarin het belang wordt benadrukt van en evenveel gewicht wordt toegekend aan elk van de volgende belangrijke, onderling nauw samenhangende economische en maatschappelijke beleidsdoelstellingen: duurzame en inclusieve groei, volledige werkgelegenheid en fatsoenlijk werk, rechtvaardige verdeling van materiële welvaart, volksgezondheid en levenskwaliteit, milieuduurzaamheid, stabiliteit van de financiële markten, prijsstabiliteit, evenwichtige handelsbetrekkingen, een sociale markteconomie die de concurrentie aankan (5), en stabiele overheidsfinanciën. Deze doelstellingen zijn in overeenstemming met zowel de doelstellingen van artikel 3 van het EU-Verdrag als met de huidige VN-doelstellingen voor duurzame ontwikkeling (SDG’s). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Wat de beleidsmaatregelen betreft, betekent dit het volgende: 1) er moet duurzame en inclusieve groei worden bereikt door de vraag — en daarmee de output — te vergroten via duurzame consumptie en productieve investeringen; 2) sociale ongelijkheden moeten worden aangepakt middels een hoog niveau van sociale bescherming, hoogwaardige banen en leefbare lonen in de lidstaten en in de EU als geheel, en 3) de klimaatcrisis en de gezondheidscrisis moeten worden aangepakt door particuliere en overheidsinvesteringen in digitale technologie, gezondheidszorg, energiebesparing, infrastructuur, opleiding, onderzoek en ontwikkeling te bevorderen. Stabiele overheidsfinanciën en het vermogen om de vraag tijdens een economische neergang te stimuleren zijn in het belang van elke lidstaat zelf. De doelstellingen van het economisch beleid zijn echter sterk met elkaar verweven en veel parameters kunnen niet op nationaal niveau worden gestuurd. Een op solidariteit gebaseerde economische governance moet lidstaten helpen om duurzame en inclusieve groei en financiën tot stand te brengen en om crisisbestendiger te worden. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Het EESC betreurt dat de economische governance vooralsnog met name is gericht op het terugdringen van het overheidstekort en de staatsschuld om zo stabiele overheidsfinanciën tot stand te brengen. Wellicht hebben de procedure voor macro-economische onevenwichtigheden en het Europees Semester een rol gespeeld bij het voorleggen van landspecifieke aanbevelingen ter bevordering van structurele hervormingen. Om een evenwichtig economisch beleid te kunnen voeren, is het belangrijk dat deze instrumenten ook gericht zijn op de belangrijkste economische en maatschappelijke beleidsdoelstellingen (zie paragraaf 3.2) en bij elke governancehervorming een prominentere en effectievere rol spelen. In de strategie voor duurzame groei wordt aandacht besteed aan zowel milieu, productiviteit, stabiliteit als rechtvaardigheid. De betrokken procedures zijn echter niet even zwaar: de strategie voor duurzame groei is een niet-bindend proces op basis van “naming and shaming”, terwijl het SGP voorziet in een procedure met duidelijk afgebakende termijnen en specifieke sancties (zie paragraaf 4.7.1). |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Economieën waarin sprake is van een nationaal begrotingsbeleid waarin erkend wordt dat er in tijden van groei buffers aan de inkomstenzijde moeten worden opgebouwd, terwijl er nog steeds wordt gezorgd voor de investeringen die nodig zijn voor toekomstige welvaart, zullen bij het bestrijden van de negatieve gevolgen van een economische neergang veerkrachtiger zijn. Door slecht opgezette en uitgevoerde maatregelen om een begrotingsevenwicht tot stand te brengen, met name wanneer landen zich nog in een vroege herstelfase bevinden, wordt de manoeuvreerruimte binnen het begrotingsbeleid in gevaarlijke mate beperkt. Als een en ander bovendien niet binnen de eurozone wordt gecoördineerd, is een forse afname van de vraag in andere lidstaten het gevolg. Vooral binnen de eurozone is het belangrijk dat lidstaten via het nationale begrotingsbeleid aanpassingen kunnen doorvoeren, aangezien zij niet meer de beschikking hebben over een eigen monetair, rente- en wisselkoersbeleid. De vorige economische en financiële crisis hield aan tot 2014 doordat in meerdere lidstaten tegelijkertijd begrotingsconsolidatie werd nagestreefd. Op grote schaal werden gewone mensen zwaar getroffen door de bezuinigingen die tijdens deze recessie werden doorgevoerd. Hoewel de sociale indicatoren in de eurozone tussen 2014 en 2020 over het geheel genomen zijn verbeterd, liggen ze in een aantal landen nog altijd onder het niveau van vóór de crisis. Ook de overheidsinvesteringen zijn gedaald, van 3,7 % van het bbp in 2009 tot 2,7 % van het bbp in 2017. Bovendien heeft dit beleid een negatief effect op de groei van het bbp en dus ook op de schuldquote gesorteerd. De Commissie moet meer aandacht besteden aan de verslechterende situatie als gevolg van de afname van de groei. Het EESC wijst op zijn eerdere aanbevelingen (6) — die nog niet zijn overgenomen — met betrekking tot een evaluatie van de regels. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Om de prijsstabiliteit nu en zeer waarschijnlijk ook in de nabije toekomst te waarborgen, is het zaak om niet inflatie, maar juist deflatie te vermijden. Het monetair beleid is van vitaal belang voor de stabiliteit van overheidsfinanciën en de economie als geheel. De rol van kredietverstrekker in laatste instantie (lender of last resort) die de ECB klaarblijkelijk heeft, moet geconsolideerd worden zodat landen voor de herfinanciering van hun schuld niet volledig afhankelijk zijn van de financiële markten. In de context van de COVID-19-crisis is het EESC ingenomen met de maatregelen van de ECB om de spreads op de obligatiemarkt in toom te houden. In geval van een economische noodsituatie moet de ECB klaarstaan om de kwantitatieve versoepeling uit te breiden. Het is in het belang van een evenwichtig economisch beleid dat er voor het monetaire beleid niet alleen een inflatiedoelstelling maar ook een doelstelling voor inclusieve en duurzame groei wordt bepaald. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Als reactie op de COVID-19-crisis moet worden gekozen voor een resoluut gemeenschappelijk anticyclisch beleid om massale werkloosheid te voorkomen en diensten van algemeen belang en openbare infrastructuur waar nodig te voorzien van meer middelen en personeel. Dit geldt met name voor de sociale zekerheid en de zorg. De financiële crisis van 2008 en de pandemiecrisis van 2020 leren ons dat net zulke kritieke situaties in de toekomst niet uit te sluiten zijn. Daarom moet de EMU worden verdiept (zie paragraaf 4.6). Het EESC herhaalt dat de EU bij iedere crisis moet laten zien dat zij niet alleen een gemeenschap van economische belangen is, maar ook — en vooral — een gemeenschap die op solidariteit is gebaseerd (7). Dit moet dan ook het uitgangspunt zijn van het EU-beleid, dat eveneens gericht moet zijn op de bevordering van het welzijn van de Europese bevolking, zoals voorgeschreven in het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU) (8). |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Het EESC is verheugd dat de algemene ontsnappingsclausule van het begrotingskader, die met het sixpack gelukkig als optie voor alle EU-lidstaten is ingevoerd, in werking is gesteld. De vraag is nu hoe snel zal worden geëist dat de “normale” begrotingsregels weer worden toegepast. Het EESC waarschuwt ervoor dat een te snelle “terugkeer naar de normale gang van zaken” een nieuwe recessie in gang zou kunnen zetten. In plaats van een “terugkeer” pleit het EESC voor een “ommekeer” in de richting van een herzien kader voor economische governance (zie hieronder). |
| --- | --- |

3.8.

4.   Specifieke opmerkingen over de vraagstukken die de Commissie in haar openbare raadpleging aan de orde stelt

Zoals opgemerkt in paragraaf 3.1, wijst het EESC erop dat de vragen voor het openbare debat dusdanig zijn geformuleerd dat een totaaloverzicht niet goed mogelijk is. Onderstaande concrete antwoorden moeten worden gezien in samenhang met de algemene opmerkingen van het EESC over het kader voor economische governance in paragraaf 3.

4.1.   Verbetering van het kader om de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn te waarborgen en de macro-economische onevenwichtigheden weg te werken

| 4.1.1. | De Commissie blijft pleiten voor een doeltreffend preventief deel van het SGP en voor een snelle uitvoering van de aanbevelingen voor het begrotingsbeleid, zonder oplossingen aan te reiken voor de problemen waarmee sommige lidstaten te kampen hebben en zonder in te gaan op de gevolgen voor andere belangrijke economische doelstellingen. Het blijkt uitermate moeilijk te zijn om de schuldbenchmark te halen, vooral voor landen met een hoge schuldenlast en een lage groei, lage inflatie en hoge schuldfinancieringskosten. Om te voldoen aan de middellangetermijndoelstelling, wordt gesneden in de lopende uitgaven en de overheidsinvesteringen, met lagere sociale uitgaven, werkgelegenheid en economische groei als onvermijdelijk gevolg. Door de huidige economische crisis worden we echter wakker geschud: het is duidelijk dat de nodige begrotingsruimte moet worden gecreëerd om een anticyclisch begrotingsbeleid te voeren. |
| --- | --- |

4.1.1.

| 4.1.2. | Het EESC wijst erop dat houdbare overheidsfinanciën niet tot stand worden gebracht door de procedures aan te scherpen maar door te kiezen voor andere perspectieven op het vlak van het economische beleid. Het governancekader van de EU is van essentieel belang om de lidstaten in staat te stellen vooruitgang te boeken bij het versterken van de overheidsfinanciën en hen te ondersteunen bij hun inspanningen om overheidsuitgaven en -inkomsten op lange termijn met elkaar in evenwicht te brengen. Ten eerste moet de focus liggen op duurzame en inclusieve groei en moet rekening worden gehouden met begrotingsmultiplicatoren. Bij een vertraging van de groei van het bbp kan een budgettaire impuls leiden tot een hoger inkomen en een lagere schuldquote. Een hogere groei creëert ruimte voor meer investeringen en voldoende geld voor de sociale pijler en stimuleert zo de vraag. In dit verband zou het ook zinvol kunnen zijn om na te gaan in hoeverre verbeteringen van de begrotingsindicatoren te danken zijn aan het kader voor economische governance of aan gunstige economische ontwikkelingen. |
| --- | --- |

4.1.2.

| 4.1.3. | Ten tweede moet meer nadruk worden gelegd op het verhogen van de inkomsten dan op het verlagen van de uitgaven. Door de druk om de belastingen op mobiele productiefactoren te verlagen, in combinatie met agressieve belastingontwijking en belastingfraude, wordt de opzet van de inkomsten aan beperkingen onderworpen en de concurrentie scheefgetrokken. Bovendien ontstaat er druk om de uitgaven in de sociale sector, het onderwijs en de zorg te verlagen; dit wordt immers vaak gezien als de eenvoudigste manier om de schuldenlast op korte termijn terug te dringen. Het is alleen mogelijk om de overheidsfinanciën op rechtvaardige wijze houdbaar te maken als deze tekortkoming wordt ondervangen met gecoördineerde belastingmaatregelen. Maatregelen ter bestrijding van belastingfraude verlichten de druk op de overheidsbegrotingen al aanzienlijk. Feit is echter dat de EU-lidstaten alleen al door de ontwijking en ontduiking van de btw per jaar 147 miljard EUR mislopen (9), terwijl het tekort van alle lidstaten tezamen in 2018 114 miljard EUR bedroeg. |
| --- | --- |

4.1.3.

| 4.1.4. | Ten derde moet er in het kader van de economische governance even serieus naar overschotten als naar tekorten worden gekeken. Dit is de enige manier om onevenwichtigheden tussen landen te corrigeren. De Commissie voert zeer terecht aan dat als de tekorten en overschotten op de lopende rekening binnen de eurozone meer met elkaar in evenwicht gebracht zouden worden, dit de opwaartse convergentie en de nominale groei ten goede zou komen. Eigenlijk hadden sommige landen hun overschot op de lopende rekening moeten terugbrengen met behulp van een meer expansief beleid om de binnenlandse vraag te stimuleren. Dat hebben zij echter nagelaten. Anderzijds hadden landen die met structurele onevenwichtigheden kampen omdat hun productiviteit en concurrentievermogen te laag is, meer moeten investeren in opleiding, meer moeten uitgeven aan onderzoek en ontwikkeling en hun productieve activiteiten naar een hoger niveau moeten tillen. De beperkte financiële ruimte liet dit echter niet toe. |
| --- | --- |

4.1.4.

| 4.1.5. | Er is een stap in de goede richting gezet met de verruiming van de procedure voor macro-economische onevenwichtigheden om te kunnen reageren op ontwikkelingen op sociaal en werkgelegenheidsgebied. Ondanks de reikwijdte van de procedure berust het toezicht echter nog altijd op aspecten die de Commissie relevant acht voor de macro-economische stabiliteit, zoals productiviteit en concurrentievermogen. Dit perspectief is te beperkt, aangezien onevenwichtigheden op sociaal gebied ook een risico vormen voor de macro-economische stabiliteit. Zo heeft hoge werkloosheid een negatief effect op de economische vraag, het financiële stelsel (oninbare schulden) en de overheidsbegrotingen. Er moet met name meer aandacht uitgaan naar het feit dat de loonontwikkeling sinds 2010 in 15 lidstaten achterblijft bij de ontwikkeling van de arbeidsproductiviteit. Bovendien worden milieufactoren buiten beschouwing gelaten, terwijl de klimaatcrisis een enorme weerslag op de houdbaarheid van de macro-economische positie zou kunnen hebben. |
| --- | --- |

4.1.5.

4.2.   Verantwoord begrotingsbeleid om de houdbaarheid op lange termijn te waarborgen en stabilisatie op korte termijn mogelijk te maken

| 4.2.1. | De herziening van de preventieve component van het SGP was bedoeld om ervoor te zorgen dat de automatische stabilisatoren in moeilijke tijden hun werk kunnen doen. De bedoeling is goed, maar dit neemt niet weg dat er nog altijd sprake is van een procyclisch beleid. Dit is met name te wijten aan het feit dat veel lidstaten langdurig in economisch zwaar weer verkeerden, wat een anticyclisch begrotingsbeleid bemoeilijkte. Bovendien waren er ernstige problemen rond de indicatoren, zoals onzekerheid over de manier waarop de outputgap moest worden gedefinieerd en de verschillende methoden voor de raming van het potentiële bbp in de verschillende landen. Doordat de procedures voor de raming van het structurele begrotingssaldo ingewikkeld zijn, moeten de resultaten keer op keer flink gecorrigeerd worden (10). Het bbp zelf is echter ook het resultaat van statistische ramingen waarbij fouten worden gemaakt en ingrijpende aanpassingen achteraf noodzakelijk zijn. Bovendien is er geen manier om de waarde van deze indicatoren rechtstreeks te beïnvloeden door middel van beleidsmaatregelen. Het EESC beveelt aan om de grote invloed van de indicatoren op de ontwikkeling van het huidige economische beleid flink in te perken en met name af te stappen van het concept van structurele begrotingssaldi. |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | Een indicator die het verband tussen de ontwikkeling van de inkomsten en de uitgaven op middellange termijn in kaart brengt, zou een relevanter alternatief kunnen bieden. De nominale uitgaven zouden bijvoorbeeld kunnen stijgen met het groeipercentage van de potentiële productie op middellange termijn plus de inflatiedoelstelling van de ECB, gecorrigeerd voor discretionaire inkomstenmaatregelen. Maar hoe de begrotingsregels ook zijn opgezet, ze kunnen altijd ongunstige scenario’s opleveren. Afwijkingen zouden dan ook geen automatische consequenties mogen hebben; ze moeten aanleiding geven tot een nadere technische analyse waarbij alle belangrijke economische beleidsdoelstellingen in aanmerking worden genomen en tot een besluitvormingsproces waarbij de relevante belanghebbenden worden betrokken (zie paragraaf 4.4). Bij begrotingstekorten speelt per slot van rekening een heel scala aan factoren mee. Er moet rekening worden gehouden met de specifieke omstandigheden in de desbetreffende lidstaat, de algemene economische situatie en de complexe wisselwerking tussen de economische beleidsdoelstellingen. |
| --- | --- |

4.2.2.

4.3.   Lidstaten stimuleren om belangrijke hervormingen en investeringen te ondernemen die nodig zijn om de economische, sociale en ecologische uitdagingen aan te pakken, zonder dat dit ten koste gaat van de waarborgen tegen risico’s voor de houdbaarheid van de schuld

| 4.3.1. | Zelfs met de in het SGP opgenomen clausules inzake investeringen en structurele hervormingen heeft men niet kunnen voorkomen dat de overheidsinvesteringen afnamen in de periode dat begrotingsconsolidatie werd nagestreefd. Gebleken is dat een soepelere implementatie van de begrotingsregels weliswaar verstandig is, maar niet volstaat. Het EESC pleit er daarom voor dat bij overheidsinvesteringen de “gulden regel” wordt toegepast om de productiviteit en de sociale en ecologische basis voor het welzijn van de toekomstige generaties veilig te stellen. Dit betekent dat toekomstgerichte netto-investeringen bij de berekening van relevante tekortindicatoren voortaan buiten beschouwing worden gelaten. Het is onbegrijpelijk waarom overheidsinvesteringen niet net als particuliere investeringen over een duidelijke termijn, die wordt bepaald door de economische levensduur van goederen, worden afgeschreven. |
| --- | --- |

4.3.1.

| 4.3.2. | Publieke goederen zijn nodig om de welvaart veilig te stellen en om ervoor te zorgen dat inkomsten en concurrentievermogen ook op lange termijn behouden blijven. Dit geldt met name bij de uitvoering van de Green Deal en het garanderen van een moderne infrastructuur in de zorg, in het onderwijs en op technologisch gebied. Aangezien op die manier wordt gewerkt aan een duurzame economie en samenleving en aan een duurzaam milieu mag van toekomstige generaties worden verwacht dat zij een bijdrage aan de financiering van dergelijke investeringen leveren, ook omdat zij van de potentiële opbrengsten zullen profiteren. Belangrijke toekomstgerichte investeringen kunnen ook macro-economische onevenwichtigheden terugdringen. Bovendien zijn overheidsinvesteringen een belangrijk middel om een anticyclisch, groeivriendelijk beleid te bevorderen, terwijl het stimuleren van de vraag duurzame groei op korte termijn bevordert. |
| --- | --- |

4.3.2.

| 4.3.3. | Het EESC beveelt ook aan om een gemeenschappelijk strategisch investeringsplan op te stellen, gaande van de aanpak van de klimaatcrisis tot ontwikkeling van de technologiesector, ondersteuning van structurele veranderingen in traditionele industrietakken en modernisering van sociale diensten. Het EESC is ingenomen met de aangekondigde versterking van InvestEU, de oprichting van een strategische investeringsfaciliteit en een solvabiliteitsinstrument, alsook met het geplande herstelinstrument en de beschikbare financiering van de EIB, waarover in april 2020 overeenstemming is bereikt. Zoals altijd moeten overheidssteun en -garanties transparant zijn en geëvalueerd worden aan de hand van sociale, milieu- en begrotingsoverwegingen. |
| --- | --- |

4.3.3.

4.4.   Een eenvoudiger en transparanter EU-kader dat gericht is op toezicht op lidstaten met de dringendste uitdagingen en zorgt voor een hoogwaardige dialoog

| 4.4.1. | Dat de regelgeving zo complex is, geeft wel aan hoe moeilijk het is om zeer uiteenlopende ontwikkelingen onder te brengen in geharmoniseerde regels. Als alternatief pleit het EESC ervoor een duidelijke reeks indicatoren te hanteren en bij alle lidstaten in geval van afwijkingen, zowel qua overschot als qua tekort, een gedetailleerde analyse uit te voeren. Geldelijke sancties zijn met name bij buitensporigtekortprocedures zinloos. Reputatieschade kan de kredietwaardigheid en het concurrentievermogen verder aantasten. Daarnaast werken sancties centrifugale krachten in de hand en is verdieping van de EMU onmogelijk als er geen sprake is van solidariteit. Economische governance moet dusdanig zijn beslag krijgen dat een lidstaat niet wordt bestraft, maar in staat wordt gesteld om tot houdbare overheidsfinanciën te komen. |
| --- | --- |

4.4.1.

| 4.4.2. | In plaats van te discussiëren over verschillende soorten stimuleringsmaatregelen, moet worden gekozen voor een economische governance op basis van enerzijds een evenwichtige technische beoordeling waarbij alle belangrijke economische beleidsdoelstellingen in aanmerking worden genomen en anderzijds een breed democratisch en transparant besluitvormingsproces. Het Europees Parlement moet een veel prominentere rol krijgen bij lopende besluiten binnen het kader voor economische governance. Aangezien veel aspecten van het SGP alleen betrekking hebben op de eurozone zou een speciale EMU-groep in het Europees Parlement hiermee belast kunnen worden. Daarnaast moeten de besluiten van de Eurogroep transparanter worden. |
| --- | --- |

4.4.2.

| 4.4.3. | Noodzakelijk is ook dat het maatschappelijk middenveld meer bij de economische besluitvorming op EU-niveau wordt betrokken. Het EESC wijst daarom ook op het belang van de sociale dialoog. Op die manier kan een evenwichtig economisch beleid worden opgezet waarbij alle belangen tegen elkaar afgewogen worden en de belangrijkste behoeften beter in acht kunnen worden genomen. Gezien zijn economische en sociale positie is het Europees Economisch en Sociaal Comité het aangewezen EU-orgaan om aan een dergelijke bottom-upbenadering bij te dragen. Het EESC wordt echter nergens genoemd, noch in titel VIII van het VWEU over het economische en monetaire beleid, noch in de bepalingen over de economische dialoog in het sixpack en het twopack. Bij toekomstige wijzigingen van de bepalingen inzake economische governance in het VWEU, het sixpack en het twopack dient deze omissie gecorrigeerd te worden. |
| --- | --- |

4.4.3.

| 4.4.4. | Bij significante afwijkingen van indicatoren die de doelstellingen van het economisch beleid weerspiegelen, zou een nadere analyse moeten volgen en zou samen met de betrokken lidstaat op voet van gelijkheid moeten worden nagegaan wat de oorzaken van de onevenwichtige situatie zijn en welke positieve stimuleringsmaatregelen getroffen kunnen worden. Bevordering van inclusieve en duurzame groei moet het belangrijkste criterium bij de aanbevelingen zijn. Indien een lidstaat bijvoorbeeld afwijkt van de tekortcriteria, kan een groen industriebeleid worden voorgesteld. Dat is in het belang van die lidstaat en maakt sancties overbodig. |
| --- | --- |

4.4.4.

4.5.   Nationale begrotingskaders en de wisselwerking ervan met het begrotingskader van de EU

| 4.5.1. | De begrotingsregels van het begrotingspact en de in de grondwet van sommige landen verankerde “schuldenremmen” zijn minder flexibel dan de economische governance op EU-niveau. Niet alleen levert dit mogelijk een complexe situatie en discrepanties op, maar ook kan de naleving van de begrotingsregels contraproductief uitpakken. Op het niveau van de lidstaten moeten maatregelen om de begroting in evenwicht te krijgen deel uitmaken van een op welvaart gericht economisch beleid. |
| --- | --- |

4.5.1.

4.6.   Rekening houden met de eurozone-dimensie en de agenda voor de verdieping van de EMU

| 4.6.1. | Het EESC is het volledig met de Commissie eens dat verdieping van de EMU de economische governance doeltreffender zou maken. Het beveelt aan om het monetaire beleid/de financiële, economische, sociale en politieke pijlers op evenwichtige wijze te versterken (11). Er moet een plan voor de verdieping van de eurozone komen dat verder gaat dan de in het Verdrag van Maastricht vastgelegde grenzen. Inspanningen moeten direct worden gericht op de belangrijkste economische beleidsdoelstellingen van een op welzijn gericht economisch beleid. Lidstaten die nog niet tot de eurozone zijn toegetreden, moeten dat zo snel mogelijk alsnog doen. In het licht van de huidige ontwikkelingen moet met name het streven naar economisch herstel topprioriteit krijgen. |
| --- | --- |

4.6.1.

| 4.6.2. | De Commissie wijst er herhaaldelijk op dat het vermogen om de begrotingskoers te sturen bij gebrek aan een centrale begrotingscapaciteit met stabiliserende kenmerken beperkt blijft. In het verleden heeft het EESC benadrukt dat een grotere begrotingscapaciteit essentieel is voor een adequaat beheer van de EMU. Er is een gemeenschappelijk anticyclisch economisch beleid nodig om anticyclisch beleid op nationaal niveau te ondersteunen. Er moet een stabilisatiefunctie worden ingevoerd, maar de desbetreffende ondersteuning dient gekoppeld te worden aan voorwaarden die aansluiten bij de SDG’s en de Europese pijler van sociale rechten. Indien het Europees stabiliteitsmechanisme (ESM) voor dit doel wordt gebruikt, mogen de desbetreffende maatregelen niet gebonden zijn aan voorwaarden die een duurzame en inclusieve groei in de weg staan. |
| --- | --- |

4.6.2.

| 4.6.3. | Het EESC is groot voorstander van het idee om het herstel weer op gang te brengen op basis van solidariteit, zoals het in zijn resolutie van juni 2020 heeft aangegeven (12). Op lange termijn zou een instrument waar de eurolanden samen borg voor staan, begrotingsonevenwichtigheden helpen terugdringen. Het kan echter alleen veilig zijn en bij grote crises die de eurozone als geheel treffen overeind blijven als de overheidsinkomsten niet verder worden ondergraven door belastingontduiking. Het EESC beveelt daarom aan om flankerende maatregelen te treffen ter bestrijding van agressieve fiscale planning en belastingfraude. Een veilig actief moet worden uitgegeven via een instrument dat onder democratische controle staat en moet gericht zijn op ondersteuning van sociale vooruitgang en duurzaamheid. Gezamenlijke staatsobligaties zouden ook de kwetsbaarheid van de financiële sector verminderen. |
| --- | --- |

4.6.3.

| 4.6.4. | De financiële markten en de overheidsfinanciën zijn nauw met elkaar verweven. Financiële crises hebben aangetoond dat marktdeelnemers de instabiliteit kunnen vergroten door lenen voor overheden die in moeilijkheden verkeren duurder te maken. Een neerwaartse spiraal ontstaat wanneer staten zich dieper in de schulden steken om banken te herkapitaliseren, het vertrouwen in de overheidsfinanciën en de waarde van de obligaties daardoor dalen, met als gevolg dat de druk op de banken weer toeneemt. Pogingen om deze risico’s vooral door middel van restrictieve begrotingsregels af te wenden, zetten de overheidsbegrotingen nog meer onder druk. Om de risico’s op de financiële markten efficiënt te beperken, moeten de bankenunie en de kapitaalmarktenunie ook worden verdiept door prioriteit te geven aan efficiënte regelgeving. De begrotingsstabiliteit zal immers in het gedrang komen als systeemrisico’s op de financiële markten niet in de hand worden gehouden. Tot slot moet de internationale rol van de euro worden versterkt op basis van een stabiele, economisch sterke en sociaal evenwichtige EMU. |
| --- | --- |

4.6.4.

4.7.   Wisselwerking tussen het SGP en de procedure voor macro-economische onevenwichtigheden in het Europees Semester

| 4.7.1. | Het is de bedoeling dat zowel het Europees Semester, samen met de strategie voor duurzame groei, als de economische governance gebaseerd zijn op de doelstellingen van een op welvaart gericht economisch beleid. Er moet dan worden gekozen voor een democratischere aanpak en het Europees Semester moet een bindender karakter krijgen. Een geïntegreerd scorebord met alle sociale, economische, milieu- en begrotingsdoelstellingen zou bijdragen tot invoering van een evenwichtige aanpak. |
| --- | --- |

4.7.1.

Brussel, 18 september 2020.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Luca JAHIER

---

(1)  Advies van het EESC over de toekomst van het Solidariteitsfonds van de Europese Unie (PB C 181 van 21.6.2012, blz. 52).

1

(2)  Verdrag betreffende de Europese Unie, artikel 3, lid 1.

2

(3)  Resolutie over de voorstellen van het EESC voor wederopbouw en herstel na de COVID-19-crisis.

3

(4)  Tot nu toe is deze procedure nog nooit in werking gesteld, ofwel omdat de Commissie tevreden was met de door de lidstaat voorgestelde hervormingen, ofwel omdat zij dat politiek onhaalbaar achtte. (Zie The European Semester for economic policy coordination: A reflection paper, Europees Parlement, oktober 2019, PE 624.440.)

4

The European Semester for economic policy coordination: A reflection paper

(5)  Zie het concept concurrentievermogen zoals uiteengezet in het EESC-advies over nationale comités voor het concurrentievermogen (PB C 177 van 18.5.2016, blz. 35).

5

(6)  Zie de EESC-adviezen “Evaluatie van de economische governance” (PB C 268 van 14.8.2015, blz. 33) en “Het pakket economische en monetaire unie (PB C 262 van 25.7.2018, blz. 28).

6

(7)  Advies van het EESC over de toekomst van het Solidariteitsfonds van de Europese Unie (PB C 181 van 21.6.2012, blz. 52).

7

(8)  Verdrag betreffende de Europese Unie, artikel 3, lid 1.

8

(9)  COM(2019) 8 final, blz. 4.

9

(10)  Hoe onzeker het geraamde structurele saldo is, blijkt wel in het geval van Duitsland. In mei 2017 schatte de Commissie dat het saldo tussen 2016 en 2017 met 0,25 % was gedaald. In mei 2018 werden deze ramingen bijgesteld naar een stijging van 0,35 %, wat resulteerde in een aanpassing van het structurele saldo met 0,6 % van de potentiële economische prestatie. Dit is een zeer forse aanpassing, rekening houdend met het feit dat Duitsland een relatief stabiele economie is en dat er in 2017 geen grote schokken hebben plaatsgevonden.

10

(11)  EESC-advies over een nieuwe visie voor de voltooiing van de economische en monetaire unie (PB C 353 van 18.10.2019, blz. 32).

11

(12)  Resolutie over de voorstellen van het EESC voor wederopbouw en herstel na de COVID-19-crisis.

12

---

| 11.12.2020 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 429/236 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 429/236

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het gewijzigde voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad houdende gemeenschappelijke bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds Plus, het Cohesiefonds, het Fonds voor een rechtvaardige transitie en het Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij en de financiële regels voor die fondsen en voor het Fonds voor asiel en migratie, het Fonds voor interne veiligheid en het Instrument voor grensbeheer en visa

(COM(2020) 450 final — 2018/0196 (COD))

en het gewijzigde voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling en het Cohesiefonds

(COM(2020) 452 final — 2018/0197 (COD))

(2020/C 429/29)

| Rapporteur: | Mihai IVAŞCU |
| --- | --- |

Rapporteur:

Mihai IVAŞCU

| Raadpleging | Raad van de Europese Unie, 8.6.2020, 10.6.2020
  Europees Parlement, 17.6.2020 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikelen 177, 178, en 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Economische en Monetaire Unie, Economische en Sociale Samenhang |
| Goedkeuring door de afdeling | 20.7.2020 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 18.9.2020 |
| Zitting nr. | 554 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 217/0/2 |

Raadpleging

Raad van de Europese Unie, 8.6.2020, 10.6.2020

Europees Parlement, 17.6.2020

Rechtsgrondslag

Artikelen 177, 178, en 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Economische en Monetaire Unie, Economische en Sociale Samenhang

Goedkeuring door de afdeling

20.7.2020

Goedkeuring door de voltallige vergadering

18.9.2020

Zitting nr.

554

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

217/0/2

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Naar aanleiding van de ongekende exogene symmetrische schok van de COVID-19-pandemie geven prognoses aan dat werkloosheid en armoede sterk zullen stijgen, terwijl een groot aantal bedrijven failliet zal gaan. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) staat volledig achter het initiatief van de Commissie om de EU-begroting te gebruiken om investeringen te mobiliseren en financiële steun te bieden tijdens het herstel in de periode na COVID-19. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | De COVID-19-crisis heeft, afhankelijk van de nationale en regionale capaciteit, geleid tot ongecoördineerde reacties in de lidstaten. Het EESC is van mening dat wijziging van de verordening gemeenschappelijke bepalingen (GB-verordening) op bepaalde punten absoluut noodzakelijk is en verwelkomt het voornemen om voor de zeven onder gedeeld beheer vallende fondsen voor meer vereenvoudiging en flexibiliteit te zorgen. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Het EESC is van mening dat de voorgestelde flexibiliteit de juiste aanpak is in een gecompliceerde economische en sociale situatie en de lidstaten in staat zal stellen gebruik te maken van de beschikbare fondsen daar waar ze het meest nodig zijn. Het herstel in de periode na COVID-19 moet plaatsvinden volgens duurzame beginselen en samenhangende inspanningen in het kader van het EFRO, het Cohesiefonds en andere Europese programma’s. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Anderzijds is het EESC niet tevreden over de ongelijkheden in de wijze waarop de verschillende lidstaten de sociale partners en maatschappelijke organisaties opnemen in en betrekken bij de voorbereiding van partnerschapsovereenkomsten en de opzet en uitvoering van programma’s, alsook binnen de toezichtcomités. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Het EESC vindt dat er speciale aandacht moet worden besteed aan de regio’s die zwaar getroffen zijn door de COVID-19-crisis en de meeste hobbels aantreffen op hun pad naar duurzaam economisch herstel. Sociale inclusie en vermindering van ongelijkheden zowel tussen de lidstaten als tussen de verschillende regio’s zijn de absolute prioriteit van het Cohesiefonds en zouden dat ook moeten zijn. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Het EESC erkent dat meer flexibiliteit in het tijdschema absoluut noodzakelijk is en steunt het voorstel dat overdrachten aan het begin van de programmeringsperiode of op enig ander moment in de uitvoeringsfase kunnen plaatsvinden. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Voorts zullen tijdelijke maatregelen om het gebruik van de fondsen onder uitzonderlijke omstandigheden mogelijk te maken, zorgen voor meer vertrouwen en leiden tot een evenwichtigere economie. De verwachte hoge overheidsschuld zal grote gevolgen hebben voor de economie als niet alles in het werk wordt gesteld om dat tegen te gaan. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Het EESC acht het noodzakelijk om toe te staan dat de EU-begroting flexibeler is in geval van negatieve schokken, met name schokken die niet economisch van aard zijn. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Het EESC beveelt aan dat de EU beleid voert ter verbetering van de grensoverschrijdende samenwerking in tijden van crisis. Betere protocollen en intensievere samenwerking zouden een gestroomlijnde en snelle Europese reactie op ongeacht welke ramp mogelijk maken. |
| --- | --- |

1.10.

2.   Inleiding en het wetgevingsvoorstel

| 2.1. | Ruim twee jaar geleden stelde de Europese Commissie de verordening gemeenschappelijke bepalingen (GB-verordening) (1) voor waarin wettelijke normen voor het gebruik van de fondsen in het kader van het cohesiebeleid in de periode 2021-2027 zijn opgenomen. Het voorgestelde wetgevingskader heeft gezorgd voor meer vereenvoudiging, flexibiliteit om in te spelen op nieuwe behoeften, en doeltreffendheid in het gebruik van financieringsinstrumenten. De tekst werd besproken met de lidstaten en belanghebbenden. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | De voorgestelde verordeningen bevatten enkele bepalingen die speelruimte bieden voor het gebruik van het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds Plus, het Cohesiefonds, het Fonds voor een rechtvaardige transitie, en het Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij. Ook worden de financiële regelingen gewijzigd voor de bovengenoemde fondsen, alsook voor het Fonds voor asiel en migratie, het Fonds voor interne veiligheid en het Instrument voor grensbeheer en visa. Het EESC verwelkomt het voorstel voor meer vereenvoudiging en flexibiliteit voor de zeven onder gedeeld beheer vallende fondsen. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Na de ongekende exogene symmetrische schok van de COVID-19-pandemie is de toegenomen druk op de Europese gezondheidszorgstelsels onmiddellijk gevolgd door ernstige sociale en economische problemen. Prognoses geven aan dat werkloosheid en armoede sterk zullen stijgen, terwijl een groot aantal bedrijven failliet zal gaan. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Voor het resterende financiële kader (einde van het jaar) zijn twee wetgevingsvoorstellen meteen goedgekeurd als een onmiddellijke reactie op de mogelijke effecten van de pandemie: twee wijzigingen in Verordening (EU) nr. 1303/2013 van het Europees Parlement en de Raad (2) werden respectievelijk op 30 maart 2020 en 23 april 2020 goedgekeurd, waarmee werd getracht de lidstaten meer flexibiliteit te bieden in hun poging de programma’s te beheren in antwoord op de COVID-19-crisis. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Lopende besprekingen over de volgehouden exitstrategie zijn gericht op twee pijlers: het Europees herstelfonds en een stevig en versterkt meerjarig financieel kader. De voorgestelde verordening is bedoeld om investeringen in het kader van het cohesiebeleid op de middellange en lange termijn te steunen. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Het EESC staat volledig achter het initiatief van de Commissie om de EU-begroting te gebruiken om investeringen te mobiliseren en financiële steun te bieden tijdens het herstel in de periode na COVID-19. Dit moet bredere plannen ondersteunen voor het vergroten van het concurrentievermogen en de duurzaamheid van de Europese economie en het uitvoeren van de Europese pijler van sociale rechten. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | De actuele COVID-19-crisis heeft ons laten zien hoe belangrijk flexibiliteit en snelle gecoördineerde reacties van de lidstaten en de EU zijn. Deze lessen moeten terug te zien zijn in het nieuwe juridische en financiële kader, waarvan de flexibiliteit en het vermogen om op uitzonderlijke omstandigheden te reageren in de toekomst moeten blijken. |
| --- | --- |

2.7.

3.   Algemene opmerkingen

| 3.1. | De COVID-19-crisis heeft, afhankelijk van de nationale en regionale capaciteit, geleid tot ongecoördineerde reacties in de lidstaten. Dit zou kunnen leiden tot een asymmetrisch herstel en tegelijkertijd kunnen bijdragen tot grotere regionale verschillen en ongelijkheid, wat uiteindelijk de eengemaakte markt en de financiële stabiliteit van de Europese Unie zou kunnen ondermijnen. Het EESC acht het van cruciaal belang dat er onmiddellijk wordt opgetreden om verdere versnippering van de eengemaakte markt te voorkomen en de doelstelling van het Verdrag om convergentie te bevorderen en ongelijkheden te verkleinen in acht te nemen. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Voor het economisch herstel zijn aanzienlijke overheidsinvesteringen nodig, met als struikelblok de grote druk op de overheidsfinanciën, waardoor de economische neergang nog langer zou kunnen duren. Derhalve zijn bepaalde wijzigingen in het voorstel voor de GB-verordening voor het volgende meerjarig financieel kader absoluut noodzakelijk. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Het Europees Semester hangt nauw samen met de investeringen in het kader van het cohesiebeleid, die op hun beurt zeer geschikt zijn om te voorzien in de behoeften die in het proces van het Europees Semester zijn vastgesteld en actief bijdragen aan het economisch herstel. Het EESC heeft herhaaldelijk aangegeven dat “er een gemeenschappelijk Europees kader moet komen, naar het voorbeeld van de partnerschapsovereenkomst in het kader van de EU-structuurfondsen. Dit kan een sterke en zinvolle participatie van de sociale partners en het maatschappelijk middenveld in ruime zin garanderen in alle ontwerp- en uitvoeringsstadia van het Europees Semester” (3). |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | In artikel 6 van de verordening houdende gemeenschappelijke bepalingen voor de zeven fondsen wordt uiteengezet hoe elke lidstaat partnerschappen met de bevoegde regionale en lokale overheden moet opzetten en hierbij ten minste de stedelijke en andere overheden, economische en sociale partners, en de desbetreffende instanties die het maatschappelijk middenveld vertegenwoordigen, milieupartners en de instanties die de grondrechten enz. bevorderen moet betrekken. Alle lidstaten moeten deze belanghebbenden betrekken bij de voorbereiding van de partnerschapsovereenkomsten en bij het opzetten en uitvoeren van programma’s, alsook binnen de toezichtcomités. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.4.1. | Hoewel deze lijnen duidelijk zijn, is het EESC niet tevreden over ongelijkheden in de wijze waarop de verschillende lidstaten de sociale partners en maatschappelijke organisaties opnemen in en betrekken bij het proces. Het EESC heeft er reeds op gewezen dat “meerdere lidstaten in het kader van de landspecifieke aanbevelingen dit jaar ook aanbevelingen [hebben] ontvangen de versterking van de sociale dialoog. Teneinde de participatie van de sociale partners te bevorderen, zouden de nationale regeringen minimumnormen moeten invoeren voor de raadpleging van de sociale partners in verschillende stadia van het Europees Semester” (4). |
| --- | --- |

3.4.1.

| 3.5. | Met betrekking tot de huidige uitvoeringsperiode erkent het EESC dat de begunstigden bepaalde moeilijkheden ondervinden om de goedgekeurde programma’s tijdig te voltooien. Flexibiliteit is van groot belang om een succesvolle uitvoering en eventuele verlenging van de uitvoeringsperiode mogelijk te maken en acties tegelijkertijd stapsgewijs uit te voeren. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Het EESC is van mening dat de voorgestelde flexibiliteit de juiste aanpak is in een complexe economische en sociale situatie, waarin uitzonderlijke situaties worden verwacht voor de volgende uitvoeringsperiode. Het wordt steeds duidelijker dat de economische gevolgen van de COVID-19-pandemie langetermijneffecten op de lidstaten zullen hebben en dat een duurzame uitweg alleen kan worden gewaarborgd door middel van schulden. Daarom is het uiterst nuttig om het kader onmiddellijk voor alle landen op te zetten om voor extra flexibiliteit voor hun exitstrategie te zorgen en de beschikbare middelen daar in te zetten waar zij het meeste nodig zijn. |
| --- | --- |

3.6.

4.   Specifieke opmerkingen

| 4.1. | Het EESC vindt dat er speciale aandacht moet worden besteed aan de regio’s die zwaar getroffen zijn door de COVID-19 crisis en de meeste hobbels aantreffen op hun pad naar duurzaam economisch herstel. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Sociale inclusie en vermindering van ongelijkheden zowel tussen de lidstaten als tussen de verschillende regio’s zijn de absolute prioriteit van het Cohesiefonds en zouden dat ook moeten zijn. De toerisme- en culturele sectoren zijn zwaar getroffen door de COVID-19-crisis en moeten daarom in het bijzonder worden gesteund. Tegelijkertijd is sociale inclusie niet beperkt tot deze sectoren en moeten de beginselen van de Europese pijler van sociale rechten een essentieel onderdeel van elke aanpak vormen. Het EESC is er dan ook voorstander van dat er een aparte doelstelling wordt toegevoegd aan het vierde beleidsgebied van het EFRO. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Het EESC is ingenomen met het voornemen om de lidstaten meer flexibiliteit te bieden voor de overdracht van bepaalde bedragen tussen de verschillende EU-fondsen op elk moment waarop zij dit noodzakelijk achten. Het rechtskader van het cohesiebeleid moet snel worden aangepast aan de nieuwe werkelijkheid, zodat speciaal opgezette mechanismen gemakkelijk kunnen worden goedgekeurd en uitgevoerd. Flexibiliteit en afwijkingen van de bestaande regels kunnen in deze moeilijke economische en sociale situatie van wezenlijk belang blijken. Daarom staat het EESC erachter dat de Europese Commissie de bevoegdheid krijgt om de nodige uitvoeringshandelingen vast te stellen. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | De voorgestelde wijzigingen bieden de lidstaten enige flexibiliteit om overdrachten tussen de fondsen onderling of uit de fondsen naar een ander instrument in direct of indirect beheer aan te vragen. Het EESC erkent dat meer flexibiliteit in het tijdschema absoluut noodzakelijk is en steunt het voorstel dat overdrachten aan het begin van de programmeringsperiode of op enig ander moment in de uitvoeringsfase kunnen plaatsvinden. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Het stabiliteits- en groeipact ondersteunt de coördinatie tussen het begrotingsbeleid en de toepassing van gezonde overheidsfinanciën, wat van essentieel belang is voor economisch herstel en economische groei op de lange termijn. Het EESC is van mening dat tijdelijke maatregelen om het gebruik van de fondsen onder uitzonderlijke omstandigheden mogelijk te maken, zorgen voor meer vertrouwen en leiden tot een evenwichtigere economie. De verwachte hoge overheidsschuld zal grote gevolgen hebben voor de economie als niet alles in het werk wordt gesteld om dat tegen te gaan. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Het EESC vindt dat er duidelijke mechanismen voor complementariteit tussen de verschillende Europese financieringsstromen moeten komen. Dat gezegd hebbende, moet het herstel in de periode na COVID-19 plaatsvinden volgens duurzame beginselen en samenhangende inspanningen in het kader van het EFRO, het Cohesiefonds en andere Europese programma’s. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Het EESC is ingenomen met de toevoeging van buitengewone en uitzonderlijke omstandigheden met betrekking tot de maatregelen verbonden aan solide economische governance. In overeenstemming met de behoefte aan meer flexibiliteit in de reactie op uitzonderlijke omstandigheden, zoals de COVID-19-crisis, acht het EESC de voorgestelde wijziging van de titel van hoofdstuk III onder titel II noodzakelijk. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Het EESC staat volledig achter de voorgestelde invoeging van artikel 15 bis. Het EESC acht het noodzakelijk om toe te staan dat de EU-begroting flexibeler is in geval van negatieve schokken, met name schokken die niet economisch van aard zijn. Voorts leidt deze flexibiliteit tot een correcte aanpak van tussentijdse betalingen, die bij wijze van uitzondering kunnen worden verhoogd met 10 % boven het toepasselijke medefinancieringspercentage, maar met een maximum van 100 %. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Het EESC acht de opneming van een motivering van overdrachten in artikel 8, onder d), relevant, aangezien dit zorgt voor meer overzicht en transparantie. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Bovendien houdt de wijziging van overweging 71 in dat uitvoeringsbevoegdheden met betrekking tot de tijdelijke maatregelen voor het gebruik van de fondsen zonder comitéprocedure aan de Europese Commissie moeten worden toegekend. Er wordt extra flexibiliteit voorgesteld voor verzoeken van de lidstaten om de overdracht van maximaal 5 % van de totale toewijzing van een fonds aan een ander fonds. Er kan in het kader van de doelstelling “investeren in werkgelegenheid en groei” ook om een aanvullende overdracht van maximaal 5 % tussen het EFRO, het ESF+ en het Cohesiefonds worden verzocht. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Het EESC erkent het belang van kmo’s in de economie en is verheugd over de extra aandacht voor deze ondernemingen. Bovendien moet speciale aandacht worden besteed aan kmo’s die zorgen voor groei en hoogwaardige banen, hetgeen nodig is om ongelijkheden en verschillen te beperken. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Uit de COVID-19-pandemie is gebleken dat digitaal onderwijs veel uitdagingen met zich meebrengt. Leerlingen uit kansarme milieus louter toegang bieden tot ICT en digitale apparatuur is niet genoeg. Het EESC beveelt aan dat de lidstaten nagaan hoe de toegang tot digitale platforms mogelijk kan worden gemaakt. Bovendien beschikken leerlingen uit kansarme milieus en sommige oudere docenten niet over de benodigde vaardigheden om fatsoenlijk om te gaan met digitale instrumenten en content. Het EESC verzoekt dan ook om aanvullende onmiddellijke investeringen in bij- en nascholing. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | Het EESC steunt de voorgestelde verlaging van de drempel van 10 miljoen EUR tot 5 miljoen EUR voor acties die in fasen kunnen worden uitgevoerd, mits aan alle andere voorwaarden zoals bedoeld in artikel 111 is voldaan. |
| --- | --- |

4.13.

| 4.14. | Naast meer capaciteit voor medische apparatuur en voorraden beveelt het EESC aan dat de EU beleid voert ter verbetering van de grensoverschrijdende samenwerking in tijden van crisis. Rampen en natuurlijke crises houden niet op bij de landsgrenzen. De coördinatie en gemeenschappelijke reacties van de lidstaten waren tijdens de pandemie zeer beperkt, slecht georganiseerd en op trends in eigen land gericht. Betere protocollen en samenwerking zouden veel van de aanvankelijke knelpunten wegnemen en een gestroomlijnde en snelle Europese reactie op ongeacht welke ramp mogelijk maken. |
| --- | --- |

4.14.

Brussel, 18 september 2020.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Luca JAHIER

---

(1)  COM(2018) 375 final, 2018/0196(COD).

1

(2)  PB L 347 van 20.12.2013, blz. 320.

2

(3)  Zie het initiatiefadvies van het EESC over het Europees Semester en cohesiebeleid — Naar een nieuwe Europese strategie voor de periode na 2020 (PB C 353 van 18.10.2019, blz. 39).

3

(4)  PB C 47 van 11.2.2020, blz. 113.

4

---

| 11.12.2020 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 429/240 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 429/240

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende de leenfaciliteit voor de overheidssector in het kader van het mechanisme voor een rechtvaardige transitie

(COM(2020) 453 final — 2020/0100 (COD))

en over het gewijzigd voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot oprichting van het Fonds voor een rechtvaardige transitie

(COM(2020) 460 final — 2020/0006 (COD))

(2020/C 429/30)

| Rapporteur: | Petr ZAHRADNÍK |
| --- | --- |

Rapporteur:

Petr ZAHRADNÍK

| Raadpleging | Raad van de Europese Unie, 8.6.2020, 10.6.2020
  Europees Parlement, 17.6.2020 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikelen 175, lid 3, en 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Economische en Monetaire Unie, Economische en Sociale Samenhang |
| Goedkeuring door de afdeling | 20.7.2020 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 18.9.2020 |
| Zitting nr. | 554 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 219/0/1 |

Raadpleging

Raad van de Europese Unie, 8.6.2020, 10.6.2020

Europees Parlement, 17.6.2020

Rechtsgrondslag

Artikelen 175, lid 3, en 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Economische en Monetaire Unie, Economische en Sociale Samenhang

Goedkeuring door de afdeling

20.7.2020

Goedkeuring door de voltallige vergadering

18.9.2020

Zitting nr.

554

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

219/0/1

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) is sterk voorstander van een ruime verhoging van de financiële toewijzing voor het JTF (Fonds voor een rechtvaardige transitie) teneinde de overgang van een koolstofintensieve economie en samenleving naar een modernere, duurzamere en meer diverse economie en samenleving te vergemakkelijken. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Het EESC is er vast van overtuigd dat het voor een optimaal resultaat van een rechtvaardige transitie van groot belang is dat niet alleen voldoende moderne financiële middelen beschikbaar zijn voor welomschreven steungebieden, maar dat ook de regels voor staatssteun flexibel worden geïnterpreteerd. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Het EESC waardeert het voorstel voor een leenfaciliteit voor de overheidssector zeer en is van mening dat het innovatief en origineel is, en voldoet aan een grote behoefte van de entiteiten uit de overheidssector die bezig zijn met de klimaattransitie. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Het EESC onderstreept dat het JTM (mechanisme voor een rechtvaardige transitie) na de nieuwe voorstellen met betrekking tot het herstelplan en Next Generation EU wel eens een uiterst belangrijk instrument zou kunnen worden van het komende MFK 2021-2027, omdat het niet alleen de Europese Green Deal ten goede komt, maar ook het herstel en de wederopbouw na de COVID-crisis. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Het EESC verzoekt de betrokken EU-instellingen de voorbereiding, goedkeuring en uitvoering van het aangepaste JTM zoveel mogelijk te versnellen, zodat het op korte termijn in praktijk kan worden gebracht. Vertraging kan in dit verband noodlottig uitpakken. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Het EESC is verheugd over de speciale aandacht die in de leenfaciliteit voor de overheidssector wordt besteed aan een rechtvaardige transitie voor de minder ontwikkelde regio’s. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Het EESC is ervan overtuigd dat het innovatieve idee waarop de leenfaciliteit voor de overheidssector is gebaseerd tevens als inspiratie kan dienen voor een vergelijkbaar financieel product op het niveau van de lidstaten. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Het EESC is van oordeel dat de selectiecriteria voor subsidiabiliteit en de voorgestelde gebieden voor investering zeer relevant zijn om een rechtvaardige transitie te bereiken. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Het EESC is bovendien te spreken over en steunt de aanvullende financiering voor het InvestEU-programma en de hierin opgenomen specifieke regeling voor een rechtvaardige transitie, waardoor de mogelijkheden worden vergroot om tijdens de rechtvaardige transitie te profiteren van financieringsinstrumenten. |
| --- | --- |

1.9.

2.   Het thema en de context

| 2.1. | Tijdens de zitting in juni 2020 heeft het EESC het advies over het Fonds voor een rechtvaardige transitie goedgekeurd (1). Hierin wordt het standpunt van het EESC met betrekking tot de rechtvaardige transitie gedetailleerd uiteengezet. Het bevat ook suggesties voor de periode na COVID. De algemene resultaten, conclusies en aanbevelingen blijven uiteraard van kracht. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | De Europese Commissie heeft echter gedurende deze roerige periode, eind mei, haar herstelplan gepresenteerd, en alle drie de pijlers van het mechanisme voor een rechtvaardige transitie (JTM) vormen een substantieel deel van het programma Next Generation EU. In vergelijking met het oorspronkelijke voorstel uit januari 2020 zou het JTM moeten beschikken over een duidelijk hogere financiële toewijzing en basis. In de nieuw voorgestelde reeks documenten wordt uitgegaan van een symbiose en werkzame co-existentie van de doelstellingen van de Europese Green Deal en het herstel- en wederopbouwplan voor na de COVID-crisis. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Bovendien is er nu ook het platform voor een rechtvaardige transitie, dat technische bijstand en adviesondersteuning zal bieden aan publieke en particuliere belanghebbenden in steenkoolregio’s en andere koolstofintensieve gebieden, waarmee deze kunnen beschikken over adequate informatie over financieringsmogelijkheden. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Het aangepaste JTM zou verder werken op basis van drie pijlers:






  — | een Fonds voor een rechtvaardige transitie; |
| --- | --- | --- |

2.4.

—

een Fonds voor een rechtvaardige transitie;

| — | een regeling voor een rechtvaardige transitie in het kader van het InvestEU-programma; |
| --- | --- |

—

een regeling voor een rechtvaardige transitie in het kader van het InvestEU-programma;

| — | een leenfaciliteit voor de overheidssector. |
| --- | --- |

—

een leenfaciliteit voor de overheidssector.

De COVID-pandemie heeft tegelijkertijd ook duidelijk gemaakt waarom we ons aan redelijke Green Deal-doelstellingen moeten blijven houden en het proces van economische herstructurering moeten blijven steunen, in het bijzonder in de kwetsbare regio’s en gebieden. Daarom is voorgesteld de financiële toewijzing en basis voor het JTM aanzienlijk te verhogen.

| 2.5. | De voornaamste wijzigingen ten opzichte van de voorstellen van januari 2020 zijn:






  — | een aanzienlijke verhoging van de financiële toewijzing, met name voor het JTF. Het voorstel is om de oorspronkelijke financiële basistoewijzing te verhogen van 7,5 miljard EUR naar 40 miljard EUR (aanvulling van 2,5 miljard EUR binnen het gangbare MFK en een nieuw bedrag van 30 miljard EUR in het kader van Next Generation EU); de regel om de financiële basis voor het JTF via het EFRO of via ESF+-overdrachten te vermenigvuldigen (met een factor 1,5 tot 3) heeft alleen betrekking op de middelen volgens het MFK 2021-2027, niet op die uit het Next Generation EU-instrument; |
| --- | --- | --- |

2.5.

—

een aanzienlijke verhoging van de financiële toewijzing, met name voor het JTF. Het voorstel is om de oorspronkelijke financiële basistoewijzing te verhogen van 7,5 miljard EUR naar 40 miljard EUR (aanvulling van 2,5 miljard EUR binnen het gangbare MFK en een nieuw bedrag van 30 miljard EUR in het kader van Next Generation EU); de regel om de financiële basis voor het JTF via het EFRO of via ESF+-overdrachten te vermenigvuldigen (met een factor 1,5 tot 3) heeft alleen betrekking op de middelen volgens het MFK 2021-2027, niet op die uit het Next Generation EU-instrument;

| — | aanvullende middelen voor InvestEU: het bedrag van de garantie zou worden verdubbeld; voor het beleidsterrein duurzame infrastructuur komt 20 miljard EUR beschikbaar, voor onderzoek, innovatie en digitalisering 10 miljard EUR, voor kleine en middelgrote ondernemingen geldt hetzelfde bedrag, het beleidsterrein sociale investeringen en vaardigheden krijgt 3,6 miljard EUR, en de toewijzing voor het nieuw voorgestelde beleidsterrein Europese strategische investeringen bedraagt 31 miljard EUR; |
| --- | --- |

—

aanvullende middelen voor InvestEU: het bedrag van de garantie zou worden verdubbeld; voor het beleidsterrein duurzame infrastructuur komt 20 miljard EUR beschikbaar, voor onderzoek, innovatie en digitalisering 10 miljard EUR, voor kleine en middelgrote ondernemingen geldt hetzelfde bedrag, het beleidsterrein sociale investeringen en vaardigheden krijgt 3,6 miljard EUR, en de toewijzing voor het nieuw voorgestelde beleidsterrein Europese strategische investeringen bedraagt 31 miljard EUR;

| — | de leenfaciliteit voor de overheidssector krijgt via dit pakket een rechtsgrondslag voor dit voorstel en combineert op unieke en innovatieve wijze de praktische uitvoering van verschillende financiële instrumenten en subsidies. |
| --- | --- |

—

de leenfaciliteit voor de overheidssector krijgt via dit pakket een rechtsgrondslag voor dit voorstel en combineert op unieke en innovatieve wijze de praktische uitvoering van verschillende financiële instrumenten en subsidies.

| 2.6. | De overige elementen die in het pakket van de Europese Commissie van januari 2020 zijn voorgesteld, blijven onveranderd en in hun geheel geldig; deze hebben betrekking op de ondersteunde (en van steun uitgesloten) activiteiten en gebieden, de uitvoeringsprocedures (verschillende alternatieven voor de operationele programma’s), de functie van de territoriale plannen voor een rechtvaardige transitie als voornaamste achtergronddocumenten die beslissend zijn voor de ondersteuning en het type begunstigden. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | De voorstellen met betrekking tot het gewijzigde JTM moeten worden gezien als één onderdeel van een alomvattend en onderling verbonden mozaïek dat bestaat uit het Next Generation EU-pakket en het gewijzigde voorstel voor het MFK 2021-2027 om de begrotingsbasis van de EU te vergroten en af te stemmen op de huidige dringende behoeften. De voorgestelde fiscale maatregelen vormen tevens een aanvulling op de reeds goedgekeurde noodmaatregelen in het kader van het monetaire en structurele beleid en binnen de regelgevingskaders. Ze moeten daarnaast worden geschraagd door gelijktijdige inspanningen ter versterking van de bankenunie en de kapitaalmarktenunie. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Het pakket ter vaststelling van een herstelinstrument en ter aanpassing van het MFK 2021-2027 aan de behoeften na de COVID-crisis wordt beschouwd als een uitzonderlijke stap op het gebied van EU-financiering, maar deze stap is noodzakelijk en urgent. Het EU-begrotingsbeleid zou onder de huidige omstandigheden en regels eenvoudigweg niet flexibel genoeg zijn en niet in staat zijn maatregelen mogelijk te maken die duidelijk helpen een uitweg te vinden uit de crisissituatie. Dit voorstel lijkt in de huidige politieke situatie echter zeer wel mogelijk. |
| --- | --- |

2.8.

3.   Algemene opmerkingen

| 3.1. | Het EESC is ingenomen met dit voorstel omdat de structurele hervormingen en steun voor economische diversificatie erin worden erkend als belangrijke langetermijnprioriteit voor de EU. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Het EESC bekijkt de aanpassing van het JTM vanuit het perspectief van het volledige herstelinstrument en is van mening dat het een rechtvaardig, innovatief, inclusief en doeltreffend hulpmiddel zal zijn voor ondersteuning van de regio’s en gebieden die zich gesteld zien voor de groene transitie van steenkool en koolstofintensieve industrieën naar moderne en duurzaam gediversifieerde economische activiteiten. In combinatie met een zo flexibel mogelijke interpretatie van de regels voor staatssteun biedt het nu daadwerkelijk de mogelijkheid de totstandbrenging van een rechtvaardige transitie in deze gebieden te vergemakkelijken. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Het EESC steunt het idee de aanvullende JTF-financiering binnen het kader van Next Generation EU (30 miljard EUR) versneld toe te passen om investeringen met het oog op de groene transitie tot uiterlijk 2024 op robuuste wijze te versnellen. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Het EESC verzoekt de Europese Commissie het benodigde kader vast te stellen zodat het uitgebreide JTF-instrument begin 2021 al klaar kan zijn, wanneer de economische prestaties en sociale en ecologische omstandigheden in bepaalde regio’s ernstige gevolgen kunnen ondervinden van de crisis. Tegelijkertijd verzoekt het EESC de lidstaten het werk aan de territoriale plannen voor een rechtvaardige transitie, de documenten voor strategische planning die een voorwaarde zijn voor toegang tot financiering uit alle drie de pijlers van het JTM, te versnellen. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Het EESC is tevens verheugd over de aanvullende toewijzing binnen het InvestEU-programma waarmee bepaalde regio’s aan hun behoeften op het gebied van de groene transitie kunnen voldoen. Het Comité is ingenomen met het feit dat in het kader van de regeling voor een rechtvaardige transitie ondersteuning voor investeringen in rechtvaardigetransitieregio’s op alle door InvestEU bestreken beleidsterreinen mogelijk wordt gemaakt, afhankelijk van de specifieke investeringsbehoeften die door de lidstaten in hun territoriale plannen voor een rechtvaardige transitie zijn vastgesteld. Het EESC steunt ook het opnemen van het nieuw voorgestelde beleidsterrein voor Europese strategische investeringen in de door het JTM bestreken activiteiten. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Het EESC waardeert dat het opnemen van de InvestEU-projecten in de tweede pijler van het JTM via een innovatief type financiering mogelijkheden biedt voor economisch levensvatbare en op de markt geteste investeringen door particuliere en publieke entiteiten. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Het EESC juicht het idee toe van een leenfaciliteit voor de overheidssector die een zeer innovatieve oplossing biedt voor de publieke sector met een gezamenlijk door de Europese Commissie en de EIB ontwikkeld product waarin een leencomponent wordt gecombineerd met een subsidie. Met deze combinatie wordt beoogd maar liefst 30 miljard EUR aan publieke investeringen te mobiliseren ten behoeve van de energie- en vervoersinfrastructuur, stadsverwarmingsnetwerken, openbaar vervoer, energie-efficiëntiemaatregelen, sociale infrastructuur en andere soorten projecten ter ondersteuning van getroffen gemeenschappen en regio’s, en ter verbetering van hun welzijn en concurrentievermogen. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Het EESC onderstreept de innovatieve en originele aard van de leenfaciliteit voor de overheidssector, die de inzet van financieringsinstrumenten op projectniveau ondersteunt met een aanvullende subsidie. Het EESC staat achter het naar voren gebrachte idee dat dit instrument een aanvulling vormt op het JTF en de transversale financieringsregeling van InvestEU. Tegen deze achtergrond lijkt het redelijk om te bepalen dat projecten die uit de leenfaciliteit voor de overheidssector worden ondersteund, geen andere financiering uit EU-middelen kunnen ontvangen. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Het EESC stemt ermee in dat de subsidiecomponent direct door de Europese Commissie zou worden beheerd en tot eind 2024 wordt verdeeld volgens een systeem van nationale toewijzingen. In dit verband verzoekt het EESC de Commissie vaart te maken met de lancering van oproepen zodra een aantal territoriale plannen voor een rechtvaardige transitie zijn goedgekeurd en verzoekt het de lidstaten direct te beginnen met de voorbereiding van projecten. Op deze manier kan worden verzekerd dat de voor lidstaten geoormerkte middelen volledig worden benut via de oproepen die tot eind 2024 worden gelanceerd. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Het EESC is zich terdege bewust van de exclusiviteit en originaliteit van de innovatieve leenfaciliteit voor de overheidssector ter ondersteuning van investeringen door publieke entiteiten die voldoen aan de vereisten met betrekking tot de klimaattransitie, maar niet voldoende inkomsten kunnen garanderen. De subsidiecomponent is dan ook van doorslaggevend belang voor de praktische uitvoering van economische, sociale en ecologische projecten die financieel niet voldoende levensvatbaar zijn en daarom niet uitsluitend kunnen worden gefinancierd uit de financieringsinstrumenten. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Het EESC onderstreept hoe belangrijk het is dat territoriale plannen voor een rechtvaardige transitie gelijkelijk relevant zijn voor alle drie de pijlers van het JTM. Het EESC stemt ermee in dat alleen lidstaten die beschikken over een reeds goedgekeurd territoriaal plan voor een rechtvaardige transitie toegang tot de financiering hebben. Deze plannen zijn een belangrijke manier om de lidstaten aan te zetten tot verbintenissen die ervoor zorgen dat vooruitgang wordt geboekt op weg naar een klimaatneutrale economie. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Het EESC is ingenomen met het concept dat voor projecten in minder ontwikkelde regio’s (d.w.z. met een bbp per hoofd van de bevolking van niet meer dan 75 % van het EU-gemiddelde) een subsidie wordt toegekend die in vergelijking met projecten in andere gebieden 5 procentpunten hoger is (tot 20 % in plaats van 15 % hoger dan de lening). Het EESC maakt zich echter zorgen over het feit dat het effectieve subsidiepercentage in relatie tot de totale projectkosten misschien niet meer dan 5-7 % bedraagt. Hierdoor kan de stimulans om deze projecten te financieren onvoldoende zijn. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Het EESC is ook van mening dat het gunstig kan zijn voor de inzet van de voor de faciliteit voorgestelde middelen als ook andere financiële partners dan de EIB erbij betrokken zijn. Dit zou ruimte kunnen bieden voor de ontwikkeling van eenzelfde type origineel en innovatief product door financiële instellingen in de lidstaten, die het hun relevante cliënten kunnen aanbieden. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Het EESC is van oordeel dat het platform voor een rechtvaardige transitie belangrijk is, met name om begunstigden van adequate en gelijke informatie en technische bijstand te voorzien, wat bijdraagt aan een efficiënt gebruik van de toegewezen middelen. In dit verband benadrukt het EESC ook het belang van de door de Commissie geïnitieerde ondersteuning die voor de lidstaten beschikbaar is voor de ontwikkeling van hun territoriale plannen voor een rechtvaardige transitie. |
| --- | --- |

3.14.

4.   Specifieke opmerkingen

| 4.1. | Het EESC verzoekt de Europese Commissie de omvang van de regeling voor een rechtvaardige transitie binnen het aangepaste programma InvestEU, evenals de subsidiabiliteit van projecten in het kader van de Green Deal binnen het beleidsterrein Europese strategische investeringen, nauwkeuriger te specificeren. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Wat de leenfaciliteit voor de overheidssector betreft, waardeert het EESC het voorstel voor ondersteuning van publieke investeringen door middel van preferentiële kredietvoorwaarden, gericht op de gebieden die het meest worden getroffen door de klimaattransitie en in overeenstemming met de territoriale plannen voor een rechtvaardige transitie. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Het EESC stemt in met de vereisten voor de selectiecriteria voor projecten en voor de vaststelling van de prioriteiten ervan, en is het ermee eens dat de details hiervan op nationaal niveau in de oproepen nader worden uitgewerkt. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Het EESC beveelt de Europese Commissie aan de gebieden voor synergie met de andere instrumenten van Next Generation EU te definiëren en nader te specificeren ter ondersteuning van de geïntegreerde benadering en ter voorkoming van overlappingen. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Het EESC waardeert ten zeerste dat de in aanmerking komende begunstigden de belanghebbenden zijn uit alle relevante gebieden, te weten de overheidsinstellingen (de staat, regio’s, steden en gemeenten), bedrijven, onderzoeksinstellingen en universiteiten, scholen, onderwijsinstellingen, arbeidsmarktadviseurs en ngo’s. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Het EESC verzoekt de Raad en de EU-lidstaten zo snel mogelijk al het vereiste voorbereidende werk voor de uitvoering van het JTM te voltooien. De Europese Commissie wordt verzocht de JTM-programma’s van de lidstaten zo snel mogelijk goed te keuren middels een versnelde procedure. Alleen op deze manier kan worden voorkomen dat er vertraging optreedt in de uitbetaling van de middelen en kunnen de gewenste positieve effecten op de economische situatie in de EU worden bereikt. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Het EESC onderstreept dat de voorziene overdracht van het ESF+ naar het JTF de uitvoering van reguliere ESF+-projecten niet in gevaar mag brengen; het voornemen is om binnen het JTF voldoende financiële basis te creëren voor sociaal gerichte projecten (omscholing, onderwijs, opleiding enz.). |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Wat de leenfaciliteit voor de overheidssector betreft, beschouwt het EESC de grote verscheidenheid aan gebieden die zullen worden ondersteund als toereikend, en waardeert het de samenhang van de faciliteit met de overige pijlers van het JTM en een aantal andere financieringsinstrumenten en hulpmiddelen van het MFK. |
| --- | --- |

4.8.

Brussel, 18 september 2020.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Luca JAHIER

---

(1)  PB C 311, 18.9.2020, blz. 55.

1

---

| 11.12.2020 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 429/245 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 429/245

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het gewijzigde voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende het Europees Sociaal Fonds Plus (ESF+)

(COM(2020) 447 — 2018-206-COD)

(2020/C 429/31)

| Algemeen rapporteur: | Krzysztof BALON |
| --- | --- |
| Algemeen corapporteur: | Carlos Manuel TRINDADE |

Algemeen rapporteur:

Krzysztof BALON

Algemeen corapporteur:

Carlos Manuel TRINDADE

| Raadpleging | Europees Parlement, 17.6.2020
  Raad, 9.6.2020 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 304 VWEU |
| Besluit van het bureau | 9.6.2020 |
| Bevoegde afdeling | Afdeling Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 18.9.2020 |
| Zitting nr. | 554 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 215/0/6 |

Raadpleging

Europees Parlement, 17.6.2020

Raad, 9.6.2020

Rechtsgrondslag

Artikel 304 VWEU

Besluit van het bureau

9.6.2020

Bevoegde afdeling

Afdeling Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap

Goedkeuring door de voltallige vergadering

18.9.2020

Zitting nr.

554

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

215/0/6

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | De COVID-19-pandemie heeft de economie, arbeidsmarkt en socialezekerheids- en gezondheidszorgstelsels van de Europese Unie als nooit tevoren op hun grondvesten doen schudden. De pandemie brengt talrijke en enorme sociale uitdagingen mee, zoals de steeds groter wordende ongelijkheid en snel toenemende armoede als gevolg van het verlies van banen en een voorzienbare toename van sociale uitsluiting en uitsluiting van de arbeidsmarkt van kwetsbare groepen. Als Europa concurrerend wil blijven in de wereldeconomie en de beginselen van de Europese pijler van sociale rechten (EPSR) wil beschermen, eerbiedigen en toepassen, moet het zijn economisch en sociaal beleid, met name in tijden van crisis, naar behoren aanpassen. Om deze uitdagingen het hoofd te bieden, moet de EU passende maatregelen treffen, niet in het minst wat betreft het meerjarig financieel kader (MFK), met inbegrip van het Europees Sociaal Fonds Plus (ESF+). |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | In de herstelfase is het belangrijk om ervoor te zorgen dat de verschillende Europese fondsen consistent worden gebruikt om de versnippering van acties op nationaal niveau te voorkomen. Daarom is het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) er een groot voorstander van dat de ESF+-activiteiten kunnen worden medegefinancierd via de faciliteit voor herstel en veerkracht. Voorts moet het gebruik van het ESF+ om activiteiten ter ondersteuning van de groene en digitale transformatie te financieren, worden gericht op omscholing en bijscholing, in aanvulling op de andere Europese fondsen binnen het MFK en de faciliteit voor herstel en veerkracht. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Voor de ESF+-verordening zijn niet voldoende middelen uitgetrokken om tegemoet te komen aan de behoeften met betrekking tot sociaal cohesiebeleid. Daarom is het EESC sterk gekant tegen een verlaging van de totale financiële middelen voor het ESF+ voor de periode 2021-2027. De verplichte hefboom voor de herbestemming van ESF+- en/of EFRO-middelen naar het Fonds voor een rechtvaardige transitie moet worden afgeschaft. De medefinancieringspercentages van het huidige MFK moeten worden gehandhaafd. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Het EESC pleit er, net als in het vorige advies, voor dat 30 % van alle middelen die zijn bestemd voor economisch, sociaal en territoriaal cohesiebeleid aan het ESF+ worden toegewezen en dat daarnaast 30 % van de middelen waarover het ESF+ reeds beschikt, worden bestemd voor maatregelen op het gebied van sociale inclusie. Aangezien het gewijzigde voorstel voorziet in de toewijzing van 5 % van de middelen aan de bestrijding van kinderarmoede, is dit een absoluut noodzakelijk minimum. Tegelijkertijd is het EESC voorstander van een verhoging van het minimumpercentage financiële middelen voor de inclusie van NEET’s naar 15 %; bij de specifieke toewijzing van middelen moet rekening worden gehouden met het feit dat het percentage NEET’s onder vrouwen in sommige EU-regio’s hoger is. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Gezien de rol die het ESF+ speelt bij de uitvoering van de EPSR, dringt het EESC er bij de Europese Commissie (EC) en lidstaten met klem op aan binnen het Europees Semester een geschikter monitoringmechanisme voor de sociale situatie te overwegen op basis van een lijst van overeengekomen indicatoren waarmee betrouwbare en toereikende informatie kan worden verschaft over de sociale ontwikkelingen in de EU. Het EESC zal in de nabije toekomst zelf een voorstel voor een dergelijke lijst opstellen. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Zich bewust van de belangrijke rol die de sociale economie, met inbegrip van de aanbieders van sociale diensten, speelt in de sociale dimensie van de EU en de essentiële rol ervan in tijden van crisis en herstel, herhaalt het EESC het verzoek uit zijn vorige advies (1) om van het ondersteunen van de sociale economie, met inbegrip van organisaties zonder winstoogmerk die burgers ondersteunen en diensten aanbieden, binnen het ESF+ een specifieke, aparte doelstelling te maken. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Als het ESF+ wordt gebruikt om sociale diensten van algemeen belang te helpen financieren, moet in de verordening worden bepaald dat dergelijke diensten moeten voldoen aan de criteria van universele toegang, hoge kwaliteit en betaalbaarheid. Aangezien het onderdeel gezondheid uit het ESF+ wordt geschrapt, is het noodzakelijk de doelgroep van de middelen ter ondersteuning van de gezondheidszorg — evenals van de langdurige zorg voor kwetsbare personen — beter te specificeren. Daarnaast moeten gezinnen en mantelzorgers worden aangemerkt als expliciete doelgroep van het ESF+ teneinde te garanderen dat zij alle steun krijgen om toekomstige schokken te kunnen opvangen. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Om de Europese solidariteit, die ernstig is aangetast door de huidige crisis, te bevorderen, moeten de financiële middelen voor transnationale of grensoverschrijdende projecten, netwerken of componenten aanzienlijk worden verhoogd. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Hoewel het ESF+ een specifieke doelstelling bevat die de integratie van onderdanen uit derde landen beoogt, beveelt het EESC aan een overweging toe te voegen waaruit duidelijk wordt dat de EU-regelgeving geen beperkingen oplegt met betrekking tot de toegang van vluchtelingen, asielzoekers en migranten uit derde landen tot actieve maatregelen of tot sociale bijstand wanneer gebruik wordt gemaakt van dergelijke maatregelen. Het EESC dringt er ook bij de lidstaten op aan geen beperkingen op te leggen die de sociale uitsluiting van migranten verergeren. Dat geldt ook voor andere kwetsbare groepen, zoals etnische minderheden. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Voorts is het belangrijker dan ooit het beginsel van partnerschap volledig toe te passen door sociale partners en andere maatschappelijke organisaties te betrekken. Een essentiële voorwaarde om dit te bewerkstelligen is gepaste financiering voor capaciteitsopbouw bij de sociale partners en andere maatschappelijke organisaties, in het bijzonder bij hun netwerken en federaties. |
| --- | --- |

1.10.

2.   Inleiding

| 2.1. | Op 30 mei 2018 heeft de EC een voorstel voor een verordening inzake het ESF+ (2) aangenomen dat een afspiegeling vormt van de nieuwe uitdagingen waarmee de EU wordt geconfronteerd: tekortkomingen in de kwalificatieniveaus, ondermaatse prestaties op het gebied van actief arbeidsmarktbeleid en onderwijsstelsels, uitdagingen die verband houden met nieuwe technologieën en nieuwe vormen van arbeid, lage arbeidsmobiliteit en sociale uitsluiting. Op 17 oktober 2018 heeft het EESC een advies over dat voorstel aangenomen, waarvan de belangrijkste inhoudelijke elementen relevant blijven (3). In reactie op de sociale en economische gevolgen van de COVID-19-pandemie heeft de EC op 28 mei 2020 een gewijzigd voorstel voor het ESF+ (4) — onderwerp van dit advies, waar de EC op 28 mei en het Europees Parlement op 9 juni 2020 om hebben verzocht — goedgekeurd. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | De COVID-19-pandemie heeft de economie, arbeidsmarkt en socialezekerheids- en gezondheidszorgstelsels van de EU als nooit tevoren op hun grondvesten doen schudden. De directe en indirecte effecten van de COVID-19-pandemie hebben aanzienlijke schadelijke gevolgen voor alle lidstaten en dat zal nog even zo blijven. Ze zullen niet alleen leiden tot een aanzienlijke daling van het bbp op de korte termijn, maar — met name op de middellange en lange termijn — tevens tot grotere sociale ongelijkheid en meer armoede en werkloosheid, ook onder jongeren. De grootste uitdaging zal de snel toenemende armoede zijn, die onder meer wordt veroorzaakt door het verlies van banen en de “nieuwe” sociale uitsluiting en uitsluiting van de arbeidsmarkt van kwetsbare groepen, met inbegrip van personen met een handicap, Roma en migranten. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Anderzijds ondervindt de EU moeilijkheden bij de aanpak van de vergrijzingsproblematiek, zoals pijnlijk duidelijk wordt uit het aantal ouderen dat in diverse lidstaten in zorginstellingen sterft aan COVID-19. En de problemen hebben niet alleen betrekking op ouderen: de solidariteit tussen generaties in Europa is fragiel en er zijn krachtige interventies op EU- en nationaal niveau vereist. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | De structurele uitdagingen als gevolg van de economische globalisering, het beheer van migratiestromen en de toenemende veiligheidsbedreigingen, de overgang naar schone energie, technologische veranderingen, de vergrijzende beroepsbevolking en een steeds slechtere afstemming van vraag en aanbod van vaardigheden en arbeidskrachten in sommige sectoren en regio’s, die vooral door kleine en middelgrote ondernemingen wordt ervaren, zijn door de aanvullende recente en nog lopende ontwikkelingen nog veel groter geworden. De EU moet voorbereid zijn op de huidige en toekomstige uitdagingen door te investeren in relevante vaardigheden om de groene en digitale transitie te ondersteunen, en door groei inclusiever te maken door het werkgelegenheids- en sociale beleid te verbeteren, waarbij rekening moet worden gehouden met economische en industriële duurzaamheid. Het EESC is ingenomen met de steun van het ESF+ voor de maatregelen die nodig zijn om deze doelstellingen te behalen, zoals omschreven in de nieuwe overweging 14 van het voorstel. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Om deze uitdagingen het hoofd te bieden, moet de EU passende maatregelen treffen, met name door het MFK — met inbegrip van het Europees Sociaal Fonds Plus (ESF+) — aan te passen aan de nieuwe randvoorwaarden. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Zelfs in tijden van crisis moeten alle belanghebbenden op Europees, nationaal en regionaal niveau de regels van goed bestuur volgen en de rechtstaat eerbiedigen bij het plannen, uitvoeren en evalueren van ESF+-activiteiten. De EC moet garanderen dat de aanvragen die door sociale partners en maatschappelijke organisaties worden ingediend bij het ESF+ eerlijk worden geëvalueerd aan de hand van transparante criteria. Voorts is het belangrijker dan ooit het beginsel van partnerschap, op grond van de gedragscode, te beschermen en naar behoren toe te passen door sociale partners en andere maatschappelijke organisaties te betrekken. Een essentiële voorwaarde om dit te bewerkstelligen is gepaste financiering voor capaciteitsopbouw bij de sociale partners en andere maatschappelijke organisaties, onder meer bij hun netwerken en federaties. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Het EESC betreurt dat in deze gewijzigde versie van de verordening de optie is opgenomen om externe belanghebbenden niet meer te raadplegen. Het argument van urgentie is niet krachtig genoeg om te rechtvaardigen dat het fundamentele beginsel van de raadpleging van belanghebbenden niet wordt geëerbiedigd bij wijzigingen in een verordening die zo belangrijk is. Het EESC is echter verheugd over het feit dat er wel raadplegingen met lidstaten en het Europees Parlement plaatsvinden, hetgeen hopelijk zal resulteren in aanzienlijke verbeteringen in bepaalde aspecten van het voorstel. |
| --- | --- |

2.7.

3.   De belangrijkste aspecten van het gewijzigde voorstel van de Europese Commissie

| 3.1. | Een aanscherping van de vereisten inzake thematische concentratie voor jeugdwerkloosheid, gezien het gevaar van een buitengewoon hoog jeugdwerkloosheidspercentage en het stijgende percentage jonge NEET’s (personen die niet werken en geen onderwijs of opleiding volgen): lidstaten met een NEET-percentage onder jongeren (leeftijdsgroep 15-29) boven het EU-gemiddelde moeten ten minste 15 % van hun ESF+-middelen onder gedeeld beheer (in plaats van de 10 % in het oorspronkelijke voorstel van de Commissie) bestemmen voor gerichte acties en structurele hervormingen om jongeren te ondersteunen. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Aanpak van kinderarmoede: de EC stelt voor een overweging en een artikel op te nemen waarin wordt bepaald dat de lidstaten ten minste 5 % van de ESF+-middelen onder gedeeld beheer voor de aanpak van kinderarmoede moeten bestemmen. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Bevordering van de groene en digitale transitie in overeenstemming met de industriële strategie van de EU (5): op basis van de veronderstelling dat de COVID-19-pandemie aanleiding zal geven tot een “nieuw normaal”, zullen er in de Europese industriële ecosystemen nieuwe modellen ontstaan, waaronder nieuwe lokale waardeketens die nieuwe vaardigheden voor nieuwe soorten banen zullen vereisen. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Strikte eerbiediging van het horizontale beginsel van gendergelijkheid door alle lidstaten: aangezien de COVID-19-pandemie onevenredige sociaal-economische gevolgen heeft voor vrouwen. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Het schrappen van het onderdeel gezondheid uit het ESF+, met behoud van de bepalingen waarin wordt opgeroepen tot synergieën en complementariteit tussen de acties van het ESF+ en het nieuwe gezondheidsprogramma, gezien de noodzaak de twee programma’s nauw op elkaar af te stemmen: gekoppeld aan het EC-voorstel om een veel krachtiger, opzichzelfstaand programma voor gezondheid op te zetten (6). |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Garanderen dat het juridisch kader voor cohesiebeleid voorziet in mechanismen waarop in het volgende decennium in uitzonderlijke omstandigheden snel een beroep kan worden gedaan: de EC stelt tijdelijke maatregelen voor het gebruik van ESF+ voor in reactie op uitzonderlijke en ongebruikelijke omstandigheden, met onder meer uitzonderingen op bepaalde regels om beter op dergelijke omstandigheden te kunnen inspelen. Hierbij gaat het onder meer om de verruiming van het toepassingsgebied van het ESF+ om steun mogelijk te maken voor werktijdverkortingsregelingen die niet met actieve maatregelen worden gecombineerd en voor toegang tot gezondheidszorg, ook voor mensen zonder acute sociaal-economische problemen, en om het mogelijk te maken de vereisten inzake thematische concentratie te versoepelen. |
| --- | --- |

3.6.

4.   EESC-voorstellen inzake de gewijzigde ontwerpverordening

| 4.1. | Als Europa concurrerend wil blijven in de wereldeconomie en de rechten die zijn verankerd in de EPSR — met name hoogwaardige werkgelegenheid, onderwijs en opleiding van goede kwaliteit, brede en gelijkwaardige toegang tot gezondheids- en maatschappelijke diensten, sociale inclusie en actieve participatie in de samenleving van mensen met een handicap en andere kwetsbare groepen — wil beschermen, eerbiedigen en toepassen, moet het zijn economisch en sociaal beleid, met name in tijden van crisis, naar behoren aanpassen. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | In dit kader moet de financiering van de sociale dimensie van de EU naar behoren worden aangepakt via de faciliteit voor herstel en veerkracht en de begroting van de EU voor de financieringsperiode 2021-2027, met inbegrip van het ESF+. Daarom is het EESC er een groot voorstander van dat het ESF+ kan worden medegefinancierd via de faciliteit voor herstel en veerkracht. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Voorts moet het gebruik van het ESF+ om activiteiten ter ondersteuning van de groene en digitale transformatie te financieren, worden gericht op omscholing en bijscholing, in aanvulling op de andere Europese fondsen binnen het MFK en de faciliteit voor herstel en veerkracht. In de herstelfase is het belangrijk om ervoor te zorgen de verschillende Europese fondsen consistent worden gebruikt om de versnippering van acties op nationaal niveau te voorkomen. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Het EESC is sterk gekant tegen de verlaging van de totale financiële middelen voor het ESF+ voor de periode 2021-2027 van het in eerste instantie beoogde bedrag van ongeveer 101 miljard EUR (tegen huidige prijzen) naar het bedrag van 97 miljard EUR dat nu wordt voorzien; het schrappen van het onderdeel gezondheid (waarvoor eerder ongeveer 413 miljoen EUR was uitgetrokken) kan niet als rechtvaardiging dienen voor deze verlaging. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Artikel 21 bis van de verordening gemeenschappelijke bepalingen, dat de lidstaten verplicht om tussen 1,5 en 3 EUR van het ESF+ en/of het EFRO per 1 EUR van het Fonds voor een rechtvaardige transitie (tot 20 % van het respectieve fonds) te herbestemmen, zou een aanzienlijke verlaging van het ESF+ tot gevolg kunnen hebben. Daarom moet die verplichte herbestemmingshefboom worden geschrapt. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | De voorgestelde verlagingen van de EU-medefinancieringspercentages zijn onaanvaardbaar en voor bestaande financieringsstructuren moeilijk op te vangen. lidstaten staan een groot deel van de cofinanciering af aan projectontwikkelaars. In plaats van aanvullende nationale financiering te genereren, brengen de lagere EU-medefinancieringspercentages de projectuitvoerende organisaties in financiële moeilijkheden. De medefinancieringspercentages van de huidige financieringsperiode moeten daarom worden gehandhaafd. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Aangezien het ESF+ het belangrijkste financieringsinstrument is voor de uitvoering van de EPSR, heeft het EESC — zelfs in zijn vorige advies (7) — gepleit voor de toewijzing van 30 % van de totale middelen die zijn bestemd voor economisch, sociaal en territoriaal cohesiebeleid aan het ESF+ en het reserveren van 30 % van de bestaande ESF+-middelen voor maatregelen ter bevordering van sociale inclusie. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Voorts is het EESC van mening dat de omvang van de economische en sociale uitdagingen die in de sociale crisis naar aanleiding van de COVID-19-pandemie het hoofd moeten worden geboden, een garantie vereist dat het ESF+ in heel Europa evenwichtig wordt ingezet. Het EESC is het overigens nog steeds niet eens met het schrappen van het minimumpercentage van de financiering van het cohesiebeleid (dat momenteel 23,1 % bedraagt). Extra steun voor ultraperifere regio’s en dunbevolkte gebieden alsook steun voor arbeidsmobiliteit behoren tot de doelstellingen van het ESF+, dat ook nauw samenhangt met het cohesiebeleid. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Aangezien het gewijzigde voorstel voorziet in de toewijzing van 25 % van de middelen aan sociale inclusie en 5 % aan de bestrijding van kinderarmoede, is het verzochte minimumpercentage van 30 % voor sociale inclusie een absoluut noodzakelijk minimum. Voorts moet het, afhankelijk van de daadwerkelijke situatie in een specifiek gebied, mogelijk zijn meer dan 5 % van de middelen te bestemmen voor de bestrijding van kinderarmoede (als onderdeel van de 30 % aan middelen voor sociale inclusie). In dit opzicht moeten maatregelen ter bestrijding van kinderarmoede worden uitgevoerd in overeenstemming met Aanbeveling 2013/112/EU van de Commissie van 20 februari 2013“Investeren in kinderen: de vicieuze cirkel van achterstand doorbreken” (8), waarbij ook rekening moet worden gehouden met de studie “Feasibility Study for a Child Guarantee (Final Report)” (9). |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Het EESC is voorstander van een verhoging van het minimumpercentage financiële middelen voor de inclusie van NEET’s naar 15 %. Het EESC steunt het initiatief van de Commissie om gerichte maatregelen te begunstigen teneinde de arbeidsparticipatie van jongeren, onder wie die met een migratieachtergrond, te verhogen. Deze maatregelen moeten de inzetbaarheid van jongeren ondersteunen met de juiste vaardigheden, en tegelijkertijd sociale bescherming en de dekking van collectieve onderhandelingen waarborgen. In dit verband heeft de Commissie de aandacht gevestigd op het aanzienlijk hogere percentage NEET’s onder vrouwen in bepaalde EU-regio’s, waarmee rekening moet worden gehouden door specifiek voor vrouwen dienovereenkomstig hogere financieringspercentages toe te kennen en op ondernemingsniveau bedongen innovatieve maatregelen te ondersteunen die gericht zijn op een beter evenwicht tussen werk en privéleven. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Het EESC is van mening dat thematische concentratie gunstig is, aangezien dit garandeert dat de beleidsprioriteiten op EU-niveau door de lidstaten worden overgenomen. Het Comité pleit er echter voor thematische concentratie te combineren met een zekere mate van flexibiliteit en autonomie voor de lidstaten, zodat zij aanpassingen kunnen doen tijdens de programmering van fondsen en aanvullende administratieve lasten voor programmabeheerders kunnen worden voorkomen. Als dit echter leidt tot een versoepeling van de vereisten inzake thematische concentratie voor sociale inclusie, dan roept het EESC op tot aanvullende maatregelen, bijvoorbeeld het toestaan van medefinancieringspercentages van maximaal 100 % voor acties die verband houden met deze specifieke doelstellingen. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Aangezien het ESF+ is gericht op de uitvoering van de EPSR, moet in de ESF+-verordening rekening worden gehouden met de plannen voor de uitvoering van de EPSR op EU- en nationaal niveau — als cruciale richtsnoeren waarop de partnerschapsovereenkomsten en operationele programma’s moeten worden afgestemd — en moeten deze plannen worden gemonitord als onderdeel van het Europees Semester. Het EESC dringt er derhalve met klem bij de EC en lidstaten op aan binnen het Europees Semester een geschikter monitoringmechanisme voor de sociale situatie te overwegen op basis van een lijst van overeengekomen indicatoren waarmee betrouwbare en toereikende informatie kan worden verschaft over de sociale ontwikkelingen in de EU. Het EESC heeft hierover al een advies (10) uitgebracht, waarin het vraagt om nieuwe sociale indicatoren in het proces van het Europees Semester om de uitvoering van de EPSR in het oog te houden en om sociale landspecifieke aanbevelingen, en zal in de nabije toekomst zelf een voorstel voor een dergelijke lijst opstellen. Met dit doel voor ogen moet de EC regels en procedures opstellen om het verband te bepalen tussen enerzijds nationale ontwerpdocumenten voor de programmering van ESF+-uitgaven voor de periode 2021-2027 en anderzijds de beginselen van de EPSR (de beleidskaders voor de arbeidsmarkt, onderwijs en opleiding zijn grotendeels opgenomen in de hoofdstukken I en II, en het kader voor de bestrijding van armoede en sociale exclusie in hoofdstuk III). |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | Het ESF+ schiet tekort met betrekking tot de vraagstukken die deel uitmaken van de overgangsperiode waarin we ons op dit moment bevinden. Zo moeten via sociale dialoog en collectieve onderhandelingen strategieën worden aangenomen met het oog op arbeidstijdverkorting zonder loonsverlaging, een beter evenwicht tussen werk en privé, de bevordering van vrijwillig deeltijdwerk, nieuwe vormen van arbeid, met name in de zilveren, circulaire en sociale economieën en, meer in het algemeen, een herverdeling van werk die iedereen in staat stelt te werken en een betekenisvol en gezond leven te leiden. Het ESF+ moet sociale partners en andere maatschappelijke organisaties helpen bij de ontwikkeling van die strategieën alsook bij de verspreiding van goede praktijken en moet maatregelen bevorderen die de tenuitvoerlegging daarvan in de lidstaten tot doel hebben. Een ander terrein waarop het ESF+ proactief en innovatief zou kunnen optreden is de ondersteuning van maatschappelijk nuttig werk. |
| --- | --- |

4.13.

| 4.14. | Als het ESF+ wordt gebruikt om sociale diensten van algemeen belang te helpen financieren, moet in de verordening worden bepaald dat dergelijke diensten moeten voldoen aan de beginselen van solidariteit en transparantie alsook aan de criteria van universele toegang, hoge kwaliteit en betaalbaarheid, overeenkomstig de normen zoals uiteengezet in het facultatieve Europees kwaliteitskader voor sociale diensten (11). |
| --- | --- |

4.14.

| 4.15. | Aangezien het onderdeel gezondheid uit het ESF+ wordt geschrapt, is het noodzakelijk de doelgroep van de middelen ter ondersteuning van de toegang tot gezondheidszorg voor kwetsbare personen beter te specificeren, waarbij expliciet moet worden aangegeven dat deze zijn bedoeld voor daklozen, irreguliere immigranten en andere personen zonder zorgverzekering, evenals mensen met een handicap en kwetsbare ouderen. Bovendien is het noodzakelijk te verduidelijken dat het ESF+ ook langdurige zorg voor kwetsbare groepen bestrijkt, hierbij rekening houdend met het feit dat meerdere lidstaten hun langdurige gezondheidszorg na de pandemie waarschijnlijk anders zullen moeten vormgeven en inrichten of zullen moeten verbeteren. |
| --- | --- |

4.15.

| 4.16. | Mantelzorgers (meestal vrouwen) verlenen al 80 % van de langdurige zorg in Europa, en als gevolg van COVID-19 waren zij van de ene op de andere dag de enigen die hun gezinsleden ondersteunden. Het vinden van een evenwicht tussen werk en privé was tijdens de lockdown volledig onmogelijk en mantelzorgers moesten constant, zonder adempauze, zorg en rehabilitatie verlenen waarvoor ze vaak niet waren opgeleid. Gezinnen en mantelzorgers moeten derhalve worden aangemerkt als expliciete doelgroep van het ESF+. |
| --- | --- |

4.16.

| 4.17. | Zich bewust van de belangrijke rol die de sociale economie, met inbegrip van de aanbieders van sociale diensten, speelt in de sociale dimensie van de EU en de essentiële rol ervan in tijden van crisis en herstel, herhaalt het EESC het verzoek om van het ondersteunen van de sociale economie binnen het ESF+ een specifieke, aparte doelstelling te maken. De sociale economie schept hoogwaardige werkgelegenheid en bevordert sociale inclusie, met name door sociale, gezondheids- en onderwijsdiensten van algemeen belang te verschaffen en tegelijkertijd bij te dragen aan de ontwikkeling van een participatieve democratie en een participatief maatschappelijk middenveld. Voorts hebben de sector van de sociale economie en organisaties zonder winstoogmerk die ondersteuning en diensten aanbieden aan mensen zich zeer weerbaar getoond en een bijdrage geleverd aan het opvangen van de effecten van de COVID-crisis. Dit moet leiden tot een versterking van bestaande sociale actoren zonder winstoogmerk en aanleiding geven tot investeringen in nieuwe actoren, met zowel economische groei als het algemeen belang en welzijn voor ogen. |
| --- | --- |

4.17.

| 4.18. | De uitgebreide verzameling van gegevens, met name persoonsgegevens, heeft voor grote problemen gezorgd bij de uitvoering van projecten. Deelnemers aan ESF-projecten komen vaak niet in aanmerking voor financieringsdoeleinden als zij niet al hun gegevens indienen. Ondanks inspanningen om het ESF te vereenvoudigen, heeft de Europese Commissie haar voorstel over indicatoren in de bijlagen I en II bij de ESF+-verordening niet gewijzigd. Het EESC beveelt daarom aan om af te zien van het verzamelen van irrelevante gegevens en de vereiste indicatoren aan te passen aan het specifieke programma. Het aantal indicatoren moet verder worden verminderd. |
| --- | --- |

4.18.

| 4.19. | Meerdere landen hebben de toegang van vluchtelingen, asielzoekers en andere migranten uit derde landen tot actieve maatregelen of sociale bijstand in zekere mate beperkt. Hoewel het ESF+ een specifieke doelstelling bevat die de integratie van onderdanen uit derde landen beoogt, verzoekt het EESC de EC daarom een overweging toe te voegen waaruit duidelijk wordt dat de EU-regelgeving geen beperkingen oplegt met betrekking tot de toegang tot actieve maatregelen of tot sociale bijstand wanneer gebruik wordt gemaakt van deze maatregelen, al kunnen lidstaten deze toegang wel beperken via hun nationale regelgeving. Het EESC dringt er ook bij de lidstaten op aan geen beperkingen op te leggen die de sociale uitsluiting van migranten verergeren. |
| --- | --- |

4.19.

| 4.20. | Met het oog op de behoefte om de Europese solidariteit, die ernstig is aangetast door de huidige crisis, te bevorderen, pleit het EESC ervoor de financiële middelen voor transnationale projecten, netwerken en componenten aanzienlijk te verhogen. Dit is noodzakelijk om netwerken voor onderlinge ondersteuning tussen landen op te bouwen, maar ook om een besef van Europese identiteit te kweken onder de burgers van de verschillende lidstaten en meer zichtbaarheid te geven aan de financiële steun die de EU haar burgers geeft. De vereisten met betrekking tot de medefinanciering van deze transnationale netwerken en projecten moet flexibeler zijn, gezien de negatieve impact van COVID-19 op transnationale samenwerking en financiële duurzaamheid. |
| --- | --- |

4.20.

Brussel, 18 september 2020.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Luca JAHIER

---

(1)  PB C 62 van 15.2.2019, blz. 165.

1

(2)  COM(2018) 382.

2

(3)  Zie voetnoot 1.

3

(4)  COM(2020) 447.

4

(5)  COM(2020) 102.

5

(6)  COM(2020) 405.

6

(7)  Zie voetnoot 1.

7

(8)  PB L 59 van 2.3.2013, blz. 5.

8

(9)  https://ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=1428&langId=nl

9

(10)  PB C 14 van 15.1.2020, blz. 1.

10

(11)  SPC/2010/10/8 final https://ec.europa.eu/social/BlobServlet?docId=6140&langId=en

11

---

| 11.12.2020 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 429/251 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 429/251

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van een actieprogramma voor de Unie op het gebied van gezondheid voor de periode 2021-2027 en tot intrekking van Verordening (EU) nr. 282/2014 (“EU4Health-programma”)

(COM(2020) 405 final — 2020/0102 (COD))

(2020/C 429/32)

| Algemeen rapporteur: | Antonello PEZZINI (IT-I) |
| --- | --- |
| Algemeen corapporteur: | Alain COHEUR (BE-III) |

Algemeen rapporteur:

Antonello PEZZINI (IT-I)

Algemeen corapporteur:

Alain COHEUR (BE-III)

| Raadpleging | Europees Parlement, 17.6.2020
  Raad, 10.6.2020 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Besluit van de voltallige vergadering | 9.6.2020 |
| Bevoegde afdeling | Afdeling Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 18.9.2020 |
| Zitting nr. | 554 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 218/0/2 |

Raadpleging

Europees Parlement, 17.6.2020

Raad, 10.6.2020

Rechtsgrondslag

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Besluit van de voltallige vergadering

9.6.2020

Bevoegde afdeling

Afdeling Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap

Goedkeuring door de voltallige vergadering

18.9.2020

Zitting nr.

554

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

218/0/2

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) onderstreept dat de COVID-19-pandemie meer dan ooit heeft aangetoond hoe belangrijk het is om de rol van de Europese Unie op het gebied van gezondheid, haar respons-, beheer- en coördinatiecapaciteit en haar expertise door middel van een Europese gezondheidsunie te versterken om zo het leed van burgers en gezondheidswerkers, met inbegrip van eerstelijns medisch en paramedisch personeel, te verzachten en tegemoet te komen aan hun verwachtingen van een effectief Europees beleid op het gebied van de volksgezondheid, met aandacht voor coördinatie tussen het Europese, nationale en regionale niveau door middel van “multilevel governance” (1). |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Het EESC is ingenomen met het voorstel van de Europese Commissie van mei 2020 voor een EU-gezondheidsprogramma waarbij specifieke middelen worden ingezet, zowel via het herstelplan Next Generation EU als in het meerjarig financieel kader voor de periode 2021-2027. Het betreurt echter de bezuinigingen die de Europese Raad in juli 2020 heeft doorgevoerd in een tijd waarin de volksgezondheid zowel op korte als op lange termijn geconfronteerd wordt met complexe politieke, sociale, economische, digitale en ecologische uitdagingen waarvoor innovatieve, transversale en geïntegreerde maatregelen en belangrijke strategische investeringen (op sociaal gebied en in de gezondheidszorg) nodig zijn. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.2.1. | Voor het EESC is een “Europa à la carte” (2) (een zogenaamd “Europa met meerdere snelheden”) niet de weg die moet worden gekozen om het hoofd te bieden aan de uitdagingen van vandaag die de nationale grenzen overstijgen. Op die manier kan immers geen werk worden gemaakt van een ambitieus en solidair Europees integratieproject dat gebaseerd is op “eenheid in verscheidenheid” en dat wordt aangestuurd door gemeenschappelijke samenwerkingsdoelstellingen. |
| --- | --- |

1.2.1.

| 1.3. | Het EESC roept de Europese instellingen en de lidstaten op om blijk te geven van de politieke wil om een gezondheidspact voor de toekomst van Europa tot stand te brengen dat overeenstemt met de kernwaarden van de Europese Unie, waaronder die van Europese solidariteit, en met de verbintenissen die zijn aangegaan op internationaal niveau (doelstellingen inzake duurzame ontwikkeling, bevordering van de mensenrechten en toepassing van internationale verdragen) en op Europees niveau (prioriteiten van het Duitse voorzitterschap van de Raad van de Europese Unie en uitvoering van de Europese pijler van sociale rechten). |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Het EESC roept het Europees Parlement op om in zijn hoedanigheid van medewetgever met de Raad te onderhandelen over een verhoging van de financiële middelen voor het gezondheidsprogramma en voor andere instrumenten die in synergie moeten worden gebruikt in de gezondheidssector (onderzoek, cohesie en grensoverschrijdende samenwerking), alsook over een specifiek gebruik van middelen van het Europees stabiliteitsmechanisme, om af te stappen van het bezuinigingsbeleid. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Het EESC dringt erop aan dat bij de uitvoering van het programma bijzondere aandacht wordt besteed aan de strijd tegen sociale ongelijkheden op het gebied van gezondheid, aan de toegankelijkheid van hoogwaardige gezondheidszorg en aan de continuïteit van de (ook grensoverschrijdende) zorg in alle omstandigheden, aan de ondersteuning en consolidering van gezondheidszorgstelsels met universele dekking en aan het opzetten van een multidimensionale Europese actie op het gebied van de volksgezondheid, in overeenstemming met de beginselen van de Europese pijler van sociale rechten, waaronder die van de gezondheidszorg, de inclusie van personen met een handicap en de langdurige zorg. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.5.1. | Het EESC dringt in het bijzonder aan op de goedkeuring van Europese richtsnoeren om tegemoet te komen aan de behoeften van de meest kwetsbare mensen onder ons: mensen die in precaire situaties leven, ouderen en gehandicapten, en met name mensen in wooncentra, die in heel Europa ernstig zijn getroffen door de pandemie en de gevolgen ervan. |
| --- | --- |

1.5.1.

| 1.5.2. | Bijzondere aandacht moet worden besteed aan de versterking van de rechten van ouderen en personen met een handicap en in het bijzonder aan de vaststelling van een gemeenschappelijk beoordelingskader met een gepersonaliseerde planning, een voorkeur voor bijstand thuis of in kleine wooncentra, kwaliteits- en toegankelijkheidscriteria voor woonzorgcentra en voor de langdurige zorg die zij nodig hebben. De zeer hoge sterftecijfers in veel instellingen voor ouderen en gehandicapten moeten de aandacht erop vestigen dat het beheer van die instellingen, die in veel EU-landen ter discussie staat, moeten worden verbeterd. In het algemeen moet het hele steunbeleid voor ouderen worden herzien, onder meer in het kader van de werkzaamheden van de Europese Commissie met betrekking tot de gevolgen van de demografische veranderingen in Europa. Het EESC dringt erop aan om, zoals reeds is gebeurd m.b.t. specifieke gezondheidsdeterminanten, duidelijke en innovatieve richtsnoeren op te stellen, waarbij de mens en de mensenrechten, ouderen en de meest kwetsbare personen binnen de prioriteiten een centrale plaats krijgen. |
| --- | --- |

1.5.2.

| 1.6. | Het EESC ziet een coherente Europese gezondheidsgovernance als prioriteit. Dit betreft ook de middelen voor de uitvoering van het gezondheidsprogramma, met voldoende financiering en initiatieven die concreet gestalte geven aan het “Europa van de gezondheid”. Voorts wordt gepleit voor een operationele benadering van de gezondheid op alle beleidsgebieden. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Gezien de urgentie van de situatie, het risico van heropleving van pandemieën en de bemoedigende ervaringen die zijn opgedaan in het kader van het “Europa van de energie” en van de instrumenten voor defensie en burgerbescherming, stelt het EESC voor dat er zo spoedig mogelijk een Europees mechanisme voor coördinatie en snelle interventie wordt ingevoerd. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Er moet onverwijld een taskforce van deskundigen worden opgericht die de kennis en middelen coördineert om de beste virologie- en epidemiologische centra en de beste diagnostische vaardigheden in netwerken samen te brengen. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Volgens het EESC moet deze taskforce, ook in samenwerking met de “snelle interventiemacht bij crises” van het leger, de beschikbare en gemakkelijk toe te wijzen middelen, zoals hulpdiensten, in kaart brengen en zorgen voor de verplaatsing van mobiele eenheden. Deze taskforce moet de best beschikbare middelen op het gebied van kunstmatige intelligentie en computerhulpmiddelen in netwerken samenbrengen om simulaties te ontwikkelen en strategieën uit te werken. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.9.1. | Dit team moet ook verder onderzoek verrichten naar de aspecten met betrekking tot de gezondheidstoestand van alle zorgverleners. Dit is niet alleen essentieel voor de waarborging van het recht op gezondheid maar ook in het kader van een adequaat antwoord op een mogelijke nieuwe crisis. Bovendien zou dit team de basis kunnen uitwerken van de Europese specialisatie van crisis- en spoedeisende geneeskunde, zoals voorgesteld in het document van de Commissie. |
| --- | --- |

1.9.1.

| 1.9.2. | De kosten van deze fundamentele actie zijn naar verwachting erg laag, aangezien de meeste teamleden al in dienst zijn van universiteiten, onderzoeksinstituten of militaire gezondheidsdiensten. |
| --- | --- |

1.9.2.

| 1.9.3. | Het EESC acht het van groot belang dat deze taskforce onmiddellijk operationeel kan worden. |
| --- | --- |

1.9.3.

| 1.9.4. | Het EESC betreurt het dat de gezaghebbende stem van de Europese Commissie niet is gehoord tijdens de pandemie, die nog steeds voortduurt. De Commissie had met de hulp van Europese deskundigen op het hoogste niveau duidelijkheid kunnen scheppen over de besmettingszones en de gevolgen van het virus voor de bevolking. Ook had zij vaak tegenstrijdige benaderingen van aspecten en de ontwikkeling van de ziekte kunnen ontkrachten. Op eerdere epidemieën hebben de Europese instellingen gereageerd met concrete acties, bijv. door de oprichting van het directoraat-generaal Gezondheid (DG SANTE) of van het Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding (ECDC). Het EESC is van mening dat op dit elan moet worden verdergegaan. |
| --- | --- |

1.9.4.

| 1.10. | Het EESC is van mening dat het gezondheidsprogramma alleen tastbare resultaten zal opleveren als een inclusieve aanpak wordt gevolgd met betrokkenheid van internationale organisaties (waaronder de Wereldgezondheidsorganisatie, waarmee de samenwerking en synergie verder moeten worden ontwikkeld), inachtneming van het Verdrag van de Verenigde Naties inzake de rechten van personen met een handicap (UNCRPD), en betrokkenheid van de belanghebbenden in de gezondheidssector aangezien zij dicht bij de dagelijkse realiteit van de burgers staan, alsook door regelmatige evaluatie van de doelstellingen. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Het EESC onderstreept de waarde van zorgverleners, die in een bijzonder kwetsbare en moeilijke sector werkzaam zijn, en vraagt om voortdurende aandacht om op hun behoefte aan opleiding, voorzieningen, beschermingsmiddelen en economisch en sociaal welzijn te anticiperen. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Het EESC is een groot voorstander van Europese publiek-private partnerschappen in de gezondheidssector, naar het voorbeeld van het gezamenlijke initiatief IMI 2, en steunt de gezamenlijke inspanningen om de technologische en productieve dimensie van Europa op te waarderen door een grotere inzet van de Europese wetenschappelijke en gezondheidsautoriteiten voor de totstandbrenging van een echte Europese gezondheidsruimte. |
| --- | --- |

1.12.

2.   Leren van de door de COVID-19-pandemie veroorzaakte multidimensionale crisis

| 2.1. | De COVID-19-pandemie heeft de kwetsbaarheid van de gezondheidszorgstelsels in veel landen over de hele wereld blootgelegd, waaronder die van EU-lidstaten die de gevolgen ondervinden van lage overheidsinvesteringen en de rechtstreekse toepassing van de vereisten van de Europese economische governance die begrotingsbeperkingen oplegt. De bedragen voor de financiering van de gezondheidsstelsels verschillen dus aanzienlijk van lidstaat tot lidstaat, evenals de bedragen die door elke lidstaat worden uitgetrokken voor de bestrijding van de coronapandemie. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Europa wordt geconfronteerd met een drievoudig risico, namelijk onbeheersbare pandemieën en toenemende sociale ongelijkheden op het gebied van gezondheid, ontoereikende economische beleidsinstrumenten en geopolitieke “zwarte zwanen”. Deze factoren kunnen de gezondheid en het welzijn van de Europese burgers onder druk zetten, de wereldeconomie in een aanhoudende depressie storten en leiden tot instorting van de financiële markt en kapitaalvlucht. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | De COVID-19-crisis heeft eens te meer het belang onderstreept van het herstel van het evenwicht tussen menselijke activiteiten en de natuur. De impact die het milieu (met klimaatverandering, luchtkwaliteit, biodiversiteit, voedselsystemen enz.) heeft op de gezondheid behoeft geen nader betoog. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.3.1. | Het zou een goede zaak zijn als de Commissie en het Europees Parlement, die zich terdege inzetten voor duurzame ontwikkeling, het milieu en de biodiversiteit, hun stem duidelijker zouden laten horen en vooral, met de hulp van vooraanstaande Europese deskundigen, de Europese burgers in deze moeilijke tijden aanwijzingen en mogelijke wetenschappelijk onderbouwde oplossingen zouden aanreiken om met meer vertrouwen om te gaan met de moeilijke gezondheidssituatie, die verwarring en verdriet veroorzaakt. |
| --- | --- |

2.3.1.

| 2.4. | Niet-overdraagbare ziekten komen steeds vaker voor in Europa, en vormen daar de belangrijkste oorzaak van invaliditeit en overlijden: hart- en vaatziekten, diabetes, kanker en luchtwegaandoeningen maken 77 % van de ziektelast uit en zijn in 86 % van de gevallen de oorzaak van vroegtijdige sterfte. Veel van deze ziekten houden verband met een combinatie van verschillende factoren, waaronder omgevingsfactoren. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | De door de Europese Commissie gepresenteerde Green Deal legt de basis voor een nieuwe duurzame en inclusieve groeistrategie die erop gericht is de gezondheid en de kwaliteit van leven van mensen te verbeteren, de natuur in stand te houden en niemand aan zijn lot over te laten. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Met name grensgebieden lenen zich bijzonder goed voor Europese politieke actie op het gebied van gezondheid. Meestal zijn dit geografische gebieden met een hoge mate van mobiliteit. Deze gebieden profiteerden als eerste van overeenkomsten of verdragen tussen buurlanden om de toegang tot de gezondheidszorg te verbeteren. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Desalniettemin werd aan de grensoverschrijdende samenwerking in de gezondheidssector — die meer dan 20 jaar geleden werd opgestart met de Interreg-programma’s en bestaat uit coördinatie tussen de verschillende actoren, ontwerp, organisatie en soms complexe oplossingen — binnen een mum van tijd een einde gemaakt door COVID-19 en de eenzijdige sluiting van grenzen, waarna er helemaal geen rekening meer werd gehouden met de grensoverschrijdende realiteit en de wil ontbrak om deze geest van samenwerking in stand te houden. |
| --- | --- |

2.7.

3.   Versterking van de gezondheidszorgstelsels en de handelingsbekwaamheid van de Europese Unie

| 3.1. | De COVID-19-pandemie heeft op mondiaal, Europees en grensoverschrijdend niveau een grote impact gehad en heeft die nog steeds, met name op de burgers en de samenleving, op de economische, sociale en gezondheidsstructuren. Het is daarom duidelijk dat de gezondheidszorgstelsels en de crisisbeheersystemen moeten worden versterkt. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | De doelstellingen van het EU-gezondheidsbeleid zijn bevordering van de gezondheid, bescherming tegen gezondheidsrisico’s en coördinatie van strategieën tussen de lidstaten. De COVID-19-pandemie heeft aangetoond dat samenwerking en coördinatie tussen de EU-landen onmisbaar zijn om crises aan te pakken. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Om eventuele nieuwe grensoverschrijdende gezondheidsbedreigingen doeltreffend aan te pakken, moet het reactievermogen van de EU in noodsituaties worden verbeterd. Algemeen wordt beoogd de Europese pijler van sociale rechten (in het bijzonder beginsel 16) uit te voeren. Hiertoe moeten de bevoegdheden van de EU op het gebied van gezondheid worden uitgebreid, ook door de EU-Verdragen te herzien. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Hoewel de EU momenteel alleen ondersteunende bevoegdheden heeft op het gebied van de volksgezondheid, waardoor haar actieradius beperkt is, treedt zij op dat gebied op via haar andere beleidsterreinen, met name door de cyclus van de coördinatie van het economisch beleid en het internemarktbeleid. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | In het kader van de toekomst van Europa moet een “Europa van de gezondheid” een prioriteit zijn. EU4Health is een eerste stap in deze richting. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | In dit verband heeft de EU een reeks initiatieven genomen die moeten worden voortgezet en geïntensiveerd, waarvan er twee bijzondere vermelding verdienen: de Europese referentienetwerken (ERN’s) en de Europese plannen. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | De Europese referentienetwerken, die sinds 2017 actief zijn, zijn ontworpen om Europese deskundigen op het gebied van zeldzame ziekten met elkaar in contact te brengen. Deze netwerken zorgen ervoor dat niet zozeer de patiënt maar de informatie circuleert, om zo de best mogelijke zorg te garanderen zonder het ongemak van het verplaatsen van de patiënt. Momenteel zijn hier meer dan 900 zeer gespecialiseerde zorgeenheden van meer dan 300 ziekenhuizen bij betrokken. Dit model kan worden overgenomen voor andere ziekten. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Wat betreft bestuur en werking beschikt de EU over vijf agentschappen, evenals over andere instrumenten, zoals het “Europees medisch korps” of de “withelmen” om sneller op noodsituaties te kunnen reageren. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Voor vraagstukken in verband met de gezondheid krijgen nationale regeringen steun van twee specifieke agentschappen. Het Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding (3) beoordeelt en volgt nieuwe ziektedreigingen op de voet om de respons erop te coördineren. Tegelijkertijd beheert het Europees Geneesmiddelenbureau (4) de wetenschappelijke beoordeling van de kwaliteit, veiligheid en werkzaamheid van alle EU-geneesmiddelen. Andere agentschappen vervullen belangrijke neventaken. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | De huidige COVID-19-crisis heeft aangetoond dat, nu meer dan ooit, in het toekomstige meerjarige financiële kader meer prioriteit moet worden gegeven aan de toewijzing van middelen voor de gezondheid. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Uit de ervaringen die tijdens de crisis zijn opgedaan, is gebleken dat meer inspanningen moeten worden geleverd om de gezondheidszorgstelsels in gereedheid te brengen voor de verstrekking van geavanceerde diensten, geneesmiddelen, technologieën en medische producten, en om ervoor te zorgen dat zij het hoofd kunnen bieden aan epidemieën en andere onvoorspelbare crises of uitdagingen. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Er is een toekomst- en crisisbestendig stelsel nodig, zodat onder alle omstandigheden de tijdige toegang tot veilige, hoogwaardige en werkzame geneesmiddelen wordt gewaarborgd en zodat tekorten en de afhankelijkheid van de invoer van geneesmiddelen en werkzame farmaceutische bestanddelen als gevolg van de productie buiten de EU worden aangepakt, en vooral om ervoor te zorgen dat een nauwere samenwerking en coördinatie mogelijk is tussen regelgevende autoriteiten in geval van nieuwe bedreigingen voor de gezondheid. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Het is zaak te investeren in het grondgebied, door territoriale en thuiszorgdiensten te verbeteren om dicht bij de mensen te zijn door middel van technologieën voor toezicht op afstand, telegeneeskunde, apps of de gepersonaliseerde medische hulpmiddelen op basis van 4P-geneeskunde (prognostisch, preventief, persoonlijk en participatief). Ook moet worden geïnvesteerd in de verplichte ziektekostenverzekering, die eerst op nationaal niveau moet worden versterkt en vervolgens ook gecoördineerd tot op EU-niveau moet worden uitgebreid (5). |
| --- | --- |

3.13.

4.   Europa voorzien van de middelen om zijn ambities waar te maken

| 4.1. | Investeringen in gezondheid en de verschillende financiële programma’s moeten op een transversale manier op elkaar worden afgestemd. Er moet zowel rekening worden gehouden met behandeling als met preventie en bevordering van de gezondheid. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Horizon Europa voorziet ook in een nog niet eerder bestaande reeks “missies”, oftewel onderzoekspartnerschappen die worden gekenmerkt door ambitieuze doelstellingen en gericht zijn op het oplossen van urgente problemen, die van invloed zijn op het dagelijks leven van de burgers. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | De digitalisering van de gezondheidszorg zal een belangrijke positie innemen in het Europees begrotingsbeleid. In dit verband reserveert Horizon Europa binnen de cluster “gezondheid” ruim 1 miljard euro uitsluitend voor de ontwikkeling van oplossingen voor preventie, diagnose, behandeling en hulpverlening met gebruikmaking van informatie- en communicatietechnologieën (ICT). |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Vanuit de Connecting Europe Facility wordt ongeveer 80 miljoen EUR uitgetrokken voor de ontwikkeling en interoperabiliteit van e-gezondheidsstelsels. Ook via het toekomstige Digitaal Europa zal steun worden verleend aan de totstandbrenging en consolidatie van een gemeenschappelijke Europese ruimte voor gezondheidsgegevens, met inbegrip van standaardisering van de soorten gedeelde gegevens, een akkoord over gemeenschappelijke indicatoren en de actieve betrokkenheid van Eurostat hierbij. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | De EU-noodhulpfaciliteit voor de gezondheidssector is versterkt. De rescEU-reserve is, als onderdeel van het EU-mechanisme voor civiele bescherming (6), gericht op de snelle en rechtstreekse respons op de gezondheidscrisis. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Gezondheid moet in de Interreg-programma’s voor grensoverschrijdende samenwerking, die op gedelegeerde wijze worden beheerd, een prioritair thema zijn. |
| --- | --- |

4.6.

5.   Ontwikkeling van een ambitieuze en gemeenschappelijke Europese respons in het kader van herstel

| 5.1. | Het Europees Parlement heeft in zijn resolutie van 17 april 2020 (7) opgeroepen tot een specifieke begroting om de nationale gezondheidszorgstelsels tijdens de crisis te ondersteunen met meer investeringen om de Europese gezondheid veerkrachtiger te maken en landen in moeilijkheden te helpen. Ook heeft het gepleit voor de instelling van een nieuw autonoom Europees gezondheidsprogramma. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Het Comité heeft zich bij verschillende gelegenheden uitgesproken over het Europese gezondheidsbeleid (8). Reeds op 17 maart 2020 riepen het EESC en zijn leden op tot meer solidariteit en gezamenlijke actie op Europees niveau om de gevolgen van de pandemie doeltreffend aan te pakken. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | De verschillende door de Europese instellingen in het kader van EU4Health genomen maatregelen moeten, net als de herstelmaatregelen, inclusief zijn en betrekking hebben op alle belanghebbenden in de gezondheidszorgsector (ziektekostenverzekeraars, ziektefondsen enz.). |
| --- | --- |

5.3.

6.   Uitvoering van een geïntegreerd en intersectoraal gezondheidsprogramma

| 6.1. | Het EESC is ingenomen met het initiatief van de Europese Commissie voor een gecoördineerde en geïntegreerde respons op EU-niveau op gezondheidscrises ten gevolge van pandemieën. Daarbij wordt een geheel Europese dimensie meegegeven aan het gezondheidsbeleid, aan de netwerken voor preventie en vroege diagnostiek op afstand, aan de versterking van innovatie en aan gezondheidsonderzoek, en aan de verbetering van digitale gezondheidstechnologieën. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Het EESC benadrukt ook de noodzaak van een betere Europese coördinatie van doelstellingen met betrekking tot niet-overdraagbare ziekten en chronische invaliderende aandoeningen, en vestigt de aandacht op de bescherming van kwetsbare groepen, op aspecten die verband houden met de geestelijke gezondheid en op de strijd tegen het verlies aan autonomie bij ouderen. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | Er zij gewezen op het belang van de “één gezondheid”-benadering, die wordt gehanteerd in de wetenschap dat er in het algemeen geen sprake kan zijn van een respons die zich slechts op één sector richt en dat de enige oplossing in betere behandelingen ligt. Het is immers duidelijk dat cruciale kwesties op het gebied van de volksgezondheid vanuit een meerlagig en geïntegreerd perspectief moeten worden aangepakt. |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | Het Comité is van mening dat het aspect van coördinatie van fundamenteel belang is en niet kan worden afgedaan als slechts een van de meer dan 70 mogelijke acties bij de mogelijke oprichting en het beheer van een intersectoraal coördinatiemechanisme volgens de “één gezondheid”-benadering. Volgens het EESC moet dit aspect prioriteit krijgen, aangezien het beheer van een intersectoraal coördinatiemechanisme een belangrijk onderdeel vormt van de aanpak van crises. |
| --- | --- |

6.4.

| 6.5. | Het EESC acht het van belang dat dankzij de voorgestelde aanpak aspecten met betrekking tot het evenwicht tussen de gezondheid van mens en dier (bijvoorbeeld de rol van mogelijke dierlijke infectiereservoirs bij overdraagbare ziekten) en ecosystemen (bijvoorbeeld aandacht voor de gevolgen van de verwijdering van gevoelig afval tijdens een crisis) niet worden verwaarloosd, en dat de bescherming van kwetsbare groepen centraal wordt gesteld in de strategieën voor crisisbestendigheid. |
| --- | --- |

6.5.

| 6.6. | Het EESC is echter bezorgd dat deze gecoördineerde aanpak voor bescherming tegen en preventie van ernstige grensoverschrijdende gezondheidsbedreigingen en pandemieën wordt overgelaten aan een groot aantal agentschappen (9), elk met hun eigen achtergrond, missies en vaardigheden, die niet in staat zijn om voor een automatische en doeltreffende coördinatie te zorgen ingeval ze worden ingezet en een dringende en gezamenlijke respons moeten geven. |
| --- | --- |

6.6.

| 6.7. | Het EESC benadrukt dat agentschappen moeten samenwerken, met een sectoroverschrijdend coördinatiemechanisme, en door middel van deze samenwerking het voortouw moeten nemen bij EU-voorstellen. |
| --- | --- |

6.7.

| 6.8. | Met betrekking tot het bestuur en de rol van agentschappen moet de handelingsbevoegdheid van het directoraat-generaal Gezondheid en Voedselveiligheid van de Europese Commissie (DG SANTE), zijn banden met het directoraat-generaal Werkgelegenheid, Sociale zaken en Inclusie (DG EMPL) en hun transversale monitoring van gezondheids- en sociale kwesties in al het Europese beleid worden versterkt. |
| --- | --- |

6.8.

| 6.9. | Volgens het EESC moet er terdege rekening mee worden gehouden dat drie opeenvolgende epidemieën van een coronavirus in de wereld, en in het laatste geval ook in Europa, tekortkomingen aan het licht hebben gebracht. Daarbij zij gedacht aan het uitblijven van een onmiddellijke en geïntegreerde respons, het gebrekkige beheer van de informatie, het onvermogen alsook de onwil bij het coördineren van de respons, het gebrek aan middelen, maar meer nog het onvermogen om potentieel beschikbare middelen aan te trekken en strategisch te beheren, wat de verspreiding van de epidemieën, die anders minder grote gevolgen hadden gehad, in de hand heeft gewerkt. |
| --- | --- |

6.9.

| 6.10. | Het EESC onderstreept dat het meest kritieke element van het antwoord op COVID-19 in veel landen wereldwijd en, althans gedeeltelijk, ook in Europa, het ontbreken van een geïntegreerde waarschuwings- en responscapaciteit is. De situatie werd, gezien de behoefte aan dringende maatregelen, nog verergerd door het ontbreken van de handelingsbevoegdheid om de voorlopige noodverordeningen snel ten uitvoer te leggen. De mogelijkheid van een Europees mechanisme voor vroegtijdige waarschuwing moet daarom worden onderzocht. |
| --- | --- |

6.10.

| 6.11. | Het EESC benadrukt dat gezondheid moet worden uitgesloten van maatregelen m.b.t. het sluiten van de grenzen. Het beginsel dat gezondheid geen grenzen mag hebben, moet worden verankerd in de Europese Verdragen. Het EESC beveelt in dit verband aan om de mobiliteit van zorgverleners en patiënten te waarborgen. |
| --- | --- |

6.11.

| 6.12. | De Rekenkamer heeft herhaaldelijk gewezen op de noodzaak om de aanwezigheid en het optreden van Europa m.b.t. de gezondheidsstelsels te verbeteren, deze stelsels over de grenzen heen dichter bij de Europese burgers te brengen en de gezondheidsdiensten te verbeteren, met name voor de meest kwetsbare en economisch zwakste mensen. Ook het EESC roept de Commissie op om de sociale waarden die duidelijk in de Verdragen zijn vastgelegd en concreet moeten worden vertaald in een gezondheidscultuur en actie voor een Europese gezondheidsunie, duidelijk zichtbaar te maken. |
| --- | --- |

6.12.

| 6.13. | Het EESC valt de Rekenkamer bij, die herhaaldelijk heeft gewezen op de noodzaak om het optreden van de EU op gezondheidsgebied uit te breiden, om ten behoeve van de Europese burgers te streven naar convergentie van de gezondheidsstelsels over de grenzen heen, en om de toegankelijkheid van de gezondheidsdiensten te verbeteren, met name voor de meest kwetsbare en economisch zwakste bevolkingsgroepen. |
| --- | --- |

6.13.

7.   Afstemming van operationele, functionele en strategische maatregelen

| 7.1. | Hoewel het zeker nuttig zou zijn om de personele en financiële middelen te vergroten, kan geïntegreerd optreden en een groter saamhorigheidsgevoel ook met de huidige middelen voor voldoende hulpmiddelen en vaardigheden zorgen om de uitbraken te stoppen. |
| --- | --- |

7.1.

| 7.2. | Coördinatie en samenwerking zijn dan ook essentieel om in de dringende behoeften op het vlak van gezondheidszorg te voorzien, de economie te ondersteunen en het pad naar herstel te effenen. |
| --- | --- |

7.2.

| 7.3. | Het EESC acht het van cruciaal belang dat er een orgaan wordt opgericht voor analyse, preventie in het kader van het Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding (ECDC) en simulatie van responsen, dat fundamentele gegevens kan verstrekken voor planningsstrategieën, en de mogelijkheid kan bieden om in zeer korte tijd de beste beschikbare middelen aan te trekken. |
| --- | --- |

7.3.

| 7.4. | De mogelijkheid om de ervaring van ERN’s (10) toe te passen binnen andere sectoren heeft als voordeel dat zo consortia kunnen worden opgericht die m.b.t. crisisgerelateerde kwesties bijzondere deskundigheid in Europa kunnen aantrekken en de basis kunnen leggen voor samenwerking. |
| --- | --- |

7.4.

| 7.5. | Het EESC acht deze ervaring echter onvoldoende, aangezien de vraag wie verantwoordelijk is voor het coördineren en het tot een goed einde brengen van de werkzaamheden van deze netwerken (d.w.z. het opzetten en beheren van aaneenschakelingen van netwerken) het daadwerkelijke probleem vormt. |
| --- | --- |

7.5.

| 7.6. | Er moeten Europese campagnes en plannen worden ontwikkeld, waarin meer aandacht wordt besteed aan de meest kwetsbare groepen. Deze initiatieven moeten met name betrekking hebben op de bevordering van een gezonde levensstijl, ziektepreventie en bevolkingsonderzoek, de totstandbrenging van geïntegreerde zorg- en welzijnstrajecten, de strijd tegen sociale ongelijkheid enz. |
| --- | --- |

7.6.

8.   Voortdurende monitoring en een inclusieve aanpak van de verwezenlijking van de doelstellingen

| 8.1. | Het EESC benadrukt dat bijzondere aandacht moet worden besteed aan indicatoren voor kwaliteitscontrole en kwaliteitstesten van programmadoelstellingen. De algemene programma-indicatoren op macroniveau zijn onmisbaar, maar om Europese middelen naar aanleiding van de huidige of toekomstige crises te kunnen bevorderen en inzetten is een flexibel systeem nodig dat, om te voldoen aan onvoorziene en veranderende behoeften, continu voor ad hoc micro-indicatoren moet kunnen zorgen om voortdurend te kunnen inspelen op de onvoorziene omstandigheden waarvoor het is ontworpen. |
| --- | --- |

8.1.

| 8.2. | Het EESC is van mening dat een pool moet worden samengesteld van zorgverleners uit de lidstaten en deskundigen uit verschillende disciplines, waarbij ten minste enkelen beschikken over specifieke kennis van de bestrijding van gezondheidsnoodsituaties, en sommigen over geïntegreerde werkervaring, zoals dat in Europa gebeurt in de onderzoekswereld, bij de civiele bescherming en de militaire gezondheidszorg. |
| --- | --- |

8.2.

| 8.3. | Het EESC is ingenomen met het programma van de Commissie, waarin wordt gewezen op de noodzaak van een mechanisme voor crisistoezicht. Naast de voorgestelde maatregelen die voorzien in apparatuur en technologie, wijst het er in dit verband nogmaals op dat het van belang is een systeem voor coördinatie, planning, toezicht en strategische sturing op te zetten met het oog op preventie en vroegtijdige interventie. |
| --- | --- |

8.3.

| 8.4. | Waar het op gezondheidsgebied de taak van de Unie is om de staten te ondersteunen, is er op het gebied van opleiding een centrale rol voor de Unie weggelegd. Daarom moet zij een sterkere controlerende rol spelen ten aanzien van de verschillende instanties die actief zijn in de sector van opleidingen in de gezondheidszorg (de Unie moet met name toezicht houden op universitaire ziekenhuizen met betrekking tot hun opleidingstaken op het gebied van de gezondheidszorg). |
| --- | --- |

8.4.

| 8.5. | Het EESC is voorstander van gelijke deelname van mannen en vrouwen en gendergelijkheid in besluitvormingsprocessen. Naast passende regelgevingskaders kan gendergelijkheid in besluitvormingsprocessen en in het politieke, economische en sociale leven ook worden nagestreefd door een gendermainstreamingbenadering op sociaal en gezinsniveau. |
| --- | --- |

8.5.

| 8.6. | Het EESC acht een constante kwaliteitscontrole door de Unie op deze gezondheidsgebieden wenselijk. Deze controle moet er ook op zijn gericht dat de lidstaten zorgen voor toereikende gezondheidszorg- en opleidingsvoorzieningen in overeenstemming met de Unievereisten. |
| --- | --- |

8.6.

| 8.7. | Het EESC herhaalt dat digitalisering kan bijdragen aan de gelijke toegang tot de gezondheidszorg, mits aan de volgende voorwaarden wordt voldaan:






  — | de dekking moet overal op het grondgebied gelijk zijn; |
| --- | --- | --- |

8.7.

—

de dekking moet overal op het grondgebied gelijk zijn;

| — | de digitale kloof moet worden verkleind; |
| --- | --- |

—

de digitale kloof moet worden verkleind;

| — | het volledige digitale systeem moet interoperabel zijn; |
| --- | --- |

—

het volledige digitale systeem moet interoperabel zijn;

| — | de algemene verordening gegevensbescherming moet worden nageleefd (11). |
| --- | --- |

—

de algemene verordening gegevensbescherming moet worden nageleefd (11).

9.   Ondersteuning van zorgpersoneel

| 9.1. | Het EESC is ervan overtuigd dat de directe betrokkenheid van de EU bij de opleiding van zorgpersoneel moet worden vergroot, ook omdat door de versterking van de systemen voor burgerbescherming een nieuw beroepsprofiel nodig is: deskundige op het gebied van crisiscoördinatie en -monitoring. Dit beroepsprofiel zou aanwezig moeten zijn in alle territoriale vertakkingen van de burgerbescherming. |
| --- | --- |

9.1.

| 9.2. | Zo zou gedacht kunnen worden aan een proefproject voor de oprichting van een Europese hoger-onderwijsinstelling, georganiseerd in samenwerking met Europese universiteiten. |
| --- | --- |

9.2.

| 9.3. | Naast opleiding acht het EESC het noodzakelijk dat de EU maatregelen neemt om te zorgen voor fatsoenlijke arbeidsomstandigheden voor zorgverleners, die de helden van de crisis zijn. |
| --- | --- |

9.3.

10.   De EU moet een voorloper worden wat betreft onderzoek

| 10.1. | Met betrekking tot het ondersteuningsbeleid voor onderzoek naar geneesmiddelen die mogelijk nuttig zijn tijdens crises, moet worden benadrukt dat een deel hiervan, met name onderzoek naar geneesmiddelen die al in vergelijkbare omstandigheden worden gebruikt, betrekking heeft op geneesmiddelen die weinig marktwaarde hebben aangezien er geen patent op rust. Daarom moet onafhankelijk onderzoek worden bevorderd, ook als het gaat om een cruciaal vraagstuk als vaccins, mede met het oog op Europese soevereiniteit op het gebied van technologische productie. |
| --- | --- |

10.1.

| 10.2. | Zeer recent is naar voren gekomen dat de belangrijkste universiteiten zijn gedaald in de ranking van wetenschappelijk onderzoek (2015-2019), en dat de trend op dat gebied in Europa aanmerkelijk slechter is (slechts één Europese universiteit in de top 30), terwijl bedrijven gespecialiseerd in internetgerelateerde diensten, technologie en data-analyse, een steeds belangrijkere plaats innemen op het gebied van onderzoek. |
| --- | --- |

10.2.

| 10.3. | Het EESC is van mening dat de aandacht moet worden gevestigd op synergiemechanismen tussen het “EU4Health-programma 2021-27” enerzijds en alle andere programma’s en fondsen gericht op onderzoek en technologische innovatie op gezondheidsgebied anderzijds, om de innovatie en de productie van patenten, die een hoogwaardige biomedische productie kunnen aanvullen en ondersteunen, te bevorderen. |
| --- | --- |

10.3.

Brussel, 18 september 2020.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Luca JAHIER

---

(1)  Comité van de Regio’s, Handvest voor multilevel governance.

1

(2)  EUR-Lex.

2

(3)  https://www.ecdc.europa.eu/en

3

(4)  https://www.ema.europa.eu/en

4

(5)  PB C 434 van 15.12.2017, blz. 1.

5

(6)  https://what-europe-does-for-me.eu/nl/portal/2/X07_26001

6

(7)  https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/TA-9-2020-04-17-TOC_NL.html

7

(8)  Investeringsinitiatief in respons op het coronavirus, EESC-2020-01536-00-01-PAC-TRA (ECO/515, in voorbereiding); PB C 227 van 28.6.2018, blz. 11; PB C 240 van 16.7.2019, blz. 10; PB C 271 van 19.9.2013, blz. 122; PB C 14 van 15.1.2020, blz. 52; PB C 434 van 15.12.2017, blz. 1; PB C 242 van 23.7.2015, blz. 48; PB C 116 van 20.4.2001, blz. 75; PB C 255 van 22.9.2010, blz. 76; PB C 143 van 22.5.2012, blz. 102; PB C 234 van 30.9.2003, blz. 36; PB C 18 van 19.1.2011, blz. 74; PB C 120 van 20.5.2005, blz. 54; PB C 44 van 15.2.2013, blz. 36; PB C 218 van 11.9.2009, blz. 91; PB C 242 van 23.7.2015, blz. 48; PB C 44 van 11.2.2011, blz. 10; PB C 13 van 15.1.2016, blz. 14; PB C 440 van 6.12.2018, blz. 150; PB C 283 van 10.8.2018, blz. 28; PB C 440 van 6.12.2018, blz. 57.

8

(9)  Zie paragraaf 2.6.

9

(10)  PB L 88 van 4.4.2011, blz. 45.

10

(11)  Zie voetnoot 5.

11

---

| 11.12.2020 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 429/259 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 429/259

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s – EU-biodiversiteitsstrategie voor 2030 – De natuur weer in ons leven brengen

(COM(2020) 380 final)

(2020/C 429/33)

| Rapporteur: | Antonello PEZZINI (IT-I) |
| --- | --- |
| Corapporteur: | Lutz RIBBE (DE-III) |

Rapporteur:

Antonello PEZZINI (IT-I)

Corapporteur:

Lutz RIBBE (DE-III)

| Raadpleging | Europese Commissie, 17.6.2020 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Besluit van het bureau | 21.1.2020 |
| Bevoegde afdeling | Landbouw, Plattelandsontwikkeling en Milieu |
| Goedkeuring door de afdeling | 31.8.2020 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 18.9.2020 |
| Zitting nr. | 554 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 209/5/4 |

Raadpleging

Europese Commissie, 17.6.2020

Rechtsgrondslag

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Besluit van het bureau

21.1.2020

Bevoegde afdeling

Landbouw, Plattelandsontwikkeling en Milieu

Goedkeuring door de afdeling

31.8.2020

Goedkeuring door de voltallige vergadering

18.9.2020

Zitting nr.

554

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

209/5/4

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het EESC is ingenomen met de door de Europese Commissie (hierna: “de Commissie”) geleverde inspanningen om een biodiversiteitsstrategie voor 2030 te ontwikkelen als een van de trajecten naar de Europese Green Deal en naar het mondiale biodiversiteitskader zoals voorgesteld in het raamwerk van het Verdrag inzake biologische diversiteit (VBD). |
| --- | --- |

1.1.

| 1.1.1. | Het EESC betreurt tegelijkertijd dat de herhaaldelijke aanbevelingen van de Europese Rekenkamer voor een scherpere toepassing van het biodiversiteitsbeleid niet ter harte zijn genomen. |
| --- | --- |

1.1.1.

| 1.2. | Volgens het EESC is de biodiversiteitsstrategie de weg die ingeslagen moet worden om de Europese biodiversiteit centraal te stellen bij het herstel na COVID-19 ten gunste van de burgers, het klimaat en de planeet. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | In de EU moeten veel meer inspanningen worden geleverd om de resterende natuurlijke hulpbronnen te beschermen aan de hand van doorlopende bewustwordings- en voorlichtingscampagnes gericht op de samenleving en met name op jongeren, waarbij de positieve aspecten van beschermingsmaatregelen moeten worden uitgelicht. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Hiertoe acht het EESC het net als de Commissie noodzakelijk om de beschermde gebieden uit te breiden, met name de strikt beschermde gebieden, en daarbij de gevolgen voor de land- en bosbouw zoveel mogelijk te beperken, hoewel dit geenszins volstaat om de achteruitgang van de biodiversiteit te stoppen. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Het EESC meent dan ook dat er aanzienlijk meer inspanningen moeten worden geleverd voor het herstel van habitats en het tegengaan van de verdwijning van soorten, die hoofdzakelijk te wijten is aan het feit dat de regels niet naar behoren worden toegepast en de financiële middelen voor de vereiste maatregelen ontoereikend zijn. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Het EESC vindt dat moet worden gewezen op het belang van ecologische verbindingen; in dit verband moet een trans-Europees natuurbeschermingsnetwerk worden opgezet teneinde de methodologische tekortkomingen van de habitatrichtlijn te verhelpen. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Het EESC erkent dat nieuwe, wettelijk bindende doelstellingen en passende en autonome financiering nodig zijn om de hersteldoelstellingen te kunnen verwezenlijken. Ook de vrijwillig genomen maatregelen moeten echter worden aangemoedigd. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Het EESC betreurt dat er in het nieuwe financieel kader voor 2021-2027 nergens een volwaardige, doeltreffende en coherente aanpak van de biodiversiteit valt te bespeuren. Het is zorgwekkend dat er nog steeds een kloof gaapt tussen woorden en daden. Dat blijkt ook uit de verslagen die de Europese Rekenkamer in de afgelopen twee jaar heeft gepubliceerd over de onverenigbaarheid tussen het landbouw-, klimaat- en biodiversiteitsbeleid. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Om economische redenen kan de bescherming van de biodiversiteit niet aan de landbouwers en boseigenaren worden overgelaten. Het beschikbaar stellen van deze publieke “waarden en goederen” moet voor de landbouwers juist een aantrekkelijke kans vormen om inkomsten te genereren. Het EESC meent dat deze problematiek concreet aan de orde kan worden gesteld in het nieuwe economische herstelplan door middel van investeringen in personele en materiële middelen om de inhoud van de strategie gestand te doen. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Het is cruciaal dat sommige delen van de beschermde gebieden aan strikte bescherming worden onderworpen (met beheer op basis van non-interventie). Alleen dan kunnen zuivere (en niet “beheerde”) natuurlijke processen plaatsvinden. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Het EESC merkt op dat het streven om 10 % van het landbouwareaal om te vormen tot prioritaire gebieden niet voorkomt in het voorstel tot hervorming van het GLB dat momenteel wordt besproken; hierin is slechts sprake van een “minimumpercentage”, zonder dat er een concreet cijfer op wordt geplakt. Het Comité zou graag zien dat elke doelstelling die wordt vastgesteld, realistisch en gedeeld is. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Het is een uitstekende zaak dat de groene infrastructuur zal worden versterkt. Het EESC verzoekt de Commissie en de lidstaten in dit verband een samenhangende strategie te ontwikkelen en ten uitvoer te leggen. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | De EU zou er goed aan doen om het trans-Europese netwerk voor groene infrastructuur ((TEN-G) als investeringsprioriteit aan te merken en er passende, specifiek daarvoor bestemde financiële middelen voor uit te trekken. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Het EESC zou graag zien dat de Commissie een gedegen en alomvattende strategie voor de bossen en de bosbouwsector uitstippelt. |
| --- | --- |

1.14.

2.   Achtergrond

| 2.1. | De strategie inzake de biodiversiteit, dat wil zeggen de verscheidenheid van het leven op aarde, waaronder ecosystemen, gemeenschappen, soorten en genetische hulpbronnen, is een voorwaarde voor duurzaam welzijn en voor het welzijn van de mens. Biodiversiteit vormt een hulpbron op zich en biedt de samenleving een breed scala aan essentiële ecosysteemdiensten, van de voedsel- en zoetwatervoorziening tot bestuiving en preventie van overstromingen. Naast louter materiële overwegingen zijn er ook ethisch-morele redenen om de biodiversiteit te beschermen. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Het EU-optreden op biodiversiteitsgebied stoelt op verschillende artikelen van het VWEU:






  — | artikel 4, lid 2, letter e), waarin de gedeelde bevoegdheden van de EU op het gebied van milieu zijn vastgesteld; |
| --- | --- | --- |

2.2.

—

artikel 4, lid 2, letter e), waarin de gedeelde bevoegdheden van de EU op het gebied van milieu zijn vastgesteld;

| — | artikel 11 over de integratie van de eisen inzake milieubescherming; |
| --- | --- |

—

artikel 11 over de integratie van de eisen inzake milieubescherming;

| — | artikel 191, waarin het beleid van de EU op milieugebied is geregeld. |
| --- | --- |

—

artikel 191, waarin het beleid van de EU op milieugebied is geregeld.

Daarnaast is de EU gebonden aan het Verdrag van de Verenigde Naties inzake biologische diversiteit dat in 1992 in Rio de Janeiro is ondertekend (1).

| 2.3. | Wat betreft afgeleide wetgeving beschikt de EU over verschillende wetgevingshandelingen die erop gericht zijn de natuurlijke habitats en bedreigde soorten op duurzame wijze te beschermen en te beheren, teneinde bij te dragen aan het integreren van de biodiversiteit in het beleid en de acties van de EU. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Van bijzonder groot belang daarbij is het Natura 2000-netwerk, een systeem van beschermde gebieden in de hele EU dat met de habitatrichtlijn (2) in het leven is geroepen en ook speciale beschermingszones (SBZ’s) omvat die in het kader van de vogelrichtlijn (3) zijn aangewezen; de kaderrichtlijn mariene strategieën (4) de verordening over invasieve uitheemse soorten (5). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Ondanks de bestaande wettelijke instrumenten en de vele politieke beloften inzake het tegengaan van het biodiversiteitsverlies, wordt de biodiversiteit nog steeds ernstig bedreigd:






  — | al in 1998 is een EU-strategie inzake biodiversiteit gepresenteerd en in 2001 hebben de staatshoofden en regeringsleiders van de EU zich in het kader van de strategie van Göteborg ertoe verbonden tegen 2010 het verlies aan biodiversiteit te stoppen, dat toen al drastisch was versneld in Europa, en binnen dezelfde termijn de habitats en natuurlijke systemen te herstellen; |
| --- | --- | --- |

2.5.

—

al in 1998 is een EU-strategie inzake biodiversiteit gepresenteerd en in 2001 hebben de staatshoofden en regeringsleiders van de EU zich in het kader van de strategie van Göteborg ertoe verbonden tegen 2010 het verlies aan biodiversiteit te stoppen, dat toen al drastisch was versneld in Europa, en binnen dezelfde termijn de habitats en natuurlijke systemen te herstellen;

| — | in 2006 heeft de Commissie een actieplan over de biodiversiteit (6) gepresenteerd dat bestond uit 160 maatregelen om de vastgestelde doelstelling voor 2010 te realiseren. Deze doelstelling is echter niet gehaald, aangezien er een duidelijke kloof bestond en bestaat tussen de ambities en de realiteit, en het EESC heeft dit herhaaldelijk bekritiseerd in tal van adviezen; |
| --- | --- |

—

in 2006 heeft de Commissie een actieplan over de biodiversiteit (6) gepresenteerd dat bestond uit 160 maatregelen om de vastgestelde doelstelling voor 2010 te realiseren. Deze doelstelling is echter niet gehaald, aangezien er een duidelijke kloof bestond en bestaat tussen de ambities en de realiteit, en het EESC heeft dit herhaaldelijk bekritiseerd in tal van adviezen;

| — | in mei 2011 heeft de EU naar aanleiding van het Verdrag inzake biologische diversiteit, waarin wordt benadrukt dat het publiek steeds meer bewust moet worden gemaakt van de voordelen van de eerbiediging van de biodiversiteit (artikel 13), een andere strategie inzake biodiversiteit aangenomen — waarvan de maatregelen zeer vergelijkbaar zijn met die van de eerdere strategieën en van de in de tussentijd aangenomen EU-actieplannen op milieugebied. Deze strategie had een einde moeten maken aan het verlies aan biodiversiteit en de achteruitgang van ecosysteemdiensten in de Europese Unie met 2020 als nieuwe termijn; |
| --- | --- |

—

in mei 2011 heeft de EU naar aanleiding van het Verdrag inzake biologische diversiteit, waarin wordt benadrukt dat het publiek steeds meer bewust moet worden gemaakt van de voordelen van de eerbiediging van de biodiversiteit (artikel 13), een andere strategie inzake biodiversiteit aangenomen — waarvan de maatregelen zeer vergelijkbaar zijn met die van de eerdere strategieën en van de in de tussentijd aangenomen EU-actieplannen op milieugebied. Deze strategie had een einde moeten maken aan het verlies aan biodiversiteit en de achteruitgang van ecosysteemdiensten in de Europese Unie met 2020 als nieuwe termijn;

| — | in 2017 heeft de Commissie een actieplan aangenomen om de lidstaten te ondersteunen bij de instandhouding van soorten en habitats: 15 acties die uiterlijk in 2019 gerealiseerd moesten worden om uitvoering te geven aan de natuurbeschermingsrichtlijnen. |
| --- | --- |

—

in 2017 heeft de Commissie een actieplan aangenomen om de lidstaten te ondersteunen bij de instandhouding van soorten en habitats: 15 acties die uiterlijk in 2019 gerealiseerd moesten worden om uitvoering te geven aan de natuurbeschermingsrichtlijnen.

| 2.6. | Bij alle EU-programma’s inzake biodiversiteit zijn altijd zeer ambitieuze doelstellingen vastgesteld die het EESC altijd heeft gesteund. De resultaten zijn echter altijd beperkt gebleven. Het gevolg is dat bijna een kwart van de wilde dieren- en plantensoorten in Europa met uitsterven wordt bedreigd, een snelle afname van het aantal insecten en bestuivers wordt waargenomen en de toestand van ecosystemen in de meeste gevallen zodanig is verslechterd dat ze niet langer volledig in staat zijn hun waardevolle diensten te leveren. Deze verslechterde situatie leidt tot enorme sociaal-economische verliezen voor de EU-landen. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | De vijf belangrijkste oorzaken van het verlies aan biodiversiteit — veranderingen in land- en zeegebruik, overexploitatie van natuurlijke hulpbronnen, verontreiniging, klimaatverandering en de invoering en verspreiding van invasieve uitheemse soorten — zijn verder toegenomen, waardoor de gedeeltelijke positieve effecten van de maatregelen ter bestrijding van het probleem grotendeels teniet zijn gedaan. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | De EU heeft een grote verantwoordelijkheid, met name via haar landbouw- en visserijbeleid, in het kader waarvan zij het strategisch kader bepaalt en miljarden euro's ter beschikking stelt. Hoewel al meer dan twintig jaar voortdurend wordt geconstateerd en erkend dat deze sectoren moeten worden hervormd, is er tot op heden nog bijna niets gedaan. Het EESC wijst in dit verband op de verschillende verslagen van de Europese Rekenkamer (7), waarvan enkele zeer recent, en merkt op dat deze in de desbetreffende documenten van de Commissie, de Raad en het Parlement helaas vrijwel volledig worden genegeerd. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | In een verslag van 2019 van het intergouvernementeel platform voor wetenschap en beleid inzake biodiversiteit en ecosysteemdiensten (IPBES) wordt voorspeld dat soorten sneller zullen verdwijnen en de gezondheid van de ecosystemen wereldwijd zal verslechteren. In het verslag wordt bovendien op indringende wijze duidelijk gemaakt dat het verlies aan biodiversiteit niet kan worden verminderd of beëindigd zonder fundamentele en structurele veranderingen in de maatschappij. De auteurs van het verslag verwachten dat de nodige transformatie op grote weerstand zal stuiten bij degenen die profiteren van de status quo. Het is echter mogelijk en in het algemeen belang ook noodzakelijk om die weerstand te overwinnen en het tij te keren (8). Een Eurobarometerenquête die in december 2018 in de EU-lidstaten is gehouden (met ruim 27 000 ondervraagden) laat zien dat EU-burgers zich steeds meer bewust zijn van de rol en het belang van biodiversiteit. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Het is passend om in de Europese territoriale agenda, die overigens wordt vermeld in het programma van het Duitse voorzitterschap van de Raad, duidelijk te verwijzen naar de bescherming van de biodiversiteit (9). |
| --- | --- |

2.10.

3.   EU-biodiversiteitsstrategie voor 2030

| 3.1. | Met de Europese biodiversiteitsstrategie voor 2030 worden grotendeels doelstellingen nagestreefd die al in de voorgaande strategieën waren opgenomen. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Deze strategie is gebaseerd op aanbevelingen van de Raad volgens welke de EU en haar lidstaten het voorbeeld moeten geven en er veel sterker voor moeten ijveren om het verlies aan biodiversiteit tegen te gaan en ecosystemen te herstellen. In december 2019 heeft de Raad in overeenstemming met de Green Deal strategische richtsnoeren voor de biodiversiteit tot 2030 uitgevaardigd. Volgens de Raad is het dringend zaak om mondiaal op alle niveaus maatregelen te nemen om het verlies aan biodiversiteit te stoppen. De Raad heeft zich ertoe verbonden:






  — | biodiversiteit te integreren in al het betrokken EU-beleid, allereerst in het nieuwe gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB); |
| --- | --- | --- |

3.2.

—

biodiversiteit te integreren in al het betrokken EU-beleid, allereerst in het nieuwe gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB);

| — | een eind te maken aan subsidies die de biodiversiteit schaden; |
| --- | --- |

—

een eind te maken aan subsidies die de biodiversiteit schaden;

| — | de uitvoering en verslaglegging van de beleidsmaatregelen, acties en inspanningen op het gebied van natuur en biodiversiteit beter te evalueren; |
| --- | --- |

—

de uitvoering en verslaglegging van de beleidsmaatregelen, acties en inspanningen op het gebied van natuur en biodiversiteit beter te evalueren;

| — | te bewerkstelligen dat biodiversiteit op volwaardige, doeltreffende en coherente wijze wordt meegenomen bij het opstellen en implementeren van het meerjarig financieel kader 2021-2027 van de EU; |
| --- | --- |

—

te bewerkstelligen dat biodiversiteit op volwaardige, doeltreffende en coherente wijze wordt meegenomen bij het opstellen en implementeren van het meerjarig financieel kader 2021-2027 van de EU;

| — | vaart te zetten achter de overgang naar een hulpbronnenefficiënte, veilige, circulaire en klimaatneutrale economie die de biodiversiteit en ecosysteemdiensten beschermt en herstelt; |
| --- | --- |

—

vaart te zetten achter de overgang naar een hulpbronnenefficiënte, veilige, circulaire en klimaatneutrale economie die de biodiversiteit en ecosysteemdiensten beschermt en herstelt;

| — | nationale en internationale geldstromen, met name in verband met overheidsopdrachten, in overeenstemming te brengen met het mondiale biodiversiteitskader. |
| --- | --- |

—

nationale en internationale geldstromen, met name in verband met overheidsopdrachten, in overeenstemming te brengen met het mondiale biodiversiteitskader.

| 3.3. | Het EESC heeft zich meermaals over het beleid inzake biodiversiteit uitgesproken (10) en stelt eens te meer vast dat het niet zozeer ontbreekt aan juridische grondslagen, als wel aan politieke wil. Wat de Raad in december 2019 heeft besloten en gedeeltelijk in de strategie wordt weerspiegeld, is namelijk niet nieuw en dreigt dus wederom niet in de praktijk te worden gebracht. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Met de nieuwe EU-biodiversiteitsstrategie wordt niet alleen beoogd de natuur in Europa te beschermen en te herstellen. Meer dan de vorige strategieën brengt ze ook vraagstukken in verband met ecosysteemdiensten ter sprake. Bovendien is de nieuwe strategie veel duidelijker over doelstellingen inzake het herstel van verloren habitats en wordt hierin een lijn uitgestippeld voor de EU-biodiversiteitsdoelen voor de COP 15, de in 2021 te houden cruciale Conferentie van de Partijen over biodiversiteit. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | De biodiversiteitsstrategie voor 2030 bevat drie doelstellingen om tot een samenhangend netwerk van beschermde gebieden te komen:






  — | minimaal 30 % van het landoppervlak van de EU en 30 % van het zeegebied van de EU wettelijk beschermen en ecologische corridors integreren als onderdeel van een echt trans-Europees natuurnetwerk; |
| --- | --- | --- |

3.5.

—

minimaal 30 % van het landoppervlak van de EU en 30 % van het zeegebied van de EU wettelijk beschermen en ecologische corridors integreren als onderdeel van een echt trans-Europees natuurnetwerk;

| — | een derde van de genoemde gebieden strikt beschermen, oftewel 10 % van het landoppervlak en 10 % van het zeegebied van de EU; |
| --- | --- |

—

een derde van de genoemde gebieden strikt beschermen, oftewel 10 % van het landoppervlak en 10 % van het zeegebied van de EU;

| — | alle beschermde gebieden doeltreffend beheren door duidelijke instandhoudingsdoelstellingen en -maatregelen te formuleren en deze gebieden op gepaste wijze te monitoren. |
| --- | --- |

—

alle beschermde gebieden doeltreffend beheren door duidelijke instandhoudingsdoelstellingen en -maatregelen te formuleren en deze gebieden op gepaste wijze te monitoren.

| 3.6. | Om aangetaste en kwetsbare ecosystemen te herstellen (waarvoor nog geen doeltreffend regelgevingskader van toepassing is) en de druk op de biodiversiteit te reduceren, wordt een groot aantal acties gepland waarmee onder meer wordt beoogd:






  — | een voorstel voor een nieuw juridisch kader voor natuurherstel uit te werken; |
| --- | --- | --- |

3.6.

—

een voorstel voor een nieuw juridisch kader voor natuurherstel uit te werken;

| — | tegen 2030 te zorgen dat grote gebieden van aangetaste en koolstofrijke ecosystemen zijn hersteld en dat de trends en staat van instandhouding van habitats en soorten niet verslechteren: minstens 30 % ervan moet in een bevredigende staat van instandhouding verkeren of ten minste een positieve trend vertonen; |
| --- | --- |

—

tegen 2030 te zorgen dat grote gebieden van aangetaste en koolstofrijke ecosystemen zijn hersteld en dat de trends en staat van instandhouding van habitats en soorten niet verslechteren: minstens 30 % ervan moet in een bevredigende staat van instandhouding verkeren of ten minste een positieve trend vertonen;

| — | de achteruitgang van vogels en insecten op landbouwgrond en met name van bestuivers een halt toe te roepen en om te buigen; |
| --- | --- |

—

de achteruitgang van vogels en insecten op landbouwgrond en met name van bestuivers een halt toe te roepen en om te buigen;

| — | het risico en het gebruik van chemische pesticiden en het gebruik van de gevaarlijkste pesticiden met 50 % te laten dalen; |
| --- | --- |

—

het risico en het gebruik van chemische pesticiden en het gebruik van de gevaarlijkste pesticiden met 50 % te laten dalen;

| — | minstens 10 % van het landbouwareaal aan te merken als “gebieden van ecologisch belang”, waarin ook landschapselementen met een grote biodiversiteit zijn vervat; |
| --- | --- |

—

minstens 10 % van het landbouwareaal aan te merken als “gebieden van ecologisch belang”, waarin ook landschapselementen met een grote biodiversiteit zijn vervat;

| — | ten minste 25 % van het landbouwareaal te bestemmen voor de biologische landbouw en de verspreiding van agro-ecologische praktijken aanzienlijk te laten toenemen; |
| --- | --- |

—

ten minste 25 % van het landbouwareaal te bestemmen voor de biologische landbouw en de verspreiding van agro-ecologische praktijken aanzienlijk te laten toenemen;

| — | minstens drie miljard nieuwe bomen te planten, met volledige inachtneming van de ecologische beginselen, en de resterende oerbossen en oude bossen te beschermen; |
| --- | --- |

—

minstens drie miljard nieuwe bomen te planten, met volledige inachtneming van de ecologische beginselen, en de resterende oerbossen en oude bossen te beschermen;

| — | aanzienlijke vooruitgang te boeken bij de sanering van sites met een vervuilde bodem; |
| --- | --- |

—

aanzienlijke vooruitgang te boeken bij de sanering van sites met een vervuilde bodem;

| — | 25 000 km van de rivieren in de EU weer vrij te laten stromen; |
| --- | --- |

—

25 000 km van de rivieren in de EU weer vrij te laten stromen;

| — | het aantal soorten op de “rode lijst” dat door invasieve uitheemse soorten wordt bedreigd, met 50 % te laten dalen; het verlies van nutriënten uit meststoffen met minstens 50 % te beperken en het gebruik van meststoffen met ten minste 20 %; |
| --- | --- |

—

het aantal soorten op de “rode lijst” dat door invasieve uitheemse soorten wordt bedreigd, met 50 % te laten dalen; het verlies van nutriënten uit meststoffen met minstens 50 % te beperken en het gebruik van meststoffen met ten minste 20 %;

| — | steden met ten minste 20 000 inwoners te voorzien van een ambitieus plan voor stedelijke vergroening; |
| --- | --- |

—

steden met ten minste 20 000 inwoners te voorzien van een ambitieus plan voor stedelijke vergroening;

| — | geen chemische pesticiden meer te gebruiken in kwetsbare gebieden, zoals de stedelijke groene gebieden van de EU; |
| --- | --- |

—

geen chemische pesticiden meer te gebruiken in kwetsbare gebieden, zoals de stedelijke groene gebieden van de EU;

| — | de negatieve gevolgen voor kwetsbare soorten en habitats, onder meer als gevolg van visserij en winningsactiviteiten op de zeebodem, aanzienlijk te verminderen teneinde een goede milieutoestand te bereiken; |
| --- | --- |

—

de negatieve gevolgen voor kwetsbare soorten en habitats, onder meer als gevolg van visserij en winningsactiviteiten op de zeebodem, aanzienlijk te verminderen teneinde een goede milieutoestand te bereiken;

| — | de bijvangst van beschermde soorten te elimineren of te beperken tot een niveau dat het volledige herstel van de soorten mogelijk maakt en geen afbreuk doet aan de staat van instandhouding. |
| --- | --- |

—

de bijvangst van beschermde soorten te elimineren of te beperken tot een niveau dat het volledige herstel van de soorten mogelijk maakt en geen afbreuk doet aan de staat van instandhouding.

| 3.7. | Deze doelstellingen moeten worden bereikt door werk te maken van onder andere de volgende maatregelen:






  — | het pad moet worden geëffend voor een ingrijpende verandering door een nieuw proces in gang te zetten, dat erop gericht is het beheer van de biodiversiteit te verbeteren en te garanderen dat de lidstaten de in de strategie uiteengezette verbintenissen in hun nationaal beleid integreren; |
| --- | --- | --- |

3.7.

—

het pad moet worden geëffend voor een ingrijpende verandering door een nieuw proces in gang te zetten, dat erop gericht is het beheer van de biodiversiteit te verbeteren en te garanderen dat de lidstaten de in de strategie uiteengezette verbintenissen in hun nationaal beleid integreren;

| — | er moet meer worden geijverd voor de uitvoering en toepassing van de EU-milieuwetgeving; |
| --- | --- |

—

er moet meer worden geijverd voor de uitvoering en toepassing van de EU-milieuwetgeving;

| — | jaarlijks moet 20 miljard EUR worden vrijgemaakt voor biodiversiteit, uit verschillende bronnen, waaronder EU-fondsen en nationale en particuliere financiering, waarbij in commerciële praktijken rekening wordt gehouden met overwegingen op het gebied van natuurlijk kapitaal en biodiversiteit; |
| --- | --- |

—

jaarlijks moet 20 miljard EUR worden vrijgemaakt voor biodiversiteit, uit verschillende bronnen, waaronder EU-fondsen en nationale en particuliere financiering, waarbij in commerciële praktijken rekening wordt gehouden met overwegingen op het gebied van natuurlijk kapitaal en biodiversiteit;

| — | de EU moet het mondiaal leiderschap op zich nemen bij het aanpakken van de wereldwijde biodiversiteitscrisis, door alle instrumenten voor extern optreden en internationale partnerschappen in te zetten voor een ambitieus nieuw mondiaal VN-kader voor biodiversiteit; |
| --- | --- |

—

de EU moet het mondiaal leiderschap op zich nemen bij het aanpakken van de wereldwijde biodiversiteitscrisis, door alle instrumenten voor extern optreden en internationale partnerschappen in te zetten voor een ambitieus nieuw mondiaal VN-kader voor biodiversiteit;

| — | de civiele bescherming moet worden versterkt door een EU-beleid te formuleren teneinde het vermogen op onmiddellijk in actie te komen bij bosbranden overal in Europa te verbeteren; |
| --- | --- |

—

de civiele bescherming moet worden versterkt door een EU-beleid te formuleren teneinde het vermogen op onmiddellijk in actie te komen bij bosbranden overal in Europa te verbeteren;

| — | er moeten in de afzonderlijke lidstaten regionale brandweerteams komen om in geval van bosbranden flexibeler te kunnen optreden; |
| --- | --- |

—

er moeten in de afzonderlijke lidstaten regionale brandweerteams komen om in geval van bosbranden flexibeler te kunnen optreden;

| — | het moet makkelijker worden om het maatschappelijk middenveld in te zetten aan de hand van regionale bases en door kleine teams op te zetten die snel kunnen reageren. |
| --- | --- |

—

het moet makkelijker worden om het maatschappelijk middenveld in te zetten aan de hand van regionale bases en door kleine teams op te zetten die snel kunnen reageren.

| 3.8. | Om deze noodzakelijke en ingrijpende verandering mogelijk te maken, wil de Commissie een nieuw Europees governancekader voor biodiversiteit vaststellen. In dit verband zal een monitoring- en evaluatiemechanisme worden ingesteld op basis van een duidelijke reeks overeengekomen indicatoren. In 2023 zal worden beoordeeld of er een juridisch bindende aanpak van de governance nodig is. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | De Commissie stelt de uitvoering en handhaving van de EU-milieuwetgeving centraal in haar strategie. Zij wil enerzijds de samenwerking met de lidstaten en met Europese netwerken, inspecteurs, politie en openbare aanklagers intensiveren en anderzijds de rol van het maatschappelijk middenveld versterken. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | De gepresenteerde strategie is een EU-strategie, maar de Commissie onderstreept dat ook op bi- en multilateraal niveau meer aandacht aan de bescherming van de biodiversiteit zal worden besteed, en voegt daaraan toe dat de EU bereid is om in een coalitie met hoge ambitie op het gebied van biodiversiteit de leidersrol op zich te nemen tijdens de 15e Conferentie van de Partijen bij het Verdrag inzake biologische diversiteit. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Het actieplan van de nieuwe strategie voor 2030 bevat ongeveer veertig maatregelen die de komende vier jaar moeten worden aangenomen, zoals aangegeven in het indicatieve tijdschema dat is gehecht aan het voorstel voor de nieuwe strategie. |
| --- | --- |

3.11.

4.   Algemene opmerkingen

| 4.1. | Het EESC is ermee ingenomen dat de Commissie ernaar streeft een biodiversiteitsstrategie voor 2030 te ontwikkelen als een van de trajecten naar de Europese Green Deal en naar het mondiale biodiversiteitskader zoals voorgesteld in het raamwerk van het Verdrag inzake biologische diversiteit (VBD). |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Het ongekende verlies aan biodiversiteit en de verspreiding van verwoestende pandemieën vormen een duidelijk signaal: het is tijd dat we opnieuw over onze verhouding tot de natuur gaan nadenken. Volgens het EESC is de biodiversiteitsstrategie de weg die ingeslagen moet worden om de Europese biodiversiteit centraal te stellen bij het herstel na COVID-19 ten gunste van de burgers, het klimaat en de planeet. Het verlies aan biodiversiteit en de klimaatcrisis zijn onderling met elkaar verbonden en beïnvloeden elkaar. Om de voor 2030 gestelde doelen inzake de beperking van de klimaatverandering te halen, is het belangrijk om bossen, bodems en waterrijke gebieden op samenhangende wijze te beschermen en te herstellen en om in steden groene ruimten te creëren. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | In de biodiversiteitsstrategie wordt erkend dat de EU de inspanningen ter bescherming van de nog bestaande natuurlijke hulpbronnen flink moet opvoeren. Hiertoe moeten de beschermde gebieden, en met name de strikt beschermde gebieden, worden uitgebreid. Dit is echter geenszins voldoende om de achteruitgang van de biodiversiteit (niet alleen waar het gaat om het aantal soorten, maar vooral ook wat betreft de aantallen exemplaren van de betreffende populaties, ten aanzien waarvan dramatische afnames worden gemeten, zoals blijkt uit de grootschalige insectensterfte) een halt toe te roepen. Om deze reden zijn ook aanzienlijke inspanningen nodig voor het herstel van habitats. Beide doelstellingen worden door het EESC uitdrukkelijk gesteund. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Het EESC is het met de Commissie eens dat de achteruitgang van soorten en beschermde habitats hoofdzakelijk te wijten is aan de inadequate toepassing van de bestaande regels en het gebrek aan financiering. Het bestaande rechtskader (met name de vogelrichtlijn en de habitatrichtlijn) is gericht op bedreigde soorten en habitats, maar de bescherming van de biodiversiteit gaat veel verder, zo hebben de genoemde richtlijnen geen betrekking op insecten of bestuivers en evenmin op “ecosysteemdiensten” of “groene infrastructuur”. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Het EESC steunt daarom de voorstellen van de Commissie om na te gaan of verdere wetgevingsinstrumenten moeten worden ingevoerd indien de lidstaten de komende jaren niet snel werk maken van de nieuwe doelstellingen. Het wijst er ook op dat de kwaliteit van de bescherming en de goede praktijken op het niveau van de lidstaten, zoals vrijwillige beschermingsmaatregelen, zouden moeten worden erkend en aangemoedigd. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Naast de reeds vermelde factoren zijn er nog verschillende andere oorzaken van de achteruitgang, waaronder menselijk gedrag. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Het EESC onderschrijft de conclusie van de Commissie dat de aanhoudende dramatische achteruitgang van de biodiversiteit een aanzienlijke uitbreiding van het netwerk van beschermde gebieden noodzakelijk maakt. Er is tot op heden met name onvoldoende aandacht besteed aan de bescherming van natuurlijke processen. Het nieuwe streven naar 10 % strikt beschermde gebieden zal in deze situatie verandering brengen. Deze maatregelen zouden een positieve uitwerking hebben op het klimaat, de bescherming van bestuivers en insecten en op de verbetering van de waterretentie. De Commissie dringt aan op de oprichting van een trans-Europees netwerk voor natuurbescherming waarmee ze de methodologische lacunes in de habitatrichtlijn tracht te verhelpen, en benadrukt terecht het belang van ecologische verbindingen. Daarbij komt zij ook terug op het vraagstuk van de groene infrastructuren, dat na haar mededeling COM(2013) 249 final helaas niet met de nodige voortvarendheid is aangepakt. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Het EESC erkent dat er voor de verwezenlijking van de hersteldoelstellingen nieuwe, juridisch bindende doelstellingen nodig zijn. Doel van de biodiversiteitsstrategie voor 2020 was 15 % van de aangetaste ecosystemen te herstellen. Dat doel is bij lange na niet gehaald, met name omdat het niet juridisch bindend was. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | In de nieuwe strategie wordt het vraagstuk van de behoefte aan financiering duidelijker aan de orde gesteld. Het EESC vindt dit een goede zaak. Het is al jaren bekend dat het ontbreekt aan toereikende financiële middelen: tot dusver is slechts 20 % van de behoeften van de natuurbeschermingsgebieden gedekt, met inbegrip van die van het Natura 2000-netwerk (11), en de financiële ramingen van het EESC zijn altijd veel hoger geweest dan die van de Commissie. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Het EESC heeft bovendien uitdrukkelijk gepleit voor een gescheiden financieringslijn ten opzichte van de landbouwbegroting, zoals ook de Europese Rekenkamer heeft aangegeven. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | De Rekenkamer merkt in haar advies op dat niet duidelijk is welk deel van de GLB-uitgaven voor de biodiversiteit bestemd is. Volgens de Commissie is circa 8 % van de EU-begroting uitgegeven om de biodiversiteit te beschermen (86 miljard EUR in de periode 2014-2020). De Europese Rekenkamer merkt kritisch op dat er desondanks geen positieve effecten zijn te meten. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Dit komt onder meer doordat de programma’s van de tweede pijler, die voor de biodiversiteit bijzonder doeltreffend zijn, niet alleen onvoldoende worden gefinancierd maar voor het grootste deel ook zijn opgezet op een manier die voor landbouwers in tal van lidstaten weinig aantrekkelijk is.
  Al jaren pleit het EESC voor o.m. in voldoende mate stimulerende oplossingen die het bijvoorbeeld voor landbouwers makkelijker maken om maatregelen te nemen die bevorderlijk zijn voor de biodiversiteit. Het EESC onderstreept dat de bescherming van de biodiversiteit, waarvoor ook landbouwers en boseigenaren inspanningen moeten leveren, vanuit economisch oogpunt niet te hunnen laste mag komen. De levering van dit “publieke goed” moet voor de landbouwers juist een interessante mogelijkheid vormen om inkomsten te genereren. |
| --- | --- |

4.12.

Al jaren pleit het EESC voor o.m. in voldoende mate stimulerende oplossingen die het bijvoorbeeld voor landbouwers makkelijker maken om maatregelen te nemen die bevorderlijk zijn voor de biodiversiteit. Het EESC onderstreept dat de bescherming van de biodiversiteit, waarvoor ook landbouwers en boseigenaren inspanningen moeten leveren, vanuit economisch oogpunt niet te hunnen laste mag komen. De levering van dit “publieke goed” moet voor de landbouwers juist een interessante mogelijkheid vormen om inkomsten te genereren.

| 4.13. | De Commissie meldt dat er 20 miljard EUR per jaar nodig is. Het feit dat de berekening van dat bedrag niet wordt onderbouwd, noch hoe die behoefte moet worden gedekt is een belangrijk zwak punt van de biodiversiteitsstrategie. |
| --- | --- |

4.13.

| 4.14. | Dat dit bedrag niet tot uitdrukking komt in het meerjarig financieel kader wekt verbazing, omdat de Raad in december 2019 heeft opgeroepen om “biodiversiteit volledig, effectief en coherent te integreren in het ontwerp en de uitvoering van het meerjarig financieel kader (MFK) voor 2021-2027” (zie paragraaf 3.2). Het EESC ziet daar niets van terug en vindt het zorgwekkend dat er nog steeds een kloof gaapt tussen woorden en daden. |
| --- | --- |

4.14.

| 4.15. | Het EESC is kritisch over het feit dat de Commissie ook in deze biodiversiteitsstrategie de aanbevelingen van de Raad van december 2019 over financiële steun voor maatregelen ter bescherming van de biodiversiteit niet heeft verwerkt en dat er geen efficiënte maatregelen worden voorgesteld om een einde te maken aan subsidies die de biodiversiteit schaden. De Commissie heeft ook nog geen passende instrumenten voorgesteld met betrekking tot het verzoek van de Raad om de evaluatie van de uitvoering en de rapportage van beleid, acties en toezeggingen inzake natuurbescherming en biodiversiteitsbehoud te verbeteren. |
| --- | --- |

4.15.

| 4.16. | Het EESC is het met de Commissie eens dat duurzame beheerspraktijken voor een groot deel van de beschermde gebieden een geschikte oplossing zijn om hoge biodiversiteitswaarden te behouden of te bevorderen. Het EESC acht het echter van cruciaal belang dat een deel van de beschermde gebieden aan strikte bescherming wordt onderworpen, d.w.z. dat er bij het beheer ervan niet wordt ingegrepen. Alleen zo kunnen natuurlijke processen doeltreffend worden beschermd. |
| --- | --- |

4.16.

| 4.17. | Het EESC onderschrijft derhalve dat het percentage strikt beschermde gebieden aanzienlijk moet worden verhoogd en benadrukt dat de bescherming van natuurlijke processen van fundamenteel belang is voor de bescherming van de biodiversiteit, eens te meer in tijden van dramatische klimaatverandering. Het EESC waardeert het zeer dat bijzonder belang wordt gehecht aan strikte bescherming (met beheer op basis van non-interventie) van oerbossen en oude bossen. Het EESC wijst er evenwel op dat het zonder aanzienlijke financiële compensaties moeilijk zal zijn om met name oerbossen en oude bossen die in particulier bezit zijn doeltreffend te beschermen. In dit verband onderstreept het EESC de lovenswaardige acties van milieu-ngo’s, die optreden als hoeders van het milieu, en de voortdurende inzet van brandweerlieden ter bescherming van gebieden die vaak belangrijk zijn voor de biodiversiteit. Voor gebieden met oerbossen en oude bossen in staatseigendom had het EESC graag een aanbeveling van de Commissie over een moratorium op de houtkap gezien. De huidige controverses met betrekking tot de bescherming van bossen in verschillende EU-lidstaten laten zien dat ook de gebieden die staatseigendom zijn onder aanzienlijke economische druk staan. |
| --- | --- |

4.17.

| 4.18. | Het EESC beklemtoont dat het gemeenschappelijk landbouwbeleid moet worden aangepast aan de strategische doelstellingen op het gebied van biodiversiteit (12), aan de Europese klimaatwet, aan de “van boer tot bord”-strategie en aan de doelstellingen van de Europese Green Deal. |
| --- | --- |

4.18.

| 4.19. | Het EESC betreurt dat het voorgestelde nieuwe meerjarig financieel kader en het Europees herstelplan geen extra uitgaven voor de bescherming van de biodiversiteit bevatten. |
| --- | --- |

4.19.

| 4.20. | Het EESC acht het van belang dat er een gedegen en alomvattende strategie voor de bossen en de bosbouwsector komt. Dit is met name noodzakelijk omdat de EU geen gemeenschappelijk bosbouwbeleid heeft dat gebaseerd is op wetgeving. |
| --- | --- |

4.20.

| 4.21. | Het EESC merkt op dat het streven om 10 % van het landbouwareaal om te vormen tot prioritaire gebieden niet voorkomt in het voorstel tot hervorming van de tweede pijler van het GLB, dat momenteel wordt besproken; hierin is slechts sprake van een “minimumpercentage”, zonder dat er een concreet cijfer op wordt geplakt. Dit is een zeer negatief signaal waaruit blijkt dat de Commissie de noodzaak onderkent, maar niet in aanmerking neemt in het parallelle hervormingsproces. |
| --- | --- |

4.21.

| 4.22. | Het is een uitstekende zaak dat de groene infrastructuur zal worden versterkt. Het EESC verzoekt de Commissie en de lidstaten in dit verband een samenhangende strategie te ontwikkelen en ten uitvoer te leggen. De EU zou er goed aan doen om het trans-Europese netwerk voor groene infrastructuur ((TEN-G) als investeringsprioriteit aan te merken en er passende, specifiek daarvoor bestemde financiële middelen voor uit te trekken. |
| --- | --- |

4.22.

| 4.23. | Naast juridisch bindende hersteldoelen is een nieuw wetgevingsinitiatief aangekondigd om de beschermde gebieden uit te breiden indien de lidstaten de voorschriften en aanbevelingen van de Commissie niet opvolgen. Het EESC is van mening dat die wetgevingsmaatregelen essentieel zullen zijn als de lidstaten niet radicaal van koers veranderen wat betreft de bescherming van de biodiversiteit. Het voor 2024 aangekondigde wetgevingsinitiatief zou dan ook moeten leiden tot de ontwikkeling van een uitgebreide richtlijn inzake biodiversiteit waarmee ook de andere in dit advies genoemde tekortkomingen worden aangepakt, en die gepaard moet gaan met een effectbeoordeling om de commerciële aspecten ervan beter te kunnen beoordelen. |
| --- | --- |

4.23.

Brussel, 18 september 2020.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Luca JAHIER

---

(1)  The Convention on Biological Diversity.

1

(2)  Richtlijn 92/43/EG van de Raad (PB L 206 van 22.7.1992, blz. 7).

2

(3)  Richtlijn 79/409/EEG van de Raad (PB L 103 van 25.4.1979, blz. 1), (vogelrichtlijn) en Richtlijn 2009/147/EG van het Europees Parlement en de Raad (PB L 20 van 26.1.2010, blz. 7).

3

(4)  Richtlijn 2008/56/EG van het Europees Parlement en de Raad (PB L 164 van 25.6.2008, blz. 19).

4

(5)  Verordening (EU) nr. 1143/2014 van het Europees Parlement en de Raad (PB L 317 van 4.11.2014, blz. 35).

5

(6)  COM(2006) 216 final.

6

(7)  Zie bijv. advies nr. 7/2018 over voorstellen van de Commissie voor verordeningen betreffende het gemeenschappelijk landbouwbeleid voor de periode na 2020, PB C 41 van 1.2.2019, blz. 1. en Speciaal verslag 13/2020: Biodiversiteit op landbouwgrond: met de bijdrage van het GLB is de achteruitgang niet tot staan gebracht

7

voorstellen van de Commissie voor verordeningen betreffende het gemeenschappelijk landbouwbeleid voor de periode na 2020

Biodiversiteit op landbouwgrond: met de bijdrage van het GLB is de achteruitgang niet tot staan gebracht

(8)  IPBES, Summary for policymakers of the global assessment report on biodiversity and ecosystem services (Samenvatting voor beleidsmakers van het wereldwijd beoordelingsrapport over biodiversiteit en ecosysteemdiensten), 2018.

8

Summary for policymakers of the global assessment report on biodiversity and ecosystem services

(9)  Het Handvest van Leipzig en de stedelijke agenda voor de EU.

9

(10)  PB C 195 van 18.8.2006, blz. 96; PB C 97 van 28.4.2007, blz. 6; PB C 161 van 13.7.2007, blz. 48; PB C 317 van 23.12.2009, blz. 75; PB C 306 van 16.12.2009, blz. 42; PB C 48 van 15.2.2011, blz. 150; PB C 24 van 28.1.2012, blz. 111; PB C 67 van 6.3.2014, blz. 153; PB C 487 van 28.12.2016, blz. 14; PB C 129 van 11.4.2018, blz. 90; PB C 62 van 15.2.2019, blz. 226 en PB C 47 van 11.2.2020, blz. 87.

10

(11)  Zie COM(2010) 548 final, blz. 13.

11

(12)  In november 2018 heeft de Europese Rekenkamer zware kritiek geuit op de voorstellen van commissaris Hogan voor de hervorming van het landbouwbeleid na 2020, die volgens haar niet in overeenstemming waren met de milieudoelstellingen.

12

---

BIJLAGE

Het volgende wijzigingsvoorstel, waarvoor minstens een kwart van de stemmen werd uitgebracht, werd tijdens de beraadslaging verworpen:

Par. 4.18

Als volgt wijzigen:

Het EESC beklemtoont dat het gemeenschappelijk landbouwbeleid moet worden aangepast aan de strategische doelstellingen op het gebied van biodiversiteit, aan de Europese klimaatwet, aan de “van boer tot bord”-strategie en aan de doelstellingen van de Europese Green Deal. Het is van belang dat de uitvoering van de biodiversiteitsstrategie geen bedreiging vormt voor de voedsel- of bestaanszekerheid in plattelandsgebieden in de EU.

Stemuitslag:

| Voor: | 59 |
| --- | --- |
| Tegen: | 106 |
| Onthoudingen: | 8 |

Voor:

59

Tegen:

106

Onthoudingen:

8

---

| 11.12.2020 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 429/268 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 429/268

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Een “van boer tot bord”-strategie voor een eerlijk, gezond en milieuvriendelijk voedselsysteem

(COM(2020) 381)

(2020/C 429/34)

| Rapporteur: | Peter SCHMIDT (DE-II) |
| --- | --- |
| Corapporteur: | Jarmila DUBRAVSKÁ (SK-I) |

Rapporteur:

Peter SCHMIDT (DE-II)

Corapporteur:

Jarmila DUBRAVSKÁ (SK-I)

| Raadpleging | Commissie, 17.6.2020 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Afdeling Landbouw, Plattelandsontwikkeling en Milieu |
| Goedkeuring door de afdeling | 8.7.2020 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 16.9.2020 |
| Zitting nr. | 554 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 208/4/7 |

Raadpleging

Commissie, 17.6.2020

Rechtsgrondslag

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Afdeling Landbouw, Plattelandsontwikkeling en Milieu

Goedkeuring door de afdeling

8.7.2020

Goedkeuring door de voltallige vergadering

16.9.2020

Zitting nr.

554

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

208/4/7

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Met haar mededeling over een “van boer tot bord-strategie voor een eerlijk, gezond en milieuvriendelijk voedselsysteem” beoogt de Europese Commissie de economische, sociale en milieuduurzaamheid van voedselsystemen te verbeteren. De COVID-19-crisis heeft de sterkte en veerkracht van het Europese agrovoedingssysteem op de proef gesteld en terdege bewezen dat de voedselvoorziening in de EU verzekerd is, maar ook aangetoond dat een voedselsysteem “van boer tot bord” niet als vanzelfsprekend kan worden beschouwd. Een en ander moet worden aangegrepen als een kans om de bevoorradingsketen een nieuwe dynamiek te geven en duurzame verbeteringen te realiseren voor producenten, verwerkers en detailhandelaren. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Een alomvattend EU-voedselbeleid moet volgens het EESC gericht zijn op: i) economische, ecologische en sociaal-culturele duurzaamheid; ii) integratie tussen sectoren, beleidsterreinen en governanceniveaus; iii) inclusieve besluitvormingsprocessen, en iv) een combinatie van verplichte maatregelen (voorschriften en belastingen) en stimuleringsmaatregelen (premies, kredieten, middelen en verzekeringen) om de overgang naar duurzame voedselsystemen te versnellen. Deze doelstellingen komen onvoldoende tot uiting in de voorgestelde strategie. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | De GLB-begroting mag niet worden verminderd of op het huidige niveau worden gehandhaafd, maar moet in overeenstemming met die doelstellingen worden verhoogd. Bezuinigingen op de fondsen voor plattelandsontwikkeling zouden funest zijn, aangezien een aantal daarvan de relevantste instrumenten ter ondersteuning van de transitie zijn. De extra injectie van 15 miljard EUR die in het kader van het COVID-19-herstelpakket is voorgesteld, is weliswaar welkom en noodzakelijk, maar kan verbintenissen voor de lange termijn niet vervangen. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Strategische GLB-plannen mogen alleen worden goedgekeurd op voorwaarde dat de lidstaten alomvattende plannen vaststellen om de voedselomgeving anders in te richten, waarbij stimulansen voor duurzame productie van gezond voedsel worden gekoppeld aan het aanboren van nieuwe markten voor die producten. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Eerlijke voedselprijzen (die de werkelijke productiekosten voor het milieu en de samenleving weerspiegelen) zijn de enige manier om op lange termijn duurzame voedselsystemen te creëren. De EU en de lidstaten moeten maatregelen nemen om ervoor te zorgen dat de prijzen voor de landbouwers boven de productiekosten uitkomen en dat gezonde voeding gemakkelijker betaalbaar wordt. Daartoe zullen alle overheidsinstrumenten moeten worden ingezet, van harde fiscale maatregelen tot een op informatie gebaseerde aanpak om de werkelijke kosten zichtbaar te maken. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Goedkope invoer brengt vaak hoge sociale en milieukosten met zich mee in derde landen. Zonder aanpassing van het EU-handelsbeleid zullen de doelstellingen van de strategie niet kunnen worden gehaald. Het Comité dringt er bij de EU op aan om in preferentiële handelsovereenkomsten echte wederkerigheid van normen te garanderen. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | In de strategie wordt niet ingegaan op duurzaam landbeheer en toegang tot land. Dit is een ernstige tekortkoming daar het hierbij om een van de belangrijkste obstakels voor de verjonging van de landbouwbevolking gaat. Zonder nieuwe aanwas verliest de EU haar basis voor duurzame en productieve landbouw. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Er moet een effectbeoordeling worden uitgevoerd voor de verschillende manieren waarop de in de strategie vastgestelde doelen kunnen worden bereikt, waarbij rekening moet worden gehouden met de stand van zaken in elke lidstaat. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | De optie van een Europese Raad voor voedselbeleid, zoals voorgesteld in eerdere EESC-adviezen, moet worden onderzocht (met inbegrip van de financiële haalbaarheid ervan). Op lokaal niveau bestaan er al raden voor voedselbeleid, waarin verschillende actoren van het voedselsysteem in een bepaald gebied samenkomen om problemen op te lossen, steden weer in contact te brengen met de voedselproductie in de omliggende regio's en te zorgen voor een doeltreffende governance van het lokale en regionale voedselbeleid. |
| --- | --- |

1.9.

2.   Inleiding

| 2.1. | De mededeling Een “van boer tot bord”-strategie voor een eerlijk, gezond en milieuvriendelijk voedselsysteem van de Europese Commissie is een sleutelonderdeel van de Europese Green Deal. Deze strategie moet bijdragen tot de Europese agenda inzake klimaatverandering, het milieu beschermen en de biodiversiteit behouden, de positie van landbouwers en vissers in de waardeketen veiligstellen, de consumptie van duurzaam voedsel stimuleren en betaalbaar en gezond voedsel voor iedereen binnen handbereik brengen zonder dat dit ten koste gaat van de veiligheid, kwaliteit en betaalbaarheid van voedsel. Dit is de eerste EU-strategie die de hele voedselketen bestrijkt. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Door de COVID-19-crisis is het nog urgenter geworden om de veerkracht van EU- en internationale voedselsystemen te vergroten, zeker aangezien deze vaker op de proef zullen worden gesteld, bijvoorbeeld door de klimaatverandering, nieuwe ziekten en tekorten aan arbeidskrachten (1). De crisis heeft eens te meer aangetoond dat we het traject van boer tot bord niet voor lief moeten nemen en dat alle actoren en activiteiten in de landbouw en het hele voedselsysteem nauw met elkaar verweven zijn. Om herstel en wederopbouw voor de lange termijn te waarborgen, is het zaak crisissteunmaatregelen te nemen. In de mededeling over de “van boer tot bord”-strategie en in de EU-biodiversiteitsstrategie wordt terecht de noodzaak erkend om de veerkracht in de nasleep van COVID-19 te vergroten door de economische, maatschappelijke en milieuduurzaamheid van voedselsystemen te verbeteren. Deze strategieën vertalen naar concrete, tijdige acties is nu van cruciaal belang. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Landbouwers in de hele EU hebben al stappen gezet om de duurzaamheid te verhogen en de normen verder te ontwikkelen. Landbouwers en ander personeel in het voedselsysteem (landbouw, verwerking en distributie) stonden in de frontlinie tijdens de COVID-19-crisis en hebben de voedselvoorziening voor alle Europese burgers ononderbroken in stand gehouden. Zij dragen systematisch allerlei risico’s terwijl ze daar maar een klein deel van de toegevoegde waarde in het voedselsysteem voor terugkrijgen. Ook in de toekomst zal in ieder geval van landbouwers worden verwacht dat ze nog veel meer dan nu aan meer duurzaamheid en veerkracht blijven werken. Gezien de economisch moeilijke situatie waarin het merendeel van de landbouwers zich nu bevindt, is deze noodzakelijke omslag alleen mogelijk als de juiste politieke en economische stimulansen worden gegeven; de voorstellen voor de GLB-hervorming zijn volgens het EESC geen doeltreffende stappen in die richting. Daarom is het noodzakelijk dat er wezenlijk betere omstandigheden worden geschapen om ervoor te zorgen dat lokaal en duurzaam verbouwd voedsel in de EU kan concurreren met ingevoerde producten (2) en dat de transitielasten en -baten niet alleen evenredig worden gespreid (over de verschillende sociale groepen, sectoren en regio’s, alsook over de huidige en toekomstige generaties), maar dat de middelen ook vooral duurzame landbouwbedrijven effectief ten goede komen. We moeten de “van boer tot bord”-strategie aangrijpen als een kans om de dynamiek van de toeleveringsketen ingrijpend te veranderen en de inkomens en het bestaan van landbouwers duurzaam te verbeteren. Het Comité herhaalt dat de Europese Green Deal in alle opzichten een Europees groen en sociaal pact moet zijn. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Wat de invoer van landbouwgrondstoffen en levensmiddelen betreft, had het EESC verwacht dat de strategie “van boer tot bord” een verklaring zou bevatten die even duidelijk is als die van de Commissie, toen zij een koolstofcorrectie aan de grens voor industriële producten aankondigde, omdat onze landbouwers (en ook de consumenten) moeten worden beschermd tegen invoer die niet aan de Europese duurzaamheidscriteria voldoet. Dit geldt des te meer omdat het duidelijk is dat onze huidige normen nog moeten worden aangescherpt. Maar hier faalt de onderhavige strategie volledig. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Het EESC is ingenomen met de “van boer tot bord”-strategie als een uitstekende kans om de hiervoor beschreven doelen te bereiken. In dit advies signaleert het Comité enkele tekortkomingen in de mededeling over de “van boer tot bord”-strategie en het actieplan (ten opzichte van de ambities van de Europese Green Deal en zijn eigen voorstellen voor een alomvattend voedselbeleid (3)). Tevens draagt het Comité enkele suggesties aan om de “van boer tot bord”-strategie verder uit te werken en naar een doeltreffende routekaart voor transitie te vertalen. |
| --- | --- |

2.5.

3.   De basis van een doeltreffende “van boer tot bord”-strategie: governance, verantwoordingsplicht, doelstellingen en middelen

| 3.1. | Het EESC dringt al sinds 2016 aan op de ontwikkeling van een alomvattend voedselbeleid in de EU, met als doel gezonde voeding uit duurzame voedselsystemen te leveren, de landbouw aan voedings- en ecosysteemdiensten te koppelen en voor bevoorradingsketens te zorgen die de volksgezondheid van de hele Europese samenleving beschermen (4). Verder hebben allerlei organisaties uit het maatschappelijk middenveld de handen ineengeslagen om onder leiding van IPES-Food in de loop van drie jaar een uitgebreide blauwdruk van een gemeenschappelijk voedselbeleid voor de EU te formuleren (5). |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | In het verlengde van de aanbevelingen in bovengenoemde teksten moet een alomvattend EU-voedselbeleid gericht zijn op: i) economische, ecologische en sociaal-culturele duurzaamheid; ii) integratie tussen sectoren, beleidsterreinen en governanceniveaus; iii) inclusieve besluitvormingsprocessen, en iv) een combinatie van verplichte maatregelen (voorschriften en belastingen) en stimuleringsmaatregelen (premies, kredieten, middelen en verzekeringen) om de overgang naar duurzame voedselsystemen te versnellen. Dit beleid moet vaart zetten achter de ontwikkeling van een circulaire economie en de impact van de voedselverwerkende industrie en de detailhandel op het milieu terugdringen door actie te ondernemen op het gebied van vervoer, opslag, verpakking en voedselverspilling. Bovendien moet dit beleid zijn afgestemd op de nieuwe situatie na COVID-19 en moet met name het crisisbeheer worden verbeterd en veilige en eerlijke arbeidsomstandigheden in de hele keten kracht worden bijgezet. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Hoewel in de mededeling over de “van boer tot bord”-strategie en in het actieplan veel relevante instrumenten worden genoemd, ontbreken nog doeltreffende governancemechanismen. Ten eerste moeten alle acties onder een aantal overkoepelende gerichte doelstellingen worden gegroepeerd. Daarin worden de voedselsystemen beschreven die de EU op de middellange en lange termijn hoopt te realiseren (6). Deze doelstellingen moeten niet zozeer op specifieke delen van de keten betrekking hebben, maar op het geheel daarvan (7). Dit is essentieel om: i) te wijzen op de noodzaak tot een ketenbrede aanpak en eerlijke kostenverdeling om de uitdagingen in de landbouw het hoofd te bieden; ii) bepaalde oplossingen prioriteit te geven en een “à la carte”-benadering met onverenigbare oplossingen te voorkomen; iii) in alternatieve maatregelen (met equivalente effecten) te voorzien wanneer oorspronkelijke acties vertraging oplopen of niet van de grond komen; iv) ervoor te zorgen dat kwantitatieve en kwalitatieve doelen gepaard gaan met alle nodige maatregelen om die doelen te halen (en ze dus ook haalbaar zijn), en nieuwe doelen toe te voegen wanneer dat nodig is om een doelstelling te halen, en v) een robuuste basis te vormen voor het stroomlijnen van de diverse sectorale beleidslijnen (zoals het GLB, handel, milieu, gezondheidsontwikkeling en voedselveiligheid) met de “van boer tot bord”-strategie. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | De “van boer tot bord”-strategie kan alleen doeltreffend zijn wanneer ze gepaard gaat met een duidelijk kader met doelen, indicatoren en een robuust monitoringmechanisme, zonder evenwel de bureaucratische rompslomp te verzwaren. Het EESC heeft al gepleit voor de opstelling van een EU-scorebord voor duurzame voeding. Daarmee kunnen de uitdagingen van voedselsystemen via een meerjarenaanpak worden aangepakt en kan het beleid op verschillende governanceniveaus beter worden gestroomlijnd. Het scorebord zou indicatoren verschaffen en zo de vooruitgang in de richting van de gestelde doelen aanmoedigen en monitoren (8). |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Een doeltreffende “van boer tot bord”-strategie zou hoge externe landbouwkosten moeten terugdringen en eerlijke marktprijzen voor alle landbouwers moeten verzekeren. Op de lange termijn is dit dan ook bijzonder kosteneffectief. De overgang naar duurzame, concurrerende voedselsystemen vergt echter dringende investeringen. Forse inspanningen en kapitaalinvesteringen zijn met name vereist om de klimaat- en milieuacties uit de Europese Green Deal te verwezenlijken en landbouwers bij te staan bij het invoeren van duurzame benaderingen. Deze doelen kunnen niet worden behaald wanneer belangrijke financieringsstromen worden onderbroken. Bezuinigingen op de fondsen voor plattelandsontwikkeling zouden funest zijn, aangezien een aantal daarvan de relevantste instrumenten ter ondersteuning van de transitie zijn, zoals ook aangegeven in de mededeling over de “van boer tot bord”-strategie. Het Comité wijst nogmaals op de noodzaak om 10 miljard EUR te reserveren voor onderzoek naar landbouw, plattelandsontwikkeling en bio-economie, zoals de Europese Commissie heeft aangegeven in haar voorstellen voor het meerjarig financieel kader 2021-2027 (MFK). De extra 15 miljard EUR voor plattelandsontwikkeling en agrovoedselonderzoek die in het kader van het COVID-19-herstelpakket zijn voorgesteld, zijn weliswaar welkom en noodzakelijk, maar vormen geen vervanging voor verbintenissen op lange termijn. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Uiteenlopende belanghebbenden in de voedselsystemen spelen een rol in het toezicht op de ontwikkeling en uitvoering van de “van boer tot bord”-strategie. Een betere samenwerking tussen de bestaande instanties verdient weliswaar prioriteit, maar een specifieke governancestructuur met meerdere belanghebbenden zal onontbeerlijk zijn. Bij het onderzoeken van de opties moet in gedachten worden gehouden dat de nieuwe governancestructuur: i) een democratische en inclusieve aanpak volgt conform beproefde methoden in bestaande lichamen, met name het multistakeholderplatform inzake de SDG’s; ii) een duidelijk mandaat krijgt, inclusief een toetsing in hoeverre sectoraal beleid (zoals het GLB) en de “van boer tot bord”-strategie op elkaar aansluiten, en iii) een goede, brede afspiegeling vormt van boerencoöperaties, het maatschappelijk middenveld (waaronder EU-, nationale en basisorganisaties) en actoren uit de toeleveringsketen. We moeten voorkomen dat de belangen van de landbouw alleen via het GLB worden gediend en die van het maatschappelijk middenveld alleen via de “van boer tot bord”-strategie. Eventuele spanningsvelden moeten worden aangepakt en alle actoren moeten het eens worden over een koers richting transitie. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | De optie van een Europese Raad voor voedselbeleid (9), die het EESC in eerdere adviezen heeft geopperd, moet worden onderzocht (inclusief de financiële haalbaarheid daarvan). Een dergelijke Europese Raad voor voedselbeleid zou moeten worden geraadpleegd over de tenuitvoerlegging van de “van boer tot bord”-strategie. Er moet zo spoedig mogelijk werk van worden gemaakt. Europese raden voor voedselbeleid bestaan al op lokaal niveau. Daarin hebben verschillende actoren uit het voedselsysteem in de desbetreffende regio zich verenigd om samen uitdagingen het hoofd te bieden, steden weer te verbinden met de voedselproductie in omliggende regio’s en toe te zien op een doeltreffende governance van lokaal en regionaal voedselbeleid (10). Zoals de COVID-19-crisis heeft aangetoond, zijn veerkrachtige toeleveringsketens afhankelijk van doeltreffende lokale acties. Op dat niveau is het maatschappelijk middenveld namelijk in staat om in samenwerking met overheids- en commerciële partners de gaten in de voedselvoorziening te dichten (11). Een Europese Raad voor voedselbeleid zou de stroomlijning van het EU-, nationale en lokale beleid (dat wil zeggen multilevel governance) versnellen. Deze raad zou vertegenwoordigers van lokale raden voor voedselbeleid en belanghebbenden uit het maatschappelijk middenveld en de toeleveringsketen (inclusief landbouwers, werknemers en consumenten) bijeenbrengen. Via dit platform kunnen alle betrokkenen van elkaar leren door goede praktijken uit te wisselen. Verder kunnen ze erop toezien dat alle standpunten uit de diverse sectoren worden meegenomen en kunnen ze belemmeringen voor de stimulering van duurzaam voedsel op lokaal niveau signaleren. |
| --- | --- |

3.7.

4.   Belangrijke gebieden waar verdere actie vereist is

4.1.   Gezonde en duurzame voedingspatronen

| 4.1.1. | Gezonde, duurzame voeding is een cruciale pijler van een alomvattend voedselbeleid, aangezien we onze voedingsgewoonten dringend moeten aanpassen om de gezondheid van zowel ecosystemen als de bevolking en de vitaliteit van plattelandsgebieden te verbeteren (12). In de mededeling over de “van boer tot bord”-strategie wordt erkend dat het nodig is om gezonde, duurzame opties als de makkelijkste opties aan consumenten te presenteren (dat wil zeggen dat ze goed te krijgen zijn en dat iedereen ze kan betalen). Ook wordt erkend dat “voedselomgevingen” medebepalend zijn voor de keuzes die mensen maken. |
| --- | --- |

4.1.1.

| 4.1.2. | De “van boer tot bord”-strategie kan een unieke kans bieden om voedselomgevingen anders in te richten. Daarvoor moeten een aantal EU-, nationale en lokale beleidslijnen worden afgestemd op vraag en aanbod, wat neerkomt op de volgende stappen: i) marketing en reclame voor ongezonde producten via regelgeving aanpakken; ii) de verstrekking van gebruiksvriendelijke, betrouwbare en onafhankelijke informatie over voedingswaarden aan consumenten waarborgen; iii) een gezond prijsbeleid invoeren; iv) de inkoop van duurzaam voedsel door overheidsinstanties steunen; v) (de herziening van) productformules aanjagen; vi) gezonde omgevingen in winkels, restaurants, steden en scholen scheppen, en vii) in consumentenvoorlichting investeren. Deze stappen moeten door sociale beleidslijnen worden aangevuld zodat gezonde en duurzame voedingspatronen beter binnen bereik komen van bevolkingsgroepen met een laag inkomen en achtergestelde groepen. |
| --- | --- |

4.1.2.

| 4.1.3. | In de mededeling over de “van boer tot bord”-strategie en het actieplan worden echter geen overkoepelende maatregelen op deze beleidsterreinen uiteengezet. In plaats daarvan wordt uitgegaan van gedragscodes, toezeggingen en andere zelfreguleringsinstrumenten (13) die tot op heden ineffectief zijn gebleken. Het plan van de Europese Commissie om de lidstaten (in het kader van de strategische GLB-plannen) aanbevelingen te doen over het behalen van de doelstellingen van het GLB en de “van boer tot bord”-strategie, inclusief doelstellingen inzake de gezondheid, is meer dan welkom. Maatregelen inzake voedingspatronen mogen echter niet optioneel zijn. Een van de goedkeuringscriteria voor strategische GLB-plannen moet zijn dat de lidstaten alomvattende plannen formuleren om de voedselomgeving anders in te richten en daarin stimuleringsmaatregelen voor de productie van gezond, duurzaam voedsel te koppelen aan het aanboren van nieuwe markten voor die producten. Dit sluit ook aan bij het voornemen van de Commissie om de verbouw en consumptie van biologisch voedsel te promoten. |
| --- | --- |

4.1.3.

| 4.1.4. | Met het oog op de verstrekking van (richtsnoeren inzake) betrouwbare informatie over voedingswaarden heeft het EESC aangedrongen op de ontwikkeling van nieuwe richtsnoeren voor duurzame voeding die rekening houden met culturele en geografische verschillen tussen en binnen de lidstaten. Nieuwe richtsnoeren voor duurzame voeding zouden boerderijen, verwerkers, kleinhandelaars en cateringdiensten een duidelijkere richting aangeven. Het agrovoedingssysteem zou baat hebben bij een nieuw kader voor het produceren, verwerken, distribueren en verkopen van gezonder en duurzamer voedsel voor een eerlijkere prijs (14). |
| --- | --- |

4.1.4.

4.2.   Een eerlijke voedselvoorzieningsketen met eerlijke prijzen

| 4.2.1. | Het EESC heeft al aangedrongen op een verbod op alle oneerlijke handelspraktijken (OHP’s) (15). Met name de voedselvoorzieningsketen is vatbaar voor OHP’s, vanwege de grote verschillen tussen kleine en grote spelers en tussen producenten met langetermijnverbintenissen en flexibelere spelers. Een manier om OHP’s doeltreffend aan te pakken op EU-niveau, is via regelgeving en wetgevingsmaatregelen waaraan doeltreffende en krachtige handhavingsmechanismen zijn gekoppeld. |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | In de mededeling over de “van boer tot bord”-strategie wordt terecht de essentiële bijdrage van landbouwers en werknemers in de voedselketen (inclusief degenen met een onzeker dienstverband) erkend, alsook de noodzaak om hun gezondheid en veiligheid in het kader van de verplichtingen van de Europese pijler van sociale rechten te waarborgen. Het Comité betreurt echter dat dit niet vergezeld gaat van concrete stappen in het actieplan. Bovendien betreurt het EESC dat er geen verband tussen eerlijke arbeidsomstandigheden en eerlijke voedselprijzen is gelegd. Eerlijke voedselprijzen (die de werkelijke kosten van de productie voor milieu en maatschappij weerspiegelen) zijn in de ogen van het Comité de enige manier om duurzame en eerlijke voedselsystemen voor de lange termijn te verwezenlijken. Momenteel maken grote detailhandelaren en multinationale voedselverwerkende bedrijven de hoogste winsten. De prijzen die landbouwers voor hun producten krijgen, zijn daarentegen te laag om hun levensonderhoud en fatsoenlijke arbeidsomstandigheden veilig te stellen en dekken vaak niet eens hun productiekosten. Het aandeel van de EU-voedselketenwaarde dat naar de landbouwers gaat, is van 31 % in 1995 gedaald naar 24 % in 2005 (16). Volgens recente ramingen zou dit inmiddels rond de 21 % liggen (17). Deze compressie van de prijzen voor landbouwers is kunnen gebeuren door een enge interpretatie van het EU-mededingingsrecht waarbij welvaart van consumenten wordt afgemeten aan zo laag mogelijke prijzen. Hierin moet verandering komen, ook via de Verdragen. |
| --- | --- |

4.2.2.

| 4.2.3. | In het kader van de “van boer tot bord”-strategie moeten de EU en de lidstaten uitgebreide maatregelen nemen om ervoor te zorgen dat de prijzen voor landbouwers boven hun productiekosten uitkomen en dat het relatief betaalbaarder en makkelijker wordt om gezonde en duurzame voedingspatronen aan te houden. Daartoe zullen alle mogelijke overheidsinstrumenten moeten worden ingezet, van harde fiscale maatregelen tot een op informatie gebaseerde aanpak om de werkelijke kosten zichtbaar te maken met behulp van de beste nieuwe methodes voor reële kostenberekening (18). Het EESC herhaalt hoe belangrijk het is om al op jonge leeftijd onderricht te krijgen over duurzame voeding om jonge mensen de waarde van voedsel en eerlijke prijzen te leren waarderen. Er moet bijzondere aandacht worden geschonken aan kwetsbare groepen, met name ouderen en bevolkingsgroepen met een laag inkomen. Nieuwe vormen van etikettering met daarop het deel van de prijs dat naar de landbouwers zelf gaat, moeten worden onderzocht. De opeenvolging van de stappen in de keten die van invloed zijn op de prijzen, moet zorgvuldig worden bepaald teneinde bruuske verschuivingen te voorkomen. Daarbij moeten de gevolgen voor gezinnen met een laag inkomen in de gaten worden gehouden (19) om er zeker van te zijn dat gezonde voedingspatronen door beleidsinterventies niet slechter maar beter binnen hun bereik komen. |
| --- | --- |

4.2.3.

| 4.2.4. | Boerenmarkten, gemeenschapslandbouw, consumentencoöperaties en andere initiatieven in de korte toeleveringsketen vormen voor landbouwers een cruciaal kanaal om hun toegevoegde waarde te vergroten en eerlijke prijzen te krijgen, met name voor biologische boeren of landbouwers die andere milieuvriendelijke verbouwmethodes gebruiken die niet onder een keurmerk vallen. Vaak zijn daar lokale en regionale overheden bij betrokken die systemen voor lokaal voedselbeheer opzetten waarin de verschillende spelers worden samengebracht en waardoor met name het gebruik van lokale producten in de collectieve catering wordt bevorderd. Het EESC betreurt dat de Commissie haar eerdere adviezen in dit verband niet heeft opgevolgd. |
| --- | --- |

4.2.4.

| 4.2.5. | Het opnieuw lokaal maken van het voedselsysteem zorgt voor werkgelegenheid en lokale dynamiek. Het vergroot ook de veerkracht, zoals blijkt uit de reacties op COVID-19 op alle niveaus van de toeleveringsketen (producenten, verwerkende bedrijven en detailhandelaren). Plattelandsgebieden zijn maar één voorbeeld van een domein waar consumentencoöperaties vaak de laatste economische speler ter plekke zijn. Voor consumenten betekenen korte toeleveringsketens een bron van hoogwaardige verse producten waar een verhaal en menselijk contact bij hoort, en een aanleiding om aandacht te besteden aan en zich te verdiepen in de waarde van voedsel en weer vertrouwen te schenken aan voedselsystemen (20). Op solidariteit gestoelde coöperatieve initiatieven spelen ook een sleutelrol bij de ontwikkeling van onderwijsmateriaal voor scholen en het kweken van bewustzijn voor de strijd tegen voedselverspilling en overgewicht, vooral bij kinderen. De voordelen van korte toeleveringsketens worden weliswaar erkend in de mededeling over de “van boer tot bord”-strategie, maar concrete acties en financiering (ook in de strategische GLB-plannen) zijn vereist om deze ketens verder te ontwikkelen en alle obstakels weg te nemen die de ontplooiing daarvan in de EU in de weg staan. |
| --- | --- |

4.2.5.

4.3.   De externe dimensie van de “van boer tot bord”-strategie versterken

| 4.3.1. | De doelstellingen van de “van boer tot bord”-strategie kunnen nooit worden behaald als het EU-handelsbeleid niet wordt aangepast. In de mededeling over de “van boer tot bord”-strategie en het actieplan staan belangrijke stappen om de duurzaamheidsbepalingen in de bilaterale vrijhandelsakkoorden van de EU en de handhaving van deze regels aan te scherpen. Zoals Frankrijk en Nederland al hebben opgemerkt (21), kan er echter meer worden gedaan om de naleving van internationale overeenkomsten te waarborgen en om de procedures voor het melden en aanpakken van het niet nakomen van toezeggingen inzake duurzaamheid te stroomlijnen. Bovendien dringt het Comité erop aan dat de EU werkelijke wederkerigheid van standaarden in preferentiële handelsovereenkomsten verzekert, met name met betrekking tot welzijn, duurzaamheid en traceerbaarheid van boer tot bord, voortbouwend op en strevend naar verdere mainstreaming van hetgeen al in enkele recente bilaterale bepalingen is bereikt (22). Een koolstofbelasting aan de grens, zoals verwoord in de opdrachtbrief aan de uitvoerend vicevoorzitter bevoegd voor de Europese Green Deal (23), blijft van essentieel belang om te voorkomen dat landbouwers en levensmiddelenbedrijven in de EU het onderspit delven door de invoer uit landen die de bestrijding van de gevolgen van klimaatverandering niet serieus nemen. Dat er niet wordt gerept over de koolstofbelasting aan de grens, koolstofbeprijzing en de monitoring van broeikasgassen van de invoer, valt dan ook te betreuren en doet af aan de ambities van de “van boer tot bord”-strategie en de Green Deal. |
| --- | --- |

4.3.1.

| 4.3.2. | De mededeling over de “van boer tot bord”-strategie gaat voorbij aan de impact van de EU-uitvoer op kleinschalige producenten in ontwikkelingslanden en aan het aandeel van in de EU gevestigde multinationals in niet-duurzame praktijken in de hele wereld. Nieuwe handhavingsmogelijkheden moeten bovenal op in de EU gevestigde bedrijven gericht zijn. Zij moeten ervoor zorgen dat in hun toeleveringsketen geen sprake is van ontbossing, landroof en geschonden rechten en daarvoor rekenschap kunnen afleggen. Het EESC is dan ook ingenomen met de toezegging van commissaris voor Justitie Reynders om EU-bedrijven eisen op te leggen aangaande mensenrechten en een zorgvuldigheidsplicht inzake het milieu. Het Comité roept ertoe op om in het verlengde van de “van boer tot bord”-strategie aanvullende sectorspecifieke maatregelen te nemen. Zoals het Europees Parlement heeft opgemerkt (24), zijn zorgvuldigheidseisen vooral urgent voor exploitanten in toeleveringsketens van voor bossen risicovolle grondstoffen (zoals rundvlees, soja en palmolie). |
| --- | --- |

4.3.2.

| 4.3.3. | Het belangrijkste is dat de “van boer tot bord”-strategie geen rekening houdt met het circulaire karakter van de mondiale landbouwmarkten en de wederzijdse invloed van de verhandelde volumes op zowel het importerende als het exporterende land. De strategie biedt een cruciale kans om de externe doelstellingen van de EU te herzien, aansluitend bij de ambities van de mededeling van de Europese Commissie, getiteld “Handel voor iedereen” (25). Deze langetermijnbeschouwing ontbreekt in de mededeling over de “van boer tot bord”-strategie. Vrijhandelsakkoorden blijven de groei van niet-duurzame consumptie in de hand werken, met alle gevolgen van dien voor het milieu in derde landen, vooral ontbossing (26). Het is zaak vraagtekens te plaatsen bij de voortdurende groei van handelsvolumes als ultiem doel van het EU-beleid (met name in sectoren die veel broeikasgassen uitstoten en in strategische sectoren die in de nasleep van COVID-19 uiteenlopende robuuste ketens behoeven). Het is ook van essentieel belang om nieuwe manieren te vinden om de lat hoger te leggen, duurzame praktijken te stimuleren en ervoor te zorgen dat kleinschalige landbouwers in de EU en ontwikkelingslanden nieuwe kansen voor duurzame productie kunnen grijpen. Deze beschouwingen moeten in multilaterale fora aan de orde worden gesteld, zoals de VN-commissie inzake Wereldvoedselzekerheid en de Codex Alimentarius. Ze mogen niet beperkt blijven tot bilaterale onderhandelingen, waar de participatie van landbouwers en het maatschappelijk middenveld beperkt is, grote machtsverschillen bestaan en de handelsliberalisering het ultieme doel blijft. Het geplande wetgevingskader voor duurzame voedselsystemen kan als uitgangspunt dienen. Wat daarin vooral moet worden vastgelegd, is een duidelijke definitie van duurzame voedselsystemen in het verlengde van bestaande EU-definities van ecologische duurzaamheid (27). |
| --- | --- |

4.3.3.

4.4.   Landbouwers steunen bij de overgang naar veerkrachtige, diverse agro-ecologische systemen

| 4.4.1. | De mededeling over de “van boer tot bord”-strategie en de biodiversiteitsstrategie bevatten cruciale stappen om bodem- en agro-ecosystemen te herstellen en te beschermen, met name doelen om het landbouwareaal om te vormen tot landschappen met een hoge diversiteit (10 %) en land waar biologische landbouw wordt bedreven (25 %). Er moet evenwel rekening gehouden met de uitgangspositie van de verschillende lidstaten. In de mededeling over de “van boer tot bord”-strategie wordt niet ingegaan op duurzaam landbeheer of toegang tot land. Dit is een ernstige tekortkoming daar het hierbij om een van de belangrijkste obstakels voor de verjonging van de landbouwbevolking gaat. Zonder nieuwe aanwas verliest de EU haar basis voor duurzame en productieve landbouw. Het EESC heeft een EU-kader voorgesteld om in de lidstaten waardevolle landbouwgrond voor de productie van levensmiddelen te beschermen (28). Voor deze lovenswaardige doelstellingen is echter adequate financiële ondersteuning nodig, die in de huidige begrotingsvoorstellen ontbreekt. De mededeling bevat evenmin richtsnoeren over hoe de vraag naar biologische producten verder moet worden vergroot. De doelstelling i.v.m. landschapselementen zal sommige landbouwers op hoge kosten jagen. Het EESC dringt aan op een effectbeoordeling van de verwezenlijking van deze doelstelling. |
| --- | --- |

4.4.1.

| 4.4.2. | Het EESC is van mening dat agro-ecologie het streefdoel moet zijn voor de Europese landbouw (29), wat een paradigmaverschuiving voor de opbouw van diversiteit op alle niveaus vereist (soorten, boerderijen, landschappen en levensonderhoud). Als wetenschap, technologie en sociale beweging beschouwt agro-ecologie het voedselsysteem in zijn totaliteit en beoogt het de producent dichter bij zijn omgeving te brengen en tegelijkertijd de complexiteit en rijkdom van het agro-eco-sociale systeem te behouden en zelfs te herstellen. In de mededeling over de “van boer tot bord”-strategie wordt agro-ecologie echter nog steeds als een nicheoptie gezien, die net als alle andere opties door onderzoeksmaatregelen en GLB-ecoregelingen gesteund moet worden. Daarmee wordt voorbijgegaan aan het feit dat de landbouw in heel Europa opnieuw moet worden ingericht en gediversifieerd, terwijl zo’n verschuiving wel nodig is om de gestelde doelen van de “van boer tot bord”-strategie en de biodiversiteitsstrategie te kunnen halen (inclusief doelen voor het terugdringen van pesticiden, kunstmest en antibiotica). |
| --- | --- |

4.4.2.

| 4.4.3. | Het EESC dringt er, naast de beschreven ontwikkeling van de biologische landbouw ook op aan op om andere teeltmethoden, die leiden tot een grotere biodiversiteit en een geringer gebruik van productiemiddelen, meer te onderzoeken en te bevorderen. Dit kan ook het stimuleren van precisielandbouw omvatten, hoewel hier rekening moet worden gehouden met de hoge investeringskosten; veel kleine en middelgrote landbouwbedrijven zullen deze kosten niet alleen kunnen dragen. Het potentieel van teeltmethoden die de hulpbronnen, de bodem en het klimaat ontzien, kan worden verwezenlijkt door de integratie van gegevens over grond, meststoffen, pesticiden en opbrengsten. Hiervoor zijn een betere toegang tot de gegevens in nationale databases, meer mobiliteit, een grotere gebruiksvriendelijkheid enz. vereist. Het gebruik van informatie- en communicatietechnologieën moet worden gestimuleerd. |
| --- | --- |

4.4.3.

| 4.4.4. | In het licht van COVID-19 is het urgenter dan ooit om de veeteelt dusdanig te herstructureren dat deze minder kwetsbaar wordt en minder impact heeft op werknemers, milieu en dierenwelzijn. De “van boer tot bord”-strategie gaat deze uitdaging echter volstrekt niet aan. Zij zou bijvoorbeeld stappen moeten beschrijven en omvatten om de afhankelijkheid van ingevoerde eiwithoudende diervoeders te beperken en om de veeteelt weer in gemengde agro-ecologische systemen te integreren. Zo wordt er in Europa al jaren politiek gefilosofeerd over een “Europese eiwitstrategie”, maar er is niets gebeurd. De “van boer tot bord”-strategie bevat ook in dit opzicht veel te weinig en veel te vrijblijvende formules. Bovendien gaat zij geheel niet in op wat het veelgeprezen principe van de circulaire economie voor de Europese landbouw zou betekenen. Zo vraagt het EESC zich af hoe de enorme hoeveelheden bijv. uit Zuid-Amerika ingevoerd diervoeder, die mede verantwoordelijk zijn voor de fatale ontbossing van het regenwoud, te rijmen vallen met circulariteit? |
| --- | --- |

4.4.4.

| 4.4.5. | In de mededeling over de “van boer tot bord”-strategie wordt onvoldoende beschreven hoe landbouwers bij de overgang naar nieuwe praktijken zullen worden gesteund. Op transitie gebaseerde betalingen uit ecoregelingen zullen aanzienlijke financiering vereisen om aan de nieuwe ambities tegemoet te kunnen komen, maar de inkomenssteun die GLB-betalingen bieden, is van vitaal belang en zal dat nog jarenlang blijven, ook als stappen worden ondernomen om de werkelijke kosten in de voedselprijzen te integreren (zie paragraf 4.2). Landbouwers die voor ingrijpende productieverschuivingen staan, moeten gebruik kunnen maken van deskundige adviesdiensten. Om de doelstellingen van de Europese Green Deal en de “van boer tot bord”-strategie te kunnen halen, moet de GLB-begroting niet worden verminderd of op het huidige niveau blijven, maar dienovereenkomstig worden verhoogd. De kosten die met de doelstellingen van de Europese Green Deal gemoeid zijn, strekken zich uit tot ver na de huidige programmeringsperiode. Er moet duidelijkheid bestaan over het financiële beroep dat op de toekomstige nationale begrotingen zal worden gedaan om de acties van de Europese Green Deal te kunnen uitvoeren en aan de doelen/indicatoren van de Europese Green Deal te kunnen voldoen. |
| --- | --- |

4.4.5.

| 4.4.6. | In de mededeling over de “van boer tot bord”-strategie wordt terecht aangegeven dat rekening moet worden gehouden met de verschillende uitgangsposities van de lidstaten. De landbouw- en veeteeltdichtheid per hectare, het gebruik van pesticiden, kunstmest en antibiotica per hectare en per dier en het dierenwelzijn lopen sterk uiteen. Voor elk doel van de Europese Green Deal en de “van boer tot bord”-strategie moet een effectbeoordeling worden uitgevoerd, waarbij rekening moet worden gehouden met de situatie per lidstaat. Het EESC onderstreept echter ook de noodzaak van een gelijk speelveld tussen de lidstaten en vraagt om meer duidelijkheid over hoe het risico van afwijkende standaarden wordt meegenomen bij de uitvoering van de “van boer tot bord”-strategie en de strategische GLB-plannen, en binnen welke termijnen. Het Comité meent dat een aanpak op maat gepast is voor het transitietempo, maar niet voor de uiteindelijke doelen. |
| --- | --- |

4.4.6.

Brussel, 16 september 2020.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Luca JAHIER

---

(1)  COVID-19 and the crisis in food systems: Symptoms, causes, and potential solutions. Communique van IPES-Food, april 2020.

1

(2)  “Om [...] een alomvattend voedselbeleid echt relevant te laten zijn voor de Europese consument, is het essentieel dat het in de EU duurzaam geproduceerde voedsel concurrerend is. Dit betekent dat de Europese agrovoedingssector aan de consument voedsel moet kunnen leveren tegen prijzen die de extra kosten in verband met bijvoorbeeld duurzaamheid, dierenwelzijn, voedselveiligheid, voedingswaarde en een billijke vergoeding voor landbouwers omvatten en waarmee de sector tegelijkertijd de eerste keus van de overgrote meerderheid van de consumenten blijft.” Advies over de bijdrage van het maatschappelijk middenveld aan de ontwikkeling van een alomvattend voedselbeleid in de EU, paragraaf 5.8 (PB C 129 van 11.4.2018, blz. 18).

2

(3)  PB C 129 van 11.4.2018, blz. 18.

3

(4)  Zie voetnoot 3.

4

(5)  IPES-Food, Towards a Common Food Policy for the European Union, Brussels, IPES Food, 2019.

5

(6)  Verderop worden specifieke doelstellingen en de bijbehorende acties aangedragen die relevant zijn voor een alomvattende strategie en die zijn ontleend aan adviezen van het EESC.

6

(7)  Een uitzondering in de “van boer tot bord”-strategie vormt de verwijzing naar “gezonde en duurzame voedingspatronen”. Deze doelstelling is weliswaar doelgericht, maar is eerder als een consumenteneis geformuleerd dan als een noodzaak om dit aspect in de hele keten aan de orde te stellen.

7

(8)  Zie voetnoot 3.

8

(9)  Dit nieuwe orgaan zou fungeren als een platform dat door bestaande instellingen wordt gefaciliteerd.

9

(10)  Processen om steden opnieuw te verbinden met voedselproductiegebieden in de buurt, zijn op vele plaatsen in volle gang (bijvoorbeeld in Milaan (Italië), Montpellier (Frankrijk), de Belgische steden Gent, Brussel en Luik, en Toronto (Canada)). In het kielzog van COVID-19 worden deze processen vast versneld.

10

(11)  COVID-19 and the crisis in food systems: Symptoms, causes, and potential solutions. Communique van IPES-Food, april 2020.

11

(12)  PB C 190 van 5.6.2019, blz. 9.

12

(13)  In de “van boer tot bord”-strategie staat: “De Commissie zal van levensmiddelenbedrijven en voedselorganisaties toezeggingen verlangen dat zij op het gebied van gezondheid en duurzaamheid concrete maatregelen zullen nemen.”

13

(14)  Zie voetnoot 12.

14

(15)  PB C 440 van 6.12.2018, blz. 165.

15

(16)  Verslag van het Europees Parlement inzake billijke inkomens voor de boeren: een beter werkende voedselvoorzieningsketen in Europa, 2009/2237(INI), 2009, http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?type=REPORT&reference=A7-2010-0225&language=NL

16

(17)  Europees Parlement, Parlementaire vragen — namens de Commissie beantwoord door de heer Hogan, 27 februari 2015, http://www.europarl.europa.eu/doceo/document/E-8-2015-000521-ASW_EN.html?redirect

17

(18)  http://www.fao.org/nr/sustainability/full-cost-accounting/

18

(19)  Zie voetnoot 12.

19

(20)  PB C 353 van 18.10.2019, blz. 65.

20

(21)  Non-paper van Nederland en Frankrijk over handel, duurzaamheid en sociaaleconomische ontwikkeling.

21

(22)  In het vrijhandelsakkoord tussen de EU en Mercosur bijvoorbeeld is voor het eerst afgesproken dat eieren alleen zonder invoerrechten op EU-markten mogen worden gebracht wanneer dezelfde EU-norm voor het welzijn van hennen werd aangehouden: https://www.theguardian.com/environment/2019/oct/02/eu-imposes-hen-welfare-standards-on-egg-imports-for-first-time

22

(23)  https://ec.europa.eu/commission/sites/beta-political/files/mission-letter-frans-timmermans-2019_en.pdf?fbclid=IwAR3MP8zmxW1jBVJhtBUtP2PKkEct5ibFjKVJTCoaxgRX6thxcdsylXhTPIk

23

(24)  Resolutie van het Europees Parlement van 11 september 2018 over transparant en verantwoord beheer van natuurlijke hulpbronnen in ontwikkelingslanden: bossen, 2018/2003(INI).

24

(25)  https://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2015/october/tradoc_153846.pdf

25

(26)  https://ec.europa.eu/environment/forests/impact_deforestation.htm

26

(27)  Deze definitie kan worden ontleend aan en aansluiten op de definitie van ecologische duurzaamheid in het actieplan van de Europese Commissie over het financieren van duurzame groei.

27

(28)  Landgebruik voor duurzame voedselproductie en ecosysteemdiensten (PB C 81 van 2.3.2018, blz. 72).

28

(29)  Zie voetnoot 20.

29

---

| 11.12.2020 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 429/276 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 429/276

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Beschikking 2003/17/EG van de Raad wat betreft de gelijkwaardigheid van in Oekraïne verrichte veldkeuringen van gewassen voor de teelt van zaaigranen en de gelijkwaardigheid van in Oekraïne voortgebrachte zaaigranen

(COM(2020) 137 final — 2020/0053 (COD))

(2020/C 429/35)

| Afdelingsrapporteur: | Arnold PEUCH D’ALISSAC |
| --- | --- |

Afdelingsrapporteur:

Arnold PEUCH D’ALISSAC

| Raadpleging | Raad van de Europese Unie: 17.4.2020
  Europees Parlement, 16.4.2020 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 43, lid 2, Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Landbouw, Plattelandsontwikkeling en Milieu |
| Goedkeuring door de afdeling | 29.6.2020 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 18.9.2020 |
| Zitting nr. | 554 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 213/1/4 |

Raadpleging

Raad van de Europese Unie: 17.4.2020

Europees Parlement, 16.4.2020

Rechtsgrondslag

Artikel 43, lid 2, Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Landbouw, Plattelandsontwikkeling en Milieu

Goedkeuring door de afdeling

29.6.2020

Goedkeuring door de voltallige vergadering

18.9.2020

Zitting nr.

554

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

213/1/4

1.   Achtergrond en het Commissievoorstel

| 1.1. | Bij Beschikking 2003/17/EG van de Raad (1) wordt gelijkwaardigheid toegekend aan veldkeuringen en de productie van zaaizaad van bepaalde soorten die in bepaalde landen buiten de EU plaatsvinden (2). |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Deze bepalingen waaraan het in die landen geoogste en gecontroleerde zaaizaad wordt onderworpen, bieden ten aanzien van de eigenschappen van het zaad en van de regelingen voor het onderzoek van het zaad, het waarborgen van de rasechtheid, de merking en de controle, dezelfde garanties als de bepalingen die gelden voor in de Europese Unie geoogst en gecontroleerd zaad. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Oekraïne maakt geen deel uit van deze derde landen die zijn opgenomen in de lijst van Beschikking 2003/17/EG, met als gevolg dat de invoer in de Europese Unie van in dat land geoogste zaaigranen momenteel niet mogelijk is. Oekraïne heeft de Commissie verzocht zijn zaaigranen onder Beschikking 2003/17/EG van de Raad te laten vallen als gelijkwaardig. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Naar aanleiding van dat verzoek heeft de Commissie de toepasselijke wetgeving van Oekraïne onderzocht en de veldkeuringen en het certificeringssysteem voor zaaigranen in Oekraïne aan een audit onderworpen. Daarbij werd geconcludeerd dat die bestaande voorschriften en dat bestaande systeem gelijkwaardig zijn aan die van de EU en dezelfde garanties bieden als het systeem van de Unie. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Daarom stelt de Commissie voor zaaigranen uit Oekraïne door middel van een besluit van het Europees Parlement en de Raad aan te merken als gelijkwaardig aan zaaigranen die in de Europese Unie geoogst, geproduceerd en gecontroleerd worden. |
| --- | --- |

1.5.

2.   Overwegingen en aanbevelingen

| 2.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) neemt nota van de positieve resultaten van de audit die de Commissie in Oekraïne heeft uitgevoerd conform de voorschriften van bijlage II bij Beschikking 2003/17/EG om de gelijkwaardigheid van wettelijke voorschriften en officiële onderzoeken voor de certificering van zaaigranen te erkennen. Volgens het auditverslag zijn bepaalde normen echter niet volledig in overeenstemming met de EU-voorschriften, zoals de normen voor de isolatieafstand van gecertificeerd sorghumzaad, die lager zijn, voor de raszuiverheid van de ouderlijnen die worden gebruikt voor de productie van maïshybriden voor zaaidoeleinden en voor het percentage zaden van andere soorten voor gecertificeerd zaad van maïs. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | In het verlengde van zijn eerdere adviezen (3) stemt het EESC in met het wetgevingsvoorstel, maar stelt het voor de toepassing ervan tot 1 september 2021 uit te stellen, wanneer de EU na een controle achteraf garanties heeft verkregen dat de in het auditverslag vermelde grenswaarden zijn gecorrigeerd, dat de productienormen in Oekraïne nu strikt in overeenstemming zijn met de Europese eisen, dat er geen sprake is van oneerlijke concurrentie en dat schade voor het milieu is uitgesloten. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Het EESC is het ermee eens dat de erkenning van gelijkwaardigheid voordelig kan zijn voor zaadbedrijven uit de EU die actief zijn in Oekraïne, voor potentiële in de EU gevestigde importeurs van zaaizaad uit dat land en voor landbouwers in de EU, die toegang krijgen tot een groter assortiment aan zaaizaad, maar meent dat een symmetrisch invoercontrolesysteem nodig is en dat in de EU en Oekraïne hetzelfde niveau van consumentenbescherming moet worden gewaarborgd.
  Het mededingingstoezicht moet beide kanten op werken om de handelsvoorwaarden voor in de EU actieve Europese organisaties niet ongelijk te maken. |
| --- | --- |

2.3.

Het mededingingstoezicht moet beide kanten op werken om de handelsvoorwaarden voor in de EU actieve Europese organisaties niet ongelijk te maken.

| 2.4. | Wel is het zo dat bepaalde technische aspecten in verband met de methoden van zaadproductie verschillen tussen Oekraïne en de Europese Unie, met name wat betreft de toegang tot gewasbeschermingsmiddelen. Oekraïense producenten hebben namelijk toegang tot een breder scala van gewasbeschermingsmiddelen dan producenten in de EU en kunnen gebruikmaken van bepaalde moleculen die verboden zijn in de EU. Deze verschillen verstoren de mededinging en leiden ertoe dat op het grondgebied van de Europese Unie producten worden toegelaten die niet voldoen aan haar gezondheids- en milieunormen. De meest opvallende verschillen betreffen onder meer de toegang tot werkzame stoffen die worden gebruikt voor het wieden van percelen, zoals atrazine (sinds 2003 verboden in de EU) of acetochloor (sinds 2012 verboden in de EU). Los van de gevolgen voor de volksgezondheid levert de toegang tot deze stoffen — met een breed actiespectrum, een remanent karakter, een grote technische efficiëntie tegen onkruid en een geringe kostprijs — Oekraïense producenten een duidelijk concurrentievoordeel op. Voor de bescherming tegen schadelijke organismen hebben Oekraïense producenten nog altijd toegang tot werkzame stoffen uit de familie neonicotinoïden, waarvan sommige in de EU verboden zijn, zoals clothianidin, thamethoxame of — zeer binnenkort — thiacloprid. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Op grond van de Europese Green Deal moet het natuurlijk kapitaal van de EU beschermd, in stand gehouden en versterkt worden en moeten de gezondheid en het welzijn van de burgers tegen milieurisico’s worden beschermd. Oekraïne dient derhalve te stoppen met het gebruik van chemische stoffen voor de productie van zaaigoed waarvan de EU het gebruik op haar grondgebied heeft verboden. Het land moet dezelfde vereisten hanteren als de Unie, zich ertoe verbinden alle voorwaarden van de Overeenkomst van Parijs volledig na te leven en een jaarlijkse beoordeling van de gesloten overeenkomsten toestaan. Het is ondenkbaar dat verschillen blijven bestaan of zelfs groter worden. Anders kan het zaaizaad niet op de EU-markt worden toegelaten. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Het EESC neemt nota van het standpunt van de Commissie dat de erkenning van de certificeringsprocedures voor de betrokken producten een technische maatregel is. In het licht van het bovenstaande en gezien het feit dat de openstelling van de EU-markt voor producten uit derde landen economische en sociale consequenties zal hebben, beveelt het EESC de Commissie aan om, alvorens een besluit te nemen, door middel van een effectbeoordeling uit te zoeken of Europese producenten (vermeerderings- en zaaigoedbedrijven), en dan met name micro- en kleine ondernemingen, geen nadeel zullen ondervinden van deze maatregel. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Om oneerlijke handel te voorkomen is het met het oog op deze effectbeoordeling, en gezien het feit dat de huidige vrijhandelsovereenkomst met Oekraïne niet borg staat voor een eerlijke handel met onderling vergelijkbare fiscale, sociale en milieunormen, dan ook zaak eerst deze overeenkomst, en meer in het algemeen het Europese handelsbeleid, te herzien. De mededeling van de Europese Commissie van 16 juni voorziet in een dergelijke herziening, met een uitgebreide evaluatie van het handelsbeleid van de EU en een openbare raadpleging. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Wat de relatie tussen Oekraïne en de EU betreft is een en ander met name van belang voor de zaaizaadsector, met veel lagere productiekosten af fabriek in Oekraïne (in 2019 bedroeg het verschil met de Franse productiekosten zo’n 26 %). Gecombineerd zouden deze besluiten in Europa de sector vermeerdering van maïszaad in het gedrang brengen. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Nu de tijd is gekomen om lering te trekken uit de Covid-19-crisis, kan worden gesteld dat de afhankelijkheid van derde landen in een voor de voedselsoevereiniteit strategische sector onaanvaardbaar is en daarom eerst moet worden aangepakt. |
| --- | --- |

2.9.

Brussel, 18 september 2020.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Luca JAHIER

---

(1)  PB L 8 van 14.1.2003, blz. 10.

1

(2)  Conform Richtlijnen 66/401/EEG (PB 125 van 11.7.1966, blz. 2298), 66/402/EEG (PB 125 van 11.7.1966, blz. 2309), 2002/54/EG (PB L 193 van 20.7.2002, blz. 12) en 2002/57/EG (PB L 193 van 20.7.2002, blz. 74) van de Raad.

2

(3)  PB C 74 van 23.3.2005, blz. 55, PB C 351 van 15.11.2012, blz. 92.

3

---

| 11.12.2020 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 429/279 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 429/279

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) 2019/833 van het Europees Parlement en de Raad van 20 mei 2019 tot vaststelling van instandhoudings- en handhavingsmaatregelen die van toepassing zijn in het gereglementeerde gebied van de Visserijorganisatie voor het noordwestelijk deel van de Atlantische Oceaan

(COM(2020) 215 final — 2020/95(COD))

(2020/C 429/36)

| Rapporteur: | Gabriel SARRÓ IPARRAGUIRRE |
| --- | --- |

Rapporteur:

Gabriel SARRÓ IPARRAGUIRRE

| Raadpleging | Europees Parlement, 17.6.2020
  Raad, 8.6.2020 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 43, lid 2, en artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Landbouw, Plattelandsontwikkeling en Milieu |
| Goedkeuring door de afdeling | 8.7.2020 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 18.9.2020 |
| Zitting nr. | 554 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 215/0/4 |

Raadpleging

Europees Parlement, 17.6.2020

Raad, 8.6.2020

Rechtsgrondslag

Artikel 43, lid 2, en artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Landbouw, Plattelandsontwikkeling en Milieu

Goedkeuring door de afdeling

8.7.2020

Goedkeuring door de voltallige vergadering

18.9.2020

Zitting nr.

554

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

215/0/4

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) herhaalt zijn standpunt in verband met dit voorstel voor een verordening, zoals verwoord in zijn advies 2018/05155 (1), waarvan de conclusies en aanbevelingen hieronder uiteengezet worden. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Het EESC acht het noodzakelijk om de instandhoudings- en controlemaatregelen die zijn vastgesteld door de Visserijorganisatie voor het noordwestelijke deel van de Atlantische Oceaan (NAFO), om te zetten in het recht van de Unie om tot een gelijke en efficiënte toepassing van die maatregelen binnen de EU te komen. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Niettemin is het Comité van mening dat dit voorstel geen flexibel mechanisme bevat voor de omzetting van de door de NAFO vastgestelde normen en dat het de noodzaak om die normen jaarlijks bij te werken, niet wegneemt. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Het Comité is voorstander van een flexibeler en eenvoudiger mechanisme en stelt dus een verordening voor die bestaat uit één enkel artikel waarin is bepaald dat de Europese Unie de door de NAFO vastgestelde normen op de EU-vloot moet toepassen. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Het EESC benadrukt het risico dat gepaard gaat met de invoering van het systeem van gedelegeerde handelingen waarmee aan de Commissie de bevoegdheid wordt toegekend om regelgeving op te stellen buiten de gewone procedures om. |
| --- | --- |

1.5.

2.   Inhoud van het Commissievoorstel

| 2.1. | De belangrijkste doelstelling van dit voorstel bestaat erin de instandhoudings- en handhavingsmaatregelen die werden goedgekeurd tijdens de in september 2019 gehouden 41e jaarvergadering van de Visserijorganisatie voor het noordwestelijk deel van de Atlantische Oceaan (NAFO), in het recht van de Unie op te nemen. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Zo worden er technische wijzigingen voorgesteld in verband met de terminologie inzake vangst- en inspanningsbeperkingen, de sluiting van de visserij, de aan boord gehouden vangst, de maaswijdten, de visserijlogboeken en de productielogboeken, alsook in verband met het opnemen van aanvullende inspectieverplichtingen en het vereenvoudigen van de maandelijkse vangstaangiften. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Er wordt ook voorgesteld om specifieke redactionele wijzigingen aan te brengen in enkele bepalingen inzake Groenlandse heilbot/zwarte heilbot, het productielogboek en de inbreukprocedures, met verwijzingen naar de website van de organisatie inzake de controle en surveillance van vissersvaartuigen. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Andere voorgestelde maatregelen hebben te maken met de verduidelijking van het gebruik van meetinstrumenten en de instandhouding en het beheer van het haaienbestand, waarbij wordt voorgesteld om de gerichte visserij op Groenlandse haai te verbieden en de bijvangst van deze soort te beperken. Ook worden bepalingen in verband met de charterovereenkomsten verduidelijkt. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Het voorstel draagt aan de Commissie bevoegdheden over tot wijziging van de instandhoudings- en handhavingsbepalingen inzake technische zaken, zoals maaswijdten, sorteerroosters en kettingen voor het bevestigen van de klossenpees (“toggle chains”) in de visserij op Noordse garnaal, en gebiedsbeperkingen voor de bodemvisserijactiviteiten. Dit alles om de mogelijke wijzigingen in verband met deze instandhoudings- en controlemaatregelen die in de toekomst in het kader van de NAFO worden aangenomen op een flexibele en eenvoudige manier in het EU-recht op te nemen. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Het voorstel wijzigt Verordening (EU) 2019/833 van het Europees Parlement en de Raad van 20 mei 2019 (2). |
| --- | --- |

2.6.

3.   Algemene opmerkingen

| 3.1. | Het EESC acht het noodzakelijk om de tijdens de recentste jaarvergadering van de NAFO goedgekeurde instandhoudings- en controlemaatregelen om te zetten in het recht van de Unie om te waarborgen dat die binnen de EU op homogene wijze worden toegepast. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Het Comité is echter van mening dat deze omzettingsprocedure nog steeds geen deel uitmaakt van een flexibel mechanisme, terwijl deze maatregelen elk jaar worden gewijzigd en de administratieve procedures van de EU veel tijd in beslag nemen, wat zorgt voor een voortdurende discrepantie tussen de door de NAFO vastgestelde normen en de EU-wetgeving. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Het EESC wijst erop dat dit voorstel voor een verordening juist moet worden geanalyseerd omdat er geen eenvoudigere procedure is goedgekeurd, zoals de procedure die het in 2019 heeft voorgesteld en die werd gesteund door de overheidsdiensten van de lidstaten en de betrokken sectoren. Het zou gaan om een eenvoudige verordening die bestaat uit één enkel artikel waarin is bepaald dat de Europese Unie de jaarlijks door de NAFO vastgestelde normen op de EU-vloot moet toepassen. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Het Comité waarschuwt ervoor dat de huidige procedure rechtsonzekerheid met zich meebrengt, niet alleen voor de ondernemingen maar ook voor de overheidsdiensten zelf, omdat daardoor tegenstrijdige regelgeving ontstaat; bovendien leidt de huidige procedure tot verstoringen in de tenuitvoerlegging van de maatregelen ten aanzien van niet uit de EU afkomstige vloten. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Het enige dat door de invoering van het systeem van gedelegeerde handelingen wordt gefaciliteerd, is de mogelijkheid voor de Commissie om normen vast te stellen buiten de gewone procedures om. |
| --- | --- |

3.5.

Brussel, 18 september 2020.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Luca JAHIER

---

(1)  Advies van het EESC over de instandhoudings- en controlemaatregelen die van toepassing zijn in het gebied van de Visserijorganisatie voor het noordwestelijk deel van de Atlantische Oceaan (PB C 159 van 10.5.2019, blz. 60).

1

(2)  PB L 141 van 28.5.2019, blz. 1.

2

---

| 11.12.2020 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 429/281 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 429/281

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Uitrol van beveiligde 5G in de EU — Uitvoering van de EU-toolbox

(COM(2020) 50 final)

(2020/C 429/37)

| Rapporteur: | Alberto MAZZOLA |
| --- | --- |
| Corapporteur: | Dumitru FORNEA |

Rapporteur:

Alberto MAZZOLA

Corapporteur:

Dumitru FORNEA

| Raadpleging | Europese Commissie, 9.3.2020 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij |
| Goedkeuring door de afdeling | 3.9.2020 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 16.9.2020 |
| Zitting nr. | 554 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 217/0/2 |

Raadpleging

Europese Commissie, 9.3.2020

Rechtsgrondslag

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij

Goedkeuring door de afdeling

3.9.2020

Goedkeuring door de voltallige vergadering

16.9.2020

Zitting nr.

554

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

217/0/2

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) is ingenomen met het initiatief van de lidstaten en de Europese Commissie om te controleren of en hoe de lidstaten de reeks maatregelen die worden aanbevolen in de conclusies van de toolbox uitvoeren. Deze omvat naast strategische en technische maatregelen ook essentiële veiligheidsmaatregelen bij de uitrol van het 5G-ecosysteem. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Gezien de toenemende complexiteit en verscheidenheid van 5G-toepassingen (de Commissie heeft de volgende connectiviteitsdoelen gesteld voor 2025: scholen, universiteiten, onderzoekscentra, ziekenhuizen, grote openbare dienstverleners en ondernemingen die in sterke mate digitaal werken moeten via internet toegang hebben tot gegevensdownload- en -uploadsnelheden van één gigabit per seconde; gezinnen in steden en op het platteland moeten toegang hebben tot connectiviteit met een downloadsnelheid van ten minste 100 megabit per seconde; stedelijke gebieden, hoofdwegen en spoorwegen moeten ononderbroken 5G-dekking hebben) is het EESC van mening dat bij deze controle van het 5G-ecosysteem, alsook van de maatregelen binnen de bevoegdheid van de Commissie om de cyberbeveiliging van 5G-netwerken en een gediversifieerde 5G-waardeketen te beschermen, van de technische standaardisatie en certificatie, van de buitenlandse directe investeringen en de bescherming van handel en concurrentie, en van aanbestedingen en IT-diplomatie, rekening moet worden gehouden met geopolitieke veiligheid, beveiliging van infrastructuur en gegevens, en bescherming van de gezondheid, ook in de zin van artikel 168, lid 1, van het VWEU. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Volgens het EESC is het belangrijk dat het Europese 5G-ecosysteem zorgt voor integriteit, vertrouwelijkheid, management- en operationele verantwoordelijkheid, veiligheid, leverbaarheid, interoperabiliteit van hardware- en softwarecomponenten, gemeenschappelijke technisch-normatieve standaarden, continuïteit van de dienstverlening, betrouwbaarheid van de stroom en bescherming van de gegevens, dekking in alle, ook dunbevolkte gebieden, duidelijke communicatie met de gebruiker als actieve entiteit op de digitale markt, en dynamische naleving van de ICNIRP-richtlijnen voor de bescherming van de gezondheid van de bevolking. Dienovereenkomstig heeft de ICNIRP het onderdeel over de radiofrequentie van elektromagnetische velden uit de richtlijnen van 1998 geactualiseerd. In dit document worden deze herziene richtlijnen besproken, die mensen beschermen tegen blootstelling aan elektromagnetische velden van 100 kHz tot 300 GHz. Health Phys. 118(5):483-524; 2020, maart 2020. De ICNIRP heeft in 2020 een aantal wijzigingen doorgevoerd om ervoor te zorgen dat nieuwe technologieën zoals 5G geen schade kunnen veroorzaken, ongeacht onze huidige verwachtingen. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Het EESC roept de Commissie op de voortgang bij de uitrol en het daadwerkelijke gebruik van 5G nauwlettend te monitoren en verzoekt de lidstaten het proces verder te versnellen en daarbij rekening te houden met alle veiligheids- en beveiligingsaspecten, met inbegrip van aspecten met betrekking tot de impact van 5G-technologieën op de gezondheid van de bevolking en levende ecosystemen, alsook met de gevolgen op sociaal-economisch vlak, voor de mededinging, voor onderwijs en opleiding, en voor de eerbiediging van de grondrechten. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Het EESC roept de EU op om wereldleider te worden in de volgende generatie mobiele technologie (5G) met een veilige digitale infrastructuur, als solide bouwsteen voor Europa’s nieuwe moderne industriële strategie. Hiertoe moet de mobiele connectiviteit radicaal veranderen, maar dit biedt wel een enorm dynamisch potentieel om de productiviteit te vergroten en de economie en de diensten voor de burger te laten groeien. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Het EESC is met name van mening dat het essentieel is het risicoprofiel van aanbieders te beoordelen en naar aanleiding daarvan beperkingen op te leggen aan aanbieders met een hoog risico. Dit omvat onder meer uitsluitingen die nodig zijn om risico’s voor de belangrijkste in de gecoördineerde EU-risicobeoordeling als cruciaal en gevoelig aangewezen voorzieningen op doeltreffende wijze in te perken. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Het EESC is van mening dat het van essentieel belang is dat Europa op middellange termijn aandacht besteedt aan autonomie en zelfvoorziening op dit gebied door onderzoek sterk te bevorderen en de diversiteit van Europese bedrijven krachtig te ondersteunen. Het EESC acht het belangrijk de communautaire middelen voor digitale O&I te vergroten en de investeringen van exploitanten en leveranciers in nieuwe technische veiligheidsvoorzieningen te ondersteunen. Deze investeringen moeten gelijke tred houden met het vermogen van de markt om alle initiatieven die gericht zijn op de verhoging van de veiligheid en veerkracht van de systemen te herkennen en te belonen. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | De veiligheid van alle lidstaten moet worden gegarandeerd, ook door onderzoekscentra in een groot aantal gebieden van de EU aan te houden. Het EESC is het ook eens met het voorstel om voor elk land minstens twee leveranciers te hebben, waarvan er minstens één Europees is. Zo moet het beleid ten aanzien van de veiligheid van gegevens en de naleving van beperkingen omwille van de gezondheid worden gewaarborgd. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Volgens het EESC zou er, naast de terechte aandacht voor juiste maatregelen met betrekking tot de macht van nationale regelgevers en de rol van telecommunicatie-exploitanten, meer nadruk moeten worden gelegd op instrumenten voor gebruikers, burgers en relevante maatschappelijke organisaties die nu nog beperkt en niet efficiënt genoeg zijn, met als doel consumenten in staat te stellen proactieve marktdeelnemers te worden. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | De Commissie, het Europees Parlement, de Raad en de regeringen en parlementen van de lidstaten moeten zorgen voor een democratisch overlegkader, waarin wetenschappelijke of technologische onderwerpen, juridische garanties en de antwoorden van de bevoegde instanties op maatschappelijke vragen kunnen worden gepresenteerd aan het publiek. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Het EESC beveelt aan de Europese technologische diplomatie te versterken, zodat de EU kan zorgen voor meer evenwichtige en wederzijdse voorwaarden voor handel en investeringen, met name wat betreft de markttoegang voor bedrijven, subsidies, openbare aanbestedingen, technologieoverdracht, industrieel eigendom en sociale en milieunormen. |
| --- | --- |

1.11.

2.   Inleiding

| 2.1. | De beveiliging van 5G-netwerken is van strategisch belang voor burgers en bedrijven, de gehele interne markt en de technologische soevereiniteit van de EU. Al in 2013 heeft de Commissie een EU-vlaggenschipinitiatief gelanceerd om een publiek-privaat partnerschap op het gebied van 5G (het “5G-PPP”) op te zetten om onderzoek naar en innovatie in 5G-technologie te versnellen. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Naar verwachting zal de wereldwijde opbrengst van 5G in 2025 meer dan 100 miljard EUR bedragen. Daarom is 5G voor Europa een belangrijke troef om op de wereldmarkt te kunnen concurreren en is de cyberbeveiliging ervan cruciaal voor de strategische autonomie van de Unie. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | 5G-netwerken, die zijn gebaseerd op de huidige 4e generatie van netwerktechnologieën (4G) en op glasvezelinfrastructuur, zijn in staat meer servicecapaciteit te leveren. Deze netwerken moeten de centrale infrastructuur van de economie van de Unie en een belangrijke ondersteunende factor daarvoor gaan worden, waardoor zij de ondersteunende structuur kunnen vormen voor een breed scala aan essentiële diensten voor het functioneren van de interne markt en voor het onderhoud en beheer van vitale economische en sociale functies, zoals energie, transport, bank- en gezondheidsdiensten en de productie-, distributie- en consumptiesystemen voor landbouw en industrie. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Gezien de centrale rol van 5G-netwerken bij het tot stand brengen van de digitale transformatie van de economie en de samenleving van de EU en gezien het onderling verbonden en transnationale karakter van de infrastructuur die ten grondslag ligt aan het digitale ecosysteem en het grensoverschrijdende karakter van de bedreigingen in kwestie, kunnen eventuele significante kwetsbaarheden en/of incidenten ten aanzien van de cyberbeveiliging van 5G-netwerken in één lidstaat gevolgen hebben voor de Unie als geheel. Daarom moeten er maatregelen worden getroffen die de basis vormen van een hoog gemeenschappelijk niveau van cyberbeveiliging van 5G-netwerken. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | In het kader van een aantal initiatieven — te beginnen met de mededeling over gigabyte-connectiviteit voor een concurrerende digitale eengemaakte markt (1) (2), en met inbegrip van een hervorming van het regelgevingskader voor elektronische communicatie (3) en van de functies van het Orgaan van Europese regelgevende instanties voor elektronische communicatie (Berec) (4), prioriteiten voor ICT-normalisatie voor de digitale eengemaakte markt (5) en maatregelen ter bevordering van internetconnectiviteit in lokale gemeenschappen (6) — heeft de Commissie in 2016 een 5G-actieplan voor de EU aangenomen (7), waarover het EESC zich positief heeft uitgesproken (8), om de inspanningen van de EU voor de verbreiding van 5G-infrastructuur en -diensten in de digitale eengemaakte markt te versterken met een routekaart voor openbare en particuliere investeringen in 5G-infrastructuur in de EU en de doelstelling de commerciële 5G-netwerken uiterlijk in 2020 te lanceren. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Volgens de definitie in de aanbeveling van de Commissie (9) is een “5G-netwerk”“een reeks van alle relevante infrastructuurelementen voor mobiele en draadloze communicatietechnologie, die wordt gebruikt voor connectiviteit en diensten met toegevoegde waarde met geavanceerde prestatiekenmerken, zoals zeer hoge transmissiesnelheden en -capaciteit, een lage latentie, een zeer hoge betrouwbaarheid, of voor de ondersteuning van een groot aantal aangesloten apparaten”. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | In de aanbeveling wordt gespecificeerd dat de Commissie de uitvoering van een EU-aanpak van 5G-cyberbeveiliging zal ondersteunen en, zoals door de lidstaten gevraagd, zich zal inspannen om de veiligheid van de 5G-infrastructuur en de toeleveringsketen te waarborgen met alle hulpmiddelen waarover zij beschikt:






  — | voorschriften met betrekking tot telecommunicatie, multimedia en cyberbeveiliging; |
| --- | --- | --- |

2.7.

—

voorschriften met betrekking tot telecommunicatie, multimedia en cyberbeveiliging;

| — | coördinatie inzake normering en certificering op EU-niveau; |
| --- | --- |

—

coördinatie inzake normering en certificering op EU-niveau;

| — | kader voor het beheersen van buitenlandse directe investeringen om de Europese 5G-toeleveringsketen te beschermen; |
| --- | --- |

—

kader voor het beheersen van buitenlandse directe investeringen om de Europese 5G-toeleveringsketen te beschermen;

| — | handelsbeschermingsinstrumenten; |
| --- | --- |

—

handelsbeschermingsinstrumenten;

| — | mededingingsregels; |
| --- | --- |

—

mededingingsregels;

| — | openbare aanbestedingen, waarbij ervoor moet worden gezorgd dat naar behoren rekening wordt gehouden met veiligheidsaspecten; |
| --- | --- |

—

openbare aanbestedingen, waarbij ervoor moet worden gezorgd dat naar behoren rekening wordt gehouden met veiligheidsaspecten;

| — | EU-financieringsprogramma’s om ervoor te zorgen dat de begunstigden voldoen aan de relevante beveiligingseisen. |
| --- | --- |

—

EU-financieringsprogramma’s om ervoor te zorgen dat de begunstigden voldoen aan de relevante beveiligingseisen.

| 2.8. | In juli 2019 presenteerden de lidstaten de resultaten van hun nationale risicobeoordelingen aan de samenwerkingsgroep overeenkomstig de NIS-richtlijn (10) (samengesteld uit vertegenwoordigers van elke lidstaat), aan de Commissie en aan het Enisa en verschaften ze informatie over de belangrijkste activiteiten, bedreigingen en kwetsbaarheden volgens de ISO/IEC 27005-standaard met betrekking tot 5G-infrastructuur en de belangrijkste risicoscenario’s, met een beschrijving van de mogelijke manieren waarop bedreigingsactoren bepaalde kwetsbaarheden van een activiteit kunnen misbruiken. Deze nationale beoordelingen vormden de basis voor een volgende gecoördineerde beoordeling en een gemeenschappelijke toolbox van mogelijke risicobeperkende maatregelen. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | In oktober 2019 presenteerde de NIS-samenwerkingsgroep, met hulp van de Commissie en het Enisa, een verslag over de EU-brede gecoördineerde beoordeling van de cyberbeveiligingsrisico’s van de 5G-netwerken, waarin verschillende belangrijke uitdagingen werden geïdentificeerd voor de beveiliging van de belangrijkste technologische software-innovaties, -applicaties en -diensten, en in verband met de rol van leveranciers bij het creëren en gebruiken van 5G-netwerken en de mate van afhankelijkheid van individuele leveranciers:






  — | een grotere blootstelling aan aanvallen en een toename van het aantal potentiële toegangspunten voor daders van dergelijke aanvallen; |
| --- | --- | --- |

2.9.

—

een grotere blootstelling aan aanvallen en een toename van het aantal potentiële toegangspunten voor daders van dergelijke aanvallen;

| — | verhoogde gevoeligheid voor de nieuwe architectonische kenmerken en functionaliteiten van 5G-netwerken; |
| --- | --- |

—

verhoogde gevoeligheid voor de nieuwe architectonische kenmerken en functionaliteiten van 5G-netwerken;

| — | risico’s in verband met de afhankelijkheid van mobiele netwerkexploitanten van leveranciers, met een toename van het aantal aanvalspaden die door bedreigingsactoren kunnen worden gebruikt; |
| --- | --- |

—

risico’s in verband met de afhankelijkheid van mobiele netwerkexploitanten van leveranciers, met een toename van het aantal aanvalspaden die door bedreigingsactoren kunnen worden gebruikt;

| — | relevantie van het risicoprofiel van de individuele leveranciers voor mogelijke inmenging van buiten de EU; |
| --- | --- |

—

relevantie van het risicoprofiel van de individuele leveranciers voor mogelijke inmenging van buiten de EU;

| — | toename van de risico’s als gevolg van een sterke afhankelijkheid van leveranciers voor mogelijke onderbrekingen van de levering als gevolg van commerciële of andere spanningen; |
| --- | --- |

—

toename van de risico’s als gevolg van een sterke afhankelijkheid van leveranciers voor mogelijke onderbrekingen van de levering als gevolg van commerciële of andere spanningen;

| — | bedreigingen voor de beschikbaarheid en integriteit van netwerken op het gebied van beveiliging, vertrouwelijkheid en privacybescherming. |
| --- | --- |

—

bedreigingen voor de beschikbaarheid en integriteit van netwerken op het gebied van beveiliging, vertrouwelijkheid en privacybescherming.

| 2.10. | Al deze uitdagingen creëren een nieuw beveiligingsparadigma waardoor het nodig is het huidige beleids- en beveiligingskader voor de sector en zijn ecosysteem te herzien, en waardoor de lidstaten de nodige beperkende maatregelen moeten nemen. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Op 21 november 2019 publiceerde het Enisa een verslag over de bedreigingen voor 5G-netwerken (ENISA threat landscape for 5G Networks), waarin de beoordeling van de bedreigingen met betrekking tot de vijfde generatie mobiele telecommunicatienetwerken wordt gepresenteerd en waarin ook het verslag van de EU-lidstaten is verwerkt. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Op 29 januari 2020 publiceerde de NIS-samenwerkingsgroep het document Cybersecurity of 5G networks — EU toolbox of risk mitigating measures (11) met een reeks mogelijke gemeenschappelijke maatregelen waarmee de belangrijkste cyberveiligheidsrisico’s van 5G-netwerken kunnen worden verkleind en richtsnoeren voor de selectie van maatregelen die prioriteit moeten krijgen in plannen voor beperking van de risico’s op nationaal en EU-niveau. Op dezelfde dag keurde de Commissie een mededeling goed ter ondersteuning van de toolbox (12) en die mededeling is het onderwerp van dit advies. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | De belangrijkste belanghebbenden van de 5G-netwerkinfrastructuur zijn:






  — | burgers, consumenten en eindgebruikers van 5G; |
| --- | --- | --- |

2.13.

—

burgers, consumenten en eindgebruikers van 5G;

| — | exploitanten van mobiele netwerken: entiteiten die mobiele netwerkdiensten aanbieden aan gebruikers en die hun netwerk beheren met behulp van derden; |
| --- | --- |

—

exploitanten van mobiele netwerken: entiteiten die mobiele netwerkdiensten aanbieden aan gebruikers en die hun netwerk beheren met behulp van derden;

| — | leveranciers van exploitanten van mobiele netwerken: entiteiten die diensten of infrastructuren aan de exploitanten leveren om hun netwerken te bouwen en/of te beheren. Deze categorie omvat: fabrikanten van telecommunicatieapparatuur; andere externe leveranciers, zoals leveranciers van cloudinfrastructuur, systeemintegrators, beveiligings- en onderhoudsaannemers, fabrikanten van transmissieapparatuur; |
| --- | --- |

—

leveranciers van exploitanten van mobiele netwerken: entiteiten die diensten of infrastructuren aan de exploitanten leveren om hun netwerken te bouwen en/of te beheren. Deze categorie omvat: fabrikanten van telecommunicatieapparatuur; andere externe leveranciers, zoals leveranciers van cloudinfrastructuur, systeemintegrators, beveiligings- en onderhoudsaannemers, fabrikanten van transmissieapparatuur;

| — | fabrikanten van verbonden apparaten en aanverwante dienstverleners: entiteiten die objecten of diensten leveren die verbinding zullen maken met 5G-netwerken (bijv. smartphones, verbonden voertuigen, apparaten voor e-gezondheid) en gerelateerde servicecomponenten die worden gehost in het 5G-controleplan als bepaald in de architectuur van de dienst of architectuur op basis van mobile edge computing; |
| --- | --- |

—

fabrikanten van verbonden apparaten en aanverwante dienstverleners: entiteiten die objecten of diensten leveren die verbinding zullen maken met 5G-netwerken (bijv. smartphones, verbonden voertuigen, apparaten voor e-gezondheid) en gerelateerde servicecomponenten die worden gehost in het 5G-controleplan als bepaald in de architectuur van de dienst of architectuur op basis van mobile edge computing;

| — | andere belanghebbenden, waaronder dienstverleners en contentproviders. |
| --- | --- |

—

andere belanghebbenden, waaronder dienstverleners en contentproviders.

Al deze belanghebbenden zijn belangrijke partijen op het gebied van beveiliging. Ze kunnen zowel bijdragen aan de cyberbeveiliging van 5G-netwerken als toe- of ingangspunten vormen voor aanvallen. Daarom is het belangrijk de risico’s in verband met hun positie in het 5G-ecosysteem te beoordelen.

| 2.14. | De voornaamste traditionele categorieën bedreigingen houden verband met het in gevaar brengen van vertrouwelijkheid, integriteit en beschikbaarheid. Meer specifiek is vastgesteld dat een aantal bedreigingsscenario’s gericht op 5G-netwerken met name betrekking heeft op:






  — | verstoring van het lokale of wereldwijde 5G-netwerk (beschikbaarheid); |
| --- | --- | --- |

2.14.

—

verstoring van het lokale of wereldwijde 5G-netwerk (beschikbaarheid);

| — | spionage van het dataverkeer in de 5G-netwerkinfrastructuur (vertrouwelijkheid); |
| --- | --- |

—

spionage van het dataverkeer in de 5G-netwerkinfrastructuur (vertrouwelijkheid);

| — | wijziging of omleiding van dataverkeer in de 5G-netwerkinfrastructuur (integriteit en/of vertrouwelijkheid); |
| --- | --- |

—

wijziging of omleiding van dataverkeer in de 5G-netwerkinfrastructuur (integriteit en/of vertrouwelijkheid);

| — | vernietiging of wijziging van andere digitale infrastructuren of informatiesystemen via 5G-netwerken (integriteit en/of beschikbaarheid). |
| --- | --- |

—

vernietiging of wijziging van andere digitale infrastructuren of informatiesystemen via 5G-netwerken (integriteit en/of beschikbaarheid).

| 2.15. | Bedreigingen door staten of door actoren die door een staat worden gesteund, worden als van het allergrootste belang beschouwd omdat ze feitelijk de meest serieuze en meest waarschijnlijke actoren in de dreiging vertegenwoordigen, aangezien ze motivaties, intenties en vooral het vermogen kunnen hebben aanhoudende en geavanceerde aanvallen op de beveiliging van 5G-netwerken uit te voeren.
  Hoewel veel van de kwetsbaarheden niet specifiek zijn voor 5G-netwerken, zullen hun aantal en betekenis waarschijnlijk toenemen door de invoering van 5G, als gevolg van de grotere complexiteit van de technologie en de toenemende mate waarin economieën en bedrijven in de toekomst afhankelijk zullen zijn van deze infrastructuur. |
| --- | --- |

2.15.

Hoewel veel van de kwetsbaarheden niet specifiek zijn voor 5G-netwerken, zullen hun aantal en betekenis waarschijnlijk toenemen door de invoering van 5G, als gevolg van de grotere complexiteit van de technologie en de toenemende mate waarin economieën en bedrijven in de toekomst afhankelijk zullen zijn van deze infrastructuur.

| 2.16. | Met name omdat 5G-netwerken grotendeels op software gebaseerd zullen zijn, kunnen grote beveiligingsfouten, bijvoorbeeld als gevolg van slechte softwareontwikkelingsprocessen bij de leveranciers van apparatuur, het voor actoren gemakkelijker maken opzettelijk achterdeurtjes in de producten in te bouwen die nog moeilijker te ontdekken zijn. Als deze situatie wordt uitgebuit, zou dit de kans op bijzonder ernstige en grootschalige gevolgen vergroten. Terwijl de cyberbeveiligingskwesties van 4G nog niet volledig zijn opgelost, kunnen de problemen met 5G al exponentieel toenemen. |
| --- | --- |

2.16.

| 2.17. | Er moet ook rekening worden gehouden met kwetsbaarheden in het proces of de configuratie:






  — | gebrek aan gespecialiseerd en geschoold personeel om 5G-netwerken te beveiligen, te monitoren en te onderhouden; |
| --- | --- | --- |

2.17.

—

gebrek aan gespecialiseerd en geschoold personeel om 5G-netwerken te beveiligen, te monitoren en te onderhouden;

| — | onvoldoende geschikte interne beveiligingscontroles, monitoringpraktijken of beveiligingsbeheersystemen, en onvolkomenheden in de risicobeheerpraktijken; |
| --- | --- |

—

onvoldoende geschikte interne beveiligingscontroles, monitoringpraktijken of beveiligingsbeheersystemen, en onvolkomenheden in de risicobeheerpraktijken;

| — | ontoereikendheid van de beveiligings- of operationele onderhoudsprocedures, zoals software-updates of patching van 5G-netwerken; |
| --- | --- |

—

ontoereikendheid van de beveiligings- of operationele onderhoudsprocedures, zoals software-updates of patching van 5G-netwerken;

| — | niet-naleving van 3GPP-normen of onjuiste implementatie daarvan; |
| --- | --- |

—

niet-naleving van 3GPP-normen of onjuiste implementatie daarvan;

| — | tekortkomingen in het ontwerp of de architectuur van het netwerk, waaronder het ontbreken van effectieve nood- en continuïteitsmechanismen, onvoldoende of onjuiste configuratie, bijvoorbeeld in de virtualisatie of in de administratie- of toegangsrechten; |
| --- | --- |

—

tekortkomingen in het ontwerp of de architectuur van het netwerk, waaronder het ontbreken van effectieve nood- en continuïteitsmechanismen, onvoldoende of onjuiste configuratie, bijvoorbeeld in de virtualisatie of in de administratie- of toegangsrechten;

| — | ongeschikte criteria voor lokale toegang en toegang op afstand tot netwerkcomponenten; |
| --- | --- |

—

ongeschikte criteria voor lokale toegang en toegang op afstand tot netwerkcomponenten;

| — | ontoereikende beveiligingseisen in het toeleveringsproces: deze kwetsbaarheid kan de vorm aannemen van ongeschikte strategieën om leveranciers te selecteren of het onvoldoende prioriteit toekennen aan beveiliging ten opzichte van andere aspecten. |
| --- | --- |

—

ontoereikende beveiligingseisen in het toeleveringsproces: deze kwetsbaarheid kan de vorm aannemen van ongeschikte strategieën om leveranciers te selecteren of het onvoldoende prioriteit toekennen aan beveiliging ten opzichte van andere aspecten.

| 2.18. | De risicoprofielen van individuele leveranciers moeten worden beoordeeld op basis van verschillende factoren, met name: de kans dat de leverancier wordt blootgesteld aan inmenging van een niet-EU-land, wordt groter door sterke banden tussen de leverancier en een regering van een specifiek derde land; wetgeving van derde landen, met name wanneer er geen wetgevende of democratische checks and balances bestaan en wanneer bijgevolg de dochtermaatschappijen van een onderneming die binnen de EU opereren ervan zouden kunnen worden weerhouden de EU-wetgeving na te leven, of wanneer er geen overeenkomsten inzake beveiliging of gegevensbescherming bestaan tussen de EU en het betrokken derde land; kenmerken van de eigendomsstructuur van de leverancier; mogelijkheid voor een derde land om enige vorm van druk uit te oefenen, ook met betrekking tot de plaats van productie van de apparatuur; algemene kwaliteit van de producten en cyberbeveiligingspraktijken van de leverancier, met inbegrip van de mate van controle over de toeleveringsketen en voldoende prioriteit voor veiligheidsmaatregelen. |
| --- | --- |

2.18.

| 2.19. | De lidstaten hebben afgesproken te zorgen voor maatregelen om adequaat en evenredig te reageren op de reeds geïdentificeerde risico’s en mogelijke toekomstige risico’s. In het bijzonder hebben zij afgesproken dat zij ervoor zorgen dat zij op basis van een risicogebaseerde aanpak specifieke eisen en voorwaarden voor de levering, distributie en exploitatie van 5G-netwerkapparatuur kunnen beperken, verbieden en/of opleggen. |
| --- | --- |

2.19.

| 2.20. | Daarom moeten de lidstaten zorgen voor:






  — | beveiligingseisen voor exploitanten van mobiele netwerken, zoals strikte toegangscontroles, regels voor veilige exploitatie en monitoring, beperkingen voor de uitbesteding van specifieke functies; |
| --- | --- | --- |

2.20.

—

beveiligingseisen voor exploitanten van mobiele netwerken, zoals strikte toegangscontroles, regels voor veilige exploitatie en monitoring, beperkingen voor de uitbesteding van specifieke functies;

| — | beoordelingen van het risicoprofiel van leveranciers op basis van objectieve en duidelijke criteria; bijgevolg moeten de uit de beginselen van evenredigheid en rechtszekerheid voortvloeiende beperkingen worden toegepast op leveranciers met een hoog risico, met inbegrip van de uitsluitingen die nodig zijn om de risico’s voor de belangrijkste in de gecoördineerde EU-risicobeoordeling als cruciaal en gevoelig aangewezen voorzieningen op doeltreffende wijze in te perken; |
| --- | --- |

—

beoordelingen van het risicoprofiel van leveranciers op basis van objectieve en duidelijke criteria; bijgevolg moeten de uit de beginselen van evenredigheid en rechtszekerheid voortvloeiende beperkingen worden toegepast op leveranciers met een hoog risico, met inbegrip van de uitsluitingen die nodig zijn om de risico’s voor de belangrijkste in de gecoördineerde EU-risicobeoordeling als cruciaal en gevoelig aangewezen voorzieningen op doeltreffende wijze in te perken;

| — | de vaststelling van wereldwijd erkende en gebruikte en op consensus gebaseerde beveiligingsnormen en beste praktijken; |
| --- | --- |

—

de vaststelling van wereldwijd erkende en gebruikte en op consensus gebaseerde beveiligingsnormen en beste praktijken;

| — | een adequate en op verschillende leveranciers gebaseerde strategie bij elke exploitant om elke vorm van grote afhankelijkheid van een individuele leverancier of leveranciers met een vergelijkbaar risicoprofiel te voorkomen of te beperken; |
| --- | --- |

—

een adequate en op verschillende leveranciers gebaseerde strategie bij elke exploitant om elke vorm van grote afhankelijkheid van een individuele leverancier of leveranciers met een vergelijkbaar risicoprofiel te voorkomen of te beperken;

| — | strikte toegangscontrole, veilig beheer en veilige bediening en monitoring van het netwerk en het gebruik van certificering voor componenten en/of processen van het 5G-netwerk. Deze strategie moet gebaseerd zijn op een door de lidstaten en exploitanten uitgevoerde risicoanalyse zodat de keuze voor een op verschillende leveranciers gebaseerde strategie het risiconiveau voor het netwerk van de exploitant niet verhoogt; |
| --- | --- |

—

strikte toegangscontrole, veilig beheer en veilige bediening en monitoring van het netwerk en het gebruik van certificering voor componenten en/of processen van het 5G-netwerk. Deze strategie moet gebaseerd zijn op een door de lidstaten en exploitanten uitgevoerde risicoanalyse zodat de keuze voor een op verschillende leveranciers gebaseerde strategie het risiconiveau voor het netwerk van de exploitant niet verhoogt;

| — | een passend evenwicht tussen leveranciers op nationaal niveau en het voorkomen van afhankelijkheid van leveranciers die als een hoog risico worden beschouwd, ook door een grotere interoperabiliteit van de apparatuur te bevorderen; |
| --- | --- |

—

een passend evenwicht tussen leveranciers op nationaal niveau en het voorkomen van afhankelijkheid van leveranciers die als een hoog risico worden beschouwd, ook door een grotere interoperabiliteit van de apparatuur te bevorderen;

| — | het onderhouden van een gediversifieerde en duurzame 5G-toeleveringsketen om afhankelijkheid op lange termijn te voorkomen, waarbij volledig gebruik wordt gemaakt van de EU-instrumenten voor controle op buitenlandse directe investeringen, handelsbeschermingsinstrumenten, concurrentieregels en de aanbestedingswetgeving van de EU; |
| --- | --- |

—

het onderhouden van een gediversifieerde en duurzame 5G-toeleveringsketen om afhankelijkheid op lange termijn te voorkomen, waarbij volledig gebruik wordt gemaakt van de EU-instrumenten voor controle op buitenlandse directe investeringen, handelsbeschermingsinstrumenten, concurrentieregels en de aanbestedingswetgeving van de EU;

| — | versterking van de interne capaciteit van de EU wat betreft 5G- en post-5G-technologieën door gebruik te maken van relevante EU-programma’s en financiering, coördinatie tussen de lidstaten wat betreft normering en versterking van de test- en auditcapaciteit teneinde specifieke beveiligingsdoelstellingen te bereiken en relevante EU-certificeringssystemen zoals bedoeld in de IT-beveiligingswetgeving te ontwikkelen, en bevordering van interoperabiliteit. |
| --- | --- |

—

versterking van de interne capaciteit van de EU wat betreft 5G- en post-5G-technologieën door gebruik te maken van relevante EU-programma’s en financiering, coördinatie tussen de lidstaten wat betreft normering en versterking van de test- en auditcapaciteit teneinde specifieke beveiligingsdoelstellingen te bereiken en relevante EU-certificeringssystemen zoals bedoeld in de IT-beveiligingswetgeving te ontwikkelen, en bevordering van interoperabiliteit.

| 2.21. | Zoals de Commissie meermaals heeft benadrukt, is en blijft de Europese interne markt open voor partijen die naar Europa willen komen, zolang iedereen de duidelijke, strikte en op objectieve criteria gebaseerde regels naleeft. |
| --- | --- |

2.21.

| 2.22. | De Raad heeft op 6 juni 2020 benadrukt dat het belangrijk is de digitale soevereiniteit en samenwerking in de EU te versterken en synergieën tot stand te brengen via EU-programma’s zoals de Connecting Europe Facility en het programma Digitaal Europa voor de ontwikkeling van digitale vaardigheden. Daarnaast benadrukte de Raad het belang van de ontwikkeling van de data-economie, van kunstmatige intelligentie en van IT-beveiliging, en wees de Raad op de een belangrijke rol van digitale technologieën bij het bereiken van de doelstellingen van de Green Deal. |
| --- | --- |

2.22.

3.   De mededeling van de Commissie

| 3.1. | Naar aanleiding van de security toolbox van de NIS-samenwerkingsgroep:






  — | spant de Commissie zich in, zoals door de lidstaten gevraagd, om de beveiliging van de 5G-infrastructuur en de toeleveringsketen te waarborgen, indien nodig met alle middelen waarover zij beschikt; |
| --- | --- | --- |

3.1.

—

spant de Commissie zich in, zoals door de lidstaten gevraagd, om de beveiliging van de 5G-infrastructuur en de toeleveringsketen te waarborgen, indien nodig met alle middelen waarover zij beschikt;

| — | verzoekt de Commissie de lidstaten en instellingen te zorgen voor de invoering van doeltreffende risicobeperkende strategieën en verdere stappen op EU-niveau te ondernemen om voor een gecoördineerde aanpak van 5G-cyberbeveiliging te zorgen; |
| --- | --- |

—

verzoekt de Commissie de lidstaten en instellingen te zorgen voor de invoering van doeltreffende risicobeperkende strategieën en verdere stappen op EU-niveau te ondernemen om voor een gecoördineerde aanpak van 5G-cyberbeveiliging te zorgen;

| — | verzoekt de Commissie de lidstaten stappen te zetten om de in de conclusies van de EU-toolbox aanbevolen reeks kernmaatregelen te nemen en een gezamenlijk verslag over de uitvoering ervan op te stellen, terwijl de NIS-samenwerkingsgroep haar werkzaamheden voortzet om de uitvoering van de toolbox te ondersteunen; |
| --- | --- |

—

verzoekt de Commissie de lidstaten stappen te zetten om de in de conclusies van de EU-toolbox aanbevolen reeks kernmaatregelen te nemen en een gezamenlijk verslag over de uitvoering ervan op te stellen, terwijl de NIS-samenwerkingsgroep haar werkzaamheden voortzet om de uitvoering van de toolbox te ondersteunen;

| — | voorziet de Commissie, binnen het kader van haar bevoegdheden, in maatregelen ter waarborging van de cyberbeveiliging van 5G-netwerken en een gediversifieerde 5G-waardeketen en maatregelen ten aanzien van technische standaardisatie en certificering, buitenlandse directe investeringen en de bescherming van handel en concurrentie, aanbestedingen, IT-diplomatie en haar eigen programma’s en fondsen, vooral die welke relevant zijn voor O&I, cohesie en ontwikkeling. |
| --- | --- |

—

voorziet de Commissie, binnen het kader van haar bevoegdheden, in maatregelen ter waarborging van de cyberbeveiliging van 5G-netwerken en een gediversifieerde 5G-waardeketen en maatregelen ten aanzien van technische standaardisatie en certificering, buitenlandse directe investeringen en de bescherming van handel en concurrentie, aanbestedingen, IT-diplomatie en haar eigen programma’s en fondsen, vooral die welke relevant zijn voor O&I, cohesie en ontwikkeling.

4.   Algemene opmerkingen

| 4.1. | Het EESC is ervan overtuigd dat nieuwe 5G-technologieën kunnen veranderen hoe we met de wereld omgaan en kansen bieden voor nieuwe toepassingen, bedrijfsmodellen, nieuwe levenswijzen, intelligente fabrieken, verhoogde productiviteit en nieuwe kwalitatief hoogwaardige diensten voor de burger. Hierdoor kunnen deuren worden geopend voor revolutionaire technologieën zoals geautomatiseerde auto’s en geavanceerde productie- en distributiesystemen, en kunnen vele duizenden onderling verbonden apparaten onze dagelijkse wereld binnenkomen als onderdeel van het internet der dingen (Internet of Things, IoT). Niettemin hoopt het EESC dat de Commissie meer impact- en haalbaarheidsstudies en kostenbatenanalyses zal laten uitvoeren van 5G in vergelijking met het gebruik van 4G-technologie of telecommunicatie via glasvezel. Voor het EESC is het van essentieel belang dat 5G gericht is op een beter circulair gebruik van middelen en de verkleining van de grote energiegerelateerde koolstofvoetafdruk. Het EESC benadrukt dat het belangrijk is op structurele maatschappelijke veranderingen in te spelen door een eerlijke en vlotte transitie mogelijk te maken en de vaardighedenkloof aan te pakken om beter betaalde, flexibele en hooggekwalificeerde banen te scheppen. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Het drievoudige risico van ongecontroleerde pandemieën, ontoereikende economische beleidsinstrumenten en geopolitieke “zwarte zwanen” kan de wereldeconomie in een langdurige depressie storten met kelderende financiële markten, uitgerekend op een moment waarop bij alle geledingen van de Europese samenleving steeds meer het besef groeit dat voor een duurzame economische ontwikkeling en voor de huidige digitale revolutie, waarvoor 5G een van de belangrijkste instrumenten vormt, modellen nodig zijn die tegelijkertijd inzetten op technologie, productiviteitswinsten en een efficiënter gebruik van hulpmiddelen en die worden geschraagd door een adequaat wettelijk-regelgevend en economisch-financieel kader. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Het EESC dringt er bij de EU-instellingen en de lidstaten op aan de digitale eengemaakte markt te voltooien, met inbegrip van de opbouw van de capaciteit voor de integratie en het gebruik van 5G-diensten, om het concurrentievermogen van de Europese industrieën te beschermen en te verbeteren. Daarnaast roept het EESC de Commissie op de voortgang met de invoering en het daadwerkelijke gebruik van 5G nauwlettend te volgen, en verzoekt het de lidstaten dit proces verder te versnellen, rekening houdend met alle veiligheids- en beveiligingsaspecten, met inbegrip van aspecten met betrekking tot de impact van 5G-technologieën op de gezondheid van de bevolking en levende ecosystemen, alsook met de gevolgen op sociaal-economisch vlak, voor de mededinging, voor onderwijs en opleiding, en voor de eerbiediging van de grondrechten, zoals het recht op eigendom of het recht op privacy en beveiliging van persoonsgegevens. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Het EESC roept de EU op om wereldleider te worden in de volgende generatie mobiele technologie (5G) met een veilige digitale infrastructuur, als solide bouwsteen voor Europa’s nieuwe moderne industriële strategie. Hiertoe moet de mobiele connectiviteit radicaal veranderen, maar dit biedt wel een enorm dynamisch potentieel om de productiviteit te vergroten, de economie en de diensten voor de burger te laten groeien en het welzijn van burgers en de bescherming van het klimaat en het milieu te bevorderen door de EU in de voorhoede van de 5G-revolutie te plaatsen. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Aangezien cyberveiligheid en nationale veiligheid onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn, is het EESC van mening dat elk besluit over de nationale veiligheid van een EU-lidstaat in EU-verband moet worden genomen, en dat niet-technische aspecten objectief moeten worden beoordeeld op basis van op Europees niveau vastgestelde risicobeoordelingscriteria, die nodig zijn om te zorgen voor een voorspelbare en geharmoniseerde regelgeving in heel Europa waarmee volledige interoperabiliteit wordt gewaarborgd. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Het EESC is van mening dat de kwaliteit van de informatie en de communicatiemethoden — het zogeheten framingeffect, het effect van de context, of de relevantie van de positie — de gedragskeuzes van de ontvangers aanzienlijk beïnvloeden. Het doel om de zeggenschap van de consument te bevorderen, vertaalt zich daarom in de identificatie van instrumenten om de consument op te leiden en zijn mogelijkheden te vergroten, waardoor hij een actieve speler op de digitale markt wordt. Het EESC erkent de noodzaak om burgers actuele en correcte informatie te verstrekken over de voordelen en risico’s van 5G op basis van de consensus van de grote meerderheid van de wetenschappelijke gemeenschap, en om aan te geven op welke aspecten deze consensus onzeker is. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Het EESC is ervan overtuigd dat de toegang tot de Europese digitale markt zonder discriminatie open moet blijven voor elk bedrijf, maar dat een Europees kader van vaste en duidelijke regels, normen en evaluatie- en veiligheidscriteria moet worden nageleefd. Zo moeten het herstel en de opleving van de Europese technologische soevereiniteit centraal komen te staan in de Europese strategie. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Hoewel de top vijf van infrastructuurleveranciers bestaat uit twee Europese leveranciers, twee Chinese en één Koreaanse leverancier (13), behoort geen enkel groot Europees bedrijf tot de eerste die 5G-apparaten en -chipsets vervaardigen. Het EESC is ervan overtuigd dat de aanwezigheid van meerdere leveranciers moet worden gewaarborgd, waarvan er ten minste één in Europese handen is, en dat er moet worden gewerkt aan een kader voor interoperabiliteit en volledige functionaliteit van de hardware- en softwarecomponenten, ook om te zorgen voor volledige Europese technologische soevereiniteit binnen een sterke internationale samenwerking en met volledige wederkerigheid van openheid, toegang en operationaliteit op de markten. Een dergelijke diversificatie kan worden toegepast zolang de interoperabiliteit van de diensten mogelijk is en de cyberbeveiligingsrisico's niet toenemen als gevolg van de diversiteit. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Het EESC is van mening dat het van essentieel belang is dat Europa op middellange termijn aandacht besteedt aan autonomie en zelfvoorziening op dit gebied door onderzoek sterk te bevorderen en de diversiteit van Europese bedrijven krachtig te ondersteunen. Het EESC is ingenomen met het pakket maatregelen dat door de lidstaten is overeengekomen voor het aanpakken van de veiligheids- en beveiligingsrisico’s in verband met de introductie van 5G-technologie die al in de Europese beoordeling zijn geïdentificeerd. Het is echter van mening dat de strikte en veilige blootstellingslimieten voor elektromagnetische velden zoals aanbevolen op EU-niveau en gebaseerd op bijgewerkte indicaties van de Internationale Commissie voor bescherming tegen niet-ioniserende straling (ICNIRP), zoals erkend door de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), van toepassing moeten zijn voor alle frequentiebanden die worden overwogen voor 5G (14). De ICNIRP-limieten zijn gebaseerd op het voorzorgsbeginsel, aangezien ze 50 keer lager zijn dan de niveaus waarop gezondheidseffecten optreden, die zijn vastgesteld op basis van de beschikbare wetenschappelijke gegevens. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Het EESC merkt echter op dat de ICNIRP-limieten niet door de hele gemeenschap worden erkend. Sommige wetenschappers pleiten volgens het alara-beginsel (as low as reasonably achievable) voor veel strengere drempels voor de blootstelling van de bevolking. Mogelijke oplossingen ter aanvulling van de 5G-communicatie-infrastructuur zijn de benutting van vaste dataverbindingen voor bestaande niet-radiotechnieken (Ethernetkabels, glasvezel enz.) in situaties waar het gebruik vast is (dus niet mobiel; bijv. geldautomaten, POS voor banken, industriële robots, op afstand bestuurde medische robots enz.) en waar grote gebruikers van datatransmissie opereren (digitaledienstverleners, bedrijven/ondernemingen enz.) alsmede bij IoT-toepassingen op vaste (niet-mobiele) locaties (intelligente huizen, slimme steden, sensoren op nutsapparatuur enz.). |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | De Commissie, het Europees Parlement, de Raad en de regeringen en parlementen van de lidstaten moeten zorgen voor een democratisch overlegkader, waarin wetenschappelijke of technologische onderwerpen, juridische garanties en de antwoorden van de bevoegde instanties op maatschappelijke vragen kunnen worden gepresenteerd aan het publiek. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Volgens het EESC zou er, naast de terechte aandacht voor juiste maatregelen met betrekking tot de macht van nationale regelgevers en de rol van telecommunicatie-exploitanten, meer nadruk moeten worden gelegd op instrumenten voor gebruikers, burgers en relevante maatschappelijke organisaties die nu nog beperkt en niet efficiënt genoeg zijn. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | Het EESC erkent (15) dat het probleem van overgevoeligheid voor elektromagnetische straling bestaat en heeft zijn bezorgdheid duidelijk gemaakt, maar vindt het bemoedigend dat kan worden geconstateerd dat er verder diepgaand onderzoek wordt gedaan om het probleem en de oorzaken ervan te begrijpen. Het heeft er bij de Commissie op aangedrongen haar werkzaamheden op dat gebied voort te zetten en bij te houden. |
| --- | --- |

4.13.

| 4.14. | De geloofwaardigheid van leveranciers van 5G-telecommunicatie- en applicatiediensten is volgens het EESC essentieel, aangezien het beheer van informatie op het internet de grondslag vormt voor diensten op basis van geaggregeerde gegevens die door gebruikers worden verzameld en verwerkt via technologische, juridische en fiscale mechanismen, en waardoor objecten, machines en algoritmen in een directe relatie tot elkaar worden geplaatst. |
| --- | --- |

4.14.

| 4.15. | Het EESC heeft voorgesteld (16) om van het concept “gegevenseigendom” over te stappen naar de vaststelling van gegevensrechten voor natuurlijke en rechtspersonen. Om de privacy van de consumenten te waarborgen, moeten zij zeggenschap hebben over gegevens die door geconnecteerde apparaten worden gegenereerd. Daartoe moeten problemen met betrekking tot toegankelijkheid, interoperabiliteit en overdracht van gegevens worden opgelost, en moet worden gezorgd voor adequate bescherming van gegevens en vertrouwelijkheid, eerlijke mededinging en een ruimere consumentenkeuze. |
| --- | --- |

4.15.

| 4.16. | Met het oog op de interconnectiviteit van apparaten en objecten moet de algemene verordening gegevensbescherming (AVG) worden aangevuld met duidelijke richtsnoeren om te zorgen voor uniforme toepassing ervan en een hoog niveau van gegevens- en consumentenbescherming. Daarnaast moet de regelgeving met betrekking tot burgerlijke aansprakelijkheid en de verzekering van producten worden herzien om deze aan te passen aan een situatie waarin beslissingen in toenemende mate worden genomen door volledig beveiligde software. |
| --- | --- |

4.16.

| 4.17. | Het EESC is van mening dat het van essentieel belang is dat de lidstaten de strategische en technische aanbevelingen in de EU-toolbox volgen en geen specifieke nationale benaderingen ontwikkelen, zoals aanvullende tests en certificeringen die fragmentatie van de markt, vertragingen bij de implementatie van technologieën en inconsistenties tussen markten zouden veroorzaken, met het risico het vertrouwen in test- en certificeringssystemen te ondermijnen. |
| --- | --- |

4.17.

| 4.18. | Het EESC is van mening dat het van essentieel belang is gebruik te maken van wereldwijde standaarden, waarvoor meer Europese steun zou moeten komen, en van gedeelde en erkende beste praktijken, teneinde een efficiënt beheer van bedreigingen mogelijk te maken, schaalvoordelen te genereren, fragmentatie te voorkomen en de interoperabiliteit van Europese systemen te waarborgen. De gesprekken over technische standaarden vormen een noodzakelijke verduidelijking die bedrijven weer in staat zal stellen te concurreren en het voortouw te nemen in fundamentele activiteiten die het mogelijk maken om geavanceerde technologieën, zoals 5G en artificiële intelligentie (AI), in alle markten te implementeren. |
| --- | --- |

4.18.

| 4.19. | Het EESC is met name van mening dat het essentieel is het risicoprofiel van aanbieders te beoordelen en naar aanleiding daarvan beperkingen op te leggen aan aanbieders met een hoog risico. Dit omvat onder meer uitsluitingen die nodig zijn om risico’s voor de belangrijkste in de gecoördineerde EU-risicobeoordeling als cruciaal en gevoelig aangewezen voorzieningen op doeltreffende wijze in te perken. |
| --- | --- |

4.19.

| 4.20. | Het EESC acht het belangrijk de investeringen van exploitanten en leveranciers in nieuwe technische veiligheidsvoorzieningen te verhogen. Deze investeringen moeten gelijke tred houden met het vermogen van de markt om alle initiatieven die gericht zijn op de verhoging van de veiligheid en veerkracht van de systemen te herkennen en te belonen. Meer aandacht voor investeringen in beveiliging zou tot nieuwe marktprikkels kunnen leiden. |
| --- | --- |

4.20.

| 4.21. | Het EESC is een groot voorstander van gemeenschappelijke interventies ter ondersteuning van de industriële ontwikkeling en de uitrol van 5G: evaluatie van mogelijke tekortkomingen of lacunes in de markt langs de 5G-waardeketen, die gerichte interventies rechtvaardigen in het kader van de volgende langetermijnbegroting of een mogelijk project van gemeenschappelijk Europees belang voor 5G-cyberbeveiliging (security and safety). |
| --- | --- |

4.21.

| 4.22. | Het EESC benadrukt dat, hoewel de digitale infrastructuur tijdens de COVID-19-crisis resistent en robuust is gebleken, verdere investeringen in de 5G-infrastructuur nodig zijn om een nog steeds bestaande digitale kloof te overbruggen die de toegang van burgers tot e-gezondheid, e-learning en werken op afstand kan belemmeren. |
| --- | --- |

4.22.

| 4.23. | Op het gebied van technologische diplomatie acht het EESC het essentieel dat de EU zorgt voor meer evenwichtige en wederzijdse voorwaarden voor handel en investeringen, met name wat betreft de markttoegang voor bedrijven, subsidies, openbare aanbestedingen, technologieoverdracht, industrieel eigendom en sociale en milieunormen, vooral met het oog op systemische rivalen die andere governancemodellen voorstaan, en pleit het tegelijkertijd voor volledige mededinging en technische innovatie op de markt. |
| --- | --- |

4.23.

| 4.24. | Het EESC wijst nadrukkelijk op de noodzaak om een gediversifieerde en duurzame 5G-toeleveringsketen in stand te houden om op lange termijn afhankelijkheid te voorkomen door te voorzien in de aanwezigheid van meerdere leveranciers binnen een kader van functionaliteit en interoperabiliteit. Daarnaast moeten binnen het meerjarig financiële kader 2021-2027 programma’s en initiatieven worden ontwikkeld voor de opbouw van 5G- en post-5G-capaciteit en de verdere versterking van de Europese technologische soevereiniteit. |
| --- | --- |

4.24.

| 4.25. | In het kader van het herstelplan voor Europa, aangenomen op 27 mei 2020, levert de Digital Economy and Society Index 2020 (DESI) de gegevens voor de landspecifieke analyse ter ondersteuning van de digitale aanbevelingen van het Europees semester. Dit helpt de lidstaten richting en prioriteiten aan te brengen in hun hervormings- en investeringsbehoeften, waardoor de toegang tot de faciliteit voor herstel en veerkracht ter waarde van 560 miljard EUR wordt vergemakkelijkt. Dit instrument verschaft de lidstaten de middelen om hun economieën veerkrachtiger te maken en ervoor te zorgen dat investeringen en hervormingen de groene en digitale transities ondersteunen. Aangezien de pandemie aanzienlijke gevolgen heeft gehad voor elk van de vijf dimensies van de DESI, moeten de conclusies voor 5G voor 2020 in samenhang worden beschouwd met de talrijke maatregelen die de Commissie en de lidstaten hebben genomen om de crisis te beheersen en het herstel te ondersteunen. |
| --- | --- |

4.25.

Brussel, 16 september 2020.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Luca JAHIER

---

(1)  Artikel 168, lid 1, VWEU: “Bij de bepaling en de uitvoering van elk beleid en elk optreden van de Unie [...]”.

1

(2)  COM(2016) 587.

2

(3)  COM(2016) 590.

3

(4)  COM(2016) 591.

4

(5)  COM(2016) 176.

5

(6)  COM(2016) 589.

6

(7)  COM(2016) 588.

7

(8)  PB C 125 van 21.4.2017, blz. 74.

8

(9)  Aanbeveling van de Commissie (EU) 2019/534 van 26 maart 2019, Cyberbeveiliging van 5G-netwerken (PB L 88 van 29.3.2019, blz. 42).

9

(10)  Richtlijn (EU) 2016/1148 van het Europees Parlement en de Raad van 6 juli 2016 houdende maatregelen voor een hoog gemeenschappelijk niveau van beveiliging van netwerk- en informatiesystemen in de Unie (PB L 194 van 19.7.2016, blz. 1).

10

(11)  https://ec.europa.eu/digital-single-market/en/news/cybersecurity-5 g-networks-eu-toolbox-risk-mitigating-measures

11

(12)  https://ec.europa.eu/digital-single-market/en/news/secure-5 g-deployment-eu-implementing-eu-toolbox-communication-commission

12

(13)  De vijf wereldwijde leveranciers zijn op dit moment: Ericsson, Nokia, Huawei, ZTE en Samsung.

13

(14)  Europees Parlement, E-003040/2019, antwoord van mevrouw Kyriakides namens de Europese Commissie (17.1.2020).

14

(15)  PB C 242 van 2.7.2015, blz. 31.

15

(16)  PB C 353 van 18.10.2019, blz. 79.

16

---

| 11.12.2020 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 429/290 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 429/290

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Een Europese datastrategie

(COM(2020) 66 final)

(2020/C 429/38)

| Rapporteur: | Antonio GARCÍA DEL RIEGO |
| --- | --- |

Rapporteur:

Antonio GARCÍA DEL RIEGO

| Raadpleging | Europese Commissie, 22.4.2020 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Besluit van het bureau | 18.2.2020 |
| Bevoegde afdeling | Afdeling Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij |
| Goedkeuring door de afdeling | 23.7.2020 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 18.9.2020 |
| Zitting nr. | 554 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 216/0/2 |

Raadpleging

Europese Commissie, 22.4.2020

Rechtsgrondslag

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Besluit van het bureau

18.2.2020

Bevoegde afdeling

Afdeling Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij

Goedkeuring door de afdeling

23.7.2020

Goedkeuring door de voltallige vergadering

18.9.2020

Zitting nr.

554

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

216/0/2

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) is ingenomen met het voorstel van de Commissie voor een datastrategie waarin van sectoroverschrijdende gegevensuitwisseling een prioriteit wordt gemaakt, met als doel het gebruik, de uitwisseling en de governance van alsook de toegang tot data te verbeteren met wetgevende, sectorspecifieke maatregelen. Een ambitieuze datastrategie kan tegemoetkomen aan de kritieke behoefte om de datacapaciteiten van de EU te versterken. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Het EESC steunt het voorstel van de Commissie om met het algemene ontwerp van de EU-gegevensarchitectuur te voorzien in een betere handhaving van de rechten van individuele burgers met betrekking tot het gebruik en de bescherming van hun gegevens alsook hun controle erover, door hun bewustzijn in dit verband te vergroten en door hun via “persoonlijke dataruimten”, duidelijkere waarborgen en de versterking van het recht op dataportabiliteit van artikel 20 van de algemene verordening gegevensbescherming (AVG) meer zeggenschap te geven (1). |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Het EESC roept de Commissie op om een duidelijkere strategie te ontwikkelen om haar gegevenskader te bevorderen. Daarbij moeten hoge normen op het gebied van gegevensbescherming, sectoroverschrijdende en verantwoorde gegevensuitwisseling, duidelijke criteria voor sectorspecifieke governance en gegevenskwaliteit en meer controle van gegevens door particulieren worden gecombineerd. Het EESC stelt eveneens voor om de financieringsaanpak van de strategie verder te verduidelijken en doet aanbevelingen om de vaardigheidskloof te dichten. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Het EESC is van mening dat de ontwikkeling van datagestuurde platforms in Europa de Europese waarden moet weerspiegelen, onder meer door de aandacht op particulieren te richten. Het EESC vindt dat de huidige consumentgerichte benadering moet worden uitgebreid naar een human-in-command-benadering die een ethische dimensie met betrekking tot het gebruik van gegevens omvat. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Het EESC betreurt dat de AVG twee jaar na de inwerkingtreding ervan niet naar behoren wordt gehandhaafd en dat er discrepanties blijven bestaan. De Commissie moet deze problemen oplossen, onder meer door lidstaten te stimuleren, om ervoor te zorgen dat iedereen in de EU zijn rechten ten volle kan uitoefenen. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Het EESC is van mening dat de voltooiing van de eengemaakte markt een essentiële prioriteit is voor de goede werking van gemeenschappelijke gegevensruimten. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Gezien de gevoeligheid van de gedeelde gegevens hamert het EESC op de noodzaak om garanties te bieden voor de bescherming van persoonsgegevens door middel van toestemmings-, controle-, sanctie- en toezichtmechanismen en om te waarborgen dat gegevens worden geanonimiseerd (en niet kunnen worden gede-anonimiseerd). |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Het EESC beveelt aan dat de Commissie in de strategie de optie definieert die ze aanbeveelt voor het begrip “eigendom van gegevens”. De lopende juridische discussies maken dat particulieren momenteel in het duister tasten over de eisen die zij kunnen stellen. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Het EESC pleit voor een sterkere dialoog met het maatschappelijk middenveld en wijst erop dat er duidelijkere richtsnoeren over mechanismen voor gegevensuitwisseling moeten worden verstrekt aan kleine en middelgrote ondernemingen, aangezien beide aspecten essentieel zullen zijn voor een brede deelname aan dataruimten. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Het EESC herhaalt dat een eengemaakte markt voor gegevens ervoor moet zorgen dat persoonsgegevens niet worden onderworpen aan dezelfde voorschriften die gelden voor goederen en diensten en dus niet langzaamaan gelijk worden gesteld aan niet-persoonsgebonden gegevens (2). |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | De Commissie moet ervoor zorgen dat het rechtskader alle ondernemingen, grote en kleine, gelijke toegang tot gegevens biedt en de marktmacht van dominante platforms aanpakt. In het algemeen moet de Commissie met een veel duidelijker en concreter voorstel komen met betrekking tot de controles op en het beheer van dataruimten, met inbegrip van de wijze waarop belanghebbenden gegevens zullen delen. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Het EESC onderstreept dat het essentieel is om iets te doen aan de impact van gepersonaliseerde producten op particulieren (zoals discriminatie) en van gegevensuitwisseling op ondernemingen. In het kader moeten strenge beveiligingsnormen en intellectuele eigendomsrechten worden gewaarborgd. Afgeleide gegevens moeten worden beschermd en de toegang tot en overdracht van deze gegevens mogen niet afdwingbaar zijn. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Het EESC dringt erop aan digitale vaardigheden en geletterdheid te verbeteren door middel van onderwijs en beroepsopleiding, onder meer door voort te bouwen op het digitalecompetentiekader en door de lidstaten aan te moedigen om op alle onderwijsniveaus meer aandacht te besteden aan een leven lang leren van de vaardigheden waarnaar de vraag het grootst zal zijn (3). Dat zal ervoor zorgen dat mensen echte data-actoren worden die zich beter bewust zijn van en controle hebben over hun gegevens, big data-applicaties en gegevensbeheer en hun digitale omgeving en de risico’s ervan (bijv. personalisering) begrijpen (4). |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Het EESC verzoekt de Commissie om de rol van de bevoegde overheden, consumentenorganisaties en onafhankelijke instanties te verduidelijken en te versterken, wat van belang is voor het beheer van sectorale initiatieven en om naleving door bedrijven en begeleiding, advies en opleiding van gebruikers te waarborgen. |
| --- | --- |

1.14.

2.   Algemene opmerkingen: De juiste strategie voor data

| 2.1. | Het EESC is het met de Commissie eens dat de aandacht moet uitgaan naar data, aangezien deze niet meer weg te denken zijn uit ons persoonlijke leven en de activiteiten van ondernemingen. Digitalisering en technologische verbeteringen hebben het toepassingsgebied van data vergroot, de frequentie waarmee ze worden gegenereerd verhoogd en hun opslag, verwerking, analyse en overdracht vereenvoudigd. Datagestuurde diensten verhogen de gebruiksvriendelijkheid, spelen in op de verwachtingen van de klant en verbeteren bestaande industriële processen. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Het EESC erkent dat datagestuurde innovatie een essentiële factor is voor economische groei en concurrentievermogen in Europa maar slechts een beperkte rol speelt door het gebrek aan voor de EU beschikbare gegevens op bedrijfs- en gebruikersniveau. Het EESC is het eens met het voorstel van de Commissie om dit aan de orde te stellen en datagebruik en -uitwisseling tussen alle sectoren alsook toegang tot gegevens te verbeteren via gemeenschappelijke gegevensruimten met volledige inachtneming van de AVG, op basis van een aantal gedeelde technische en juridische voorschriften en normen, en via aanvullende maatregelen. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Het EESC is van mening dat de datastrategie van cruciaal belang zal zijn voor de ondersteuning van de technologische soevereiniteit van de EU om de veilige en beveiligde uitwisseling van en toegang tot gegevens te waarborgen, de controle van Europeanen over hun gegevens te vergroten en voordelen te bieden voor personen en bedrijven. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Het EESC is het ermee eens dat een sectorspecifieke benadering van de toegang tot gegevens het meest geschikt is om specifieke oplossingen te bieden waarmee kan worden ingespeeld op de specifieke kenmerken van de sector en de tekortkomingen van de markt en die tegelijk de beste waarborgen bieden voor de bescherming van de consument (5). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Het EESC deelt de bezorgdheid van de Commissie dat de EU slechts in beperkte mate gegevens kan gebruiken en delen als gevolg van aanzienlijke interoperabiliteitsproblemen in informatiesystemen. Uit de COVID-19-crisis is de behoefte aan en het nut van een compleet data-ecosysteem gebleken, aangezien data niet beperkt zijn tot specifieke sectoren. Zo zouden onder andere oplossingen kunnen worden ontwikkeld om de gegevens van mensen (bijv. geolocatie- en gezondheidsgegevens) te beveiligen en gegevenssilo’s te vermijden. In de gezondheidszorg kunnen onderzoekers gegevens die relevant zijn voor de volksgezondheid en die in verschillende sectoren zijn verzameld, gebruiken om de ontwikkeling van geneesmiddelen te versnellen en meer inzicht te krijgen in ziekten. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Het EESC erkent dat datagestuurde innovatie wordt beperkt door een vaardigheidskloof, een gebrek aan datageletterde werknemers in de EU en een lage algemene datageletterdheid. Het EESC is ingenomen met het doel van de strategie om “een gemeenschappelijke Europese dataruimte voor vaardigheden” te creëren en met de komende actualisering van het actieplan voor digitaal onderwijs van de Commissie. |
| --- | --- |

2.6.

3.   Bevordering van het EU-gegevenskader: algemene opmerkingen

Wat de verdere ontwikkeling van het EU-gegevenskader betreft, wijst het EESC op de belangrijke kwestie van ethiek. In de studie Ethics of Big Data (6), die in 2016 in opdracht van het EESC werd uitgevoerd, wordt op deze kwestie ingegaan, waarbij de behoefte van personen aan privacy en zelfbeschikking vanuit verschillende invalshoeken in aanmerking wordt genomen: besef, controle, vertrouwen, eigendom, toezicht en veiligheid, digitale identiteit, gepersonaliseerde realiteit, de-anonimisering, digitale kloof en privacy. Het EESC beveelt aan om deze als leidende beginselen te hanteren voor al het beleid.

3.1.   Normen voor gegevensbescherming

| 3.1.1. | Het EESC dringt er bij de Commissie op aan om te benadrukken dat gegevens onder de controle van de betrokken personen moeten blijven aangezien het verzamelen en delen van gegevens gevolgen heeft voor hun privacy en gelijkheid. Door sectoroverschrijdend gebruik van gegevens kunnen bedrijven hun bestaande processen aanvullen en verbeteren, doeltreffender inzichten overbrengen en consumenten nieuwe, gepersonaliseerde goederen en ervaringen aanbieden. Met name gegevens op gebruikersniveau bieden inzichten in intrinsieke kenmerken, behoeften en gedragingen die niet kunnen worden vastgelegd door middel van geanonimiseerde gegevens, en hebben positieve overloopeffecten die veel verder gaan dan de sector waarin de gegevens oorspronkelijk werden gegenereerd. Zo zou het sectoroverschrijdend delen van gegevens in de financiële sector risicoanalyses en kasstroomvoorspellingen kunnen verbeteren, fraudeopsporing faciliteren, mensen beter in staat stellen een overmatige schuldenlast te beheren en financiële inclusie en financiële educatie bevorderen. Personalisering kan echter risico’s met zich meebrengen voor kwetsbare consumenten, zoals discriminatie, misbruik en manipulatie. |
| --- | --- |

3.1.1.

| 3.1.2. | De Commissie moet optreden tegen de ontoereikende en gefragmenteerde tenuitvoerlegging van de AVG, de uiteenlopende juridische interpretaties en het gebrek aan middelen van gegevensbeschermingsautoriteiten. De AVG, die in 2012 werd opgesteld, in 2016 ter stemming werd voorgelegd en in 2018 in werking trad, is niet geschikt voor het voorgestelde kader. Het EESC zou graag zien dat de Commissie de AVG op passende wijze bijwerkt en effectbeoordelingen uitvoert aangezien de AVG hand in hand moet gaan met de nieuwe benadering van gemeenschappelijke gegevensruimten. Ook zou de Commissie de beperkingen van de rechten op gegevensportabiliteit in de AVG moeten aanpakken. Deze werden ontwikkeld toen overstappen van de ene naar de andere dienst slechts één keer gebeurde, terwijl gegevens thans meerdere keren worden hergebruikt en realtimegegevens nuttig zijn geworden. |
| --- | --- |

3.1.2.

| 3.1.3. | Hoewel het EESC gelooft dat de voorgestelde instrumenten mensen kunnen helpen om te beslissen “wat er met hun gegevens gebeurt” (7) moet de Commissie, om rechtsonzekerheid te verminderen, in de strategie de optie definiëren die ze aanbeveelt voor het begrip “eigendom van gegevens”. Zo zou algemeen duidelijk worden gemaakt wie de eigenaar is van de gegevens en bijvoorbeeld wat dat inhoudt en wat er met deze gegevens gebeurt wanneer ze worden gegenereerd door huishoudelijke toestellen in het kader van het internet der dingen. |
| --- | --- |

3.1.3.

| 3.1.3.1. | Er is een verschil — en dat moet duidelijk worden gemaakt — tussen gegevensrechten van particulieren en eigendom van gegevens. |
| --- | --- |

3.1.3.1.

| 3.1.4. | Aangezien het verstrekken van gegevens in ruil voor gratis diensten een vorm van betaling is, roept het EESC de Commissie op om aan te geven naar welke tekst of criteria ze verwijst wanneer ze zich beroept op het “algemeen belang”, en om te verduidelijken wat het doel daarvan is op dit gebied. Het Comité beveelt de Commissie ook aan om een definitie te geven van het verstrekken van gegevens zonder directe vergoeding (of “data-altruïsme”) en om geschikte maatregelen te treffen om te voorkomen dat gegevensverzamelaars hun verplichtingen niet nakomen. |
| --- | --- |

3.1.4.

3.2.   Verantwoord kader voor gegevensuitwisseling

| 3.2.1. | De Commissie moet verduidelijken hoe ze individuele burgers een leidraad wil aanbieden om hun inzicht te geven in de manier waarop “persoonlijke dataruimten” werken. Zonder dit besef is het recht van personen op toegang tot deze ruimten zinloos en zal de handhaving van het voorstel niet doeltreffend zijn en de doelstellingen van de strategie verder ondermijnen. |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.2.2. | De EU erkende de behoefte aan een recht op gegevensuitwisseling en stelde praktische mechanismen vast, met name sectorale initiatieven, waaronder voor aanbieders van gegevensverwerkingsdiensten (FFDR (8)) en gegevens van betaalrekeningen (tweede richtlijn betalingsdiensten (9)). Met uitzondering van enkele bijzondere gevallen hebben particulieren (gebruikers van gegevens, consumenten, burgers) evenwel niet de vaardigheden, geletterdheid en instrumenten om toegang te eisen tot hun persoons- en niet-persoonsgebonden gegevens of om deze eenvoudig en doeltreffend te delen. |
| --- | --- |

3.2.2.

| 3.2.3. | Om de portabiliteit door “strengere eisen voor interfaces voor realtimedatatoegang” te versterken, persoonlijke dataruimten te waarborgen en ervoor te zorgen dat aanbieders optreden als “neutrale makelaars” (10), verwijst het EESC de Commissie naar mechanismen voor beveiligde uitwisseling, zoals regelingen voor persoonlijke digitale identificatie die door particuliere en publieke organisaties kunnen worden gehanteerd en worden uitgebreid om sectoroverschrijdende gegevensuitwisseling te versnellen. Toepassingen met betrekking tot een elektronische identiteitskaart in de financiële sector, zoals Itsme (een mobiele identiteit voor digitale transacties), zijn voorbeelden van geslaagd, wederzijds voordelig gebruik, onder meer tussen banken en mobiele operatoren. Deze creëren aanzienlijke meerwaarde voor bedrijven (kostenbesparingen, hogere omzet, minder fraude en identiteitsdiefstal), bieden meer keuzemogelijkheden, vrijwaren de persoonlijke levenssfeer van de gebruikers, versterken het vertrouwen van de consument, bieden mensen mogelijkheden voor versterkte authenticatie en instrumenten om hun rechten te beheren en controle uit te oefenen en maken veilige, handige en efficiënte digitale procedures, bijv. aanmeldingsprocedures, mogelijk. |
| --- | --- |

3.2.3.

| 3.2.4. | Het EESC verwijst de Commissie naar de ervaringen met de tweede richtlijn betalingsdiensten (waardoor externe aanbieders, met toestemming van de consument, gebruik kunnen maken van de consumentengegevens van banken om te innoveren) en andere gebruiksgevallen (zoals het gebruik van geolocatie- en transactiegegevens) die als bron van inspiratie kunnen dienen voor het ruimere kader voor gegevensuitwisseling. Deze beginselen moeten in gelijke mate worden toegepast in alle sectoren en volgens een soortgelijk tijdschema om een gelijk speelveld te waarborgen voor de verschillende marktdeelnemers. |
| --- | --- |

3.2.4.

| 3.2.5. | De EU moet zich baseren op de AVG om sectoroverschrijdende uitwisseling van gegevens mogelijk te maken en dergelijke bestaande initiatieven in de verschillende sectoren overnemen om beveiligde gegevensuitwisseling te vereenvoudigen en voordelen voor particulieren en meerwaarde voor bedrijven te creëren. Dit zou eindgebruikers het recht geven om te verzoeken hun verstrekte (ingevoerde, bijv. naam, adres) en waargenomen persoonsgegevens (bijv. geolocatie) direct over te dragen van de ene gegevenshouder naar de andere, op gestandaardiseerde wijze en met behulp van realtime-interfaces voor applicatieprogramma's (API’s) (11). Zo zou iemand Spotify kunnen vragen om Deezer toegang te verlenen tot de playlists waarnaar hij/zij heeft geluisterd. Dit zou zekerheid bieden met betrekking tot het waarborgen van de AVG-beginselen inzake privacy, gebruikers in staat stellen volledige controle uit te oefenen over het proces en de waarde van hun gegevens te benutten, en het recht op persoonsgegevensportabiliteit echt doeltreffend, dynamisch, snel en transparant maken. Tegelijkertijd zou diezelfde beginselen ook kunnen worden uitgebreid tot bepaalde niet-persoonsgebonden gegevens. |
| --- | --- |

3.2.5.

| 3.2.6. | Zowel ondernemingen als gebruikers moeten hun eigen gegevens veilig kunnen delen, onafhankelijk van wie ze heeft verzameld, en kunnen kiezen en erop kunnen toezien met wie ze de gegevens delen en hoe de gedeelde gegevens worden gebruikt. |
| --- | --- |

3.2.6.

| 3.2.7. | De kwaliteit van het systeem en de werking van gemeenschappelijke dataruimten moet gelijk zijn aan die van een openbaar register; aanbieders van gegevens moeten zelf garant staan voor de consistente kwaliteit van de gegevens en de continuïteit van deze infrastructuur. Deze gegevensbeheerders mogen geen knelpunten veroorzaken op het gebied van gegevensuitwisseling, maar moeten de gegevensuitwisseling verbeteren. Dat is essentieel met het oog op een robuust, consistent databeheer en de beschikbaarheid van kwaliteitsvolle gegevens. Het EESC is van mening dat de kwaliteit van de gegevens te weinig wordt benadrukt in de strategie en dat dit verduidelijking verdient. Voorts beveelt het aan voor alle ondernemingen, ongeacht hun omvang, minimale verplichtingen vast te stellen om de kwaliteit van gegevens en de rechten van het individu te waarborgen. Aangezien datakwaliteit duur kan zijn en niet alle belanghebbenden toegang hebben tot de vereiste technologieën, moeten deze drempelcriteria realistisch zijn voor alle ondernemingen, met name voor kmo’s: zij kunnen het moeilijk hebben om aan deze criteria te voldoen omdat hun middelen beperkt zijn, en ze moeten worden ondersteund, zodat er hun geen buitensporige kosten worden opgelegd (12). |
| --- | --- |

3.2.7.

| 3.2.8. | Datagestuurde platforms worden het meest gewaardeerd vanwege hun strategisch belang op digitale markten en hun oligopolistische controle van specifieke datasets. Door de geringe beschikbaarheid van gegevens voor bedrijven in de EU kunnen zij gegevens evenwel slechts in beperkte mate gebruiken om innovatie te stimuleren. Het op de digitale markten overheersende “winner-takes-all”-model leidt ertoe dat slechts een paar grote bedrijven op het kruispunt van het onlinegegevensverkeer staan en zo informatie krijgen die niet beschikbaar is voor andere aanbieders. Zelfs wanneer datamiddelen meer worden verspreid, zijn ze slechts zelden beschikbaar over de grenzen van de sector heen, waardoor de mogelijkheden voor sectoroverschrijdende innovatie in het bedrijfsleven en bij andere instanties beperkt zijn. Aangezien platforms niet verplicht zijn een datapool aan te leggen, kunnen eindgebruikers de gegevens die ze in de verschillende sectoren genereren, niet combineren en bundelen. Het EESC dringt er bij de Commissie op aan te bekijken hoe de controle op gegevens door zakelijke en particuliere gebruikers kan worden verbeterd door systemische platforms (Big Tech) prioritair aan te pakken. Het EESC stelt ook voor een door de EU gesteund platform in het leven te roepen waarop alle beschikbare openbare EU-gegevens van ondernemingen die deze dienst aanvragen, worden gecentraliseerd en gebundeld. |
| --- | --- |

3.2.8.

3.3.   Beheer van dataruimten

| 3.3.1. | Het EESC stelt de volgende criteria voor om de sectorale dataruimten te beheren. Ten eerste moet interventie in de vorm van toegang tot gegevens erop gericht zijn om tekortkomingen van de markt die leiden tot hogere consumentenprijzen, minder keuze voor de consument en minder innovatie, aan te pakken. Ten tweede moet toegang tot gegevens de ontwikkeling van consumentgerichte innovatie bevorderen. Ten derde moeten operators die persoonsgegevens verwerken, worden verplicht strenge normen op het gebied van gegevensveiligheid en -beveiliging na te leven. Ten vierde moeten particulieren technische oplossingen aangeboden krijgen voor de controle en het beheer van het verkeer van persoonsgegevens. Ten vijfde moeten ze de mogelijkheid krijgen om bezwaar te maken tegen het delen van hun persoonsgegevens en moeten ze toegang krijgen tot rechtsmiddelen wanneer de beginselen niet worden geëerbiedigd (het EESC is het “human in command”-beginsel toegedaan). |
| --- | --- |

3.3.1.

| 3.3.2. | Niet alle gegevens mogen beschikbaar zijn of openbaar worden gemaakt. Er moeten verschillende voorschriften gelden voor b2b-, b2c-, b2 g- en me2b-gegevens. Afgeleide gegevens moeten worden beschermd en de toegang tot en overdracht van deze gegevens mag niet worden afgedwongen. |
| --- | --- |

3.3.2.

| 3.3.3. | Wanneer gegevens tussen verschillende dataruimten worden gedeeld, zijn de datasets gemengd (persoons- en niet-persoonsgebonden gegevens), bijv. in de medische en financiële ruimten. Voor de verzameling en het gebruik van gevoelige en persoonsgegevens voor controle- of locatiedoeleinden moet individuele toestemming worden gevraagd. Er moet worden gewaarborgd dat de combinatie van persoonsgegevens (bijv. financiële en medische gegevens) niet leidt tot lock-in, misbruik of discriminatie, bijvoorbeeld met betrekking tot de toegang tot werkgelegenheid. |
| --- | --- |

3.3.3.

| 3.3.4. | Belanghebbenden (ondernemingen en particulieren) hebben onvoldoende toegang tot en kennis van de identificatie-, authenticatie en autorisatiemechanismen die de privacybeschermende overdracht van gegevens mogelijk maken, met name in de gezondheidszorg, wat de uitwisseling van gegevens belemmert. Het EESC beveelt aan een gemeenschappelijke medische dataset te gebruiken en in te voeren, vergelijkbaar met het uniform Europees elektronisch formaat (ESEF). |
| --- | --- |

3.3.4.

| 3.3.5. | Er moeten voorwaarden worden gesteld voor de toegang tot gegevens voor onderzoek en ontwikkeling door derden. Als onderzoekers op het gebied van gezondheidszorg en gemeentelijke diensten bijvoorbeeld gratis gegevens gebruiken, moet hierop de AVG van toepassing zijn. |
| --- | --- |

3.3.5.

| 3.3.6. | Het EESC onderstreept dat niet alle ondernemingen gedigitaliseerd zijn (bijvoorbeeld in traditionele sectoren en veel Europese kmo's) en dat niet alle ondernemingen de vruchten plukken van de waarde van gegevens, wat het gelijke speelveld op de eengemaakte markt beïnvloedt. De vrijwillige uitwisseling van gegevens is een goed maar ontoereikend instrument om voor gelijke toegang tot gegevens te zorgen. De Commissie moet dit gebrek aan evenwicht tussen gedigitaliseerde en niet-gedigitaliseerde ondernemingen en tussen grote en kleine ondernemingen aanpakken. De EU-strategie voor kmo’s en de industriestrategie vormen een goed uitgangspunt. |
| --- | --- |

3.3.6.

| 3.3.7. | Het EESC onderstreept dat ondanks de vorderingen van de EU op het gebied van convergentie, de eengemaakte digitale markt nog lang niet homogeen is en dat de voorschriften fragmentarisch blijven. Daardoor is het moeilijk en niet doeltreffend voor ondernemingen om hun activiteiten op te schalen en te concurreren met hun Amerikaanse en Chinese tegenhangers, die onder een echt eengemaakt regelgevingskader vallen en hun concurrenten in de EU uitkopen, zoals is gebeurd met Skype en Booking.com. De oprichters van start-ups in de EU verhuizen uiteindelijk naar de Verenigde Staten of naar meer bedrijfsvriendelijke markten om voordeel te halen uit grotere eengemaakte markten en belangrijkere bronnen van risicokapitaal. Om doeltreffend te zijn moet een gemeenschappelijke infrastructuur die gegevensruimten ondersteunt ook het meertalige karakter van de eengemaakte markt weerspiegelen (13). |
| --- | --- |

3.3.7.

3.4.   Financiering

| 3.4.1. | In de strategie is 4-6 miljard EUR aan financiering opgenomen. Van zowel de EU-lidstaten als het bedrijfsleven wordt verwacht dat zij een bijdrage aan de investeringen zullen leveren. De Commissie moet verduidelijken hoe ze de fondsen zal vrijmaken en duidelijke criteria vaststellen om de eerlijke toewijzing ervan te waarborgen en te evalueren. |
| --- | --- |

3.4.1.

| 3.4.2. | Om voldoende particuliere investeringen en de voortzetting van bestaande diensten die aan veel EU-bedrijven worden verleend, te waarborgen, acht het EESC het essentieel om buitenlandse aanbieders te blijven betrekken in het project (in overeenstemming met de EU-voorschriften). Ook overheidsmiddelen, zoals via Horizon Europa en Digitaal Europa, zijn essentieel. De EU-begroting zal worden bepaald door begrotingsprioriteiten in het kader van het herstel en werd in vergelijking met het eerste voorstel van de Commissie van mei teruggeschroefd. Terwijl de totale middelen voor de belangrijkste strategische digitale capaciteiten van Europa zijn gestegen ten opzichte van het vorige meerjarig financieel kader, is het budget van het programma Digitaal Europa teruggebracht van 8,2 miljard EUR tot 6,76 miljard EUR. |
| --- | --- |

3.4.2.

3.5.   De vaardigheidskloof dichten

| 3.5.1. | De economische crisis kan ertoe leiden dat er een verandering komt in de hiërarchie van banen die nuttig worden geacht voor de gemeenschap, maar het is weinig waarschijnlijk dat de behoefte aan technische vaardigheden zal afnemen. Automatisering kan ertoe leiden dat banen en taken opnieuw worden gedefinieerd (en meer zachte vaardigheden vereisten) en zal eerder massale herschikking van activiteiten dan massale werkloosheid met zich meebrengen (14). |
| --- | --- |

3.5.1.

| 3.5.2. | Voor banen op het gebied van big data zijn de meest gevraagde vaardigheden (15): analytische vaardigheden, gegevensvisualisatie, vertrouwdheid met het betrokken bedrijfsdomein en big data-instrumenten, programmering, probleemoplossend vermogen, Structured Query Language (SQL), datamining, vertrouwdheid met technologieën, publieke cloud en hybride clouds, en praktijkervaring. Sommige van deze vaardigheden kunnen in scholen worden aangeleerd, andere moeten tijdens de hele loop van het leven worden verworven en ontwikkeld via een “levenslange en levensbrede” benadering, door middel van voortdurend niet-formeel en informeel leren (16). |
| --- | --- |

3.5.2.

| 3.5.3. | Om deze kans aan te grijpen, aangezien onderwijs een nationale bevoegdheid blijft, nodigt het EESC de Commissie uit om de lidstaten aan te moedigen een krachtiger beleid te voeren om de digitale geletterdheid te versterken, de vaardigheidskloof op het gebied van data en de betreffende concentratie aan te pakken teneinde ongelijkheden in de EU weg te werken, en het verlies aan knowhow te beperken. |
| --- | --- |

3.5.3.

| 3.5.4. | De EU moet haar opleidings- en onderwijsprogramma’s grondig herzien. STEM (17)-vakken worden nog te vaak onvoldoende opgenomen in de programma’s op de verschillende onderwijsniveaus. Dit heeft voornamelijk gevolgen voor vrouwen, maar de Commissie laat na hierop de nadruk te leggen, ondanks de aanbevelingen van haar voorzitter met betrekking tot gendergelijkheid (18). Op dit vlak meent het EESC dat het digitalecompetentiekader voor burgers (19) een nuttig instrument is dat uitgebreider gepromoot en uitgevoerd moet worden. De Commissie moet de lidstaten aanmoedigen om initiatieven in dit kader proactief op te starten en te versnellen. |
| --- | --- |

3.5.4.

| 3.5.5. | De Commissie zou consumentenorganisaties een grotere rol moeten toebedelen. Zij zijn immers van belang om gebruikers opleiding, onderwijs en onafhankelijk advies te verstrekken over de instrumenten die burgers kunnen gebruiken (bijv. over de manier waarop informatie over het gebruik en het delen van gegevens kan worden verkregen, wie de gegevens bezit, of hoe een klacht kan worden ingediend). Om de digitale geletterdheid te versterken, kunnen initiatieven, zoals de Finse onlineopleiding “Elements of AI” (nu toegankelijk voor iedereen, kosteloos en in elke EU-taal), worden uitgebreid tot diverse onderwijsmodules. |
| --- | --- |

3.5.5.

Brussel, 18 september 2020.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Luca JAHIER

---

(1)  https://ec.europa.eu/transparency/regdoc/rep/1/2020/NL/COM-2020-66-F1-NL-MAIN-PART-1.PDF, blz. 19.

1

(2)  PB C 14 van 15.1.2020, blz. 122.

2

(3)  Zie voetnoot 2.

3

(4)  Hoewel mensen zich steeds beter bewust zijn van hun rechten blijft het voor hen moeilijk om te weten te komen hoe hun gegevens worden gebruikt en uitgewisseld door organisaties: 81 % van de Europeanen heeft het gevoel daar geen of slechts beperkte controle over te hebben. Zie Eurobarometer (juni 2019), https://ec.europa.eu/commfrontoffice/publicopinion/index.cfm/survey/getsurveydetail/instruments/special/surveyky/2222

4

(5)  Zie https://ec.europa.eu/transparency/regdoc/rep/1/2020/NL/COM-2020-456-F1-NL-MAIN-PART-1.PDF (blz. 10 en 11).

5

(6)  Zie de EESC-studie “The ethics of Big Data: Balancing economic benefits and ethical questions of Big Data in the EU policy context” (2017).

6

(7)  Instrumenten zoals “instrumenten voor toestemmingsbeheer, toepassingen voor het beheer van persoonlijke informatie, waaronder volledig gedecentraliseerde oplossingen”, zijn de juiste instrumenten. https://ec.europa.eu/transparency/regdoc/rep/1/2020/NL/COM-2020-66-F1-NL-MAIN-PART-1.PDF, blz. 10.

7

(8)  Verordening inzake het vrije verkeer van gegevens: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX%3A32018R1807

8

(9)  De tweede richtlijn betalingsdiensten: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX%3A32015L2366

9

(10)  https://ec.europa.eu/transparency/regdoc/rep/1/2020/NL/COM-2020-66-F1-NL-MAIN-PART-1.PDF, blz. 19.

10

(11)  PB C 62 van 15.2.2019, blz. 238.

11

(12)  PB C 62 van 15.2.2019, blz. 237.

12

(13)  PB C 75 van 10.3.2017, blz. 119.

13

(14)  Voor elke baan die in de toekomst verloren gaat als gevolg van digitalisering, kunnen 3,7 nieuwe banen worden gecreëerd. Zie https://www.agoria.be/nl/Agoria-Zonder-aangepast-beleid-zijn-er-584-000-openstaande-vacatures-in-2030; https://newsroom.ibm.com/2019-10-30-MIT-IBM-Watson-AI-Lab-Releases-Groundbreaking-Research-on-AI-and-the-Future-of-Work; zie EESC-advies TEN/705 (zie blz. 77 van dit Publicatieblad), PB C 13 van 15.1.2016, blz. 161.

14

(15)  Utkarsh Singh, Top 10 In-Demand Big Data Skills To Land ‘Big’ Data Jobs in 2020 (upGrad blog, 24 december 2019), https://www.upgrad.com/blog/big-data-skills/

15

Top 10 In-Demand Big Data Skills To Land ‘Big’ Data Jobs in 2020

(16)  Zie voetnoot 2.

16

(17)  Wetenschap, technologie, engineering en wiskunde.

17

(18)  EESC-advies TEN/705, zie blz. 77 van dit Publicatieblad.

18

(19)  EU Science Hub, DigComp: Digital Competence Framework for Citizens (Europese Commissie), https://ec.europa.eu/jrc/en/digcomp

19

DigComp: Digital Competence Framework for Citizens

---

| 11.12.2020 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 429/296 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 429/296

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad waarbij Frankrijk wordt gemachtigd te onderhandelen over een overeenkomst tot aanvulling van zijn bestaande bilaterale verdrag met het Verenigd Koninkrijk betreffende de bouw en de exploitatie door privé-concessionarissen van een vaste kanaalverbinding

(COM(2020) 622 final — 2020/0160 (COD))

(2020/C 429/39)

| Raadpleging | Europees Parlement, 14.9.2020
  Raad, 27.7.2020 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikelen 2, lid 1, en 91, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 16.9.2020 |
| Zitting nr. | 554 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | met algemene stemmen goedgekeurd |

Raadpleging

Europees Parlement, 14.9.2020

Raad, 27.7.2020

Rechtsgrondslag

Artikelen 2, lid 1, en 91, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij

Goedkeuring door de voltallige vergadering

16.9.2020

Zitting nr.

554

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

met algemene stemmen goedgekeurd

Aangezien het Comité volledig met het voorstel instemt en er geen commentaar op heeft, heeft het tijdens zijn op 16, 17 en 18 september 2020 gehouden 554e zitting (vergadering van 16 september) met algemene stemmen besloten hierover een positief advies uit te brengen.

Brussel, 16 september 2020.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Luca JAHIER

---

| 11.12.2020 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 429/297 |
| --- | --- | --- | --- |

11.12.2020

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 429/297

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Richtlijn (EU) 2016/798 met betrekking tot de toepassing van de regels inzake spoorwegveiligheid en -interoperabiliteit in de Kanaaltunnel

(COM(2020) 623 final — 2020/0161 (COD))

(2020/C 429/40)

| Raadpleging | Europees Parlement, 14.9.2020
  Raad, 4.8.2020 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 91, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 16.9.2020 |
| Zitting nr. | 554 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | Met algemene stemmen goedgekeurd |

Raadpleging

Europees Parlement, 14.9.2020

Raad, 4.8.2020

Rechtsgrondslag

Artikel 91, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij

Goedkeuring door de voltallige vergadering

16.9.2020

Zitting nr.

554

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

Met algemene stemmen goedgekeurd

Aangezien het Comité volledig met het voorstel instemt en er geen commentaar op heeft, heeft het tijdens zijn op 16, 17 en 18 september 2020 gehouden 554e zitting (vergadering van 16 september) met algemene stemmen besloten hierover een positief advies uit te brengen.

Brussel, 16 september 2020.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Luca JAHIER

---