# Publicatieblad C 157/28 j

| | ISSN 1725-2474 |
| --- | --- |
| Publicatieblad
  van de Europese Unie | C 157 |
| | |
| Uitgave in de Nederlandse taal | Mededelingen en bekendmakingen | 48e jaargang28 juni 2005 |

ISSN 1725-2474

Publicatieblad

van de Europese Unie

C 157

Uitgave in de Nederlandse taal

Mededelingen en bekendmakingen

48e jaargang28 juni 2005

---

| Nummer | Inhoud | Bladzijde |
| --- | --- | --- |
| | II   Voorbereidende besluiten |
| | Europees Economisch en Sociaal Comité |
| | 412e plenaire zitting van 15 en 16 december 2004 |
| 2005/C 157/1 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over De Europese verzekeringsovereenkomst | 1 |
| 2005/C 157/2 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het thema Toerisme en sport: toekomstige uitdagingen voor Europa | 15 |
| 2005/C 157/3 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Mededeling van de Commissie: Naar een Europese strategie voor nanotechnologie (COM(2004) 338 def.) | 22 |
| 2005/C 157/4 | Advies van het Europees Economisch en sociaal Comité over het onderwerp Europese verkeerswetgeving en regels betreffende voertuigregistratie | 34 |
| 2005/C 157/5 | Advies het Europees Economisch en Sociaal Comité over het thema Bevordering van het zeevervoer en van de werving en opleiding van zeevarenden | 42 |
| 2005/C 157/6 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Ontwerpbeschikking van de Commissie betreffende de toepassing van artikel 86 van het Verdrag op staatssteun in de vorm van compensaties voor de openbare dienst die wordt toegekend aan bepaalde met het beheer van diensten van algemeen economisch belang belaste ondernemingen en de Ontwerprichtlijn van de Commissie tot wijziging van Richtlijn 80/723/EEG betreffende de doorzichtigheid in de financiële betrekkingen tussen lidstaten en openbare bedrijven | 48 |
| 2005/C 157/7 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende de erkenning van door de lidstaten afgegeven bewijzen van beroepsbekwaamheid van zeevarenden en tot wijziging van Richtlijn 2001/25/EG (COM(2004) 311 def. — 2004/0098 (COD)) | 53 |
| 2005/C 157/8 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende geharmoniseerde River Traffic Information Services op de binnenwateren in de Gemeenschap(COM(2004) 392 def. — 2004/0123 (COD)) | 56 |
| 2005/C 157/9 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een verordening van de Raad tot oprichting van een Communautair bureau voor visserijcontrole en houdende wijziging van Verordening (EG) nr. 2847/93 tot invoering van een controleregeling voor het gemeenschappelijk visserijbeleid(COM(2004) 289 def. — 2004/0108 (CNS)) | 61 |
| 2005/C 157/0 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement en het Europees Economisch en Sociaal Comité — Het Europees actieplan voor milieu en gezondheid 2004-2010(COM(2004) 416 def.) | 65 |
| 2005/C 157/1 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot invoering van normen voor de humane vangst van bepaalde diersoorten (COM(2004) 532 def. — 2004/0183(COD)) | 70 |
| 2005/C 157/2 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een richtlijn van de Raad tot wijziging van Richtlijn 87/328/EEG wat betreft de opslag van rundersperma voor het intracommunautaire handelsverkeer(COM(2004) 563 def. — 2004/0188 (CNS)) | 74 |
| 2005/C 157/3 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Commissiedocument De structurele veranderingen begeleiden: een industriebeleid voor het uitgebreide Europa(COM (2004) 274 def.) | 75 |
| 2005/C 157/4 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende de toepassing van het beginsel van gelijke kansen en gelijke behandeling van mannen en vrouwen in werkgelegenheid en beroep (COM(2004) 279 def. — 2004/0084 (COD)) | 83 |
| 2005/C 157/5 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's Studie naar de samenhang tussen legale en illegale migratie(COM(2004) 412 def.) | 86 |
| 2005/C 157/6 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement inzake de gereguleerde binnenkomst in de EU van personen die internationale bescherming behoeven en de versterking van de beschermingscapaciteit van de regio's van herkomst — Verbetering van de toegang tot duurzame oplossingen(COM(2004) 410 def.) | 92 |
| 2005/C 157/7 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement over Een doeltreffender gemeenschappelijk Europees asielstelsel: één uniforme procedure als volgende stap(COM(2004) 503 def. — SEC(2004) 937) | 96 |
| 2005/C 157/8 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad inzake de toegang tot buitenlandse hulp(COM(2004) 313 def. — 2004/0099 COD) | 99 |
| 2005/C 157/9 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan de Raad en aan het Europees Parlement over de totstandbrenging van een duurzaam landbouwmodel voor Europa via het hervormde glb — hervorming van de suikersector(COM(2004) 499 def.) | 102 |
| 2005/C 157/0 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de commissie: wetenschap en technologie, sleutels tot de toekomst van Europa — richtsnoeren voor het beleid ter ondersteuning van het onderzoek in de Unie(COM(2004) 353 def.) | 107 |
| 2005/C 157/1 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende de wettelijke accountantscontrole van jaarrekeningen en geconsolideerde jaarrekeningen en tot wijziging van de Richtlijnen 78/660/EEG en 83/349/EEG van de Raad(COM(2004) 177 def. — 2004/0065 (COD)) | 115 |
| 2005/C 157/2 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's over Langere deelname aan en latere uittreding uit het arbeidsproces van oudere werknemers(COM(2004) 146 def.) | 120 |
| 2005/C 157/3 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het witboek over de herziening van Verordening 4056/86 tot vaststelling van de wijze van toepassing van de communautaire mededingingsregels op het zeevervoer (COM (2004) 675 def.) | 130 |
| 2005/C 157/4 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een beschikking van het Europees Parlement en de Raad betreffende de vaststelling van een communautair meerjarenprogramma ter bevordering van een veiliger gebruik van het internet en nieuwe online-technologieën(COM(2004) 91 def. — 2004/0023 (COD)) | 136 |
| 2005/C 157/5 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over De maritieme toegang tot Europa in de toekomst: welke ontwikkelingen zijn te verwachten en hoe kan hierop worden ingespeeld? | 141 |
| 2005/C 157/6 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een verordening van de Raad tot wijziging van Verordening (EG) nr. 1260/1999 houdende algemene bepalingen inzake de Structuurfondsen, wat de verlenging van de looptijd van het PEACE-programma en de toekenning van nieuwe vastleggingskredieten betreft (COM (2004) 631 def.) | 147 |
| 2005/C 157/7 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EG) nr. 1059/2003 van het Europees Parlement en de Raad betreffende de opstelling van een gemeenschappelijke nomenclatuur van territoriale eenheden voor de statistiek (NUTS) vanwege de toetreding van de Tsjechische Republiek, Estland, Cyprus, Letland, Litouwen, Hongarije, Malta, Polen, Slovenië en Slowakije tot de Europese Unie(COM(2004) 592 def. — 2004/0202 (COD)) | 149 |
| 2005/C 157/8 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over Relaties tussen generaties | 150 |
| 2005/C 157/9 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Coëxistentie van genetisch gemodificeerde gewassen, conventionele en biogewassen | 155 |
| 2005/C 157/0 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement: Europees actieplan voor biologisch voedsel en biologische landbouw (COM(2004) 415 def.) | 167 |

Nummer

Inhoud

Bladzijde

II   Voorbereidende besluiten

Europees Economisch en Sociaal Comité

412e plenaire zitting van 15 en 16 december 2004

2005/C 157/1

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over De Europese verzekeringsovereenkomst

1

2005/C 157/2

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het thema Toerisme en sport: toekomstige uitdagingen voor Europa

15

2005/C 157/3

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Mededeling van de Commissie: Naar een Europese strategie voor nanotechnologie (COM(2004) 338 def.)

(COM(2004) 338 def.)

22

2005/C 157/4

Advies van het Europees Economisch en sociaal Comité over het onderwerp Europese verkeerswetgeving en regels betreffende voertuigregistratie

34

2005/C 157/5

Advies het Europees Economisch en Sociaal Comité over het thema Bevordering van het zeevervoer en van de werving en opleiding van zeevarenden

42

2005/C 157/6

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Ontwerpbeschikking van de Commissie betreffende de toepassing van artikel 86 van het Verdrag op staatssteun in de vorm van compensaties voor de openbare dienst die wordt toegekend aan bepaalde met het beheer van diensten van algemeen economisch belang belaste ondernemingen en de Ontwerprichtlijn van de Commissie tot wijziging van Richtlijn 80/723/EEG betreffende de doorzichtigheid in de financiële betrekkingen tussen lidstaten en openbare bedrijven

48

2005/C 157/7

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende de erkenning van door de lidstaten afgegeven bewijzen van beroepsbekwaamheid van zeevarenden en tot wijziging van Richtlijn 2001/25/EG (COM(2004) 311 def. — 2004/0098 (COD))

(COM(2004) 311 def. — 2004/0098 (COD))

53

2005/C 157/8

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende geharmoniseerde River Traffic Information Services op de binnenwateren in de Gemeenschap(COM(2004) 392 def. — 2004/0123 (COD))

(COM(2004) 392 def. — 2004/0123 (COD))

56

2005/C 157/9

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een verordening van de Raad tot oprichting van een Communautair bureau voor visserijcontrole en houdende wijziging van Verordening (EG) nr. 2847/93 tot invoering van een controleregeling voor het gemeenschappelijk visserijbeleid(COM(2004) 289 def. — 2004/0108 (CNS))

(COM(2004) 289 def. — 2004/0108 (CNS))

61

2005/C 157/0

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement en het Europees Economisch en Sociaal Comité — Het Europees actieplan voor milieu en gezondheid 2004-2010(COM(2004) 416 def.)

(COM(2004) 416 def.)

65

2005/C 157/1

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot invoering van normen voor de humane vangst van bepaalde diersoorten (COM(2004) 532 def. — 2004/0183(COD))

(COM(2004) 532 def. — 2004/0183(COD))

70

2005/C 157/2

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een richtlijn van de Raad tot wijziging van Richtlijn 87/328/EEG wat betreft de opslag van rundersperma voor het intracommunautaire handelsverkeer(COM(2004) 563 def. — 2004/0188 (CNS))

(COM(2004) 563 def. — 2004/0188 (CNS))

74

2005/C 157/3

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Commissiedocument De structurele veranderingen begeleiden: een industriebeleid voor het uitgebreide Europa(COM (2004) 274 def.)

(COM (2004) 274 def.)

75

2005/C 157/4

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende de toepassing van het beginsel van gelijke kansen en gelijke behandeling van mannen en vrouwen in werkgelegenheid en beroep (COM(2004) 279 def. — 2004/0084 (COD))

(COM(2004) 279 def. — 2004/0084 (COD))

83

2005/C 157/5

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's Studie naar de samenhang tussen legale en illegale migratie(COM(2004) 412 def.)

(COM(2004) 412 def.)

86

2005/C 157/6

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement inzake de gereguleerde binnenkomst in de EU van personen die internationale bescherming behoeven en de versterking van de beschermingscapaciteit van de regio's van herkomst — Verbetering van de toegang tot duurzame oplossingen(COM(2004) 410 def.)

(COM(2004) 410 def.)

92

2005/C 157/7

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement over Een doeltreffender gemeenschappelijk Europees asielstelsel: één uniforme procedure als volgende stap(COM(2004) 503 def. — SEC(2004) 937)

(COM(2004) 503 def. — SEC(2004) 937)

96

2005/C 157/8

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad inzake de toegang tot buitenlandse hulp(COM(2004) 313 def. — 2004/0099 COD)

(COM(2004) 313 def. — 2004/0099 COD)

99

2005/C 157/9

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan de Raad en aan het Europees Parlement over de totstandbrenging van een duurzaam landbouwmodel voor Europa via het hervormde glb — hervorming van de suikersector(COM(2004) 499 def.)

(COM(2004) 499 def.)

102

2005/C 157/0

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de commissie: wetenschap en technologie, sleutels tot de toekomst van Europa — richtsnoeren voor het beleid ter ondersteuning van het onderzoek in de Unie(COM(2004) 353 def.)

(COM(2004) 353 def.)

107

2005/C 157/1

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende de wettelijke accountantscontrole van jaarrekeningen en geconsolideerde jaarrekeningen en tot wijziging van de Richtlijnen 78/660/EEG en 83/349/EEG van de Raad(COM(2004) 177 def. — 2004/0065 (COD))

(COM(2004) 177 def. — 2004/0065 (COD))

115

2005/C 157/2

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's over Langere deelname aan en latere uittreding uit het arbeidsproces van oudere werknemers(COM(2004) 146 def.)

(COM(2004) 146 def.)

120

2005/C 157/3

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het witboek over de herziening van Verordening 4056/86 tot vaststelling van de wijze van toepassing van de communautaire mededingingsregels op het zeevervoer (COM (2004) 675 def.)

(COM (2004) 675 def.)

130

2005/C 157/4

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een beschikking van het Europees Parlement en de Raad betreffende de vaststelling van een communautair meerjarenprogramma ter bevordering van een veiliger gebruik van het internet en nieuwe online-technologieën(COM(2004) 91 def. — 2004/0023 (COD))

(COM(2004) 91 def. — 2004/0023 (COD))

136

2005/C 157/5

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over De maritieme toegang tot Europa in de toekomst: welke ontwikkelingen zijn te verwachten en hoe kan hierop worden ingespeeld?

141

2005/C 157/6

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een verordening van de Raad tot wijziging van Verordening (EG) nr. 1260/1999 houdende algemene bepalingen inzake de Structuurfondsen, wat de verlenging van de looptijd van het PEACE-programma en de toekenning van nieuwe vastleggingskredieten betreft (COM (2004) 631 def.)

(COM (2004) 631 def.)

147

2005/C 157/7

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EG) nr. 1059/2003 van het Europees Parlement en de Raad betreffende de opstelling van een gemeenschappelijke nomenclatuur van territoriale eenheden voor de statistiek (NUTS) vanwege de toetreding van de Tsjechische Republiek, Estland, Cyprus, Letland, Litouwen, Hongarije, Malta, Polen, Slovenië en Slowakije tot de Europese Unie(COM(2004) 592 def. — 2004/0202 (COD))

(COM(2004) 592 def. — 2004/0202 (COD))

149

2005/C 157/8

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over Relaties tussen generaties

150

2005/C 157/9

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Coëxistentie van genetisch gemodificeerde gewassen, conventionele en biogewassen

155

2005/C 157/0

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement: Europees actieplan voor biologisch voedsel en biologische landbouw (COM(2004) 415 def.)

(COM(2004) 415 def.)

167

| NL | |
| --- | --- |

NL

---

II Voorbereidende besluiten

Europees Economisch en Sociaal Comité

412e plenaire zitting van 15 en 16 december 2004

| 28.6.2005 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 157/1 |
| --- | --- | --- | --- |

28.6.2005

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 157/1

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over „De Europese verzekeringsovereenkomst”

(2005/C 157/01)

Op 17 juli 2003 besloot het Europees Economisch en Sociaal Comité om, overeenkomstig artikel 29, lid 2, van het rvo, een advies op te stellen over: „De Europese verzekeringsovereenkomst”.

De gespecialiseerde afdeling „Interne markt, productie en consumptie”, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft zijn advies op 10 november 2004 goedgekeurd; rapporteur was de heer PEGADO LIZ.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 413e zitting van 15 en 16 december 2004 (vergadering van 15 december) het volgende advies met 137 stemmen vóór en 1 stem tegen, bij 2 onthoudingen, goedgekeurd.

1.   Inleiding: doel van het initiatiefadvies en toelichting

| 1.1 | Ondanks de gemeenschappelijke oorsprong en zeer gelijksoortige structuren variëren de belangrijkste beginselen voor sluiting en geldigheid van verzekeringsovereenkomsten van lidstaat tot lidstaat in het licht van de nationale regelingen. |
| --- | --- |

1.1

Ondanks de gemeenschappelijke oorsprong en zeer gelijksoortige structuren variëren de belangrijkste beginselen voor sluiting en geldigheid van verzekeringsovereenkomsten van lidstaat tot lidstaat in het licht van de nationale regelingen.

| 1.2 | De verzekeringsovereenkomst is cruciaal voor het functioneren van de interne markt omdat zij de handelsrelatie tussen aanbieders en consumenten meer zekerheid verschaft. Uiteenlopende nationale voorschriften betreffende de belangrijkste aspecten van die overeenkomst kunnen de voltooiing van de interne markt evenwel belemmeren en de grensoverschrijdende handel in dit financieel instrument in de weg staan. |
| --- | --- |

1.2

De verzekeringsovereenkomst is cruciaal voor het functioneren van de interne markt omdat zij de handelsrelatie tussen aanbieders en consumenten meer zekerheid verschaft. Uiteenlopende nationale voorschriften betreffende de belangrijkste aspecten van die overeenkomst kunnen de voltooiing van de interne markt evenwel belemmeren en de grensoverschrijdende handel in dit financieel instrument in de weg staan.

| 1.3 | Doel van dit initiatiefadvies is de aandacht van de bevoegde nationale en Europese instanties te vestigen op de noodzaak en opportuniteit van:






  — | inventarisatie van kwesties en problemen waarop de consument en de voltooiing van de interne markt stuiten als gevolg van de huidige diversiteit van de nationale definities van en de regelingen betreffende verzekeringsovereenkomsten; |
| --- | --- | --- |

1.3

Doel van dit initiatiefadvies is de aandacht van de bevoegde nationale en Europese instanties te vestigen op de noodzaak en opportuniteit van:

—

inventarisatie van kwesties en problemen waarop de consument en de voltooiing van de interne markt stuiten als gevolg van de huidige diversiteit van de nationale definities van en de regelingen betreffende verzekeringsovereenkomsten;

| — | identificatie van beginselen inzake verzekeringsovereenkomsten die de lidstaten gemeen hebben en van sectoren waarin tot juridische/technische harmonisatie kan worden overgegaan; |
| --- | --- |

—

identificatie van beginselen inzake verzekeringsovereenkomsten die de lidstaten gemeen hebben en van sectoren waarin tot juridische/technische harmonisatie kan worden overgegaan;

| — | afweging van mogelijke oplossingen en voorstellen voor modellen, formules of instrumenten die moeten worden goedgekeurd om tot een zo adequaat mogelijke regeling voor een Europese verzekeringsovereenkomst te komen. |
| --- | --- |

—

afweging van mogelijke oplossingen en voorstellen voor modellen, formules of instrumenten die moeten worden goedgekeurd om tot een zo adequaat mogelijke regeling voor een Europese verzekeringsovereenkomst te komen.

| 1.4 | Het was vanaf het begin van de werkzaamheden betreffende onderhavig advies van doorslaggevend belang te kunnen rekenen op de medewerking van de leden van de groep „Restatement of European Insurance Contract Law”, onder leiding van prof. F. REICHERT-FACILIDES (universiteit van Innsbruck); deze groep is samengesteld uit eminente juristen en specialisten ter zake van het verzekeringsrecht die uit 15 lidstaten afkomstig zijn. |
| --- | --- |

1.4

Het was vanaf het begin van de werkzaamheden betreffende onderhavig advies van doorslaggevend belang te kunnen rekenen op de medewerking van de leden van de groep „Restatement of European Insurance Contract Law”, onder leiding van prof. F. REICHERT-FACILIDES (universiteit van Innsbruck); deze groep is samengesteld uit eminente juristen en specialisten ter zake van het verzekeringsrecht die uit 15 lidstaten afkomstig zijn.

| 1.4.1 | Het verheugde ons dan ook zeer dat professor REICHERT-FACILIDES terstond op ons verzoek reageerde en zich bereid verklaarde om als deskundige voor de rapporteur aan onze werkzaamheden deel te nemen. Hij heeft onmiddellijk een eerste bijdrage opgesteld (position paper I). |
| --- | --- |

1.4.1

Het verheugde ons dan ook zeer dat professor REICHERT-FACILIDES terstond op ons verzoek reageerde en zich bereid verklaarde om als deskundige voor de rapporteur aan onze werkzaamheden deel te nemen. Hij heeft onmiddellijk een eerste bijdrage opgesteld (position paper I).

| 1.4.2 | Helaas is professor REICHERT-FACILIDES tijdens het opstellen van dit advies onverwachts overleden. |
| --- | --- |

1.4.2

Helaas is professor REICHERT-FACILIDES tijdens het opstellen van dit advies onverwachts overleden.

| 1.4.3 | Gegeven de belangstelling die deze hoogleraar gedurende zijn gehele carrière van intensief academisch werk op het gebied van verzekeringen heeft getoond en gezien zijn „Restatement”-project is het dan ook volstrekt op zijn plaats om in dit advies naar zijn werk te verwijzen en uitdrukkelijk onze dankbaarheid voor zijn uitzonderlijke inzet te betuigen als uiting van ons verdriet en als oprecht eerbewijs te zijner nagedachtenis. |
| --- | --- |

1.4.3

Gegeven de belangstelling die deze hoogleraar gedurende zijn gehele carrière van intensief academisch werk op het gebied van verzekeringen heeft getoond en gezien zijn „Restatement”-project is het dan ook volstrekt op zijn plaats om in dit advies naar zijn werk te verwijzen en uitdrukkelijk onze dankbaarheid voor zijn uitzonderlijke inzet te betuigen als uiting van ons verdriet en als oprecht eerbewijs te zijner nagedachtenis.

| 1.4.4 | Daarom hebben wij een aanzienlijk deel van zijn „position paper I” in dit advies opgenomen. Dit document had hij opgesteld als basis voor de werkzaamheden betreffende dit advies en vormt een van de laatste van zijn hand.






  „1. | De diversiteit van de Europese wetgeving betreffende verzekeringsovereenkomsten vormt een ernstige belemmering voor de totstandkoming van een interne verzekeringsmarkt. Dat is vanaf het begin het oordeel van de projectgroep geweest. Ook het EESC heeft hierop de aandacht gevestigd in zijn initiatiefadvies over „De consument en de verzekeringsmarkt” van 29 januari 1998 (PB C 95 van 30 maart 1998, blz. 72; cfr. bijv. par. 1.6 en 2.1.9, tweede al.). Ondertussen lijkt de Commissie zelf ook tot dit inzicht te zijn gekomen (zie Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad van 12 februari 2003: Een coherenter Europees verbintenissenrecht — Een actieplan, COM(2003) 68 def., PB C 63 van 15 maart 2003, blz. 1, hierna genoemd „het actieplan”; cf. bijv. de par. 27, 47/48, 74). |
| --- | --- | --- |

1.4.4

Daarom hebben wij een aanzienlijk deel van zijn „position paper I” in dit advies opgenomen. Dit document had hij opgesteld als basis voor de werkzaamheden betreffende dit advies en vormt een van de laatste van zijn hand.

„1.

De diversiteit van de Europese wetgeving betreffende verzekeringsovereenkomsten vormt een ernstige belemmering voor de totstandkoming van een interne verzekeringsmarkt. Dat is vanaf het begin het oordeel van de projectgroep geweest. Ook het EESC heeft hierop de aandacht gevestigd in zijn initiatiefadvies over „De consument en de verzekeringsmarkt” van 29 januari 1998 (PB C 95 van 30 maart 1998, blz. 72; cfr. bijv. par. 1.6 en 2.1.9, tweede al.). Ondertussen lijkt de Commissie zelf ook tot dit inzicht te zijn gekomen (zie Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad van 12 februari 2003: Een coherenter Europees verbintenissenrecht — Een actieplan, COM(2003) 68 def., PB C 63 van 15 maart 2003, blz. 1, hierna genoemd „het actieplan”; cf. bijv. de par. 27, 47/48, 74).

| 2. | Harmonisatie van de wetgeving in het algemeen en uiteraard ook van de verzekeringswetgeving kan alleen geschieden op grond van gedegen rechtsvergelijkend onderzoek. Doel van onze werkzaamheden is tot een „restatement” te komen. Wat is dat? Het woord komt van „restate”, dat betekent „nogmaals of overtuigend tot uitdrukking brengen”. In de juristerij betekent „restatement” een specifiek onder juristen algemeen bekende Amerikaanse technische term, een hecht geheel van regels die afkomstig zijn van verschillende, maar in wezen soortgelijke bronnen die worden gesystematiseerd en geüniformiseerd als „beste oplossing”. Dit geschiedt op particuliere, niet-wetgevende, basis door het American Law Institute. De raakpunten tussen de bronnen wortelen in de op de Common Law gebaseerde (verschillende) privaatrechtelijke voorschriften van de deelstaten. De raakpunten tussen de verzekeringswetgevingen in de Europese lidstaten wortelen in hun onderwerp: verzekering. De specifieke kenmerken daarvan vergen soortgelijke regels. Een „beste oplossing” voor het verzekeringsovereenkomstenrecht kan wellicht als volgt worden gevonden. Ten eerste moet rekening worden gehouden met de essentiële functie van het verzekeringsovereenkomstenrecht, nl. het scheppen van een rechtskader voor effectief risicobeheer door de verzekeraar en derhalve het waarborgen van een goede werking van de verzekeringssector zelf. Ten tweede is het van essentieel belang dat de belangen van partijen zorgvuldig worden afgewogen. In verband hiermee moet de trend om de polishouder een relatief hoog niveau van bescherming te bieden, worden erkend. |
| --- | --- |

2.

Harmonisatie van de wetgeving in het algemeen en uiteraard ook van de verzekeringswetgeving kan alleen geschieden op grond van gedegen rechtsvergelijkend onderzoek. Doel van onze werkzaamheden is tot een „restatement” te komen. Wat is dat? Het woord komt van „restate”, dat betekent „nogmaals of overtuigend tot uitdrukking brengen”. In de juristerij betekent „restatement” een specifiek onder juristen algemeen bekende Amerikaanse technische term, een hecht geheel van regels die afkomstig zijn van verschillende, maar in wezen soortgelijke bronnen die worden gesystematiseerd en geüniformiseerd als „beste oplossing”. Dit geschiedt op particuliere, niet-wetgevende, basis door het American Law Institute. De raakpunten tussen de bronnen wortelen in de op de Common Law gebaseerde (verschillende) privaatrechtelijke voorschriften van de deelstaten. De raakpunten tussen de verzekeringswetgevingen in de Europese lidstaten wortelen in hun onderwerp: verzekering. De specifieke kenmerken daarvan vergen soortgelijke regels. Een „beste oplossing” voor het verzekeringsovereenkomstenrecht kan wellicht als volgt worden gevonden. Ten eerste moet rekening worden gehouden met de essentiële functie van het verzekeringsovereenkomstenrecht, nl. het scheppen van een rechtskader voor effectief risicobeheer door de verzekeraar en derhalve het waarborgen van een goede werking van de verzekeringssector zelf. Ten tweede is het van essentieel belang dat de belangen van partijen zorgvuldig worden afgewogen. In verband hiermee moet de trend om de polishouder een relatief hoog niveau van bescherming te bieden, worden erkend.

| 3. | De „restatement” die onze groep voor ogen heeft, concentreert zich op dwingende bepalingen (of half-dwingende bepalingen, ten behoeve van de polishouder). Waarom? Het „levend recht” van verzekeringsovereenkomsten wordt in eerste instantie niet in wetten maar in standaardbedingen voor overeenkomsten gevonden. Inachtneming hiervan betekent niet alleen erkenning van de realiteit maar ook respect voor het principe van vrijheid van overeenkomst. Anderzijds behoudt de wetgever de essentiële taak om deze vrijheid uit beleidsoverwegingen te beknotten en om de polishouder (of derden ten gunste waarvan de verzekering werd afgesloten) te beschermen. Bijzondere aandacht dient uit te gaan naar contractuele bedingen die tot een verlies van bescherming kunnen leiden. Om dit doel te bereiken moeten in alle Europese rechtsstelsels bij wet (semi)dwingende bepalingen voor verzekeringsovereenkomsten worden vastgesteld. De problemen die hierdoor ontstaan voor de interne markt worden in het actieplan als volgt omschreven: „....In de loop van de tijd hebben de lidstaten regels ontwikkeld die betrekking hebben op de voorwaarden die al dan niet worden opgenomen in een verzekeringscontract of een andere overeenkomst betreffende financiële diensten. Voor zover deze regels onderling verschillen, kunnen zij invloed hebben op de producten die over de grenzen heen worden aangeboden.” Inderdaad: om een echte interne verzekeringsmarkt te bevorderen moeten alle beperkingen van de vrijheid om een verzekeringsovereenkomst te sluiten worden geharmoniseerd of gestroomlijnd, met als gevolg dat alle (standaard)overeenkomsten die volgens dergelijke uniforme voorschriften zijn opgesteld, in alle landen van Europa kunnen worden aangeboden en er dus één markt ontstaat. Het is precies dit doel dat de projectgroep voor ogen staat. |
| --- | --- |

3.

De „restatement” die onze groep voor ogen heeft, concentreert zich op dwingende bepalingen (of half-dwingende bepalingen, ten behoeve van de polishouder). Waarom? Het „levend recht” van verzekeringsovereenkomsten wordt in eerste instantie niet in wetten maar in standaardbedingen voor overeenkomsten gevonden. Inachtneming hiervan betekent niet alleen erkenning van de realiteit maar ook respect voor het principe van vrijheid van overeenkomst. Anderzijds behoudt de wetgever de essentiële taak om deze vrijheid uit beleidsoverwegingen te beknotten en om de polishouder (of derden ten gunste waarvan de verzekering werd afgesloten) te beschermen. Bijzondere aandacht dient uit te gaan naar contractuele bedingen die tot een verlies van bescherming kunnen leiden. Om dit doel te bereiken moeten in alle Europese rechtsstelsels bij wet (semi)dwingende bepalingen voor verzekeringsovereenkomsten worden vastgesteld. De problemen die hierdoor ontstaan voor de interne markt worden in het actieplan als volgt omschreven: „....In de loop van de tijd hebben de lidstaten regels ontwikkeld die betrekking hebben op de voorwaarden die al dan niet worden opgenomen in een verzekeringscontract of een andere overeenkomst betreffende financiële diensten. Voor zover deze regels onderling verschillen, kunnen zij invloed hebben op de producten die over de grenzen heen worden aangeboden.” Inderdaad: om een echte interne verzekeringsmarkt te bevorderen moeten alle beperkingen van de vrijheid om een verzekeringsovereenkomst te sluiten worden geharmoniseerd of gestroomlijnd, met als gevolg dat alle (standaard)overeenkomsten die volgens dergelijke uniforme voorschriften zijn opgesteld, in alle landen van Europa kunnen worden aangeboden en er dus één markt ontstaat. Het is precies dit doel dat de projectgroep voor ogen staat.

| 4. | Het rechtsvergelijkend onderzoek (dat onder 2 wordt genoemd) wordt binnen onze projectgroep gewaarborgd door de brede samenstelling ervan. De groep telt 16 rechtsdeskundigen uit landen binnen en buiten de EU, met verschillende rechtsordes die ten grondslag liggen aan het verzekeringsovereenkomstenrecht. |
| --- | --- |

4.

Het rechtsvergelijkend onderzoek (dat onder 2 wordt genoemd) wordt binnen onze projectgroep gewaarborgd door de brede samenstelling ervan. De groep telt 16 rechtsdeskundigen uit landen binnen en buiten de EU, met verschillende rechtsordes die ten grondslag liggen aan het verzekeringsovereenkomstenrecht.

| 5. | De vraag dringt zich op of de restatement de bestaande nationale regelgeving moet vervangen of dat er een extra (op dit moment: 16e) model moet komen voor grensoverschrijdende overeenkomsten. Het probleem wordt uiteengezet in het actieplan, waarin de mogelijkheid van een zogeheten optioneel instrument wordt geopperd. Op dit onderwerp wordt hier verder niet ingegaan. |
| --- | --- |

5.

De vraag dringt zich op of de restatement de bestaande nationale regelgeving moet vervangen of dat er een extra (op dit moment: 16e) model moet komen voor grensoverschrijdende overeenkomsten. Het probleem wordt uiteengezet in het actieplan, waarin de mogelijkheid van een zogeheten optioneel instrument wordt geopperd. Op dit onderwerp wordt hier verder niet ingegaan.

| 6. | Vergelijkend onderzoek op het gebied van het verzekeringsovereenkomstenrecht moet steeds worden verricht tegen de achtergrond van het algemeen verbintenissenrecht. De projectgroep houdt daarvoor de zogeheten Lando/Beale-beginselen voortdurend in het oog. Bovendien werkt de groep nauw samen met de „Study Group on a European Civil Code” (Professoren von Bar en Beale). Binnen deze organisatie draagt de groep de verantwoordelijkheid voor verzekeringsovereenkomstenrecht.” |
| --- | --- |

6.

Vergelijkend onderzoek op het gebied van het verzekeringsovereenkomstenrecht moet steeds worden verricht tegen de achtergrond van het algemeen verbintenissenrecht. De projectgroep houdt daarvoor de zogeheten Lando/Beale-beginselen voortdurend in het oog. Bovendien werkt de groep nauw samen met de „Study Group on a European Civil Code” (Professoren von Bar en Beale). Binnen deze organisatie draagt de groep de verantwoordelijkheid voor verzekeringsovereenkomstenrecht.”

| 1.5 | Ter voorbereiding van dit advies is een aantal malen vergaderd met vertegenwoordigers van de Commissie die zich met het verzekeringsbedrijf en de voltooiing van de interne markt bezighouden, alsook met mensen van het Europees Assurantie Comité (EAC) en van het Europees Bureau voor consumentenunies (BEUC). Daarbij kon een eerste indruk worden opgedaan, en hebben wij reacties en suggesties mogen ontvangen. |
| --- | --- |

1.5

Ter voorbereiding van dit advies is een aantal malen vergaderd met vertegenwoordigers van de Commissie die zich met het verzekeringsbedrijf en de voltooiing van de interne markt bezighouden, alsook met mensen van het Europees Assurantie Comité (EAC) en van het Europees Bureau voor consumentenunies (BEUC). Daarbij kon een eerste indruk worden opgedaan, en hebben wij reacties en suggesties mogen ontvangen.

| 1.6 | Tevens werd besloten een enquête te houden onder een groot aantal publieke, particuliere, nationale en communautaire organisaties die representatief zijn voor de belangen in kwestie, en een hoorzitting te organiseren met de belangrijkste betrokkenen (verzekeraars, producenten, diverse beroepsgroepen en consumenten), gespecialiseerde juristen en wetenschappers uit diverse landen met uiteenlopende rechtsstelsels. |
| --- | --- |

1.6

Tevens werd besloten een enquête te houden onder een groot aantal publieke, particuliere, nationale en communautaire organisaties die representatief zijn voor de belangen in kwestie, en een hoorzitting te organiseren met de belangrijkste betrokkenen (verzekeraars, producenten, diverse beroepsgroepen en consumenten), gespecialiseerde juristen en wetenschappers uit diverse landen met uiteenlopende rechtsstelsels.

| 1.7 | De reacties op de enquête en de tijdens de hoorzitting (16 april 2004) gemaakte opmerkingen en gedane suggesties zijn op beknopte wijze in dit advies verwerkt. |
| --- | --- |

1.7

De reacties op de enquête en de tijdens de hoorzitting (16 april 2004) gemaakte opmerkingen en gedane suggesties zijn op beknopte wijze in dit advies verwerkt.

2.   Achtergrond

| 2.1 | Het in dit advies behandelde onderwerp is niet nieuw. Reeds in zijn initiatiefadvies over „De consument en de verzekeringsmarkt” (1) vestigde het Comité de aandacht op het „Voorstel voor een richtlijn van de Raad tot coördinatie van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen betreffende de verzekeringsovereenkomst” (2), waarmee de Commissie in de eerste plaats streefde naar harmonisatie van een aantal basisregels voor de verzekeringsovereenkomst. Het Comité sprak er zijn teleurstelling over uit dat de Commissie indertijd niet voornemens was, de materie verder op te pakken „ofschoon zowel verzekeringsmaatschappijen als consumentenorganisaties ervan overtuigd zijn dat met name het ontbreken van een communautaire regeling voor verzekeringsovereenkomsten (en minimumvoorwaarde voor de harmonisering van het substantieve recht) debet is aan een reeks obstakels en moeilijkheden die een werkelijke totstandbrenging van de interne markt op dit gebied verhinderen.” (3) |
| --- | --- |

2.1

Het in dit advies behandelde onderwerp is niet nieuw. Reeds in zijn initiatiefadvies over „De consument en de verzekeringsmarkt” (1) vestigde het Comité de aandacht op het „Voorstel voor een richtlijn van de Raad tot coördinatie van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen betreffende de verzekeringsovereenkomst” (2), waarmee de Commissie in de eerste plaats streefde naar harmonisatie van een aantal basisregels voor de verzekeringsovereenkomst. Het Comité sprak er zijn teleurstelling over uit dat de Commissie indertijd niet voornemens was, de materie verder op te pakken „ofschoon zowel verzekeringsmaatschappijen als consumentenorganisaties ervan overtuigd zijn dat met name het ontbreken van een communautaire regeling voor verzekeringsovereenkomsten (en minimumvoorwaarde voor de harmonisering van het substantieve recht) debet is aan een reeks obstakels en moeilijkheden die een werkelijke totstandbrenging van de interne markt op dit gebied verhinderen.” (3)

| 2.1.1 | Verderop constateerde het Comité dat een van de belangrijkste algemeen erkende obstakels voor de totstandbrenging van de interne verzekeringsmarkt wordt gevormd door het „(ontbreken van) iedere vorm van harmonisering van het substantieve recht (...), d.w.z. er bestaan geen minimumvoorschriften voor het verzekeringsovereenkomstenrecht in de Europese Unie.” (4) |
| --- | --- |

2.1.1

Verderop constateerde het Comité dat een van de belangrijkste algemeen erkende obstakels voor de totstandbrenging van de interne verzekeringsmarkt wordt gevormd door het „(ontbreken van) iedere vorm van harmonisering van het substantieve recht (...), d.w.z. er bestaan geen minimumvoorschriften voor het verzekeringsovereenkomstenrecht in de Europese Unie.” (4)

| 2.1.2 | Daarnaast wees het Comité op het volgende: „Op communautair niveau bestaat er geen enkel rechtskader waarin regels worden vastgesteld voor een minimum aan doorzichtigheid bij het afsluiten van verzekeringen in het algemeen en niet-levensverzekeringen in het bijzonder. Er wordt evenmin duidelijk gemaakt wat onder „misleidende algemene bepalingen” kan worden verstaan noch wordt een definitie gegeven van algemene begrippen zoals „goede trouw” of „contractueel evenwicht” op het gebied van verzekeringsovereenkomsten.” (5) |
| --- | --- |

2.1.2

Daarnaast wees het Comité op het volgende: „Op communautair niveau bestaat er geen enkel rechtskader waarin regels worden vastgesteld voor een minimum aan doorzichtigheid bij het afsluiten van verzekeringen in het algemeen en niet-levensverzekeringen in het bijzonder. Er wordt evenmin duidelijk gemaakt wat onder „misleidende algemene bepalingen” kan worden verstaan noch wordt een definitie gegeven van algemene begrippen zoals „goede trouw” of „contractueel evenwicht” op het gebied van verzekeringsovereenkomsten.” (5)

| 2.1.3 | Het Comité voegde daar concreet aan toe: „De verschillende manieren waarop de diverse lidstaten deze materie hebben geregeld of, als ze dat niet hebben gedaan, het ontbreken van regelgeving (waarbij alles wordt overgelaten aan de werking van de markt waar de concurrentie verre van vlekkeloos verloopt en afspraken tussen sommige partijen nadelig uitpakken voor andere partijen), hebben ertoe geleid dat er op de interne markt vele oplossingen bestaan voor feitelijk identieke situaties. Dat geldt met name voor grensoverschrijdende transacties, die sinds de opkomst van de „informatiemaatschappij” hand over hand toenemen.” (6) |
| --- | --- |

2.1.3

Het Comité voegde daar concreet aan toe: „De verschillende manieren waarop de diverse lidstaten deze materie hebben geregeld of, als ze dat niet hebben gedaan, het ontbreken van regelgeving (waarbij alles wordt overgelaten aan de werking van de markt waar de concurrentie verre van vlekkeloos verloopt en afspraken tussen sommige partijen nadelig uitpakken voor andere partijen), hebben ertoe geleid dat er op de interne markt vele oplossingen bestaan voor feitelijk identieke situaties. Dat geldt met name voor grensoverschrijdende transacties, die sinds de opkomst van de „informatiemaatschappij” hand over hand toenemen.” (6)

| 2.1.4 | Ten slotte, na een analyse van kwesties die geharmoniseerd zouden kunnen/moeten worden, vestigde het Comité de aandacht van de Commissie en de lidstaten erop dat „het voorstel van de Commissie van 1979 (...) voor een richtlijn tot coördinatie van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen betreffende de verzekeringsovereenkomst in het licht van het subsidiariteitsbeginsel zou moeten worden herzien” (7) en verzocht het de Commissie alles in het werk te stellen om op Europees niveau gemeenschappelijke minimumvoorschriften voor verzekeringsovereenkomsten op te stellen (voorstel voor een richtlijn) (8). |
| --- | --- |

2.1.4

Ten slotte, na een analyse van kwesties die geharmoniseerd zouden kunnen/moeten worden, vestigde het Comité de aandacht van de Commissie en de lidstaten erop dat „het voorstel van de Commissie van 1979 (...) voor een richtlijn tot coördinatie van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen betreffende de verzekeringsovereenkomst in het licht van het subsidiariteitsbeginsel zou moeten worden herzien” (7) en verzocht het de Commissie alles in het werk te stellen om op Europees niveau gemeenschappelijke minimumvoorschriften voor verzekeringsovereenkomsten op te stellen (voorstel voor een richtlijn) (8).

| 2.2 | Overigens wijzen zowel consumentenorganisaties als verenigingen van verzekeraars er reeds geruime tijd op dat de regels voor verzekeringsovereenkomsten veel verder moeten worden geharmoniseerd. |
| --- | --- |

2.2

Overigens wijzen zowel consumentenorganisaties als verenigingen van verzekeraars er reeds geruime tijd op dat de regels voor verzekeringsovereenkomsten veel verder moeten worden geharmoniseerd.

| 2.2.1 | Daarnaast vestigde de „European Consumer Law Group” in 1986 de aandacht op de noodzaak, de nationale wetgevingen inzake de verzekeringsovereenkomst tot op zekere hoogte te harmoniseren en gaf de groep een gedetailleerde opsomming van aangelegenheden die men zou moeten pogen te harmoniseren. (9) |
| --- | --- |

2.2.1

Daarnaast vestigde de „European Consumer Law Group” in 1986 de aandacht op de noodzaak, de nationale wetgevingen inzake de verzekeringsovereenkomst tot op zekere hoogte te harmoniseren en gaf de groep een gedetailleerde opsomming van aangelegenheden die men zou moeten pogen te harmoniseren. (9)

| 2.2.2 | Verder benadrukt ook het BEUC sinds 1994 dat er een wettelijke basis moet komen voor een regeling van de belangrijkste aspecten van de verzekeringsovereenkomst om op die manier tot een minimale gemeenschappelijke juridische basis te geraken. |
| --- | --- |

2.2.2

Verder benadrukt ook het BEUC sinds 1994 dat er een wettelijke basis moet komen voor een regeling van de belangrijkste aspecten van de verzekeringsovereenkomst om op die manier tot een minimale gemeenschappelijke juridische basis te geraken.

| 2.2.3 | Een soortgelijk standpunt werd in december 1998 ingenomen door diverse consumentenorganisaties. |
| --- | --- |

2.2.3

Een soortgelijk standpunt werd in december 1998 ingenomen door diverse consumentenorganisaties.

| 2.2.4 | Ten slotte beklemtoont het Europees Assurantie Comité (EAC) in een recent commentaar op de mededeling van de Commissie betreffende het Europees Verbintenissenrecht dat de Commissie er terecht op heeft gewezen dat de diversiteit van de nationale bepalingen inzake met consumenten gesloten verzekeringsovereenkomsten een belemmering vormt voor grensoverschrijdende verzekeringscontracten, en constateert het dat het aantal en de ingewikkeldheid van de bepalingen van de „geharmoniseerde” communautaire verworvenheden die op de verzekeringsovereenkomst van toepassing zijn serieuze problemen in de hand werken. |
| --- | --- |

2.2.4

Ten slotte beklemtoont het Europees Assurantie Comité (EAC) in een recent commentaar op de mededeling van de Commissie betreffende het Europees Verbintenissenrecht dat de Commissie er terecht op heeft gewezen dat de diversiteit van de nationale bepalingen inzake met consumenten gesloten verzekeringsovereenkomsten een belemmering vormt voor grensoverschrijdende verzekeringscontracten, en constateert het dat het aantal en de ingewikkeldheid van de bepalingen van de „geharmoniseerde” communautaire verworvenheden die op de verzekeringsovereenkomst van toepassing zijn serieuze problemen in de hand werken.

| 2.2.4.1 | Voorts geeft het een serie voorbeelden van soortgelijke of om onverklaarbare redenen uiteenlopende bepalingen die onnodig meerdere malen in EG-teksten terugkomen, en sluit het af met zijn steun te betuigen aan de beoogde verbetering van het acquis communautaire op voorwaarde dat hieraan een kosten/batenanalyse voorafgaat, alle belanghebbenden uitgebreid worden gehoord en de obstakels op de interne markt centraal staan. (10) |
| --- | --- |

2.2.4.1

Voorts geeft het een serie voorbeelden van soortgelijke of om onverklaarbare redenen uiteenlopende bepalingen die onnodig meerdere malen in EG-teksten terugkomen, en sluit het af met zijn steun te betuigen aan de beoogde verbetering van het acquis communautaire op voorwaarde dat hieraan een kosten/batenanalyse voorafgaat, alle belanghebbenden uitgebreid worden gehoord en de obstakels op de interne markt centraal staan. (10)

| 2.3 | In haar Mededelingen over „Het Europees verbintenissenrecht” (11) en „Een coherenter Europees verbintenissenrecht — een actieplan” (12) benadrukt de Commissie dat volgens diverse geraadpleegde instanties verzekeringsovereenkomsten de meeste problemen veroorzaken op het gebied van financiële diensten vanwege de „verscheidenheid van nationale regelgevingen” en stelt zij dat moet worden gestreefd naar verdere convergentie van maatregelen „om te zorgen voor een evenwicht tussen de behoefte aan meer eenvormigheid van nationale regels en de noodzaak om productinnovatie en –keuze te handhaven (hetgeen zij beschouwt) als een essentieel initiatief (...) voor het actieplan voor een betere regelgeving.”
   (13) |
| --- | --- |

2.3

In haar Mededelingen over „Het Europees verbintenissenrecht” (11) en „Een coherenter Europees verbintenissenrecht — een actieplan” (12) benadrukt de Commissie dat volgens diverse geraadpleegde instanties verzekeringsovereenkomsten de meeste problemen veroorzaken op het gebied van financiële diensten vanwege de „verscheidenheid van nationale regelgevingen” en stelt zij dat moet worden gestreefd naar verdere convergentie van maatregelen „om te zorgen voor een evenwicht tussen de behoefte aan meer eenvormigheid van nationale regels en de noodzaak om productinnovatie en –keuze te handhaven (hetgeen zij beschouwt) als een essentieel initiatief (...) voor het actieplan voor een betere regelgeving.”
   (13)

| 2.4 | Het Europees Parlement ten slotte betreurt in zijn resolutie over genoemd actieplan „dat er niet vroegtijdig maatregelen zijn genomen om alternatieve instrumenten te ontwikkelen in bepaalde sectoren, zoals transacties en verzekeringen ten behoeve van de consument, waarin aanzienlijke voordelen zouden kunnen worden geaccumuleerd ter ondersteuning van een behoorlijke werking van de interne markt en ter uitbreiding van het aantal transacties en de handel” en „is van mening dat het, om de grensoverschrijdende handel in de interne markt te vergemakkelijken, vroegtijdig tot prioriteit moet worden verklaard voort te gaan met de instelling van een alternatief instrument in sommige sectoren, en verzoekt de Europese Commissie dan ook met voorrang een instapinstrument voor te stellen voor de sectoren consumenten- en verzekeringsovereenkomsten, rekening houdend met een hoog niveau van consumentenbescherming en opneming van passende, bindende, wettelijke bepalingen”
   (14). |
| --- | --- |

2.4

Het Europees Parlement ten slotte betreurt in zijn resolutie over genoemd actieplan „dat er niet vroegtijdig maatregelen zijn genomen om alternatieve instrumenten te ontwikkelen in bepaalde sectoren, zoals transacties en verzekeringen ten behoeve van de consument, waarin aanzienlijke voordelen zouden kunnen worden geaccumuleerd ter ondersteuning van een behoorlijke werking van de interne markt en ter uitbreiding van het aantal transacties en de handel” en „is van mening dat het, om de grensoverschrijdende handel in de interne markt te vergemakkelijken, vroegtijdig tot prioriteit moet worden verklaard voort te gaan met de instelling van een alternatief instrument in sommige sectoren, en verzoekt de Europese Commissie dan ook met voorrang een instapinstrument voor te stellen voor de sectoren consumenten- en verzekeringsovereenkomsten, rekening houdend met een hoog niveau van consumentenbescherming en opneming van passende, bindende, wettelijke bepalingen”
   (14).

3.   Reacties op de enquête en de hoorzitting van 16 april 2004

| 3.1 | Er werden in totaal 27 reacties ontvangen op de enquête, die naar uiteenlopende instanties werd gestuurd: gaande van nationale regulerende instanties tot belangenorganisaties van verzekeraars, ondernemers, handelaren en consumenten. |
| --- | --- |

3.1

Er werden in totaal 27 reacties ontvangen op de enquête, die naar uiteenlopende instanties werd gestuurd: gaande van nationale regulerende instanties tot belangenorganisaties van verzekeraars, ondernemers, handelaren en consumenten.

| 3.1.1 | Reacties waren afkomstig uit Duitsland, Oostenrijk, België, Slowakije, Slovenië, Finland, Frankrijk, Liechtenstein, Litouwen, Malta, Noorwegen, Polen en Zweden. |
| --- | --- |

3.1.1

Reacties waren afkomstig uit Duitsland, Oostenrijk, België, Slowakije, Slovenië, Finland, Frankrijk, Liechtenstein, Litouwen, Malta, Noorwegen, Polen en Zweden.

| 3.1.2 | De leden van de projectgroep „Restatement of European Insurance Contract Law” hebben één gemeenschappelijke reactie ingezonden. |
| --- | --- |

3.1.2

De leden van de projectgroep „Restatement of European Insurance Contract Law” hebben één gemeenschappelijke reactie ingezonden.

| 3.2 | Een vrij grote meerderheid is van mening dat:






  a) | het gebrek aan harmonisatie van dwingende bepalingen een obstakel vormt voor grensoverschrijdende dienstverlening op het gebied van verzekeringen (hier zijn legio voorbeelden van); |
| --- | --- | --- |

3.2

Een vrij grote meerderheid is van mening dat:

a)

het gebrek aan harmonisatie van dwingende bepalingen een obstakel vormt voor grensoverschrijdende dienstverlening op het gebied van verzekeringen (hier zijn legio voorbeelden van);

| b) | deze situatie tevens tot gevolg heeft dat consumenten maar moeilijk een verzekering kunnen afsluiten bij een buitenlandse verzekeraar (veel voorbeelden); |
| --- | --- |

b)

deze situatie tevens tot gevolg heeft dat consumenten maar moeilijk een verzekering kunnen afsluiten bij een buitenlandse verzekeraar (veel voorbeelden);

| c) | dit laatste er ook toe leidt dat verzekeringsagenten hun diensten niet gauw over de grens zullen aanbieden (tal van voorbeelden); |
| --- | --- |

c)

dit laatste er ook toe leidt dat verzekeringsagenten hun diensten niet gauw over de grens zullen aanbieden (tal van voorbeelden);

| d) | harmonisatie van de dwingende bepalingen van verzekeringsrecht ertoe zal bijdragen dat verzekeraars, consumenten en verzekeringsagenten aan weerszijden van de grens vaker met elkaar in zee zullen gaan; |
| --- | --- |

d)

harmonisatie van de dwingende bepalingen van verzekeringsrecht ertoe zal bijdragen dat verzekeraars, consumenten en verzekeringsagenten aan weerszijden van de grens vaker met elkaar in zee zullen gaan;

| e) | de richtlijn van 1979/1980 een goed uitgangspunt is voor een discussie over deze materie, zij het in een andere vorm en aan de hand van andere parameters, zoals door sommige respondenten werd voorgesteld en toegelicht. |
| --- | --- |

e)

de richtlijn van 1979/1980 een goed uitgangspunt is voor een discussie over deze materie, zij het in een andere vorm en aan de hand van andere parameters, zoals door sommige respondenten werd voorgesteld en toegelicht.

| 3.3 | De hoorzitting werd bijgewoond door 46 vertegenwoordigers van 36 instanties uit 17 landen . |
| --- | --- |

3.3

De hoorzitting werd bijgewoond door 46 vertegenwoordigers van 36 instanties uit 17 landen .

| 3.4 | De reacties op de enquête en de discussies die tijdens de hoorzitting zijn gevoerd leveren een eensgezind beeld op, dat er in grote lijnen als volgt uitziet: |
| --- | --- |

3.4

De reacties op de enquête en de discussies die tijdens de hoorzitting zijn gevoerd leveren een eensgezind beeld op, dat er in grote lijnen als volgt uitziet:

| 3.4.1 | Er zijn opvallende verschillen tussen de nationale regelingen betreffende verzekeringsovereenkomsten. |
| --- | --- |

3.4.1

Er zijn opvallende verschillen tussen de nationale regelingen betreffende verzekeringsovereenkomsten.

| 3.4.2 | De harmonisatie van het verzekeringsrecht in de EU laat zeer te wensen over, met alle gevolgen van dien voor de totstandbrenging van de interne markt op dit vlak. |
| --- | --- |

3.4.2

De harmonisatie van het verzekeringsrecht in de EU laat zeer te wensen over, met alle gevolgen van dien voor de totstandbrenging van de interne markt op dit vlak.

| 3.4.3 | Met name voor de kleine en middelgrote verzekeringnemers (particulieren en MKB) is een zekere mate van harmonisatie wenselijk dan wel noodzakelijk om ongelijkheden en discriminatie (collectieve risico's) te voorkomen. |
| --- | --- |

3.4.3

Met name voor de kleine en middelgrote verzekeringnemers (particulieren en MKB) is een zekere mate van harmonisatie wenselijk dan wel noodzakelijk om ongelijkheden en discriminatie (collectieve risico's) te voorkomen.

| 3.4.4 | Bij de harmonisatie van het verzekeringsrecht moet stap voor stap en niet al te rigide te werk worden gegaan. Harmonisatie is immers geen doel op zich maar een instrument om de interne markt tot stand te brengen, dat in principe noodzakelijk is en evenredig moet worden doorgevoerd. |
| --- | --- |

3.4.4

Bij de harmonisatie van het verzekeringsrecht moet stap voor stap en niet al te rigide te werk worden gegaan. Harmonisatie is immers geen doel op zich maar een instrument om de interne markt tot stand te brengen, dat in principe noodzakelijk is en evenredig moet worden doorgevoerd.

| 3.4.5 | Harmonisatie moet in de eerste plaats gericht zijn op:






  — | dwingende bepalingen |
| --- | --- | --- |

3.4.5

Harmonisatie moet in de eerste plaats gericht zijn op:

—

dwingende bepalingen

| — | het algemene deel van het verzekeringsrecht |
| --- | --- |

—

het algemene deel van het verzekeringsrecht

| 3.4.6 | De vorm waarin de modelovereenkomst na de harmonisatie wordt gegoten, kan optioneel zijn maar moet, zodra hierover een akkoord is bereikt, wèl tot in alle details door partijen worden aangehouden. |
| --- | --- |

3.4.6

De vorm waarin de modelovereenkomst na de harmonisatie wordt gegoten, kan optioneel zijn maar moet, zodra hierover een akkoord is bereikt, wèl tot in alle details door partijen worden aangehouden.

| 3.4.7 | Het meest aangewezen communautair instrument voor vaststelling van een dergelijk model is een verordening; hiermee wordt volledige harmonisatie het best gegarandeerd. |
| --- | --- |

3.4.7

Het meest aangewezen communautair instrument voor vaststelling van een dergelijk model is een verordening; hiermee wordt volledige harmonisatie het best gegarandeerd.

| 3.4.8 | De richtlijnvoorstellen van de Commissie uit 1979 en 1980, zoals gewijzigd naar aanleiding van voorstellen van het EP en het EESC, kunnen een uitgangspunt vormen, maar moeten grondig worden herzien in het licht van de ontwikkeling die het verzekeringsrecht sindsdien heeft ondergaan. |
| --- | --- |

3.4.8

De richtlijnvoorstellen van de Commissie uit 1979 en 1980, zoals gewijzigd naar aanleiding van voorstellen van het EP en het EESC, kunnen een uitgangspunt vormen, maar moeten grondig worden herzien in het licht van de ontwikkeling die het verzekeringsrecht sindsdien heeft ondergaan.

| 3.4.9 | Harmonisatie volgens de eerder uitgezette lijnen kan het afsluiten van grensoverschrijdende verzekeringsovereenkomsten vergemakkelijken en bijdragen tot een verdere ontwikkeling van de interne markt op dit gebied. |
| --- | --- |

3.4.9

Harmonisatie volgens de eerder uitgezette lijnen kan het afsluiten van grensoverschrijdende verzekeringsovereenkomsten vergemakkelijken en bijdragen tot een verdere ontwikkeling van de interne markt op dit gebied.

| 3.4.10 | Als rechtsgrondslag voor een dergelijk initiatief kan artikel 95 van het Verdrag worden genomen. |
| --- | --- |

3.4.10

Als rechtsgrondslag voor een dergelijk initiatief kan artikel 95 van het Verdrag worden genomen.

| 3.5 | Voorts waren sommige deelnemers en respondenten nog van mening dat: |
| --- | --- |

3.5

Voorts waren sommige deelnemers en respondenten nog van mening dat:

| 3.5.1 | harmonisatie facultatief moet zijn en moet worden beperkt tot de fundamentele begrippen; |
| --- | --- |

3.5.1

harmonisatie facultatief moet zijn en moet worden beperkt tot de fundamentele begrippen;

| 3.5.2 | harmonisatie enkel voor grensoverschrijdende overeenkomsten en natuurlijke personen moet gelden; |
| --- | --- |

3.5.2

harmonisatie enkel voor grensoverschrijdende overeenkomsten en natuurlijke personen moet gelden;

| 3.5.3 | harmonisatie geen algemeen wondermiddel is om de gebrekkige ontwikkeling van de interne verzekeringsmarkt op te lossen; |
| --- | --- |

3.5.3

harmonisatie geen algemeen wondermiddel is om de gebrekkige ontwikkeling van de interne verzekeringsmarkt op te lossen;

| 3.5.4 | bijzondere aandacht moet uitgaan naar gespecialiseerde instanties als onderlinge waarborgstelsels en voorzorgs- en socialezekerheidsinstellingen. |
| --- | --- |

3.5.4

bijzondere aandacht moet uitgaan naar gespecialiseerde instanties als onderlinge waarborgstelsels en voorzorgs- en socialezekerheidsinstellingen.

4.   De noodzaak van een initiatief op communautair niveau

4.1   De interne markt en verzekeringen

4.1.1   Algemene opmerkingen over de betrekkingen tussen de interne markt en verzekeringen

| 4.1.1.1 | De interne markt omvat een ruimte zonder binnengrenzen waarin het vrije verkeer van goederen, personen, diensten en kapitaal is gewaarborgd (artikel 14, lid 2, van het EG-Verdrag). Naargelang de omstandigheden vallen verzekeringen onder de voorschriften betreffende de vrije dienstverlening (de artikelen 49-55 van het Verdrag) of de vestigingsvrijheid. Verzekeraars die hun diensten in een andere lidstaat aanbieden of zich daar vestigen, doen met hun polissen verzekeringsproducten aldaar concurrentie aan. |
| --- | --- |

4.1.1.1

De interne markt omvat een ruimte zonder binnengrenzen waarin het vrije verkeer van goederen, personen, diensten en kapitaal is gewaarborgd (artikel 14, lid 2, van het EG-Verdrag). Naargelang de omstandigheden vallen verzekeringen onder de voorschriften betreffende de vrije dienstverlening (de artikelen 49-55 van het Verdrag) of de vestigingsvrijheid. Verzekeraars die hun diensten in een andere lidstaat aanbieden of zich daar vestigen, doen met hun polissen verzekeringsproducten aldaar concurrentie aan.

| 4.1.1.2 | Op die manier wordt de keuzevrijheid van potentiële polishouders vergroot. Idealiter vormt positieve selectie door consumenten die zich willen verzekeren de onzichtbare hand die de interne verzekeringsmarkt stuurt. |
| --- | --- |

4.1.1.2

Op die manier wordt de keuzevrijheid van potentiële polishouders vergroot. Idealiter vormt positieve selectie door consumenten die zich willen verzekeren de onzichtbare hand die de interne verzekeringsmarkt stuurt.

| 4.1.1.3 | Verzekeringskwesties raken ook andere vrijheden: het vrije verkeer van premies en verzekeringsopbrengsten wordt gegarandeerd door artikel 56 van het EG-Verdrag. Verder mag de polis er niet onder lijden wanneer de houder gebruik maakt van zijn in artikel 18 van het Verdrag neergelegde recht om zijn gewone verblijfplaats in een andere lidstaat te kiezen. |
| --- | --- |

4.1.1.3

Verzekeringskwesties raken ook andere vrijheden: het vrije verkeer van premies en verzekeringsopbrengsten wordt gegarandeerd door artikel 56 van het EG-Verdrag. Verder mag de polis er niet onder lijden wanneer de houder gebruik maakt van zijn in artikel 18 van het Verdrag neergelegde recht om zijn gewone verblijfplaats in een andere lidstaat te kiezen.

4.1.2   Stand van zaken betreffende de harmonisatie van het verzekerings- en verzekeringsovereenkomstenrecht

| 4.1.2.1 | Gegeven deze waaier aan interacties tussen verzekeringen/verzekeringsrecht en de in het Verdrag verankerde vrijheden heeft de EG belangrijke onderdelen van de regels geharmoniseerd ten behoeve van het goed functioneren van de interne markt. Het toezicht op het verzekeringswezen is in de EG en de EER in hoge mate geharmoniseerd via de zg. „drie generaties” richtlijnen op verzekeringsgebied. |
| --- | --- |

4.1.2.1

Gegeven deze waaier aan interacties tussen verzekeringen/verzekeringsrecht en de in het Verdrag verankerde vrijheden heeft de EG belangrijke onderdelen van de regels geharmoniseerd ten behoeve van het goed functioneren van de interne markt. Het toezicht op het verzekeringswezen is in de EG en de EER in hoge mate geharmoniseerd via de zg. „drie generaties” richtlijnen op verzekeringsgebied.

| 4.1.2.2 | Overeenkomstig de uitspraak van het Hof van Justitie (HvJ) van 4 december 1986 (15) is daarbij gekozen voor een stelsel met één vergunning en toezicht door de lidstaat van oorsprong. De harmonisatie van de regels voor verzekeringsovereenkomsten is eigenlijk beperkt gebleven tot kwesties betreffende internationaal privaatrecht en rechterlijke bevoegdheden. (16) |
| --- | --- |

4.1.2.2

Overeenkomstig de uitspraak van het Hof van Justitie (HvJ) van 4 december 1986 (15) is daarbij gekozen voor een stelsel met één vergunning en toezicht door de lidstaat van oorsprong. De harmonisatie van de regels voor verzekeringsovereenkomsten is eigenlijk beperkt gebleven tot kwesties betreffende internationaal privaatrecht en rechterlijke bevoegdheden. (16)

| 4.1.2.3 | Het materiële verzekeringsovereenkomstenrecht is uitsluitend op bepaalde (deel)gebieden geharmoniseerd. De harmonisatie van wetgeving betreffende de verzekering egenwettelijke aansprakelijkheid in verband met motorrijtuigen (17) is inmiddels ver gevorderd. Ook bestaan er op het gebied van de rechtsbijstandverzekering gemeenschappelijke bepalingen. (18) |
| --- | --- |

4.1.2.3

Het materiële verzekeringsovereenkomstenrecht is uitsluitend op bepaalde (deel)gebieden geharmoniseerd. De harmonisatie van wetgeving betreffende de verzekering egenwettelijke aansprakelijkheid in verband met motorrijtuigen (17) is inmiddels ver gevorderd. Ook bestaan er op het gebied van de rechtsbijstandverzekering gemeenschappelijke bepalingen. (18)

| 4.1.2.4 | De overgrote meerderheid van het materiële verzekeringsovereenkomstenrecht, d.w.z. het algemeen deel dat op alle soorten verzekeringen van toepassing is, is echter nog altijd een zaak van nationale wetgeving. Dit doet onvermijdelijk de vraag rijzen of harmonisatie van het verzekeringsovereenkomstenrecht nodig is voor het goed functioneren van de interne verzekeringsmarkt. Die vraag moet met ja worden beantwoord indien blijkt dat de nationale regels van verzekeringsovereenkomstenrecht uiteenlopen en daarmee een belemmering voor de interne markt vormen. |
| --- | --- |

4.1.2.4

De overgrote meerderheid van het materiële verzekeringsovereenkomstenrecht, d.w.z. het algemeen deel dat op alle soorten verzekeringen van toepassing is, is echter nog altijd een zaak van nationale wetgeving. Dit doet onvermijdelijk de vraag rijzen of harmonisatie van het verzekeringsovereenkomstenrecht nodig is voor het goed functioneren van de interne verzekeringsmarkt. Die vraag moet met ja worden beantwoord indien blijkt dat de nationale regels van verzekeringsovereenkomstenrecht uiteenlopen en daarmee een belemmering voor de interne markt vormen.

4.2   Verzekeringsovereenkomstenrecht als een belemmering voor de interne verzekeringsmarkt

4.2.1   De huidige situatie: onvolledige interne verzekeringsmarkt

| 4.2.1.1 | Uit empirische gegevens blijkt dat de totnogtoe door de EG genomen maatregelen (19) hebben bijgedragen tot verbetering van de interne verzekeringsmarkt maar dat er nog geen sprake van voltooiing is (20). Dit geldt bijv. voor de in artikel 49 e.v. en in richtlijnen verankerde vrijheid om groepsverzekeringsactiviteiten aan te bieden: tot op heden hebben verzekeraars en verzekeringnemers hiervan niet veel gebruik gemaakt. |
| --- | --- |

4.2.1.1

Uit empirische gegevens blijkt dat de totnogtoe door de EG genomen maatregelen (19) hebben bijgedragen tot verbetering van de interne verzekeringsmarkt maar dat er nog geen sprake van voltooiing is (20). Dit geldt bijv. voor de in artikel 49 e.v. en in richtlijnen verankerde vrijheid om groepsverzekeringsactiviteiten aan te bieden: tot op heden hebben verzekeraars en verzekeringnemers hiervan niet veel gebruik gemaakt.

4.2.2   De huidige situatie: algemene achtergrond

| 4.2.2.1 | De bovenomschreven huidige situatie kan wellicht vanuit het toepasselijke algemene rechtskader worden verklaard. Cruciaal is dat een verzekering meestal wordt gezien als een „juridisch product” dat door een verzekeraar als contract wordt verkocht met toepasselijkheid van partijautonomie en (dwingend) recht. |
| --- | --- |

4.2.2.1

De bovenomschreven huidige situatie kan wellicht vanuit het toepasselijke algemene rechtskader worden verklaard. Cruciaal is dat een verzekering meestal wordt gezien als een „juridisch product” dat door een verzekeraar als contract wordt verkocht met toepasselijkheid van partijautonomie en (dwingend) recht.

| 4.2.2.2 | Wanneer partijautonomie prevaleert, d.w.z. dat partijen zelf in het licht van hun wederzijdse preferenties de verzekeringsovereenkomst opstellen, bestaat er geen enkel probleem voor het functioneren van de interne markt. |
| --- | --- |

4.2.2.2

Wanneer partijautonomie prevaleert, d.w.z. dat partijen zelf in het licht van hun wederzijdse preferenties de verzekeringsovereenkomst opstellen, bestaat er geen enkel probleem voor het functioneren van de interne markt.

| 4.2.2.3 | Het verzekeringswezen is echter in hoge mate onderworpen aan, deels ook internationale, dwingende voorschriften. (21) |
| --- | --- |

4.2.2.3

Het verzekeringswezen is echter in hoge mate onderworpen aan, deels ook internationale, dwingende voorschriften. (21)

| 4.2.2.4 | Verzekeraars ontwerpen hun producten in hoge mate met het toepasselijk recht in het achterhoofd, en daarom kunnen nationale verzekeringsvoorschriften een barrière voor de interne markt vormen. Dit komt duidelijk tot uiting in het Actieplan van de Commissie voor een coherenter Europees verbintenissenrecht. (22) Voorts zal het in het navolgende worden aangetoond vanuit het gezichtspunt van de verzekeraar (par. 4.2.3), de verzekeringnemer (par. 4.2.4) en tussenpersonen (par. 4.2.5). |
| --- | --- |

4.2.2.4

Verzekeraars ontwerpen hun producten in hoge mate met het toepasselijk recht in het achterhoofd, en daarom kunnen nationale verzekeringsvoorschriften een barrière voor de interne markt vormen. Dit komt duidelijk tot uiting in het Actieplan van de Commissie voor een coherenter Europees verbintenissenrecht. (22) Voorts zal het in het navolgende worden aangetoond vanuit het gezichtspunt van de verzekeraar (par. 4.2.3), de verzekeringnemer (par. 4.2.4) en tussenpersonen (par. 4.2.5).

4.2.3   De verzekeraar

| 4.2.3.1 | Verzekeraars bieden dekking op basis van een risico-evaluatie en mede in het licht van de op een polis toepasselijke voorschriften. Kan een verzekeraar in de gehele EG onder uniforme regelingen zijn product verkopen, dan kan hij — zonder onderscheid als gevolg van verschillen in nationale wetgeving — door hem in de Gemeenschap gedekte risico's bundelen. In dat geval vormen verschillen tussen het verzekeringsrecht van de lidstaten geen obstakel voor de vrijheden van de verzekeraar. |
| --- | --- |

4.2.3.1

Verzekeraars bieden dekking op basis van een risico-evaluatie en mede in het licht van de op een polis toepasselijke voorschriften. Kan een verzekeraar in de gehele EG onder uniforme regelingen zijn product verkopen, dan kan hij — zonder onderscheid als gevolg van verschillen in nationale wetgeving — door hem in de Gemeenschap gedekte risico's bundelen. In dat geval vormen verschillen tussen het verzekeringsrecht van de lidstaten geen obstakel voor de vrijheden van de verzekeraar.

| 4.2.3.2 | Is evenwel de lidstaat waar de polis wordt verkocht bepalend voor het toepasselijk recht, dan beïnvloeden de verschillen tussen de nationale regels de risico-evaluatie en het functioneren van de wet van de grote getallen, waarop het verzekeringswezen is gebaseerd. |
| --- | --- |

4.2.3.2

Is evenwel de lidstaat waar de polis wordt verkocht bepalend voor het toepasselijk recht, dan beïnvloeden de verschillen tussen de nationale regels de risico-evaluatie en het functioneren van de wet van de grote getallen, waarop het verzekeringswezen is gebaseerd.

| 4.2.3.3 | Bijgevolg zal een verzekeraar die grensoverschrijdend verkoopt zijn polissen moeten differentiëren en zijn berekeningen mede op het toepasselijke recht moeten baseren. Dit levert een substantiële belemmering voor het functioneren van de interne markt op. |
| --- | --- |

4.2.3.3

Bijgevolg zal een verzekeraar die grensoverschrijdend verkoopt zijn polissen moeten differentiëren en zijn berekeningen mede op het toepasselijke recht moeten baseren. Dit levert een substantiële belemmering voor het functioneren van de interne markt op.

| 4.2.3.4 | Een korte blik op het IPR van de Gemeenschap dat op het verzekeringsbedrijf van toepassing is, leert dat een verzekeraar in wezen gedwongen is om polissen aan te passen aan het recht van de lidstaat waar deze worden verkocht. Overeenkomstig artikel 7, lid 1, onder a) en h), van de Tweede Richtlijn betreffende het directe verzekeringsbedrijf met uitzondering van levensverzekeringen (23) is het recht van toepassing van de lidstaat waar het risico is gesitueerd en krachtens artikel 32, lid 1, onder 1, van de Richtlijn voor het levensverzekeringsbedrijf (24) gaat het om de lidstaat waar de verbintenis moet worden uitgevoerd. De situering van het risico of de plaats waar de verbintenis moet worden nagekomen hangen doorgaans af van de gewone verblijfplaats van verzekerde. (25) |
| --- | --- |

4.2.3.4

Een korte blik op het IPR van de Gemeenschap dat op het verzekeringsbedrijf van toepassing is, leert dat een verzekeraar in wezen gedwongen is om polissen aan te passen aan het recht van de lidstaat waar deze worden verkocht. Overeenkomstig artikel 7, lid 1, onder a) en h), van de Tweede Richtlijn betreffende het directe verzekeringsbedrijf met uitzondering van levensverzekeringen (23) is het recht van toepassing van de lidstaat waar het risico is gesitueerd en krachtens artikel 32, lid 1, onder 1, van de Richtlijn voor het levensverzekeringsbedrijf (24) gaat het om de lidstaat waar de verbintenis moet worden uitgevoerd. De situering van het risico of de plaats waar de verbintenis moet worden nagekomen hangen doorgaans af van de gewone verblijfplaats van verzekerde. (25)

| 4.2.3.5 | Verzekeraars kunnen dit vermijden door samen met verzekerden het recht te kiezen dat op de polis van toepassing is (zeer waarschijnlijk het recht van de lidstaat waar verzekeraar is gevestigd). Deze mogelijkheid wordt echter in hoge mate beperkt door de IPR-regels in de verzekeringsrichtlijnen. Krachtens de directe-verzekeringsrichtlijnen (niet-levensverzekering) is vrije rechtskeuze uitsluitend mogelijk bij dekking van grote risico's. (26) Wel kan de lidstaat waar het risico is gesitueerd de autonomie van partijen vergroten. (27) In alle andere gevallen laten de richtlijnen weinig ruimte voor partijautonomie (28) en bieden daarom geen oplossing voor de hierboven beschreven problemen bij grensoverschrijdende verkoop. Op het gebied van levensverzekeringen kan de lidstaat waar de verbintenis moet worden uitgevoerd partijen autonomie verlenen. (29) Voor het overige hebben zij slechts een uiterst beperkte rechtskeuze. (30) |
| --- | --- |

4.2.3.5

Verzekeraars kunnen dit vermijden door samen met verzekerden het recht te kiezen dat op de polis van toepassing is (zeer waarschijnlijk het recht van de lidstaat waar verzekeraar is gevestigd). Deze mogelijkheid wordt echter in hoge mate beperkt door de IPR-regels in de verzekeringsrichtlijnen. Krachtens de directe-verzekeringsrichtlijnen (niet-levensverzekering) is vrije rechtskeuze uitsluitend mogelijk bij dekking van grote risico's. (26) Wel kan de lidstaat waar het risico is gesitueerd de autonomie van partijen vergroten. (27) In alle andere gevallen laten de richtlijnen weinig ruimte voor partijautonomie (28) en bieden daarom geen oplossing voor de hierboven beschreven problemen bij grensoverschrijdende verkoop. Op het gebied van levensverzekeringen kan de lidstaat waar de verbintenis moet worden uitgevoerd partijen autonomie verlenen. (29) Voor het overige hebben zij slechts een uiterst beperkte rechtskeuze. (30)

| 4.2.3.6 | Uit deze opmerkingen over de stand van het Europese internationale verzekeringsovereenkomstenrecht blijkt duidelijk dat verzekeraars van massarisico's doorgaans hun polis zullen moeten aanpassen aan het recht van de lidstaat waar verzekerde zijn gewone verblijfplaats heeft. (31) De problemen worden nog groter wanneer verzekerde na het afsluiten van de verzekering van gewone verblijfplaats verandert. (32) |
| --- | --- |

4.2.3.6

Uit deze opmerkingen over de stand van het Europese internationale verzekeringsovereenkomstenrecht blijkt duidelijk dat verzekeraars van massarisico's doorgaans hun polis zullen moeten aanpassen aan het recht van de lidstaat waar verzekerde zijn gewone verblijfplaats heeft. (31) De problemen worden nog groter wanneer verzekerde na het afsluiten van de verzekering van gewone verblijfplaats verandert. (32)

| 4.2.3.7 | Verzekering van grote risico's (niet-levensverzekering) vormt de enige uitzondering in het Europese internationale verzekeringsovereenkomstenrecht: hier kunnen verzekeraar en verzekerde het toepasselijk recht kiezen. Maar zelfs dan nog kan de ex artikel 9, lid 1, onder b, van de Verordening Brussel I (33) bevoegde rechter van de lidstaat waar verzekerde is gevestigd dwingend recht toepassen. (34) |
| --- | --- |

4.2.3.7

Verzekering van grote risico's (niet-levensverzekering) vormt de enige uitzondering in het Europese internationale verzekeringsovereenkomstenrecht: hier kunnen verzekeraar en verzekerde het toepasselijk recht kiezen. Maar zelfs dan nog kan de ex artikel 9, lid 1, onder b, van de Verordening Brussel I (33) bevoegde rechter van de lidstaat waar verzekerde is gevestigd dwingend recht toepassen. (34)

| 4.2.3.8 | Bijgevolg staan de verzekeraars zeer aarzelend tegenover grensoverschrijdende dienstverlening ter zake van in ieder geval massarisico's. Het valt niet uit te sluiten dat daarin verandering kan worden gebracht door de IPR-regels te wijzigen. Waarschijnlijk zullen genoemde belemmeringen verdwijnen als partijen vrije rechtskeuze zouden hebben of, zo niet, als het toepasselijk recht aan de hand van het recht van de lidstaat van vestiging van verzekeraar zou worden aangewezen. Een dergelijke wijziging zou echter zeer schadelijk zijn voor de basisregels in het IPR inzake verzekeringnemers- en consumentenbescherming: hierdoor zou immers vrije rechtskeuze ontstaan in de verzekeringssector, ook in situaties waarin consumenten in andere sectoren worden beschermd door art. 5 van het Verdrag van Rome. Verder is ook dan het probleem nog niet geheel opgelost: de rechter van de lidstaat van vestiging van verzekerde zal nog steeds zijn eigen dwingende conflictregels toepassen. Bovendien zal niemand zich in een andere lidstaat verzekeren wanneer hij of zij weet dat de bescherming van de eigen wetgeving wegvalt en wordt vervangen door onbekend buitenlands verzekeringsrecht (35) |
| --- | --- |

4.2.3.8

Bijgevolg staan de verzekeraars zeer aarzelend tegenover grensoverschrijdende dienstverlening ter zake van in ieder geval massarisico's. Het valt niet uit te sluiten dat daarin verandering kan worden gebracht door de IPR-regels te wijzigen. Waarschijnlijk zullen genoemde belemmeringen verdwijnen als partijen vrije rechtskeuze zouden hebben of, zo niet, als het toepasselijk recht aan de hand van het recht van de lidstaat van vestiging van verzekeraar zou worden aangewezen. Een dergelijke wijziging zou echter zeer schadelijk zijn voor de basisregels in het IPR inzake verzekeringnemers- en consumentenbescherming: hierdoor zou immers vrije rechtskeuze ontstaan in de verzekeringssector, ook in situaties waarin consumenten in andere sectoren worden beschermd door art. 5 van het Verdrag van Rome. Verder is ook dan het probleem nog niet geheel opgelost: de rechter van de lidstaat van vestiging van verzekerde zal nog steeds zijn eigen dwingende conflictregels toepassen. Bovendien zal niemand zich in een andere lidstaat verzekeren wanneer hij of zij weet dat de bescherming van de eigen wetgeving wegvalt en wordt vervangen door onbekend buitenlands verzekeringsrecht (35)

4.2.4   De verzekeringnemer

| 4.2.4.1 | Gegeven de huidige IPR-bepalingen valt zeker niet uit te sluiten dat men zich in het buitenland wil verzekeren. Men weet dat men (doorgaans) wordt beschermd door het recht van de lidstaat waar men is gevestigd en staat daarom open voor grensoverschrijdend verzekeren. Maar zelfs indien gewenst, is het niet mogelijk om het buitenlands product ook werkelijk te krijgen: gegeven de toepasselijkheid van het recht van die lidstaat van vestiging worden de afgesloten polissen omgevormd tot overeenkomsten waarvan de inhoud min of meer naar dat recht wordt bepaald. Wil men zich voorts toch in het buitenland verzekeren, dan heeft men ook nog eens te maken met verzekeraars aldaar die daar eigenlijk niet op zitten te wachten. |
| --- | --- |

4.2.4.1

Gegeven de huidige IPR-bepalingen valt zeker niet uit te sluiten dat men zich in het buitenland wil verzekeren. Men weet dat men (doorgaans) wordt beschermd door het recht van de lidstaat waar men is gevestigd en staat daarom open voor grensoverschrijdend verzekeren. Maar zelfs indien gewenst, is het niet mogelijk om het buitenlands product ook werkelijk te krijgen: gegeven de toepasselijkheid van het recht van die lidstaat van vestiging worden de afgesloten polissen omgevormd tot overeenkomsten waarvan de inhoud min of meer naar dat recht wordt bepaald. Wil men zich voorts toch in het buitenland verzekeren, dan heeft men ook nog eens te maken met verzekeraars aldaar die daar eigenlijk niet op zitten te wachten.

| 4.2.4.2 | Zoals opgemerkt, kan deze koudwatervrees waarschijnlijk worden weggenomen door het internationale verzekeringsovereenkomstenrecht te wijzigen. (36) Door dergelijke wijzigingen zou de vrees van verzekeraars echter worden vervangen door even sterke aarzelingen bij de potentiële verzekeringnemers. Op die manier kan een interne-verzekeringsmarkt niet van de grond komen. |
| --- | --- |

4.2.4.2

Zoals opgemerkt, kan deze koudwatervrees waarschijnlijk worden weggenomen door het internationale verzekeringsovereenkomstenrecht te wijzigen. (36) Door dergelijke wijzigingen zou de vrees van verzekeraars echter worden vervangen door even sterke aarzelingen bij de potentiële verzekeringnemers. Op die manier kan een interne-verzekeringsmarkt niet van de grond komen.

| 4.2.4.3 | Er speelt nog een andere kwestie. Een verzekerde kan zich vrij op de interne markt bewegen (zie met name artikel 18 van het EG-Verdrag). Verhuizing naar een andere lidstaat kan zijn verzekeringssituatie echter nadelig beïnvloeden. In de eerste plaats kan de rechter van de nieuwe lidstaat nieuwe, internationaal dwingende regels toepassen die de in de vroegere lidstaat afgesloten verzekering raken. In de tweede plaats kunnen in de tweede lidstaat andere wettelijke voorschriften voor dekking bestaan dan in de eerste. In de derde plaats is het denkbaar dat iemand in verschillende lidstaten gesitueerde risico's via één enkele polis wil dekken. |
| --- | --- |

4.2.4.3

Er speelt nog een andere kwestie. Een verzekerde kan zich vrij op de interne markt bewegen (zie met name artikel 18 van het EG-Verdrag). Verhuizing naar een andere lidstaat kan zijn verzekeringssituatie echter nadelig beïnvloeden. In de eerste plaats kan de rechter van de nieuwe lidstaat nieuwe, internationaal dwingende regels toepassen die de in de vroegere lidstaat afgesloten verzekering raken. In de tweede plaats kunnen in de tweede lidstaat andere wettelijke voorschriften voor dekking bestaan dan in de eerste. In de derde plaats is het denkbaar dat iemand in verschillende lidstaten gesitueerde risico's via één enkele polis wil dekken.

| 4.2.4.4 | Dat laatste is gegeven de huidige EG-regels niet optimaal te verwezenlijken en daarom zoekt men zijn heil in „paraplupolissen”, die er evenwel op neer komen dat er evenveel verzekeringen als betrokken lidstaten zijn. Het ontbreekt derhalve aan wat genoemd zou kunnen worden een „mobiele Europese polis” voor EG-burgers die tijdens hun (beroeps)leven van lidstaat verwisselen (37). |
| --- | --- |

4.2.4.4

Dat laatste is gegeven de huidige EG-regels niet optimaal te verwezenlijken en daarom zoekt men zijn heil in „paraplupolissen”, die er evenwel op neer komen dat er evenveel verzekeringen als betrokken lidstaten zijn. Het ontbreekt derhalve aan wat genoemd zou kunnen worden een „mobiele Europese polis” voor EG-burgers die tijdens hun (beroeps)leven van lidstaat verwisselen (37).

4.2.5   De tussenpersonen

| 4.2.5.1 | Tussenpersonen (vooral verzekeringsmakelaars) spelen een cruciale rol bij de verkoop van polissen, en daarmee bij de totstandbrenging van een interne verzekeringsmarkt. Zij maken immers gebruik van de vrijheden die zij op grond van de artikelen 49-55 van het EG-Verdrag en de Richtlijn betreffende verzekeringsbemiddeling (38) genieten en leveren daarmee een substantiële bijdrage aan de totstandbrenging en werking van de interne verzekeringsmarkt. Zijn massarisico's in het geding, dan zal eerder de makelaar dan de klant pogen om in een andere lidstaat een risico te laten afdekken. |
| --- | --- |

4.2.5.1

Tussenpersonen (vooral verzekeringsmakelaars) spelen een cruciale rol bij de verkoop van polissen, en daarmee bij de totstandbrenging van een interne verzekeringsmarkt. Zij maken immers gebruik van de vrijheden die zij op grond van de artikelen 49-55 van het EG-Verdrag en de Richtlijn betreffende verzekeringsbemiddeling (38) genieten en leveren daarmee een substantiële bijdrage aan de totstandbrenging en werking van de interne verzekeringsmarkt. Zijn massarisico's in het geding, dan zal eerder de makelaar dan de klant pogen om in een andere lidstaat een risico te laten afdekken.

| 4.2.5.2 | Ontbreekt het de tussenpersoon aan kennis over het buitenlands recht in kwestie, dan kan hij ook weinig aanvangen met gegevens over de verzekeringsmarkt en –producten in de andere lidstaat. Producten op die markt zijn ontworpen tegen de achtergrond van het daar geldende recht en de makelaar weet niet in hoeverre inhoud en prijs van de polis door de regels van de lidstaat van zijn (buitenlandse) cliënt zullen worden beïnvloed. Hij heeft dan ook problemen om risico's op grote schaal op buitenlandse markten onder te brengen en zal zijn heil moeten zoeken in individuele polissen. Dit gaat gepaard met dusdanig hogere kosten dat er geen sprake is van interne-marktwerking. |
| --- | --- |

4.2.5.2

Ontbreekt het de tussenpersoon aan kennis over het buitenlands recht in kwestie, dan kan hij ook weinig aanvangen met gegevens over de verzekeringsmarkt en –producten in de andere lidstaat. Producten op die markt zijn ontworpen tegen de achtergrond van het daar geldende recht en de makelaar weet niet in hoeverre inhoud en prijs van de polis door de regels van de lidstaat van zijn (buitenlandse) cliënt zullen worden beïnvloed. Hij heeft dan ook problemen om risico's op grote schaal op buitenlandse markten onder te brengen en zal zijn heil moeten zoeken in individuele polissen. Dit gaat gepaard met dusdanig hogere kosten dat er geen sprake is van interne-marktwerking.

4.2.6   Soortgelijke problemen bij verzekeringen die via een bijkantoor worden afgesloten

| 4.2.6.1 | Het is al vaker gezegd: bij verzekeringen is, wegens de aard van het product, een geringe geografische afstand tussen verzekeraar en cliënt dringend gewenst. In de toekomst zal wellicht blijken dat grensoverschrijdende verkoop in het assurantiebedrijf niet zo vaak voorkomt als in andere branches (vgl. de verkoop van boeken via het internet). Ter wille van de betrekkingen met de consument zullen verzekeringsmaatschappijen hun activiteiten in andere lidstaten waarschijnlijk liever via bijkantoren of dochterondernemingen laten lopen. |
| --- | --- |

4.2.6.1

Het is al vaker gezegd: bij verzekeringen is, wegens de aard van het product, een geringe geografische afstand tussen verzekeraar en cliënt dringend gewenst. In de toekomst zal wellicht blijken dat grensoverschrijdende verkoop in het assurantiebedrijf niet zo vaak voorkomt als in andere branches (vgl. de verkoop van boeken via het internet). Ter wille van de betrekkingen met de consument zullen verzekeringsmaatschappijen hun activiteiten in andere lidstaten waarschijnlijk liever via bijkantoren of dochterondernemingen laten lopen.

| 4.2.6.2 | De aanhangers van deze inschatting zijn in principe niet tegen harmonisatie van het verzekeringsovereenkomstenrecht. Zij proberen eerder aan te tonen dat het effect beperkt zal blijven tot een bepaald aantal verzekeringsovereenkomsten die over de grenzen heen tot stand zijn gekomen of tot consumenten die mobiel zijn en zich in een andere lidstaat vestigen. |
| --- | --- |

4.2.6.2

De aanhangers van deze inschatting zijn in principe niet tegen harmonisatie van het verzekeringsovereenkomstenrecht. Zij proberen eerder aan te tonen dat het effect beperkt zal blijven tot een bepaald aantal verzekeringsovereenkomsten die over de grenzen heen tot stand zijn gekomen of tot consumenten die mobiel zijn en zich in een andere lidstaat vestigen.

| 4.6.2.3 | Het werkelijke effect is echter veel groter. Indien verzekeringsovereenkomsten in andere lidstaten worden afgesloten via bijkantoren („vestigingen”) of zelfs via een dochteronderneming, zullen consumenten, tussenpersonen en verzekeraars met dezelfde problemen worden geconfronteerd. Verzekeraars moeten hun producten aanpassen aan de lokale omstandigheden, óók aan het lokale rechtsstelsel. Zij moeten hun producten dus opnieuw vorm geven. Zo kan een polis die in de ene lidstaat wordt verkocht niet zonder meer door een bijkantoor in een andere lidstaat worden verkocht: een grondige aanpassing aan de andere (wettelijke) context is immers geboden. Tussenpersonen en consumenten zullen dus geen buitenlandse verzekeringsproducten op hun markt aantreffen. |
| --- | --- |

4.6.2.3

Het werkelijke effect is echter veel groter. Indien verzekeringsovereenkomsten in andere lidstaten worden afgesloten via bijkantoren („vestigingen”) of zelfs via een dochteronderneming, zullen consumenten, tussenpersonen en verzekeraars met dezelfde problemen worden geconfronteerd. Verzekeraars moeten hun producten aanpassen aan de lokale omstandigheden, óók aan het lokale rechtsstelsel. Zij moeten hun producten dus opnieuw vorm geven. Zo kan een polis die in de ene lidstaat wordt verkocht niet zonder meer door een bijkantoor in een andere lidstaat worden verkocht: een grondige aanpassing aan de andere (wettelijke) context is immers geboden. Tussenpersonen en consumenten zullen dus geen buitenlandse verzekeringsproducten op hun markt aantreffen.

| 4.2.6.4 | Door harmonisatie van het verzekeringsovereenkomstenrecht kunnen de productontwerpkosten op de interne markt drastisch omlaag. Zo zouden verzekeraars die zich in een andere lidstaat vestigen, zich kunnen beperken tot het verstrekken van advies via hun tussenpersonen, het laten afhandelen van schadeclaims door hun regionale bijkantoren enz. Zelfs indien verzekeraars actief zijn via dochterondernemingen, zouden verzekeringsmaatschappijen de kosten en moeite van het ontwerpen van een nieuw product kunnen delen. |
| --- | --- |

4.2.6.4

Door harmonisatie van het verzekeringsovereenkomstenrecht kunnen de productontwerpkosten op de interne markt drastisch omlaag. Zo zouden verzekeraars die zich in een andere lidstaat vestigen, zich kunnen beperken tot het verstrekken van advies via hun tussenpersonen, het laten afhandelen van schadeclaims door hun regionale bijkantoren enz. Zelfs indien verzekeraars actief zijn via dochterondernemingen, zouden verzekeringsmaatschappijen de kosten en moeite van het ontwerpen van een nieuw product kunnen delen.

| 4.2.6.5 | Zo zou de consument de vruchten kunnen plukken van de interne markt. Op een interne markt met een gestroomlijnd verzekeringsovereenkomstenrecht zouden vernieuwingen in de verzekeringssector gemakkelijker de grens kunnen oversteken en zou de Europese consument toegang krijgen tot verzekeringsproducten van buitenlandse makelij. |
| --- | --- |

4.2.6.5

Zo zou de consument de vruchten kunnen plukken van de interne markt. Op een interne markt met een gestroomlijnd verzekeringsovereenkomstenrecht zouden vernieuwingen in de verzekeringssector gemakkelijker de grens kunnen oversteken en zou de Europese consument toegang krijgen tot verzekeringsproducten van buitenlandse makelij.

4.3   Een speciale kwestie: harmonisatie van het verzekeringsovereenkomstenrecht en de uitbreiding

| 4.3.1 | Per 1 mei 2004 zijn er tien landen toegetreden, waarvan er zich acht in een overgangsfase bevinden. Als voorwaarde voor toetreding moest daar het verzekeringsrecht op één lijn met de communautaire verworvenheden worden gebracht. (39) Verder is moderne wetgeving betreffende het verzekeringsovereenkomstenrecht onmisbaar voor de verzekeringsmarkten van deze landen. Sommige nieuwe lidstaten hebben die moderne wetgeving al ingevoerd, andere landen laten echter nog op zich wachten. |
| --- | --- |

4.3.1

Per 1 mei 2004 zijn er tien landen toegetreden, waarvan er zich acht in een overgangsfase bevinden. Als voorwaarde voor toetreding moest daar het verzekeringsrecht op één lijn met de communautaire verworvenheden worden gebracht. (39) Verder is moderne wetgeving betreffende het verzekeringsovereenkomstenrecht onmisbaar voor de verzekeringsmarkten van deze landen. Sommige nieuwe lidstaten hebben die moderne wetgeving al ingevoerd, andere landen laten echter nog op zich wachten.

| 4.3.2 | Harmonisatie van het verzekeringsovereenkomstenrecht lijkt daarom de beste route op weg naar een grotere interne verzekeringsmarkt. Op die manier worden de nieuwe lidstaten immers geholpen om hun wetgeving te moderniseren en worden nieuwe dispariteiten tussen nationale regelingen vermeden. Het zou een goede zaak zijn indien de Commissie deze lidstaten zo snel mogelijk kan mededelen wanneer zij tot harmonisatie denkt over te gaan. |
| --- | --- |

4.3.2

Harmonisatie van het verzekeringsovereenkomstenrecht lijkt daarom de beste route op weg naar een grotere interne verzekeringsmarkt. Op die manier worden de nieuwe lidstaten immers geholpen om hun wetgeving te moderniseren en worden nieuwe dispariteiten tussen nationale regelingen vermeden. Het zou een goede zaak zijn indien de Commissie deze lidstaten zo snel mogelijk kan mededelen wanneer zij tot harmonisatie denkt over te gaan.

5.   Het richtlijnvoorstel van de Commissie van 1979

| 5.1 | Zoals opgemerkt, kwam de Commissie in 1979 voor het eerst met een voorstel voor een richtlijn tot coördinatie van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen betreffende de verzekeringsovereenkomst. (40) Dit voorstel was opgesteld overeenkomstig het algemeen programma voor de opheffing van belemmeringen voor de vrije dienstverrichting. Daarin werd gestreefd naar coördinatie van de wettelijke en bestuurlijke regelingen voor de directe verzekeringen voor zover het uiteenlopen daarvan schadelijk is voor de verzekerden en derden. (41) |
| --- | --- |

5.1

Zoals opgemerkt, kwam de Commissie in 1979 voor het eerst met een voorstel voor een richtlijn tot coördinatie van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen betreffende de verzekeringsovereenkomst. (40) Dit voorstel was opgesteld overeenkomstig het algemeen programma voor de opheffing van belemmeringen voor de vrije dienstverrichting. Daarin werd gestreefd naar coördinatie van de wettelijke en bestuurlijke regelingen voor de directe verzekeringen voor zover het uiteenlopen daarvan schadelijk is voor de verzekerden en derden. (41)

| 5.2 | In het voorstel werd de coördinatie via de toenmalige richtlijnen als ontoereikend aangemerkt. Verder werd erop gewezen dat het Verdrag een verbod bevat van iedere discriminatie op dienstverleningsgebied die is gebaseerd op het feit dat een onderneming niet is gevestigd in de lidstaat waar de dienst wordt verricht. |
| --- | --- |

5.2

In het voorstel werd de coördinatie via de toenmalige richtlijnen als ontoereikend aangemerkt. Verder werd erop gewezen dat het Verdrag een verbod bevat van iedere discriminatie op dienstverleningsgebied die is gebaseerd op het feit dat een onderneming niet is gevestigd in de lidstaat waar de dienst wordt verricht.

| 5.2.1 | Daarom vond de Commissie dat „bepaalde algemene vraagstukken dienen te worden geregeld, met name met betrekking tot het bestaan van de dekking aan de hand van de betaling van de premie, de duur van de overeenkomst en de positie van verzekerden die geen verzekeringnemers zijn.” Hetzelfde gold voor „enerzijds de handelswijze van de verzekeringnemer bij het sluiten en tijdens de looptijd van de overeenkomst, met betrekking tot de opgave van het risico en het schadegeval, en anderzijds zijn houding t.a.v. bij een schadegeval te nemen maatregelen.” |
| --- | --- |

5.2.1

Daarom vond de Commissie dat „bepaalde algemene vraagstukken dienen te worden geregeld, met name met betrekking tot het bestaan van de dekking aan de hand van de betaling van de premie, de duur van de overeenkomst en de positie van verzekerden die geen verzekeringnemers zijn.” Hetzelfde gold voor „enerzijds de handelswijze van de verzekeringnemer bij het sluiten en tijdens de looptijd van de overeenkomst, met betrekking tot de opgave van het risico en het schadegeval, en anderzijds zijn houding t.a.v. bij een schadegeval te nemen maatregelen.”

| 5.2.2 | Voorts werd overwogen dat „de Lid-Staten voor de in deze richtlijn geregelde problemen alleen kunnen worden gemachtigd afwijkende bepalingen te kiezen, wanneer zulks uitdrukkelijk in de tekst van de richtlijn wordt voorzien”, zonder dat daardoor de doelstellingen van de richtlijn in gevaar mogen worden gebracht. Op die manier werd een belangrijke stap op weg naar totale harmonisatie op dit gebied gezet (42). |
| --- | --- |

5.2.2

Voorts werd overwogen dat „de Lid-Staten voor de in deze richtlijn geregelde problemen alleen kunnen worden gemachtigd afwijkende bepalingen te kiezen, wanneer zulks uitdrukkelijk in de tekst van de richtlijn wordt voorzien”, zonder dat daardoor de doelstellingen van de richtlijn in gevaar mogen worden gebracht. Op die manier werd een belangrijke stap op weg naar totale harmonisatie op dit gebied gezet (42).

| 5.3 | In zijn advies ter zake (43) vatte het Comité het voorstel samen en maakte het de volgende opmerkingen:






  a) | de Commissie heeft zich in het beginstadium beperkt tot coördinatie van de punten die zij wezenlijk acht; later zullen echter ook andere punten moeten worden geharmoniseerd; |
| --- | --- | --- |

5.3

In zijn advies ter zake (43) vatte het Comité het voorstel samen en maakte het de volgende opmerkingen:

a)

de Commissie heeft zich in het beginstadium beperkt tot coördinatie van de punten die zij wezenlijk acht; later zullen echter ook andere punten moeten worden geharmoniseerd;

| b) | helaas wordt geen onderscheid gemaakt tussen massarisico's enerzijds en commerciële of industriële risico's anderzijds; |
| --- | --- |

b)

helaas wordt geen onderscheid gemaakt tussen massarisico's enerzijds en commerciële of industriële risico's anderzijds;

| c) | het is beter dat de ziektekostenverzekering buiten de reikwijdte van het voorstel valt; |
| --- | --- |

c)

het is beter dat de ziektekostenverzekering buiten de reikwijdte van het voorstel valt;

| d) | jammer genoeg is in het richtlijnvoorstel niets bepaald omtrent verzekeringsovereenkomsten waarbij de verzekeraar in lidstaat A is gevestigd en het risico in lidstaat B is gesitueerd en voor overeenkomsten met buiten de EG gevestigde verzekeringnemers; |
| --- | --- |

d)

jammer genoeg is in het richtlijnvoorstel niets bepaald omtrent verzekeringsovereenkomsten waarbij de verzekeraar in lidstaat A is gevestigd en het risico in lidstaat B is gesitueerd en voor overeenkomsten met buiten de EG gevestigde verzekeringnemers;

| e) | omwille van een adequate bescherming van de verzekerde (particulieren of MKB) moeten er specifieke regels komen voor:






  1) | bedenktijd en herroeping; |
| --- | --- | --- |

e)

omwille van een adequate bescherming van de verzekerde (particulieren of MKB) moeten er specifieke regels komen voor:

1)

bedenktijd en herroeping;

| 2) | verbod van misleidende bepalingen; |
| --- | --- |

2)

verbod van misleidende bepalingen;

| 3) | uitdrukkelijke vermelding van gevallen waarop de verzekering niet van toepassing is en van de vervaldagen; |
| --- | --- |

3)

uitdrukkelijke vermelding van gevallen waarop de verzekering niet van toepassing is en van de vervaldagen;

| 4) | goede voorlichting van de aspirant-verzekerde. |
| --- | --- |

4)

goede voorlichting van de aspirant-verzekerde.

| f) | het verhaalsrecht van gelaedeerde derden dient in een ad hoc-richtlijnvoorstel of in het kader van de volgende coördinatiefase te worden geregeld. |
| --- | --- |

f)

het verhaalsrecht van gelaedeerde derden dient in een ad hoc-richtlijnvoorstel of in het kader van de volgende coördinatiefase te worden geregeld.

| 5.4 | Ook analyseerde het Comité het voorstel artikelsgewijs en plaatste het een aantal kritische kanttekeningen die nu, op weg naar wat voor nieuw initiatief dan ook, nog altijd relevant zijn. |
| --- | --- |

5.4

Ook analyseerde het Comité het voorstel artikelsgewijs en plaatste het een aantal kritische kanttekeningen die nu, op weg naar wat voor nieuw initiatief dan ook, nog altijd relevant zijn.

| 5.5 | Ook het Europees Parlement heeft zich destijds over het voorstel uitgelaten (44) en was met name van mening dat „de harmonisatie de verzekeringnemers dezelfde mate van bescherming biedt ongeacht welk recht is gekozen”. |
| --- | --- |

5.5

Ook het Europees Parlement heeft zich destijds over het voorstel uitgelaten (44) en was met name van mening dat „de harmonisatie de verzekeringnemers dezelfde mate van bescherming biedt ongeacht welk recht is gekozen”.

| 5.5.1 | Het kwam met name met een aantal amendementen, die vooral betrekking hadden op het toepassingsgebied van de richtlijn (schrapping van uitsluitingen), de belangrijkste bepalingen van de verzekeringsovereenkomst, de mededelingsplicht voor de verzekeringnemer en de gevolgen daarvan voor de geldigheid van de overeenkomst op het moment van sluiting en tijdens de looptijd, de bewijslast voor de verzekeringnemer ingeval van schade en de opzeggingsvoorwaarden. |
| --- | --- |

5.5.1

Het kwam met name met een aantal amendementen, die vooral betrekking hadden op het toepassingsgebied van de richtlijn (schrapping van uitsluitingen), de belangrijkste bepalingen van de verzekeringsovereenkomst, de mededelingsplicht voor de verzekeringnemer en de gevolgen daarvan voor de geldigheid van de overeenkomst op het moment van sluiting en tijdens de looptijd, de bewijslast voor de verzekeringnemer ingeval van schade en de opzeggingsvoorwaarden.

| 5.5.2 | Het Parlement gaf daarbij uitdrukkelijk te kennen, te streven naar „een zeer nauwkeurig evenwicht tussen de belangen van verzekeraar enerzijds en de bescherming van de verzekerde anderzijds”. |
| --- | --- |

5.5.2

Het Parlement gaf daarbij uitdrukkelijk te kennen, te streven naar „een zeer nauwkeurig evenwicht tussen de belangen van verzekeraar enerzijds en de bescherming van de verzekerde anderzijds”.

| 5.6 | Daarop heeft de Commissie haar voorstel in het licht van de suggesties en opmerkingen van EESC en EP gewijzigd (45) en vestigde zij er voor de eerste keer de aandacht op dat „de coördinatie van de wettelijke bepalingen betreffende de verzekeringsovereenkomsten het verrichten van diensten in een lidstaat door de verzekeraars van een andere lidstaat zal vergemakkelijken”. Dit was de eerste uiting van het streven naar voltooiing van een interne markt voor financiële diensten. (46) |
| --- | --- |

5.6

Daarop heeft de Commissie haar voorstel in het licht van de suggesties en opmerkingen van EESC en EP gewijzigd (45) en vestigde zij er voor de eerste keer de aandacht op dat „de coördinatie van de wettelijke bepalingen betreffende de verzekeringsovereenkomsten het verrichten van diensten in een lidstaat door de verzekeraars van een andere lidstaat zal vergemakkelijken”. Dit was de eerste uiting van het streven naar voltooiing van een interne markt voor financiële diensten. (46)

| 5.6.1 | De Commissie had gedacht, de richtlijn per 1 juli 1983 in werking te laten treden, maar bij gebrek aan politieke overeenstemming tussen de lidstaten werd het voorstel nooit goedgekeurd. |
| --- | --- |

5.6.1

De Commissie had gedacht, de richtlijn per 1 juli 1983 in werking te laten treden, maar bij gebrek aan politieke overeenstemming tussen de lidstaten werd het voorstel nooit goedgekeurd.

5.7   Het is nu de vraag, in hoeverre het voorstel van 1979/80 aan actualiteit heeft ingeboet.

| 5.7.1 | Uit de reacties op de enquête en de tijdens de hoorzitting van 16 april 2004 geventileerde standpunten werd een algemene consensus gedistilleerd: zelfs na 20 jaar wordt het voorstel beschouwd als een waardevolle basis en een goed uitgangspunt voor een nieuw initiatief. |
| --- | --- |

5.7.1

Uit de reacties op de enquête en de tijdens de hoorzitting van 16 april 2004 geventileerde standpunten werd een algemene consensus gedistilleerd: zelfs na 20 jaar wordt het voorstel beschouwd als een waardevolle basis en een goed uitgangspunt voor een nieuw initiatief.

| 5.7.2 | Er werd echter ook opgemerkt dat harmonisatie van het verzekeringsovereenkomstenrecht vandaag de dag verder dient te gaan dan in 1980 en dat de voor te stellen regels moeten stoelen op een aan de hand van intensieve rechtsvergelijking te voeren discussie. |
| --- | --- |

5.7.2

Er werd echter ook opgemerkt dat harmonisatie van het verzekeringsovereenkomstenrecht vandaag de dag verder dient te gaan dan in 1980 en dat de voor te stellen regels moeten stoelen op een aan de hand van intensieve rechtsvergelijking te voeren discussie.

6.   Harmonisatiemethoden

6.1   De beste methoden voor rechtsvergelijking

| 6.1.1 | Iedere poging om het Europees verzekeringsovereenkomstenrecht te harmoniseren dient vooraf gegaan te worden door rechtsvergelijking, waaraan op universitair niveau momenteel hard wordt gewerkt: op het gebied van het algemeen verbintenissenrecht zijn er inmiddels beginselen gepresenteerd. Wat het verzekeringsovereenkomstenrecht betreft, zijn er reeds de nodige onderzoeksresultaten gepubliceerd en er zullen er nog bijkomen (47). In 1999 heeft wijlen prof. Reichert/Facilides een werkgroep opgericht om de Europese bepalingen betreffende het verzekeringsovereenkomstenrecht te uniformeren en te systematiseren. De leden van de groep zijn deskundigen in het verzekeringsrecht afkomstig uit verschillende landen binnen en buiten de EG. |
| --- | --- |

6.1.1

Iedere poging om het Europees verzekeringsovereenkomstenrecht te harmoniseren dient vooraf gegaan te worden door rechtsvergelijking, waaraan op universitair niveau momenteel hard wordt gewerkt: op het gebied van het algemeen verbintenissenrecht zijn er inmiddels beginselen gepresenteerd. Wat het verzekeringsovereenkomstenrecht betreft, zijn er reeds de nodige onderzoeksresultaten gepubliceerd en er zullen er nog bijkomen (47). In 1999 heeft wijlen prof. Reichert/Facilides een werkgroep opgericht om de Europese bepalingen betreffende het verzekeringsovereenkomstenrecht te uniformeren en te systematiseren. De leden van de groep zijn deskundigen in het verzekeringsrecht afkomstig uit verschillende landen binnen en buiten de EG.

| 6.1.2 | Richtsnoeren om een „beste oplossing” voor het verzekeringsovereenkomstenrecht te vinden zouden een volgende stap kunnen vormen. In de eerste plaats moet zorgvuldig worden nagedacht over de kerntaak van alle voorschriften op dit rechtsgebied: het bieden van regels op basis waarvan verzekeraars risico's kunnen dekken, zodat verzekeringen goed functioneren. In de tweede plaats dient er voor het juiste evenwicht tussen de respectieve belangen van partijen te worden gezorgd. In dit verband moet worden erkend dat het de trend van de laatste tijd is om de polishouder relatief veel bescherming te bieden. |
| --- | --- |

6.1.2

Richtsnoeren om een „beste oplossing” voor het verzekeringsovereenkomstenrecht te vinden zouden een volgende stap kunnen vormen. In de eerste plaats moet zorgvuldig worden nagedacht over de kerntaak van alle voorschriften op dit rechtsgebied: het bieden van regels op basis waarvan verzekeraars risico's kunnen dekken, zodat verzekeringen goed functioneren. In de tweede plaats dient er voor het juiste evenwicht tussen de respectieve belangen van partijen te worden gezorgd. In dit verband moet worden erkend dat het de trend van de laatste tijd is om de polishouder relatief veel bescherming te bieden.

| 6.1.3 | Gegeven deze opmerkingen zouden de inspanningen om tot een interne verzekeringsmarkt te komen moeten worden gericht op dwingend recht. Dergelijke regels vormen een onontbeerlijk kader waarbinnen partijen met autonomie kunnen contracteren en zijn, zolang ze nog niet zijn geharmoniseerd, tegelijkertijd een barrière voor die markt. Bijgevolg valt de regelgevingsbehoefte op verzekeringsgebied samen met de harmonisatievereisten voor een interne verzekeringsmarkt. |
| --- | --- |

6.1.3

Gegeven deze opmerkingen zouden de inspanningen om tot een interne verzekeringsmarkt te komen moeten worden gericht op dwingend recht. Dergelijke regels vormen een onontbeerlijk kader waarbinnen partijen met autonomie kunnen contracteren en zijn, zolang ze nog niet zijn geharmoniseerd, tegelijkertijd een barrière voor die markt. Bijgevolg valt de regelgevingsbehoefte op verzekeringsgebied samen met de harmonisatievereisten voor een interne verzekeringsmarkt.

6.2   Harmonisatie moet een hoog beschermingsniveau voor de polishouder mogelijk maken

| 6.2.1 | Verzekeringsovereenkomstenwetgeving, in ieder geval de semi-dwingende bepalingen, strekt ertoe, de zwakkere partij te beschermen en kan daarom in functioneel opzicht als consumentenrecht worden aangemerkt. Van oudsher gaat de bescherming van de polishouder echter verder dan algemeen consumentenrecht: ook kleine ondernemers worden door verzekeringen beschermd. |
| --- | --- |

6.2.1

Verzekeringsovereenkomstenwetgeving, in ieder geval de semi-dwingende bepalingen, strekt ertoe, de zwakkere partij te beschermen en kan daarom in functioneel opzicht als consumentenrecht worden aangemerkt. Van oudsher gaat de bescherming van de polishouder echter verder dan algemeen consumentenrecht: ook kleine ondernemers worden door verzekeringen beschermd.

| 6.2.2 | De harmonisatie van het consumentenrecht in de EG dient de consument een hoog beschermingsniveau te bieden (zie bijv. artikel 95, lid 3, van het EG-Verdrag. Dit geldt ook voor andere regelingen die de EG op basis van andere Verdragsbepalingen mag uitvaardigen (zie bijv. artikel 47, lid 2, i.c.m. artikel 55 van het Verdrag). Bijgevolg garanderen harmonisatiemaatregelen betreffende het verzekeringsovereenkomstenrecht de polishouder een hoog beschermingsniveau. |
| --- | --- |

6.2.2

De harmonisatie van het consumentenrecht in de EG dient de consument een hoog beschermingsniveau te bieden (zie bijv. artikel 95, lid 3, van het EG-Verdrag. Dit geldt ook voor andere regelingen die de EG op basis van andere Verdragsbepalingen mag uitvaardigen (zie bijv. artikel 47, lid 2, i.c.m. artikel 55 van het Verdrag). Bijgevolg garanderen harmonisatiemaatregelen betreffende het verzekeringsovereenkomstenrecht de polishouder een hoog beschermingsniveau.

6.3   Minimumnormen of volledige harmonisatie?

| 6.3.1 | Uit de analyse van de huidige problemen op de interne verzekeringsmarkt blijkt duidelijk dat volledige harmonisatie van het verzekeringsovereenkomstenrecht geboden is. Bij minimale harmonisatie zouden de lidstaten immers overeenkomstig de Europese wetgeving een hogere beschermingsgraad mogen blijven hanteren, wat voor nieuwe obstakels op de interne verzekeringsmarkt zou zorgen. |
| --- | --- |

6.3.1

Uit de analyse van de huidige problemen op de interne verzekeringsmarkt blijkt duidelijk dat volledige harmonisatie van het verzekeringsovereenkomstenrecht geboden is. Bij minimale harmonisatie zouden de lidstaten immers overeenkomstig de Europese wetgeving een hogere beschermingsgraad mogen blijven hanteren, wat voor nieuwe obstakels op de interne verzekeringsmarkt zou zorgen.

| 6.3.2 | Minimale harmonisatie zou de werking van de interne markt niet belemmeren als het huidige IPR zou worden vervangen door een regeling die bepaalt dat het recht van het land waar de verzekeraar is gevestigd van toepassing is. Dan zou elke verzekeraar zijn product volgens de eigen nationale wetgeving kunnen aanbieden (waarbij ten minste een Europees minimaal beschermingsniveau wordt gehanteerd) en dit product overeenkomstig het recht van het „thuisland” in alle andere lidstaten kunnen verkopen. De polishouder zou dan op een minimumbescherming kunnen rekenen ondanks het feit dat hij of zij aan buitenlands recht is onderworpen. |
| --- | --- |

6.3.2

Minimale harmonisatie zou de werking van de interne markt niet belemmeren als het huidige IPR zou worden vervangen door een regeling die bepaalt dat het recht van het land waar de verzekeraar is gevestigd van toepassing is. Dan zou elke verzekeraar zijn product volgens de eigen nationale wetgeving kunnen aanbieden (waarbij ten minste een Europees minimaal beschermingsniveau wordt gehanteerd) en dit product overeenkomstig het recht van het „thuisland” in alle andere lidstaten kunnen verkopen. De polishouder zou dan op een minimumbescherming kunnen rekenen ondanks het feit dat hij of zij aan buitenlands recht is onderworpen.

| 6.3.3 | Maar een dergelijke wijziging van het IPR ligt niet voor de hand en is ook niet wenselijk. Ten eerste zou een dergelijke wijziging de consumenten van verzekeringsdiensten de bescherming onthouden die krachtens art. 5 van het Verdrag van Rome wordt geboden; in dit artikel wordt de „passieve” consument beschermd, zelfs in gevallen waarin grote delen van het consumentenrecht worden geharmoniseerd). Ten tweede zouden dwingende bepalingen van het recht van het land van vestiging van de polishouder in rechte worden afgedwongen, met als gevolg dat de werking van de interne markt dus altijd zal worden belemmerd. Ten derde kan een verzekeraar volgens de Verordening betreffende de rechterlijke bevoegdheid en de erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken een polishouder enkel voor de rechter dagen in het land waar deze laatste is gevestigd (zie art. 12. lid 1, met zeer weinig uitzonderingen); het ligt voor de hand dat als het initiatief bij de polishouder ligt, deze overeenkomstig art. 9, lid 1, sub b voor dezelfde rechter zal kiezen. |
| --- | --- |

6.3.3

Maar een dergelijke wijziging van het IPR ligt niet voor de hand en is ook niet wenselijk. Ten eerste zou een dergelijke wijziging de consumenten van verzekeringsdiensten de bescherming onthouden die krachtens art. 5 van het Verdrag van Rome wordt geboden; in dit artikel wordt de „passieve” consument beschermd, zelfs in gevallen waarin grote delen van het consumentenrecht worden geharmoniseerd). Ten tweede zouden dwingende bepalingen van het recht van het land van vestiging van de polishouder in rechte worden afgedwongen, met als gevolg dat de werking van de interne markt dus altijd zal worden belemmerd. Ten derde kan een verzekeraar volgens de Verordening betreffende de rechterlijke bevoegdheid en de erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken een polishouder enkel voor de rechter dagen in het land waar deze laatste is gevestigd (zie art. 12. lid 1, met zeer weinig uitzonderingen); het ligt voor de hand dat als het initiatief bij de polishouder ligt, deze overeenkomstig art. 9, lid 1, sub b voor dezelfde rechter zal kiezen.

| 6.3.4 | Indien het IPR zou worden gewijzigd, zou er dus een situatie ontstaan waarin de bevoegde rechtbanken dus negen van de tien keer buitenlands recht zouden moeten toepassen. Dat zou geschilbeslechting in verzekeringskwesties een stuk lastiger en duurder maken, zelfs indien het verzekeringsrecht zèlf zou worden geharmoniseerd. Deze aanpak is dan ook niet aan te bevelen. Het IPR moet in principe blijven zoals het is en het verzekeringsovereenkomstenrecht moet volledig worden geharmoniseerd. Dat wil echter niet zeggen dat het huidige IPR niet kan worden verbeterd; zo kan „euromobiele” burgers bijvoorbeeld worden toegestaan om, zolang het verzekeringsovereenkomstenrecht niet is geharmoniseerd, te kiezen tussen het recht van het land waarvan zij ingezetene zijn en het recht van het land waarvan zij de nationaliteit hebben. |
| --- | --- |

6.3.4

Indien het IPR zou worden gewijzigd, zou er dus een situatie ontstaan waarin de bevoegde rechtbanken dus negen van de tien keer buitenlands recht zouden moeten toepassen. Dat zou geschilbeslechting in verzekeringskwesties een stuk lastiger en duurder maken, zelfs indien het verzekeringsrecht zèlf zou worden geharmoniseerd. Deze aanpak is dan ook niet aan te bevelen. Het IPR moet in principe blijven zoals het is en het verzekeringsovereenkomstenrecht moet volledig worden geharmoniseerd. Dat wil echter niet zeggen dat het huidige IPR niet kan worden verbeterd; zo kan „euromobiele” burgers bijvoorbeeld worden toegestaan om, zolang het verzekeringsovereenkomstenrecht niet is geharmoniseerd, te kiezen tussen het recht van het land waarvan zij ingezetene zijn en het recht van het land waarvan zij de nationaliteit hebben.

6.4   Is harmonisatie van het algemeen verbintenissenrecht op de interne verzekeringsmarkt geboden?

| 6.4.1 | Verzekeringsovereenkomstenrecht maakt systematisch deel uit van het algemeen verbintenissenrecht. Rijst de vraag of harmonisatie van het verzekeringsovereenkomstenrecht alleen kan slagen als het complete verbintenissenrecht (of althans het algemene deel daarvan) wordt geharmoniseerd. Dat blijkt niet noodzakelijk te zijn. |
| --- | --- |

6.4.1

Verzekeringsovereenkomstenrecht maakt systematisch deel uit van het algemeen verbintenissenrecht. Rijst de vraag of harmonisatie van het verzekeringsovereenkomstenrecht alleen kan slagen als het complete verbintenissenrecht (of althans het algemene deel daarvan) wordt geharmoniseerd. Dat blijkt niet noodzakelijk te zijn.

| 6.4.2 | Zoals eerder opgemerkt zijn het de dwingende bepalingen die een belemmering vormen voor de interne verzekeringsmarkt en derhalve aan harmonisatie moeten worden onderworpen. Het algemeen verbintenissenrecht is echter per definitie niet dwingend. Er bestaat wèl een aantal dwingende bepalingen. Maar de nationale verschillen tussen die bepalingen zijn niet van dien aard dat de werking van de interne verzekeringsmarkt erdoor wordt verstoord als zij niet worden geharmoniseerd; ook zijn zij niet van doorslaggevende invloed op het verzekeringsproduct zelf. |
| --- | --- |

6.4.2

Zoals eerder opgemerkt zijn het de dwingende bepalingen die een belemmering vormen voor de interne verzekeringsmarkt en derhalve aan harmonisatie moeten worden onderworpen. Het algemeen verbintenissenrecht is echter per definitie niet dwingend. Er bestaat wèl een aantal dwingende bepalingen. Maar de nationale verschillen tussen die bepalingen zijn niet van dien aard dat de werking van de interne verzekeringsmarkt erdoor wordt verstoord als zij niet worden geharmoniseerd; ook zijn zij niet van doorslaggevende invloed op het verzekeringsproduct zelf.

| 6.4.3 | Er zijn uitzonderingen. Deze uitzonderingen kunnen echter in het kader van de harmonisatie van de verzekeringssector worden aangepakt. Een voorbeeld van dit soort bepalingen is feitelijk al terug te vinden in de richtlijn betreffende oneerlijke bedingen in consumentenovereenkomsten (48), die ook van toepassing is op verzekeringspolissen voor particulieren (49). Met het oog op de interne verzekeringsmarkt dient enkel de werkingssfeer van een Europese verzekeringsovereenkomstrecht te worden uitgebreid tot alle massarisico's. |
| --- | --- |

6.4.3

Er zijn uitzonderingen. Deze uitzonderingen kunnen echter in het kader van de harmonisatie van de verzekeringssector worden aangepakt. Een voorbeeld van dit soort bepalingen is feitelijk al terug te vinden in de richtlijn betreffende oneerlijke bedingen in consumentenovereenkomsten (48), die ook van toepassing is op verzekeringspolissen voor particulieren (49). Met het oog op de interne verzekeringsmarkt dient enkel de werkingssfeer van een Europese verzekeringsovereenkomstrecht te worden uitgebreid tot alle massarisico's.

| 6.4.4 | Deze argumenten beogen niet tegen harmonisatie van het algemene overeenkomstenrecht te pleiten, maar laten de Europese instellingen hierover zelf beslissen. Door harmonisatie van het algemene verbintenissenrecht wordt het in feite wel gemakkelijker om het verzekeringsovereenkomstenrecht te harmoniseren. De hier gepresenteerde argumenten trachten enkel aan te tonen dat harmonisatie van het verzekeringsovereenkomstenrecht alleen al voldoende is om het doel op eigen kracht te bereiken. |
| --- | --- |

6.4.4

Deze argumenten beogen niet tegen harmonisatie van het algemene overeenkomstenrecht te pleiten, maar laten de Europese instellingen hierover zelf beslissen. Door harmonisatie van het algemene verbintenissenrecht wordt het in feite wel gemakkelijker om het verzekeringsovereenkomstenrecht te harmoniseren. De hier gepresenteerde argumenten trachten enkel aan te tonen dat harmonisatie van het verzekeringsovereenkomstenrecht alleen al voldoende is om het doel op eigen kracht te bereiken.

6.5   Invoering van een optioneel instrument of harmonisatie van de nationale wetgeving betreffende verzekeringsovereenkomsten?

6.5.1   Het verschil tussen harmonisatie van de nationale wetgeving en een optioneel instrument

| 6.5.1.1 | In het actieplan voor een coherenter Europees verbintenissenrecht wordt de aandacht gevestigd op de mogelijkheid om een optioneel instrument in te voeren in plaats van het nationale verbintenissenrecht te harmoniseren of één te maken. Het belangrijkste verschil tussen beide benaderingen moet worden gezien in het feit dat een optioneel instrument het nationale verbintenissenrecht ongemoeid laat wanneer partijen geen gebruik maken van een opt-in clausule of juist wel van een opt-out clausule, afhankelijk van de aanpak die werd gekozen. Zo ontstaan twee parallelle rechtsstelsels (de Europese en de nationale) en mogen partijen hieruit een keuze maken. |
| --- | --- |

6.5.1.1

In het actieplan voor een coherenter Europees verbintenissenrecht wordt de aandacht gevestigd op de mogelijkheid om een optioneel instrument in te voeren in plaats van het nationale verbintenissenrecht te harmoniseren of één te maken. Het belangrijkste verschil tussen beide benaderingen moet worden gezien in het feit dat een optioneel instrument het nationale verbintenissenrecht ongemoeid laat wanneer partijen geen gebruik maken van een opt-in clausule of juist wel van een opt-out clausule, afhankelijk van de aanpak die werd gekozen. Zo ontstaan twee parallelle rechtsstelsels (de Europese en de nationale) en mogen partijen hieruit een keuze maken.

| 6.5.1.2 | Bij harmonisatie of eenmaking van het nationale verbintenissenrecht daarentegen wordt de traditionele opvatting van het nationaal verbintenissenrecht vervangen door een Europese oplossing. Partijen zouden dan niet voor hun nationale of voor het Europese model kunnen kiezen. |
| --- | --- |

6.5.1.2

Bij harmonisatie of eenmaking van het nationale verbintenissenrecht daarentegen wordt de traditionele opvatting van het nationaal verbintenissenrecht vervangen door een Europese oplossing. Partijen zouden dan niet voor hun nationale of voor het Europese model kunnen kiezen.

6.5.2   Voordelen en nadelen van de twee benaderingen

| 6.5.2.1 | Vanuit het perspectief van de interne verzekeringsmarkt hebben beide oplossingen hetzelfde, duidelijke voordeel: zij nemen de juridische obstakels voor de grensoverschrijdende handel in polissen weg en bieden polishouders de mogelijkheid om zich vrij te bewegen binnen de Unie zonder nadelen te ondervinden van nationale verschillen in verzekeringsovereenkomstenrecht. Daarom is elk van beide mogelijkheden te verkiezen boven de huidige situatie en is de keuze eerder een kwestie van beleid dan van principe. |
| --- | --- |

6.5.2.1

Vanuit het perspectief van de interne verzekeringsmarkt hebben beide oplossingen hetzelfde, duidelijke voordeel: zij nemen de juridische obstakels voor de grensoverschrijdende handel in polissen weg en bieden polishouders de mogelijkheid om zich vrij te bewegen binnen de Unie zonder nadelen te ondervinden van nationale verschillen in verzekeringsovereenkomstenrecht. Daarom is elk van beide mogelijkheden te verkiezen boven de huidige situatie en is de keuze eerder een kwestie van beleid dan van principe.

| 6.5.2.2 | Harmonisatie van het nationale verzekeringsovereenkomstenrecht kan lastiger blijken te zijn dan het gebruik van een optioneel instrument. Aangezien de nationale „tradities” worden vervangen door een Europese oplossing zou in nationale juridische kringen (zowel rechtsbeoefenaars als academici) enige terughoudendheid kunnen ontstaan ten aanzien van een verzoek om harmonisatie. |
| --- | --- |

6.5.2.2

Harmonisatie van het nationale verzekeringsovereenkomstenrecht kan lastiger blijken te zijn dan het gebruik van een optioneel instrument. Aangezien de nationale „tradities” worden vervangen door een Europese oplossing zou in nationale juridische kringen (zowel rechtsbeoefenaars als academici) enige terughoudendheid kunnen ontstaan ten aanzien van een verzoek om harmonisatie.

| 6.5.2.3 | Een ambivalente factor is het verband tussen de mate waarin het nationale recht wordt gehinderd en de snelheid waarmee resultaat wordt geboekt op de interne markt. Een optioneel instrument zet de nationale wetgeving niet buiten spel en kan derhalve worden beschouwd als een gematigde aanpak die dan ook een stuk acceptabeler is voor de markten. Anderzijds bestaat de angst dat een optioneel instrument tot gevolg heeft dat de spelers op de interne markt (bijv. verzekeringsmaatschappijen en makelaars) een afwachtende houding aannemen: niemand wil de spits afbijten en iedereen wacht af tot een ander eerst gaat en men kan leren van de (slechte) ervaringen van de concurrent. Of zou een optioneel instrument worden beschouwd als een pad dat naar kansen leidt en dat iedereen als eerste wil bewandelen, bijv. door de internetverkoop van verzekeringen? Harmonisatie leidt ongetwijfeld tot onmiddellijke resultaten omdat niemand de toepassing ervan kan tegenhouden. Anderzijds kan de inmenging wel als zeer, zo niet té verregaand worden ervaren. |
| --- | --- |

6.5.2.3

Een ambivalente factor is het verband tussen de mate waarin het nationale recht wordt gehinderd en de snelheid waarmee resultaat wordt geboekt op de interne markt. Een optioneel instrument zet de nationale wetgeving niet buiten spel en kan derhalve worden beschouwd als een gematigde aanpak die dan ook een stuk acceptabeler is voor de markten. Anderzijds bestaat de angst dat een optioneel instrument tot gevolg heeft dat de spelers op de interne markt (bijv. verzekeringsmaatschappijen en makelaars) een afwachtende houding aannemen: niemand wil de spits afbijten en iedereen wacht af tot een ander eerst gaat en men kan leren van de (slechte) ervaringen van de concurrent. Of zou een optioneel instrument worden beschouwd als een pad dat naar kansen leidt en dat iedereen als eerste wil bewandelen, bijv. door de internetverkoop van verzekeringen? Harmonisatie leidt ongetwijfeld tot onmiddellijke resultaten omdat niemand de toepassing ervan kan tegenhouden. Anderzijds kan de inmenging wel als zeer, zo niet té verregaand worden ervaren.

| 6.5.2.4 | Een technisch bezwaar tegen een optioneel instrument heeft te maken met het feit dat het harmonisatie niet volledig kan vervangen. Dit kan gemakkelijk worden aangetoond aan de hand van de verzekering voor wettelijke aansprakelijkheid motorrijtuigen. Harmonisatie van de desbetreffende nationale voorschriften is van groot belang voor de feitelijke mobiliteit van EU-burgers omdat hierdoor de bescherming van slachtoffers van ongevallen wordt gewaarborgd. Het spreekt voor zich dat de bescherming van het slachtoffer niet afhankelijk mag zijn van de keuze van partijen voor een verzekeringsovereenkomst die vóór een Europees instrument is. Een optioneel instrument kan de harmonisatie van de nationale wetgeving inzake verzekeringen voor wettelijke aansprakelijkheid motorrijtuigen dus niet vervangen. |
| --- | --- |

6.5.2.4

Een technisch bezwaar tegen een optioneel instrument heeft te maken met het feit dat het harmonisatie niet volledig kan vervangen. Dit kan gemakkelijk worden aangetoond aan de hand van de verzekering voor wettelijke aansprakelijkheid motorrijtuigen. Harmonisatie van de desbetreffende nationale voorschriften is van groot belang voor de feitelijke mobiliteit van EU-burgers omdat hierdoor de bescherming van slachtoffers van ongevallen wordt gewaarborgd. Het spreekt voor zich dat de bescherming van het slachtoffer niet afhankelijk mag zijn van de keuze van partijen voor een verzekeringsovereenkomst die vóór een Europees instrument is. Een optioneel instrument kan de harmonisatie van de nationale wetgeving inzake verzekeringen voor wettelijke aansprakelijkheid motorrijtuigen dus niet vervangen.

| 6.5.2.5 | Tot slot rijst de vraag of een optioneel instrument wel effect kan sorteren op een terrein als assurantiewetgeving, dat wordt gekenmerkt door een onbalans tussen partijen. Maken partijen een doelmatige keuze of wordt de keuze eenzijdig gemaakt door de verzekeraars via opt-in en opt-out clausules in hun algemene verzekeringsvoorwaarden? |
| --- | --- |

6.5.2.5

Tot slot rijst de vraag of een optioneel instrument wel effect kan sorteren op een terrein als assurantiewetgeving, dat wordt gekenmerkt door een onbalans tussen partijen. Maken partijen een doelmatige keuze of wordt de keuze eenzijdig gemaakt door de verzekeraars via opt-in en opt-out clausules in hun algemene verzekeringsvoorwaarden?

| 6.5.2.6 | Of het doel van een Europees verzekeringsovereenkomstenrecht wordt bereikt via harmonisatie van de nationale wetgeving of via de invoering van een optioneel instrument is niet onze grootste zorg. Wèl moet hierover zorgvuldig worden nagedacht. |
| --- | --- |

6.5.2.6

Of het doel van een Europees verzekeringsovereenkomstenrecht wordt bereikt via harmonisatie van de nationale wetgeving of via de invoering van een optioneel instrument is niet onze grootste zorg. Wèl moet hierover zorgvuldig worden nagedacht.

6.6   Algemene verzekeringsvoorwaarden voor de hele EU?

| 6.6.1 | Tot slot kan men zich afvragen of harmonisatie van de wetgeving kan worden vervangen door het opstellen van algemene verzekeringsvoorwaarden voor de hele EU. Als dit op grote schaal en met de steun van de EU-instellingen gebeurt, hoeft men zich inderdaad minder zorgen te maken over verzekeraars die rekening moeten houden met de geldende wetgeving in elke lidstaat (hoewel dan nog niet alle zorgen de wereld uit zijn). |
| --- | --- |

6.6.1

Tot slot kan men zich afvragen of harmonisatie van de wetgeving kan worden vervangen door het opstellen van algemene verzekeringsvoorwaarden voor de hele EU. Als dit op grote schaal en met de steun van de EU-instellingen gebeurt, hoeft men zich inderdaad minder zorgen te maken over verzekeraars die rekening moeten houden met de geldende wetgeving in elke lidstaat (hoewel dan nog niet alle zorgen de wereld uit zijn).

| 6.6.2 | Toch zijn de meningen hierover verdeeld. Ten eerste kunnen de algemene Europese voorwaarden weliswaar rekening houden met de verschillen tussen de nationale rechtsstelsels, maar vergen zij toch nog een aparte risicoberekening en kunnen zij nadelig zijn voor de mobiele burger in de EU. |
| --- | --- |

6.6.2

Toch zijn de meningen hierover verdeeld. Ten eerste kunnen de algemene Europese voorwaarden weliswaar rekening houden met de verschillen tussen de nationale rechtsstelsels, maar vergen zij toch nog een aparte risicoberekening en kunnen zij nadelig zijn voor de mobiele burger in de EU.

| 6.6.3 | Bovendien zou deze aanpak tot de vaststelling van modelvoorwaarden leiden, wat een ongunstig effect zou hebben op de mededinging op de verzekeringsmarkt. Er zij op gewezen dat een van de belangrijkste stappen op weg naar een interne verzekeringsmarkt bestond in het afschaffen van het recht van lidstaten om systematisch controle uit te oefenen op de algemene verzekeringsvoorwaarden voordat zij op de markt worden geïntroduceerd (50). Een dergelijke controle leidt tot een gebrek aan diversiteit van verzekeringsproducten, een beperkte keuze voor de consument en dus beperkte concurrentie. De vaststelling van algemene Europese verzekeringsvoorwaarden bevat structureel een soortgelijk risico. |
| --- | --- |

6.6.3

Bovendien zou deze aanpak tot de vaststelling van modelvoorwaarden leiden, wat een ongunstig effect zou hebben op de mededinging op de verzekeringsmarkt. Er zij op gewezen dat een van de belangrijkste stappen op weg naar een interne verzekeringsmarkt bestond in het afschaffen van het recht van lidstaten om systematisch controle uit te oefenen op de algemene verzekeringsvoorwaarden voordat zij op de markt worden geïntroduceerd (50). Een dergelijke controle leidt tot een gebrek aan diversiteit van verzekeringsproducten, een beperkte keuze voor de consument en dus beperkte concurrentie. De vaststelling van algemene Europese verzekeringsvoorwaarden bevat structureel een soortgelijk risico.

7.   Gebieden van harmonisatie

| 7.1 | Hierboven is aangetoond dat het de dwingende bepalingen van het verzekeringsovereenkomstenrecht zijn die moeten worden geharmoniseerd. Blijft de vraag of alle onderdelen van het verzekeringsovereenkomstenrecht of alleen de bijzondere onderdelen moeten worden geharmoniseerd. |
| --- | --- |

7.1

Hierboven is aangetoond dat het de dwingende bepalingen van het verzekeringsovereenkomstenrecht zijn die moeten worden geharmoniseerd. Blijft de vraag of alle onderdelen van het verzekeringsovereenkomstenrecht of alleen de bijzondere onderdelen moeten worden geharmoniseerd.

| 7.2 | Verzekeringsrecht bestaat doorgaans uit een algemeen gedeelte, dat regels voor alle soorten verzekeringsovereenkomsten bevat, en een bijzonder gedeelte dat specifieke regels voor bepaalde soorten verzekeringen bevat. Het is de vraag of de interne verzekeringsmarkt tot harmonisatie van de algemene bepalingen of van de specifieke bepalingen voor bepaalde soorten verzekeringen of tot harmonisatie van beide noopt. |
| --- | --- |

7.2

Verzekeringsrecht bestaat doorgaans uit een algemeen gedeelte, dat regels voor alle soorten verzekeringsovereenkomsten bevat, en een bijzonder gedeelte dat specifieke regels voor bepaalde soorten verzekeringen bevat. Het is de vraag of de interne verzekeringsmarkt tot harmonisatie van de algemene bepalingen of van de specifieke bepalingen voor bepaalde soorten verzekeringen of tot harmonisatie van beide noopt.

| 7.3 | In theorie zijn beide nodig: zowel algemene als bijzondere bepalingen van verzekeringsrecht zijn van invloed op het product en belemmeren dientengevolge de werking van de interne verzekeringsmarkt. Zo zijn bijv. de bepalingen inzake promesses, die regelmatig in het algemene gedeelte worden aangetroffen, evenveel van invloed op de risicoverhouding en de premie als bijzondere bepalingen aangaande bijv. een specifieke verzekering als levensverzekeringen. Daarom mag bij harmonisatie in principe geen onderscheid worden gemaakt tussen deze twee soorten bepalingen. |
| --- | --- |

7.3

In theorie zijn beide nodig: zowel algemene als bijzondere bepalingen van verzekeringsrecht zijn van invloed op het product en belemmeren dientengevolge de werking van de interne verzekeringsmarkt. Zo zijn bijv. de bepalingen inzake promesses, die regelmatig in het algemene gedeelte worden aangetroffen, evenveel van invloed op de risicoverhouding en de premie als bijzondere bepalingen aangaande bijv. een specifieke verzekering als levensverzekeringen. Daarom mag bij harmonisatie in principe geen onderscheid worden gemaakt tussen deze twee soorten bepalingen.

| 7.4 | Harmonisatie kan echter stapsgewijs worden bereikt. In dat geval moet een lijst met prioriteiten worden opgesteld. Harmonisatie van het algemene gedeelte lijkt voor de hand te liggen. Voor veel soorten verzekeringen gelden, volgens de huidige nationale regels aangaande verzekeringsovereenkomsten, geen specifieke en dwingende bepalingen maar enkel algemene bepalingen. Het meest urgent is dus de harmonisatie van de algemene dwingende bepalingen (51) van verzekeringsovereenkomstenrecht. Door deze harmonisatie zou meteen een interne verzekeringsmarkt ontstaan voor alle soorten verzekeringen waarvoor geen bepalingen van bijzonder dwingend recht gelden. Zodra dit een feit is, moet de gereguleerde sector, zoals levens- en ziektekostenverzekeringen, ook worden geharmoniseerd. |
| --- | --- |

7.4

Harmonisatie kan echter stapsgewijs worden bereikt. In dat geval moet een lijst met prioriteiten worden opgesteld. Harmonisatie van het algemene gedeelte lijkt voor de hand te liggen. Voor veel soorten verzekeringen gelden, volgens de huidige nationale regels aangaande verzekeringsovereenkomsten, geen specifieke en dwingende bepalingen maar enkel algemene bepalingen. Het meest urgent is dus de harmonisatie van de algemene dwingende bepalingen (51) van verzekeringsovereenkomstenrecht. Door deze harmonisatie zou meteen een interne verzekeringsmarkt ontstaan voor alle soorten verzekeringen waarvoor geen bepalingen van bijzonder dwingend recht gelden. Zodra dit een feit is, moet de gereguleerde sector, zoals levens- en ziektekostenverzekeringen, ook worden geharmoniseerd.

| 7.5 | Het soort bepalingen dat voor harmonisatie in dit eerste stadium in aanmerking komt:






  a) | verplichtingen voorafgaand aan de overeenkomst, voornamelijk informatieverstrekking; |
| --- | --- | --- |

7.5

Het soort bepalingen dat voor harmonisatie in dit eerste stadium in aanmerking komt:

a)

verplichtingen voorafgaand aan de overeenkomst, voornamelijk informatieverstrekking;

| b) | totstandkoming overeenkomst; |
| --- | --- |

b)

totstandkoming overeenkomst;

| c) | verzekeringspolis, aard, gevolgen en formele vereisten; |
| --- | --- |

c)

verzekeringspolis, aard, gevolgen en formele vereisten;

| d) | looptijd van de overeenkomst, verlenging en beëindiging; |
| --- | --- |

d)

looptijd van de overeenkomst, verlenging en beëindiging;

| e) | verzekeringsmakelaars; |
| --- | --- |

e)

verzekeringsmakelaars;

| f) | risicoverzwaring; |
| --- | --- |

f)

risicoverzwaring;

| g) | verzekeringspremie; |
| --- | --- |

g)

verzekeringspremie;

| h) | verzekerd object; |
| --- | --- |

h)

verzekerd object;

| i) | verzekering ter wille van derden. |
| --- | --- |

i)

verzekering ter wille van derden.

8.   Conclusies en aanbevelingen

| 8.1 | Verzekeringen maken tegenwoordig deel uit van het basisdienstenpakket in de handelsbetrekkingen tussen bedrijven onderling en tussen bedrijven en consumenten. |
| --- | --- |

8.1

Verzekeringen maken tegenwoordig deel uit van het basisdienstenpakket in de handelsbetrekkingen tussen bedrijven onderling en tussen bedrijven en consumenten.

| 8.2 | De nationale rechtsstelsels van de EU-lidstaten lopen uiteen voor wat betreft een aantal fundamentele beginselen betreffende de totstandkoming en geldigheid van algemene verzekeringsovereenkomsten. |
| --- | --- |

8.2

De nationale rechtsstelsels van de EU-lidstaten lopen uiteen voor wat betreft een aantal fundamentele beginselen betreffende de totstandkoming en geldigheid van algemene verzekeringsovereenkomsten.

| 8.3 | Deze situatie leidt ertoe dat de grensoverschrijdende handel in dit financiële instrument wordt afgeremd en dat, dientengevolge, de totstandbrenging van de interne markt op dit gebied wordt belemmerd. |
| --- | --- |

8.3

Deze situatie leidt ertoe dat de grensoverschrijdende handel in dit financiële instrument wordt afgeremd en dat, dientengevolge, de totstandbrenging van de interne markt op dit gebied wordt belemmerd.

| 8.4 | Door de dwingende bepalingen van het zogeheten „algemene gedeelte” van het verzekeringsrecht tot op zekere hoogte te harmoniseren kan een doorslaggevende bijdrage worden geleverd tot het uit de weg ruimen van een groot aantal obstakels en moeilijkheden die door de verzekeringsmaatschappijen, assurantiemakelaars en particuliere of institutionele verzekeringnemers worden ondervonden bij hun grensoverschrijdende verzekeringstransacties. |
| --- | --- |

8.4

Door de dwingende bepalingen van het zogeheten „algemene gedeelte” van het verzekeringsrecht tot op zekere hoogte te harmoniseren kan een doorslaggevende bijdrage worden geleverd tot het uit de weg ruimen van een groot aantal obstakels en moeilijkheden die door de verzekeringsmaatschappijen, assurantiemakelaars en particuliere of institutionele verzekeringnemers worden ondervonden bij hun grensoverschrijdende verzekeringstransacties.

| 8.5 | Dit standpunt wordt zonder uitzondering gedeeld door alle belanghebbenden die over dit onderwerp zijn geraadpleegd en gehoord. |
| --- | --- |

8.5

Dit standpunt wordt zonder uitzondering gedeeld door alle belanghebbenden die over dit onderwerp zijn geraadpleegd en gehoord.

| 8.6 | Deze harmonisering wordt bij voorkeur geleidelijk doorgevoerd; daarbij wordt in een eerste fase een eventuele, optionele modelovereenkomst voor verzekeringen voorgesteld, die evenwel bindend is in al haar voorwaarden en onderdelen. |
| --- | --- |

8.6

Deze harmonisering wordt bij voorkeur geleidelijk doorgevoerd; daarbij wordt in een eerste fase een eventuele, optionele modelovereenkomst voor verzekeringen voorgesteld, die evenwel bindend is in al haar voorwaarden en onderdelen.

| 8.7 | Hierbij moet rekening worden gehouden met de richtlijnvoorstellen van de Commissie uit 1979 en 1980, alsook met de desbetreffende overwegingen en opmerkingen van de vele belanghebbenden, vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld en de regelgevingsinstanties van de lidstaten; ook moet terdege aandacht worden besteed aan de ontwikkelingen die zich ondertussen in de sector hebben voltrokken. |
| --- | --- |

8.7

Hierbij moet rekening worden gehouden met de richtlijnvoorstellen van de Commissie uit 1979 en 1980, alsook met de desbetreffende overwegingen en opmerkingen van de vele belanghebbenden, vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld en de regelgevingsinstanties van de lidstaten; ook moet terdege aandacht worden besteed aan de ontwikkelingen die zich ondertussen in de sector hebben voltrokken.

| 8.8 | Het aangewezen communautair instrument is een verordening; als rechtsgrondslag moet artikel 95 van het Verdrag worden genomen. |
| --- | --- |

8.8

Het aangewezen communautair instrument is een verordening; als rechtsgrondslag moet artikel 95 van het Verdrag worden genomen.

| 8.9 | Naar aanleiding van de overwegingen in dit advies verzoekt het Comité de Commissie om het onderhavige dossier te heropenen en een rechtsvergelijkend onderzoek in te stellen naar de nationale praktijken op het gebied van verzekeringsovereenkomsten ten einde vast te stellen of harmonisatie van het verzekeringsovereenkomstenrecht op Europees niveau noodzakelijk, opportuun dan wel mogelijk is. |
| --- | --- |

8.9

Naar aanleiding van de overwegingen in dit advies verzoekt het Comité de Commissie om het onderhavige dossier te heropenen en een rechtsvergelijkend onderzoek in te stellen naar de nationale praktijken op het gebied van verzekeringsovereenkomsten ten einde vast te stellen of harmonisatie van het verzekeringsovereenkomstenrecht op Europees niveau noodzakelijk, opportuun dan wel mogelijk is.

| 8.10 | De Commissie dient hierbij oog te hebben voor de resultaten van reeds verricht wetenschappelijk onderzoek op dit terrein. |
| --- | --- |

8.10

De Commissie dient hierbij oog te hebben voor de resultaten van reeds verricht wetenschappelijk onderzoek op dit terrein.

| 8.11 | Het Comité beveelt de Commissie aan, bekendheid te geven aan de genoemde werkzaamheden en deze aan een maatschappelijke discussie te onderwerpen via met name een groenboek, als onmisbare basis voor het communautaire instrument dat hiervoor het meest geschikt wordt geacht. |
| --- | --- |

8.11

Het Comité beveelt de Commissie aan, bekendheid te geven aan de genoemde werkzaamheden en deze aan een maatschappelijke discussie te onderwerpen via met name een groenboek, als onmisbare basis voor het communautaire instrument dat hiervoor het meest geschikt wordt geacht.

| 8.12 | Het Comité is zich ervan bewust dat enkel indien de lidstaten een duidelijke politieke bereidheid aan de dag leggen om deze inspanning tot harmonisatie van het verzekeringsovereenkomstenrecht te stimuleren, een belangrijke bijdrage kan worden geleverd aan de totstandbrenging van de interne markt voor financiële diensten. |
| --- | --- |

8.12

Het Comité is zich ervan bewust dat enkel indien de lidstaten een duidelijke politieke bereidheid aan de dag leggen om deze inspanning tot harmonisatie van het verzekeringsovereenkomstenrecht te stimuleren, een belangrijke bijdrage kan worden geleverd aan de totstandbrenging van de interne markt voor financiële diensten.

| 8.13 | Het Comité doet een beroep op het Europees Parlement om zich bij dit initiatief aan te sluiten en, aangezien het voorstander is van een harmonisatie van de dwingende bepalingen van het algemene gedeelte van het verzekeringsovereenkomstenrecht, hieraan de nodige prioriteit toe te kennen op zijn politieke agenda. |
| --- | --- |

8.13

Het Comité doet een beroep op het Europees Parlement om zich bij dit initiatief aan te sluiten en, aangezien het voorstander is van een harmonisatie van de dwingende bepalingen van het algemene gedeelte van het verzekeringsovereenkomstenrecht, hieraan de nodige prioriteit toe te kennen op zijn politieke agenda.

Brussel, 15 december 2004.

De voorzitter

van het Europees Economisch en Sociaal Comité

A.-M. SIGMUND

---

(1)  Rapporteur: de heer ATAÍDE FERREIRA, (PB C 95 van 30 maart 1998)

1

(2)  COM(79) 355 def., PB C 190 van 28 juli 1979, gewijzigd bij COM(80) 854 def., PB C 355 van 31 december 1980; de adviezen van EESC en EP werden gepubliceerd in resp. PB C 146 van 16 juni 1980 en C 265 van 13 oktober 1980. Deze documenten worden in hoofdstuk 5 van dit advies besproken.

2

(3)  Op. cit. par. 2.1.9

3

(4)  Idem par. 2.3.1.1.1

4

(5)  Idem par. 3.4

5

(6)  Idem par. 3.6.1

6

(7)  Idem par. 4.3.6

7

(8)  Aspecten waarvan werd gevonden dat ze in de richtlijn zouden moeten worden opgenomen:

8

| „- | de informatie die vóór het sluiten van de overeenkomst minimaal moet worden verstrekt; |
| --- | --- |

„-

de informatie die vóór het sluiten van de overeenkomst minimaal moet worden verstrekt;

| – | een lijst met sleutelbegrippen en de betekenis ervan; |
| --- | --- |

–

een lijst met sleutelbegrippen en de betekenis ervan;

| – | een lijst met misleidende standaardbepalingen in verzekeringen; |
| --- | --- |

–

een lijst met misleidende standaardbepalingen in verzekeringen;

| – | wat er minimaal in iedere verzekeringsovereenkomst moet worden vermeld; |
| --- | --- |

–

wat er minimaal in iedere verzekeringsovereenkomst moet worden vermeld;

| – | de contractuele verplichtingen die in iedere verzekeringsovereenkomst moeten staan; |
| --- | --- |

–

de contractuele verplichtingen die in iedere verzekeringsovereenkomst moeten staan;

| – | de basisbeginselen en uitgangspunten van iedere verzekeringsovereenkomst; |
| --- | --- |

–

de basisbeginselen en uitgangspunten van iedere verzekeringsovereenkomst;

| – | een regeling voor voorlopige schadeloosstelling ingeval van wettelijke-aansprakelijkheidsverzekeringen; |
| --- | --- |

–

een regeling voor voorlopige schadeloosstelling ingeval van wettelijke-aansprakelijkheidsverzekeringen;

| – | het feit dat de premie in verhouding moet staan tot de waarde van het gedekte risico, d.w.z. dat bij een automatische waardedaling van het verzekerde object wegens ouderdom de premie naar evenredigheid moet afnemen; |
| --- | --- |

–

het feit dat de premie in verhouding moet staan tot de waarde van het gedekte risico, d.w.z. dat bij een automatische waardedaling van het verzekerde object wegens ouderdom de premie naar evenredigheid moet afnemen;

| – | invoering van geharmoniseerde, minimale „bedenktijden”; |
| --- | --- |

–

invoering van geharmoniseerde, minimale „bedenktijden”;

| – | de polissen moeten leesbaar en begrijpelijk zijn en de consument moet over een exemplaar van de algemene en specifieke voorwaarden kunnen beschikken voordat hij of zij in onderhandeling treedt en een verzekering afsluit.” |
| --- | --- |

–

de polissen moeten leesbaar en begrijpelijk zijn en de consument moet over een exemplaar van de algemene en specifieke voorwaarden kunnen beschikken voordat hij of zij in onderhandeling treedt en een verzekering afsluit.”

Idem par. 4.5. Het Comité heeft dit standpunt in latere adviezen meerdere malen bevestigd, zoals in het advies over het „Voorstel van de Commissie voor een richtlijn betreffende de verzekering tegen de wettelijke aansprakelijkheid waartoe deelneming aan het verkeer van motorrijtuigen aanleiding kan geven”, par. 4.3, PB C 95 van 23 april 2003.

(9)  „ECLG – Consumer Insurance” in: Journal of Consumer Policy (1986), blz. 205-228.

9

„ECLG – Consumer Insurance”

(10)  Nota van het EAC van 4 juni 2003.

10

(11)  COM(2001) 398 def. van 11 juli 2001 (PB C 255 van 13 september 2001).

11

(12)  COM(2003) 68 def. van 12 februari 2003.

12

(13)  Zie het Actieplan: punt 74, alsook de punten 27, 47 en 48.

13

(14)  A5-0256/2003, goedgekeurd tijdens de EP-zitting van 2 september 2003, punten 11 en 14.

14

(15)  HvJ 4-12-1986, Rep. 1986, blz. 3755 (Commissie/Duitsland).

15

(16)  Rechterlijke bevoegdheden: Verordening (EG) nr. 44/2001 van de Raad van 22 december 2000 betreffende de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken, PB L 12 van 2001, blz. 1 (laatste wijziging: PB L 225 van 2002, blz. 13), artt. 8-14; Internationaal privaatrecht: Verdrag inzake het recht dat van toepassing is op verbintenissen uit overeenkomst van 19 juni 1980, PB L 166 van 1980, met name artikel 1, leden 3 en 4; Richtlijnen: Tweede Richtlijn 88/357/EEG van de Raad van 22 juni 1988 tot coördinatie van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen betreffende het directe verzekeringsbedrijf, met uitzondering van de levensverzekeringsbranche, tot vaststelling van de bepalingen ter bevordering van het vrij verrichten van diensten en houdende wijziging van Richtlijn 73/239/EEG (PB L 172 van 1980, blz. 1, laatste wijziging: PB L 228 van 1992, blz. 1), met name artikel 2, onder c) en d), en de artikelen 3, 5, 7 en 8; Derde Richtlijn 92/49/EEG van de Raad van 18 juni 1992 tot coördinatie van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen betreffende het directe verzekeringsbedrijf, met uitzondering van de levensverzekeringsbranche, en houdende wijziging van de Richtlijnen 73/239/EEG en 88/357/EEG (Derde Richtlijn schadeverzekering), PB L 228 van 1992 (laatste wijziging: PB L 35 van 2003, blz. 1), met name artikel 1, onder a) en b) en de artikelen 27, 28, 30 en 31; Richtlijn 2002/83/EG van het Europees Parlement en de Raad van 5 november 2002 betreffende levensverzekering, PB L 345 van 2002, blz. 1, met name de artikelen 32 en 33; voor het in richtlijnen vastgelegde IPR zie Reichert-Facilides/d'Oliveira (eds.), „International Insurance Contract Law in the EC”, Deventer 1993; Reichert-Facilides (eds.), „Aspekte des internationalen Versicherungsvertragsrecht im EWR”, Tübingen 1994.

16

International Insurance Contract Law in the EC”

Aspekte des internationalen Versicherungsvertragsrecht im EWR”

(17)  Richtlijn 72/166/EEG van de Raad van 24 april 1972 inzake de onderlinge aanpassing van de wetgeving der Lid-Staten betreffende de verzekering tegen de wettelijke aansprakelijkheid waartoe de deelneming aan het verkeer van motorrijtuigen aanleiding kan geven en de controle op de verplichting van de verzekering tegen deze aansprakelijkheid, PB L 103 van 1972, blz. 1 (laatste wijziging: PB L 8 van 1984, blz. 17); Tweede Richtlijn 84/5/EEG van de Raad van 30 december 1983 inzake de onderlinge aanpassing van de wetgevingen der Lid-Staten betreffende de verzekering van de wettelijke aansprakelijkheid waartoe de deelneming aan het verkeer van motorrijtuigen aanleiding kan geven, PB L 8 van 1984, blz. 17 (laatste wijziging: PB L 129 van 1990, blz. 33); Derde Richtlijn 90/232/EEG van de Raad inzake de onderlinge aanpassing van de wetgevingen van de Lid-Staten betreffende de verzekering van de wettelijke aansprakelijkheid waartoe de deelneming aan het verkeer van motorrijtuigen aanleiding kan geven, PB L 129 van 1990, blz. 33; Richtlijn 2000/26/EG van het Europees Parlement en de Raad van 16 mei 2000 inzake de onderlinge aanpassing van de wetgevingen van de Lid-Staten betreffende de verzekering van de wettelijke aansprakelijkheid waartoe de deelneming aan het verkeer van motorrijtuigen aanleiding kan geven en houdende wijziging van de Richtlijnen 73/239/EEG en 88/357/EEG van de Raad (Vierde Richtlijn motorrijtuigenverzekeringen), PB L 181 van 2000, blz. 65; op 7 juni 2002 werd door de Commissie een een vijfde richtlijn voorgesteld (COM(2002) 244 def., PB C 227 E van 24-9-2002, blz. 387.

17

(18)  Richtlijn 87/344/EEG van de Raad van 22 juni 1987 tot coördinatie van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen betreffende de rechtsbijstandverzekeringn, PB L 185 van 1987, blz. 77.

18

(19)  Zie par. 4.1.2

19

(20)  Zie EUROSTAT.

20

(21)  Deze zijn absoluut dwingend wanneer partijen er niet van mogen afwijken, en relatief dwingend wanneer partijen mogen besluiten tot clausules die gunstiger voor de consument zijn dan de wettelijke voorschriften.

21

(22)  PB C 63 van 2003, blz. 1, zie de punten 9, 47 en 48: „Dezelfde problemen stellen zich vooral bij verzekeringsovereenkomsten”.

22

(23)  Zie noot 20 voor het volledige artikel.

23

(24)  Idem

24

(25)  Zie artikel 2, onder d, van de Tweede Richtlijn en artikel 1, lid 1, onder g) van de Levensverzekeringsrichtlijn.

25

(26)  Zie artikel 7, lid 1, onder f, van de Tweede Richtlijn (zoals gewijzigd bij artikel 27 van de Derde Richtlijn; voor de definitie van grote risico's zie artikel 5, onder d en i, van de Eerste Richtlijn.

26

(27)  Zie artikel 7, lid 1, onder a en d, van de Tweede Richtlijn.

27

(28)  Zie artikel 7, lid 1, onder b, c en e, van de Tweede Richtlijn.

28

(29)  Zie artikel 32, lid 1, onder 2, van de Levensverzekeringsrichtlijn

29

(30)  Zie artikel 32, lid 2, van deze Richtlijn.

30

(31)  Zie de par. 9 en 48 van het Actieplan van de Commissie (PB C 63 van 15-3-2003, blz. 1): „Het opstellen van één polis die onder dezelfde voorwaarden kan worden aangeboden op de verschillende Europese markten is in de praktijk onmogelijk gebleken.”

31

(32)  Hoewel dit over het algemeen geen afbreuk aan het toepasselijk recht zal doen, kunnen (internationaal) dwingende regels worden toegepast door de rechter van de nieuwe lidstaat van verblijf. Overeenkomstig artikel 9, lid 1, onder b, van Verordening 44/2001 (de Executieverordening) kan verzekerde verzekeraar in zijn (nieuwe) lidstaat van vestiging in rechte betrekken. Krachtens artikel 7, lid 2, onder 2, van de Tweede Richtlijn en artikel 32, lid 4, onder 1 van de Levensverzekeringsrichtlijn (dwingende regels betreffende de lex fori) kan de rechter van die lidstaat dwingend recht toepassen.

32

(33)  Zie noot 20.

33

(34)  Toch kan verzekeraar dit vermijden door een in de artikelen 13, lid 5, juncto 14, i, onder 5, van de Verordening Brussel I toegestane rechtsmachtsclausule in te bouwen waarin de rechter van zijn lidstaat van vestiging exclusief bevoegd wordt verklaard. Al met al heeft de verzekeraar meer mogelijkheden wanneer het om grote risico's gaat.

34

(35)  Zie hieronder, par. 4.2.4

35

(36)  Zie hierboven, par. 4.2.3

36

(37)  Basedow, „Die Gesetzgebung zum Versicherungsvertrag zwischen europäischer Integration und Verbraucherpolitik”, in: Reichert-Facilides/Schnyder (Hg.), „Versicherungsrecht in Europa – Kernperspektiven am Ende des 20. Jahrhunderts”, ZSR 2000 (Beiheft 34) 13-30 (blz. 20)

37

„Die Gesetzgebung zum Versicherungsvertrag zwischen europäischer Integration und Verbraucherpolitik”

„Versicherungsrecht in Europa – Kernperspektiven am Ende des 20. Jahrhunderts”

(38)  Richtlijn 2002/92/EG van het Europees Parlement en de Raad van 9 december 2002 betreffende verzekeringsbemiddeling; PB L 9 van 15-1-2003, blz. 3.

38

(39)  Zie Heiss, „Expanding the Insurance Acquis to Accession Candidates: From the Europe Agreements to Full Membership” in: Heiss (ed.), „An Internal Insurance Market in an Enlarged European Union”, Karlsruhe 2002, blz. 11-22.

39

„Expanding the Insurance Acquis to Accession Candidates: From the Europe Agreements to Full Membership”

„An Internal Insurance Market in an Enlarged European Union”

(40)  COM(79) 355 def. van 10 juli 1979, PB C 190 van 28 juli 1979, blz. 2.

40

(41)  PB van 15 januari 1962, titel V, C) a).

41

(42)  Voorgesteld werd om met name het volgende te harmoniseren:

42

| a) | de formele structuur van de polis; |
| --- | --- |

a)

de formele structuur van de polis;

| b) | het recht op een dekkingsverklaring bij het sluiten van de overeenkomst en de formele minimumvereisten; |
| --- | --- |

b)

het recht op een dekkingsverklaring bij het sluiten van de overeenkomst en de formele minimumvereisten;

| c) | de taal waarin de overeenkomst is gesteld; |
| --- | --- |

c)

de taal waarin de overeenkomst is gesteld;

| d) | de verplichting van de verzekeringnemer om bij het sluiten van de overeenkomst opgave te doen van alle omstandigheden die van invloed kunnen zijn op de beoordeling en de aanvaarding van het risico, en de gevolgen van niet-nakoming van deze verplichting of van een vergissing; |
| --- | --- |

d)

de verplichting van de verzekeringnemer om bij het sluiten van de overeenkomst opgave te doen van alle omstandigheden die van invloed kunnen zijn op de beoordeling en de aanvaarding van het risico, en de gevolgen van niet-nakoming van deze verplichting of van een vergissing;

| e) | de verplichting van de verzekeringnemer om tijdens de looptijd van de overeenkomst opgave te doen van feiten of omstandigheden die het risico kunnen verhogen, en de gevolgen van niet-nakoming van deze verplichting; |
| --- | --- |

e)

de verplichting van de verzekeringnemer om tijdens de looptijd van de overeenkomst opgave te doen van feiten of omstandigheden die het risico kunnen verhogen, en de gevolgen van niet-nakoming van deze verplichting;

| f) | de regeling van de bewijslast bij niet-nakoming van deze verplichtingen; |
| --- | --- |

f)

de regeling van de bewijslast bij niet-nakoming van deze verplichtingen;

| g) | premieverlaging bij risicodaling; |
| --- | --- |

g)

premieverlaging bij risicodaling;

| h) | de gevolgen van het feit dat gedurende de looptijd van de overeenkomst de premie geheel of gedeeltelijk niet wordt betaald; |
| --- | --- |

h)

de gevolgen van het feit dat gedurende de looptijd van de overeenkomst de premie geheel of gedeeltelijk niet wordt betaald;

| i) | de verplichtingen van verzekeringnemer in geval van schade; |
| --- | --- |

i)

de verplichtingen van verzekeringnemer in geval van schade;

| j) | opzegging; |
| --- | --- |

j)

opzegging;

| k) | de mogelijkheid voor partijen om van de bepalingen van de richtlijn af te wijken, mits zulks in het voordeel is van de verzekeringnemer, de verzekerde of een schadelijdende derde. |
| --- | --- |

k)

de mogelijkheid voor partijen om van de bepalingen van de richtlijn af te wijken, mits zulks in het voordeel is van de verzekeringnemer, de verzekerde of een schadelijdende derde.

Het voorstel zou van toepassing zijn op alle soorten verzekeringen, met uitzondering van levensverzekeringen en, vanwege een aantal specificiteiten:

| a) | rollend spoormaterieel; |
| --- | --- |

a)

rollend spoormaterieel;

| b) | luchtvaartuigen; |
| --- | --- |

b)

luchtvaartuigen;

| c) | zee- en binnenschepen; |
| --- | --- |

c)

zee- en binnenschepen;

| d) | vervoerde goederen; |
| --- | --- |

d)

vervoerde goederen;

| e) | wettelijke aansprakelijkheid voor luchtvaartuigen en zee- en binnenschepen; |
| --- | --- |

e)

wettelijke aansprakelijkheid voor luchtvaartuigen en zee- en binnenschepen;

| f) | krediet en borg. |
| --- | --- |

f)

krediet en borg.

(43)  Rapporteur: de heer DE BRUYN (PB C 146 van 16 juni 1980).

43

(44)  PB C 265 van 13 oktober 1980.

44

(45)  COM(80) 854 def. van 15 december 1980, PB C 355 van 31 december 1980.

45

(46)  Noemenswaardige punten in het nieuwe voorstel van de Commissie waren met name:

46

| a) | de uitsluiting van de ziekteverzekering, zoals voorgesteld door het EESC; |
| --- | --- |

a)

de uitsluiting van de ziekteverzekering, zoals voorgesteld door het EESC;

| b) | een gedetailleerde uitwerking van de opzeggingsprocedure, waarbij relatief veel aandacht wordt besteed aan de mogelijke instandhouding van gewijzigde overeenkomsten t.o.v. de eenvoudige beëindiging ervan; |
| --- | --- |

b)

een gedetailleerde uitwerking van de opzeggingsprocedure, waarbij relatief veel aandacht wordt besteed aan de mogelijke instandhouding van gewijzigde overeenkomsten t.o.v. de eenvoudige beëindiging ervan;

| c) | een betere formulering van de bewijsvoering. |
| --- | --- |

c)

een betere formulering van de bewijsvoering.

(47)  Zie Basedow/Fock (ed.), „Europäisches Versicherungsvertragsrecht”, Tübingen, delen I en II 2002, deel III 2003; Reichert-Facilides (ed), „Insurance Contracts” in: International Encyclopedia of Comparative Law (binnenkort).

47

„Europäisches Versicherungsvertragsrecht”

„Insurance Contracts”

(48)  Richtlijn van de Raad 93/13/EEG van 5 april 1993 betreffende oneerlijke bedingen in consumentenovereenkomsten (PB L 95 van 21-4-1993, blz. 29).

48

(49)  Desgewenst kan een aparte lijst met oneerlijke bedingen die kenmerkend zijn voor de verzekeringsovereenkomst worden ingevoegd; zie het initiatiefadvies van het EESC over „De consument en de verzekeringsmarkt” (CES 116/98 van 19-1-1998) en de studie die in opdracht van de Commissie (contract AO-2600/93/009263) door het Centre de Droit de la Consommation van de universiteit van Montpellier werd gecoördineerd mbt oneerlijke bedingen in bepaalde verzekeringsbranches, in navolging van wat recentelijk door de Commissie werd voorgesteld voor consumentenkrediet (COM (2002) 443 def.).

49

Centre de Droit de la Consommation

(50)  Zie art. 29 van de Derde richtlijn schadeverzekeringen; art. 34 Richtlijn levensverzekeringen.

50

(51)  Veel specifieke branchegerichte bepalingen in nationale verzekeringsovereenkomstrecht zijn aanvullend en vormen dus geen obstakel voor de interne markt.

51

---

| 28.6.2005 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 157/15 |
| --- | --- | --- | --- |

28.6.2005

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 157/15

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het thema Toerisme en sport: toekomstige uitdagingen voor Europa

(2005/C 157/02)

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft op 29 januari 2004 besloten om overeenkomstig artikel 29, lid 2, van zijn reglement van orde een advies op te stellen over het thema: Toerisme en sport: toekomstige uitdagingen voor Europa.

De gespecialiseerde afdeling „Interne markt, productie en consumptie”, die met de voorbereidende werkzaamheden terzake was belast, heeft haar advies op 10 november 2004 goedgekeurd; rapporteur was de heer Pesci.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn op 15 en 16 december 2004 gehouden 413e zitting (vergadering van 15 december) onderstaand advies met 144 stemmen vóór en 1 stem tegen, bij 2 onthoudingen, goedgekeurd.

Voorwoord

Mensen, steden en volkeren ontwikkelen zich dankzij de uitwisseling van positieve waarden, waarbij respect voor de ander het uitgangspunt vormt en waarin onderling begrip, tolerantie, openheid en de bereidheid om elkaars ervaringen en verwachtingen te delen, centraal staan.

In een samenleving die steeds dynamischer wordt, waar zich ingrijpende sociale, geopolitieke en technologische veranderingen voltrekken en waar de ontwikkeling van waarden op zijn minst gelijk op moet gaan met de ontwikkeling van allerlei materiële zaken, is het zeer belangrijk elke gelegenheid aan te grijpen om deze positieve waarden te benadrukken en te propageren.

Toerisme en sport zijn gebieden waarop dat van zichzelf uit al mogelijk is. Dit soort gebieden zijn altijd ook sociaal en cultureel en niet alleen economisch van aard en lijken in veel opzichten sterk op elkaar, aangezien op al deze gebieden fundamentele waarden te vinden zijn als drang naar nieuwe ervaringen, veranderingszin, leergierigheid en bereidheid om elkaar evenwaardig tegemoet te treden.

Toerisme en sport kunnen daarnaast bijdragen aan de verwezenlijking van de doelstellingen uit de Lissabon-strategie, waarmee ernaar wordt gestreefd om van de EU in 2010 de meest concurrerende kenniseconomie van de wereld te maken. De groeiende economische impact van toerisme en sport vormt namelijk een stuwende kracht achter de economieën van de lidstaten.

De bijdrage die toerisme en sport aan de realisering van de Lissabon-doelstellingen kunnen leveren, is nog relevanter nu de Europese grondwet is goedgekeurd, want toerisme wordt daarin voor de eerste keer aangemerkt als communautair bevoegdheidsterrein. Het EESC beschouwt dat als een eerste belangrijke stap op weg naar een Europees beleid voor de ontwikkeling, ondersteuning en coördinatie van toerisme. Het is er zeer mee ingenomen dat in de Europese grondwet ook een artikel over sport is opgenomen.

1.   Inleiding

| 1.1 | Toerisme en sport zullen in de toekomst steeds belangrijker worden voor het sociaal-economisch welzijn in Europa. In de hele wereld is men overtuigd van het cruciale belang van de rol die toerisme en sport in dat verband spelen. |
| --- | --- |

1.1

Toerisme en sport zullen in de toekomst steeds belangrijker worden voor het sociaal-economisch welzijn in Europa. In de hele wereld is men overtuigd van het cruciale belang van de rol die toerisme en sport in dat verband spelen.

| 1.2 | Overheden en maatschappelijke organisaties zetten steeds meer in op toerisme en sport als instrumenten die bij uitstek geschikt zijn voor de verspreiding van waarden, de afgifte van positieve signalen en de totstandkoming van een vanuit sociaal en milieuoogpunt duurzame economische ontwikkeling. |
| --- | --- |

1.2

Overheden en maatschappelijke organisaties zetten steeds meer in op toerisme en sport als instrumenten die bij uitstek geschikt zijn voor de verspreiding van waarden, de afgifte van positieve signalen en de totstandkoming van een vanuit sociaal en milieuoogpunt duurzame economische ontwikkeling.

| 1.3 | Sport heeft altijd grote groepen mensen aangetrokken. Deze delen eenzelfde passie, die hen ertoe aanzet heel grote, maar ook heel kleine sportevenementen te bezoeken. |
| --- | --- |

1.3

Sport heeft altijd grote groepen mensen aangetrokken. Deze delen eenzelfde passie, die hen ertoe aanzet heel grote, maar ook heel kleine sportevenementen te bezoeken.

| 1.4 | De toeristische sector biedt vandaag de dag de keuze uit alle mogelijke sportactiviteiten. Vooral de laatste tijd zijn vele daarvan zeer populair, wat er soms toe bijdraagt dat geheel of gedeeltelijk in verval geraakte gebieden weer tot bloei komen (1). |
| --- | --- |

1.4

De toeristische sector biedt vandaag de dag de keuze uit alle mogelijke sportactiviteiten. Vooral de laatste tijd zijn vele daarvan zeer populair, wat er soms toe bijdraagt dat geheel of gedeeltelijk in verval geraakte gebieden weer tot bloei komen (1).

| 1.5 | Sommige plaatsen waar sportevenementen hebben plaatsgevonden, zijn toeristische bestemmingen geworden en omgekeerd. Zo raken sport- en toeristische voorzieningen steeds meer met elkaar verweven, wat leidt tot een nieuw aanbod van activiteiten en nieuwe groeimogelijkheden. |
| --- | --- |

1.5

Sommige plaatsen waar sportevenementen hebben plaatsgevonden, zijn toeristische bestemmingen geworden en omgekeerd. Zo raken sport- en toeristische voorzieningen steeds meer met elkaar verweven, wat leidt tot een nieuw aanbod van activiteiten en nieuwe groeimogelijkheden.

| 1.6 | Dat maakt toeristische bestemmingen niet alleen aantrekkelijker voor jonge en minder jonge mensen, maar ook voor mensen met allerlei soorten handicaps, die nu eindelijk een nieuw soort, namelijk sportieve, vakantie kunnen hebben, wat hen meer voldoening geeft. |
| --- | --- |

1.6

Dat maakt toeristische bestemmingen niet alleen aantrekkelijker voor jonge en minder jonge mensen, maar ook voor mensen met allerlei soorten handicaps, die nu eindelijk een nieuw soort, namelijk sportieve, vakantie kunnen hebben, wat hen meer voldoening geeft.

| 1.7 | In 2002 bezochten 411 miljoen buitenlandse toeristen Europa. Meer dan 5 % van het BBP is daaraan toe te schrijven. Daarmee neemt het Europese continent ongeveer 58 % van het mondiale toerisme voor zijn rekening. De Wereldtoerismeorganisatie heeft echter becijferd dat dit aandeel door nieuwe concurrenten op de wereldtoerismemarkt tussen nu en 2020 tot 46 % zal teruglopen, hoewel het aantal toeristen dat Europa bezoekt bijna zal verdubbelen. |
| --- | --- |

1.7

In 2002 bezochten 411 miljoen buitenlandse toeristen Europa. Meer dan 5 % van het BBP is daaraan toe te schrijven. Daarmee neemt het Europese continent ongeveer 58 % van het mondiale toerisme voor zijn rekening. De Wereldtoerismeorganisatie heeft echter becijferd dat dit aandeel door nieuwe concurrenten op de wereldtoerismemarkt tussen nu en 2020 tot 46 % zal teruglopen, hoewel het aantal toeristen dat Europa bezoekt bijna zal verdubbelen.

| 1.8 | Ter voorbereiding van onderhavig advies heeft het EESC in Rome een openbare hoorzitting georganiseerd over het thema „Toerisme en sport: toekomstige uitdagingen voor Europa”. Daaraan werd deelgenomen door gezaghebbende vertegenwoordigers uit de Italiaanse en Europese toeristische sector en sportwereld en door het hoofd van de eenheid Toerisme en het hoofd van de eenheid Sport van de Europese Commissie. Deze hoorzitting bleek een goede gelegenheid om uitvoerig van gedachten te wisselen over tal van naar voren gebrachte suggesties en standpunten. (2) |
| --- | --- |

1.8

Ter voorbereiding van onderhavig advies heeft het EESC in Rome een openbare hoorzitting georganiseerd over het thema „Toerisme en sport: toekomstige uitdagingen voor Europa”. Daaraan werd deelgenomen door gezaghebbende vertegenwoordigers uit de Italiaanse en Europese toeristische sector en sportwereld en door het hoofd van de eenheid Toerisme en het hoofd van de eenheid Sport van de Europese Commissie. Deze hoorzitting bleek een goede gelegenheid om uitvoerig van gedachten te wisselen over tal van naar voren gebrachte suggesties en standpunten. (2)

| 1.9 | Naar aanleiding van de uitkomsten van de hoorzitting in Rome en gelet op het feit dat de door de Wereldtoerismeorganisatie georganiseerde wereldtoerismedag dit jaar (27 september 2004) was gewijd aan het thema „Sport en toerisme: twee vitale krachten achter wederzijds begrip, cultuur en maatschappelijke ontwikkeling”, heeft het EESC een aantal ideeën geformuleerd voor een geïntegreerder toekomstig beleid op de terreinen toerisme en sport, zowel voor onderzoek als maatregelen. |
| --- | --- |

1.9

Naar aanleiding van de uitkomsten van de hoorzitting in Rome en gelet op het feit dat de door de Wereldtoerismeorganisatie georganiseerde wereldtoerismedag dit jaar (27 september 2004) was gewijd aan het thema „Sport en toerisme: twee vitale krachten achter wederzijds begrip, cultuur en maatschappelijke ontwikkeling”, heeft het EESC een aantal ideeën geformuleerd voor een geïntegreerder toekomstig beleid op de terreinen toerisme en sport, zowel voor onderzoek als maatregelen.

| 1.10 | In 2004 vonden in Portugal het Europees kampioenschap voetbal en in Griekenland de 27e Olympische en Paralympische Spelen plaats. In de komende vijf jaar zullen in andere Europese landen nog meer belangrijke mondiale sportevenementen worden gehouden die tot aanzienlijke toeristenstromen zullen leiden en dus een enorme economische impact zullen hebben. Door de grote groepen buitenlandse bezoekers die zich als gevolg daarvan door Europa zullen verplaatsen, zullen alle toeristische bestemmingen een unieke gelegenheid krijgen zich van hun beste kant te laten zien. |
| --- | --- |

1.10

In 2004 vonden in Portugal het Europees kampioenschap voetbal en in Griekenland de 27e Olympische en Paralympische Spelen plaats. In de komende vijf jaar zullen in andere Europese landen nog meer belangrijke mondiale sportevenementen worden gehouden die tot aanzienlijke toeristenstromen zullen leiden en dus een enorme economische impact zullen hebben. Door de grote groepen buitenlandse bezoekers die zich als gevolg daarvan door Europa zullen verplaatsen, zullen alle toeristische bestemmingen een unieke gelegenheid krijgen zich van hun beste kant te laten zien.

2.   Toerisme en sport: toekomstige uitdagingen voor Europa

| 2.1 | De media uit de hele wereld zullen dus de komende jaren gedurende langere periodes hun schijnwerpers op Europa richten. Daarbij zal de EU steeds in het middelpunt van de belangstelling staan, via verschillende kanalen en op verschillende niveaus. (3) Er zal dus over Europa worden gesproken, op zijn minst in belangrijke kringen, uiteraard in sportief, maar ook in politiek, sociaal, cultureel en toeristisch opzicht. |
| --- | --- |

2.1

De media uit de hele wereld zullen dus de komende jaren gedurende langere periodes hun schijnwerpers op Europa richten. Daarbij zal de EU steeds in het middelpunt van de belangstelling staan, via verschillende kanalen en op verschillende niveaus. (3) Er zal dus over Europa worden gesproken, op zijn minst in belangrijke kringen, uiteraard in sportief, maar ook in politiek, sociaal, cultureel en toeristisch opzicht.

| 2.2 | De grote sportevenementen zullen de Europese samenlevingen economische kansen bieden. Nog belangrijker echter is dat zij worden aangegrepen om mensen na te laten denken over en te leren omgaan met culturele en sociale waarden in het licht van duurzame groei en ontwikkeling. |
| --- | --- |

2.2

De grote sportevenementen zullen de Europese samenlevingen economische kansen bieden. Nog belangrijker echter is dat zij worden aangegrepen om mensen na te laten denken over en te leren omgaan met culturele en sociale waarden in het licht van duurzame groei en ontwikkeling.

| 2.3 | Het mag duidelijk zijn dat educatieve activiteiten die daartoe in het kader van de grote sportevenementen worden opgezet, de inwoners van de lidstaten en mensen uit de hele wereld kunnen bereiken. Hierbij moet speciale aandacht uitgaan naar jongeren en groepen die minder in de samenleving zijn geïntegreerd, zoals gehandicapten. |
| --- | --- |

2.3

Het mag duidelijk zijn dat educatieve activiteiten die daartoe in het kader van de grote sportevenementen worden opgezet, de inwoners van de lidstaten en mensen uit de hele wereld kunnen bereiken. Hierbij moet speciale aandacht uitgaan naar jongeren en groepen die minder in de samenleving zijn geïntegreerd, zoals gehandicapten.

| 2.4 | Wat betreft het concurrentievermogen van de toeristische sector, bieden de komende jaren met al hun grote mondiale sportevenementen goede kansen voor Europa, dat die zou kunnen aangrijpen om het segment van de toerismemarkt waarin de kwaliteit van de accommodatie en de duurzaamheid van het voorzieningenaanbod centraal staan, verder te ontwikkelen en te exploiteren. |
| --- | --- |

2.4

Wat betreft het concurrentievermogen van de toeristische sector, bieden de komende jaren met al hun grote mondiale sportevenementen goede kansen voor Europa, dat die zou kunnen aangrijpen om het segment van de toerismemarkt waarin de kwaliteit van de accommodatie en de duurzaamheid van het voorzieningenaanbod centraal staan, verder te ontwikkelen en te exploiteren.

| 2.5 | De EU bestaat thans uit 25 lidstaten met alle voordelen van dien voor haar 450 miljoen inwoners. Daardoor zijn voortaan meer toeristische bestemmingen bereikbaar, zijn er meer burgers met belangstelling om te reizen en dienen meer atleten en evenementen — het liefst zo snel mogelijk — te worden opgenomen in de programma's en circuits in Europa. |
| --- | --- |

2.5

De EU bestaat thans uit 25 lidstaten met alle voordelen van dien voor haar 450 miljoen inwoners. Daardoor zijn voortaan meer toeristische bestemmingen bereikbaar, zijn er meer burgers met belangstelling om te reizen en dienen meer atleten en evenementen — het liefst zo snel mogelijk — te worden opgenomen in de programma's en circuits in Europa.

3.   Toerisme en sport als strategische combinatie voor Europa

| 3.1 | Toerisme is een sector die vrede en integratie tussen volkeren bevordert en hen de kans biedt samen te leven op basis van tolerantie en wederzijds respect. |
| --- | --- |

3.1

Toerisme is een sector die vrede en integratie tussen volkeren bevordert en hen de kans biedt samen te leven op basis van tolerantie en wederzijds respect.

| 3.2 | Gebleken is dat toerisme kan bijdragen aan de verbetering van de levensomstandigheden van miljoenen mensen wereldwijd, omdat het een rechtvaardigere en solidairdere economische ontwikkeling in de hand werkt. |
| --- | --- |

3.2

Gebleken is dat toerisme kan bijdragen aan de verbetering van de levensomstandigheden van miljoenen mensen wereldwijd, omdat het een rechtvaardigere en solidairdere economische ontwikkeling in de hand werkt.

| 3.3 | Toerisme is belangrijk voor de werkgelegenheid. In Europa houden zich meer dan 2 miljoen bedrijven met toerisme bezig, die samen meer dan 8 miljoen mensen in dienst hebben, de indirecte arbeidsplaatsen nog niet eens meegerekend. |
| --- | --- |

3.3

Toerisme is belangrijk voor de werkgelegenheid. In Europa houden zich meer dan 2 miljoen bedrijven met toerisme bezig, die samen meer dan 8 miljoen mensen in dienst hebben, de indirecte arbeidsplaatsen nog niet eens meegerekend.

| 3.4 | De toeristische sector is dan ook zeer veelomvattend en beschikt over een groter vermogen om werkgelegenheid te creëren dan andere bedrijfstakken. |
| --- | --- |

3.4

De toeristische sector is dan ook zeer veelomvattend en beschikt over een groter vermogen om werkgelegenheid te creëren dan andere bedrijfstakken.

| 3.5 | De toeristische sector is echter ook bijzonder gevoelig voor verschijnselen als economische laagconjunctuur, internationale crises en seizoensinvloeden, wat de werkgelegenheidsimpact op lange termijn weer afvlakt. Algemeen gezien bleek deze sector tot nu toe echter altijd tot op bepaalde hoogte te kunnen overleven, en wel dankzij een gevarieerd aanbod van activiteiten en diensten, dat ervoor zorgt dat de gevolgen van zowel structurele moeilijkheden als incidentele crises kunnen worden opgevangen en verwerkt. |
| --- | --- |

3.5

De toeristische sector is echter ook bijzonder gevoelig voor verschijnselen als economische laagconjunctuur, internationale crises en seizoensinvloeden, wat de werkgelegenheidsimpact op lange termijn weer afvlakt. Algemeen gezien bleek deze sector tot nu toe echter altijd tot op bepaalde hoogte te kunnen overleven, en wel dankzij een gevarieerd aanbod van activiteiten en diensten, dat ervoor zorgt dat de gevolgen van zowel structurele moeilijkheden als incidentele crises kunnen worden opgevangen en verwerkt.

| 3.6 | Dé uitdaging voor de komende jaren zal erin bestaan om overal in de EU-25 te zorgen voor een blijvend stabiele sociaal-economische situatie en elke vorm van sociale uitsluiting te bestrijden. Alle burgers moeten toegang krijgen tot toerisme en sport, en ook cultuur, en concreet van de door toerisme, sport en cultuur geboden mogelijkheden kunnen profiteren. De in sociaal opzicht meest kansarme bevolkingsgroepen moeten daarbij worden geholpen. |
| --- | --- |

3.6

Dé uitdaging voor de komende jaren zal erin bestaan om overal in de EU-25 te zorgen voor een blijvend stabiele sociaal-economische situatie en elke vorm van sociale uitsluiting te bestrijden. Alle burgers moeten toegang krijgen tot toerisme en sport, en ook cultuur, en concreet van de door toerisme, sport en cultuur geboden mogelijkheden kunnen profiteren. De in sociaal opzicht meest kansarme bevolkingsgroepen moeten daarbij worden geholpen.

| 3.7 | De Europese Commissie stippelde deze weg al uit in november 2001 in een Mededeling getiteld „Een gezamenlijke aanpak voor de toekomst van het Europese toerisme” (4) en in november 2003 in een Mededeling getiteld „Basisrichtsnoeren voor een duurzaam Europees toerisme” (5). Nu dienen op basis daarvan concrete plannen te worden uitgewerkt. |
| --- | --- |

3.7

De Europese Commissie stippelde deze weg al uit in november 2001 in een Mededeling getiteld „Een gezamenlijke aanpak voor de toekomst van het Europese toerisme” (4) en in november 2003 in een Mededeling getiteld „Basisrichtsnoeren voor een duurzaam Europees toerisme” (5). Nu dienen op basis daarvan concrete plannen te worden uitgewerkt.

| 3.8 | Er kan echter geen kwalitatief goede toeristische sector worden ontwikkeld als daarbij geen sprake is van integratie met andere recreatieve of productiesectoren. In dit licht kan sport — met al zijn waarden, cultuurverschijnselen, regels en idealen — bij uitstek bijdragen tot duurzame groei op alle niveaus. |
| --- | --- |

3.8

Er kan echter geen kwalitatief goede toeristische sector worden ontwikkeld als daarbij geen sprake is van integratie met andere recreatieve of productiesectoren. In dit licht kan sport — met al zijn waarden, cultuurverschijnselen, regels en idealen — bij uitstek bijdragen tot duurzame groei op alle niveaus.

| 3.9 | Sport is tegenwoordig, net als toerisme, een zeer belangrijke vorm van vrijetijdsbesteding en daarmee een katalysator voor sociale groei en economische ontwikkeling met een enorm potentieel. |
| --- | --- |

3.9

Sport is tegenwoordig, net als toerisme, een zeer belangrijke vorm van vrijetijdsbesteding en daarmee een katalysator voor sociale groei en economische ontwikkeling met een enorm potentieel.

| 3.10 | De waarden die via sport worden doorgegeven, dateren al van de 8e eeuw v. Chr., toen in Griekenland de eerste Olympische Spelen plaatsvonden, en zijn ook nu nog zeer actueel. In opleidingsprogramma's voor jongeren worden ze steeds belangrijker. |
| --- | --- |

3.10

De waarden die via sport worden doorgegeven, dateren al van de 8e eeuw v. Chr., toen in Griekenland de eerste Olympische Spelen plaatsvonden, en zijn ook nu nog zeer actueel. In opleidingsprogramma's voor jongeren worden ze steeds belangrijker.

| 3.11 | De laatste jaren is de economische betekenis van sport buitensporig toegenomen. Grote sportevenementen brengen in de hele wereld grote groepen mensen van alle leeftijden op de been, aan wie waarden en een positieve boodschap worden meegegeven. |
| --- | --- |

3.11

De laatste jaren is de economische betekenis van sport buitensporig toegenomen. Grote sportevenementen brengen in de hele wereld grote groepen mensen van alle leeftijden op de been, aan wie waarden en een positieve boodschap worden meegegeven.

| 3.12 | Sportevenementen stonden ook aan de wieg van nieuwe vormen van toerisme, die de mogelijkheid bieden om een traditionele vakantie te combineren met de uitoefening van een bepaalde sport. Grote sportwedstrijden hebben in dit opzicht een stimulerend effect en prikkelen mensen om nieuwe sporten te gaan beoefenen. |
| --- | --- |

3.12

Sportevenementen stonden ook aan de wieg van nieuwe vormen van toerisme, die de mogelijkheid bieden om een traditionele vakantie te combineren met de uitoefening van een bepaalde sport. Grote sportwedstrijden hebben in dit opzicht een stimulerend effect en prikkelen mensen om nieuwe sporten te gaan beoefenen.

| 3.13 | Toeristische infrastructuur en dienstverlening zorgen ervoor dat sport gemakkelijker kan worden beoefend, sport op zijn beurt leidt tot toerisme en de toeristische sector heeft weer veel baat bij sportevenementen die in of nabij toeristische bestemmingen worden gehouden. In dit verband hoeft alleen maar te worden gedacht aan het aantal mensen dat op reis gaat voor een wereldkampioenschap voetbal of de Olympische Spelen, en vooral aan de grote betekenis van dit soort sportevenementen voor de bekendheid en het imago van het land waar zij plaatsvinden. |
| --- | --- |

3.13

Toeristische infrastructuur en dienstverlening zorgen ervoor dat sport gemakkelijker kan worden beoefend, sport op zijn beurt leidt tot toerisme en de toeristische sector heeft weer veel baat bij sportevenementen die in of nabij toeristische bestemmingen worden gehouden. In dit verband hoeft alleen maar te worden gedacht aan het aantal mensen dat op reis gaat voor een wereldkampioenschap voetbal of de Olympische Spelen, en vooral aan de grote betekenis van dit soort sportevenementen voor de bekendheid en het imago van het land waar zij plaatsvinden.

| 3.14 | In onderhavig advies wordt vooral, maar niet alleen aandacht besteed aan zeer grote sportevenementen, die in het algemeen op cultureel en sociaal-economisch vlak het meeste gewin opleveren en Europese (toeristische) bestemmingen veel bekendheid geven. |
| --- | --- |

3.14

In onderhavig advies wordt vooral, maar niet alleen aandacht besteed aan zeer grote sportevenementen, die in het algemeen op cultureel en sociaal-economisch vlak het meeste gewin opleveren en Europese (toeristische) bestemmingen veel bekendheid geven.

| 3.15 | Grote sportevenementen zijn meestal — maar niet uitsluitend — gebeurtenissen die een aanzienlijke stroom toeristen op gang kunnen brengen die vervolgens ter plaatse overnachten en op die manier inkomsten voor de plaatselijke toeristische sector genereren. |
| --- | --- |

3.15

Grote sportevenementen zijn meestal — maar niet uitsluitend — gebeurtenissen die een aanzienlijke stroom toeristen op gang kunnen brengen die vervolgens ter plaatse overnachten en op die manier inkomsten voor de plaatselijke toeristische sector genereren.

| 3.16 | Tijdens grote sportevenementen kan de aandacht worden gevestigd op waarden, gewoonten en gebruiken. Die kunnen vervolgens op andere niveaus in acht worden genomen en verder ontwikkeld, bijv. tijdens de vele kleinere, lokale sportactiviteiten (6). |
| --- | --- |

3.16

Tijdens grote sportevenementen kan de aandacht worden gevestigd op waarden, gewoonten en gebruiken. Die kunnen vervolgens op andere niveaus in acht worden genomen en verder ontwikkeld, bijv. tijdens de vele kleinere, lokale sportactiviteiten (6).

| 3.17 | De complexe relatie tussen toerisme en sport berust echter op een breder geheel van dwarsverbanden, waarin ook sociale, culturele en milieuaspecten een rol spelen. Vandaag de dag is de toerist namelijk op zoek naar steeds veelzijdigere vakanties, d.w.z. vakanties waarin hij ontspanning, cultuur en sport met elkaar kan combineren. |
| --- | --- |

3.17

De complexe relatie tussen toerisme en sport berust echter op een breder geheel van dwarsverbanden, waarin ook sociale, culturele en milieuaspecten een rol spelen. Vandaag de dag is de toerist namelijk op zoek naar steeds veelzijdigere vakanties, d.w.z. vakanties waarin hij ontspanning, cultuur en sport met elkaar kan combineren.

4.   Toerisme en sport op institutioneel niveau

| 4.1 | De afgelopen jaren vormde de enige rechtsgrondslag voor een Europees toerismebeleid artikel 3, lid 1, sub u), van het EG-Verdrag, waarin in algemene bewoordingen wordt gesproken over maatregelen op het gebied van toerisme. Dat was een grote belemmering voor de totstandkoming van een echt Europees beleid, temeer daar toerisme in veel lidstaten een belangrijke economische sector is. |
| --- | --- |

4.1

De afgelopen jaren vormde de enige rechtsgrondslag voor een Europees toerismebeleid artikel 3, lid 1, sub u), van het EG-Verdrag, waarin in algemene bewoordingen wordt gesproken over maatregelen op het gebied van toerisme. Dat was een grote belemmering voor de totstandkoming van een echt Europees beleid, temeer daar toerisme in veel lidstaten een belangrijke economische sector is.

| 4.2 | De toeristische sector is namelijk zeer veelomvattend; er zijn raakvlakken met bijna alle productie- en dienstverlenende sectoren. Dit noopt tot efficiënte schaalvergrotingen, niet alleen op het vlak van praktische uitvoering, maar ook in het besluit- en beleidsvormingsproces, waar belangrijke keuzes worden gemaakt. |
| --- | --- |

4.2

De toeristische sector is namelijk zeer veelomvattend; er zijn raakvlakken met bijna alle productie- en dienstverlenende sectoren. Dit noopt tot efficiënte schaalvergrotingen, niet alleen op het vlak van praktische uitvoering, maar ook in het besluit- en beleidsvormingsproces, waar belangrijke keuzes worden gemaakt.

| 4.3 | Vooral sinds 1999 echter tonen de Europese instellingen weer meer belangstelling voor toerisme. (7) Het EESC volgt die ontwikkeling op de voet en is er zeer mee ingenomen dat in de Europese grondwet een specifiek artikel over toerisme is opgenomen. (8) |
| --- | --- |

4.3

Vooral sinds 1999 echter tonen de Europese instellingen weer meer belangstelling voor toerisme. (7) Het EESC volgt die ontwikkeling op de voet en is er zeer mee ingenomen dat in de Europese grondwet een specifiek artikel over toerisme is opgenomen. (8)

| 4.4 | Die mijlpaal markeert het einde van een langdurige en soms schadelijke marginalisering van het toerisme en is dé voorwaarde voor erkenning en integratie van de toeristische sector in het EU-beleid. |
| --- | --- |

4.4

Die mijlpaal markeert het einde van een langdurige en soms schadelijke marginalisering van het toerisme en is dé voorwaarde voor erkenning en integratie van de toeristische sector in het EU-beleid.

| 4.5 | Het EESC hoopt dat de EU van nu af aan echt doelgerichte en specifieke maatregelen, programma's en initiatieven op toeristisch vlak gaat uitwerken. In dat verband zou, naar het voorbeeld van de op een bepaald gebied bevoegde Europese agentschappen (9), één Europese instantie voor toerisme moeten worden opgericht. |
| --- | --- |

4.5

Het EESC hoopt dat de EU van nu af aan echt doelgerichte en specifieke maatregelen, programma's en initiatieven op toeristisch vlak gaat uitwerken. In dat verband zou, naar het voorbeeld van de op een bepaald gebied bevoegde Europese agentschappen (9), één Europese instantie voor toerisme moeten worden opgericht.

| 4.6 | Het is in ieder geval positief dat het optreden van de Unie op toerismegebied al in de richting gaat van een beleid waarin duurzame ontwikkeling in al zijn vormen centraal staat. (10) |
| --- | --- |

4.6

Het is in ieder geval positief dat het optreden van de Unie op toerismegebied al in de richting gaat van een beleid waarin duurzame ontwikkeling in al zijn vormen centraal staat. (10)

| 4.7 | Het Europese sportbeleid is gebaseerd op enkele belangrijke documenten, waaronder het Europees Sporthandvest uit 1992, het Verdrag van Amsterdam, waarin het belang van het sociale aspect van sport wordt benadrukt, en de aan het Verdrag van Nice gehechte verklaring waarin de specifieke plaats die sport inneemt tussen de communautaire bevoegdheidsterreinen, wordt onderschreven. |
| --- | --- |

4.7

Het Europese sportbeleid is gebaseerd op enkele belangrijke documenten, waaronder het Europees Sporthandvest uit 1992, het Verdrag van Amsterdam, waarin het belang van het sociale aspect van sport wordt benadrukt, en de aan het Verdrag van Nice gehechte verklaring waarin de specifieke plaats die sport inneemt tussen de communautaire bevoegdheidsterreinen, wordt onderschreven.

| 4.8 | Onder meer dankzij de impuls die tijdens de Top van Nice is gegeven, heeft sport in de in juni 2004 goedgekeurde Europese grondwet de plaats gekregen die het toekomt, namelijk een apart artikel. (11) |
| --- | --- |

4.8

Onder meer dankzij de impuls die tijdens de Top van Nice is gegeven, heeft sport in de in juni 2004 goedgekeurde Europese grondwet de plaats gekregen die het toekomt, namelijk een apart artikel. (11)

| 4.9 | Om het sociale en educatieve belang van sport te onderstrepen, heeft de Commissie 2004 uitgeroepen tot „Europees jaar van opvoeding door sport”. Op deze manier kan de aandacht worden gevestigd op sport en alles wat daarmee samenhangt en kunnen opleidingsprogramma's, voorlichtingscampagnes en ontwikkelingsprojecten voor scholen en andere instanties die zich met opvoeding bezighouden, worden gefinancierd. |
| --- | --- |

4.9

Om het sociale en educatieve belang van sport te onderstrepen, heeft de Commissie 2004 uitgeroepen tot „Europees jaar van opvoeding door sport”. Op deze manier kan de aandacht worden gevestigd op sport en alles wat daarmee samenhangt en kunnen opleidingsprogramma's, voorlichtingscampagnes en ontwikkelingsprojecten voor scholen en andere instanties die zich met opvoeding bezighouden, worden gefinancierd.

| 4.10 | In het kader van dit themajaar zijn — ook al waren daarvoor weinig middelen beschikbaar — activiteiten opgezet om de mobiliteit van leerlingen te bevorderen. Zo hebben groepen jongeren een reis gemaakt naar voor hen onbekende plaatsen, wat hun de kans bood hun ontdekkings- en reislust met de beoefening van hun favoriete sport te combineren. |
| --- | --- |

4.10

In het kader van dit themajaar zijn — ook al waren daarvoor weinig middelen beschikbaar — activiteiten opgezet om de mobiliteit van leerlingen te bevorderen. Zo hebben groepen jongeren een reis gemaakt naar voor hen onbekende plaatsen, wat hun de kans bood hun ontdekkings- en reislust met de beoefening van hun favoriete sport te combineren.

| 4.11 | Integratie van toerisme, sport en cultuur vormt de komende jaren een van de uitdagingen die Europa moet aangaan om de economie te stimuleren en sociaal welzijn voor alle burgers te bevorderen. |
| --- | --- |

4.11

Integratie van toerisme, sport en cultuur vormt de komende jaren een van de uitdagingen die Europa moet aangaan om de economie te stimuleren en sociaal welzijn voor alle burgers te bevorderen.

| 4.12 | Dat heeft prioriteit in het licht van de reeds genoemde doelstellingen van de Lissabon-strategie, waarbij zeker ook rekening moet worden gehouden met de veranderde economische situatie in de lidstaten, teneinde duurzame en langdurige groei en ontwikkeling te kunnen garanderen. |
| --- | --- |

4.12

Dat heeft prioriteit in het licht van de reeds genoemde doelstellingen van de Lissabon-strategie, waarbij zeker ook rekening moet worden gehouden met de veranderde economische situatie in de lidstaten, teneinde duurzame en langdurige groei en ontwikkeling te kunnen garanderen.

| 4.13 | Aan een dergelijke innovatieve strategie ter bevordering van de horizontale integratie van toerisme, sport en cultuur zou op Europees niveau concreet invulling kunnen worden gegeven tijdens speciale seminars (die o.a. in het kader van het Europees forum over toerisme of een Europees forum over sport zouden kunnen worden gehouden) en via de ondersteuning van vernieuwende initiatieven (bijv. studentenuitwisselingen, bewustmakingscampagnes om sporttoeristen bij de culturele en sociale activiteiten te betrekken die in de plaats waar het sportevenement dat zij komen bezoeken, worden georganiseerd, en cursussen voor de ontwikkeling van nieuwe vaardigheden). Het is van essentieel belang in de eerste plaats daarbij de civiele samenleving en het bedrijfsleven te betrekken. |
| --- | --- |

4.13

Aan een dergelijke innovatieve strategie ter bevordering van de horizontale integratie van toerisme, sport en cultuur zou op Europees niveau concreet invulling kunnen worden gegeven tijdens speciale seminars (die o.a. in het kader van het Europees forum over toerisme of een Europees forum over sport zouden kunnen worden gehouden) en via de ondersteuning van vernieuwende initiatieven (bijv. studentenuitwisselingen, bewustmakingscampagnes om sporttoeristen bij de culturele en sociale activiteiten te betrekken die in de plaats waar het sportevenement dat zij komen bezoeken, worden georganiseerd, en cursussen voor de ontwikkeling van nieuwe vaardigheden). Het is van essentieel belang in de eerste plaats daarbij de civiele samenleving en het bedrijfsleven te betrekken.

| 4.14 | De juridische erkenning die toerisme en sport nu in de Europese grondwet hebben gekregen, vormt een grote stap voorwaarts op weg naar de verwezenlijking van de bovengenoemde doelstellingen en in het bijzonder voor de bevordering en ontwikkeling van het concurrentievermogen van de bedrijven die in deze twee sectoren actief zijn. |
| --- | --- |

4.14

De juridische erkenning die toerisme en sport nu in de Europese grondwet hebben gekregen, vormt een grote stap voorwaarts op weg naar de verwezenlijking van de bovengenoemde doelstellingen en in het bijzonder voor de bevordering en ontwikkeling van het concurrentievermogen van de bedrijven die in deze twee sectoren actief zijn.

5.   Veiligheid en de Olympische wapenstilstand

| 5.1 | Zoals reeds opgemerkt zullen de komende jaren veel sportevenementen plaatsvinden die miljoenen mensen uit de hele wereld zullen aantrekken. |
| --- | --- |

5.1

Zoals reeds opgemerkt zullen de komende jaren veel sportevenementen plaatsvinden die miljoenen mensen uit de hele wereld zullen aantrekken.

| 5.2 | Bij al die belangrijke evenementen en mensenstromen en de bijbehorende grote mediabelangstelling dringt zich de vraag op hoe voor de nodige veiligheid kan worden gezorgd. In dat verband is een aanpak die getuigt van verantwoordelijkheidsgevoel vereist, maar dient niet onnodig onrust te worden gezaaid. Toch moeten wel alle (preventieve) beveiligingsmaatregelen worden genomen die voor een rustig verloop van elk sportevenement noodzakelijk zijn. |
| --- | --- |

5.2

Bij al die belangrijke evenementen en mensenstromen en de bijbehorende grote mediabelangstelling dringt zich de vraag op hoe voor de nodige veiligheid kan worden gezorgd. In dat verband is een aanpak die getuigt van verantwoordelijkheidsgevoel vereist, maar dient niet onnodig onrust te worden gezaaid. Toch moeten wel alle (preventieve) beveiligingsmaatregelen worden genomen die voor een rustig verloop van elk sportevenement noodzakelijk zijn.

| 5.3 | Samenwerking en het vooraf met alle betrokkenen opstellen van interventieplannen zijn in dit verband cruciaal om grote sportevenementen in goede banen te leiden. |
| --- | --- |

5.3

Samenwerking en het vooraf met alle betrokkenen opstellen van interventieplannen zijn in dit verband cruciaal om grote sportevenementen in goede banen te leiden.

| 5.4 | In de plannen voor de organisatie van de sportevenementen van de komende jaren zal het veiligheidsaspect dus centraal moeten staan, met de nadruk op preventie. |
| --- | --- |

5.4

In de plannen voor de organisatie van de sportevenementen van de komende jaren zal het veiligheidsaspect dus centraal moeten staan, met de nadruk op preventie.

| 5.5 | De Algemene Vergadering van de Verenigde Naties heeft op 6 september 2000 een verklaring aangenomen waarin de VN-lidstaten wordt opgeroepen (punt 10) om zelfstandig en op collectieve basis en nu en in de toekomst de „Olympische wapenstilstand” te eerbiedigen en om het Internationaal Olympisch Comité (IOC) te steunen bij de bevordering — via sport en het Olympisch ideaal — van vrede en begrip tussen mensen. |
| --- | --- |

5.5

De Algemene Vergadering van de Verenigde Naties heeft op 6 september 2000 een verklaring aangenomen waarin de VN-lidstaten wordt opgeroepen (punt 10) om zelfstandig en op collectieve basis en nu en in de toekomst de „Olympische wapenstilstand” te eerbiedigen en om het Internationaal Olympisch Comité (IOC) te steunen bij de bevordering — via sport en het Olympisch ideaal — van vrede en begrip tussen mensen.

| 5.6 | Onlangs hebben de Europese Raad van Brussel (op 12 december 2003) en het Europees Parlement (op 1 april 2004) zich in soortgelijke bewoordingen uitgelaten. Het Europees Parlement heeft in het bijzonder verklaard ingenomen te zijn met de oprichting door het IOC van een internationale stichting voor de „Olympische wapenstilstand”, die via sport de vrede en het wederzijds begrip tussen mensen verder moet bevorderen. |
| --- | --- |

5.6

Onlangs hebben de Europese Raad van Brussel (op 12 december 2003) en het Europees Parlement (op 1 april 2004) zich in soortgelijke bewoordingen uitgelaten. Het Europees Parlement heeft in het bijzonder verklaard ingenomen te zijn met de oprichting door het IOC van een internationale stichting voor de „Olympische wapenstilstand”, die via sport de vrede en het wederzijds begrip tussen mensen verder moet bevorderen.

| 5.7 | Het EESC wil in zijn bijdrage aan de discussie over veiligheid onderstrepen dat bij alle mondiale sportevenementen van de komende jaren de „Olympische wapenstilstand” als universele boodschap moet worden uitgedragen. Het is namelijk van mening dat sport kan bijdragen aan de verspreiding van een cultuur waarin dialoog centraal staat, en dat sport mensen in de gelegenheid stelt elkaar vaker te ontmoeten. |
| --- | --- |

5.7

Het EESC wil in zijn bijdrage aan de discussie over veiligheid onderstrepen dat bij alle mondiale sportevenementen van de komende jaren de „Olympische wapenstilstand” als universele boodschap moet worden uitgedragen. Het is namelijk van mening dat sport kan bijdragen aan de verspreiding van een cultuur waarin dialoog centraal staat, en dat sport mensen in de gelegenheid stelt elkaar vaker te ontmoeten.

6.   Integratie van duurzaamheid

| 6.1 | Zoals reeds opgemerkt, heeft de complexe relatie tussen toerisme en sport sociaal-economische en milieugevolgen. Deze relatie is des te complexer bij zeer grote sportevenementen. |
| --- | --- |

6.1

Zoals reeds opgemerkt, heeft de complexe relatie tussen toerisme en sport sociaal-economische en milieugevolgen. Deze relatie is des te complexer bij zeer grote sportevenementen.

| 6.2 | Bij het organiseren van dat soort evenementen moeten derhalve alle duurzaamheidsbeginselen — op sociaal-cultureel, economisch en milieugebied — in acht worden genomen. Ook als het gaat over sport en sportbestemmingen dienen de richtsnoeren voor een duurzaam toerisme te worden gevolgd. Deze werden door de Commissie geformuleerd in haar reeds genoemde Mededeling „Basisrichtsnoeren voor een duurzaam Europees toerisme” (12) en kwamen tevens aan de orde in het advies van het EESC over „Een voor iedereen toegankelijk en sociaal duurzaam toerisme” (13). |
| --- | --- |

6.2

Bij het organiseren van dat soort evenementen moeten derhalve alle duurzaamheidsbeginselen — op sociaal-cultureel, economisch en milieugebied — in acht worden genomen. Ook als het gaat over sport en sportbestemmingen dienen de richtsnoeren voor een duurzaam toerisme te worden gevolgd. Deze werden door de Commissie geformuleerd in haar reeds genoemde Mededeling „Basisrichtsnoeren voor een duurzaam Europees toerisme” (12) en kwamen tevens aan de orde in het advies van het EESC over „Een voor iedereen toegankelijk en sociaal duurzaam toerisme” (13).

| 6.3 | Vanuit sociaal-cultureel oogpunt moet een sportevenement mensen vooral de kans bieden om hun identiteit uit te dragen en tegelijk kennis te maken met andere culturen. Het EESC stelt daarom voor om steun te verlenen aan toeristisch/sportief getinte initiatieven en activiteiten waarbij regio's uit verschillende Europese landen zijn betrokken (naar analogie van het Interreg-programma). |
| --- | --- |

6.3

Vanuit sociaal-cultureel oogpunt moet een sportevenement mensen vooral de kans bieden om hun identiteit uit te dragen en tegelijk kennis te maken met andere culturen. Het EESC stelt daarom voor om steun te verlenen aan toeristisch/sportief getinte initiatieven en activiteiten waarbij regio's uit verschillende Europese landen zijn betrokken (naar analogie van het Interreg-programma).

| 6.4 | Wat het sociaal-economische aspect van een sportevenement betreft, dient bij de organisatie daarvan in de eerste plaats zoveel mogelijk rekening te worden gehouden met de plaatselijke bevolking, voor wie een dergelijk evenement het meest direct gevolgen heeft. Zo moet bij de planning van diensten en infrastructuur al worden gelet op het mogelijke toekomstige gebruik daarvan door mensen uit de betreffende regio. Die moeten ook als eerste kunnen profiteren van de nieuwe banen en opleidingsmogelijkheden die de organisatie van een sportevenement met zich meebrengt. |
| --- | --- |

6.4

Wat het sociaal-economische aspect van een sportevenement betreft, dient bij de organisatie daarvan in de eerste plaats zoveel mogelijk rekening te worden gehouden met de plaatselijke bevolking, voor wie een dergelijk evenement het meest direct gevolgen heeft. Zo moet bij de planning van diensten en infrastructuur al worden gelet op het mogelijke toekomstige gebruik daarvan door mensen uit de betreffende regio. Die moeten ook als eerste kunnen profiteren van de nieuwe banen en opleidingsmogelijkheden die de organisatie van een sportevenement met zich meebrengt.

| 6.5 | Op het vlak van duurzaamheid, o.a. op milieugebied, zijn reeds modellen ontwikkeld waarmee de capaciteit van een bestemming en van de plaatselijke dienstverlening kan worden gemeten. Volgens het EESC moet ervoor worden gepleit om dat soort modellen ook te gaan gebruiken bij sportevenementen, ter ondersteuning van de reeds genoemde geïntegreerde aanpak waarbij aandacht wordt besteed aan sociaal-economische en milieuaspecten. |
| --- | --- |

6.5

Op het vlak van duurzaamheid, o.a. op milieugebied, zijn reeds modellen ontwikkeld waarmee de capaciteit van een bestemming en van de plaatselijke dienstverlening kan worden gemeten. Volgens het EESC moet ervoor worden gepleit om dat soort modellen ook te gaan gebruiken bij sportevenementen, ter ondersteuning van de reeds genoemde geïntegreerde aanpak waarbij aandacht wordt besteed aan sociaal-economische en milieuaspecten.

| 6.6 | Er dienen dus modellen te worden ontwikkeld en gepromoot voor planning, organisatie en beheer van grote sportevenementen, teneinde ervoor te zorgen dat die een zo groot mogelijke meerwaarde hebben en er zoveel mogelijk profijt uit kan worden getrokken, allereerst voor en door de betreffende regio en haar inwoners, die hoe dan ook met de negatieve kanten van zo'n evenement te maken krijgen en er slechts zelden merkbaar beter van worden. |
| --- | --- |

6.6

Er dienen dus modellen te worden ontwikkeld en gepromoot voor planning, organisatie en beheer van grote sportevenementen, teneinde ervoor te zorgen dat die een zo groot mogelijke meerwaarde hebben en er zoveel mogelijk profijt uit kan worden getrokken, allereerst voor en door de betreffende regio en haar inwoners, die hoe dan ook met de negatieve kanten van zo'n evenement te maken krijgen en er slechts zelden merkbaar beter van worden.

| 6.7 | De organisatie van grote sportevenementen biedt de betreffende toeristische/sportbestemmingen de mogelijkheid om complexe vaardigheden en hoogwaardige kennis te ontwikkelen (voor de opvang van grote groepen mensen en de voorbereiding van sportwedstrijden), die ook op middellange en lange termijn nog van pas komen. Die kennis en vaardigheden kunnen bovendien worden benut bij de uitwisseling van goede praktijkvoorbeelden over geïntegreerd beheer op het vlak van toerisme en sport. |
| --- | --- |

6.7

De organisatie van grote sportevenementen biedt de betreffende toeristische/sportbestemmingen de mogelijkheid om complexe vaardigheden en hoogwaardige kennis te ontwikkelen (voor de opvang van grote groepen mensen en de voorbereiding van sportwedstrijden), die ook op middellange en lange termijn nog van pas komen. Die kennis en vaardigheden kunnen bovendien worden benut bij de uitwisseling van goede praktijkvoorbeelden over geïntegreerd beheer op het vlak van toerisme en sport.

| 6.8 | Maar de organisatie van omvangrijke evenementen vereist allereerst dat in kaart wordt gebracht waar het gebruik van allerlei middelen, diensten en openbare ruimten door de bezoekers van die evenementen kan botsen met het gebruik daarvan door de plaatselijke bevolking. |
| --- | --- |

6.8

Maar de organisatie van omvangrijke evenementen vereist allereerst dat in kaart wordt gebracht waar het gebruik van allerlei middelen, diensten en openbare ruimten door de bezoekers van die evenementen kan botsen met het gebruik daarvan door de plaatselijke bevolking.

| 6.9 | Daarnaast is het fundamenteel dat de samenwerking tussen sportondersteunende instanties, organisatoren, lokale vertegenwoordigers, consumentenorganisaties, vertegenwoordigers van maatschappelijke groeperingen, kortom alle betrokkenen, bestuurlijk in goede banen wordt geleid. |
| --- | --- |

6.9

Daarnaast is het fundamenteel dat de samenwerking tussen sportondersteunende instanties, organisatoren, lokale vertegenwoordigers, consumentenorganisaties, vertegenwoordigers van maatschappelijke groeperingen, kortom alle betrokkenen, bestuurlijk in goede banen wordt geleid.

| 6.10 | Sportevenementen dienen deel uit te maken van de (middel)langetermijnplanning van de regio's en landen waar ze plaatsvinden. Daarbij moet in het bijzonder worden gelet op de gevolgen die een sportevenement zal hebben voor het algemene imago van de betreffende toeristische/sportbestemming. |
| --- | --- |

6.10

Sportevenementen dienen deel uit te maken van de (middel)langetermijnplanning van de regio's en landen waar ze plaatsvinden. Daarbij moet in het bijzonder worden gelet op de gevolgen die een sportevenement zal hebben voor het algemene imago van de betreffende toeristische/sportbestemming.

| 6.11 | De ontwikkeling van toerisme wordt vaak belemmerd door het feit dat het seizoensafhankelijk is. Welnu, sportevenementen worden tevens benut in een beleid om het toerisme en de economie het hele jaar lang te ontwikkelen, teneinde voor zo hoog mogelijke opbrengsten te zorgen en stabiele en langdurige werkgelegenheid te garanderen. |
| --- | --- |

6.11

De ontwikkeling van toerisme wordt vaak belemmerd door het feit dat het seizoensafhankelijk is. Welnu, sportevenementen worden tevens benut in een beleid om het toerisme en de economie het hele jaar lang te ontwikkelen, teneinde voor zo hoog mogelijke opbrengsten te zorgen en stabiele en langdurige werkgelegenheid te garanderen.

| 6.12 | Evaluatie van huidige en toekomstige praktijkervaringen dient te worden gestimuleerd en gesteund, teneinde een praktisch model uit te werken voor planning en beheer van sportevenementen waarin de hierboven aangestipte sociaal-economische en milieuaspecten alle aandacht krijgen. In dit verband zou met name steun kunnen worden verleend aan evaluaties van het gebruik — tijdens en ná een sportevenement — van de voor dat evenement gecreëerde diensten en aangelegde (infrastructuur)voorzieningen. |
| --- | --- |

6.12

Evaluatie van huidige en toekomstige praktijkervaringen dient te worden gestimuleerd en gesteund, teneinde een praktisch model uit te werken voor planning en beheer van sportevenementen waarin de hierboven aangestipte sociaal-economische en milieuaspecten alle aandacht krijgen. In dit verband zou met name steun kunnen worden verleend aan evaluaties van het gebruik — tijdens en ná een sportevenement — van de voor dat evenement gecreëerde diensten en aangelegde (infrastructuur)voorzieningen.

| 6.13 | In het algemeen zou een aantal van de maatregelen en aanbevelingen uit het Europees meerjarenprogramma voor de ontwikkeling van een duurzaam toerisme kunnen worden verwerkt in een speciale „Agenda 21” voor sport en (toeristische) bestemmingen die het vaakst (sport)evenementen organiseren. |
| --- | --- |

6.13

In het algemeen zou een aantal van de maatregelen en aanbevelingen uit het Europees meerjarenprogramma voor de ontwikkeling van een duurzaam toerisme kunnen worden verwerkt in een speciale „Agenda 21” voor sport en (toeristische) bestemmingen die het vaakst (sport)evenementen organiseren.

| 6.14 | Goede ervaringen en praktijkvoorbeelden van planning en beheer van toeristische sportevenementen zouden op systematische wijze verzameld, onder de aandacht gebracht en gebundeld moeten worden om de aanstaande grote sportevenementen in de EU in alle opzichten zo soepel mogelijk te laten verlopen. |
| --- | --- |

6.14

Goede ervaringen en praktijkvoorbeelden van planning en beheer van toeristische sportevenementen zouden op systematische wijze verzameld, onder de aandacht gebracht en gebundeld moeten worden om de aanstaande grote sportevenementen in de EU in alle opzichten zo soepel mogelijk te laten verlopen.

7.   Toerisme, sport en vorming

| 7.1 | Aan de opvoedkundige en onderwijskundige doelstellingen uit het sport- en toerismebeleid moet op alle niveaus meer invulling worden gegeven. |
| --- | --- |

7.1

Aan de opvoedkundige en onderwijskundige doelstellingen uit het sport- en toerismebeleid moet op alle niveaus meer invulling worden gegeven.

| 7.2 | Dat komt ook naar voren in de verklaring over sport die aan de conclusies van de Europese Raad van Nice van december 2000 is gehecht: „De Gemeenschap moet [...] rekening houden met de maatschappelijke, educatieve en culturele functie van de sport [...], teneinde de ethiek en de solidariteit die noodzakelijk zijn voor het behoud van de maatschappelijke rol van de sport, te eerbiedigen en te bevorderen.” |
| --- | --- |

7.2

Dat komt ook naar voren in de verklaring over sport die aan de conclusies van de Europese Raad van Nice van december 2000 is gehecht: „De Gemeenschap moet [...] rekening houden met de maatschappelijke, educatieve en culturele functie van de sport [...], teneinde de ethiek en de solidariteit die noodzakelijk zijn voor het behoud van de maatschappelijke rol van de sport, te eerbiedigen en te bevorderen.”

| 7.3 | Door de positieve waarden die sport en toerisme gemeenschappelijk hebben, samen te brengen en te benutten, kan de integratie tussen volkeren, gemeenschappen en staten in belangrijke mate worden bevorderd. |
| --- | --- |

7.3

Door de positieve waarden die sport en toerisme gemeenschappelijk hebben, samen te brengen en te benutten, kan de integratie tussen volkeren, gemeenschappen en staten in belangrijke mate worden bevorderd.

| 7.4 | Het belang van de reeks sportevenementen die vanaf 2004 plaatsvinden, is nog groter in het licht van het hier bedoelde streven om educatieve aspecten en beginselen over te brengen d.m.v. grote sportevenementen, die op enorme aandacht van burgers en overheden zullen kunnen rekenen. |
| --- | --- |

7.4

Het belang van de reeks sportevenementen die vanaf 2004 plaatsvinden, is nog groter in het licht van het hier bedoelde streven om educatieve aspecten en beginselen over te brengen d.m.v. grote sportevenementen, die op enorme aandacht van burgers en overheden zullen kunnen rekenen.

| 7.5 | De mogelijkheden daarvoor zijn met de toetreding van tien nieuwe lidstaten tot de EU alleen maar toegenomen. Door benutting van de belangrijkste communicatiekanalen kan ook in de nieuwe lidstaten kennis over de EU en haar inwoners op educatieve wijze worden verspreid en kunnen waarden als sportiviteit, eerlijkheid en competitiegeest worden uitgewisseld. |
| --- | --- |

7.5

De mogelijkheden daarvoor zijn met de toetreding van tien nieuwe lidstaten tot de EU alleen maar toegenomen. Door benutting van de belangrijkste communicatiekanalen kan ook in de nieuwe lidstaten kennis over de EU en haar inwoners op educatieve wijze worden verspreid en kunnen waarden als sportiviteit, eerlijkheid en competitiegeest worden uitgewisseld.

| 7.6 | Daarnaast dienen basiswaarden als tolerantie, openheid, gastvrijheid en de bereidheid contacten aan te knopen met andere volken en bevolkingsgroepen verder te worden ontwikkeld en overgedragen. Om ervoor te zorgen dat dat overal in de EU gebeurt, dient aan dergelijke basiswaarden in het onderwijs en in alle voor werknemers uit de toeristische en sportsector bestemde scholingsprogramma's passende aandacht te worden besteed, en is intensieve uitwisseling van ervaringen nodig. Een en ander moet dan ook worden gesteund. Toeristen hebben immers bepaalde verwachtingen over hoe tijdens hun reis met bovengenoemde basiswaarden zal worden omgegaan. |
| --- | --- |

7.6

Daarnaast dienen basiswaarden als tolerantie, openheid, gastvrijheid en de bereidheid contacten aan te knopen met andere volken en bevolkingsgroepen verder te worden ontwikkeld en overgedragen. Om ervoor te zorgen dat dat overal in de EU gebeurt, dient aan dergelijke basiswaarden in het onderwijs en in alle voor werknemers uit de toeristische en sportsector bestemde scholingsprogramma's passende aandacht te worden besteed, en is intensieve uitwisseling van ervaringen nodig. Een en ander moet dan ook worden gesteund. Toeristen hebben immers bepaalde verwachtingen over hoe tijdens hun reis met bovengenoemde basiswaarden zal worden omgegaan.

| 7.7 | Bijzondere aandacht dient tijdens sportevenementen en toeristische activiteiten te worden besteed aan het propageren van een klimaat waarin alle burgers — en vooral de zwakkeren in de samenleving, zoals jongeren, ouderen en gehandicapten — het recht hebben om sport te beoefenen en aan sportwedstrijden deel te nemen. |
| --- | --- |

7.7

Bijzondere aandacht dient tijdens sportevenementen en toeristische activiteiten te worden besteed aan het propageren van een klimaat waarin alle burgers — en vooral de zwakkeren in de samenleving, zoals jongeren, ouderen en gehandicapten — het recht hebben om sport te beoefenen en aan sportwedstrijden deel te nemen.

| 7.8 | Dit vloeit ook voort uit bovengenoemde verklaring over sport die aan de conclusies van de Europese Raad van Nice van december 2000 is gehecht: „De beoefening van fysieke en sportieve activiteiten is voor lichamelijk of geestelijk gehandicapten een middel dat bij uitstek geschikt is voor individuele ontplooiing, revalidatie, maatschappelijke integratie en solidariteit [...].” |
| --- | --- |

7.8

Dit vloeit ook voort uit bovengenoemde verklaring over sport die aan de conclusies van de Europese Raad van Nice van december 2000 is gehecht: „De beoefening van fysieke en sportieve activiteiten is voor lichamelijk of geestelijk gehandicapten een middel dat bij uitstek geschikt is voor individuele ontplooiing, revalidatie, maatschappelijke integratie en solidariteit [...].”

| 7.9 | Dergelijke maatregelen ten behoeve van de zwakkeren in de samenleving moeten in de eerste plaats worden genomen door nationale en lokale overheden, nationale sportfederaties, sportverenigingen, amateurclubs en scholen. |
| --- | --- |

7.9

Dergelijke maatregelen ten behoeve van de zwakkeren in de samenleving moeten in de eerste plaats worden genomen door nationale en lokale overheden, nationale sportfederaties, sportverenigingen, amateurclubs en scholen.

| 7.10 | Juist op school namelijk kunnen positieve waarden en wederzijds begrip het meest succesvol worden gepromoot, aangezien uit de verwevenheid van sport, toerisme en vorming al vanaf het moment dat kinderen naar school gaan optimaal profijt kan worden getrokken. |
| --- | --- |

7.10

Juist op school namelijk kunnen positieve waarden en wederzijds begrip het meest succesvol worden gepromoot, aangezien uit de verwevenheid van sport, toerisme en vorming al vanaf het moment dat kinderen naar school gaan optimaal profijt kan worden getrokken.

| 7.11 | Daarom stelt het EESC voor de mobiliteit en uitwisseling van scholieren/studenten te blijven bevorderen via het organiseren van sportevenementen waarbij ook tijd is om kennis op te doen en na te denken over de lokale omstandigheden en cultuur. |
| --- | --- |

7.11

Daarom stelt het EESC voor de mobiliteit en uitwisseling van scholieren/studenten te blijven bevorderen via het organiseren van sportevenementen waarbij ook tijd is om kennis op te doen en na te denken over de lokale omstandigheden en cultuur.

| 7.12 | Voorts stelt het EESC voor dat de lidstaten intensiever gaan samenwerken, vooral op het vlak van de uitwisseling van goede praktijkvoorbeelden, zoals de beste manieren om sporttoeristen te betrekken bij de sociale en culturele activiteiten in de plaats waar zij een sportevenement bezoeken, teneinde geweld en intolerantie tegen te gaan, en te bevorderen dat mensen van elkaar leren. |
| --- | --- |

7.12

Voorts stelt het EESC voor dat de lidstaten intensiever gaan samenwerken, vooral op het vlak van de uitwisseling van goede praktijkvoorbeelden, zoals de beste manieren om sporttoeristen te betrekken bij de sociale en culturele activiteiten in de plaats waar zij een sportevenement bezoeken, teneinde geweld en intolerantie tegen te gaan, en te bevorderen dat mensen van elkaar leren.

| 7.13 | Daarnaast zou moeten worden bekeken of cursussen kunnen worden opgezet ter bevordering van nieuwe vaardigheden met het oog op de organisatie van toeristische activiteiten/sportevenementen, waarin aandacht wordt besteed aan alle toeristische aspecten die samenhangen met sociale ontplooiing, integratie van duurzaamheidsaspecten, communicatie en marketing. |
| --- | --- |

7.13

Daarnaast zou moeten worden bekeken of cursussen kunnen worden opgezet ter bevordering van nieuwe vaardigheden met het oog op de organisatie van toeristische activiteiten/sportevenementen, waarin aandacht wordt besteed aan alle toeristische aspecten die samenhangen met sociale ontplooiing, integratie van duurzaamheidsaspecten, communicatie en marketing.

8.   Conclusies

| 8.1 | Toerisme en sport bieden vaak ruimte voor de ontwikkeling en uitwisseling van positieve waarden, waarbij respect voor de ander het uitgangspunt vormt en waarin onderling begrip, tolerantie en openheid centraal staan. Toerisme en sport zijn namelijk gebieden waarop dat van zichzelf uit al mogelijk is. Zij zijn daarom in een samenleving die steeds dynamischer wordt en waar zich ingrijpende sociaal-culturele, geopolitieke en technologische veranderingen voltrekken, van zeer groot belang. |
| --- | --- |

8.1

Toerisme en sport bieden vaak ruimte voor de ontwikkeling en uitwisseling van positieve waarden, waarbij respect voor de ander het uitgangspunt vormt en waarin onderling begrip, tolerantie en openheid centraal staan. Toerisme en sport zijn namelijk gebieden waarop dat van zichzelf uit al mogelijk is. Zij zijn daarom in een samenleving die steeds dynamischer wordt en waar zich ingrijpende sociaal-culturele, geopolitieke en technologische veranderingen voltrekken, van zeer groot belang.

| 8.2 | Bovendien kunnen toerisme en sport in belangrijke mate bijdragen aan de verwezenlijking van de doelstellingen uit de Lissabon-strategie. Hun groeiende economische impact kan een echte stuwende kracht worden achter de economie van de EU, zeker als elke kans om de in beide sectoren aanwezige kennis verder te verdiepen en te verspreiden, volledig wordt benut. |
| --- | --- |

8.2

Bovendien kunnen toerisme en sport in belangrijke mate bijdragen aan de verwezenlijking van de doelstellingen uit de Lissabon-strategie. Hun groeiende economische impact kan een echte stuwende kracht worden achter de economie van de EU, zeker als elke kans om de in beide sectoren aanwezige kennis verder te verdiepen en te verspreiden, volledig wordt benut.

| 8.3 | De opname van artikelen over toerisme en sport in de definitieve versie van de Europese grondwet vormt een historische kentering op deze twee beleidsterreinen. Het EESC hoopt nu dat op Europees niveau heel wat initiatieven zullen worden ontplooid op het gebied van toerisme en sport en beveelt aan daarbij de open-coördinatiemethode te gebruiken, zodat kennis en vaardigheden worden uitgewisseld en op Europees niveau overleg plaatsvindt. |
| --- | --- |

8.3

De opname van artikelen over toerisme en sport in de definitieve versie van de Europese grondwet vormt een historische kentering op deze twee beleidsterreinen. Het EESC hoopt nu dat op Europees niveau heel wat initiatieven zullen worden ontplooid op het gebied van toerisme en sport en beveelt aan daarbij de open-coördinatiemethode te gebruiken, zodat kennis en vaardigheden worden uitgewisseld en op Europees niveau overleg plaatsvindt.

| 8.4 | Toerisme en sport zijn twee complexe en heterogene sectoren die niet eenvoudig gezamenlijk kunnen worden bestudeerd en in sociaal-economisch opzicht vergeleken. Daarom stelt het EESC voor een Europees waarnemingscentrum en een databank op te richten voor de verzameling, verwerking en verspreiding in de lidstaten van kennis en goede praktijkvoorbeelden op toerisme- en sportgebied met het oog op de ontwikkeling van beide sectoren. |
| --- | --- |

8.4

Toerisme en sport zijn twee complexe en heterogene sectoren die niet eenvoudig gezamenlijk kunnen worden bestudeerd en in sociaal-economisch opzicht vergeleken. Daarom stelt het EESC voor een Europees waarnemingscentrum en een databank op te richten voor de verzameling, verwerking en verspreiding in de lidstaten van kennis en goede praktijkvoorbeelden op toerisme- en sportgebied met het oog op de ontwikkeling van beide sectoren.

| 8.5 | Het EESC zou voorts graag zien dat de EU steun verleent voor studies en analyses t.a.v. toerisme en sport, zodat op Europees niveau de sociaal-economische en milieu-impact van deze strategische combinatie kan worden onderzocht. |
| --- | --- |

8.5

Het EESC zou voorts graag zien dat de EU steun verleent voor studies en analyses t.a.v. toerisme en sport, zodat op Europees niveau de sociaal-economische en milieu-impact van deze strategische combinatie kan worden onderzocht.

| 8.6 | In alle maatregelen voor de ontwikkeling van toerisme en sport moet prioriteit worden gegeven aan de bevordering van omstandigheden waaronder activiteiten op beide terreinen voor iedereen toegankelijk zijn, en aan de uitwerking van ondersteunend beleid terzake. Daarbij moet rekening worden gehouden met de zwakkeren in de samenleving (jongeren, ouderen en gehandicapten) en met de lagere inkomensgroepen. In dat verband zou een bewustmakingscampagne moeten worden opgezet om bij alle betrokkenen het besef te laten doordringen dat toegankelijkheid en duurzaamheid het concurrentievermogen ten goede komen. |
| --- | --- |

8.6

In alle maatregelen voor de ontwikkeling van toerisme en sport moet prioriteit worden gegeven aan de bevordering van omstandigheden waaronder activiteiten op beide terreinen voor iedereen toegankelijk zijn, en aan de uitwerking van ondersteunend beleid terzake. Daarbij moet rekening worden gehouden met de zwakkeren in de samenleving (jongeren, ouderen en gehandicapten) en met de lagere inkomensgroepen. In dat verband zou een bewustmakingscampagne moeten worden opgezet om bij alle betrokkenen het besef te laten doordringen dat toegankelijkheid en duurzaamheid het concurrentievermogen ten goede komen.

| 8.7 | Het EESC stelt tevens voor om een Europees agentschap voor toerisme op te richten dat ervoor zou moeten zorgen dat de kenmerken van de toeristische sector behouden blijven. Ook zou dit agentschap de problemen ervan in kaart moeten brengen, mogelijke ontwikkelingsplannen moeten uitstippelen en moeten zoeken naar innovatieve instrumenten voor duurzame groei die in de structurele beleidsmaatregelen van de EU kunnen worden geïntegreerd. |
| --- | --- |

8.7

Het EESC stelt tevens voor om een Europees agentschap voor toerisme op te richten dat ervoor zou moeten zorgen dat de kenmerken van de toeristische sector behouden blijven. Ook zou dit agentschap de problemen ervan in kaart moeten brengen, mogelijke ontwikkelingsplannen moeten uitstippelen en moeten zoeken naar innovatieve instrumenten voor duurzame groei die in de structurele beleidsmaatregelen van de EU kunnen worden geïntegreerd.

| 8.8 | Toerisme en sport zijn veelomvattende, complexe sectoren met een groot ontwikkelingspotentieel. In onderhavig advies pleit het EESC voor horizontale integratie van toerisme en sport op Europees niveau, teneinde hun potentieel op sociaal-economisch en cultureel vlak te benutten. Tot slot wijst het EESC er ook op dat als in dit verband de benodigde maatregelen worden genomen, er constant op moet worden gelet of er voldoende aandacht is voor het aspect duurzaamheid, zowel in sociaal-economisch, cultureel als milieuopzicht. |
| --- | --- |

8.8

Toerisme en sport zijn veelomvattende, complexe sectoren met een groot ontwikkelingspotentieel. In onderhavig advies pleit het EESC voor horizontale integratie van toerisme en sport op Europees niveau, teneinde hun potentieel op sociaal-economisch en cultureel vlak te benutten. Tot slot wijst het EESC er ook op dat als in dit verband de benodigde maatregelen worden genomen, er constant op moet worden gelet of er voldoende aandacht is voor het aspect duurzaamheid, zowel in sociaal-economisch, cultureel als milieuopzicht.

| 8.9 | Dit advies wordt door het EESC de „Verklaring van Rome over toerisme en sport” genoemd, zodat het bij elk belangrijk toeristisch of sportevenement op Europees niveau gemakkelijker herkend en onder de aandacht van de betrokkenen gebracht kan worden. |
| --- | --- |

8.9

Dit advies wordt door het EESC de „Verklaring van Rome over toerisme en sport” genoemd, zodat het bij elk belangrijk toeristisch of sportevenement op Europees niveau gemakkelijker herkend en onder de aandacht van de betrokkenen gebracht kan worden.

Brussel, 15 december 2004

De voorzitter

van het Europees Economisch en Sociaal Comité

A.-M. SIGMUND

---

(1)  Een goed voorbeeld in dit verband vormt de regio Turijn, waar in 2006 de volgende Olympische en Paralympische Winterspelen zullen plaatsvinden en waar om die reden vervallen industriezones nieuw leven wordt ingeblazen en sommige afgelegen gebieden voor het eerst economisch worden benut, wat een oppepper voor alle economische activiteit ter plaatse betekent.

1

(2)  Openbare hoorzitting over „Toerisme en sport: toekomstige uitdagingen voor Europa”, Rome, 22 april 2004 in het gebouw van de CNEL (de Italiaanse Raad voor economie en arbeid).

2

(3)  Bijv. tijdens de in voetnoot 3 genoemde sportwedstrijden.

3

(4)  COM(2001) 665 def.

4

(5)  COM(2003) 716 def.

5

(6)  Plaatselijke kampioenschappen, toernooien tussen scholen en op amateurniveau, decentrale of universitaire sportevenementen enz.

6

(7)  Van het Europees werkgelegenheidsactieplan voor de toeristische sector uit 1999 tot de Mededeling van de Commissie van 13 november 2001 getiteld „Een gezamenlijke aanpak voor de toekomst van het Europese toerisme”, de resolutie van het Europees Parlement van 14 mei 2002, de resolutie van de Raad van 21 mei 2002 over de toekomst van het Europese toerisme en de Mededeling van de Commissie van november 2003 getiteld „Basisrichtsnoeren voor een duurzaam Europees toerisme”.

7

(8)  Art. I-17 en art. III-281, afdeling 4.

8

(9)  Bijv. het Europees Bureau voor de geneesmiddelenbeoordeling, het Europees Agentschap voor de veiligheid en de gezondheid op het werk, de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid en het Europees Milieuagentschap.

9

(10)  Het EESC heeft daaraan en in het bijzonder aan de formulering van toekomstige maatregelen een bijdrage willen leveren met zijn initiatiefadvies „Een voor iedereen toegankelijk en sociaal duurzaam toerisme” (PB C 32 van 5 februari 2004).

10

(11)  Artt. I-17 en III-282, afdeling 5.

11

(12)  COM(2003) 716 def.

12

(13)  PB C 32 van 5 februari 2004

13

---

| 28.6.2005 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 157/22 |
| --- | --- | --- | --- |

28.6.2005

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 157/22

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Mededeling van de Commissie: Naar een Europese strategie voor nanotechnologie

(COM(2004) 338 def.)

(2005/C 157/03)

De Europese Commissie heeft op 12 mei 2004 besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig art. 262 van het EG-Verdrag te raadplegen over de Mededeling van de Commissie: „Naar een Europese strategie voor nanotechnologie”

De gespecialiseerde afdeling „Interne markt, productie en consumptie”, die met de voorbereiding van de werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 10 november 2004 goedgekeurd. Rapporteur was de heer PEZZINI.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 413e zitting van 15 en 16 december 2004 (vergadering van 15 december 2004) het volgende advies uitgebracht, dat met 151 stemmen, bij 1 onthouding, is goedgekeurd.

1.   Voorwoord

| 1.1 | Het EESC beseft dat dit advies een tot op zekere hoogte nieuwe materie betreft, met een vaak weinig bekende of in ieder geval weinig gebruikte terminologie. Daarom leek het nuttig om een beknopte reeks definities op te nemen en de stand van het onderzoek naar en de toepassingen van nanotechnologie in de VS en in Azië te beschrijven. |
| --- | --- |

1.1

Het EESC beseft dat dit advies een tot op zekere hoogte nieuwe materie betreft, met een vaak weinig bekende of in ieder geval weinig gebruikte terminologie. Daarom leek het nuttig om een beknopte reeks definities op te nemen en de stand van het onderzoek naar en de toepassingen van nanotechnologie in de VS en in Azië te beschrijven.

| 1.2 | Inhoud van het advies
  2.
  3.
  4.
  5.
  6.
  7.
  8. |
| --- | --- |

1.2

Inhoud van het advies

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

2.   Definities

| 2.1 | Nano: het miljardste deel van een geheel. In dit advies, verwijzend naar afmetingen, wordt „nano” gebruikt voor het miljardste deel van een meter. |
| --- | --- |

2.1

Nano: het miljardste deel van een geheel. In dit advies, verwijzend naar afmetingen, wordt „nano” gebruikt voor het miljardste deel van een meter.

| 2.2 | Micro: het miljoenste deel van een geheel. In dit advies gaat het om het miljoenste deel van een meter. |
| --- | --- |

2.2

Micro: het miljoenste deel van een geheel. In dit advies gaat het om het miljoenste deel van een meter.

| 2.3 | Nanowetenschappen: deze wetenschappen vormen een nieuwe benadering van de traditionele wetenschappen (schei- en natuurkunde, biologie, elektronica...) voor wat betreft de fundamentele structuur en het gedrag van de materie op atoom- en molecuulniveau. Het zijn in feite de wetenschappen die de mogelijkheden van de atomen in diverse disciplines bestuderen (1). |
| --- | --- |

2.3

Nanowetenschappen: deze wetenschappen vormen een nieuwe benadering van de traditionele wetenschappen (schei- en natuurkunde, biologie, elektronica...) voor wat betreft de fundamentele structuur en het gedrag van de materie op atoom- en molecuulniveau. Het zijn in feite de wetenschappen die de mogelijkheden van de atomen in diverse disciplines bestuderen (1).

| 2.4 | Nanotechnologie: de technologie met behulp waarvan atomen en moleculen kunnen worden bewerkt om nieuwe oppervlakken of objecten te maken die dankzij hun andere samenstelling en nieuwe schikking van atomen bijzondere eigenschappen aannemen die in het leven van alledag bruikbaar zijn (2). Het gaat dus om de technologie van het miljardste deel van een meter. |
| --- | --- |

2.4

Nanotechnologie: de technologie met behulp waarvan atomen en moleculen kunnen worden bewerkt om nieuwe oppervlakken of objecten te maken die dankzij hun andere samenstelling en nieuwe schikking van atomen bijzondere eigenschappen aannemen die in het leven van alledag bruikbaar zijn (2). Het gaat dus om de technologie van het miljardste deel van een meter.

| 2.5 | Behalve de hierboven vermelde definitie is het de moeite waard om er een uit wetenschappelijk oogpunt pregnantere versie naast te zetten. De term „nanotechnologie” verwijst naar een multidisciplinaire aanpak voor het scheppen van materialen, instrumenten en systemen aan door de beheersing van de materie op nanoschaal. |
| --- | --- |

2.5

Behalve de hierboven vermelde definitie is het de moeite waard om er een uit wetenschappelijk oogpunt pregnantere versie naast te zetten. De term „nanotechnologie” verwijst naar een multidisciplinaire aanpak voor het scheppen van materialen, instrumenten en systemen aan door de beheersing van de materie op nanoschaal.

| 2.6 | Nanomechanica: de afmetingen van een object worden belangrijk voor de bepaling van de eigenschappen daarvan als het scala aan afmetingen loopt van één nanometer tot enkele tientallen nanometers (het gaat dan om objecten van enkele tientallen tot enkele duizenden atomen). Binnen dit scala aan afmetingen zijn de fysisch-chemische eigenschappen van een object dat uit 100 ijzeratomen bestaat, radicaal anders dan van een object van 200 atomen, ook al zijn beide met dezelfde atomen tot stand gebracht. Zo zijn ook de mechanische en elektromagnetische eigenschappen van een vast lichaam dat uit nanodeeltjes bestaat, radicaal anders dan die van een traditioneel vast lichaam met dezelfde chemische samenstelling; de eigenschappen van eerstgenoemd vast lichaam worden beïnvloed door de eigenschappen van de afzonderlijke eenheden waaruit het is samengesteld. |
| --- | --- |

2.6

Nanomechanica: de afmetingen van een object worden belangrijk voor de bepaling van de eigenschappen daarvan als het scala aan afmetingen loopt van één nanometer tot enkele tientallen nanometers (het gaat dan om objecten van enkele tientallen tot enkele duizenden atomen). Binnen dit scala aan afmetingen zijn de fysisch-chemische eigenschappen van een object dat uit 100 ijzeratomen bestaat, radicaal anders dan van een object van 200 atomen, ook al zijn beide met dezelfde atomen tot stand gebracht. Zo zijn ook de mechanische en elektromagnetische eigenschappen van een vast lichaam dat uit nanodeeltjes bestaat, radicaal anders dan die van een traditioneel vast lichaam met dezelfde chemische samenstelling; de eigenschappen van eerstgenoemd vast lichaam worden beïnvloed door de eigenschappen van de afzonderlijke eenheden waaruit het is samengesteld.

| 2.7 | Dit is een fundamentele wetenschappelijke en technologische nieuwigheid die de manier waarop wordt omgegaan met de totstandbrenging en bewerking van materialen verandert, op elk wetenschappelijk en technologisch terrein. Nanotechnologie is dus geen nieuwe wetenschap, naast chemie, fysica of biologie, maar een nieuwe manier om chemie, fysica of biologie te beoefenen. |
| --- | --- |

2.7

Dit is een fundamentele wetenschappelijke en technologische nieuwigheid die de manier waarop wordt omgegaan met de totstandbrenging en bewerking van materialen verandert, op elk wetenschappelijk en technologisch terrein. Nanotechnologie is dus geen nieuwe wetenschap, naast chemie, fysica of biologie, maar een nieuwe manier om chemie, fysica of biologie te beoefenen.

| 2.8 | Hieruit vloeit voort dat een materiaal of een systeem waaraan een nanostructuur is gegeven, opgebouwd is uit eenheden van nanometrische afmeting (uit afzonderlijke atomen opgebouwde structuren waaraan we gewend zijn, niet langer relevant), die dus bijzondere eigenschappen vertonen en zich tot complexe structuren laten verbinden. Het is dus duidelijk dat moet worden afgestapt van de paradigmata van stoffen die zijn gebaseerd op de samenvoeging van afzonderlijke atomen of moleculen en alle gelijk zijn. Daarvoor in de plaats moet een benadering worden gevolgd waarbij de afmetingen een parameter van fundamenteel belang zijn. |
| --- | --- |

2.8

Hieruit vloeit voort dat een materiaal of een systeem waaraan een nanostructuur is gegeven, opgebouwd is uit eenheden van nanometrische afmeting (uit afzonderlijke atomen opgebouwde structuren waaraan we gewend zijn, niet langer relevant), die dus bijzondere eigenschappen vertonen en zich tot complexe structuren laten verbinden. Het is dus duidelijk dat moet worden afgestapt van de paradigmata van stoffen die zijn gebaseerd op de samenvoeging van afzonderlijke atomen of moleculen en alle gelijk zijn. Daarvoor in de plaats moet een benadering worden gevolgd waarbij de afmetingen een parameter van fundamenteel belang zijn.

| 2.9 | Om het revolutionaire karakter van nanotechnologie op zijn waarde te schatten, kunnen we haar gelijkstellen aan de ontdekking van een nieuwe tabel van Mendeljev (periodiek systeem der elementen) die heel wat groter en ingewikkelder is dan de thans bekende, of kunnen we ons voorstellen dat de beperkingen van fasediagrammen (bijv. de mogelijkheid om twee stoffen te mengen) opgeheven kunnen worden. |
| --- | --- |

2.9

Om het revolutionaire karakter van nanotechnologie op zijn waarde te schatten, kunnen we haar gelijkstellen aan de ontdekking van een nieuwe tabel van Mendeljev (periodiek systeem der elementen) die heel wat groter en ingewikkelder is dan de thans bekende, of kunnen we ons voorstellen dat de beperkingen van fasediagrammen (bijv. de mogelijkheid om twee stoffen te mengen) opgeheven kunnen worden.

| 2.10 | Het gaat dus om bottom-up technologieën, die de stap mogelijk maken van afzonderlijke functies naar een geheel. Deze technologieën vinden steeds meer toepassingen, onder meer op de volgende gebieden: gezondheid, IT, materiaalwetenschap, verwerkende industrie, energie, veiligheid, ruimtewetenschappen, optiek, akoestiek, chemie, voeding en milieu. |
| --- | --- |

2.10

Het gaat dus om bottom-up technologieën, die de stap mogelijk maken van afzonderlijke functies naar een geheel. Deze technologieën vinden steeds meer toepassingen, onder meer op de volgende gebieden: gezondheid, IT, materiaalwetenschap, verwerkende industrie, energie, veiligheid, ruimtewetenschappen, optiek, akoestiek, chemie, voeding en milieu.

| 2.11 | Dankzij deze toepassingen waarvan de burger sommige al gebruikt (3), is het geen loze kreet om te stellen dat „nanotechnologie de kwaliteit van het leven, het concurrentievermogen van de verwerkende industrie en de duurzame ontwikkeling aanzienlijk kan verbeteren” (4). |
| --- | --- |

2.11

Dankzij deze toepassingen waarvan de burger sommige al gebruikt (3), is het geen loze kreet om te stellen dat „nanotechnologie de kwaliteit van het leven, het concurrentievermogen van de verwerkende industrie en de duurzame ontwikkeling aanzienlijk kan verbeteren” (4).

| 2.12 | Micro-elektronica. tak van elektronica die zich bezighoudt met de ontwikkeling van geïntegreerde circuits, tot stand gebracht binnen „één bereik van een halfgeleider”, van zeer geringe afmetingen. Tegenwoordig is de micro-elektronica in staat om afzonderlijke componenten te maken met een afmeting van circa 0,1 micrometer, ofwel 100 nanometer (5). |
| --- | --- |

2.12

Micro-elektronica. tak van elektronica die zich bezighoudt met de ontwikkeling van geïntegreerde circuits, tot stand gebracht binnen „één bereik van een halfgeleider”, van zeer geringe afmetingen. Tegenwoordig is de micro-elektronica in staat om afzonderlijke componenten te maken met een afmeting van circa 0,1 micrometer, ofwel 100 nanometer (5).

| 2.13 | Nano-elektronica. Wetenschap die zich bezighoudt met de studie en de productie van circuits, met behulp van niet op silicium gebaseerde technologie en materialen en die uitgaan van wezenlijk andere beginselen dan de huidige (6). |
| --- | --- |

2.13

Nano-elektronica. Wetenschap die zich bezighoudt met de studie en de productie van circuits, met behulp van niet op silicium gebaseerde technologie en materialen en die uitgaan van wezenlijk andere beginselen dan de huidige (6).

| 2.13.1 | Nano-elektronica staat op het punt om één van de hoekstenen van de nanotechnologie te worden, zoals de elektronica thans in alle wetenschappelijke sectoren en industriële processen aanwezig is (7). |
| --- | --- |

2.13.1

Nano-elektronica staat op het punt om één van de hoekstenen van de nanotechnologie te worden, zoals de elektronica thans in alle wetenschappelijke sectoren en industriële processen aanwezig is (7).

| 2.13.2 | Op het gebied van elektrische/elektronische componenten is de ontwikkeling heel snel gegaan: in enkele decennia is men, uitgaande van zekeringen, verder gegaan met halfgeleiders, chips, microchips om thans uit te komen bij de nanochip, bestaand uit onderdelen die elk slechts enkele honderden atomen omvatten. In een nanochip kan de informatie van 25 delen van de Encyclopaedia Britannia worden opgeslagen (8). |
| --- | --- |

2.13.2

Op het gebied van elektrische/elektronische componenten is de ontwikkeling heel snel gegaan: in enkele decennia is men, uitgaande van zekeringen, verder gegaan met halfgeleiders, chips, microchips om thans uit te komen bij de nanochip, bestaand uit onderdelen die elk slechts enkele honderden atomen omvatten. In een nanochip kan de informatie van 25 delen van de Encyclopaedia Britannia worden opgeslagen (8).

| 2.13.3 | Wetenschappers en producenten van elektronische componenten beseften al spoedig dat de stroom informatie versnelt naarmate de chip kleiner wordt (9). Daarom is het met nano-elektronica mogelijk om informatiestromen zeer snel te beheersen, op uiterst kleine ruimtelijke afmetingen. |
| --- | --- |

2.13.3

Wetenschappers en producenten van elektronische componenten beseften al spoedig dat de stroom informatie versnelt naarmate de chip kleiner wordt (9). Daarom is het met nano-elektronica mogelijk om informatiestromen zeer snel te beheersen, op uiterst kleine ruimtelijke afmetingen.

| 2.14 | Scanning tunnelling microscope (STM): dit instrument, dat de uitvinders de Nobelprijs heeft opgeleverd, wordt ook wel de „de lens van de 21e eeuw” genoemd. Het dient ertoe om op atomaire schaal materie te „zien”. Werking: de naald van de microscoop beweegt parallel boven een oppervlak. De elektronen van het oppervlak (niet de atomen) verplaatsen zich door het tunneleffect van het oppervlak naar de naald. Hierdoor ontstaat een stroom waarvan de intensiteit omgekeerd evenredig is met de afstand tussen de naald en het oppervlak. Deze stroom wordt via een berekening omgezet in hoogte, zodat het mogelijk wordt de topografie van het oppervlak van het materiaal op nanometrische schaal in kaart te brengen. |
| --- | --- |

2.14

Scanning tunnelling microscope (STM): dit instrument, dat de uitvinders de Nobelprijs heeft opgeleverd, wordt ook wel de „de lens van de 21e eeuw” genoemd. Het dient ertoe om op atomaire schaal materie te „zien”. Werking: de naald van de microscoop beweegt parallel boven een oppervlak. De elektronen van het oppervlak (niet de atomen) verplaatsen zich door het tunneleffect van het oppervlak naar de naald. Hierdoor ontstaat een stroom waarvan de intensiteit omgekeerd evenredig is met de afstand tussen de naald en het oppervlak. Deze stroom wordt via een berekening omgezet in hoogte, zodat het mogelijk wordt de topografie van het oppervlak van het materiaal op nanometrische schaal in kaart te brengen.

| 2.14.1 | Tunneleffect: in de klassieke mechanica kan een deeltje dat zich in een holte bevindt en dat een zekere energie heeft, er niet uit, tenzij die energie groot genoeg is om de „grenzen” van de holte te overschrijden. In de kwantummechanica is de situatie op grond van het onzekerheidsbeginsel evenwel heel anders. Als het deeltje in de holte gevangen zit, zal de onzekerheid van de positie heel klein zijn en de onzekerheid van de snelheid dus heel groot. Er is dus een bepaalde waarschijnlijkheid dat het deeltje genoeg energie heeft om uit de holte te komen, ook al zou zijn gemiddelde energie niet toereikend zijn om de hindernis te overwinnen (10). |
| --- | --- |

2.14.1

Tunneleffect: in de klassieke mechanica kan een deeltje dat zich in een holte bevindt en dat een zekere energie heeft, er niet uit, tenzij die energie groot genoeg is om de „grenzen” van de holte te overschrijden. In de kwantummechanica is de situatie op grond van het onzekerheidsbeginsel evenwel heel anders. Als het deeltje in de holte gevangen zit, zal de onzekerheid van de positie heel klein zijn en de onzekerheid van de snelheid dus heel groot. Er is dus een bepaalde waarschijnlijkheid dat het deeltje genoeg energie heeft om uit de holte te komen, ook al zou zijn gemiddelde energie niet toereikend zijn om de hindernis te overwinnen (10).

| 2.15 | Koolstof nanobuizen: deze zijn het resultaat van een bijzondere assemblage van koolstofatomen. Nanobuizen zijn één van de meest resistente en lichtste materialen die momenteel bekend zijn. Ze zijn zes keer lichter en honderd keer sterker dan staal. Ze hebben een diameter van enkele nanometer en een lengte van diverse micrometer of zelfs nog veel meer (11). |
| --- | --- |

2.15

Koolstof nanobuizen: deze zijn het resultaat van een bijzondere assemblage van koolstofatomen. Nanobuizen zijn één van de meest resistente en lichtste materialen die momenteel bekend zijn. Ze zijn zes keer lichter en honderd keer sterker dan staal. Ze hebben een diameter van enkele nanometer en een lengte van diverse micrometer of zelfs nog veel meer (11).

| 2.16 | Autoassemblage van macromoleculen: dit is het procédé dat in laboratoria wordt gebruikt om de natuur na te bootsen: „Alles wat leeft stelt zichzelf samen”. Via dit procédé van autoassemblage worden raakvlakken gecreëerd tussen elektronische circuits en biologische weefsels en wordt afgetast in hoeverre een verbintenis tussen informatica en biologie tot stand kan worden gebracht. De doelstelling die wetenschappers overigens geen toekomstmuziek lijkt, is om doven het gehoor en blinden het zicht terug te kunnen geven (12). |
| --- | --- |

2.16

Autoassemblage van macromoleculen: dit is het procédé dat in laboratoria wordt gebruikt om de natuur na te bootsen: „Alles wat leeft stelt zichzelf samen”. Via dit procédé van autoassemblage worden raakvlakken gecreëerd tussen elektronische circuits en biologische weefsels en wordt afgetast in hoeverre een verbintenis tussen informatica en biologie tot stand kan worden gebracht. De doelstelling die wetenschappers overigens geen toekomstmuziek lijkt, is om doven het gehoor en blinden het zicht terug te kunnen geven (12).

| 2.17 | Biomimetica:
   (13) de wetenschap die de wetten bestudeert die ten grondslag liggen aan de samenvoeging van in de natuur bestaande moleculen. Met kennis van deze wetten is het wellicht mogelijk kunstmatige nanomotoren te creëren, uitgaande van de ook in de natuur geldende beginselen (14). |
| --- | --- |

2.17

Biomimetica:
   (13) de wetenschap die de wetten bestudeert die ten grondslag liggen aan de samenvoeging van in de natuur bestaande moleculen. Met kennis van deze wetten is het wellicht mogelijk kunstmatige nanomotoren te creëren, uitgaande van de ook in de natuur geldende beginselen (14).

3.   Inleiding

| 3.1 | Het EESC waardeert de duidelijkheid die uit de mededeling over de nanotechnologie naar voren komt, onderschrijft de motieven die de Commissie ertoe hebben gebracht om in een vroegtijdig stadium relevante opmerkingen over deze zaak te maken en is tot slot tevreden over de talrijke publicaties, inclusief cd-roms, voor zowel deskundigen als jongeren. |
| --- | --- |

3.1

Het EESC waardeert de duidelijkheid die uit de mededeling over de nanotechnologie naar voren komt, onderschrijft de motieven die de Commissie ertoe hebben gebracht om in een vroegtijdig stadium relevante opmerkingen over deze zaak te maken en is tot slot tevreden over de talrijke publicaties, inclusief cd-roms, voor zowel deskundigen als jongeren.

| 3.1.1 | Vooral de vanuit een pedagogische invalshoek opgezette cd-roms zijn bij uitstek geschikte culturele media voor de verspreiding van de nodige informatie over nanotechnologie onder een breed, soms onervaren en vaak jong publiek. |
| --- | --- |

3.1.1

Vooral de vanuit een pedagogische invalshoek opgezette cd-roms zijn bij uitstek geschikte culturele media voor de verspreiding van de nodige informatie over nanotechnologie onder een breed, soms onervaren en vaak jong publiek.

| 3.2 | Volgens het EESC moet deze materie, die nieuwe en vruchtbare ontdekkingen op talrijke gebieden in het dagelijks leven kan opleveren, aan de hand van een voor iedereen zo toegankelijk mogelijke terminologie verspreid worden. Verder dient het onderzoek naar nieuwe producten aan te kunnen sluiten bij de eisen en wensen van de consument, die gevoelig is voor alles wat met duurzame ontwikkeling te maken heeft. |
| --- | --- |

3.2

Volgens het EESC moet deze materie, die nieuwe en vruchtbare ontdekkingen op talrijke gebieden in het dagelijks leven kan opleveren, aan de hand van een voor iedereen zo toegankelijk mogelijke terminologie verspreid worden. Verder dient het onderzoek naar nieuwe producten aan te kunnen sluiten bij de eisen en wensen van de consument, die gevoelig is voor alles wat met duurzame ontwikkeling te maken heeft.

| 3.2.1 | Een bijzondere taak is daarbij ook weggelegd voor journalisten en de massamedia, vooral journalisten van gespecialiseerde vakbladen, die de eersten zijn om verslag te doen van de successen van onderzoekers die alle uitdagingen van de wetenschap aangaan om concrete resultaten te boeken. |
| --- | --- |

3.2.1

Een bijzondere taak is daarbij ook weggelegd voor journalisten en de massamedia, vooral journalisten van gespecialiseerde vakbladen, die de eersten zijn om verslag te doen van de successen van onderzoekers die alle uitdagingen van de wetenschap aangaan om concrete resultaten te boeken.

| 3.2.2 | e huidige indicatoren voor de ontwikkeling van nanotechnologie zijn vooral deze vier aspecten: 1) publicaties (15); 2) patenten; 3) oprichting van nieuwe ondernemingen (start-up); 4) omzetgegevens. Voor publicaties neemt de EU de eerste plaats in, met een percentage van 33 %, gevolgd door de VS met 28 %. Er zijn geen precieze percentages beschikbaar voor China, maar het is duidelijk dat ook in dit land het aantal publicaties een stijgende lijn vertoont. Wat patenten betreft, staan de VS op de eerste plaats, met 42 %, gevolgd door de EU, met 36 %. Van de 1 000 nieuw opgerichte, echte nanotech-ondernemingen floreren er 600 in de VS en 350 in de Europese Unie. Verwacht wordt dat de omzet wereldwijd van de huidige 50 miljard euro zal stijgen tot circa 350 miljard in 2010, om in 2015 uit te komen op 1 000 miljard EUR (16). |
| --- | --- |

3.2.2

e huidige indicatoren voor de ontwikkeling van nanotechnologie zijn vooral deze vier aspecten: 1) publicaties (15); 2) patenten; 3) oprichting van nieuwe ondernemingen (start-up); 4) omzetgegevens. Voor publicaties neemt de EU de eerste plaats in, met een percentage van 33 %, gevolgd door de VS met 28 %. Er zijn geen precieze percentages beschikbaar voor China, maar het is duidelijk dat ook in dit land het aantal publicaties een stijgende lijn vertoont. Wat patenten betreft, staan de VS op de eerste plaats, met 42 %, gevolgd door de EU, met 36 %. Van de 1 000 nieuw opgerichte, echte nanotech-ondernemingen floreren er 600 in de VS en 350 in de Europese Unie. Verwacht wordt dat de omzet wereldwijd van de huidige 50 miljard euro zal stijgen tot circa 350 miljard in 2010, om in 2015 uit te komen op 1 000 miljard EUR (16).

| 3.3 | Nanotechnologie en nanowetenschappen zijn niet alleen een nieuwe benadering van materiaalwetenschappen en -behandeling, maar ook en vooral één van de meestbelovende en relevante multidisciplinaire instrumenten om op grote schaal productiesystemen te verwezenlijken en in diverse sectoren van de maatschappij zeer innovatieve en op grote schaal toepasbare uitvindingen te doen. |
| --- | --- |

3.3

Nanotechnologie en nanowetenschappen zijn niet alleen een nieuwe benadering van materiaalwetenschappen en -behandeling, maar ook en vooral één van de meestbelovende en relevante multidisciplinaire instrumenten om op grote schaal productiesystemen te verwezenlijken en in diverse sectoren van de maatschappij zeer innovatieve en op grote schaal toepasbare uitvindingen te doen.

| 3.3.1 | Op nanoschaal nemen traditionele materialen andere eigenschappen aan dan op macroscopische schaal, waardoor het mogelijk wordt om systemen met betere functies en prestaties tot stand te brengen. De radicale nieuwigheid van nanotechnologie is dat de fysische en chemische eigenschappen van een materiaal veranderen naarmate de afmetingen ervan worden gereduceerd. „Hierdoor zijn er productiestrategieën mogelijk die lijken op de benadering van de natuur voor het creëren van complexe systemen, met een rationeel energiegebruik, minimaal gebruik van de nodige grondstof en een minimale hoeveelheid afval”
   (17). |
| --- | --- |

3.3.1

Op nanoschaal nemen traditionele materialen andere eigenschappen aan dan op macroscopische schaal, waardoor het mogelijk wordt om systemen met betere functies en prestaties tot stand te brengen. De radicale nieuwigheid van nanotechnologie is dat de fysische en chemische eigenschappen van een materiaal veranderen naarmate de afmetingen ervan worden gereduceerd. „Hierdoor zijn er productiestrategieën mogelijk die lijken op de benadering van de natuur voor het creëren van complexe systemen, met een rationeel energiegebruik, minimaal gebruik van de nodige grondstof en een minimale hoeveelheid afval”
   (17).

| 3.3.2 | De productieprocessen in verband met nanotechnologie dienen dus op een nieuwe leest te zijn geschoeid, die over het algemeen rekening houdt met deze nieuwe eigenschappen om te garanderen dat het Europese economische en sociale systeem er maximaal profijt van trekt. |
| --- | --- |

3.3.2

De productieprocessen in verband met nanotechnologie dienen dus op een nieuwe leest te zijn geschoeid, die over het algemeen rekening houdt met deze nieuwe eigenschappen om te garanderen dat het Europese economische en sociale systeem er maximaal profijt van trekt.

| 3.4 | De nanotechnologische benadering is van belang voor elke productiesector. De sectoren waarin momenteel nanotechnologie al in enkele productieprocessen is geïntegreerd, zijn: elektronica (18); chemie (19); farmaceutica (20); mechanica (21); de automobiel- en ruimtevaartsector (22), de verwerkende industrie (23) en de cosmetica. |
| --- | --- |

3.4

De nanotechnologische benadering is van belang voor elke productiesector. De sectoren waarin momenteel nanotechnologie al in enkele productieprocessen is geïntegreerd, zijn: elektronica (18); chemie (19); farmaceutica (20); mechanica (21); de automobiel- en ruimtevaartsector (22), de verwerkende industrie (23) en de cosmetica.

| 3.5 | De Europese Unie zou nanotechnologie goed kunnen gebruiken om een impuls te geven aan de verwezenlijking van de tijdens de Europese Raad in Lissabon overeengekomen doelstellingen voor de ontwikkeling van de kennismaatschappij en om van Europa de meest dynamische en concurrerende economie te maken, met samenhang, eerbied voor het milieu en nieuwe ondernemingen, banen voor hooggeschoolden en nieuwe beroepsprofielen. |
| --- | --- |

3.5

De Europese Unie zou nanotechnologie goed kunnen gebruiken om een impuls te geven aan de verwezenlijking van de tijdens de Europese Raad in Lissabon overeengekomen doelstellingen voor de ontwikkeling van de kennismaatschappij en om van Europa de meest dynamische en concurrerende economie te maken, met samenhang, eerbied voor het milieu en nieuwe ondernemingen, banen voor hooggeschoolden en nieuwe beroepsprofielen.

| 3.6 | Europa lijkt, naar het oordeel van de Commissie, op het gebied van nanotechnologie te kunnen beschikken over een gunstige uitgangspositie, die echter daadwerkelijke concurrentievoordelen voor het bedrijfsleven en de Europese samenleving moet kunnen opleveren, alsook een passend rendement voor de vereiste hoge investeringen in het onderzoek. |
| --- | --- |

3.6

Europa lijkt, naar het oordeel van de Commissie, op het gebied van nanotechnologie te kunnen beschikken over een gunstige uitgangspositie, die echter daadwerkelijke concurrentievoordelen voor het bedrijfsleven en de Europese samenleving moet kunnen opleveren, alsook een passend rendement voor de vereiste hoge investeringen in het onderzoek.

| 3.6.1 | et grootste struikelblok is dat begrip moet worden gekweekt voor het strategische belang van deze technologie voor omvangrijke economische en sociale sectoren. Evenzo is het zaak erin te slagen om een daadwerkelijk geïntegreerd beleid voor nanotechnologie en –wetenschap op poten te zetten dat over ruime middelen kan beschikken en waar de particuliere en financiële sector, het bedrijfsleven en het onderwijs volledig achter staan. |
| --- | --- |

3.6.1

et grootste struikelblok is dat begrip moet worden gekweekt voor het strategische belang van deze technologie voor omvangrijke economische en sociale sectoren. Evenzo is het zaak erin te slagen om een daadwerkelijk geïntegreerd beleid voor nanotechnologie en –wetenschap op poten te zetten dat over ruime middelen kan beschikken en waar de particuliere en financiële sector, het bedrijfsleven en het onderwijs volledig achter staan.

4.   Samenvatting van de mededeling van de Commissie

| 4.1 | Met deze mededeling heeft de Commissie een aanzet willen geven om binnen de instellingen een discussie op gang te brengen over een coherent initiatief voor:






  — | het vergroten van de investeringen en de verbetering van de coördinatie van O&O-activiteiten om de industriële toepassingen van nanotechnologie beter te benutten en de wetenschappelijke expertise en het concurrentievermogen op peil te houden, |
| --- | --- | --- |

4.1

Met deze mededeling heeft de Commissie een aanzet willen geven om binnen de instellingen een discussie op gang te brengen over een coherent initiatief voor:

—

het vergroten van de investeringen en de verbetering van de coördinatie van O&O-activiteiten om de industriële toepassingen van nanotechnologie beter te benutten en de wetenschappelijke expertise en het concurrentievermogen op peil te houden,

| — | het ontwikkelen van een concurrerende O&O-infrastructuur van wereldklasse („expertisecentra”) waarbij rekening wordt gehouden met de behoeften van zowel de industrie als de onderzoeksinstellingen, |
| --- | --- |

—

het ontwikkelen van een concurrerende O&O-infrastructuur van wereldklasse („expertisecentra”) waarbij rekening wordt gehouden met de behoeften van zowel de industrie als de onderzoeksinstellingen,

| — | het bevorderen van de interdisciplinaire onderwijs en opleiding van onderzoekspersoneel waarbij meer aandacht wordt geschonken aan het ondernemerschap, |
| --- | --- |

—

het bevorderen van de interdisciplinaire onderwijs en opleiding van onderzoekspersoneel waarbij meer aandacht wordt geschonken aan het ondernemerschap,

| — | het scheppen van gunstige voorwaarden voor technologieoverdracht en innovatie om te garanderen dat de leidende rol van Europa op het gebied van O&O wordt omgezet in producten en processen die welvaart brengen, |
| --- | --- |

—

het scheppen van gunstige voorwaarden voor technologieoverdracht en innovatie om te garanderen dat de leidende rol van Europa op het gebied van O&O wordt omgezet in producten en processen die welvaart brengen,

| — | het in een vroeg stadium betrekken van maatschappelijke overwegingen in het O&O-proces, |
| --- | --- |

—

het in een vroeg stadium betrekken van maatschappelijke overwegingen in het O&O-proces,

| — | het vastberaden aanpakken van eventuele risico's voor de volksgezondheid, de veiligheid, het milieu en de consument, door de gegevens te verzamelen die nodig zijn voor de risicoanalyse, een risicoanalyse op te nemen in elke stap van de levenscyclus van nanotechnologieproducten en bestaande methoden aan te passen of zonodig nieuwe te ontwikkelen, |
| --- | --- |

—

het vastberaden aanpakken van eventuele risico's voor de volksgezondheid, de veiligheid, het milieu en de consument, door de gegevens te verzamelen die nodig zijn voor de risicoanalyse, een risicoanalyse op te nemen in elke stap van de levenscyclus van nanotechnologieproducten en bestaande methoden aan te passen of zonodig nieuwe te ontwikkelen,

| — | het combineren van bovenstaande activiteiten met passende samenwerkingsactiviteiten en internationale initiatieven. |
| --- | --- |

—

het combineren van bovenstaande activiteiten met passende samenwerkingsactiviteiten en internationale initiatieven.

| 4.2 | De Commissie stelt met name voor om de volgende acties te ondernemen:






  — | totstandbrenging van een Europese onderzoeksruimte voor nanotechnologie, |
| --- | --- | --- |

4.2

De Commissie stelt met name voor om de volgende acties te ondernemen:

—

totstandbrenging van een Europese onderzoeksruimte voor nanotechnologie,

| — | ontwikkeling van kwalitatief hoogstaande infrastructuren voor fundamenteel en toegepast onderzoek en voor universiteiten, die openstaan voor ondernemingen, met name het MKB, |
| --- | --- |

—

ontwikkeling van kwalitatief hoogstaande infrastructuren voor fundamenteel en toegepast onderzoek en voor universiteiten, die openstaan voor ondernemingen, met name het MKB,

| — | stimulering van investeringen in personeel, op EU-/lidstaatniveau, |
| --- | --- |

—

stimulering van investeringen in personeel, op EU-/lidstaatniveau,

| — | versterking van industriële innovatie, systemen voor patenten, metrologie en standaardisatie, regelgeving en aandacht voor veiligheid, gezondheid, milieu, consumenten en investeerders, met het oog op een verantwoorde ontwikkeling, |
| --- | --- |

—

versterking van industriële innovatie, systemen voor patenten, metrologie en standaardisatie, regelgeving en aandacht voor veiligheid, gezondheid, milieu, consumenten en investeerders, met het oog op een verantwoorde ontwikkeling,

| — | betere verstandhouding tussen wetenschap/maatschappij, uitgaande van vertrouwen en een ononderbroken en transparante dialoog, |
| --- | --- |

—

betere verstandhouding tussen wetenschap/maatschappij, uitgaande van vertrouwen en een ononderbroken en transparante dialoog,

| — | handhaving en intensivering van sterke en gestructureerde internationale samenwerking, gebaseerd op gedeelde nomenclaturen en gedragscodes, aangevuld met gemeenschappelijke inspanningen om uitsluiting van nanotech-ontwikkelingen te voorkomen, |
| --- | --- |

—

handhaving en intensivering van sterke en gestructureerde internationale samenwerking, gebaseerd op gedeelde nomenclaturen en gedragscodes, aangevuld met gemeenschappelijke inspanningen om uitsluiting van nanotech-ontwikkelingen te voorkomen,

| — | strategische coördinatie en uitvoering van acties in het kader van acties in het kader van geïntegreerd beleid in EU-verband, met passende financiële en personele middelen. |
| --- | --- |

—

strategische coördinatie en uitvoering van acties in het kader van acties in het kader van geïntegreerd beleid in EU-verband, met passende financiële en personele middelen.

5.   De belangrijkste ontwikkelingen in Amerika, Azië en Oceanië

| 5.1 | In de VS is voor het in 2001 gelanceerde nationale initiatief voor nanotechnologie (NNI — National Nanotechnologies Initiative) het programma voor fundamenteel en toegepast onderzoek dat de inspanningen coördineert van de talrijke op dit gebied werkzame Amerikaanse instituten, voor het begrotingsjaar 2005 ruim een miljard dollar uitgetrokken, waarmee het aanvankelijke budget van 2001 is verdubbeld. Deze middelen zijn met name bestemd voor: fundamenteel en toegepast onderzoek, ontwikkeling van expertisecentra en infrastructuur, en de evaluatie en analyse van de gevolgen voor de samenleving, vooral vanuit de invalshoek der ethiek en wetgeving, veiligheid en volksgezondheid, en ontwikkeling van het menselijk kapitaal. |
| --- | --- |

5.1

In de VS is voor het in 2001 gelanceerde nationale initiatief voor nanotechnologie (NNI — National Nanotechnologies Initiative) het programma voor fundamenteel en toegepast onderzoek dat de inspanningen coördineert van de talrijke op dit gebied werkzame Amerikaanse instituten, voor het begrotingsjaar 2005 ruim een miljard dollar uitgetrokken, waarmee het aanvankelijke budget van 2001 is verdubbeld. Deze middelen zijn met name bestemd voor: fundamenteel en toegepast onderzoek, ontwikkeling van expertisecentra en infrastructuur, en de evaluatie en analyse van de gevolgen voor de samenleving, vooral vanuit de invalshoek der ethiek en wetgeving, veiligheid en volksgezondheid, en ontwikkeling van het menselijk kapitaal.

| 5.1.1 | Het NNI financiert rechtstreeks tien federale instituten en coördineert nog diverse andere. De nationale wetenschapsstichting (NSF), het wetenschapsbureau van het ministerie van energie (DOE), het ministerie van defensie en het nationale gezondheidsinstituut (NIH) hebben elk hun financiële middelen aanzienlijk zien toenemen, speciaal met het oog op de nanotechnologie. Vooral het DOE heeft daarin enorme bedragen geïnvesteerd, wat heeft geleid tot vijf grote infrastructuren, oftewel onderzoekscentra voor de wetenschap op nanoschaal, die openstaan voor de gehele wetenschappelijke gemeenschap. Het programma voor nanotechnologie van het ministerie van defensie heeft op zijn beurt in de loop der jaren baat gehad bij diverse bijdragen, onder andere ook afkomstig van diensten waarom door het Amerikaanse leger van de VS was verzocht. |
| --- | --- |

5.1.1

Het NNI financiert rechtstreeks tien federale instituten en coördineert nog diverse andere. De nationale wetenschapsstichting (NSF), het wetenschapsbureau van het ministerie van energie (DOE), het ministerie van defensie en het nationale gezondheidsinstituut (NIH) hebben elk hun financiële middelen aanzienlijk zien toenemen, speciaal met het oog op de nanotechnologie. Vooral het DOE heeft daarin enorme bedragen geïnvesteerd, wat heeft geleid tot vijf grote infrastructuren, oftewel onderzoekscentra voor de wetenschap op nanoschaal, die openstaan voor de gehele wetenschappelijke gemeenschap. Het programma voor nanotechnologie van het ministerie van defensie heeft op zijn beurt in de loop der jaren baat gehad bij diverse bijdragen, onder andere ook afkomstig van diensten waarom door het Amerikaanse leger van de VS was verzocht.

| 5.1.2 | Deze belangrijke ontwikkelingen werden mogelijk gemaakt door de inwerkingtreding in december 2003 van een wet die van fundamenteel belang is voor het nanotechnologiebeleid van de VS: de „21st Century Nanotechnology Research and Development Act”. Deze wet heeft onder andere geleid tot de oprichting van een nationaal coördinatiebureau voor de nanotechnologie, met de volgende taken:






  — | aanpassing van de doelstellingen, prioriteiten en evaluatiecriteria, |
| --- | --- | --- |

5.1.2

Deze belangrijke ontwikkelingen werden mogelijk gemaakt door de inwerkingtreding in december 2003 van een wet die van fundamenteel belang is voor het nanotechnologiebeleid van de VS: de „21st Century Nanotechnology Research and Development Act”. Deze wet heeft onder andere geleid tot de oprichting van een nationaal coördinatiebureau voor de nanotechnologie, met de volgende taken:

—

aanpassing van de doelstellingen, prioriteiten en evaluatiecriteria,

| — | zorgen voor de coördinatie van de federale instituten en andere activiteiten, |
| --- | --- |

—

zorgen voor de coördinatie van de federale instituten en andere activiteiten,

| — | investering in O&O-programma's, nanotechnologie en aanverwante wetenschappen, |
| --- | --- |

—

investering in O&O-programma's, nanotechnologie en aanverwante wetenschappen,

| — | oprichting op diverse locaties van concurrerende interdisciplinaire centra voor nanotechnologisch onderzoek, met inbreng van de overheid en het bedrijfsleven, |
| --- | --- |

—

oprichting op diverse locaties van concurrerende interdisciplinaire centra voor nanotechnologisch onderzoek, met inbreng van de overheid en het bedrijfsleven,

| — | versnelde ontwikkeling van de toepassingen in de privé-sector, inclusief activiteiten van startende ondernemingen, |
| --- | --- |

—

versnelde ontwikkeling van de toepassingen in de privé-sector, inclusief activiteiten van startende ondernemingen,

| — | waarborging van gekwalificeerd onderwijs en opleiding, door het creëren en op peil houden van een technologisch en engineeringklimaat voor de nanowetenschappen, |
| --- | --- |

—

waarborging van gekwalificeerd onderwijs en opleiding, door het creëren en op peil houden van een technologisch en engineeringklimaat voor de nanowetenschappen,

| — | garanderen dat ethische, wetgevings- en milieuaspecten bij de ontwikkeling van nanotechnologie worden nageleefd; organisatie van „consensusconferences” en debatten met burgers en maatschappelijk middenveld, |
| --- | --- |

—

garanderen dat ethische, wetgevings- en milieuaspecten bij de ontwikkeling van nanotechnologie worden nageleefd; organisatie van „consensusconferences” en debatten met burgers en maatschappelijk middenveld,

| — | bevordering van informatie-uitwisseling tussen universiteiten en bedrijfsleven, de overheid, centraal en regionaal bestuur, |
| --- | --- |

—

bevordering van informatie-uitwisseling tussen universiteiten en bedrijfsleven, de overheid, centraal en regionaal bestuur,

| — | ontwikkeling van een plan voor de toepassing van federale programma's, zoals het „Small Business Innovation Research Program” en het „Small Business Technology Transfer Research Program”, voor een wijdvertakte ontwikkeling van de nanotechnologie in (ook kleine) bedrijven. |
| --- | --- |

—

ontwikkeling van een plan voor de toepassing van federale programma's, zoals het „Small Business Innovation Research Program” en het „Small Business Technology Transfer Research Program”, voor een wijdvertakte ontwikkeling van de nanotechnologie in (ook kleine) bedrijven.

| 5.1.3 | Ter ondersteuning van de geciteerde wet heeft het nationale instituut voor standaardisatie en technologie (NIST) een speciaal programma gelanceerd voor de ontwikkeling van de fabricage in de nanotechnologie, toegespitst op: metrologie, betrouwbaarheid en kwaliteitsnormen, controle van processen, goede fabricagepraktijken. Dankzij het „Manufacturing Extension Partnership” kan ook het MKB van de resultaten van dit programma profiteren. |
| --- | --- |

5.1.3

Ter ondersteuning van de geciteerde wet heeft het nationale instituut voor standaardisatie en technologie (NIST) een speciaal programma gelanceerd voor de ontwikkeling van de fabricage in de nanotechnologie, toegespitst op: metrologie, betrouwbaarheid en kwaliteitsnormen, controle van processen, goede fabricagepraktijken. Dankzij het „Manufacturing Extension Partnership” kan ook het MKB van de resultaten van dit programma profiteren.

| 5.1.4 | Deze wet voorziet tevens in de oprichting van een „clearinghouse” voor informatie, met de volgende taken:






  — | het op de markt brengen van nanotechnologie en de overdracht van technologie en nieuwe concepten in producten voor de markt en in militaire toepassingen, |
| --- | --- | --- |

5.1.4

Deze wet voorziet tevens in de oprichting van een „clearinghouse” voor informatie, met de volgende taken:

—

het op de markt brengen van nanotechnologie en de overdracht van technologie en nieuwe concepten in producten voor de markt en in militaire toepassingen,

| — | vaststellen van de beste praktijken van universiteiten en laboratoria, zowel van de overheid als de privé-sector, die voor commercieel gebruik geschikt zijn. |
| --- | --- |

—

vaststellen van de beste praktijken van universiteiten en laboratoria, zowel van de overheid als de privé-sector, die voor commercieel gebruik geschikt zijn.

| 5.1.5 | Ook komt er een Amerikaans centrum voor de voorbereiding op nanotechnologie, dat onderzoek naar de gevolgen van nanotechnologie voor de ethiek, wetgeving, onderwijs, milieu en werkgelegenheid moet uitvoeren, coördineren, verzamelen en verspreiden, alsmede problemen in kaart moet brengen om eventueel negatieve gevolgen te voorkomen. |
| --- | --- |

5.1.5

Ook komt er een Amerikaans centrum voor de voorbereiding op nanotechnologie, dat onderzoek naar de gevolgen van nanotechnologie voor de ethiek, wetgeving, onderwijs, milieu en werkgelegenheid moet uitvoeren, coördineren, verzamelen en verspreiden, alsmede problemen in kaart moet brengen om eventueel negatieve gevolgen te voorkomen.

| 5.1.6 | Tot slot voorziet het in de wet geschetste bestel in de oprichting van een centrum voor de fabricage van nanomaterialen, dat tot taak heeft het onderzoek naar nieuwe fabricagetechnieken aan te moedigen, uit te voeren en te coördineren, en de resultaten ervan te verzamelen en bekend te maken. Doel daarvan is de introductie van die resultaten in het Amerikaanse bedrijfsleven vlot te doen verlopen. |
| --- | --- |

5.1.6

Tot slot voorziet het in de wet geschetste bestel in de oprichting van een centrum voor de fabricage van nanomaterialen, dat tot taak heeft het onderzoek naar nieuwe fabricagetechnieken aan te moedigen, uit te voeren en te coördineren, en de resultaten ervan te verzamelen en bekend te maken. Doel daarvan is de introductie van die resultaten in het Amerikaanse bedrijfsleven vlot te doen verlopen.

| 5.1.7 | Voor de periode 2005-2008 vermeldt de wet de volgende bedragen, die uitgetrokken worden voor de belangrijkste instituten en federale ministeries, zoals NSF, DOE, NASA en NIST (24). |
| --- | --- |

5.1.7

Voor de periode 2005-2008 vermeldt de wet de volgende bedragen, die uitgetrokken worden voor de belangrijkste instituten en federale ministeries, zoals NSF, DOE, NASA en NIST (24).

| 5.2 | Na de aankondiging van het Amerikaanse initiatief is in Azië en het Stille-Zuidzeegebied het wetenschappelijk OTO-beleid ingrijpend van koers veranderd en zijn er besluiten genomen om de regio een toppositie te laten innemen in de ontwikkeling van nanotechnologie. In tal van landen in die regio's is dit nu de „prioriteit der prioriteiten” geworden, waaraan in 2003 in totaal ruim 1,4 miljard dollar is besteed: 70 % hiervan betreft Japan, maar er zijn ook aanzienlijke investeringen gesignaleerd in China, Zuid-Korea, Taiwan, Hong Kong, India, Maleisië, Thailand, Vietnam en Singapore, waarbij Australië en Nieuw-Zeeland niet over het hoofd mogen worden gezien. |
| --- | --- |

5.2

Na de aankondiging van het Amerikaanse initiatief is in Azië en het Stille-Zuidzeegebied het wetenschappelijk OTO-beleid ingrijpend van koers veranderd en zijn er besluiten genomen om de regio een toppositie te laten innemen in de ontwikkeling van nanotechnologie. In tal van landen in die regio's is dit nu de „prioriteit der prioriteiten” geworden, waaraan in 2003 in totaal ruim 1,4 miljard dollar is besteed: 70 % hiervan betreft Japan, maar er zijn ook aanzienlijke investeringen gesignaleerd in China, Zuid-Korea, Taiwan, Hong Kong, India, Maleisië, Thailand, Vietnam en Singapore, waarbij Australië en Nieuw-Zeeland niet over het hoofd mogen worden gezien.

| 5.3 | Vanaf midden jaren '80 zij in Japan diverse meerjarige programma's voor nanowetenschappen en –technologie gestart (looptijd 5-10 jaar). In 2003 is voor het O&O-programma voor nanotechnologie en -materialen 900 miljoen dollar uitgetrokken, maar sommige onderwerpen die met nanotechnologie te maken hebben, zijn ook opgenomen in programma's voor biowetenschappen, milieu en de informatiemaatschappij: dit brengt het totaal van de middelen die in 2003 voor de sector zijn uitgetrokken op bijna 1,5 miljard dollar, hetgeen voor 2004 met circa 20 % is verhoogd. De Japanse privé-sector is overigens ook sterk aanwezig met twee grote handelsfirma's als Mitsui & Co en de Mitsubishi Corporation. Grootschalige investeringen in nanotechnologie zijn gedaan door de grootste Japanse ondernemingen, zoals NEC, Hitachi, Fujitsu, NTT, Toshiba, Sony, Sumitomo Electric en Fuji Xerox. |
| --- | --- |

5.3

Vanaf midden jaren '80 zij in Japan diverse meerjarige programma's voor nanowetenschappen en –technologie gestart (looptijd 5-10 jaar). In 2003 is voor het O&O-programma voor nanotechnologie en -materialen 900 miljoen dollar uitgetrokken, maar sommige onderwerpen die met nanotechnologie te maken hebben, zijn ook opgenomen in programma's voor biowetenschappen, milieu en de informatiemaatschappij: dit brengt het totaal van de middelen die in 2003 voor de sector zijn uitgetrokken op bijna 1,5 miljard dollar, hetgeen voor 2004 met circa 20 % is verhoogd. De Japanse privé-sector is overigens ook sterk aanwezig met twee grote handelsfirma's als Mitsui & Co en de Mitsubishi Corporation. Grootschalige investeringen in nanotechnologie zijn gedaan door de grootste Japanse ondernemingen, zoals NEC, Hitachi, Fujitsu, NTT, Toshiba, Sony, Sumitomo Electric en Fuji Xerox.

| 5.3.1 | China heeft in het huidige vijfjarenplan (2001-2005) voor nanotechnologie een bedrag van circa 300 miljoen dollar uitgetrokken. Volgens het Chinese ministerie voor wetenschappen en technologie zijn ongeveer 50 universiteiten, 20 instituten en ruim 100 ondernemingen in de sector actief. Als adequaat doorgeefluik voor de commerciële introductie van nanotechnologie zijn in Peking en Shanghai een engineeringcentrum en een locatie voor nanotech-industrie ingericht. Verder heeft de Chinese regering 33 miljoen dollar bestemd voor de oprichting van een nationaal onderzoekscentrum voor nanowetenschap en –technologie, met als doel de wetenschappelijke en onderzoeksinspanningen beter te coördineren. |
| --- | --- |

5.3.1

China heeft in het huidige vijfjarenplan (2001-2005) voor nanotechnologie een bedrag van circa 300 miljoen dollar uitgetrokken. Volgens het Chinese ministerie voor wetenschappen en technologie zijn ongeveer 50 universiteiten, 20 instituten en ruim 100 ondernemingen in de sector actief. Als adequaat doorgeefluik voor de commerciële introductie van nanotechnologie zijn in Peking en Shanghai een engineeringcentrum en een locatie voor nanotech-industrie ingericht. Verder heeft de Chinese regering 33 miljoen dollar bestemd voor de oprichting van een nationaal onderzoekscentrum voor nanowetenschap en –technologie, met als doel de wetenschappelijke en onderzoeksinspanningen beter te coördineren.

| 5.3.2 | In 2002 heeft de Chinese Academie van wetenschappen (CAS) Casnec (engineeringcentrum voor nanotechnologie van het CAS, met een begroting van in totaal 6 miljoen dollar) opgericht, bedoeld als platform voor een snelle marktintroductie van nanowetenschappen en -technologie. In Hong Kong zijn de twee belangrijkste financieringsbronnen voor nanotech de Grant Research Council en het Innovation and Technology Fund, met een budget van in totaal 20,6 miljoen dollar, die zijn besteed in de periode 1998-2002. Voor 2003-2004 hebben de Hong Kong University of Science and Technology (HKUST) en de Polytechnische hogeschool hun eigen centra voor nanotech met bijna 9 miljoen dollar ondersteund. |
| --- | --- |

5.3.2

In 2002 heeft de Chinese Academie van wetenschappen (CAS) Casnec (engineeringcentrum voor nanotechnologie van het CAS, met een begroting van in totaal 6 miljoen dollar) opgericht, bedoeld als platform voor een snelle marktintroductie van nanowetenschappen en -technologie. In Hong Kong zijn de twee belangrijkste financieringsbronnen voor nanotech de Grant Research Council en het Innovation and Technology Fund, met een budget van in totaal 20,6 miljoen dollar, die zijn besteed in de periode 1998-2002. Voor 2003-2004 hebben de Hong Kong University of Science and Technology (HKUST) en de Polytechnische hogeschool hun eigen centra voor nanotech met bijna 9 miljoen dollar ondersteund.

| 5.3.3 | In Australië en Nieuw-Zeeland heeft de Australia Research Council (ARC) in vijf jaar tijd de financiële middelen voor concurrerende projecten verdubbeld, terwijl de oprichting van acht expertisecentra op stapel staat. Deze centra zullen worden verspreid over verschillende regio's en zijn bedoeld om vraagstukken als Quantum Computer Technology, Quantum Atom Optics, zonne-energie, geavanceerde fotonica en geavanceerde optische systemen verder uit te diepen. |
| --- | --- |

5.3.3

In Australië en Nieuw-Zeeland heeft de Australia Research Council (ARC) in vijf jaar tijd de financiële middelen voor concurrerende projecten verdubbeld, terwijl de oprichting van acht expertisecentra op stapel staat. Deze centra zullen worden verspreid over verschillende regio's en zijn bedoeld om vraagstukken als Quantum Computer Technology, Quantum Atom Optics, zonne-energie, geavanceerde fotonica en geavanceerde optische systemen verder uit te diepen.

| 5.3.4 | Het Nieuw-Zeelandse MacDiarmid Institute for Advanced Materials and Nanotechnology coördineert in Nieuw-Zeeland het onderzoek en geavanceerde opleidingen voor materiaalwetenschap en nanotechnologie in Nieuw-Zeeland, uitgaande van nauwe samenwerking tussen universiteiten en diverse partners, waaronder Industry Research Ltd (IRL) en het Instituut voor geologische en nucleaire wetenschappen (IGNS). |
| --- | --- |

5.3.4

Het Nieuw-Zeelandse MacDiarmid Institute for Advanced Materials and Nanotechnology coördineert in Nieuw-Zeeland het onderzoek en geavanceerde opleidingen voor materiaalwetenschap en nanotechnologie in Nieuw-Zeeland, uitgaande van nauwe samenwerking tussen universiteiten en diverse partners, waaronder Industry Research Ltd (IRL) en het Instituut voor geologische en nucleaire wetenschappen (IGNS).

| 5.3.5 | Het MacDiarmid Institute spitst zijn activiteiten met name toe op de volgende sectoren: nano-engineering van materialen, optische elektronica (25), supergeleiders, koolstof nanobuizen, lichte materialen en complexe vloeistoffen, sensor- en beeldsystemen en nieuwe materialen voor de opslag van energie. |
| --- | --- |

5.3.5

Het MacDiarmid Institute spitst zijn activiteiten met name toe op de volgende sectoren: nano-engineering van materialen, optische elektronica (25), supergeleiders, koolstof nanobuizen, lichte materialen en complexe vloeistoffen, sensor- en beeldsystemen en nieuwe materialen voor de opslag van energie.

6.   Algemene opmerkingen

| 6.1 | Uit de hoge vlucht die nanotechnologie wereldwijd, zowel in de VS als in Azië en in Oceanië, heeft genomen, blijkt dat het hoog tijd is voor coherente en gecoördineerde Europese actie als garantie voor de gezamenlijke communautaire en nationale financiering van fundamenteel en toegepast onderzoek, alsmede voor de versnelde omzetting daarvan in nieuwe producten, processen en diensten. |
| --- | --- |

6.1

Uit de hoge vlucht die nanotechnologie wereldwijd, zowel in de VS als in Azië en in Oceanië, heeft genomen, blijkt dat het hoog tijd is voor coherente en gecoördineerde Europese actie als garantie voor de gezamenlijke communautaire en nationale financiering van fundamenteel en toegepast onderzoek, alsmede voor de versnelde omzetting daarvan in nieuwe producten, processen en diensten.

| 6.2 | Een gemeenschappelijke Europese strategie zou de volgende onderdelen moeten omvatten:






  — | versterking van de gezamenlijke OTO-inspanningen, demonstratie en wetenschappelijke en technologische opleiding, in het kader van de totstandbrenging van een Europese ruimte voor innovatie en onderzoek, |
| --- | --- | --- |

6.2

Een gemeenschappelijke Europese strategie zou de volgende onderdelen moeten omvatten:

—

versterking van de gezamenlijke OTO-inspanningen, demonstratie en wetenschappelijke en technologische opleiding, in het kader van de totstandbrenging van een Europese ruimte voor innovatie en onderzoek,

| — | versterking van de interactie tussen bedrijfsleven en universiteiten (voor onderzoek, onderwijs en geavanceerde opleidingen), |
| --- | --- |

—

versterking van de interactie tussen bedrijfsleven en universiteiten (voor onderzoek, onderwijs en geavanceerde opleidingen),

| — | versnelde ontwikkeling van industriële en multisectorale toepassingen, alsook van de economische en sociale, regel- en wetgevings-, fiscale en financiële omstandigheden waaronder initiatieven van nieuwe ondernemingen en innovatieve beroepsprofielen moeten gedijen, |
| --- | --- |

—

versnelde ontwikkeling van industriële en multisectorale toepassingen, alsook van de economische en sociale, regel- en wetgevings-, fiscale en financiële omstandigheden waaronder initiatieven van nieuwe ondernemingen en innovatieve beroepsprofielen moeten gedijen,

| — | inachtneming van de ethische, milieu-, gezondheids- en veiligheidsaspecten tijdens de gehele levensduur van wetenschappelijke toepassingen. Aandacht voor het contact met het maatschappelijk middenveld, alsook voor de regeling van aspecten van metrologie en technische standaardisatie, |
| --- | --- |

—

inachtneming van de ethische, milieu-, gezondheids- en veiligheidsaspecten tijdens de gehele levensduur van wetenschappelijke toepassingen. Aandacht voor het contact met het maatschappelijk middenveld, alsook voor de regeling van aspecten van metrologie en technische standaardisatie,

| — | intensievere Europese coördinatie van beleid, maatregelen, structuren en netwerken van actoren, met het oog op behoud en verbetering van het huidige concurrentievermogen van de ontwikkelingen op wetenschappelijk, technologisch en toepassingsgebied, |
| --- | --- |

—

intensievere Europese coördinatie van beleid, maatregelen, structuren en netwerken van actoren, met het oog op behoud en verbetering van het huidige concurrentievermogen van de ontwikkelingen op wetenschappelijk, technologisch en toepassingsgebied,

| — | onmiddellijke betrokkenheid van de recent toegetreden landen bij het onderzoek naar en de toepassing van nanowetenschappen, aan de hand van doelgerichte acties, de inzet van financiële middelen uit hoofde van het EFRO en ESF (26) en gemeenschappelijke door gerenommeerde onderzoekscentra in de EU beheerde programma's (27). |
| --- | --- |

—

onmiddellijke betrokkenheid van de recent toegetreden landen bij het onderzoek naar en de toepassing van nanowetenschappen, aan de hand van doelgerichte acties, de inzet van financiële middelen uit hoofde van het EFRO en ESF (26) en gemeenschappelijke door gerenommeerde onderzoekscentra in de EU beheerde programma's (27).

| 6.3 | Door de verwezenlijking van een aanzienlijke kritische massa met een hoge meerwaarde moet het mogelijk worden om een gemeenschappelijke strategie uit te werken en verder te ontwikkelen. Verwerkende en dienstverlenende (vooral kleine) ondernemingen dienen enerzijds de vruchten te kunnen plukken van deze strategie voor de ontwikkeling van hun innovatief en concurrentievermogen, en anderzijds hún bijdrage te kunnen leveren door samen met universiteiten, publieke en particuliere onderzoekscentra en financiële instellingen transeuropese expertisenetwerken op te zetten. |
| --- | --- |

6.3

Door de verwezenlijking van een aanzienlijke kritische massa met een hoge meerwaarde moet het mogelijk worden om een gemeenschappelijke strategie uit te werken en verder te ontwikkelen. Verwerkende en dienstverlenende (vooral kleine) ondernemingen dienen enerzijds de vruchten te kunnen plukken van deze strategie voor de ontwikkeling van hun innovatief en concurrentievermogen, en anderzijds hún bijdrage te kunnen leveren door samen met universiteiten, publieke en particuliere onderzoekscentra en financiële instellingen transeuropese expertisenetwerken op te zetten.

| 6.4 | De ontwikkeling van deze strategie moet gelijke tred houden met die van de maatschappij. Dit houdt in dat de strategie overtuigend moet worden gegrondvest op de belangrijke bijdrage die daarmee kan worden geleverd aan het concurrentievermogen van de Europese kenniseconomie, maar ook en vooral aan de volksgezondheid, het milieu en de veiligheid, en de kwaliteit van het bestaan van de Europese burgers. Het betekent ook dat de vraag naar nanotechnologie van de kant van burgers, ondernemingen en organisaties moet worden beïnvloed, omdat vooral concrete oplossingen moeten worden gevonden om aan die vraag te voldoen. |
| --- | --- |

6.4

De ontwikkeling van deze strategie moet gelijke tred houden met die van de maatschappij. Dit houdt in dat de strategie overtuigend moet worden gegrondvest op de belangrijke bijdrage die daarmee kan worden geleverd aan het concurrentievermogen van de Europese kenniseconomie, maar ook en vooral aan de volksgezondheid, het milieu en de veiligheid, en de kwaliteit van het bestaan van de Europese burgers. Het betekent ook dat de vraag naar nanotechnologie van de kant van burgers, ondernemingen en organisaties moet worden beïnvloed, omdat vooral concrete oplossingen moeten worden gevonden om aan die vraag te voldoen.

| 6.5 | De inzet van de gehele maatschappij ten gunste van de invoering van nanotechnologie moet worden gewaarborgd door dat hele proces transparant en veilig te maken: vanaf het fundamentele onderzoek tot de toepassing, demonstratie en ontwikkeling van de resultaten daarvan, in de vorm van vernieuwende marktproducten en -diensten. Hiertoe dienen er duidelijke en voor iedere burger begrijpelijke afspraken te worden gemaakt, waaruit blijkt dat er sprake is van een permanente monitoring en evaluatie van de risico's gedurende de gehele levenscyclus en de verwerking van de producten die deze nieuwe technologie oplevert. |
| --- | --- |

6.5

De inzet van de gehele maatschappij ten gunste van de invoering van nanotechnologie moet worden gewaarborgd door dat hele proces transparant en veilig te maken: vanaf het fundamentele onderzoek tot de toepassing, demonstratie en ontwikkeling van de resultaten daarvan, in de vorm van vernieuwende marktproducten en -diensten. Hiertoe dienen er duidelijke en voor iedere burger begrijpelijke afspraken te worden gemaakt, waaruit blijkt dat er sprake is van een permanente monitoring en evaluatie van de risico's gedurende de gehele levenscyclus en de verwerking van de producten die deze nieuwe technologie oplevert.

| 6.6 | Door de totstandbrenging van een positieve relatie tussen wetenschap en samenleving met betrekking tot nanotechnologie moeten belemmeringen of stagnatie in de ontwikkeling worden voorkomen, in tegenstelling tot wat is gebeurd bij de verspreiding van andere recente, nieuwe technologieën. |
| --- | --- |

6.6

Door de totstandbrenging van een positieve relatie tussen wetenschap en samenleving met betrekking tot nanotechnologie moeten belemmeringen of stagnatie in de ontwikkeling worden voorkomen, in tegenstelling tot wat is gebeurd bij de verspreiding van andere recente, nieuwe technologieën.

| 6.7 | Essentieel is voorts is het creëren van Europese infrastructuur en de ontwikkeling van nieuwe wetenschappelijke en academische profielen met een multidisciplinair karakter. Ook hiervoor moet het volle vertrouwen worden gewonnen van belastingplichtigen en beleidsmakers, door hen de mogelijkheden van de nanotechnologische revolutie ten volle te doen beseffen. |
| --- | --- |

6.7

Essentieel is voorts is het creëren van Europese infrastructuur en de ontwikkeling van nieuwe wetenschappelijke en academische profielen met een multidisciplinair karakter. Ook hiervoor moet het volle vertrouwen worden gewonnen van belastingplichtigen en beleidsmakers, door hen de mogelijkheden van de nanotechnologische revolutie ten volle te doen beseffen.

| 6.8 | De ontwikkeling van nanotechnologie vormt dus niet alleen een grote intellectuele en wetenschappelijke uitdaging, maar ook en vooral een uitdaging voor de maatschappij als geheel: verschijnselen waarvan de wetenschappelijke wetten op macroniveau bekend zijn, worden gewijzigd, uitgebreid, gereduceerd of verwijderd op nanoniveau, met soms radicale gevolgen voor toepassingen in de praktijk. Zo worden nieuwe industriële technieken ontwikkeld, nieuwe benaderingen uitgewerkt, nieuwe soorten diensten verleend en nieuwe beroepen gecreëerd om die nieuwe diensten te beheren. |
| --- | --- |

6.8

De ontwikkeling van nanotechnologie vormt dus niet alleen een grote intellectuele en wetenschappelijke uitdaging, maar ook en vooral een uitdaging voor de maatschappij als geheel: verschijnselen waarvan de wetenschappelijke wetten op macroniveau bekend zijn, worden gewijzigd, uitgebreid, gereduceerd of verwijderd op nanoniveau, met soms radicale gevolgen voor toepassingen in de praktijk. Zo worden nieuwe industriële technieken ontwikkeld, nieuwe benaderingen uitgewerkt, nieuwe soorten diensten verleend en nieuwe beroepen gecreëerd om die nieuwe diensten te beheren.

| 6.8.1 | Deze omwenteling vraagt om een strategie voor de vorming en/of herkwalificatie van leidinggevend personeel dat de overgang in goede banen kan leiden, een nieuwe governance en beroepsbekwaamheid voor dit proces kan bieden en wereldwijd topdeskundigen kan aantrekken. |
| --- | --- |

6.8.1

Deze omwenteling vraagt om een strategie voor de vorming en/of herkwalificatie van leidinggevend personeel dat de overgang in goede banen kan leiden, een nieuwe governance en beroepsbekwaamheid voor dit proces kan bieden en wereldwijd topdeskundigen kan aantrekken.

| 6.9 | De opzet van de onlangs door de Commissie voorgelegde financiële vooruitzichten van de Gemeenschap voor 2007-2013 dient opnieuw tegen het licht te worden gehouden met het oog op de uitdagingen die deze nieuwe technologische revolutie met zich meebrengt. Het volstaat om eraan te herinneren dat het Amerikaanse Congres alleen al in het belastingjaar 2004 voor nanotechnologie een bedrag van meer dan 700 miljoen euro heeft uitgetrokken. In 2003 bedroegen de investeringen van de verschillende overheidsorganisaties wereldwijd, volgens ramingen van de Amerikaanse National Science Foundation (NSF) meer dan 2,3 miljard EUR, die als volgt verdeeld zijn:






  — | circa 700 miljoen euro in de VS (waar nog 250 miljoen euro bijkomen die onder het beheer van het ministerie van defensie vallen), |
| --- | --- | --- |

6.9

De opzet van de onlangs door de Commissie voorgelegde financiële vooruitzichten van de Gemeenschap voor 2007-2013 dient opnieuw tegen het licht te worden gehouden met het oog op de uitdagingen die deze nieuwe technologische revolutie met zich meebrengt. Het volstaat om eraan te herinneren dat het Amerikaanse Congres alleen al in het belastingjaar 2004 voor nanotechnologie een bedrag van meer dan 700 miljoen euro heeft uitgetrokken. In 2003 bedroegen de investeringen van de verschillende overheidsorganisaties wereldwijd, volgens ramingen van de Amerikaanse National Science Foundation (NSF) meer dan 2,3 miljard EUR, die als volgt verdeeld zijn:

—

circa 700 miljoen euro in de VS (waar nog 250 miljoen euro bijkomen die onder het beheer van het ministerie van defensie vallen),

| — | 720 miljoen euro in Japan, |
| --- | --- |

—

720 miljoen euro in Japan,

| — | minder dan 600 miljoen euro in Europa, Zwitserland meegerekend, |
| --- | --- |

—

minder dan 600 miljoen euro in Europa, Zwitserland meegerekend,

| — | circa 720 miljoen euro in de rest van de wereld. |
| --- | --- |

—

circa 720 miljoen euro in de rest van de wereld.

| 6.10 | De toekomstige groei van de industriële productie in deze sector wordt wereldwijd geschat op circa 1 000 miljard euro, in een tijdsbestek van 10-15 jaar, met een behoefte aan nieuw hooggeschoold personeel van meer dan 2 miljoen personen. |
| --- | --- |

6.10

De toekomstige groei van de industriële productie in deze sector wordt wereldwijd geschat op circa 1 000 miljard euro, in een tijdsbestek van 10-15 jaar, met een behoefte aan nieuw hooggeschoold personeel van meer dan 2 miljoen personen.

| 6.10.1 | Ook vanuit dit gezichtspunt wordt de geldigheid bevestigd van het axioma: nanotechnologie = vooruitgang voor de werkgelegenheidsstrategie (28): de ontwikkeling van de kennismaatschappij moet immers vooral worden afgemeten aan het vermogen om doelbewust en met fingerspitzengefühl nieuwe „lagen” voor werkgelegenheid en vooruitgang aan te boren. |
| --- | --- |

6.10.1

Ook vanuit dit gezichtspunt wordt de geldigheid bevestigd van het axioma: nanotechnologie = vooruitgang voor de werkgelegenheidsstrategie (28): de ontwikkeling van de kennismaatschappij moet immers vooral worden afgemeten aan het vermogen om doelbewust en met fingerspitzengefühl nieuwe „lagen” voor werkgelegenheid en vooruitgang aan te boren.

| 6.11 | Uitbreiding van de financiële en personele middelen in Europees verband en de coördinatie daarvan op communautair niveau blijken dus essentieel te zijn om de desbetreffende EU-strategie tot een groot succes te maken. |
| --- | --- |

6.11

Uitbreiding van de financiële en personele middelen in Europees verband en de coördinatie daarvan op communautair niveau blijken dus essentieel te zijn om de desbetreffende EU-strategie tot een groot succes te maken.

| 6.12 | Ook in Azië en de VS is een geïntegreerde aanpak van de diverse beleidsgebieden die al dan niet rechtstreeks de ontwikkeling van deze sector beïnvloeden, noodzakelijk gebleken om actief in te spelen op de behoefte aan een nieuwe vorm van ondernemerschap en scholing, alsook een aan nieuw wettelijk, regelgevings- en technisch-normatief kader. |
| --- | --- |

6.12

Ook in Azië en de VS is een geïntegreerde aanpak van de diverse beleidsgebieden die al dan niet rechtstreeks de ontwikkeling van deze sector beïnvloeden, noodzakelijk gebleken om actief in te spelen op de behoefte aan een nieuwe vorm van ondernemerschap en scholing, alsook een aan nieuw wettelijk, regelgevings- en technisch-normatief kader.

| 6.13 | Zoals uit talrijke tot nu toe verrichte onderzoeken naar voren komt (29), is dankzij nanotechnologie productie, bewerking en situering van objecten mogelijk, terwijl tegelijkertijd een proactieve technologische benadering op grote schaal en tegen concurrerende bewerkings- en productiekosten gewaarborgd blijft. |
| --- | --- |

6.13

Zoals uit talrijke tot nu toe verrichte onderzoeken naar voren komt (29), is dankzij nanotechnologie productie, bewerking en situering van objecten mogelijk, terwijl tegelijkertijd een proactieve technologische benadering op grote schaal en tegen concurrerende bewerkings- en productiekosten gewaarborgd blijft.

| 6.14 | Op de lange termijn zal de wetenschap instrumenten kunnen verschaffen om nano-objecten samen te stellen, die dan complexe systemen kunnen vormen en functies kunnen vervullen waartoe de afzonderlijke delen niet in staat zijn. Dit is echter de uiterste grens, met een time-to-market die nog maar moeilijk kan worden geraamd, maar die zeker adequate ondersteuning verdient. |
| --- | --- |

6.14

Op de lange termijn zal de wetenschap instrumenten kunnen verschaffen om nano-objecten samen te stellen, die dan complexe systemen kunnen vormen en functies kunnen vervullen waartoe de afzonderlijke delen niet in staat zijn. Dit is echter de uiterste grens, met een time-to-market die nog maar moeilijk kan worden geraamd, maar die zeker adequate ondersteuning verdient.

| 6.15 | Er zijn verschillende „intelligente” (30) materialen vervaardigd die de consument reeds ter beschikking staan:






  — | duurzame materialen voor de automobiel- en ruimtevaartindustrie, |
| --- | --- | --- |

6.15

Er zijn verschillende „intelligente” (30) materialen vervaardigd die de consument reeds ter beschikking staan:

—

duurzame materialen voor de automobiel- en ruimtevaartindustrie,

| — | smeermiddelen van hoge kwaliteit, |
| --- | --- |

—

smeermiddelen van hoge kwaliteit,

| — | nanodeeltjes voor de vermindering van wrijving, |
| --- | --- |

—

nanodeeltjes voor de vermindering van wrijving,

| — | oppervlaktebehandeling van mechanische onderdelen, |
| --- | --- |

—

oppervlaktebehandeling van mechanische onderdelen,

| — | Zeer kleine Intelligent Stick's, met een geheugen dat reikt tot 1 000 MB (31), |
| --- | --- |

—

Zeer kleine Intelligent Stick's, met een geheugen dat reikt tot 1 000 MB (31),

| — | flexibele cd's die meer dan 20 uur muziek kunnen opslaan, |
| --- | --- |

—

flexibele cd's die meer dan 20 uur muziek kunnen opslaan,

| — | zelfreinigend textiel, keramiek of glas (32), |
| --- | --- |

—

zelfreinigend textiel, keramiek of glas (32),

| — | glas met elektrisch afstelbare transparantie, |
| --- | --- |

—

glas met elektrisch afstelbare transparantie,

| — | zeer warmtebestendig glas, ook voor uiterst hoge temperaturen, |
| --- | --- |

—

zeer warmtebestendig glas, ook voor uiterst hoge temperaturen,

| — | kras- en roestbestendige staalplaten met nanostructuur, |
| --- | --- |

—

kras- en roestbestendige staalplaten met nanostructuur,

| — | diagnosesystemen, |
| --- | --- |

—

diagnosesystemen,

| — | bijzondere verfsoorten die geschikt zijn voor de bescherming van muren en gebouwen, |
| --- | --- |

—

bijzondere verfsoorten die geschikt zijn voor de bescherming van muren en gebouwen,

| — | verfsoorten tegen graffiti op muren, treinstellen, e.d.. |
| --- | --- |

—

verfsoorten tegen graffiti op muren, treinstellen, e.d..

| 6.15.1 | Veel nieuwe toepassingen zijn, naast de reeds genoemde, al bruikbaar of worden nog geperfectioneerd. Zij zullen dan ook binnenkort deel uitmaken van het dagelijks leven. Daarmee wordt een evolutie en/of revolutie in de „domotica” (33) ingeluid en tot een hogere levenskwaliteit van de burgers bijgedragen. |
| --- | --- |

6.15.1

Veel nieuwe toepassingen zijn, naast de reeds genoemde, al bruikbaar of worden nog geperfectioneerd. Zij zullen dan ook binnenkort deel uitmaken van het dagelijks leven. Daarmee wordt een evolutie en/of revolutie in de „domotica” (33) ingeluid en tot een hogere levenskwaliteit van de burgers bijgedragen.

| 6.16 | Dankzij de biomimetica, d.w.z. het onderzoek naar mogelijkheden om elektronische circuits met biologische weefsels te verbinden, zal het in de nabije toekomst mogelijk worden om het gehoor in gehoorgestoorde organen opnieuw te stimuleren of het zicht in slechtziende ogen te herstellen. |
| --- | --- |

6.16

Dankzij de biomimetica, d.w.z. het onderzoek naar mogelijkheden om elektronische circuits met biologische weefsels te verbinden, zal het in de nabije toekomst mogelijk worden om het gehoor in gehoorgestoorde organen opnieuw te stimuleren of het zicht in slechtziende ogen te herstellen.

| 6.16.1 | In laboratoria zijn al diverse types micromotoren (34) vervaardigd die een vooraf bepaald doel kunnen bereiken, zoals een geïnfecteerde cel die verwijderd moet worden om besmetting van andere cellen te voorkomen. Momenteel tasten de op zieke delen uitgevoerde operaties echter ook de gezonde cellen aan, wat vaak aanzienlijke schade voor de organen oplevert. |
| --- | --- |

6.16.1

In laboratoria zijn al diverse types micromotoren (34) vervaardigd die een vooraf bepaald doel kunnen bereiken, zoals een geïnfecteerde cel die verwijderd moet worden om besmetting van andere cellen te voorkomen. Momenteel tasten de op zieke delen uitgevoerde operaties echter ook de gezonde cellen aan, wat vaak aanzienlijke schade voor de organen oplevert.

| 6.16.2 | De op de wetenschap toegepaste techniek leidt nu al tot talrijke concrete resultaten die direct in het dagelijks leven gebruikt zouden kunnen worden, ook al zijn de kosten helaas voorlopig nog hoog. Om de toepassingsmogelijkheden betaalbaar te maken, moet de kennis daarvan tot ieders culturele bagage gaan behoren, zodat ingewortelde procedures en gewoonten, die meestal verandering in de weg staan en vertragen, kunnen worden aangepast. |
| --- | --- |

6.16.2

De op de wetenschap toegepaste techniek leidt nu al tot talrijke concrete resultaten die direct in het dagelijks leven gebruikt zouden kunnen worden, ook al zijn de kosten helaas voorlopig nog hoog. Om de toepassingsmogelijkheden betaalbaar te maken, moet de kennis daarvan tot ieders culturele bagage gaan behoren, zodat ingewortelde procedures en gewoonten, die meestal verandering in de weg staan en vertragen, kunnen worden aangepast.

| 6.17 | De traditionele textiel-, kleding- en schoeiselindustrie blijkt in de gehele EU noodlijdend te zijn, ook omdat deze in het nauw wordt gebracht door producten uit landen waar fundamentele arbeidsnormen met voeten worden getreden en geen kosten worden gerekend voor milieubescherming of de garantie van hygiëne en veiligheid op de werkplek. |
| --- | --- |

6.17

De traditionele textiel-, kleding- en schoeiselindustrie blijkt in de gehele EU noodlijdend te zijn, ook omdat deze in het nauw wordt gebracht door producten uit landen waar fundamentele arbeidsnormen met voeten worden getreden en geen kosten worden gerekend voor milieubescherming of de garantie van hygiëne en veiligheid op de werkplek.

| 6.17.1 | Intelligente en/of technische weefsels, mede ontworpen met behulp van nanotechnologische stofdeeltjes, raken steeds meer in zwang in veel Europese landen, waarbij een jaarlijkse stijging van circa 30 % valt aan te tekenen. Een speciale rol spelen in dit verband de weefsels die zijn ontworpen voor veiligheid in al haar aspecten: in het verkeer, bij vervuiling, als het gaat om chemische stoffen of allergene producten, of stoffen in de atmosfeer en andere (35). |
| --- | --- |

6.17.1

Intelligente en/of technische weefsels, mede ontworpen met behulp van nanotechnologische stofdeeltjes, raken steeds meer in zwang in veel Europese landen, waarbij een jaarlijkse stijging van circa 30 % valt aan te tekenen. Een speciale rol spelen in dit verband de weefsels die zijn ontworpen voor veiligheid in al haar aspecten: in het verkeer, bij vervuiling, als het gaat om chemische stoffen of allergene producten, of stoffen in de atmosfeer en andere (35).

| 6.18 | Nanotechnologie zorgt ook voor een revolutie in de geneeskunde, vooral bij het stellen van een diagnose en het vroegtijdig genezen van ernstige tumoren of neurodegeneratie bij het ouder worden. Op de juiste wijze ingezette nanodeeltjes kunnen worden gebruikt als markers voor de zeer efficiënte diagnose van infectieve stoffen of metabolische delen, of als dragers van geneesmiddelen die vrij moeten komen in bepaalde zones of organen waar de aandoening zeer precies gelokaliseerd is. Systemen van dit type worden al in diverse experimenten gebruikt. |
| --- | --- |

6.18

Nanotechnologie zorgt ook voor een revolutie in de geneeskunde, vooral bij het stellen van een diagnose en het vroegtijdig genezen van ernstige tumoren of neurodegeneratie bij het ouder worden. Op de juiste wijze ingezette nanodeeltjes kunnen worden gebruikt als markers voor de zeer efficiënte diagnose van infectieve stoffen of metabolische delen, of als dragers van geneesmiddelen die vrij moeten komen in bepaalde zones of organen waar de aandoening zeer precies gelokaliseerd is. Systemen van dit type worden al in diverse experimenten gebruikt.

7.   Bijzondere opmerkingen

| 7.1 | De nanotechnologische benadering van nieuwe materialen behelst het creëren van nieuwe functies dankzij het gebruik van componenten van nanometrische afmeting. Een overtuigend voorbeeld biedt de technologie voor productie en transformatie van zeer duurzame en efficiënte materialen voor de automobiel- en luchtvaartindustrie, een sector waarin Europa kan bogen op een gunstige positie ten opzichte van zijn belangrijkste concurrenten. Inmiddels is ruimschoots aangetoond dat systemen met nanostructuur de wrijving tussen twee oppervlakken aanzienlijk kunnen verminderen, en dus ook de slijtage ervan. |
| --- | --- |

7.1

De nanotechnologische benadering van nieuwe materialen behelst het creëren van nieuwe functies dankzij het gebruik van componenten van nanometrische afmeting. Een overtuigend voorbeeld biedt de technologie voor productie en transformatie van zeer duurzame en efficiënte materialen voor de automobiel- en luchtvaartindustrie, een sector waarin Europa kan bogen op een gunstige positie ten opzichte van zijn belangrijkste concurrenten. Inmiddels is ruimschoots aangetoond dat systemen met nanostructuur de wrijving tussen twee oppervlakken aanzienlijk kunnen verminderen, en dus ook de slijtage ervan.

| 7.1.1 | Een zeker niet enig voorbeeld van de diverse gebieden waar nanotechnologie commercieel wordt toegepast, is de ontwikkeling van oppervlakken en materialen met nanostructuur ter vermindering van wrijving en slijtage. Deze systemen spelen een fundamentele rol voor de ontwikkeling van nieuwe, zeer efficiënte industriële processen met geringe milieubelasting. Circa 25 % van de in de wereld gebruikte energie gaat verloren door wrijving (36), terwijl de ramingen van het verlies door slijtage van mechanische onderdelen uiteenlopen van 1,3 tot 1,6 % van het bruto binnenlands product (BBP) van een geïndustrialiseerd land. De kosten door problemen vanwege wrijving, slijtage en smering belopen zo'n 350 miljard EUR per jaar, verdeeld over de volgende sectoren: vervoer van materiaaloppervlakken (46,6 %), industriële productie, processen (33 %), levering van energie (6,8 %), luchtvaart (2,8 %), verbruik in huishoudens (0,5 %) en overige (10,3 %) (37). |
| --- | --- |

7.1.1

Een zeker niet enig voorbeeld van de diverse gebieden waar nanotechnologie commercieel wordt toegepast, is de ontwikkeling van oppervlakken en materialen met nanostructuur ter vermindering van wrijving en slijtage. Deze systemen spelen een fundamentele rol voor de ontwikkeling van nieuwe, zeer efficiënte industriële processen met geringe milieubelasting. Circa 25 % van de in de wereld gebruikte energie gaat verloren door wrijving (36), terwijl de ramingen van het verlies door slijtage van mechanische onderdelen uiteenlopen van 1,3 tot 1,6 % van het bruto binnenlands product (BBP) van een geïndustrialiseerd land. De kosten door problemen vanwege wrijving, slijtage en smering belopen zo'n 350 miljard EUR per jaar, verdeeld over de volgende sectoren: vervoer van materiaaloppervlakken (46,6 %), industriële productie, processen (33 %), levering van energie (6,8 %), luchtvaart (2,8 %), verbruik in huishoudens (0,5 %) en overige (10,3 %) (37).

| 7.1.2 | Er moeten dus nieuwe technologische platformen in het leven worden geroepen, uitgaande van een aanpak die rekening houdt met de bijzondere kenmerken van nanotechnologie, en met name met het feit dat functies en afmetingen samenvallen, ofwel: beheersing van de afmetingen is beheersing van de functies. Het voorbeeld van smering is verhelderend: als een oppervlak nanometrische deeltjes met de juiste afmetingen bevat, zijn smeermiddelen niet meer nodig omdat die functie wordt overgenomen door de nanodeeltjes, op grond van de nieuwe afmetingen daarvan. |
| --- | --- |

7.1.2

Er moeten dus nieuwe technologische platformen in het leven worden geroepen, uitgaande van een aanpak die rekening houdt met de bijzondere kenmerken van nanotechnologie, en met name met het feit dat functies en afmetingen samenvallen, ofwel: beheersing van de afmetingen is beheersing van de functies. Het voorbeeld van smering is verhelderend: als een oppervlak nanometrische deeltjes met de juiste afmetingen bevat, zijn smeermiddelen niet meer nodig omdat die functie wordt overgenomen door de nanodeeltjes, op grond van de nieuwe afmetingen daarvan.

| 7.1.3 | Materialen en bekledingen met nanostructuur, dus met onderdelen van nanometrische afmetingen, kunnen de hiervoor genoemde percentages aanzienlijk terugdringen. Zo kan een vermindering met 20 % van de wrijvingscoëfficient in de versnellingsbak van een auto het energieverlies terugbrengen met een percentage variërend van 0,64 % tot 0,80 %, wat alleen al voor de vervoerssector een jaarlijkse besparing van 26 miljard € oplevert. |
| --- | --- |

7.1.3

Materialen en bekledingen met nanostructuur, dus met onderdelen van nanometrische afmetingen, kunnen de hiervoor genoemde percentages aanzienlijk terugdringen. Zo kan een vermindering met 20 % van de wrijvingscoëfficient in de versnellingsbak van een auto het energieverlies terugbrengen met een percentage variërend van 0,64 % tot 0,80 %, wat alleen al voor de vervoerssector een jaarlijkse besparing van 26 miljard € oplevert.

| 7.1.4 | De beheersing en bewerking van oppervlakken is een speerpunttechnologie voor duurzame groei. Een verslag van het Britse ministerie van handel en industrie beschrijft de stand van zaken in de aan industrie surface engineering verbonden in de periode 1995-2005 en in 2010 (38). Uit dat verslag blijkt dat met de Britse markt voor oppervlaktemodificatieprocessen in 1995 een bedrag van circa 15 miljard EUR gemoeid was, en dat deze markt garant stond voor de productie van goederen ter waarde van circa 150 miljard EUR, waarvan 7 miljard verband hield met de ontwikkeling van technologie ter bescherming van materiaaloppervlakken tegen slijtage. Voor 2005 wordt verwacht dat deze sector in Groot-Brittannië een omvang zal krijgen van circa 32 miljard EUR, terwijl de industriële processen een waarde van circa 215 miljard EUR zullen bereiken. |
| --- | --- |

7.1.4

De beheersing en bewerking van oppervlakken is een speerpunttechnologie voor duurzame groei. Een verslag van het Britse ministerie van handel en industrie beschrijft de stand van zaken in de aan industrie surface engineering verbonden in de periode 1995-2005 en in 2010 (38). Uit dat verslag blijkt dat met de Britse markt voor oppervlaktemodificatieprocessen in 1995 een bedrag van circa 15 miljard EUR gemoeid was, en dat deze markt garant stond voor de productie van goederen ter waarde van circa 150 miljard EUR, waarvan 7 miljard verband hield met de ontwikkeling van technologie ter bescherming van materiaaloppervlakken tegen slijtage. Voor 2005 wordt verwacht dat deze sector in Groot-Brittannië een omvang zal krijgen van circa 32 miljard EUR, terwijl de industriële processen een waarde van circa 215 miljard EUR zullen bereiken.

| 7.1.5 | Vertaald naar de Europese markt komt men op een bedrag van 240 miljard EUR voor oppervlaktebehandeling, met een offspring voor andere productiesectoren van circa 1 600 miljard EUR. |
| --- | --- |

7.1.5

Vertaald naar de Europese markt komt men op een bedrag van 240 miljard EUR voor oppervlaktebehandeling, met een offspring voor andere productiesectoren van circa 1 600 miljard EUR.

| 7.2 | Om profijt te trekken van de nanotechnologie (39) moet de industriële ontwikkeling gebaseerd worden op het vermogen om traditionele bewerkings- en technologische processen (top-down) gelijke tred te laten houden met innovatieve processen, die de nieuwe bestanddelen op nanoschaal tot stand kunnen brengen en bewerken en deze kunnen integreren in reeds bestaande of nieuwe platformen. |
| --- | --- |

7.2

Om profijt te trekken van de nanotechnologie (39) moet de industriële ontwikkeling gebaseerd worden op het vermogen om traditionele bewerkings- en technologische processen (top-down) gelijke tred te laten houden met innovatieve processen, die de nieuwe bestanddelen op nanoschaal tot stand kunnen brengen en bewerken en deze kunnen integreren in reeds bestaande of nieuwe platformen.

| 7.2.1 | Een op governance gebaseerde benadering is van fundamenteel belang. Naast algemene, op de consument gerichte initiatieven, verdient het aanbeveling gerichte initiatieven te ontwikkelen voor beroepsverenigingen, lokale bestuurders en non-profitorganisaties, zodat alle maatschappelijke geledingen (economische, politieke en sociale actoren) bereikt worden. De expertisecentra zouden een centrale rol kunnen spelen bij deze acties (40), door de voorwaarden te scheppen voor een betere coördinatie tussen de lokale en Europese initiatieven en een klimaat tot stand te brengen dat openstaat voor innovatie, gebaseerd op nanotechnologie. In dit kader moeten ook de initiatieven worden gezien voor de evaluatie van de impact van nanotechnologie op gezondheid en milieu, door de acties van de EU (top-down) te leggen naast andere, op lokaal niveau gevoerde acties (bottom-up). |
| --- | --- |

7.2.1

Een op governance gebaseerde benadering is van fundamenteel belang. Naast algemene, op de consument gerichte initiatieven, verdient het aanbeveling gerichte initiatieven te ontwikkelen voor beroepsverenigingen, lokale bestuurders en non-profitorganisaties, zodat alle maatschappelijke geledingen (economische, politieke en sociale actoren) bereikt worden. De expertisecentra zouden een centrale rol kunnen spelen bij deze acties (40), door de voorwaarden te scheppen voor een betere coördinatie tussen de lokale en Europese initiatieven en een klimaat tot stand te brengen dat openstaat voor innovatie, gebaseerd op nanotechnologie. In dit kader moeten ook de initiatieven worden gezien voor de evaluatie van de impact van nanotechnologie op gezondheid en milieu, door de acties van de EU (top-down) te leggen naast andere, op lokaal niveau gevoerde acties (bottom-up).

| 7.3 | Het moet nog eens gezegd worden: het Europees Economisch en Sociaal Comité beseft terdege welke ruime mogelijkheden de ontwikkeling van de nanowetenschappen en van nanotechnologie biedt voor de verwezenlijking van de Lissabon-strategie. De wetenschap op een lijn krijgen, uitgaande van de op nanometrische schaal vastgestelde eenheid van de natuurlijke materie, betekent de nieuwe fundamenten leggen voor de integratie van kennis, innovatie, technologie en ontwikkeling. |
| --- | --- |

7.3

Het moet nog eens gezegd worden: het Europees Economisch en Sociaal Comité beseft terdege welke ruime mogelijkheden de ontwikkeling van de nanowetenschappen en van nanotechnologie biedt voor de verwezenlijking van de Lissabon-strategie. De wetenschap op een lijn krijgen, uitgaande van de op nanometrische schaal vastgestelde eenheid van de natuurlijke materie, betekent de nieuwe fundamenten leggen voor de integratie van kennis, innovatie, technologie en ontwikkeling.

| 7.4 | Op Europees niveau lijkt de coördinatie nog tamelijk versnipperd, ondanks de met het Zesde Kaderprogramma gedane inspanningen. De pogingen lijken gericht op de rationalisering van de besteding van de middelen. Ook al wordt fundamenteel onderzoek sterk bevorderd, evenals de ontwikkeling van nieuwe industriële processen, toch lijken de stimulering en steun voor initiatieven die leiden tot een tastbare vooruitgang van de technologie voor massaproductie, nog ontoereikend. De steun voor pogingen om te komen tot een Europese governance lijkt nog minder van de grond te zijn gekomen. |
| --- | --- |

7.4

Op Europees niveau lijkt de coördinatie nog tamelijk versnipperd, ondanks de met het Zesde Kaderprogramma gedane inspanningen. De pogingen lijken gericht op de rationalisering van de besteding van de middelen. Ook al wordt fundamenteel onderzoek sterk bevorderd, evenals de ontwikkeling van nieuwe industriële processen, toch lijken de stimulering en steun voor initiatieven die leiden tot een tastbare vooruitgang van de technologie voor massaproductie, nog ontoereikend. De steun voor pogingen om te komen tot een Europese governance lijkt nog minder van de grond te zijn gekomen.

| 7.5 | Voor de lidstaten is het noodzakelijk tot daadwerkelijke coördinatie te komen, die tot nu toe ontbrak, met name wat het toegepast onderzoek aangaat. In tal van Europese landen hebben de ondernemingen, vooral het MKB, met de volgende problemen te kampen:






  — | gebrek aan elementaire kennis van nanowetenschap en nanotechnologie, |
| --- | --- | --- |

7.5

Voor de lidstaten is het noodzakelijk tot daadwerkelijke coördinatie te komen, die tot nu toe ontbrak, met name wat het toegepast onderzoek aangaat. In tal van Europese landen hebben de ondernemingen, vooral het MKB, met de volgende problemen te kampen:

—

gebrek aan elementaire kennis van nanowetenschap en nanotechnologie,

| — | te weinig beroepsprofielen die aansluiten op de eisen van de ondernemingen, |
| --- | --- |

—

te weinig beroepsprofielen die aansluiten op de eisen van de ondernemingen,

| — | onvermogen om de gevolgen van de nieuwe technologieën, in termen van technologische en marktprocessen, te beoordelen, |
| --- | --- |

—

onvermogen om de gevolgen van de nieuwe technologieën, in termen van technologische en marktprocessen, te beoordelen,

| — | moeilijkheden bij het vinden en beoordelen van grondstoffen waaraan een nanostructuur is gegeven, |
| --- | --- |

—

moeilijkheden bij het vinden en beoordelen van grondstoffen waaraan een nanostructuur is gegeven,

| — | onvermogen om nanotech-processen te integreren in de traditionele productieprocessen, |
| --- | --- |

—

onvermogen om nanotech-processen te integreren in de traditionele productieprocessen,

| — | problemen bij de beoordeling van de ontwikkeling van een markt voor nano-producten, |
| --- | --- |

—

problemen bij de beoordeling van de ontwikkeling van een markt voor nano-producten,

| — | te weinig contacten met universiteiten en expertisecentra. |
| --- | --- |

—

te weinig contacten met universiteiten en expertisecentra.

| 7.6 | Het EESC hecht groot belang aan via onderzoek tot stand gebrachte systemen die van nut zijn voor de volksgezondheid en het dagelijks leven van de burgers, waarbij het leidende beginsel steeds meer de „mimesis” is, dat wil zeggen de nabootsing der natuur. |
| --- | --- |

7.6

Het EESC hecht groot belang aan via onderzoek tot stand gebrachte systemen die van nut zijn voor de volksgezondheid en het dagelijks leven van de burgers, waarbij het leidende beginsel steeds meer de „mimesis” is, dat wil zeggen de nabootsing der natuur.

| 7.7 | Het EESC verheugt zich over de oprichting van het thematische netwerk „Nanoforum” (41) en hoopt dat de door dit netwerk uitgegeven publicaties vertaald en in alle lidstaten verspreid worden. De in de publicaties gehanteerde taal dient zo eenvoudig en toegankelijk mogelijk te zijn voor een breed publiek. Universiteiten en onderzoekscentra dienen de vruchten te kunnen plukken van de resultaten van het netwerk. |
| --- | --- |

7.7

Het EESC verheugt zich over de oprichting van het thematische netwerk „Nanoforum” (41) en hoopt dat de door dit netwerk uitgegeven publicaties vertaald en in alle lidstaten verspreid worden. De in de publicaties gehanteerde taal dient zo eenvoudig en toegankelijk mogelijk te zijn voor een breed publiek. Universiteiten en onderzoekscentra dienen de vruchten te kunnen plukken van de resultaten van het netwerk.

| 7.7.1 | Het EESC is er tevens van overtuigd dat het door de groep op hoog niveau (42) voorgestelde „Platform voor Europese technologie voor nano-elektronica” des te meer succes zal hebben naarmate het, in strikte samenwerking met de Commissie, onnodige en dure overlappingen in het onderzoek kan vermijden. |
| --- | --- |

7.7.1

Het EESC is er tevens van overtuigd dat het door de groep op hoog niveau (42) voorgestelde „Platform voor Europese technologie voor nano-elektronica” des te meer succes zal hebben naarmate het, in strikte samenwerking met de Commissie, onnodige en dure overlappingen in het onderzoek kan vermijden.

| 7.8 | Voorts is het EESC van mening dat de investeringen in deze sectoren in de EU vóór 2008 van de huidige drie miljard euro per jaar moeten stijgen tot acht miljard, met periodieke, door de Commissie uitgevoerde controles, van de:






  — | toename van het marktaandeel, |
| --- | --- | --- |

7.8

Voorts is het EESC van mening dat de investeringen in deze sectoren in de EU vóór 2008 van de huidige drie miljard euro per jaar moeten stijgen tot acht miljard, met periodieke, door de Commissie uitgevoerde controles, van de:

—

toename van het marktaandeel,

| — | publieke en particuliere investeringen in onderzoek, |
| --- | --- |

—

publieke en particuliere investeringen in onderzoek,

| — | toename van het aantal studenten dat nanotechnologie gaat studeren. |
| --- | --- |

—

toename van het aantal studenten dat nanotechnologie gaat studeren.

8.   Conclusies

| 8.1 | Het EESC staat volledig achter de conclusies van de Raad Concurrentievermogen van 24 september 2004 over de belangrijke rol en de mogelijkheden van nanowetenschap en -technologie. Uit de tot nu toe behaalde resultaten blijkt dat verfijning van de kennis van belang is, alsook de vervaardiging van instrumenten waarmee atomen kunnen worden bewerkt om nieuwe structuren te produceren en de eigenschappen van de bestaande structuren te wijzigen. |
| --- | --- |

8.1

Het EESC staat volledig achter de conclusies van de Raad Concurrentievermogen van 24 september 2004 over de belangrijke rol en de mogelijkheden van nanowetenschap en -technologie. Uit de tot nu toe behaalde resultaten blijkt dat verfijning van de kennis van belang is, alsook de vervaardiging van instrumenten waarmee atomen kunnen worden bewerkt om nieuwe structuren te produceren en de eigenschappen van de bestaande structuren te wijzigen.

| 8.2 | Het EESC beveelt hiertoe de onmiddellijke toepassing aan van een gemeenschappelijke Europese, geïntegreerde en verantwoorde strategie, in het bijzonder voor: bundeling van inspanningen inzake OTO, demonstratie en wetenschappelijke en technologische opleidingen; interactie tussen ondernemingen en universiteiten; versnelde ontwikkeling van industriële en multisectorale toepassingen; bredere Europese open coördinatie van beleid, maatregelen, structuren en netwerken van actoren. Deze strategie moet vooral van meet af aan en gedurende de gehele levenscyclus van wetenschappelijke toepassingen, óók in internationaal verband, waarborgen bieden voor de eerbiediging van de ethische, milieu-, gezondheids- en veiligheidsaspecten daarvan en dient voor een deugdelijke technische standaardisatie in te staan. |
| --- | --- |

8.2

Het EESC beveelt hiertoe de onmiddellijke toepassing aan van een gemeenschappelijke Europese, geïntegreerde en verantwoorde strategie, in het bijzonder voor: bundeling van inspanningen inzake OTO, demonstratie en wetenschappelijke en technologische opleidingen; interactie tussen ondernemingen en universiteiten; versnelde ontwikkeling van industriële en multisectorale toepassingen; bredere Europese open coördinatie van beleid, maatregelen, structuren en netwerken van actoren. Deze strategie moet vooral van meet af aan en gedurende de gehele levenscyclus van wetenschappelijke toepassingen, óók in internationaal verband, waarborgen bieden voor de eerbiediging van de ethische, milieu-, gezondheids- en veiligheidsaspecten daarvan en dient voor een deugdelijke technische standaardisatie in te staan.

| 8.3 | Het EESC herhaalt met klem dat een dergelijke strategie stevig verankerd dient te worden in de ontwikkeling van de samenleving en een positieve bijdrage dient te leveren, niet alleen aan het concurrentievermogen van de Europese economie, maar ook en vooral aan de volksgezondheid, het milieu en de veiligheid, alsook aan de kwaliteit van het bestaan van de burgers. |
| --- | --- |

8.3

Het EESC herhaalt met klem dat een dergelijke strategie stevig verankerd dient te worden in de ontwikkeling van de samenleving en een positieve bijdrage dient te leveren, niet alleen aan het concurrentievermogen van de Europese economie, maar ook en vooral aan de volksgezondheid, het milieu en de veiligheid, alsook aan de kwaliteit van het bestaan van de burgers.

| 8.3.1 | Het EESC wijst er in dit verband op dat het belangrijk is om, vanaf het beginstadium, een verantwoorde en duurzame ontwikkeling van de nanotechnologie te waarborgen. Op die manier kan aan de gerechtvaardigde verwachtingen van het maatschappelijk middenveld op het gebied van milieu, gezondheid, ethiek, industrie en economie worden voldaan. |
| --- | --- |

8.3.1

Het EESC wijst er in dit verband op dat het belangrijk is om, vanaf het beginstadium, een verantwoorde en duurzame ontwikkeling van de nanotechnologie te waarborgen. Op die manier kan aan de gerechtvaardigde verwachtingen van het maatschappelijk middenveld op het gebied van milieu, gezondheid, ethiek, industrie en economie worden voldaan.

| 8.3.2 | Het EESC bepleit een forse verhoging van de middelen voor fundamenteel onderzoek, aangezien technologische en industriële excellentie altijd gebaseerd zijn op wetenschappelijke expertise. |
| --- | --- |

8.3.2

Het EESC bepleit een forse verhoging van de middelen voor fundamenteel onderzoek, aangezien technologische en industriële excellentie altijd gebaseerd zijn op wetenschappelijke expertise.

| 8.3.3 | De in Barcelona overeengekomen 3 %-doelstelling
   (43) dient gestalte te krijgen; een passend deel van deze middelen moet bestemd worden voor de nanowetenschappen, de ontwikkeling van de toepassingen ervan en de convergentie van nano-, bio-, informatie- en kennistechnologie. |
| --- | --- |

8.3.3

De in Barcelona overeengekomen 3 %-doelstelling
   (43) dient gestalte te krijgen; een passend deel van deze middelen moet bestemd worden voor de nanowetenschappen, de ontwikkeling van de toepassingen ervan en de convergentie van nano-, bio-, informatie- en kennistechnologie.

| 8.3.4 | De opzet van de onlangs door de Commissie voorgelegde financiële vooruitzichten van de Gemeenschap voor 2007-2013, dient opnieuw tegen het licht te worden gehouden met het oog op de uitdagingen van deze nieuwe nanotechnologische revolutie. |
| --- | --- |

8.3.4

De opzet van de onlangs door de Commissie voorgelegde financiële vooruitzichten van de Gemeenschap voor 2007-2013, dient opnieuw tegen het licht te worden gehouden met het oog op de uitdagingen van deze nieuwe nanotechnologische revolutie.

| 8.3.5 | De gewenste middelentoename moet haar weerslag vinden in de toewijzing van adequate financiering in het Zevende Kaderprogramma. Het uiteindelijk bedrag moet in ieder geval in de buurt komen van wat hiervoor in andere landen, zoals de VS, wordt uitgetrokken. |
| --- | --- |

8.3.5

De gewenste middelentoename moet haar weerslag vinden in de toewijzing van adequate financiering in het Zevende Kaderprogramma. Het uiteindelijk bedrag moet in ieder geval in de buurt komen van wat hiervoor in andere landen, zoals de VS, wordt uitgetrokken.

| 8.4. | Het EESC is ervan overtuigd dat Europa een hoogwaardig actieplan dient te lanceren, met een

  roadmap

  en een agenda, uitgaande van een integrale aanpak, die de vereiste consensus van alle actoren van het maatschappelijk middenveld oplevert, gebaseerd op een gemeenschappelijke visie. Deze visie moet duidelijke en transparante doelstellingen omvatten, om in te spelen op de behoefte aan economische en sociale vooruitgang, bestaanskwaliteit en veiligheid en gezondheid voor iedereen. |
| --- | --- |

8.4.

Het EESC is ervan overtuigd dat Europa een hoogwaardig actieplan dient te lanceren, met een

  roadmap

  en een agenda, uitgaande van een integrale aanpak, die de vereiste consensus van alle actoren van het maatschappelijk middenveld oplevert, gebaseerd op een gemeenschappelijke visie. Deze visie moet duidelijke en transparante doelstellingen omvatten, om in te spelen op de behoefte aan economische en sociale vooruitgang, bestaanskwaliteit en veiligheid en gezondheid voor iedereen.

| 8.5 | Volgens het Comité moeten er technologische platforms komen met een grote kritische massa en een grote Europese meerwaarde, waar publieke en particuliere actoren samenkomen — uit wetenschap, bedrijfsleven, financiële kringen en bestuur — die actief zijn in de specifieke toepassingssector. |
| --- | --- |

8.5

Volgens het Comité moeten er technologische platforms komen met een grote kritische massa en een grote Europese meerwaarde, waar publieke en particuliere actoren samenkomen — uit wetenschap, bedrijfsleven, financiële kringen en bestuur — die actief zijn in de specifieke toepassingssector.

| 8.6 | Volgens het Comité moeten er dringend Europese infrastructuren op hoog niveau komen, alsook meer expertisecentra. De locatie en specialisatie van die centra zou moeten worden vastgesteld in nauwe samenwerking tussen Europese organen en lokale overheden, zodat homogene industriezones kunnen worden aangewezen voor een territoriale of op warenkennis gebaseerde specialisatie, waar eventueel al O&O met een zekere kritische massa aanwezig is. |
| --- | --- |

8.6

Volgens het Comité moeten er dringend Europese infrastructuren op hoog niveau komen, alsook meer expertisecentra. De locatie en specialisatie van die centra zou moeten worden vastgesteld in nauwe samenwerking tussen Europese organen en lokale overheden, zodat homogene industriezones kunnen worden aangewezen voor een territoriale of op warenkennis gebaseerde specialisatie, waar eventueel al O&O met een zekere kritische massa aanwezig is.

| 8.6.1 | De expertisecentra zouden borg moeten staan voor het vermogen om hoogstaand onderzoek uit te voeren en over te dragen, toegespitst op toepassing en innovatie met de gebruikmaking van nanotechnologie, vooral op gebieden als nano-elektronica, nano-biotechnologie en nano-geneeskunde. |
| --- | --- |

8.6.1

De expertisecentra zouden borg moeten staan voor het vermogen om hoogstaand onderzoek uit te voeren en over te dragen, toegespitst op toepassing en innovatie met de gebruikmaking van nanotechnologie, vooral op gebieden als nano-elektronica, nano-biotechnologie en nano-geneeskunde.

| 8.7 | Met name op een zo gevoelig terrein is zekerheid en bescherming van de intellectuele eigendom van onderzoekers een eerste vereiste. Om van het toegepaste onderzoek op het gebied van nanotechnologie een succes te maken, moet er volgens het EESC eerst en vooral een duidelijke en bevredigende oplossing worden gevonden voor het probleem van de patentering. Het meent evenwel dat nu ook al moet worden nagedacht over de oprichting op Europees niveau van een „Nano-IPR Helpdesk” om tegemoet te komen aan de eisen van onderzoekers, ondernemingen en onderzoekscentra. |
| --- | --- |

8.7

Met name op een zo gevoelig terrein is zekerheid en bescherming van de intellectuele eigendom van onderzoekers een eerste vereiste. Om van het toegepaste onderzoek op het gebied van nanotechnologie een succes te maken, moet er volgens het EESC eerst en vooral een duidelijke en bevredigende oplossing worden gevonden voor het probleem van de patentering. Het meent evenwel dat nu ook al moet worden nagedacht over de oprichting op Europees niveau van een „Nano-IPR Helpdesk” om tegemoet te komen aan de eisen van onderzoekers, ondernemingen en onderzoekscentra.

| 8.8 | De Commissie moet zich, in samenwerking met de lidstaten, meer doen aan de bevordering van diepgaand onderzoek van universiteiten en onderzoekscentra omdat patentering zeker in een dergelijk innovatieve sector, zonder ingewikkelde en dure procedures, tot de mogelijkheden lijkt te behoren. |
| --- | --- |

8.8

De Commissie moet zich, in samenwerking met de lidstaten, meer doen aan de bevordering van diepgaand onderzoek van universiteiten en onderzoekscentra omdat patentering zeker in een dergelijk innovatieve sector, zonder ingewikkelde en dure procedures, tot de mogelijkheden lijkt te behoren.

| 8.8.1 | Wat de internationale samenwerking betreft, zouden de inspanningen voor veiligheid en de standaardisatie van maten en processen, in samenwerking met landen buiten de EU, moeten worden verhoogd. Bijzondere aandacht verdient China, dat op het punt staat omvangrijke investeringen te doen op het gebied van nanotechnologie. De VS en Japan voeren overigens ook een zeer agressief beleid op dit terrein (gewezen zij op de overeenkomst tussen China en de staat Californië voor de ontwikkeling van expertisecentra voor biomedische nanotechnologie). |
| --- | --- |

8.8.1

Wat de internationale samenwerking betreft, zouden de inspanningen voor veiligheid en de standaardisatie van maten en processen, in samenwerking met landen buiten de EU, moeten worden verhoogd. Bijzondere aandacht verdient China, dat op het punt staat omvangrijke investeringen te doen op het gebied van nanotechnologie. De VS en Japan voeren overigens ook een zeer agressief beleid op dit terrein (gewezen zij op de overeenkomst tussen China en de staat Californië voor de ontwikkeling van expertisecentra voor biomedische nanotechnologie).

| 8.8.2 | Het EESC meent dat verdere inspanningen geboden zijn, onder andere aan de hand van het in december 2003 goedgekeurde groeiinitiatief, om het aantal

  nanotech

  -ondernemingen in de Unie uit te breiden. Daartoe dienen de betrekkingen tussen universiteiten, nanotech-centra voor innovatie en het bedrijfsleven voortdurend te worden bevorderd en verbeterd. |
| --- | --- |

8.8.2

Het EESC meent dat verdere inspanningen geboden zijn, onder andere aan de hand van het in december 2003 goedgekeurde groeiinitiatief, om het aantal

  nanotech

  -ondernemingen in de Unie uit te breiden. Daartoe dienen de betrekkingen tussen universiteiten, nanotech-centra voor innovatie en het bedrijfsleven voortdurend te worden bevorderd en verbeterd.

| 8.8.3 | Er zijn gerichte acties nodig voor de ontwikkeling van industriële, op nanotechnologie gebaseerde processen (van nanotechnology naar nanomanufacturing), zowel voor grote als voor kleine ondernemingen: het Amerikaanse plan om federale programma's te gebruiken, zoals het „Small Business Innovation Research Program” en het „Small Business Technology Transfer Research Program”, te gebruiken, verdient navolging op Europees niveau om de verspreiding van nanotechnologie in het gehele bedrijfsleven, ook onder kleine bedrijven, wijd en zijd te bevorderen. |
| --- | --- |

8.8.3

Er zijn gerichte acties nodig voor de ontwikkeling van industriële, op nanotechnologie gebaseerde processen (van nanotechnology naar nanomanufacturing), zowel voor grote als voor kleine ondernemingen: het Amerikaanse plan om federale programma's te gebruiken, zoals het „Small Business Innovation Research Program” en het „Small Business Technology Transfer Research Program”, te gebruiken, verdient navolging op Europees niveau om de verspreiding van nanotechnologie in het gehele bedrijfsleven, ook onder kleine bedrijven, wijd en zijd te bevorderen.

| 8.8.4 | Een belangrijke rol is hier wellicht weggelegd voor de bedrijfsorganisaties op nationaal en lokaal niveau. Enkele acties voor „intense” bewustmaking zouden gezamenlijk kunnen worden uitgevoerd, zowel door DG Onderzoek als door DG Ondernemingen, met inbreng van alle economische en sociale actoren, in navolging van de positieve ervaringen die in Triëst (44) zijn opgedaan. |
| --- | --- |

8.8.4

Een belangrijke rol is hier wellicht weggelegd voor de bedrijfsorganisaties op nationaal en lokaal niveau. Enkele acties voor „intense” bewustmaking zouden gezamenlijk kunnen worden uitgevoerd, zowel door DG Onderzoek als door DG Ondernemingen, met inbreng van alle economische en sociale actoren, in navolging van de positieve ervaringen die in Triëst (44) zijn opgedaan.

| 8.8.5 | Volgens het EESC zou een belangrijk mechanisme in Europees verband een — nog op te richten — Europees Clearing House voor informatie (45) kunnen zijn. Dat Clearing House zou kunnen leiden tot de vergemakkelijking van:






  — | het op de markt brengen van nanotechnologie en de overdracht van technologie en de nieuwe concepten naar marktproducten en militaire toepassingen, |
| --- | --- | --- |

8.8.5

Volgens het EESC zou een belangrijk mechanisme in Europees verband een — nog op te richten — Europees Clearing House voor informatie (45) kunnen zijn. Dat Clearing House zou kunnen leiden tot de vergemakkelijking van:

—

het op de markt brengen van nanotechnologie en de overdracht van technologie en de nieuwe concepten naar marktproducten en militaire toepassingen,

| — | de verspreiding van goede praktijken, die zijn vastgesteld in universiteiten en publieke en privélaboratoria en geschikt zijn bevonden voor commercieel gebruik. |
| --- | --- |

—

de verspreiding van goede praktijken, die zijn vastgesteld in universiteiten en publieke en privélaboratoria en geschikt zijn bevonden voor commercieel gebruik.

| 8.9 | Naast de Europese platformen zouden, daarop aansluitend, enkele wereldwijde platformen moeten worden opgericht, die de VN-landen erbij betrekken en in staat zijn om de volgende vraagstukken aan te pakken:






  — | patenten, |
| --- | --- | --- |

8.9

Naast de Europese platformen zouden, daarop aansluitend, enkele wereldwijde platformen moeten worden opgericht, die de VN-landen erbij betrekken en in staat zijn om de volgende vraagstukken aan te pakken:

—

patenten,

| — | gedragsregels, |
| --- | --- |

—

gedragsregels,

| — | omgang met sociale consensus, |
| --- | --- |

—

omgang met sociale consensus,

| — | milieuaspecten, |
| --- | --- |

—

milieuaspecten,

| — | duurzame ontwikkeling, |
| --- | --- |

—

duurzame ontwikkeling,

| — | veiligheid van de consument. |
| --- | --- |

—

veiligheid van de consument.

| 8.10 | De Europese investeringsbank (EIB) zou, ook via concrete maatregelen in het kader van het Europees investeringsfonds (EIF), nieuwe kredietlijnen met gunstige voorwaarden moeten creëren, die onder het beheer moeten vallen van kredietbanken, regionale financieringsmaatschappijen die gespecialiseerd zijn in leningen aan ondernemingen, maatschappijen voor risicokapitaal en coöperaties die garanties verstrekken, om de oprichting en ontwikkeling te vergemakkelijken van ondernemingen die zich op nanotech-producten richten . |
| --- | --- |

8.10

De Europese investeringsbank (EIB) zou, ook via concrete maatregelen in het kader van het Europees investeringsfonds (EIF), nieuwe kredietlijnen met gunstige voorwaarden moeten creëren, die onder het beheer moeten vallen van kredietbanken, regionale financieringsmaatschappijen die gespecialiseerd zijn in leningen aan ondernemingen, maatschappijen voor risicokapitaal en coöperaties die garanties verstrekken, om de oprichting en ontwikkeling te vergemakkelijken van ondernemingen die zich op nanotech-producten richten .

| 8.10.1 | Een positieve ervaring die in het verleden, zij het voornamelijk op milieugebied, uitstekende resultaten heeft opgeleverd, zoals het programma
  Groei en milieu, kan worden herhaald om de groei te bevorderen van nieuwe, op nanotechnologie gebaseerde producten (46). |
| --- | --- |

8.10.1

Een positieve ervaring die in het verleden, zij het voornamelijk op milieugebied, uitstekende resultaten heeft opgeleverd, zoals het programma
  Groei en milieu, kan worden herhaald om de groei te bevorderen van nieuwe, op nanotechnologie gebaseerde producten (46).

| 8.11 | Het onderzoek en de bijbehorende spin-off voor producten dienen vooral te worden afgestemd op de behoeften van de burgers en de noodzaak van duurzame ontwikkeling. In dit kader moeten ook de initiatieven worden gezien voor de evaluatie van de impact van nanotechnologie op gezondheid en milieu, door de acties van de EU (top-down) in verband te brengen met de op lokaal niveau gevoerde en bevorderde acties (bottom-up). |
| --- | --- |

8.11

Het onderzoek en de bijbehorende spin-off voor producten dienen vooral te worden afgestemd op de behoeften van de burgers en de noodzaak van duurzame ontwikkeling. In dit kader moeten ook de initiatieven worden gezien voor de evaluatie van de impact van nanotechnologie op gezondheid en milieu, door de acties van de EU (top-down) in verband te brengen met de op lokaal niveau gevoerde en bevorderde acties (bottom-up).

| 8.12 | De permanente dialoog met de publieke opinie moet wetenschappelijk gemotiveerd zijn. De nieuwe technologie, voortkomend uit het gebruik van atomen, dient transparant te zijn en burgers ervan te overtuigen dat er geen sprake is van gevaren voor de gezondheid of het milieu. De geschiedenis leert ons dat vrees voor nieuwe producten vaak niet zozeer is ingegeven door de werkelijkheid als wel het gevolg is van onwetendheid. |
| --- | --- |

8.12

De permanente dialoog met de publieke opinie moet wetenschappelijk gemotiveerd zijn. De nieuwe technologie, voortkomend uit het gebruik van atomen, dient transparant te zijn en burgers ervan te overtuigen dat er geen sprake is van gevaren voor de gezondheid of het milieu. De geschiedenis leert ons dat vrees voor nieuwe producten vaak niet zozeer is ingegeven door de werkelijkheid als wel het gevolg is van onwetendheid.

| 8.12.1 | Ook daarom wenst het EESC dat er een permanent en nauw verband is tussen de onderzoeksresultaten en de algemeen erkende ethische principes, waartoe een internationale dialoog nodig zal zijn. |
| --- | --- |

8.12.1

Ook daarom wenst het EESC dat er een permanent en nauw verband is tussen de onderzoeksresultaten en de algemeen erkende ethische principes, waartoe een internationale dialoog nodig zal zijn.

| 8.13 | Vooral in de fase van de oprichting en ontwikkeling van technologische platformen (47), moet bijzondere aandacht uitgaan naar de nieuwe lidstaten van de Europese Unie, zodat zij massaal vertegenwoordigd kunnen zijn en nauw betrokken worden bij de Europese expertisecentra. |
| --- | --- |

8.13

Vooral in de fase van de oprichting en ontwikkeling van technologische platformen (47), moet bijzondere aandacht uitgaan naar de nieuwe lidstaten van de Europese Unie, zodat zij massaal vertegenwoordigd kunnen zijn en nauw betrokken worden bij de Europese expertisecentra.

| 8.14 | Het EESC meent dat de coördinatie van het onderzoek op het brede terrein van de nanowetenschappen — waarbij het fundamenteel onderzoek evenwel de bevoegdheid moet zijn van de hiertoe op te richten onafhankelijke Europese onderzoeksraad (ESR) —
  bij de Commissie moet blijven berusten, die, in overeenstemming met het Europees Parlement en de Raad, de Europese burgers een optimale meerwaarde, inclusief een wijder verbreid en objectiever gebruik van de onderzoeksresultaten, kan garanderen. |
| --- | --- |

8.14

Het EESC meent dat de coördinatie van het onderzoek op het brede terrein van de nanowetenschappen — waarbij het fundamenteel onderzoek evenwel de bevoegdheid moet zijn van de hiertoe op te richten onafhankelijke Europese onderzoeksraad (ESR) —
  bij de Commissie moet blijven berusten, die, in overeenstemming met het Europees Parlement en de Raad, de Europese burgers een optimale meerwaarde, inclusief een wijder verbreid en objectiever gebruik van de onderzoeksresultaten, kan garanderen.

| 8.15 | Het EESC doet een oproep aan de Commissie om hem een tweejaarlijks verslag voor te leggen over de ontwikkeling van de nanotechnologie. Dan kan het nagaan of er met het goedgekeurde actieplan vooruitgang is geboekt en kan het eventueel wijzigingen en aanpassingen voorstellen. |
| --- | --- |

8.15

Het EESC doet een oproep aan de Commissie om hem een tweejaarlijks verslag voor te leggen over de ontwikkeling van de nanotechnologie. Dan kan het nagaan of er met het goedgekeurde actieplan vooruitgang is geboekt en kan het eventueel wijzigingen en aanpassingen voorstellen.

Brussel, 15 december 2004

De voorzitter

van het Europees Economisch en Sociaal Comité

A.-M. SIGMUND

---

(1)  Vraaggesprek met commissaris BUSQUIN (samenvatting in IP/04/820 van 29 juni 2004).

1

(2)  Zie noot 1.

2

(3)  Zie par. 6.15 van de conclusies.

3

(4)  Zie noot 1.

4

(5)  Centrum voor micro e nano elettronica van de Technische Hoge School van Milaan, prof. A. Spinelli.

5

(6)  Idem.

6

(7)  De investeringen in de nano-elektronica bedragen tegenwoordig 6 miljard €, als volgt verdeeld: 1/3 voor nano en micro, 1/3 voor diagnoses, 1/3 voor materiaal (bron: Europese Commissie, DG Onderzoek).

7

(8)  Bron: Euopese Commissie, DG Onderzoek - 2003.

8

(9)  Zie par. 3.3.1.

9

(10)  Tullio REGGE: „Il vuoto dei fisici”, L'Astronomia, nr. 18 september-oktober 1982.

10

(11)  Bron: Europese Commissie, DG Onderzoek 2003.

11

(12)  Diverse experimenten zijn in een ver gevorderd stadium; er is reeds een „interfacedialoog” tot stand gebracht tussen een slakkenneuron en een elektronische chip.

12

(13)  Van het Griekse mimesis, nabootsing van de natuur.

13

mimesis

(14)  Bijv. de zelfstandige beweging van spermatozoa.

14

(15)  Dit is een kwantitatief, geen kwalitatief gegeven; hier zou een grondiger evaluatie op haar plaats zijn, zoals bepleit door de Britse Royal Society.

15

(16)  Bron: Europese Commissie, DG Onderzoek.

16

(17)  Bron: Universiteit van Milaan, Faculteit Natuurkunde, Centro interdisciplinare materiali e interfacce nanostrutturate (interdisciplinair centrum voor materialen en interface-nanostructuren).

17

(18)  Cfr. Technology Roadmap for Nanoelectronics, Europese Commissie, IST Programme Future and emerging technologies, tweede editie 2000.

18

(19)  Additieven met nanostructuur voor polymeren, lakken, smeermiddelen.

19

(20)  Vectoren met nanostructuur van actieve bestanddelen, diagnosesystemen.

20

(21)  Oppervlaktebehandeling van mechanische onderdelen ter verbetering van levensduur en prestaties.

21

(22)  Banden, structuurmaterialen, controle- en monitoringsystemen.

22

(23)  Technische en intelligente weefsels.

23

(24)  De in de wet van 3.12.2003 genoemde, voor diverse jaren uitgetrokken bedragen, zijn als volgt verdeeld:

24

| (a) | National Science Foundation







  (1) | USD 385 000 000 voor 2005; |
| --- | --- | --- |

(a)

National Science Foundation

National Science Foundation

(1)

USD 385 000 000 voor 2005;

| (2) | USD 424 000 000 voor 2006; |
| --- | --- |

(2)

USD 424 000 000 voor 2006;

| (3) | USD 449 000 000 voor 2007; |
| --- | --- |

(3)

USD 449 000 000 voor 2007;

| (4) | USD 476 000 000 voor 2008. |
| --- | --- |

(4)

USD 476 000 000 voor 2008.

| (b) | Department of Energy







  (1) | USD 317 000 000 voor het belastingjaar 2005; |
| --- | --- | --- |

(b)

Department of Energy

Department of Energy

(1)

USD 317 000 000 voor het belastingjaar 2005;

| (2) | USD 347 000 000 voor het belastingjaar 2006; |
| --- | --- |

(2)

USD 347 000 000 voor het belastingjaar 2006;

| (3) | USD 380 000 000 voor het belastingjaar 2007; |
| --- | --- |

(3)

USD 380 000 000 voor het belastingjaar 2007;

| (4) | USD 415 000 000 voor het belastingjaar 2008. |
| --- | --- |

(4)

USD 415 000 000 voor het belastingjaar 2008.

| (c) | National Aeronautics and Space Administration







  (1) | USD 34 100 000 voor 2005; |
| --- | --- | --- |

(c)

National Aeronautics and Space Administration

National Aeronautics and Space Administration

(1)

USD 34 100 000 voor 2005;

| (2) | USD 37 500 000 voor 2006; |
| --- | --- |

(2)

USD 37 500 000 voor 2006;

| (3) | USD 40 000 000 voor 2007; |
| --- | --- |

(3)

USD 40 000 000 voor 2007;

| (4) | USD 42 300 000 voor 2008. |
| --- | --- |

(4)

USD 42 300 000 voor 2008.

| (d) | National Institute of Standards and Technology







  (1) | USD 68 200 000 voor 2005; |
| --- | --- | --- |

(d)

National Institute of Standards and Technology

National Institute of Standards and Technology

(1)

USD 68 200 000 voor 2005;

| (2) | USD 75 000 000 voor 2006; |
| --- | --- |

(2)

USD 75 000 000 voor 2006;

| (3) | USD 80 000 000 voor 2007; |
| --- | --- |

(3)

USD 80 000 000 voor 2007;

| (4) | USD 84 000 000 voor 2008. |
| --- | --- |

(4)

USD 84 000 000 voor 2008.

| (e) | Environmental Protection Agency







  (1) | USD 5 500 000 voor het belastingjaar 2005; |
| --- | --- | --- |

(e)

Environmental Protection Agency

Environmental Protection Agency

(1)

USD 5 500 000 voor het belastingjaar 2005;

| (2) | USD 6 050 000 voor het belastingjaar 2006; |
| --- | --- |

(2)

USD 6 050 000 voor het belastingjaar 2006;

| (3) | USD 6 413 000 voor het belastingjaar 2007; |
| --- | --- |

(3)

USD 6 413 000 voor het belastingjaar 2007;

| (4) | USD 6 800 000 voor het belastingjaar 2008. |
| --- | --- |

(4)

USD 6 800 000 voor het belastingjaar 2008.

(25)  Opto-elektronica: techniek die optiek en elektronica verbindt. Bestudeert apparaten die elektrische signalen in optische signalen omzetten en omgekeerd (cd-spelers, lasersystemen, enz.)

25

(26)  EFRO, het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling: één van de structuurfondsen die, in het kader van deel IV (lokale ontwikkelingssystemen), gebruikt kunnen worden om onderzoekinfrastructuur en –apparatuur te financieren.

26

ESF, het Europees Sociaal Fonds, een ander structuurfonds dat, in het kader van deel III (personele middelen), gebruikt kan worden voor de financiering van de opleiding van onderzoekers en de bijscholing van ondernemers.

(27)  De cd-roms en recente publicaties van DG Onderzoek geven een breed overzicht van de Europese onderzoekscentra en hun specialisaties. Voor nadere inlichtingen:

27

http://cordis.lu/nanotechnology

(28)  Zie het proces van Luxemburg (1997), van Cardiff (1998); van Keulen (1999) en van Lissabon (2000), over de benutting van de groei om de werkgelegenheid uit te breiden en te verbeteren.

28

(29)  Europese Commissie, DG Onderzoek.

29

(30)  Dit betreft oppervlakken waaraan een nanostructuur is gegeven, die andere eigenschappen vertonen dan traditionele oppervlakken.

30

(31)  Het betreft uiterst nuttige instrumenten die zeer talrijke gegevens, foto's en muziek kunnen opslaan.

31

(32)  De bijzondere structuur van het oppervlak, verrijkt met speciale soorten atomen, verhindert vuil en stof om in rechtstreeks contact te komen met de stof, het aardewerk of het glas.

32

(33)  Van het Latijnse domus (huis), ofwel de wetenschap die de evolutie van de woonomgeving bestudeert, in al zijn aspecten.

33

(34)  De universiteit van Grenoble heeft al geëxperimenteerd met tal van micromotoren, op basis van kinesine.

34

(35)  Zie advies CESE 967/2004 (PB C 302 van 7 december 2004) en onderzoek van de universiteiten van Gent en Bergamo (textielsector).

35

(36)  Bron: Oakridge National Laboratory, VS.

36

(37)  Idem.

37

(38)  A. Matthews, R. Artley en P. Holiday, 2005 Revisited: The UK Surface Engineering Industry to 2010, NASURF, Dera, 1998.

38

(39)  NB: Er bestaat geen industriële ontwikkeling van nanotechnologie, wèl een ontwikkeling die profijt trekt van de nanotechnologie.

39

(40)  Vgl. onder andere de ervaringen van de technologische groep Servitec in Dalmine, Bergamo.

40

(41)  Nanoforum omvat: het Institute of Nanotechnology (VK) optredend als coördinator; UDI Technologiezentrum (DE); CEA-LETI (FR); CMP Científica (ES); Nordic Nanotech (DK); Malsch TechnoValuation (NL).

41

http://www.nanoforum.org

(42)  Vgl. voorgaande noot: verslag „Vision 2020”, gepubliceerd op 29 juni 2004.

42

(43)  3 % van het Europees BNP moet door de overheid (lidstaten en EU) en vooral door de industrie voor onderzoek en ontwikkeling worden gebruikt.

43

(44)  Nanoforum te Triëst, in 2003, met meer dan 1 000 deelnemers.

44

(45)  Zie de Amerikaanse wetgeving inzake nanotechnologie van december 2003.

45

(46)  Het door het EIF in samenwerking met diverse Europese financiële instellingen beheerde programma Groei en milieu heeft bijgedragen (in de vorm van co-financiering en krediet tegen gunstige voorwaarden) tot verbetering van milieu-aspecten van micro-, kleine en middelgrote ondernemingen.

46

Groei en milieu

(47)  Zie par. 6.3.

47

---

| 28.6.2005 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 157/34 |
| --- | --- | --- | --- |

28.6.2005

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 157/34

---

Advies van het Europees Economisch en sociaal Comité over het onderwerp Europese verkeerswetgeving en regels betreffende voertuigregistratie

(2005/C 157/04)

Het Europees Economisch en Sociaal Comité besloot op 29 januari 2004 overeenkomstig artikel 29, lid 2, van zijn reglement van orde een advies op te stellen over het onderwerp: „Europese verkeerswetgeving en regels betreffende voertuigregistratie”.

De gespecialiseerde afdeling „Vervoer, energie, infrastructuur, informatiemaatschappij”, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 5 oktober 2004 goedgekeurd; rapporteur was de heer PEGADO LIZ.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 413e zitting op 15 en 16 december 2004 (vergadering van 15 december) het volgende advies uitgebracht, dat met 147 stemmen voor en 1 stem tegen, bij 3 onthoudingen, is goedgekeurd:

1.   Inleiding: doel van het advies en verantwoording

| 1.1 | Tijdens zijn vergadering van 29 januari 2004 ging het EESC akkoord met het verzoek van de afdeling TEN om een initiatiefadvies op te stellen over een Europese verkeerswetgeving. |
| --- | --- |

1.1

Tijdens zijn vergadering van 29 januari 2004 ging het EESC akkoord met het verzoek van de afdeling TEN om een initiatiefadvies op te stellen over een Europese verkeerswetgeving.

| 1.2 | Aangezien het vrije verkeer van personen (1) een van de in het EG-Verdrag vastgelegde grondrechten is, het wegnemen van hindernissen tussen de lidstaten een van de doelstellingen van de EU is (2) die met de opname van het Verdrag van Schengen in de EU-wetgeving aan kracht heeft gewonnen (3), en vervoer een van de terreinen is waarvoor de EU een gemeenschappelijk beleid heeft (4), is de harmonisering van de verkeerswetgeving van eminent belang, vooral ook omdat dit de voltooiing van de interne markt (5) ten goede zal komen. |
| --- | --- |

1.2

Aangezien het vrije verkeer van personen (1) een van de in het EG-Verdrag vastgelegde grondrechten is, het wegnemen van hindernissen tussen de lidstaten een van de doelstellingen van de EU is (2) die met de opname van het Verdrag van Schengen in de EU-wetgeving aan kracht heeft gewonnen (3), en vervoer een van de terreinen is waarvoor de EU een gemeenschappelijk beleid heeft (4), is de harmonisering van de verkeerswetgeving van eminent belang, vooral ook omdat dit de voltooiing van de interne markt (5) ten goede zal komen.

| 1.3 | Het toch al omvangrijke personen- en goederenvervoer in het Europa van de 15 is in de afgelopen jaren nog eens exponentieel gegroeid.
  Uit de meest recente statistische gegevens die beschikbaar zijn valt het volgende op te maken:






  — | in 2001 waren 3,9 miljoen mensen werkzaam in de sector vervoer over land; |
| --- | --- | --- |

1.3

Het toch al omvangrijke personen- en goederenvervoer in het Europa van de 15 is in de afgelopen jaren nog eens exponentieel gegroeid.

Uit de meest recente statistische gegevens die beschikbaar zijn valt het volgende op te maken:

—

in 2001 waren 3,9 miljoen mensen werkzaam in de sector vervoer over land;

| — | het vrachtvervoer per land is goed voor 45 % van het totale vervoer en is sinds 1970 met 120 % gegroeid; |
| --- | --- |

—

het vrachtvervoer per land is goed voor 45 % van het totale vervoer en is sinds 1970 met 120 % gegroeid;

| — | het personenvervoer over de weg is goed voor 86,8 % van het totale personenvervoer en is sinds 1970 met 128 % toegenomen; |
| --- | --- |

—

het personenvervoer over de weg is goed voor 86,8 % van het totale personenvervoer en is sinds 1970 met 128 % toegenomen;

| — | het handelsvolume (gegevens uit 2000) van het personenvervoer (55,455 miljard euro) en het vrachtvervoer (220,787 miljard euro) over de weg is goed voor 49 % (566,193 miljard euro) van het totale handelsvolume op het gebied van vervoer (gegevens over Griekenland ontbreken) (6). |
| --- | --- |

—

het handelsvolume (gegevens uit 2000) van het personenvervoer (55,455 miljard euro) en het vrachtvervoer (220,787 miljard euro) over de weg is goed voor 49 % (566,193 miljard euro) van het totale handelsvolume op het gebied van vervoer (gegevens over Griekenland ontbreken) (6).

| 1.4 | Voor het vervoer over de weg van personen en goederen geldt een groot aantal uiteenlopende regels, zelfs wat de grondbeginselen en de basisregels voor het besturen van gemotoriseerde voertuigen betreft. |
| --- | --- |

1.4

Voor het vervoer over de weg van personen en goederen geldt een groot aantal uiteenlopende regels, zelfs wat de grondbeginselen en de basisregels voor het besturen van gemotoriseerde voertuigen betreft.

| 1.4.1 | Daarnaast zijn er diverse internationale overeenkomsten met elk hun eigen toepassingsgebied en soms onderling strijdige bepalingen. |
| --- | --- |

1.4.1

Daarnaast zijn er diverse internationale overeenkomsten met elk hun eigen toepassingsgebied en soms onderling strijdige bepalingen.

| 1.4.2 | Bij een eenvoudige autorit door Europa is een chauffeur derhalve aan verschillende rechtsstelsels onderworpen, die uiteenlopende en zelfs tegenstrijdige regels bevatten. |
| --- | --- |

1.4.2

Bij een eenvoudige autorit door Europa is een chauffeur derhalve aan verschillende rechtsstelsels onderworpen, die uiteenlopende en zelfs tegenstrijdige regels bevatten.

| 1.4.3 | Deze situatie is er niet beter op geworden met de toetreding van de nieuwe lidstaten, die ook elk hun eigen verkeersregels hebben. |
| --- | --- |

1.4.3

Deze situatie is er niet beter op geworden met de toetreding van de nieuwe lidstaten, die ook elk hun eigen verkeersregels hebben.

| 1.5 | Dit initiatiefadvies moet de Commissie ertoe aanzetten een wetsvoorstel uit te werken dat de onderlinge aanpassing van de Europese verkeersregels beoogt, zij het met eventuele uitzonderingen hierop. Zij moet aan de hand van rechtsvergelijking duidelijk maken wat, in juridisch opzicht, de verschillen zijn tussen de nationale verkeerswetgevingen en regels betreffende voertuigregistratie, en in hoeverre een eventuele harmonisatie hiervan op Europees niveau tot de mogelijkheden behoort. |
| --- | --- |

1.5

Dit initiatiefadvies moet de Commissie ertoe aanzetten een wetsvoorstel uit te werken dat de onderlinge aanpassing van de Europese verkeersregels beoogt, zij het met eventuele uitzonderingen hierop. Zij moet aan de hand van rechtsvergelijking duidelijk maken wat, in juridisch opzicht, de verschillen zijn tussen de nationale verkeerswetgevingen en regels betreffende voertuigregistratie, en in hoeverre een eventuele harmonisatie hiervan op Europees niveau tot de mogelijkheden behoort.

| 1.6 | Bij het opstellen van het advies is het van groot belang dat de voornaamste belanghebbenden (vertegenwoordigers van weggebruikers, van autofabrikanten en van regelgevingsinstanties) naar hun mening wordt gevraagd. Er is daarom een hoorzitting georganiseerd, die tegelijk met de tweede vergadering van de studiegroep op 17 mei 2004 heeft plaatsgevonden en waarin de sector werkzame personen acte de présence gaven. |
| --- | --- |

1.6

Bij het opstellen van het advies is het van groot belang dat de voornaamste belanghebbenden (vertegenwoordigers van weggebruikers, van autofabrikanten en van regelgevingsinstanties) naar hun mening wordt gevraagd. Er is daarom een hoorzitting georganiseerd, die tegelijk met de tweede vergadering van de studiegroep op 17 mei 2004 heeft plaatsgevonden en waarin de sector werkzame personen acte de présence gaven.

| 1.6.1 | Om de discussie gemakkelijker te laten verlopen en de nodige informatie te vergaren is een vragenlijst opgesteld die onder de aandacht van de leden van de studiegroep is gebracht. |
| --- | --- |

1.6.1

Om de discussie gemakkelijker te laten verlopen en de nodige informatie te vergaren is een vragenlijst opgesteld die onder de aandacht van de leden van de studiegroep is gebracht.

2.   Achtergrond

| 2.1 | Het idee om een universele verkeerswetgeving uit te werken is niet nieuw. In Europa waren er al eerder initiatieven in deze richting, zoals de tijdens het achtste internationale juridische verkeerscongres (7) gedane oproep om de regelgeving op dit gebied te codificeren. |
| --- | --- |

2.1

Het idee om een universele verkeerswetgeving uit te werken is niet nieuw. In Europa waren er al eerder initiatieven in deze richting, zoals de tijdens het achtste internationale juridische verkeerscongres (7) gedane oproep om de regelgeving op dit gebied te codificeren.

| 2.2 | Ook tijdens de 38e conferentie van de Duitse Raad van verkeersrechtbanken (januari 2000) wees werkgroep IV erop dat men diende toe te werken naar een harmonisering van de Europese verkeersregels (8). |
| --- | --- |

2.2

Ook tijdens de 38e conferentie van de Duitse Raad van verkeersrechtbanken (januari 2000) wees werkgroep IV erop dat men diende toe te werken naar een harmonisering van de Europese verkeersregels (8).

| 2.3 | De Commissie heeft diverse initiatieven ontplooid die in dezelfde richting gaan, maar tot nu toe is de uitwerking van een Europese verkeerswetgeving nog steeds een brug te ver geweest (9). |
| --- | --- |

2.3

De Commissie heeft diverse initiatieven ontplooid die in dezelfde richting gaan, maar tot nu toe is de uitwerking van een Europese verkeerswetgeving nog steeds een brug te ver geweest (9).

| 2.4 | Bijzondere aandacht zal worden besteed aan de conclusies van een onderzoek dat onlangs is verricht voor DG energie en vervoer van de Commissie en waarin te lezen is waarom de verkeersregels en de maatregelen ter naleving hiervan via wetgevingsinitiatieven van de EU moeten worden geharmoniseerd (10). |
| --- | --- |

2.4

Bijzondere aandacht zal worden besteed aan de conclusies van een onderzoek dat onlangs is verricht voor DG energie en vervoer van de Commissie en waarin te lezen is waarom de verkeersregels en de maatregelen ter naleving hiervan via wetgevingsinitiatieven van de EU moeten worden geharmoniseerd (10).

| 2.5 | In diverse adviezen heeft het EESC erop gewezen dat er meer aandacht moet worden besteed aan „het vrije verkeer van voertuigen in de EU” en dat de nationale overheden de verantwoordelijkheid hebben om „wettelijke bepalingen af te schaffen die het nu nog voor hun burgers moeilijk maken gebruik te maken van in een andere lidstaat geregistreerde voertuigen” (11). |
| --- | --- |

2.5

In diverse adviezen heeft het EESC erop gewezen dat er meer aandacht moet worden besteed aan „het vrije verkeer van voertuigen in de EU” en dat de nationale overheden de verantwoordelijkheid hebben om „wettelijke bepalingen af te schaffen die het nu nog voor hun burgers moeilijk maken gebruik te maken van in een andere lidstaat geregistreerde voertuigen” (11).

3.   Kort overzicht van het verdragsrecht en de reikwijdte hiervan

| 3.1 | De internationale verkeerswetgeving bestaat uit diverse verdragen. De belangrijkste hiervan zijn het Verdrag van Parijs uit 1926, het Verdrag van Genève uit 1949 en het Verdrag van Wenen uit 1968. |
| --- | --- |

3.1

De internationale verkeerswetgeving bestaat uit diverse verdragen. De belangrijkste hiervan zijn het Verdrag van Parijs uit 1926, het Verdrag van Genève uit 1949 en het Verdrag van Wenen uit 1968.

| 3.2 | Het internationale verdrag betreffende het verkeer met motorrijtuigen werd op 24 april in Parijs door 40 landen ondertekend en was bedoeld om het internationale toerisme te bevorderen. Het is momenteel in ruim 50 landen van kracht. |
| --- | --- |

3.2

Het internationale verdrag betreffende het verkeer met motorrijtuigen werd op 24 april in Parijs door 40 landen ondertekend en was bedoeld om het internationale toerisme te bevorderen. Het is momenteel in ruim 50 landen van kracht.

| 3.2.1 | Het verdrag had als doel om:






  a) | technische minimumeisen vast te stellen voor motorrijtuigen (onder meer voor het kentekenbewijs en de lichten) en voor de identificatie ervan in het buitenland; |
| --- | --- | --- |

3.2.1

Het verdrag had als doel om:

a)

technische minimumeisen vast te stellen voor motorrijtuigen (onder meer voor het kentekenbewijs en de lichten) en voor de identificatie ervan in het buitenland;

| b) | regels vast te stellen voor de uitgifte en geldigheid van internationale certificaten voor motorrijtuigen; zonder een dergelijk certificaat mag een motorrijtuig niet rijden in het door het verdrag bestreken gebied; |
| --- | --- |

b)

regels vast te stellen voor de uitgifte en geldigheid van internationale certificaten voor motorrijtuigen; zonder een dergelijk certificaat mag een motorrijtuig niet rijden in het door het verdrag bestreken gebied;

| c) | een aantal rijbewijzen te erkennen en criteria vast te leggen waaraan internationale rijbewijzen moeten voldoen; deze internationale rijbewijzen zijn geldig in de aangesloten landen waar de nationale rijbewijzen niet worden erkend, al moet men deze daar wel bij zich hebben; |
| --- | --- |

c)

een aantal rijbewijzen te erkennen en criteria vast te leggen waaraan internationale rijbewijzen moeten voldoen; deze internationale rijbewijzen zijn geldig in de aangesloten landen waar de nationale rijbewijzen niet worden erkend, al moet men deze daar wel bij zich hebben;

| d) | zes gevaarsborden in te voeren, die de aangesloten landen op hun wegen dienen te gebruiken; |
| --- | --- |

d)

zes gevaarsborden in te voeren, die de aangesloten landen op hun wegen dienen te gebruiken;

| e) | een systeem in te voeren waarmee informatie kan worden uitgewisseld over bestuurders en houders van internationale certificaten en rijbewijzen die betrokken raken bij ernstige ongevallen of nationale verkeersregels overtreden. |
| --- | --- |

e)

een systeem in te voeren waarmee informatie kan worden uitgewisseld over bestuurders en houders van internationale certificaten en rijbewijzen die betrokken raken bij ernstige ongevallen of nationale verkeersregels overtreden.

| 3.2.2 | Het verdrag vergemakkelijkte de douaneformaliteiten, maar ontsloeg bestuurders niet van de plicht om op de hoogte te zijn van de verkeerswetgeving in de landen die ze aandoen en zich hieraan te houden. |
| --- | --- |

3.2.2

Het verdrag vergemakkelijkte de douaneformaliteiten, maar ontsloeg bestuurders niet van de plicht om op de hoogte te zijn van de verkeerswetgeving in de landen die ze aandoen en zich hieraan te houden.

| 3.2.3 | Om in werking te kunnen treden dient het verdrag door alle staten geratificeerd te zijn en moeten deze de akte van bekrachtiging hebben neergelegd. Het is alleen van kracht in de tot het moederland behorende gebieden van de aangesloten staten; in de overige, onder enigerlei vorm van bestuur staande gebieden kan het alleen na een expliciete verklaring in werking treden. |
| --- | --- |

3.2.3

Om in werking te kunnen treden dient het verdrag door alle staten geratificeerd te zijn en moeten deze de akte van bekrachtiging hebben neergelegd. Het is alleen van kracht in de tot het moederland behorende gebieden van de aangesloten staten; in de overige, onder enigerlei vorm van bestuur staande gebieden kan het alleen na een expliciete verklaring in werking treden.

| 3.3 | Het Verdrag inzake het wegverkeer werd op 19 september 1949 in Genève door 17 landen gesloten en is nu van kracht in ruim 120 landen. In deze landen komt het in plaats van het verdrag uit 1926. |
| --- | --- |

3.3

Het Verdrag inzake het wegverkeer werd op 19 september 1949 in Genève door 17 landen gesloten en is nu van kracht in ruim 120 landen. In deze landen komt het in plaats van het verdrag uit 1926.

| 3.3.1 | In het nieuwe verdrag werden de beginselen uit het oude verdrag aangepast aan de ontwikkelingen die de auto-industrie had doorgemaakt. Ook klonk er toenemende bezorgdheid over de veiligheid op de weg in door. |
| --- | --- |

3.3.1

In het nieuwe verdrag werden de beginselen uit het oude verdrag aangepast aan de ontwikkelingen die de auto-industrie had doorgemaakt. Ook klonk er toenemende bezorgdheid over de veiligheid op de weg in door.

| 3.3.2 | Het bevatte geen regels voor verkeersborden, maar legde wel vast dat de aangesloten landen dezelfde verkeerstekens moesten gaan gebruiken, zij het uitsluitend waar dat echt noodzakelijk is. |
| --- | --- |

3.3.2

Het bevatte geen regels voor verkeersborden, maar legde wel vast dat de aangesloten landen dezelfde verkeerstekens moesten gaan gebruiken, zij het uitsluitend waar dat echt noodzakelijk is.

| 3.3.3 | Het verdrag bevat slechts een gering aantal verkeersregels, en deze hebben bijna alleen maar betrekking op kruisingen, voorrang en verlichting. |
| --- | --- |

3.3.3

Het verdrag bevat slechts een gering aantal verkeersregels, en deze hebben bijna alleen maar betrekking op kruisingen, voorrang en verlichting.

| 3.3.4 | Voor de inwerkingtreding van het verdrag golden dezelfde voorwaarden. De harmoniserende werking ervan werd gedwarsboomd door de mogelijkheid die de betrokken landen hadden om sommige bepalingen niet op zichzelf van toepassing te verklaren en eventuele wijzigingen ervan te verwerpen. |
| --- | --- |

3.3.4

Voor de inwerkingtreding van het verdrag golden dezelfde voorwaarden. De harmoniserende werking ervan werd gedwarsboomd door de mogelijkheid die de betrokken landen hadden om sommige bepalingen niet op zichzelf van toepassing te verklaren en eventuele wijzigingen ervan te verwerpen.

| 3.4 | Het Verdrag inzake het wegverkeer werd op 8 november 1968 in Wenen door 37 landen ondertekend en is momenteel in ongeveer 100 landen van kracht. Na ondertekening en nederlegging van de akte van bekrachtiging is het in deze landen in de plaats gekomen van de verdragen uit 1926 en 1949. |
| --- | --- |

3.4

Het Verdrag inzake het wegverkeer werd op 8 november 1968 in Wenen door 37 landen ondertekend en is momenteel in ongeveer 100 landen van kracht. Na ondertekening en nederlegging van de akte van bekrachtiging is het in deze landen in de plaats gekomen van de verdragen uit 1926 en 1949.

| 3.4.1 | Wat de regelgeving voor het wegverkeer betreft is dit verdrag het uitgebreidst: het bevat een hoofdstuk van dertig artikelen over dit onderwerp en diverse bepalingen met betrekking tot de manoeuvres die in de moderne verkeerswetgeving de belangrijkste plaats innemen. Waar de eerdere verdragen zich hadden beperkt tot kruisingen en de daar te gebruiken verkeerstekens, bevatte dit nieuwe verdrag niet alleen de beginselen waaraan bestuurders zich mede met het oog op voetgangers moeten houden bij gevaarlijke manoeuvres (zoals inhalen en afslaan), maar ook regels voor stilstaan, parkeren, het in- en uitstappen van passagiers en het rijden in tunnels, dus voor alle situaties die kenmerkend zijn voor het wegverkeer. |
| --- | --- |

3.4.1

Wat de regelgeving voor het wegverkeer betreft is dit verdrag het uitgebreidst: het bevat een hoofdstuk van dertig artikelen over dit onderwerp en diverse bepalingen met betrekking tot de manoeuvres die in de moderne verkeerswetgeving de belangrijkste plaats innemen. Waar de eerdere verdragen zich hadden beperkt tot kruisingen en de daar te gebruiken verkeerstekens, bevatte dit nieuwe verdrag niet alleen de beginselen waaraan bestuurders zich mede met het oog op voetgangers moeten houden bij gevaarlijke manoeuvres (zoals inhalen en afslaan), maar ook regels voor stilstaan, parkeren, het in- en uitstappen van passagiers en het rijden in tunnels, dus voor alle situaties die kenmerkend zijn voor het wegverkeer.

| 3.4.2 | Het verdrag ging verder dan de eerdere twee en verplichtte de landen die het hadden gesloten of ondertekend om hun verkeerswetgeving ermee in overeenstemming te brengen. Het voordeel hiervan was dat automobilisten die andere aangesloten landen aandeden al vertrouwd waren met de belangrijkste daar geldende verkeersregels. |
| --- | --- |

3.4.2

Het verdrag ging verder dan de eerdere twee en verplichtte de landen die het hadden gesloten of ondertekend om hun verkeerswetgeving ermee in overeenstemming te brengen. Het voordeel hiervan was dat automobilisten die andere aangesloten landen aandeden al vertrouwd waren met de belangrijkste daar geldende verkeersregels.

| 3.4.3 | De landen in kwestie beschikten echter wel over de mogelijkheid om wijzigingen van het verdrag te verwerpen. |
| --- | --- |

3.4.3

De landen in kwestie beschikten echter wel over de mogelijkheid om wijzigingen van het verdrag te verwerpen.

| 3.5 | Kortom, in de inmiddels met tien landen uitgebreide EU zijn drie internationale verdragen van kracht, zij het niet altijd in dezelfde mate (12). Er is dan ook bij lange na geen sprake van een geharmoniseerde regelgeving voor het wegverkeer in de EU, helemaal niet als men beseft dat er naast die drie verdragen ook nog eens 25 voortdurend veranderende nationale wetgevingen zijn (13). |
| --- | --- |

3.5

Kortom, in de inmiddels met tien landen uitgebreide EU zijn drie internationale verdragen van kracht, zij het niet altijd in dezelfde mate (12). Er is dan ook bij lange na geen sprake van een geharmoniseerde regelgeving voor het wegverkeer in de EU, helemaal niet als men beseft dat er naast die drie verdragen ook nog eens 25 voortdurend veranderende nationale wetgevingen zijn (13).

| 3.6 | Een aantal belemmeringen is of wordt al weggenomen: grenzen zijn afgeschaft, de procedures voor de typegoedkeuring van voertuigen en onderdelen zijn gelijkgetrokken en de lidstaten hebben elkaars rijbewijzen erkend en hun regels hiervoor geharmoniseerd. Wat de verkeersregels en -tekens — de essentie van het wegverkeer — betreft blijven er echter verschillen bestaan. |
| --- | --- |

3.6

Een aantal belemmeringen is of wordt al weggenomen: grenzen zijn afgeschaft, de procedures voor de typegoedkeuring van voertuigen en onderdelen zijn gelijkgetrokken en de lidstaten hebben elkaars rijbewijzen erkend en hun regels hiervoor geharmoniseerd. Wat de verkeersregels en -tekens — de essentie van het wegverkeer — betreft blijven er echter verschillen bestaan.

| 3.7 | Dankzij de verdragen zijn de douaneformaliteiten vereenvoudigd en kunnen EU-burgers nu in de hele EU voertuigen besturen. Burgers van derde landen die de EU bezoeken worden echter met evenveel verkeerswetgevingen geconfronteerd als er lidstaten zijn. |
| --- | --- |

3.7

Dankzij de verdragen zijn de douaneformaliteiten vereenvoudigd en kunnen EU-burgers nu in de hele EU voertuigen besturen. Burgers van derde landen die de EU bezoeken worden echter met evenveel verkeerswetgevingen geconfronteerd als er lidstaten zijn.

4.   Een aantal flagrante verschillen tussen de nationale wetgevingen

| 4.1 | Uit een korte vergelijkende studie blijkt onomstotelijk dat er tussen de nationale verkeerswetgevingen grote verschillen bestaan die het vrije verkeer belemmeren, de veiligheid van mensen en goederen kunnen aantasten en zo kunnen leiden tot meer verkeersongelukken in Europa. |
| --- | --- |

4.1

Uit een korte vergelijkende studie blijkt onomstotelijk dat er tussen de nationale verkeerswetgevingen grote verschillen bestaan die het vrije verkeer belemmeren, de veiligheid van mensen en goederen kunnen aantasten en zo kunnen leiden tot meer verkeersongelukken in Europa.

| 4.2 | In het overzicht hieronder zijn de inzichten verwerkt uit het al eerder genoemde, voor de Commissie verrichte onderzoek, waarin uitvoerig wordt ingegaan op deze zaken (14). |
| --- | --- |

4.2

In het overzicht hieronder zijn de inzichten verwerkt uit het al eerder genoemde, voor de Commissie verrichte onderzoek, waarin uitvoerig wordt ingegaan op deze zaken (14).

| 4.3 | Een aantal verontrustende en veelzeggende voorbeelden van verschillen in regelgeving voor alledaagse verkeerssituaties (er zouden nog tal van andere genoemd kunnen worden):
  Maximumsnelheid buiten de bebouwde kom op wegen met gescheiden rijbanen






  B | 120 km/u |
| --- | --- | --- |
| PT | 90 km/u |
| UK | 70 mijl/u (112km/u) |

4.3

Een aantal verontrustende en veelzeggende voorbeelden van verschillen in regelgeving voor alledaagse verkeerssituaties (er zouden nog tal van andere genoemd kunnen worden):

Maximumsnelheid buiten de bebouwde kom op wegen met gescheiden rijbanen

B

120 km/u

PT

90 km/u

UK

70 mijl/u (112km/u)

Zware overtredingen

| B | + 10 km/u |
| --- | --- |
| PT | + 30 km/u |

B

- 10 km/u

PT

- 30 km/u

Alcohol

| SE | 0,2 |
| --- | --- |
| UK | 0,8 |

SE

0,2

UK

0,8

Lichte voertuigen moeten voorzien zijn van een EHBO-doos

| EL | ja |
| --- | --- |
| FR | nee |

EL

ja

FR

nee

Tegelijk rood en oranje licht: de bestuurder moet zich gereedmaken om op te trekken

| DK/FI | ja |
| --- | --- |
| NL/ES | nee |

DK/FI

ja

NL/ES

nee

Fietsers op een rotonde hebben voorrang

| DE | ja |
| --- | --- |
| PT | nee |

DE

ja

PT

nee

Bussen hebben voorrang bij het verlaten van een halte

| ES | ja |
| --- | --- |
| IT | nee |

ES

ja

IT

nee

Overdag moet buiten de bebouwde kom met de lichten aan worden gereden

| IT | ja |
| --- | --- |
| LU | nee |

IT

ja

LU

nee

Bestuurders mogen alleen „hands-free” bellen

| BE | ja |
| --- | --- |
| IE | nee |

BE

ja

IE

nee

Bord „verboden te parkeren”

| IE | witte achtergrond en rode rand |
| --- | --- |
| overige landen | blauwe achtergrond en rode rand |

IE

witte achtergrond en rode rand

overige landen

blauwe achtergrond en rode rand

Passagiers mogen niet uitstappen aan de wegkant

| PT | ja |
| --- | --- |
| IE | nee |

PT

ja

IE

nee

| 4.4 | Uit bovengenoemd onderzoek blijkt bovendien dat er meer van zulke verschillen bestaan, bijvoorbeeld met betrekking tot de eisen voor het halen van een rijbewijs, verkeersborden en -lichten, de verplichte veiligheidsuitrusting, het oversteken van voetgangers, voorrangsregels, het gebruik van de lichten, het in- en uitstappen van passagiers, het gebruik van speciale rijstroken, inhalen, de classificatie van voertuigen, bandentypes, het slepen van andere voertuigen, en de vormgeving van verkeersborden en -lichten. In totaal zijn er 46 verschillen vastgesteld met betrekking tot de essentiële, voor het dagelijks wegverkeer geldende regels. |
| --- | --- |

4.4

Uit bovengenoemd onderzoek blijkt bovendien dat er meer van zulke verschillen bestaan, bijvoorbeeld met betrekking tot de eisen voor het halen van een rijbewijs, verkeersborden en -lichten, de verplichte veiligheidsuitrusting, het oversteken van voetgangers, voorrangsregels, het gebruik van de lichten, het in- en uitstappen van passagiers, het gebruik van speciale rijstroken, inhalen, de classificatie van voertuigen, bandentypes, het slepen van andere voertuigen, en de vormgeving van verkeersborden en -lichten. In totaal zijn er 46 verschillen vastgesteld met betrekking tot de essentiële, voor het dagelijks wegverkeer geldende regels.

| 4.5 | Naast de op zichzelf al sterk uiteenlopende formulering van de belangrijkste verkeersregels bestaan er wat de interpretatie en toepassing hiervan betreft zelfs nog grotere verschillen tussen de lidstaten. Dit komt niet alleen doordat de houding tegenover overtredingen niet overal hetzelfde is, maar ook doordat de straffen voor deze overtredingen enorm verschillen. |
| --- | --- |

4.5

Naast de op zichzelf al sterk uiteenlopende formulering van de belangrijkste verkeersregels bestaan er wat de interpretatie en toepassing hiervan betreft zelfs nog grotere verschillen tussen de lidstaten. Dit komt niet alleen doordat de houding tegenover overtredingen niet overal hetzelfde is, maar ook doordat de straffen voor deze overtredingen enorm verschillen.

5.   Samenvatting van de hoorzitting van 17 mei 2004

| 5.1 | In aanwezigheid van diverse belangenorganisaties voor automobilisten, de auto-industrie, de veiligheid op de weg, en het bestuur van AIT-FIA en TIS.PT, het bedrijf dat het eerder genoemde onderzoek (15) heeft gecoördineerd, vond op 17 mei 2004 een openbare hoorzitting plaats. De deelnemers schiepen duidelijkheid over een aantal aspecten die van belang waren voor het huidige advies, waarin de standpunten van de voornaamste belanghebbenden van het maatschappelijk middenveld zijn verwerkt.
  Naast hun mondelinge bijdragen leverden diverse instellingen ook de hun eerder toegezonden vragenlijst in. |
| --- | --- |

5.1

In aanwezigheid van diverse belangenorganisaties voor automobilisten, de auto-industrie, de veiligheid op de weg, en het bestuur van AIT-FIA en TIS.PT, het bedrijf dat het eerder genoemde onderzoek (15) heeft gecoördineerd, vond op 17 mei 2004 een openbare hoorzitting plaats. De deelnemers schiepen duidelijkheid over een aantal aspecten die van belang waren voor het huidige advies, waarin de standpunten van de voornaamste belanghebbenden van het maatschappelijk middenveld zijn verwerkt.

Naast hun mondelinge bijdragen leverden diverse instellingen ook de hun eerder toegezonden vragenlijst in.

| 5.2 | Uit de verschillende bijdragen valt op te maken dat er brede steun is voor het initiatief van de EESC om de verkeersregels tot op zekere hoogte te harmoniseren. Een aantal deelnemers voelde ook veel voor een onderlinge afstemming van de procedures voor de registratie en inschrijving van voertuigen. |
| --- | --- |

5.2

Uit de verschillende bijdragen valt op te maken dat er brede steun is voor het initiatief van de EESC om de verkeersregels tot op zekere hoogte te harmoniseren. Een aantal deelnemers voelde ook veel voor een onderlinge afstemming van de procedures voor de registratie en inschrijving van voertuigen.

| 5.3 | In dit verband werd met name op het volgende gewezen:






  a) | voor de uitvoering van het EU-kaderbesluit van 8 mei 2003 inzake de toepassing van het beginsel van wederzijdse erkenning op geldelijke sancties voor inbreuken op de verkeerswetgeving is een harmonisatie van de Europese verkeersregels noodzakelijk; |
| --- | --- | --- |

5.3

In dit verband werd met name op het volgende gewezen:

a)

voor de uitvoering van het EU-kaderbesluit van 8 mei 2003 inzake de toepassing van het beginsel van wederzijdse erkenning op geldelijke sancties voor inbreuken op de verkeerswetgeving is een harmonisatie van de Europese verkeersregels noodzakelijk;

| b) | daarnaast moet rekening worden gehouden met de wettelijke procedures voor de vaststelling en uitvoering van boetes en de in dit verband bestaande beroepsmogelijkheden in de verschillende lidstaten; |
| --- | --- |

b)

daarnaast moet rekening worden gehouden met de wettelijke procedures voor de vaststelling en uitvoering van boetes en de in dit verband bestaande beroepsmogelijkheden in de verschillende lidstaten;

| c) | elementaire verkeersregels verschillen sterk van lidstaat tot lidstaat, met alle gevaren van dien voor automobilisten die de grens overgaan; |
| --- | --- |

c)

elementaire verkeersregels verschillen sterk van lidstaat tot lidstaat, met alle gevaren van dien voor automobilisten die de grens overgaan;

| d) | de grootste verschillen (naast de verschillen die genoemd worden in het onderzoek van TIS.PT) hebben betrekking op:






  — | het alcoholpromillage; |
| --- | --- | --- |

d)

de grootste verschillen (naast de verschillen die genoemd worden in het onderzoek van TIS.PT) hebben betrekking op:

—

het alcoholpromillage;

| — | snelheidslimieten; |
| --- | --- |

—

snelheidslimieten;

| — | verkeersborden en -agenten en wegmarkeringen; |
| --- | --- |

—

verkeersborden en -agenten en wegmarkeringen;

| — | boetes voor verkeersovertredingen en de procedureregels terzake; |
| --- | --- |

—

boetes voor verkeersovertredingen en de procedureregels terzake;

| — | de vereiste veiligheidsvoorzieningen. |
| --- | --- |

—

de vereiste veiligheidsvoorzieningen.

| e) | bij de onderlinge afstemming van de verkeersregels moet stapsgewijs te werk worden gegaan; |
| --- | --- |

e)

bij de onderlinge afstemming van de verkeersregels moet stapsgewijs te werk worden gegaan;

| f) | een totale harmonisering lijkt niet meteen mogelijk, tenzij het gaat om elementaire aspecten; |
| --- | --- |

f)

een totale harmonisering lijkt niet meteen mogelijk, tenzij het gaat om elementaire aspecten;

| g) | deze aspecten dienen onder meer het volgende te omvatten:






  — | de verkeersveiligheid |
| --- | --- | --- |

g)

deze aspecten dienen onder meer het volgende te omvatten:

—

de verkeersveiligheid

| — | de verplichte uitrusting van auto's (bijvoorbeeld reservelampen, gevarendriehoeken, handsfree telefoonsets en airbags); |
| --- | --- |

—

de verplichte uitrusting van auto's (bijvoorbeeld reservelampen, gevarendriehoeken, handsfree telefoonsets en airbags);

| — | verkeersborden en wegmarkering; |
| --- | --- |

—

verkeersborden en wegmarkering;

| — | rijvaardigheidscriteria; |
| --- | --- |

—

rijvaardigheidscriteria;

| — | een uniform rijbewijs met strafpunten; |
| --- | --- |

—

een uniform rijbewijs met strafpunten;

| — | de aard van sancties voor zware overtredingen; |
| --- | --- |

—

de aard van sancties voor zware overtredingen;

| h) | het kader voor deze onderlinge afstemmingen van verkeerswetgevingen moet het Verdrag van Wenen zijn; |
| --- | --- |

h)

het kader voor deze onderlinge afstemmingen van verkeerswetgevingen moet het Verdrag van Wenen zijn;

| i) | eventuele voorstellen moeten altijd vooraf worden gegaan door dezelfde soort kosten/batenanalyses als al verricht zijn voor een aantal vervoerssectoren of voor een aantal verkeersveiligheidsinitiatieven (16); |
| --- | --- |

i)

eventuele voorstellen moeten altijd vooraf worden gegaan door dezelfde soort kosten/batenanalyses als al verricht zijn voor een aantal vervoerssectoren of voor een aantal verkeersveiligheidsinitiatieven (16);

| j) | bijzondere aandacht dient uit te gaan naar een effectieve toepassing van en een effectief toezicht op verkeersregels en naar een goed boetesysteem. |
| --- | --- |

j)

bijzondere aandacht dient uit te gaan naar een effectieve toepassing van en een effectief toezicht op verkeersregels en naar een goed boetesysteem.

| 5.4 | Volgens de deelnemers dienen eventuele initiatieven altijd geflankeerd te worden door het volgende:






  a) | uniformisering van de automatische betaalsystemen bij tolwegen en -bruggen (17); |
| --- | --- | --- |

5.4

Volgens de deelnemers dienen eventuele initiatieven altijd geflankeerd te worden door het volgende:

a)

uniformisering van de automatische betaalsystemen bij tolwegen en -bruggen (17);

| b) | standaardisering van het toegestane gewicht en de toegestane afmetingen van voertuigen en de in dit verband geldende restricties; |
| --- | --- |

b)

standaardisering van het toegestane gewicht en de toegestane afmetingen van voertuigen en de in dit verband geldende restricties;

| c) | een minimumopleidingsniveau voor bestuurders, al naar gelang het voertuigype; |
| --- | --- |

c)

een minimumopleidingsniveau voor bestuurders, al naar gelang het voertuigype;

| d) | als onderdelen van deze minimumopleiding: degelijke EHBO-vaardigheden; |
| --- | --- |

d)

als onderdelen van deze minimumopleiding: degelijke EHBO-vaardigheden;

| e) | vaststelling van minimumkwaliteitsnormen voor de aanleg van infrastructuur; |
| --- | --- |

e)

vaststelling van minimumkwaliteitsnormen voor de aanleg van infrastructuur;

| f) | voorlichtingscampagnes voor het verkeer en voor de preventie van ongelukken op diverse onderwijsniveaus, waaronder het volwassenenonderwijs. |
| --- | --- |

f)

voorlichtingscampagnes voor het verkeer en voor de preventie van ongelukken op diverse onderwijsniveaus, waaronder het volwassenenonderwijs.

6.   Reikwijdte van een Europese verkeerswetgeving

| 6.1 | Na de hierboven behandelde hoorzitting was duidelijk dat men wil toewerken naar een harmonisering van de verkeerswetgeving; deze harmonisering moet echter niet beperkt blijven tot het verkeer, maar dient ook betrekking te hebben op de weginfrastructuur en de veiligheid. |
| --- | --- |

6.1

Na de hierboven behandelde hoorzitting was duidelijk dat men wil toewerken naar een harmonisering van de verkeerswetgeving; deze harmonisering moet echter niet beperkt blijven tot het verkeer, maar dient ook betrekking te hebben op de weginfrastructuur en de veiligheid.

| 6.2 | Sinds haar oprichting heeft de EU wat het wegverkeer betreft bepaald niet stilgezeten, getuige het rijbewijs, de typegoedkeuring van voertuigen en hun onderdelen, regels voor het vervoer, autoverzekeringen enzovoort. De bedoeling is nu om de verkeersregels te harmoniseren, wat ook de verkeersveiligheid weer ten goede zou kunnen komen, omdat de weggebruikers dan overal weten waar ze aan toe zijn. |
| --- | --- |

6.2

Sinds haar oprichting heeft de EU wat het wegverkeer betreft bepaald niet stilgezeten, getuige het rijbewijs, de typegoedkeuring van voertuigen en hun onderdelen, regels voor het vervoer, autoverzekeringen enzovoort. De bedoeling is nu om de verkeersregels te harmoniseren, wat ook de verkeersveiligheid weer ten goede zou kunnen komen, omdat de weggebruikers dan overal weten waar ze aan toe zijn.

| 6.3 | Zoals gezegd is het Verdrag van Wenen de meest gedetailleerde tekst over het wegverkeer. Het is door de meeste landen ondertekend, waarmee deze zich ertoe hebben verbonden om hun eigen wetgeving ermee in overeenstemming te brengen. Juist omdat het in de Europese landen zo bekend is en op zoveel instemming kan rekenen, vormt het verdrag een goede basis voor een meer diepgaande discussie over de Europese verkeerswetgeving. |
| --- | --- |

6.3

Zoals gezegd is het Verdrag van Wenen de meest gedetailleerde tekst over het wegverkeer. Het is door de meeste landen ondertekend, waarmee deze zich ertoe hebben verbonden om hun eigen wetgeving ermee in overeenstemming te brengen. Juist omdat het in de Europese landen zo bekend is en op zoveel instemming kan rekenen, vormt het verdrag een goede basis voor een meer diepgaande discussie over de Europese verkeerswetgeving.

| 6.4 | Het voorstel is dus om die regels te harmoniseren die de kern vormen van de moderne Europese verkeerswetgevingen, namelijk (dit is geen uitputtende opsomming):






  a) | algemene regels voor het besturen van een voertuig, positie op de weg, aantal rijstroken en ventwegen, kruisingen, verbindingswegen en rotondes, afstand tussen stoeprand en trottoir, snelheid en afstand tussen voertuigen; |
| --- | --- | --- |

6.4

Het voorstel is dus om die regels te harmoniseren die de kern vormen van de moderne Europese verkeerswetgevingen, namelijk (dit is geen uitputtende opsomming):

a)

algemene regels voor het besturen van een voertuig, positie op de weg, aantal rijstroken en ventwegen, kruisingen, verbindingswegen en rotondes, afstand tussen stoeprand en trottoir, snelheid en afstand tussen voertuigen;

| b) | tekens van bestuurders; |
| --- | --- |

b)

tekens van bestuurders;

| c) | rijsnelheid (niet per se snelheidslimieten); |
| --- | --- |

c)

rijsnelheid (niet per se snelheidslimieten);

| d) | voorrang, algemene regel, op kruispunten, verbindingswegen, rotondes en tussen voertuigen; |
| --- | --- |

d)

voorrang, algemene regel, op kruispunten, verbindingswegen, rotondes en tussen voertuigen;

| e) | inhalen; |
| --- | --- |

e)

inhalen;

| f) | verandering van richting; |
| --- | --- |

f)

verandering van richting;

| g) | achteruit rijden; |
| --- | --- |

g)

achteruit rijden;

| h) | keren; |
| --- | --- |

h)

keren;

| i) | stoppen en parkeren; |
| --- | --- |

i)

stoppen en parkeren;

| j) | capaciteit en afmetingen van voertuigen, vervoer van personen en goederen, in- en uitstappen van passagiers, laden en lossen; |
| --- | --- |

j)

capaciteit en afmetingen van voertuigen, vervoer van personen en goederen, in- en uitstappen van passagiers, laden en lossen;

| k) | verlichting van voertuigen en gebruik van lichten; |
| --- | --- |

k)

verlichting van voertuigen en gebruik van lichten;

| l) | verkeer met spoed en op specifieke wegen (bijvoorbeeld snelwegen en dergelijke, overwegen en voor bepaalde voertuigen bestemde wegen, al dan niet met speciale rijstroken); |
| --- | --- |

l)

verkeer met spoed en op specifieke wegen (bijvoorbeeld snelwegen en dergelijke, overwegen en voor bepaalde voertuigen bestemde wegen, al dan niet met speciale rijstroken);

| m) | alcohol en psychofarmaca; |
| --- | --- |

m)

alcohol en psychofarmaca;

| n) | gebruik van veiligheidsvoorzieningen (riemen en kinderzitjes); |
| --- | --- |

n)

gebruik van veiligheidsvoorzieningen (riemen en kinderzitjes);

| o) | verplichte documenten; |
| --- | --- |

o)

verplichte documenten;

| p) | gedrag bij ongelukken of pech; |
| --- | --- |

p)

gedrag bij ongelukken of pech;

| q) | eensluidende omschrijving van en regels voor de verschillende weggebruikers, met name motorfietsen, bromfietsen, quats, driewielige motoren, fietsen, in-line skaters of skateboarders, maar ook gehandicapten; |
| --- | --- |

q)

eensluidende omschrijving van en regels voor de verschillende weggebruikers, met name motorfietsen, bromfietsen, quats, driewielige motoren, fietsen, in-line skaters of skateboarders, maar ook gehandicapten;

| r) | overstekende voetgangers en door de bestuurders aan de dag te leggen voorzichtigheid; |
| --- | --- |

r)

overstekende voetgangers en door de bestuurders aan de dag te leggen voorzichtigheid;

| s) | speciale regels waaraan bestuurders zich moeten houden ten opzichte van het openbaar vervoer en van speciale voertuigen; |
| --- | --- |

s)

speciale regels waaraan bestuurders zich moeten houden ten opzichte van het openbaar vervoer en van speciale voertuigen;

| t) | vervoer van dieren. |
| --- | --- |

t)

vervoer van dieren.

| 6.5 | Verkeerstekens moeten de verkeersregels aanvullen, concretiseren of aangeven wanneer deze niet gelden. Zij kunnen de veiligheid van het wegverkeer in belangrijke mate vergroten. Ook verkeersborden moeten gelijkgeschakeld worden, wat hun vorm, inhoud, locatie en waarde met betrekking tot de verkeersregels betreft. Dit zou hun zichtbaarheid ten goede moeten komen en er bovendien voor moeten zorgen dat hun aantal binnen de perken blijft. |
| --- | --- |

6.5

Verkeerstekens moeten de verkeersregels aanvullen, concretiseren of aangeven wanneer deze niet gelden. Zij kunnen de veiligheid van het wegverkeer in belangrijke mate vergroten. Ook verkeersborden moeten gelijkgeschakeld worden, wat hun vorm, inhoud, locatie en waarde met betrekking tot de verkeersregels betreft. Dit zou hun zichtbaarheid ten goede moeten komen en er bovendien voor moeten zorgen dat hun aantal binnen de perken blijft.

| 6.6 | Dit is echter niet genoeg. Ook de tekens van verkeersagenten, lichtsignalen, signalen van bestuurders en de op het wegdek aangebrachte tekens moeten worden gelijkgeschakeld. |
| --- | --- |

6.6

Dit is echter niet genoeg. Ook de tekens van verkeersagenten, lichtsignalen, signalen van bestuurders en de op het wegdek aangebrachte tekens moeten worden gelijkgeschakeld.

| 6.7 | Bestuurders die zich niet houden aan de verkeersregels begaan een overtreding. In dit verband moeten ook controles — vooral wat snelheid en het gebruik van alcohol en psychofarmaca betreft — op dezelfde leest worden geschoeid. De lidstaten moeten het dan wel eerst eens worden over welke verrichtingen een overtreding vormen. Anders kan het gebeuren dat een handeling in de ene lidstaat wel een overtreding vormt en in de andere lidstaat niet. Kortom, er moet één Europese lijst van overtredingen worden opgesteld. |
| --- | --- |

6.7

Bestuurders die zich niet houden aan de verkeersregels begaan een overtreding. In dit verband moeten ook controles — vooral wat snelheid en het gebruik van alcohol en psychofarmaca betreft — op dezelfde leest worden geschoeid. De lidstaten moeten het dan wel eerst eens worden over welke verrichtingen een overtreding vormen. Anders kan het gebeuren dat een handeling in de ene lidstaat wel een overtreding vormt en in de andere lidstaat niet. Kortom, er moet één Europese lijst van overtredingen worden opgesteld.

| 6.8 | Er moet dus worden gekeken hoe een Europese verkeerswetgeving op een eenvoudige en uniforme manier kan worden geïnterpreteerd. De procedures met betrekking tot verkeersovertredingen moeten namelijk snel zijn, anders boeten de regels aan efficiëntie in. (In feite wordt gezocht naar een vereenvoudigde versie van de procedure waarbij het Hof van Justitie prejudiciële vragen krijgt voorgelegd.) |
| --- | --- |

6.8

Er moet dus worden gekeken hoe een Europese verkeerswetgeving op een eenvoudige en uniforme manier kan worden geïnterpreteerd. De procedures met betrekking tot verkeersovertredingen moeten namelijk snel zijn, anders boeten de regels aan efficiëntie in. (In feite wordt gezocht naar een vereenvoudigde versie van de procedure waarbij het Hof van Justitie prejudiciële vragen krijgt voorgelegd.)

7.   Eén Europese voertuigregistratie

| 7.1 | Ook de eisen, instrumenten en procedures voor het inschrijven van voertuigen verschillen enorm van lidstaat tot lidstaat. Daarom is tijdens de hoorzitting nagegaan of het mogelijk is toe te werken naar één Europese voertuigregistratie. Diverse deelnemers vonden dit een goede oplossing. |
| --- | --- |

7.1

Ook de eisen, instrumenten en procedures voor het inschrijven van voertuigen verschillen enorm van lidstaat tot lidstaat. Daarom is tijdens de hoorzitting nagegaan of het mogelijk is toe te werken naar één Europese voertuigregistratie. Diverse deelnemers vonden dit een goede oplossing.

| 7.2 | In dit verband zijn de voors en tegens van zo'n centrale registratie tegen elkaar afgewogen, waarbij belangrijke aspecten als accijnzen, belastingen en andere kosten én het bezit/gebruik van een voertuig aan de orde zijn gekomen. Verder is ingegaan op de voordelen van een soortgelijke oplossing voor de intracommunautaire handel in voertuigen, de preventie van fraude en autodiefstal en de bestraffing van verkeersovertredingen begaan door automobilisten uit andere lidstaten. |
| --- | --- |

7.2

In dit verband zijn de voors en tegens van zo'n centrale registratie tegen elkaar afgewogen, waarbij belangrijke aspecten als accijnzen, belastingen en andere kosten én het bezit/gebruik van een voertuig aan de orde zijn gekomen. Verder is ingegaan op de voordelen van een soortgelijke oplossing voor de intracommunautaire handel in voertuigen, de preventie van fraude en autodiefstal en de bestraffing van verkeersovertredingen begaan door automobilisten uit andere lidstaten.

| 7.3 | Er is een basis om toe te werken naar één Europese registratie voor voertuigen, en niet voor degenen die deze besturen of bezitten. Hierbij moet gebruik worden gemaakt van de ervaringen die in het kader van autoverzekeringen zijn opgedaan met het informatiesysteem dat kentekennummers en namen van eigenaars bevat (3e richtlijn). |
| --- | --- |

7.3

Er is een basis om toe te werken naar één Europese registratie voor voertuigen, en niet voor degenen die deze besturen of bezitten. Hierbij moet gebruik worden gemaakt van de ervaringen die in het kader van autoverzekeringen zijn opgedaan met het informatiesysteem dat kentekennummers en namen van eigenaars bevat (3e richtlijn).

| 7.4 | Een en ander maakt het gemakkelijker om in welke lidstaat dan ook een voertuig te kopen en te laten verzekeren en registreren, wat een belangrijke impuls zal geven aan de grensoverschrijdende handel in voertuigen, aan de mobiliteit van de bevolking en het toerisme en aan de ontwikkeling van de interne markt (18). |
| --- | --- |

7.4

Een en ander maakt het gemakkelijker om in welke lidstaat dan ook een voertuig te kopen en te laten verzekeren en registreren, wat een belangrijke impuls zal geven aan de grensoverschrijdende handel in voertuigen, aan de mobiliteit van de bevolking en het toerisme en aan de ontwikkeling van de interne markt (18).

| 7.5 | Eén Europese voertuigregistratie is zeer wenselijk en kan zonder veel extra kosten worden verwezenlijkt. Dan zouden wel eerst de nationale registraties beter op elkaar afgestemd moeten worden. Aan een en ander zijn grote voordelen verbonden: men weet precies wie de eigenaar van een voertuig is, er heerst rechtszekerheid bij de handel in voertuigen, er is een betere preventie van diefstal en fraude mogelijk, en ook zijn er eenvoudiger regels mogelijk voor controles en boetes voor in welke lidstaat dan ook begane overtredingen. |
| --- | --- |

7.5

Eén Europese voertuigregistratie is zeer wenselijk en kan zonder veel extra kosten worden verwezenlijkt. Dan zouden wel eerst de nationale registraties beter op elkaar afgestemd moeten worden. Aan een en ander zijn grote voordelen verbonden: men weet precies wie de eigenaar van een voertuig is, er heerst rechtszekerheid bij de handel in voertuigen, er is een betere preventie van diefstal en fraude mogelijk, en ook zijn er eenvoudiger regels mogelijk voor controles en boetes voor in welke lidstaat dan ook begane overtredingen.

8.   Rechtsgrondslag en geschikt EU-instrument

| 8.1 | Voor de uitvoering van het hier behandelde initiatief lijkt een op minimale harmonisatie gerichte richtlijn in deze fase het beste instrument. |
| --- | --- |

8.1

Voor de uitvoering van het hier behandelde initiatief lijkt een op minimale harmonisatie gerichte richtlijn in deze fase het beste instrument.

| 8.2 | Bij de keuze van de rechtsgrondslag moet er rekening mee worden gehouden dat dit initiatief gunstig is voor de interne markt en het vrije verkeer van burgers in de EU ten goede zal komen. |
| --- | --- |

8.2

Bij de keuze van de rechtsgrondslag moet er rekening mee worden gehouden dat dit initiatief gunstig is voor de interne markt en het vrije verkeer van burgers in de EU ten goede zal komen.

9.   Conclusies en aanbevelingen

A)   Met betrekking tot een Europese verkeerswetgeving

| 9.1 | Een zekere mate van harmonisering van de verschillende verkeerswetgevingen is niet alleen goed voor de interne markt — omdat de autoverkoop erdoor zal aantrekken — maar ook voor de verkeersveiligheid. |
| --- | --- |

9.1

Een zekere mate van harmonisering van de verschillende verkeerswetgevingen is niet alleen goed voor de interne markt — omdat de autoverkoop erdoor zal aantrekken — maar ook voor de verkeersveiligheid.

| 9.2 | Een dergelijke harmonisering kan bovendien de verkeersveiligheid danig vergroten en ongelukken helpen voorkomen, wat in concreto het vrije verkeer van Europese burgers ten goede komt. |
| --- | --- |

9.2

Een dergelijke harmonisering kan bovendien de verkeersveiligheid danig vergroten en ongelukken helpen voorkomen, wat in concreto het vrije verkeer van Europese burgers ten goede komt.

| 9.3 | Er is een basis om toe te werken naar één Europese registratie voor voertuigen, waarbij wel rekening moet worden gehouden met de diverse in dit advies uiteengezette standpunten en moeilijkheden. |
| --- | --- |

9.3

Er is een basis om toe te werken naar één Europese registratie voor voertuigen, waarbij wel rekening moet worden gehouden met de diverse in dit advies uiteengezette standpunten en moeilijkheden.

| 9.4 | Momenteel lijkt een op minimale harmonisatie gerichte richtlijn het beste instrument, waarbij het Verdrag van Wenen als basis kan dienen. Als eerste stap op weg naar een Europese verkeerswetgeving zou deze richtlijn betrekking moeten hebben op de belangrijkste verkeersregels en -borden, de voorwaarden voor de afgifte van rijbewijzen, overtredingen en boetes. |
| --- | --- |

9.4

Momenteel lijkt een op minimale harmonisatie gerichte richtlijn het beste instrument, waarbij het Verdrag van Wenen als basis kan dienen. Als eerste stap op weg naar een Europese verkeerswetgeving zou deze richtlijn betrekking moeten hebben op de belangrijkste verkeersregels en -borden, de voorwaarden voor de afgifte van rijbewijzen, overtredingen en boetes.

B)   Met betrekking tot één Europese voertuigregistratie

| 9.5 | Wat de verkeersveiligheid betreft zou de invoering van één Europese voertuigregistratie, waardoor voertuigen beter traceerbaar worden, dan ook een goede zaak zijn. |
| --- | --- |

9.5

Wat de verkeersveiligheid betreft zou de invoering van één Europese voertuigregistratie, waardoor voertuigen beter traceerbaar worden, dan ook een goede zaak zijn.

| 9.6 | Een bindend EU-instrument kan de basis leggen voor één registratiesysteem, waarbij de ervaringen die inmiddels zijn opgedaan met de samenwerking tussen de betrokken nationale instanties van groot belang zijn. |
| --- | --- |

9.6

Een bindend EU-instrument kan de basis leggen voor één registratiesysteem, waarbij de ervaringen die inmiddels zijn opgedaan met de samenwerking tussen de betrokken nationale instanties van groot belang zijn.

| 9.7 | De Commissie doet er dan ook goed aan om alvast voor de verschillende te harmoniseren gebieden een kosten/baten-analyse uit te voeren. |
| --- | --- |

9.7

De Commissie doet er dan ook goed aan om alvast voor de verschillende te harmoniseren gebieden een kosten/baten-analyse uit te voeren.

C)   Algemene conclusies

| 9.8 | Via een Groenboek zou de Commissie een openbare discussie over het onderwerp van dit advies moeten aanzwengelen, zodat zij een goed beeld krijgt van de manier waarop het brede scala van belanghebbenden over een en ander denkt. |
| --- | --- |

9.8

Via een Groenboek zou de Commissie een openbare discussie over het onderwerp van dit advies moeten aanzwengelen, zodat zij een goed beeld krijgt van de manier waarop het brede scala van belanghebbenden over een en ander denkt.

| 9.9 | De Commissie doet er goed aan om verder te gaan met haar onderzoek naar een steeds grotere harmonisatie van alle aspecten die met het autorijden te maken hebben en naar steeds veiliger wagens. |
| --- | --- |

9.9

De Commissie doet er goed aan om verder te gaan met haar onderzoek naar een steeds grotere harmonisatie van alle aspecten die met het autorijden te maken hebben en naar steeds veiliger wagens.

| 9.10 | De lidstaten zouden steeds nauwer moeten gaan samenwerken op het gebied van verkeersregels, preventie van ongelukken, eerste hulp en schadeloosstelling van slachtoffers. |
| --- | --- |

9.10

De lidstaten zouden steeds nauwer moeten gaan samenwerken op het gebied van verkeersregels, preventie van ongelukken, eerste hulp en schadeloosstelling van slachtoffers.

| 9.11 | Het EESC hoopt dat het Europees Parlement zijn volle steun geeft aan dit initiatief en dringt er bij de Commissie en de Raad op aan om de genoemde doelstellingen te verwezenlijken. |
| --- | --- |

9.11

Het EESC hoopt dat het Europees Parlement zijn volle steun geeft aan dit initiatief en dringt er bij de Commissie en de Raad op aan om de genoemde doelstellingen te verwezenlijken.

Brussel, 15 december 2004.

De voorzitter

van het Europees Economisch en Sociaal Comité

A.-M. SIGMUND

---

(1)  art 39 e.v. van het EG-Verdrag

1

(2)  art. 2, 4e streepje van het EU-Verdrag en artikel 61 e.v. van het EG-Verdrag

2

(3)  Protocol nr. 2 van het EU-Verdrag

3

(4)  art. 70 e.v. van het EU-Verdrag

4

(5)  art. 95 e.v. van het EU-Verdrag

5

(6)  Zie „Energy and Transport in figures”, DG's Energie en Vervoer in samenwerking met EUROSTAT (2003)

6

(7)  Dott. Argante Righetti, Procuratore Pubblico, Bellinzona – Ticino, Criteri di applicazione delle norme di circolazione per i veicoli stranieri in caso di difformità fra la Convenzione di Ginevra e la legislazione interna degli Stati aderenti, Automobile Club di Perugia, 8-10 september 1961.

7

(8)  Deze kwestie moet behandeld worden tijdens de vijfde Europese conferentie over de Europese verkeerswetgeving in oktober 2004 óf tijdens het eerste Europese verkeerscongres, dat van 24 tot en met 26 november 2004 in Lissabon zal plaatsvinden en als thema heeft: mobiliteit in het uitgebreide Europa: uitdagingen voor en verantwoordelijkheden van de verkeerssector

8

(9)  In dit verband zijn van belang: de Akte van de Raad van 17 juni 1998 tot vaststelling van de overeenkomst betreffende ontzegging van de rijbevoegdheid (PB C 216 van 10-7-1998), Verordening (EG) nr. 2411/98 van 3 november 1998 (PB 299 van 10-11-1998) inzake de erkenning van het onderscheidingsteken van de lidstaat van inschrijving van motorvoertuigen, de Richtlijnen 1999/37/EG en 2003/127/EG van 29 april 1999 en 23 december 2003 inzake de kentekenbewijzen van voertuigen (PB L 138 van 29-4-1999 en PB L van 16-1-2004), de Resolutie van de Raad van 26 juni 2000 betreffende de vergroting van de verkeersveiligheid (PB C 218 van 31-7-2000), de Aanbeveling van de Commissie van 6 april 2004 inzake handhaving op het gebied van verkeersveiligheid (PB L 111 van 17-4-2004), de Beschikking van de Commissie van 23 december 2003 inzake de technische voorschriften voor de toepassing van Richtlijn 2003/102/EG van het Europees Parlement en de Raad betreffende de bescherming van voetgangers en andere kwetsbare weggebruikers (PB L 31 van 4-2-2004), Richtlijn 2004/11/EG van het Europees Parlement en de Raad van 11 februari 2004 tot wijziging van Richtlijn 92/24/EEG van de Raad betreffende snelheidsbegrenzers of soortgelijke begrenzingssystemen voor bepaalde categorieën motorvoertuigen (PB L 44 van 14-2-2004), Beschikking van de Commissie van 2 april 2004 betreffende de toepassing van Richtlijn 72/166/EEG van de Raad wat betreft de controle op de verzekering tegen de aansprakelijkheid waartoe de deelneming aan het verkeer van motorrijtuigen aanleiding kan geven (PB L 105 van 14-4-2004), het voorstel voor een richtlijn van 21 oktober 2003 over een Europees rijbewijs (COM(2003) 621 def.), het Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende de vaststelling van gemeenschappelijke regels voor bepaalde soorten goederenvervoer over de weg (COM(2004) 47 def. van 2-2-2004) en het voorstel voor een verordening inzake de toegang tot het Schengeninformatiesysteem voor de instanties die in de lidstaten belast zijn met de afgifte van kentekenbewijzen van voertuigen (COM(2003) 510 def. van 21-8-2003). De Reglementen 39, 60, 62, 71, 73, 78, 101 en 103 van de Economische Commissie voor Europa van de Verenigde Naties (UN/ECE) hebben betrekking op dezelfde materie (PB L 95 van 31-3-2004)

9

(10)  „Comparative Study of Road Traffic Rules and corresponding enforcement actions in the Member States of the European Union”, opgesteld door TIS.PT, Consultores em Transportes, Inovação e Sistemas, S.A in februari 2004

10

(11)  Zie EESC-advies PB C 110 van 30.4.2004 (rapporteur: Barros Vale) over het Voorstel voor een verordening tot wijziging van de Overeenkomst ter uitvoering van het Akkoord van Schengen van 14 juni 1985 betreffende de geleidelijke afschaffing van de controles aan de gemeenschappelijke grenzen, voor wat betreft de toegang tot het Schengeninformatiesysteem voor de instanties die in de lidstaten belast zijn met de afgifte van kentekenbewijzen van voertuigen (COM(2003) 510 def.), EESC-advies PB C 112 van 30.4.2004 (rapporteur: Simons) over het Voorstel voor een richtlijn betreffende het rijbewijs en EESC-advies PB C 108 van 30.4.2004 (rapporteur: Ranocchiari) over de Mededeling van de Commissie inzake informatie- en communicatietechnologie voor veilige en intelligente voertuigen

11

(12)  Als gevolg van een aantal bilaterale verdragen, zoals het verdrag uit 1926 tussen Portugal en Duitsland, het verdrag uit 1949 tussen Portugal en België, en het verdrag uit 1968 tussen Duitsland en België; met de nieuwe lidstaten meegerekend is het beeld nog gecompliceerder. Andere verdragen: dat van 1926 tussen Duitsland, Ierland en Nederland; dat van 1949 tussen Nederland, Portugal en Zweden; dat van 1968 tussen Finland, Italië, Oostenrijk en Letland. De oorzaak van deze diversiteit is dat sommige landen wel en andere niet het meest recente instrument ondertekenen. Als twee of meer landen het meest recente instrument ondertekenen verliezen de eerdere verdragen hun geldigheid; deze blijven echter wél van toepassing op de landen die het meest recente verdrag niet ondertekenen.

12

(13)  In Portugal wordt bijvoorbeeld de laatste hand gelegd aan een algemene herziening van de verkeerswetegving, en in Italië is men hier net mee begonnen

13

(14)  Het in noot 9 genoemde onderzoek

14

(15)  zie de paragrafen 2, 3 en 4

15

(16)  bijvoorbeeld het rapport „Cost Effective EU Transport Safety Measures” (2003) van de European Transport Safety Council en het eindrapport „Cost-Benefit Analysis of Road Safety Improvements” van ICF Consulting Ltd London van 12 juni 2003

16

(17)  Richtlijn 2004/52/EG van 29 april 2004 betreffende de interoperabiliteit van elektronische tolheffingssystemen voor het wegverkeer in de Gemeenschap

17

(18)  Een aantal leden van de studiegroep opperde de mogelijkheid om nu al een transnationale regeling voor de aanschaf en regsitratie van voertuigen in te voeren voor personen die zich vanwege hun beroep genoodzaakt zien om tijdelijk of met regelmatige tussenpozen in een andere lidstaat te verblijven.

18

---

| 28.6.2005 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 157/42 |
| --- | --- | --- | --- |

28.6.2005

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 157/42

---

Advies het Europees Economisch en Sociaal Comité over het thema Bevordering van het zeevervoer en van de werving en opleiding van zeevarenden

(2005/C 157/05)

Op 29 januari 2004 heeft het Europees Economisch en Sociaal Comité besloten overeenkomstig artikel 29, lid 2, van zijn reglement van orde een advies op te stellen over het thema „Bevordering van het zeevervoer en van de werving en opleiding van zeevarenden”.

De gespecialiseerde afdeling „Vervoer, energie, infrastructuur, informatiemaatschappij”, die was belast met de voorbereidende werkzaamheden, heeft haar advies op 5 oktober 2004 goedgekeurd; rapporteur was de heer Chagas.

Tijdens zijn 413e zitting op 15 en 16 december 2004 (vergadering van 15 december 2004) heeft het Europees Economisch en Sociaal Comité het volgende advies uitgebracht, dat met 137 stemmen voor en 1 stem tegen, bij 5 onthoudingen, is goedgekeurd.

1.   Inleiding

| 1.1 | In 1996 organiseerden de Commissie en het Iers voorzitterschap van de Raad van Ministers van de Europese Unie een internationale conferentie in Dublin onder de titel: „Is the European Union Seafarer an endangered species?” (Worden zeevarenden uit de Europese Unie met uitsterven bedreigd?). Tijdens de conferentie werd algemeen erkend dat de Europese zeevarenden van vitaal belang zijn voor de maritieme industrie van Europa. Er werden voorstellen gedaan om te komen tot oprichting van een pool van hoog gekwalificeerde zeevarenden. In datzelfde jaar presenteerde de Commissie een analyse van de situatie in haar Mededeling „Op weg naar een nieuwe maritieme strategie” (1). De bezorgdheid kwam ook tot uiting in een resolutie van 24 maart 1997 betreffende een nieuwe strategie ter verbetering van het concurrentievermogen van de communautaire scheepvaart (2). De Raad van Ministers van de Europese Unie steunde de mededeling van de Commissie en erkende onder meer dat concrete maatregelen nodig zijn om de werkgelegenheid van zeevarenden uit de EU te bevorderen. |
| --- | --- |

1.1

In 1996 organiseerden de Commissie en het Iers voorzitterschap van de Raad van Ministers van de Europese Unie een internationale conferentie in Dublin onder de titel: „Is the European Union Seafarer an endangered species?” (Worden zeevarenden uit de Europese Unie met uitsterven bedreigd?). Tijdens de conferentie werd algemeen erkend dat de Europese zeevarenden van vitaal belang zijn voor de maritieme industrie van Europa. Er werden voorstellen gedaan om te komen tot oprichting van een pool van hoog gekwalificeerde zeevarenden. In datzelfde jaar presenteerde de Commissie een analyse van de situatie in haar Mededeling „Op weg naar een nieuwe maritieme strategie” (1). De bezorgdheid kwam ook tot uiting in een resolutie van 24 maart 1997 betreffende een nieuwe strategie ter verbetering van het concurrentievermogen van de communautaire scheepvaart (2). De Raad van Ministers van de Europese Unie steunde de mededeling van de Commissie en erkende onder meer dat concrete maatregelen nodig zijn om de werkgelegenheid van zeevarenden uit de EU te bevorderen.

| 1.2 | In haar Mededeling inzake de opleiding en rekrutering van zeevarenden (3) stelde de Commissie vast dat het aanbod van goed opgeleid personeel, met name officieren, de afgelopen 20 jaar scherp gedaald is. Sinds het begin van de jaren '80 is de EU-vloot fors gekrompen en is het aantal EU-zeevarenden sterk afgenomen. De geregelde personenvervoer- en veerdiensten in de EU vormen hierop een uitzondering: deze markt wordt nog steeds voornamelijk bediend door schepen en zeevarenden uit de EU. De scheepvaartindustrie, lidstaten en Commissie hebben het probleem van het afnemende aantal zeevarenden uit de EU en het tekort aan goed gekwalificeerd personeel meermalen aan de orde gesteld, maar maatregelen om de neerwaartse tendens tot stand te brengen c.q. te keren hebben nauwelijks resultaat opgeleverd. |
| --- | --- |

1.2

In haar Mededeling inzake de opleiding en rekrutering van zeevarenden (3) stelde de Commissie vast dat het aanbod van goed opgeleid personeel, met name officieren, de afgelopen 20 jaar scherp gedaald is. Sinds het begin van de jaren '80 is de EU-vloot fors gekrompen en is het aantal EU-zeevarenden sterk afgenomen. De geregelde personenvervoer- en veerdiensten in de EU vormen hierop een uitzondering: deze markt wordt nog steeds voornamelijk bediend door schepen en zeevarenden uit de EU. De scheepvaartindustrie, lidstaten en Commissie hebben het probleem van het afnemende aantal zeevarenden uit de EU en het tekort aan goed gekwalificeerd personeel meermalen aan de orde gesteld, maar maatregelen om de neerwaartse tendens tot stand te brengen c.q. te keren hebben nauwelijks resultaat opgeleverd.

| 1.3 | Er zijn diverse studies en onderzoeksprojecten opgezet met betrekking tot de afname van het aantal EU-zeevarenden, zoals:






  — | de „study on the maritime professions in the European Union” (1996, gefinancierd door de Commissie), |
| --- | --- | --- |

1.3

Er zijn diverse studies en onderzoeksprojecten opgezet met betrekking tot de afname van het aantal EU-zeevarenden, zoals:

—

de „study on the maritime professions in the European Union” (1996, gefinancierd door de Commissie),

| — | de FST/ECSA-studie (1998, gefinancierd door de Commissie) (4), |
| --- | --- |

—

de FST/ECSA-studie (1998, gefinancierd door de Commissie) (4),

| — | het METHAR-onderzoeksproject (5) en het METNET-onderzoeksproject (6) (beide gefinancierd door de Europese Commissie krachtens het OTO-programma betreffende vervoer van het vierde resp. het vijfde kaderprogramma). |
| --- | --- |

—

het METHAR-onderzoeksproject (5) en het METNET-onderzoeksproject (6) (beide gefinancierd door de Europese Commissie krachtens het OTO-programma betreffende vervoer van het vierde resp. het vijfde kaderprogramma).

| 1.4 | Het „BIMCO/ISF 2000 Manpower Update Report” (7) (april 2000) is waarschijnlijk de tot dusver meest omvangrijke studie inzake de vraag naar en het aanbod van zeevarenden wereldwijd in de koopvaardij. Het rapport wijst uit dat er momenteel wereldwijd een tekort is aan 16 000 officieren, 4 % van het totale aantal. Voor 2010 wordt, afhankelijk van groei, kwalificatieniveau van de bemanning, verloop en opleiding, na een gevoeligheidsanalyse ofwel een overschot van ca. 11 % ofwel een tekort van 24 % voorspeld. Naar verwachting zal een „update report” in 2005 op een tekort wijzen. Volgens de FST/ECSA-studie van 1998 (8) heeft Europese Unie met hetzelfde probleem te kampen, maar in nog ernstiger mate: het tekort wordt geraamd op ca. 13 000 officieren in 2001 en zal naar schatting oplopen tot zo'n 36 000 in 2006. |
| --- | --- |

1.4

Het „BIMCO/ISF 2000 Manpower Update Report” (7) (april 2000) is waarschijnlijk de tot dusver meest omvangrijke studie inzake de vraag naar en het aanbod van zeevarenden wereldwijd in de koopvaardij. Het rapport wijst uit dat er momenteel wereldwijd een tekort is aan 16 000 officieren, 4 % van het totale aantal. Voor 2010 wordt, afhankelijk van groei, kwalificatieniveau van de bemanning, verloop en opleiding, na een gevoeligheidsanalyse ofwel een overschot van ca. 11 % ofwel een tekort van 24 % voorspeld. Naar verwachting zal een „update report” in 2005 op een tekort wijzen. Volgens de FST/ECSA-studie van 1998 (8) heeft Europese Unie met hetzelfde probleem te kampen, maar in nog ernstiger mate: het tekort wordt geraamd op ca. 13 000 officieren in 2001 en zal naar schatting oplopen tot zo'n 36 000 in 2006.

| 1.5 | Een recente studie (9) die in het Verenigd Koninkrijk (VK) werd verricht door de Universiteit van Cardiff in opdracht van het ministerie van Vervoer, de Chamber of Shipping en The Marine Society heeft uitgewezen dat er een aanzienlijk tekort bestaat aan goed gekwalificeerde zeevarenden die binnen de scheepvaart functies aan wal kunnen vervullen in het VK. |
| --- | --- |

1.5

Een recente studie (9) die in het Verenigd Koninkrijk (VK) werd verricht door de Universiteit van Cardiff in opdracht van het ministerie van Vervoer, de Chamber of Shipping en The Marine Society heeft uitgewezen dat er een aanzienlijk tekort bestaat aan goed gekwalificeerde zeevarenden die binnen de scheepvaart functies aan wal kunnen vervullen in het VK.

| 1.6 | De Commissie heeft erkend dat de korte vaart een onlosmakelijk deel van het vervoerssysteem uitmaakt (10). Ofschoon in het kader van de richtsnoeren voor staatssteun aan het zeevervoer initiatieven zijn ondernomen om de korte vaart een grotere rol te laten spelen, zijn belangrijke concrete verbeteringen met betrekking tot de werkgelegenheid van zeevarenden uit de EU uitgebleven. Het geregistreerde tonnage daalt in sommige lidstaten niet meer en in een aantal lidstaten is het zelfs weer toegenomen. Het aantal zeevarenden uit de EU blijft echter teruglopen. |
| --- | --- |

1.6

De Commissie heeft erkend dat de korte vaart een onlosmakelijk deel van het vervoerssysteem uitmaakt (10). Ofschoon in het kader van de richtsnoeren voor staatssteun aan het zeevervoer initiatieven zijn ondernomen om de korte vaart een grotere rol te laten spelen, zijn belangrijke concrete verbeteringen met betrekking tot de werkgelegenheid van zeevarenden uit de EU uitgebleven. Het geregistreerde tonnage daalt in sommige lidstaten niet meer en in een aantal lidstaten is het zelfs weer toegenomen. Het aantal zeevarenden uit de EU blijft echter teruglopen.

2.   Aanbevelingen van de Commissie over de werving en opleiding van zeevarenden en de bevordering van het zeevervoer (11)

| 2.1 | Zonder voorbij te gaan aan het feit dat de hoofdverantwoordelijkheid voor werkgelegenheid en opleiding bij de lidstaten ligt, heeft de Commissie de volgende prioritaire acties aanbevolen:






  a) | de bestaande communautaire en internationale wetgeving betreffende leef- en arbeidsomstandigheden alsmede de kwaliteit van werkzaamheden aan boord van schepen wordt correct geïmplementeerd, om zo capabel personeel door middel van betere sociale voorwaarden aan te trekken en te behouden; |
| --- | --- | --- |

2.1

Zonder voorbij te gaan aan het feit dat de hoofdverantwoordelijkheid voor werkgelegenheid en opleiding bij de lidstaten ligt, heeft de Commissie de volgende prioritaire acties aanbevolen:

a)

de bestaande communautaire en internationale wetgeving betreffende leef- en arbeidsomstandigheden alsmede de kwaliteit van werkzaamheden aan boord van schepen wordt correct geïmplementeerd, om zo capabel personeel door middel van betere sociale voorwaarden aan te trekken en te behouden;

| b) | de sociale partners treffen regelingen om de toenemende concurrentie van goedkope arbeidskrachten uit derde landen bij de geregelde personenvervoer- en veerdiensten binnen de Europese Unie het hoofd te bieden, als aanvulling op de oplossing die de Commissie zelf heeft aangedragen; |
| --- | --- |

b)

de sociale partners treffen regelingen om de toenemende concurrentie van goedkope arbeidskrachten uit derde landen bij de geregelde personenvervoer- en veerdiensten binnen de Europese Unie het hoofd te bieden, als aanvulling op de oplossing die de Commissie zelf heeft aangedragen;

| c) | lidstaten en sociale partners organiseren gecoördineerde bewustmakingscampagnes op nationaal en Europees niveau, die gericht zijn op het oppoetsen van het imago van de scheepvaartindustrie en op het informeren van jonge mensen over de mogelijkheden en implicaties van een maritieme loopbaan; |
| --- | --- |

c)

lidstaten en sociale partners organiseren gecoördineerde bewustmakingscampagnes op nationaal en Europees niveau, die gericht zijn op het oppoetsen van het imago van de scheepvaartindustrie en op het informeren van jonge mensen over de mogelijkheden en implicaties van een maritieme loopbaan;

| d) | reders gaan na hoe de leef- en arbeidsomstandigheden, waaronder gages en de roulering tussen verblijf op zee en aan wal, verbeterd kunnen worden; |
| --- | --- |

d)

reders gaan na hoe de leef- en arbeidsomstandigheden, waaronder gages en de roulering tussen verblijf op zee en aan wal, verbeterd kunnen worden;

| e) | in de EU wordt een hoogwaardig maritiem opleidingsstelsel in stand gehouden en de lidstaten en de sociale partners zorgen voor voldoende opleidingsplaatsen aan boord; |
| --- | --- |

e)

in de EU wordt een hoogwaardig maritiem opleidingsstelsel in stand gehouden en de lidstaten en de sociale partners zorgen voor voldoende opleidingsplaatsen aan boord;

| f) | lidstaten en sociale partners onderzoeken en benutten de communautaire instrumenten voor financiële steun aan de maritieme opleiding; |
| --- | --- |

f)

lidstaten en sociale partners onderzoeken en benutten de communautaire instrumenten voor financiële steun aan de maritieme opleiding;

| g) | de Gemeenschap kan de inspanningen van de industrie om het huidige tekort aan zeevarenden uit de EU te bestrijden steunen door het sponsoren van een aantal ad-hoconderzoeksprojecten uit hoofde van het zesde kaderprogramma. |
| --- | --- |

g)

de Gemeenschap kan de inspanningen van de industrie om het huidige tekort aan zeevarenden uit de EU te bestrijden steunen door het sponsoren van een aantal ad-hoconderzoeksprojecten uit hoofde van het zesde kaderprogramma.

| 2.1.1 | In zijn advies (12) wees het Comité erop dat alle partijen tot wie de mededeling van de Commissie over de opleiding en rekrutering van zeevarenden is gericht, zorgvuldig kennis moeten nemen van de hierin opgenomen aanbevelingen. Verder moeten de lidstaten de mogelijke overheidssteun in het zeevervoer en andere bestaande EU-steuninstrumenten optimaal benutten. Ook moeten de leef- en arbeidsomstandigheden aan boord verbeterd worden, relevante internationale normen geratificeerd en toegepast worden en waar nodig maatregelen worden getroffen om het sociale prestige en de arbeidsvreugde van zeevarenden te verhogen. Tot slot moeten lidstaten en sociale partners samenwerken om het beroep van zeevarende te bevorderen. |
| --- | --- |

2.1.1

In zijn advies (12) wees het Comité erop dat alle partijen tot wie de mededeling van de Commissie over de opleiding en rekrutering van zeevarenden is gericht, zorgvuldig kennis moeten nemen van de hierin opgenomen aanbevelingen. Verder moeten de lidstaten de mogelijke overheidssteun in het zeevervoer en andere bestaande EU-steuninstrumenten optimaal benutten. Ook moeten de leef- en arbeidsomstandigheden aan boord verbeterd worden, relevante internationale normen geratificeerd en toegepast worden en waar nodig maatregelen worden getroffen om het sociale prestige en de arbeidsvreugde van zeevarenden te verhogen. Tot slot moeten lidstaten en sociale partners samenwerken om het beroep van zeevarende te bevorderen.

| 2.2 | Zonder voorbij te gaan aan het feit dat de hoofdverantwoordelijkheid voor zeevervoer bij de lidstaten ligt, heeft de Commissie de volgende prioritaire acties aanbevolen, die vooral — maar niet uitsluitend — op de korte vaart zijn gericht:






  a) | wettelijke acties, waaronder tenuitvoerlegging van de richtlijn betreffende bepaalde formaliteiten voor schepen die aankomen in en/of vertrekken uit havens van de lidstaten van de Gemeenschap (IMOFAL), tenuitvoerlegging van Marco Polo, normalisering en harmonisering van intermodale laadeenheden, de „autosnelwegen van de zee” en verbetering van de milieuprestatie van de scheepvaart; |
| --- | --- | --- |

2.2

Zonder voorbij te gaan aan het feit dat de hoofdverantwoordelijkheid voor zeevervoer bij de lidstaten ligt, heeft de Commissie de volgende prioritaire acties aanbevolen, die vooral — maar niet uitsluitend — op de korte vaart zijn gericht:

a)

wettelijke acties, waaronder tenuitvoerlegging van de richtlijn betreffende bepaalde formaliteiten voor schepen die aankomen in en/of vertrekken uit havens van de lidstaten van de Gemeenschap (IMOFAL), tenuitvoerlegging van Marco Polo, normalisering en harmonisering van intermodale laadeenheden, de „autosnelwegen van de zee” en verbetering van de milieuprestatie van de scheepvaart;

| b) | technische acties, waaronder een gids voor douaneprocedures voor de kustvaart, het vaststellen en opheffen van belemmeringen voor het succesvoller maken van de korte vaart, onderlinge aanpassing van nationale toepassingen en automatisering van de communautaire douaneprocedures, en onderzoek en technologische ontwikkeling; |
| --- | --- |

b)

technische acties, waaronder een gids voor douaneprocedures voor de kustvaart, het vaststellen en opheffen van belemmeringen voor het succesvoller maken van de korte vaart, onderlinge aanpassing van nationale toepassingen en automatisering van de communautaire douaneprocedures, en onderzoek en technologische ontwikkeling;

| c) | operationele acties, waaronder administratieve „one-stop shops”, zorg voor de vitale rol van de „Focal Points voor de korte vaart”, zorg voor het goed functioneren en begeleiding van „centra voor de bevordering van de korte vaart”, bevordering van het imago van de korte vaart als een succesvol vervoersalternatief, en verzameling van statistische informatie. |
| --- | --- |

c)

operationele acties, waaronder administratieve „one-stop shops”, zorg voor de vitale rol van de „Focal Points voor de korte vaart”, zorg voor het goed functioneren en begeleiding van „centra voor de bevordering van de korte vaart”, bevordering van het imago van de korte vaart als een succesvol vervoersalternatief, en verzameling van statistische informatie.

| 2.2.1 | Het Europees Economisch en Sociaal Comité betuigde zijn instemming met de Mededeling van de Commissie in een advies (13) over het actieprogramma ter bevordering van de korte vaart. Het wees er wel op dat bepaalde knelpunten moeten verdwijnen, zodat de korte vaart kan overschakelen op intermodaliteit. Voorts toonde het zich bezorgd over een aantal gerelateerde kwesties en drong het erop aan dat voortdurend toezicht op de desbetreffende maatregelen wordt uitgeoefend. |
| --- | --- |

2.2.1

Het Europees Economisch en Sociaal Comité betuigde zijn instemming met de Mededeling van de Commissie in een advies (13) over het actieprogramma ter bevordering van de korte vaart. Het wees er wel op dat bepaalde knelpunten moeten verdwijnen, zodat de korte vaart kan overschakelen op intermodaliteit. Voorts toonde het zich bezorgd over een aantal gerelateerde kwesties en drong het erop aan dat voortdurend toezicht op de desbetreffende maatregelen wordt uitgeoefend.

3.   Aanbevelingen van de Raad inzake de werving en opleiding van zeevarenden en de bevordering van het zeevervoer

| 3.1 | De Raad onderschreef (14) de algemene structuur en de beleidsaanwijzingen die in de Mededeling van de Commissie „Opleiding en rekrutering van zeevarenden” (15) zijn vervat. Hij erkende daarmee tevens de belangrijke plaats van de scheepvaart binnen de wereldwijde en de intracommunautaire handel. Voorts stelde hij dat zeevervoer de meest doeltreffende, milieuvriendelijke en goedkope vorm van vervoer is. |
| --- | --- |

3.1

De Raad onderschreef (14) de algemene structuur en de beleidsaanwijzingen die in de Mededeling van de Commissie „Opleiding en rekrutering van zeevarenden” (15) zijn vervat. Hij erkende daarmee tevens de belangrijke plaats van de scheepvaart binnen de wereldwijde en de intracommunautaire handel. Voorts stelde hij dat zeevervoer de meest doeltreffende, milieuvriendelijke en goedkope vorm van vervoer is.

| 3.2 | De Raad erkende het concurrerende karakter van de scheepvaart, maar wees er wel op dat schepen die niet aan de normen voldoen (substandaard schepen), moeten worden bestreden door in de internationale wetgeving internationale normen op te nemen dan wel lacunes weg te werken. Bovendien moet de bestaande wetgeving, waaronder de voorschriften inzake de leef- en werkomstandigheden van zeevarenden als fundamentele elementen van de scheepsveiligheid, toegepast en nageleefd worden. |
| --- | --- |

3.2

De Raad erkende het concurrerende karakter van de scheepvaart, maar wees er wel op dat schepen die niet aan de normen voldoen (substandaard schepen), moeten worden bestreden door in de internationale wetgeving internationale normen op te nemen dan wel lacunes weg te werken. Bovendien moet de bestaande wetgeving, waaronder de voorschriften inzake de leef- en werkomstandigheden van zeevarenden als fundamentele elementen van de scheepsveiligheid, toegepast en nageleefd worden.

| 3.3 | De Raad benadrukte dat de menselijke factor wezenlijk is voor kwaliteitsscheepvaart en stelde dat de publieke opinie positief beïnvloed moet worden, door beroepen op zee een beter imago te geven en aantrekkelijker te maken. |
| --- | --- |

3.3

De Raad benadrukte dat de menselijke factor wezenlijk is voor kwaliteitsscheepvaart en stelde dat de publieke opinie positief beïnvloed moet worden, door beroepen op zee een beter imago te geven en aantrekkelijker te maken.

| 3.4 | De Raad stelde tevens dat de communautaire richtsnoeren inzake staatssteun in de maritieme sector een positief effect hebben op de handhaving van het concurrentievermogen van de vloot van de lidstaten en de vermeerdering van het aantal schepen in de registers van de lidstaten. |
| --- | --- |

3.4

De Raad stelde tevens dat de communautaire richtsnoeren inzake staatssteun in de maritieme sector een positief effect hebben op de handhaving van het concurrentievermogen van de vloot van de lidstaten en de vermeerdering van het aantal schepen in de registers van de lidstaten.

| 3.5 | Gezien het belang van het zeevervoer formuleerde de Raad onder meer de volgende specifieke aanbevelingen en opmerkingen:






  a) | de communautaire richtsnoeren voor staatssteun in de maritieme sector moeten spoedig worden herzien om de handhaving van het concurrentievermogen en de Europese knowhow inzake de zeevaart te bevorderen en de werkgelegenheid van de Europese zeevarenden te stimuleren; |
| --- | --- | --- |

3.5

Gezien het belang van het zeevervoer formuleerde de Raad onder meer de volgende specifieke aanbevelingen en opmerkingen:

a)

de communautaire richtsnoeren voor staatssteun in de maritieme sector moeten spoedig worden herzien om de handhaving van het concurrentievermogen en de Europese knowhow inzake de zeevaart te bevorderen en de werkgelegenheid van de Europese zeevarenden te stimuleren;

| b) | de lidstaten moeten het imago van de zeevaart verbeteren; |
| --- | --- |

b)

de lidstaten moeten het imago van de zeevaart verbeteren;

| c) | de kwaliteitszeevaart moet verder worden bevorderd door strengere handhaving van de rechtsinstrumenten van de IMO en IAO alsook, in het kader van de controle op vlaggenstaten en havenstaten, van de communautaire wetgeving; |
| --- | --- |

c)

de kwaliteitszeevaart moet verder worden bevorderd door strengere handhaving van de rechtsinstrumenten van de IMO en IAO alsook, in het kader van de controle op vlaggenstaten en havenstaten, van de communautaire wetgeving;

| d) | er moet worden nagegaan hoe, bij wijze van aanmoediging voor de kwaliteitsscheepvaart, een Europees systeem voor de beloning van kwaliteit ingesteld kan worden ter erkenning van kwalitatief hoogstaande operatoren, waarbij onder meer aan de normen voor veiligheid, leef- en werkomstandigheden voor zeevarenden, veiligheid en milieubescherming moet worden voldaan; |
| --- | --- |

d)

er moet worden nagegaan hoe, bij wijze van aanmoediging voor de kwaliteitsscheepvaart, een Europees systeem voor de beloning van kwaliteit ingesteld kan worden ter erkenning van kwalitatief hoogstaande operatoren, waarbij onder meer aan de normen voor veiligheid, leef- en werkomstandigheden voor zeevarenden, veiligheid en milieubescherming moet worden voldaan;

| e) | de Raad toonde zich ingenomen met het voornemen van de Commissie om een verslag over de mogelijke ontwikkeling van specifieke procedures voor de erkenning van bevoegdheidscertificaten in de Gemeenschap, in overeenstemming met de vereisten van het STCW-Verdrag; |
| --- | --- |

e)

de Raad toonde zich ingenomen met het voornemen van de Commissie om een verslag over de mogelijke ontwikkeling van specifieke procedures voor de erkenning van bevoegdheidscertificaten in de Gemeenschap, in overeenstemming met de vereisten van het STCW-Verdrag;

| f) | de sociale partners moeten bijdragen tot de inspanningen van de lidstaten en de Commissie om een baan op zee voor jongeren aantrekkelijk te maken, onder meer door aantrekkelijke werk- en salarisvoorwaarden te scheppen; dit betekent dat ook de werkgelegenheid van vrouwen aan boord en aan wal bevorderd moet worden; |
| --- | --- |

f)

de sociale partners moeten bijdragen tot de inspanningen van de lidstaten en de Commissie om een baan op zee voor jongeren aantrekkelijk te maken, onder meer door aantrekkelijke werk- en salarisvoorwaarden te scheppen; dit betekent dat ook de werkgelegenheid van vrouwen aan boord en aan wal bevorderd moet worden;

| g) | de reders moeten zorgen voor voldoende en blijvende werkgelegenheid voor EU-burgers aan boord van hun schepen en in hun bedrijven; zij moeten loopbaancontracten met jonge officieren sluiten waarin hun een carrière wordt geboden met mobiliteit, promotie en toekomstig werk aan land in het verschiet, en zij moeten de werk- en leefomstandigheden aan boord verbeteren door gebruik te maken van moderne technologie en moderne communicatiemiddelen; |
| --- | --- |

g)

de reders moeten zorgen voor voldoende en blijvende werkgelegenheid voor EU-burgers aan boord van hun schepen en in hun bedrijven; zij moeten loopbaancontracten met jonge officieren sluiten waarin hun een carrière wordt geboden met mobiliteit, promotie en toekomstig werk aan land in het verschiet, en zij moeten de werk- en leefomstandigheden aan boord verbeteren door gebruik te maken van moderne technologie en moderne communicatiemiddelen;

| h) | overeenkomsten inzake arbeidsnormen, zoals die van de IAO, zijn belangrijk. |
| --- | --- |

h)

overeenkomsten inzake arbeidsnormen, zoals die van de IAO, zijn belangrijk.

4.   Adviezen van het Europees Parlement over de werving en opleiding van zeevarenden en de bevordering van het zeevervoer

| 4.1 | Het Europees Parlement heeft zich bij diverse gelegenheden uitgesproken over de bevordering van het zeevervoer en van het beroep van zeevarende. Vooral de resolutie over de verbetering van de veiligheid op zee (P5_TA_PROV(2004)0350), die het Parlement onlangs naar aanleiding van het ongeval met de tanker Prestige langs de kust van Galicië (Spanje) heeft uitgebracht, bevat een aantal voorstellen voor maatregelen die de scheepvaart in de EU al dan niet rechtstreeks een forse impuls zouden geven, met alle gunstige gevolgen voor reders en zeevarenden uit de EU van dien. |
| --- | --- |

4.1

Het Europees Parlement heeft zich bij diverse gelegenheden uitgesproken over de bevordering van het zeevervoer en van het beroep van zeevarende. Vooral de resolutie over de verbetering van de veiligheid op zee (P5_TA_PROV(2004)0350), die het Parlement onlangs naar aanleiding van het ongeval met de tanker Prestige langs de kust van Galicië (Spanje) heeft uitgebracht, bevat een aantal voorstellen voor maatregelen die de scheepvaart in de EU al dan niet rechtstreeks een forse impuls zouden geven, met alle gunstige gevolgen voor reders en zeevarenden uit de EU van dien.

| 4.2 | Het gaat onder meer om de volgende interessante aanbevelingen: |
| --- | --- |

4.2

Het gaat onder meer om de volgende interessante aanbevelingen:

| 4.2.1 | „[Het EP] pleit voor een omvattend en coherent Europees maritiem beleid, gericht op de totstandkoming van een Europese ruimte van veiligheid op zee; is van oordeel dat de hoekstenen voor dit beleid onderstaande maatregelen moeten zijn:






  — | een verbod op goedkope vlaggen en vaartuigen die niet aan de normen voldoen; |
| --- | --- | --- |

4.2.1

„[Het EP] pleit voor een omvattend en coherent Europees maritiem beleid, gericht op de totstandkoming van een Europese ruimte van veiligheid op zee; is van oordeel dat de hoekstenen voor dit beleid onderstaande maatregelen moeten zijn:

—

een verbod op goedkope vlaggen en vaartuigen die niet aan de normen voldoen;

| — | ... |
| --- | --- |

—

...

| — | verbetering van de levens- en arbeidsomstandigheden aan boord en van de zeevaartopleidingen ...;” |
| --- | --- |

—

verbetering van de levens- en arbeidsomstandigheden aan boord en van de zeevaartopleidingen ...;”

| 4.2.2 | „[Het EP] onderstreept dat het voor de veiligheid op zee onontbeerlijk is dat zeelui opgeleid zijn, hun arbeidsomstandigheden en werktijd acceptabel en hun vergoeding degelijk en dat een einde wordt gemaakt aan de overbelasting die op vele schepen bestaat; verzoekt de Commissie via wetgeving te werken aan harmonisatie en een opwaardering van het beroep in kwestie op Europese schaal en in deze zin op te treden binnen de IMO.” |
| --- | --- |

4.2.2

„[Het EP] onderstreept dat het voor de veiligheid op zee onontbeerlijk is dat zeelui opgeleid zijn, hun arbeidsomstandigheden en werktijd acceptabel en hun vergoeding degelijk en dat een einde wordt gemaakt aan de overbelasting die op vele schepen bestaat; verzoekt de Commissie via wetgeving te werken aan harmonisatie en een opwaardering van het beroep in kwestie op Europese schaal en in deze zin op te treden binnen de IMO.”

| 4.2.3 | „[Het EP] verlangt maatregelen om beroepszeelieden een waardiger bestaan te bieden teneinde deze beroepen aantrekkelijker te maken voor jongeren in het algemeen en Europese jongeren in het bijzonder.” |
| --- | --- |

4.2.3

„[Het EP] verlangt maatregelen om beroepszeelieden een waardiger bestaan te bieden teneinde deze beroepen aantrekkelijker te maken voor jongeren in het algemeen en Europese jongeren in het bijzonder.”

5.   Algemene op- en aanmerkingen

| 5.1 | De scheepvaart speelt een essentiële rol in het beleid van de EU ten behoeve van een duurzame ontwikkeling. Het belang van het zeevervoer werd aangegeven in het Witboek van de Commissie „Het Europese vervoersbeleid tot het jaar 2010: tijd om te kiezen” (16) en omschreven in een beleidsdocument over wetgeving en doelstellingen van de Europese Unie voor het zeevervoer (17). |
| --- | --- |

5.1

De scheepvaart speelt een essentiële rol in het beleid van de EU ten behoeve van een duurzame ontwikkeling. Het belang van het zeevervoer werd aangegeven in het Witboek van de Commissie „Het Europese vervoersbeleid tot het jaar 2010: tijd om te kiezen” (16) en omschreven in een beleidsdocument over wetgeving en doelstellingen van de Europese Unie voor het zeevervoer (17).

| 5.2 | Een groot gedeelte van de im- en exporthandel van de EU wordt per schip vervoerd: 40,7 % van de waarde van de handel en 69,9 % van het gewicht van de goederen (18). Voor insulaire lidstaten liggen deze percentages nog een stuk hoger. De zeevaart is daarmee de belangrijkste vervoerswijze voor de handel tussen de EU en derde landen. |
| --- | --- |

5.2

Een groot gedeelte van de im- en exporthandel van de EU wordt per schip vervoerd: 40,7 % van de waarde van de handel en 69,9 % van het gewicht van de goederen (18). Voor insulaire lidstaten liggen deze percentages nog een stuk hoger. De zeevaart is daarmee de belangrijkste vervoerswijze voor de handel tussen de EU en derde landen.

| 5.3 | Ook een deel van de intracommunautaire handel wordt verscheept: 12 % van de waarde van de handel en 19,7 % van het gewicht van de goederen (19). Voor sommige regio's en voor afgelegen eilanden liggen deze percentages nog een stuk hoger. Met name de economieën van het VK en Ierland zijn volledig afhankelijk van zeevervoer. |
| --- | --- |

5.3

Ook een deel van de intracommunautaire handel wordt verscheept: 12 % van de waarde van de handel en 19,7 % van het gewicht van de goederen (19). Voor sommige regio's en voor afgelegen eilanden liggen deze percentages nog een stuk hoger. Met name de economieën van het VK en Ierland zijn volledig afhankelijk van zeevervoer.

| 5.4 | Een gezonde en krachtige scheepvaartindustrie draagt bij tot het behoud van andere transportwijzen. Bovendien is een succesvolle scheepvaartindustrie van belang voor het behoud en de bloei van de hele maritieme sector. Het is met name wenselijk dat goed opgeleide, zeer capabele zeevarenden binnen de maritieme sector terechtkomen in onderdelen als dienstverlening, financiën, recreatie en fabricage. Hoewel substitutie in zekere mate mogelijk is, zijn alternatieve opleidingsmethoden niet altijd wenselijk of haalbaar. |
| --- | --- |

5.4

Een gezonde en krachtige scheepvaartindustrie draagt bij tot het behoud van andere transportwijzen. Bovendien is een succesvolle scheepvaartindustrie van belang voor het behoud en de bloei van de hele maritieme sector. Het is met name wenselijk dat goed opgeleide, zeer capabele zeevarenden binnen de maritieme sector terechtkomen in onderdelen als dienstverlening, financiën, recreatie en fabricage. Hoewel substitutie in zekere mate mogelijk is, zijn alternatieve opleidingsmethoden niet altijd wenselijk of haalbaar.

| 5.5 | Er moet onderscheid worden gemaakt tussen matrozen en officieren. Reders lijken meer geneigd te zijn om officieren uit de EU aan te nemen, ondanks hun hogere arbeidskosten. |
| --- | --- |

5.5

Er moet onderscheid worden gemaakt tussen matrozen en officieren. Reders lijken meer geneigd te zijn om officieren uit de EU aan te nemen, ondanks hun hogere arbeidskosten.

| 5.6 | Veel officieren uit de EU zijn op zee werkzaam in riskante of waardevolle sectoren en bezetten in de hele scheepvaartindustrie hogere functies op allerlei verschillende schepen. Zowel binnen scheepvaartmaatschappijen als in het management van vloten binnen en buiten de EU wordt op grote schaal gebruik gemaakt van hun ervaring. |
| --- | --- |

5.6

Veel officieren uit de EU zijn op zee werkzaam in riskante of waardevolle sectoren en bezetten in de hele scheepvaartindustrie hogere functies op allerlei verschillende schepen. Zowel binnen scheepvaartmaatschappijen als in het management van vloten binnen en buiten de EU wordt op grote schaal gebruik gemaakt van hun ervaring.

| 5.7 | Vele matrozen uit de EU zijn op schepen die in de EU geregistreerd staan, vervangen door zeevarenden van buiten de EU. Zij vinden steeds vaker alleen nog werk op gespecialiseerde schepen, bijvoorbeeld in de offshore-energiewinning. Dit is het gevolg van maatregelen van reders om de arbeidskosten terug te dringen teneinde concurrerend te blijven en/of hun rentabiliteit te verbeteren. |
| --- | --- |

5.7

Vele matrozen uit de EU zijn op schepen die in de EU geregistreerd staan, vervangen door zeevarenden van buiten de EU. Zij vinden steeds vaker alleen nog werk op gespecialiseerde schepen, bijvoorbeeld in de offshore-energiewinning. Dit is het gevolg van maatregelen van reders om de arbeidskosten terug te dringen teneinde concurrerend te blijven en/of hun rentabiliteit te verbeteren.

| 5.8 | Zeehavens zijn als hubs van grote betekenis voor de bevordering van de handel en economische ontwikkeling van lidstaten. De Organisatie van de zeehavens van de Europese Gemeenschap wijst in haar jaarverslag aan de hand van statistische gegevens ook op de belangrijke functie van zeehavens als hubs (20). Zeehavens in de EU bezetten bepaalde posten met hooggekwalificeerde en ervaren zeevarenden. Terwijl bijv. loodsen en havenmeesters een gemakkelijk te identificeren groep vormen, vervullen ervaren zeelieden uiteenlopende functies binnen het havenbeheer en logistieke activiteiten. |
| --- | --- |

5.8

Zeehavens zijn als hubs van grote betekenis voor de bevordering van de handel en economische ontwikkeling van lidstaten. De Organisatie van de zeehavens van de Europese Gemeenschap wijst in haar jaarverslag aan de hand van statistische gegevens ook op de belangrijke functie van zeehavens als hubs (20). Zeehavens in de EU bezetten bepaalde posten met hooggekwalificeerde en ervaren zeevarenden. Terwijl bijv. loodsen en havenmeesters een gemakkelijk te identificeren groep vormen, vervullen ervaren zeelieden uiteenlopende functies binnen het havenbeheer en logistieke activiteiten.

| 5.9 | Gespecialiseerde scheepvaartdiensten vormen een belangrijke inkomstenbron in de EU. Naast het beheer en de exploitatie van vloten valt daarbij ook te denken aan meer indirecte terreinen als makelaardij, wetgeving en financiële dienstverlening. |
| --- | --- |

5.9

Gespecialiseerde scheepvaartdiensten vormen een belangrijke inkomstenbron in de EU. Naast het beheer en de exploitatie van vloten valt daarbij ook te denken aan meer indirecte terreinen als makelaardij, wetgeving en financiële dienstverlening.

| 5.10 | De productie van scheepsuitrusting, waaronder veiligheidsvoorzieningen voor schepen en de recreatiesector, is een belangrijke industrietak in de EU. Sommige voormalige zeevarenden hebben hier werk gevonden in ontwikkeling- en verkoopafdelingen. |
| --- | --- |

5.10

De productie van scheepsuitrusting, waaronder veiligheidsvoorzieningen voor schepen en de recreatiesector, is een belangrijke industrietak in de EU. Sommige voormalige zeevarenden hebben hier werk gevonden in ontwikkeling- en verkoopafdelingen.

| 5.11 | De scheepsbouw gaat weliswaar zwaar gebukt onder de concurrentie — met name van het Verre Oosten — maar speelt in sommige lidstaten nog altijd een belangrijke economische rol. De industrie richt zich nu vooral op de bouw van oorlogsschepen, cruiseschepen en zeer gespecialiseerde schepen. Ook scheepsreparatie en leveringen voor de offshore-energiewinning zijn belangrijke activiteiten. |
| --- | --- |

5.11

De scheepsbouw gaat weliswaar zwaar gebukt onder de concurrentie — met name van het Verre Oosten — maar speelt in sommige lidstaten nog altijd een belangrijke economische rol. De industrie richt zich nu vooral op de bouw van oorlogsschepen, cruiseschepen en zeer gespecialiseerde schepen. Ook scheepsreparatie en leveringen voor de offshore-energiewinning zijn belangrijke activiteiten.

| 5.12 | Hooggekwalificeerde en ervaren zeelieden zijn ook gewild bij regelgevende organen van de EU-lidstaten. Zij zijn nodig bij de scheepsinspectie in het kader van de vlaggenstaat- en havenstaatcontrole, om zo de veiligheid op zee en de bescherming van het mariene milieu te waarborgen. |
| --- | --- |

5.12

Hooggekwalificeerde en ervaren zeelieden zijn ook gewild bij regelgevende organen van de EU-lidstaten. Zij zijn nodig bij de scheepsinspectie in het kader van de vlaggenstaat- en havenstaatcontrole, om zo de veiligheid op zee en de bescherming van het mariene milieu te waarborgen.

| 5.13 | Zeevaartscholen in de Gemeenschap bieden onderdanen uit derde landen zeer goede opleidings- en scholingsmogelijkheden. Op deze manier dragen zij bij tot een veilige zeevaart, de veiligheid op zee en de bescherming van het mariene milieu. |
| --- | --- |

5.13

Zeevaartscholen in de Gemeenschap bieden onderdanen uit derde landen zeer goede opleidings- en scholingsmogelijkheden. Op deze manier dragen zij bij tot een veilige zeevaart, de veiligheid op zee en de bescherming van het mariene milieu.

| 5.14 | Hooggekwalificeerde en ervaren EU-zeelieden zijn nodig bij de duurzame ontwikkeling van de maritieme infrastructuur en in dienstverlenende subsectoren. Het gezamenlijke voorstel van ECSA/ITF voor een project (21) om de carrièremogelijkheden in de zeevaartindustrie in kaart te brengen is aanvaard; de conclusies ervan zouden in de loop van 2005 beschikbaar moeten zijn. |
| --- | --- |

5.14

Hooggekwalificeerde en ervaren EU-zeelieden zijn nodig bij de duurzame ontwikkeling van de maritieme infrastructuur en in dienstverlenende subsectoren. Het gezamenlijke voorstel van ECSA/ITF voor een project (21) om de carrièremogelijkheden in de zeevaartindustrie in kaart te brengen is aanvaard; de conclusies ervan zouden in de loop van 2005 beschikbaar moeten zijn.

| 5.15 | Er is onvoldoende bewijs voor dat jongeren in de EU niet aan een loopbaan in de scheepvaartindustrie willen beginnen. Doelgerichte promotiecampagnes die jongeren kansen binnen de scheepvaartindustrie bieden, blijken vele sollicitanten aan te trekken. |
| --- | --- |

5.15

Er is onvoldoende bewijs voor dat jongeren in de EU niet aan een loopbaan in de scheepvaartindustrie willen beginnen. Doelgerichte promotiecampagnes die jongeren kansen binnen de scheepvaartindustrie bieden, blijken vele sollicitanten aan te trekken.

6.   Maritieme beroepen

| 6.1 | Het is een feit dat het zeeliedenbestand aan het vergrijzen is en er momenteel onvoldoende nieuwe mensen worden geworven om het huidige aantal zeevarenden uit de EU op peil te houden. Dit geldt met name voor hogere officieren, die niet alleen werken op schepen die onder EU-vlag varen, maar ook in trek zijn op schepen die onder buitenlandse vlag varen. Gezien de tijd die het vergt om mensen op te leiden en de nodige ervaring te laten opdoen wordt de situatie in sommige lidstaten onderhand nijpend. |
| --- | --- |

6.1

Het is een feit dat het zeeliedenbestand aan het vergrijzen is en er momenteel onvoldoende nieuwe mensen worden geworven om het huidige aantal zeevarenden uit de EU op peil te houden. Dit geldt met name voor hogere officieren, die niet alleen werken op schepen die onder EU-vlag varen, maar ook in trek zijn op schepen die onder buitenlandse vlag varen. Gezien de tijd die het vergt om mensen op te leiden en de nodige ervaring te laten opdoen wordt de situatie in sommige lidstaten onderhand nijpend.

| 6.2 | De aantrekkingskracht van een loopbaan op zee lijkt aanzienlijk van lidstaat tot lidstaat te verschillen. Dit kan het gevolg zijn van uiteenlopende economische omstandigheden, geografische ligging of cultuur. |
| --- | --- |

6.2

De aantrekkingskracht van een loopbaan op zee lijkt aanzienlijk van lidstaat tot lidstaat te verschillen. Dit kan het gevolg zijn van uiteenlopende economische omstandigheden, geografische ligging of cultuur.

| 6.3 | Er wordt wel gesteld dat jongeren steeds minder bereid zijn om lange tijd op zee te verblijven, omdat zij dat sociaal en financieel onaantrekkelijk vinden. Er zijn echter weinig beroepen waarin mensen zo lang vrij krijgen om zich te ontspannen en op vakantie te gaan. |
| --- | --- |

6.3

Er wordt wel gesteld dat jongeren steeds minder bereid zijn om lange tijd op zee te verblijven, omdat zij dat sociaal en financieel onaantrekkelijk vinden. Er zijn echter weinig beroepen waarin mensen zo lang vrij krijgen om zich te ontspannen en op vakantie te gaan.

| 6.4 | In het Verenigd Koninkrijk is gebleken dat goede promotiecampagnes met betrekking tot een loopbaan in de scheepvaartindustrie ertoe leiden dat voldoende jongeren zich voor de beschikbare opleidingsplaatsen inschrijven. |
| --- | --- |

6.4

In het Verenigd Koninkrijk is gebleken dat goede promotiecampagnes met betrekking tot een loopbaan in de scheepvaartindustrie ertoe leiden dat voldoende jongeren zich voor de beschikbare opleidingsplaatsen inschrijven.

| 6.5 | Het is van levensbelang voor de maritieme industrie dat bij promotiecampagnes om jongeren voor maritieme beroepen te interesseren, van „een loopbaan in de scheepvaart” en niet van „een loopbaan op zee” wordt gesproken. Zo wordt gerefereerd aan de ruimere carrièremogelijkheden in de scheepvaart en kan de weerstand van jongeren en ouders tegen een maritieme loopbaan verminderd worden. |
| --- | --- |

6.5

Het is van levensbelang voor de maritieme industrie dat bij promotiecampagnes om jongeren voor maritieme beroepen te interesseren, van „een loopbaan in de scheepvaart” en niet van „een loopbaan op zee” wordt gesproken. Zo wordt gerefereerd aan de ruimere carrièremogelijkheden in de scheepvaart en kan de weerstand van jongeren en ouders tegen een maritieme loopbaan verminderd worden.

| 6.6 | Zeevaartscholen moeten niet alleen voldoen aan het STCW-verdrag en de ISM-code, maar moeten er daarnaast ook voor zorgen dat hun opleidingen en cursussen actueel blijven en beantwoorden aan de behoeften van de industrie en dat zij de studenten leren omgaan met technologische veranderingen. |
| --- | --- |

6.6

Zeevaartscholen moeten niet alleen voldoen aan het STCW-verdrag en de ISM-code, maar moeten er daarnaast ook voor zorgen dat hun opleidingen en cursussen actueel blijven en beantwoorden aan de behoeften van de industrie en dat zij de studenten leren omgaan met technologische veranderingen.

| 6.7 | De visserij en de marine vormen een nuttige, zij het beperkte bron van extra arbeidskrachten voor de scheepvaart. Aangezien de visserij afneemt en de marine in de EU wordt ingekrompen, kunnen zij steeds minder zeevarenden leveren voor een baan op zee of aan wal in de scheepvaartindustrie. Een inkrimping van de EU-vissersvloot zal gezien de vergrijzing in deze sector waarschijnlijk geen grote aantallen zeevarenden opleveren. |
| --- | --- |

6.7

De visserij en de marine vormen een nuttige, zij het beperkte bron van extra arbeidskrachten voor de scheepvaart. Aangezien de visserij afneemt en de marine in de EU wordt ingekrompen, kunnen zij steeds minder zeevarenden leveren voor een baan op zee of aan wal in de scheepvaartindustrie. Een inkrimping van de EU-vissersvloot zal gezien de vergrijzing in deze sector waarschijnlijk geen grote aantallen zeevarenden opleveren.

| 6.8 | Het behoud van matrozen uit de EU is ook belangrijk voor het behoud van de Europese vakbekwaamheid op maritiem vlak. Daarnaast zijn deze matrozen ook van belang omdat uit hun midden kandidaten gerekruteerd kunnen worden om opgeleid te worden tot officier. |
| --- | --- |

6.8

Het behoud van matrozen uit de EU is ook belangrijk voor het behoud van de Europese vakbekwaamheid op maritiem vlak. Daarnaast zijn deze matrozen ook van belang omdat uit hun midden kandidaten gerekruteerd kunnen worden om opgeleid te worden tot officier.

7.   Maritiem vervoer

| 7.1 | Een aantal lidstaten heeft initiatieven ondernomen om de korte vaart te bevorderen. In sommige gevallen zijn deze initiatieven nog maar net van de grond gekomen en is het nog niet duidelijk in hoeverre zij vruchten afwerpen. Het lijkt er echter op dat de lidstaten nauwelijks met elkaar samenwerken. Dankzij initiatieven als het aanwijzen van „autosnelwegen van de zee” kan de scheepvaart zich meer profileren. Het is noodzakelijk dat alle lidstaten met elkaar samenwerken om de mogelijkheden van het vervoer over zee optimaal te benutten. |
| --- | --- |

7.1

Een aantal lidstaten heeft initiatieven ondernomen om de korte vaart te bevorderen. In sommige gevallen zijn deze initiatieven nog maar net van de grond gekomen en is het nog niet duidelijk in hoeverre zij vruchten afwerpen. Het lijkt er echter op dat de lidstaten nauwelijks met elkaar samenwerken. Dankzij initiatieven als het aanwijzen van „autosnelwegen van de zee” kan de scheepvaart zich meer profileren. Het is noodzakelijk dat alle lidstaten met elkaar samenwerken om de mogelijkheden van het vervoer over zee optimaal te benutten.

| 7.2 | De richtsnoeren inzake steunmaatregelen ten behoeve van de scheepvaart zijn weliswaar van essentieel belang om onvervalste concurrentie tussen lidstaten en een groter concurrentievermogen te waarborgen, maar men kan zich afvragen of dergelijke maatregelen wel zinvol zijn, aangezien het aantal schepen en zeevarenden uit de EU blijft dalen. |
| --- | --- |

7.2

De richtsnoeren inzake steunmaatregelen ten behoeve van de scheepvaart zijn weliswaar van essentieel belang om onvervalste concurrentie tussen lidstaten en een groter concurrentievermogen te waarborgen, maar men kan zich afvragen of dergelijke maatregelen wel zinvol zijn, aangezien het aantal schepen en zeevarenden uit de EU blijft dalen.

| 7.3 | Er zijn aanwijzingen dat sommige lidstaten de mogelijkheden die de richtsnoeren bieden niet optimaal benutten. Bovendien lijkt de wil te ontbreken om veranderingen door te voeren in die gevallen waarin beperkingen bestaan of worden verondersteld te bestaan. |
| --- | --- |

7.3

Er zijn aanwijzingen dat sommige lidstaten de mogelijkheden die de richtsnoeren bieden niet optimaal benutten. Bovendien lijkt de wil te ontbreken om veranderingen door te voeren in die gevallen waarin beperkingen bestaan of worden verondersteld te bestaan.

| 7.4 | Het Comité erkent dat het de taak van de lidstaten is om de scheepvaart te bevorderen, maar wijst erop dat de ontwikkeling van de scheepvaart belemmerd lijkt te worden doordat centrale coördinatie totaal ontbreekt. Als gevolg hiervan hebben initiatieven als Marco Polo en de „autosnelwegen van de zee”, die de korte vaart moeten bevorderen, tot dusverre nog geen effect kunnen sorteren. |
| --- | --- |

7.4

Het Comité erkent dat het de taak van de lidstaten is om de scheepvaart te bevorderen, maar wijst erop dat de ontwikkeling van de scheepvaart belemmerd lijkt te worden doordat centrale coördinatie totaal ontbreekt. Als gevolg hiervan hebben initiatieven als Marco Polo en de „autosnelwegen van de zee”, die de korte vaart moeten bevorderen, tot dusverre nog geen effect kunnen sorteren.

8.   Aanbevelingen

| 8.1 | De Commissie dient de nodige maatregelen te treffen en aanbevelingen te doen teneinde:






  a) | de huidige maatregelen van de lidstaten ter bevordering van het vervoer over zee te evalueren; |
| --- | --- | --- |

8.1

De Commissie dient de nodige maatregelen te treffen en aanbevelingen te doen teneinde:

a)

de huidige maatregelen van de lidstaten ter bevordering van het vervoer over zee te evalueren;

| b) | de huidige maatregelen van de lidstaten ter bevordering van de werving en opleiding van zeevarenden te evalueren; |
| --- | --- |

b)

de huidige maatregelen van de lidstaten ter bevordering van de werving en opleiding van zeevarenden te evalueren;

| c) | te schatten hoeveel zeevarenden uit de EU nodig zijn om de maritieme infrastructuur en aanverwante industrieën in stand te houden; |
| --- | --- |

c)

te schatten hoeveel zeevarenden uit de EU nodig zijn om de maritieme infrastructuur en aanverwante industrieën in stand te houden;

| d) | na te gaan of de in de richtsnoeren inzake staatssteun opgenomen bepalingen met betrekking tot het eerste certificaat goed functioneren en toereikend zijn en daarnaast onderzoek te doen naar de mogelijkheid voor personeel aan boord om het tweede en derde STCW-certificaat te behalen; |
| --- | --- |

d)

na te gaan of de in de richtsnoeren inzake staatssteun opgenomen bepalingen met betrekking tot het eerste certificaat goed functioneren en toereikend zijn en daarnaast onderzoek te doen naar de mogelijkheid voor personeel aan boord om het tweede en derde STCW-certificaat te behalen;

| e) | ervoor te zorgen dat prioriteiten worden gesteld, in die zin dat op schepen uit de EU de voorkeur wordt gegeven aan het werven, opleiden en aanhouden van burgers uit de EU als zeevarenden. |
| --- | --- |

e)

ervoor te zorgen dat prioriteiten worden gesteld, in die zin dat op schepen uit de EU de voorkeur wordt gegeven aan het werven, opleiden en aanhouden van burgers uit de EU als zeevarenden.

| 8.2 | De lidstaten dienen de nodige maatregelen te treffen en aanbevelingen te doen teneinde:






  a) | ervoor te zorgen dat de fundamentele IAO-Verdragen en geconsolideerde verdragen, IMO-verdragen — zoals gewijzigd — en EU-richtlijnen worden geïmplementeerd en nageleefd en dat er adequate arbeids- en leefomstandigheden geboden kunnen worden; |
| --- | --- | --- |

8.2

De lidstaten dienen de nodige maatregelen te treffen en aanbevelingen te doen teneinde:

a)

ervoor te zorgen dat de fundamentele IAO-Verdragen en geconsolideerde verdragen, IMO-verdragen — zoals gewijzigd — en EU-richtlijnen worden geïmplementeerd en nageleefd en dat er adequate arbeids- en leefomstandigheden geboden kunnen worden;

| b) | financiële steun te verlenen ten behoeve van opleiding door optimaal gebruik te maken van de richtsnoeren inzake staatssteun; zo nodig gebeurt dit via het belasting- en socialezekerheidsstelsel; |
| --- | --- |

b)

financiële steun te verlenen ten behoeve van opleiding door optimaal gebruik te maken van de richtsnoeren inzake staatssteun; zo nodig gebeurt dit via het belasting- en socialezekerheidsstelsel;

| c) | vast te stellen welke andere maatregelen nodig zijn om de werving en opleiding van zeevarenden uit de EU te bevorderen; |
| --- | --- |

c)

vast te stellen welke andere maatregelen nodig zijn om de werving en opleiding van zeevarenden uit de EU te bevorderen;

| d) | samen met de sociale partners succesvolle promotiecampagnes op te zetten om jongeren voor een loopbaan in de scheepvaart te interesseren; |
| --- | --- |

d)

samen met de sociale partners succesvolle promotiecampagnes op te zetten om jongeren voor een loopbaan in de scheepvaart te interesseren;

| e) | ervoor te zorgen dat er genoeg geld beschikbaar is voor goede scholen die gespecialiseerde opleidingen in de scheepvaart verzorgen; |
| --- | --- |

e)

ervoor te zorgen dat er genoeg geld beschikbaar is voor goede scholen die gespecialiseerde opleidingen in de scheepvaart verzorgen;

| f) | verdere steun van de maritieme sector ten behoeve van de opleiding van zeevarenden aan te moedigen; |
| --- | --- |

f)

verdere steun van de maritieme sector ten behoeve van de opleiding van zeevarenden aan te moedigen;

| g) | te zorgen voor de noodzakelijke vervoersinfrastructuur om de inzet van scheepvaart te vergemakkelijken en te bevorderen; |
| --- | --- |

g)

te zorgen voor de noodzakelijke vervoersinfrastructuur om de inzet van scheepvaart te vergemakkelijken en te bevorderen;

| h) | het gebruik van de zeevaart als milieuvriendelijke vervoerswijze te bevorderen; |
| --- | --- |

h)

het gebruik van de zeevaart als milieuvriendelijke vervoerswijze te bevorderen;

| i) | te zorgen voor een adequaat aanbod van schepen om in de strategische en economische behoeften te kunnen voorzien; |
| --- | --- |

i)

te zorgen voor een adequaat aanbod van schepen om in de strategische en economische behoeften te kunnen voorzien;

| j) | te voorkomen dat er maatregelen worden ingevoerd die het beroep van zeevarende in de criminele sfeer trekken en ervoor te zorgen dat maatregelen die zeevarenden, met name kapiteins, criminaliseren, worden afgeschaft. |
| --- | --- |

j)

te voorkomen dat er maatregelen worden ingevoerd die het beroep van zeevarende in de criminele sfeer trekken en ervoor te zorgen dat maatregelen die zeevarenden, met name kapiteins, criminaliseren, worden afgeschaft.

| 8.3 | Het Europees Parlement en de Raad dienen:






  a) | voorstellen van de Commissie voor maatregelen om het vervoer over zee te bevorderen, te vergemakkelijken; |
| --- | --- | --- |

8.3

Het Europees Parlement en de Raad dienen:

a)

voorstellen van de Commissie voor maatregelen om het vervoer over zee te bevorderen, te vergemakkelijken;

| b) | voorstellen van de Commissie voor maatregelen om de werving en opleiding van zeevarenden te bevorderen, te vergemakkelijken; |
| --- | --- |

b)

voorstellen van de Commissie voor maatregelen om de werving en opleiding van zeevarenden te bevorderen, te vergemakkelijken;

| c) | toezicht te houden op de inspanningen van de Commissie met betrekking tot maatregelen om de zeevaart te bevorderen; |
| --- | --- |

c)

toezicht te houden op de inspanningen van de Commissie met betrekking tot maatregelen om de zeevaart te bevorderen;

| d) | toezicht te houden op de inspanningen van de Commissie met betrekking tot maatregelen om de werving en opleiding van zeevarenden te bevorderen. |
| --- | --- |

d)

toezicht te houden op de inspanningen van de Commissie met betrekking tot maatregelen om de werving en opleiding van zeevarenden te bevorderen.

| 8.4 | Reders dienen de nodige maatregelen te treffen om:






  a) | te zorgen voor goede arbeids- en leefomstandigheden, om zo de werving en opleiding van capabele zeevarenden uit de EU te bevorderen; |
| --- | --- | --- |

8.4

Reders dienen de nodige maatregelen te treffen om:

a)

te zorgen voor goede arbeids- en leefomstandigheden, om zo de werving en opleiding van capabele zeevarenden uit de EU te bevorderen;

| b) | capabele mensen te werven en een goede opleiding te geven; |
| --- | --- |

b)

capabele mensen te werven en een goede opleiding te geven;

| c) | te zorgen voor voldoende opleidingsplaatsen en posten om de toevoer van hogere officieren uit de EU te waarborgen; |
| --- | --- |

c)

te zorgen voor voldoende opleidingsplaatsen en posten om de toevoer van hogere officieren uit de EU te waarborgen;

| d) | na te gaan hoe de scheepvaart een grotere rol kan spelen in de handel tussen de lidstaten en in de handel met derde landen. |
| --- | --- |

d)

na te gaan hoe de scheepvaart een grotere rol kan spelen in de handel tussen de lidstaten en in de handel met derde landen.

| 8.5 | Vakbonden dienen de nodige maatregelen te treffen om:






  a) | carrières in de scheepvaart te bevorderen; |
| --- | --- | --- |

8.5

Vakbonden dienen de nodige maatregelen te treffen om:

a)

carrières in de scheepvaart te bevorderen;

| b) | de professionaliteit van zeevarenden uit de EU te waarborgen; |
| --- | --- |

b)

de professionaliteit van zeevarenden uit de EU te waarborgen;

| c) | bij te dragen aan de bevordering van de scheepvaart, waaronder de korte vaart. |
| --- | --- |

c)

bij te dragen aan de bevordering van de scheepvaart, waaronder de korte vaart.

Brussel, 15 december 2004

De voorzitter

van het Europees Economisch en Sociaal Comité

A.-M. SIGMUND

---

(1)  COM(96) 81 def. van 8.4.1997

1

(2)  PB C 109 van 8.4.1997, blz. 1

2

(3)  COM(2001) 188 def. van 6.4.2001, EESC-advies in PB C 80 van 3.4.2002, blz. 9

3

(4)  Bron: gezamenlijke studie van de Federatie van de bonden voor het vervoerspersoneel (FST) en van de Associatie van de reders van de Europese Gemeenschap (ECSA): „Improving the Employment Opportunities for EU Seafarers: An Investigation to Identify Seafarers Training and Education Priorities” (1998)

4

(5)  METHAR: Harmonization of European Maritime Education and Training Schemes

5

(6)  METNET: Thematic Network on Maritime Education, Training and Mobility of Seafarers

6

(7)  BIMCO (Baltic and International Maritime Council)/ISF (International Shipping Federation) 2000 Manpower Update – The World-wide Demand for and Supply of Seafarers – april 2000

7

(8)  zie voetnoot 4

8

(9)  „The UK economy's requirements for people with experience of working at sea 2003” van de Universiteit van Cardiff in opdracht van het ministerie van Vervoer, de Britse koopvaardijkamer en The Marine Society

9

(10)  COM(2003) 155 def. van 7.4.2003

10

(11)  Zie voetnoot 3

11

(12)  Advies EESC in PB C 80 van 3.4.2002, blz. 9

12

(13)  Advies EESC in PB C 32 van 5.2.2004, blz. 67

13

(14)  2515e vergadering van de Raad op 5.6.2003, 9686/03 (pers 146)

14

(15)  zie voetnoot 3

15

(16)  COM(2001) 370 def.

16

(17)  Maritime Policy „European Union legislation and objectives for sea transport” – Europese Commissie 2002

17

(18)  EU Energy and Transport in Figures Statistical Pocketbook 2003 – Europese Commissie

18

(19)  zie voetnoot 16

19

(20)  Jaarverslag 2003 van de Organisatie van de zeehavens van de Europese Gemeenschap

20

(21)  Voorstel voor een gezamenlijk project van ECSA en ITF over het in kaart brengen van de carrièremogelijkheden in de zeevaartindustrie, 2004

21

---

| 28.6.2005 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 157/48 |
| --- | --- | --- | --- |

28.6.2005

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 157/48

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Ontwerpbeschikking van de Commissie betreffende de toepassing van artikel 86 van het Verdrag op staatssteun in de vorm van compensaties voor de openbare dienst die wordt toegekend aan bepaalde met het beheer van diensten van algemeen economisch belang belaste ondernemingen en de Ontwerprichtlijn van de Commissie tot wijziging van Richtlijn 80/723/EEG betreffende de doorzichtigheid in de financiële betrekkingen tussen lidstaten en openbare bedrijven

(2005/C 157/06)

Op 19 maart 2004 heeft de Commissie besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig artikel 262 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap te raadplegen over de voornoemde ontwerpen.

De gespecialiseerde afdeling „Vervoer, energie, infrastructuur, informatiemaatschappij”, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 5 oktober 2004 goedgekeurd. Rapporteur was de heer HERNÁNDEZ BATALLER, co-rapporteur de heer BURANI.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft dit advies tijdens zijn op 15 en 16 december 2004 gehouden 413e zitting (vergadering van 15 december) met 140 stemmen vóór en 0 stemmen tegen, bij 9 onthoudingen, goedgekeurd.

1.   Inleiding

| 1.1 | Overeenkomstig art. 3, sub g), van het EG-Verdrag omvat het optreden van de Gemeenschap „een regime waardoor wordt verzekerd dat de mededinging binnen de interne markt niet wordt vervalst”. Van essentieel belang in deze regeling is dat er doeltreffend wordt gecontroleerd om tegen te gaan dat er concurrentievervalsing ontstaat als gevolg van staatssteun. |
| --- | --- |

1.1

Overeenkomstig art. 3, sub g), van het EG-Verdrag omvat het optreden van de Gemeenschap „een regime waardoor wordt verzekerd dat de mededinging binnen de interne markt niet wordt vervalst”. Van essentieel belang in deze regeling is dat er doeltreffend wordt gecontroleerd om tegen te gaan dat er concurrentievervalsing ontstaat als gevolg van staatssteun.

| 1.2 | Tijdens opeenvolgende Europese Raden is er steeds op gewezen dat het verlenen van staatssteun goed in de gaten moet worden gehouden. In de conclusies van de Europese Raad van Stockholm van 24 maart 2001 wordt hierover het volgende gezegd: „Het niveau van de staatssteun in de Europese Unie moet worden teruggedrongen en het systeem moet transparanter worden gemaakt. Daartoe (...) moeten de lidstaten tegen 2003 een neerwaartse trend in hun staatssteun ten opzichte van het BBP kunnen aantonen, rekening houdend met de noodzaak de steun om te buigen naar horizontale doelstellingen van gemeenschappelijk belang, met inbegrip van cohesiedoelstellingen.” |
| --- | --- |

1.2

Tijdens opeenvolgende Europese Raden is er steeds op gewezen dat het verlenen van staatssteun goed in de gaten moet worden gehouden. In de conclusies van de Europese Raad van Stockholm van 24 maart 2001 wordt hierover het volgende gezegd: „Het niveau van de staatssteun in de Europese Unie moet worden teruggedrongen en het systeem moet transparanter worden gemaakt. Daartoe (...) moeten de lidstaten tegen 2003 een neerwaartse trend in hun staatssteun ten opzichte van het BBP kunnen aantonen, rekening houdend met de noodzaak de steun om te buigen naar horizontale doelstellingen van gemeenschappelijk belang, met inbegrip van cohesiedoelstellingen.”

| 1.3 | De Europese Commissie heeft een voorstel ingediend ter regulering van staatssteun in de vorm van compensaties voor de openbare dienst die wordt toegekend aan bepaalde met het beheer van diensten van algemeen economisch belang belaste ondernemingen. Dit voorstel bestaat uit een beschikking, een communautaire kaderregeling terzake en een wijziging van Richtlijn 80/723/EEG betreffende de doorzichtigheid in de financiële betrekkingen tussen lidstaten en openbare bedrijven (1). |
| --- | --- |

1.3

De Europese Commissie heeft een voorstel ingediend ter regulering van staatssteun in de vorm van compensaties voor de openbare dienst die wordt toegekend aan bepaalde met het beheer van diensten van algemeen economisch belang belaste ondernemingen. Dit voorstel bestaat uit een beschikking, een communautaire kaderregeling terzake en een wijziging van Richtlijn 80/723/EEG betreffende de doorzichtigheid in de financiële betrekkingen tussen lidstaten en openbare bedrijven (1).

| 1.4 | Doel van dit voorstel is de Verdragsbepalingen, met name die betreffende mededinging, toe te passen op de financiële compensaties die lidstaten voor bepaalde diensten van algemeen economisch belang (DAEB's) verlenen om de specifieke kosten voortvloeiende uit de verplichting tot openbare dienstverlening, geheel of gedeeltelijk voor hun rekening te nemen. |
| --- | --- |

1.4

Doel van dit voorstel is de Verdragsbepalingen, met name die betreffende mededinging, toe te passen op de financiële compensaties die lidstaten voor bepaalde diensten van algemeen economisch belang (DAEB's) verlenen om de specifieke kosten voortvloeiende uit de verplichting tot openbare dienstverlening, geheel of gedeeltelijk voor hun rekening te nemen.

| 1.4.1 | In het voorstel wordt evenwel onderscheid gemaakt tussen verschillende soorten compensaties, waardoor het toepassingsgebied ervan wordt beperkt. Zo zijn de nieuwe bepalingen niet van toepassing op compensaties die voldoen aan de vier criteria welke door het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen in de arresten Altmark (2) en Enirisorse (3) zijn vastgesteld. Ten eerste moet de begunstigde onderneming daadwerkelijk belast zijn met de uitvoering van openbaredienstverplichtingen en moeten die verplichtingen duidelijk omschreven zijn. Ten tweede moeten de parameters op basis waarvan de compensatie wordt berekend, vooraf op objectieve en doorzichtige wijze worden vastgesteld. Ten derde mag de compensatie niet hoger zijn dan nodig is om de kosten van de uitvoering van de openbaredienstverplichtingen, rekening houdend met de opbrengsten alsmede met een redelijke winst, geheel of gedeeltelijk te dekken. In de vierde plaats ten slotte, wanneer de met de uitvoering van openbaredienstverplichtingen te belasten onderneming niet is gekozen in het kader van een regelconforme openbare-aanbestedingsprocedure, moet de noodzakelijke compensatie worden vastgesteld op basis van de kosten die een gemiddelde, goed beheerde onderneming die adequaat is uitgerust om zich van haar taak te kunnen kwijten, met inachtneming van een redelijke winst, zou hebben gemaakt om deze verplichtingen uit te voeren. Naar het oordeel van het Hof van Justitie vallen dergelijke compensaties niet onder de Verdragsbepalingen inzake staatssteun. |
| --- | --- |

1.4.1

In het voorstel wordt evenwel onderscheid gemaakt tussen verschillende soorten compensaties, waardoor het toepassingsgebied ervan wordt beperkt. Zo zijn de nieuwe bepalingen niet van toepassing op compensaties die voldoen aan de vier criteria welke door het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen in de arresten Altmark (2) en Enirisorse (3) zijn vastgesteld. Ten eerste moet de begunstigde onderneming daadwerkelijk belast zijn met de uitvoering van openbaredienstverplichtingen en moeten die verplichtingen duidelijk omschreven zijn. Ten tweede moeten de parameters op basis waarvan de compensatie wordt berekend, vooraf op objectieve en doorzichtige wijze worden vastgesteld. Ten derde mag de compensatie niet hoger zijn dan nodig is om de kosten van de uitvoering van de openbaredienstverplichtingen, rekening houdend met de opbrengsten alsmede met een redelijke winst, geheel of gedeeltelijk te dekken. In de vierde plaats ten slotte, wanneer de met de uitvoering van openbaredienstverplichtingen te belasten onderneming niet is gekozen in het kader van een regelconforme openbare-aanbestedingsprocedure, moet de noodzakelijke compensatie worden vastgesteld op basis van de kosten die een gemiddelde, goed beheerde onderneming die adequaat is uitgerust om zich van haar taak te kunnen kwijten, met inachtneming van een redelijke winst, zou hebben gemaakt om deze verplichtingen uit te voeren. Naar het oordeel van het Hof van Justitie vallen dergelijke compensaties niet onder de Verdragsbepalingen inzake staatssteun.

| 1.4.2 | Evenmin is het voorstel van toepassing op de de minimis-financiële steun uit hoofde van Verordening (EG) nr. 69/2001 van de Commissie van 12 januari 2001 (4) en op steun voor bepaalde openbare omroepen (5). |
| --- | --- |

1.4.2

Evenmin is het voorstel van toepassing op de de minimis-financiële steun uit hoofde van Verordening (EG) nr. 69/2001 van de Commissie van 12 januari 2001 (4) en op steun voor bepaalde openbare omroepen (5).

| 1.4.3 | Overeenkomstig hetgeen is bepaald in art. 73 van het EG-Verdrag en in de Verordeningen (EEG) nr. 1191/69 (6) en 1107/70 (7) van de Raad, zijn ook bepaalde steunmaatregelen op het gebied van het vervoer per spoor, over de weg en over de binnenwateren van de werkingssfeer van de voorgestelde beschikking uitgesloten, met name in het geval van ondernemingen waarvan de activiteiten uitsluitend bestaan uit de exploitatie van stads-, voorstads- en streekvervoerdiensten. |
| --- | --- |

1.4.3

Overeenkomstig hetgeen is bepaald in art. 73 van het EG-Verdrag en in de Verordeningen (EEG) nr. 1191/69 (6) en 1107/70 (7) van de Raad, zijn ook bepaalde steunmaatregelen op het gebied van het vervoer per spoor, over de weg en over de binnenwateren van de werkingssfeer van de voorgestelde beschikking uitgesloten, met name in het geval van ondernemingen waarvan de activiteiten uitsluitend bestaan uit de exploitatie van stads-, voorstads- en streekvervoerdiensten.

| 1.4.4 | Tot slot worden, op basis van overwegingen van de Commissie zelf in het licht van de specifieke doelstellingen van het gemeenschappelijk vervoersbeleid, ook de compensaties voor de openbare dienst in de sectoren van het lucht- en zeevervoer van het toepassingsgebied uitgesloten (8). Een uitzondering vormt het zeevervoer wanneer het bij de openbare dienst gaat om het verzorgen van verbindingsdiensten naar eilanden waarbij jaarlijks minder dan 100 000 passagiers worden vervoerd. |
| --- | --- |

1.4.4

Tot slot worden, op basis van overwegingen van de Commissie zelf in het licht van de specifieke doelstellingen van het gemeenschappelijk vervoersbeleid, ook de compensaties voor de openbare dienst in de sectoren van het lucht- en zeevervoer van het toepassingsgebied uitgesloten (8). Een uitzondering vormt het zeevervoer wanneer het bij de openbare dienst gaat om het verzorgen van verbindingsdiensten naar eilanden waarbij jaarlijks minder dan 100 000 passagiers worden vervoerd.

| 1.4.5 | Bijgevolg vallen onder het toepassingsgebied van de voorgestelde beschikking (art. 1), naast verbindingsdiensten naar eilanden, de voor openbare dienstverlening verleende compensaties in de vorm van staatssteun die wordt toegekend aan ondernemingen welke in alle onder het EG-Verdrag vallende sectoren werkzaam zijn, en aan de volgende voorwaarden voldoen:






  1) | Een jaaromzet die, alle werkzaamheden bijeengenomen, vóór belasting in totaal minder dan „een nog vast te stellen plafond” (9) heeft bedragen gedurende de twee boekjaren voorafgaande aan het boekjaar waarin de verlening van de DAEB's is toegewezen, en waarbij het jaarlijkse compensatiebedrag voor de betrokken dienst minder dan „een nog vast te stellen plafond” (10) bedraagt. Waar het om kredietinstellingen gaat, wordt dit plafond vervangen door „een nog vast te stellen drempel” op basis van het balanstotaal; |
| --- | --- | --- |

1.4.5

Bijgevolg vallen onder het toepassingsgebied van de voorgestelde beschikking (art. 1), naast verbindingsdiensten naar eilanden, de voor openbare dienstverlening verleende compensaties in de vorm van staatssteun die wordt toegekend aan ondernemingen welke in alle onder het EG-Verdrag vallende sectoren werkzaam zijn, en aan de volgende voorwaarden voldoen:

1)

Een jaaromzet die, alle werkzaamheden bijeengenomen, vóór belasting in totaal minder dan „een nog vast te stellen plafond” (9) heeft bedragen gedurende de twee boekjaren voorafgaande aan het boekjaar waarin de verlening van de DAEB's is toegewezen, en waarbij het jaarlijkse compensatiebedrag voor de betrokken dienst minder dan „een nog vast te stellen plafond” (10) bedraagt. Waar het om kredietinstellingen gaat, wordt dit plafond vervangen door „een nog vast te stellen drempel” op basis van het balanstotaal;

| 2) | de compensaties toegekend aan ziekenhuizen die DAEB's verlenen; |
| --- | --- |

2)

de compensaties toegekend aan ziekenhuizen die DAEB's verlenen;

| 3) | de compensaties toegekend aan sociale huisvestingsmaatschappijen die DAEB's verlenen. |
| --- | --- |

3)

de compensaties toegekend aan sociale huisvestingsmaatschappijen die DAEB's verlenen.

| 1.4.6 | Dat de beschikking op deze terreinen van toepassing is, laat onverlet dat staatssteun onder bepaalde omstandigheden verenigbaar is met art. 86, lid 2, van het EG-Verdrag. Zo stelt de Commissie voor, een onderscheid te maken tussen steun waarvan het hoge bedrag aanzienlijke mededingingsdistorsies kan meebrengen, en steun waarvan het bedrag bescheidener is. |
| --- | --- |

1.4.6

Dat de beschikking op deze terreinen van toepassing is, laat onverlet dat staatssteun onder bepaalde omstandigheden verenigbaar is met art. 86, lid 2, van het EG-Verdrag. Zo stelt de Commissie voor, een onderscheid te maken tussen steun waarvan het hoge bedrag aanzienlijke mededingingsdistorsies kan meebrengen, en steun waarvan het bedrag bescheidener is.

| 1.4.7 | Met de wijziging van de vigerende Richtlijn 80/723/EEG en de nieuwe definitie van „onderneming die tot het voeren van een gescheiden boekhouding is verplicht” wordt het nog noodzakelijker dat er transparantie is in de relaties tussen de lidstaten en de openbare bedrijven of bedrijven die openbaredienstverplichtingen hebben. Krachtens die definitie geldt de plicht tot het voeren van een gescheiden boekhouding, ongeacht de juridische kwalificatie die aan de compensaties voor de openbare dienst wordt gegeven, eveneens voor bedrijven die compensaties voor openbare dienstverlening ontvangen en die zich daarnaast ook met andere activiteiten dan DAEB's bezighouden. |
| --- | --- |

1.4.7

Met de wijziging van de vigerende Richtlijn 80/723/EEG en de nieuwe definitie van „onderneming die tot het voeren van een gescheiden boekhouding is verplicht” wordt het nog noodzakelijker dat er transparantie is in de relaties tussen de lidstaten en de openbare bedrijven of bedrijven die openbaredienstverplichtingen hebben. Krachtens die definitie geldt de plicht tot het voeren van een gescheiden boekhouding, ongeacht de juridische kwalificatie die aan de compensaties voor de openbare dienst wordt gegeven, eveneens voor bedrijven die compensaties voor openbare dienstverlening ontvangen en die zich daarnaast ook met andere activiteiten dan DAEB's bezighouden.

| 1.4.8 | Tot slot zijn de voorgestelde bepalingen van toepassing onverminderd striktere specifieke bepalingen in verband met de openbaredienstverplichtingen die in sectorale communautaire regelgeving zijn vervat, en onverminderd de communautaire bepalingen op het gebied van overheidsopdrachten. |
| --- | --- |

1.4.8

Tot slot zijn de voorgestelde bepalingen van toepassing onverminderd striktere specifieke bepalingen in verband met de openbaredienstverplichtingen die in sectorale communautaire regelgeving zijn vervat, en onverminderd de communautaire bepalingen op het gebied van overheidsopdrachten.

| 1.4.9 | Hoe dan ook is het voorstel van toepassing op diensten die DAEB's vormen in de zin van art. 86, lid 2, van het EG-verdrag. DAEB's worden in het voorstel echter niet gedefinieerd. |
| --- | --- |

1.4.9

Hoe dan ook is het voorstel van toepassing op diensten die DAEB's vormen in de zin van art. 86, lid 2, van het EG-verdrag. DAEB's worden in het voorstel echter niet gedefinieerd.

| 1.4.10 | Concreter zijn andere bepalingen uit het voorstel, zoals die betreffende verenigbaarheid en vrijstelling van de aanmeldingsverplichting, de vereisten voor de publieke opdracht en de berekening van de compensatie. |
| --- | --- |

1.4.10

Concreter zijn andere bepalingen uit het voorstel, zoals die betreffende verenigbaarheid en vrijstelling van de aanmeldingsverplichting, de vereisten voor de publieke opdracht en de berekening van de compensatie.

| 1.4.11 | Zo wordt in art. 2 van de voorgestelde beschikking bepaald dat compensaties die aan de vastgestelde voorwaarden voldoen, verenigbaar zijn met de gemeenschappelijke markt en vrijgesteld zijn van de verplichting tot voorafgaande aanmelding als bedoeld in art. 88, lid 3, van het Verdrag. |
| --- | --- |

1.4.11

Zo wordt in art. 2 van de voorgestelde beschikking bepaald dat compensaties die aan de vastgestelde voorwaarden voldoen, verenigbaar zijn met de gemeenschappelijke markt en vrijgesteld zijn van de verplichting tot voorafgaande aanmelding als bedoeld in art. 88, lid 3, van het Verdrag.

| 1.4.12 | Op grond van art. 4 van het beschikkingsvoorstel moet de publieke opdracht worden toevertrouwd door middel van een officieel besluit (van wettelijke, bestuursrechtelijke of contractuele aard) waarin de precieze aard van de openbaredienstverplichtingen, de betrokken ondernemingen en het betrokken grondgebied zijn aangegeven. |
| --- | --- |

1.4.12

Op grond van art. 4 van het beschikkingsvoorstel moet de publieke opdracht worden toevertrouwd door middel van een officieel besluit (van wettelijke, bestuursrechtelijke of contractuele aard) waarin de precieze aard van de openbaredienstverplichtingen, de betrokken ondernemingen en het betrokken grondgebied zijn aangegeven.

| 1.4.13 | Dit laatste aspect wordt zeer kernachtig behandeld in zowel art. 5 van de beschikking als in de punten 12 t/m 23 van de desbetreffende communautaire kaderregeling. In hoofdzaak wordt bepaald dat het bedrag van de compensatie niet hoger mag zijn dan hetgeen nodig is om de kosten van de uitvoering van openbaredienstverplichtingen te dekken, rekening houdend met de opbrengsten en met een redelijke winst uit de uitvoering van die verplichtingen. |
| --- | --- |

1.4.13

Dit laatste aspect wordt zeer kernachtig behandeld in zowel art. 5 van de beschikking als in de punten 12 t/m 23 van de desbetreffende communautaire kaderregeling. In hoofdzaak wordt bepaald dat het bedrag van de compensatie niet hoger mag zijn dan hetgeen nodig is om de kosten van de uitvoering van openbaredienstverplichtingen te dekken, rekening houdend met de opbrengsten en met een redelijke winst uit de uitvoering van die verplichtingen.

| 1.4.14 | De aan de DAEB's toegerekende kosten kunnen alle variabele kosten wegens het verstrekken van de DAEB's omvatten, plus een passende bijdrage in de vaste kosten en een passende vergoeding voor het eigen kapitaal voorzover dit wordt gebruikt voor de DAEB's (11). De kosten die aan activiteiten buiten de DAEB zijn verbonden, mogen onder geen beding aan de DAEB's worden toegerekend. Algemeen gesproken dient de berekening van de kosten „plaats te vinden in overeenstemming met algemeen aanvaarde boekhoudkundige beginselen.” |
| --- | --- |

1.4.14

De aan de DAEB's toegerekende kosten kunnen alle variabele kosten wegens het verstrekken van de DAEB's omvatten, plus een passende bijdrage in de vaste kosten en een passende vergoeding voor het eigen kapitaal voorzover dit wordt gebruikt voor de DAEB's (11). De kosten die aan activiteiten buiten de DAEB zijn verbonden, mogen onder geen beding aan de DAEB's worden toegerekend. Algemeen gesproken dient de berekening van de kosten „plaats te vinden in overeenstemming met algemeen aanvaarde boekhoudkundige beginselen.”

| 1.4.15 | De inkomsten dienen minstens alle met de DAEB's behaalde inkomsten te omvatten. Onder „redelijke winst” dient te worden begrepen een vergoeding op het kapitaal waarmee rekening wordt gehouden met het risico voor de onderneming, of het ontbreken daarvan door het optreden van de staat (12). |
| --- | --- |

1.4.15

De inkomsten dienen minstens alle met de DAEB's behaalde inkomsten te omvatten. Onder „redelijke winst” dient te worden begrepen een vergoeding op het kapitaal waarmee rekening wordt gehouden met het risico voor de onderneming, of het ontbreken daarvan door het optreden van de staat (12).

| 1.4.16 | Tot slot dient de staat regelmatig na te gaan dat er geen overcompensatie plaatsvindt, d.w.z. compensatie die voor de werking van de DAEB's niet noodzakelijk is. Deze vormt immers staatssteun die onverenigbaar is met de interne markt. Echter, wanneer het bedrag van deze overcompensatie het jaarcompensatiebedrag met niet meer dan 10 % overschrijdt, mag de overcompensatie naar het volgende jaar worden overgedragen. Daar de kosten bij bepaalde DAEB's bovendien jaarlijks sterk kunnen variëren, kan een overcompensatie van meer dan 10 % noodzakelijk blijken voor de werking van de DAEB's. In dat geval moet de staat op vaste, aan elke sector aangepaste tijdstippen, doch in ieder geval minstens om de drie jaar, de balans opmaken en dient de overcompensatie welke aan het eind van die periode wordt vastgesteld, te worden terugbetaald. |
| --- | --- |

1.4.16

Tot slot dient de staat regelmatig na te gaan dat er geen overcompensatie plaatsvindt, d.w.z. compensatie die voor de werking van de DAEB's niet noodzakelijk is. Deze vormt immers staatssteun die onverenigbaar is met de interne markt. Echter, wanneer het bedrag van deze overcompensatie het jaarcompensatiebedrag met niet meer dan 10 % overschrijdt, mag de overcompensatie naar het volgende jaar worden overgedragen. Daar de kosten bij bepaalde DAEB's bovendien jaarlijks sterk kunnen variëren, kan een overcompensatie van meer dan 10 % noodzakelijk blijken voor de werking van de DAEB's. In dat geval moet de staat op vaste, aan elke sector aangepaste tijdstippen, doch in ieder geval minstens om de drie jaar, de balans opmaken en dient de overcompensatie welke aan het eind van die periode wordt vastgesteld, te worden terugbetaald.

2.   Algemene opmerkingen

| 2.1 | Met onderhavig voorstel komt de Commissie tegemoet aan haar tijdens de Europese Raad van Laken (december 2001) gedane toezegging om de rechtszekerheid op het gebied van compensaties voor de openbare dienst te vergroten en om concreet een communautaire kaderregeling voor te stellen voor staatssteun die verleend wordt aan met het beheer van DAEB's belaste ondernemingen (13). |
| --- | --- |

2.1

Met onderhavig voorstel komt de Commissie tegemoet aan haar tijdens de Europese Raad van Laken (december 2001) gedane toezegging om de rechtszekerheid op het gebied van compensaties voor de openbare dienst te vergroten en om concreet een communautaire kaderregeling voor te stellen voor staatssteun die verleend wordt aan met het beheer van DAEB's belaste ondernemingen (13).

| 2.2 | Er heerst rechtsonzekerheid ten aanzien van de voorschriften die van toepassing zijn op de financiering van de diensten van algemeen belang en meer specifiek t.a.v. de toepassing van voorschriften inzake staatssteun, ondanks het eerder aangehaalde feit dat het Hof van Justitie in zijn rechtspraak (arresten Altmark en Enirisorse) aanvullende wettelijke criteria op dit gebied heeft aangegeven waaraan moet worden voldaan. |
| --- | --- |

2.2

Er heerst rechtsonzekerheid ten aanzien van de voorschriften die van toepassing zijn op de financiering van de diensten van algemeen belang en meer specifiek t.a.v. de toepassing van voorschriften inzake staatssteun, ondanks het eerder aangehaalde feit dat het Hof van Justitie in zijn rechtspraak (arresten Altmark en Enirisorse) aanvullende wettelijke criteria op dit gebied heeft aangegeven waaraan moet worden voldaan.

| 2.3 | Toch is het zaak dat er nadere toelichting komt bij genoemde criteria en vooral bij de kostenberekeningsmethodes (transparantie, parameters) en de aard van de openbaredienstverplichtingen waarvoor compensatie kan worden verleend (14). |
| --- | --- |

2.3

Toch is het zaak dat er nadere toelichting komt bij genoemde criteria en vooral bij de kostenberekeningsmethodes (transparantie, parameters) en de aard van de openbaredienstverplichtingen waarvoor compensatie kan worden verleend (14).

| 2.4 | In dit opzicht komt het voorstel vooral gelegen voor de ondernemingen. Zolang de kaderregeling in kwestie immers niet in werking is getreden, kan iedere staatssteun die zij als DAEB-verleners ontvangen en die niet bij de Commissie is aangemeld, ongeacht de omvang ervan, onwettig zijn. |
| --- | --- |

2.4

In dit opzicht komt het voorstel vooral gelegen voor de ondernemingen. Zolang de kaderregeling in kwestie immers niet in werking is getreden, kan iedere staatssteun die zij als DAEB-verleners ontvangen en die niet bij de Commissie is aangemeld, ongeacht de omvang ervan, onwettig zijn.

| 2.5 | Derhalve zouden zij geen verweer hebben in geval van bij de nationale rechter aanhangig gemaakte zaken waarin de wettigheid van die steun wordt betwist. |
| --- | --- |

2.5

Derhalve zouden zij geen verweer hebben in geval van bij de nationale rechter aanhangig gemaakte zaken waarin de wettigheid van die steun wordt betwist.

| 2.6 | Nadere toelichting is temeer noodzakelijk daar er met name twee gebieden bestaan (financiering en gunning van contracten) waarop de bevoegdheid van de lidstaten om DAEB-taken te definiëren en in te vullen geregeld botst met bepaalde basisnormen van het Gemeenschapsrecht. |
| --- | --- |

2.6

Nadere toelichting is temeer noodzakelijk daar er met name twee gebieden bestaan (financiering en gunning van contracten) waarop de bevoegdheid van de lidstaten om DAEB-taken te definiëren en in te vullen geregeld botst met bepaalde basisnormen van het Gemeenschapsrecht.

| 2.7 | Zo kunnen de lidstaten in ruime mate zelf beslissen of, en zo ja hoe, zij de aanbieding van DAEB's financieren. Zolang er van communautaire harmonisatie namelijk geen sprake is, reikt hun speelruimte tot de grenzen die zijn afgebakend door de noodzaak zich aan de Europese mededingingswetgeving te houden (15), waarbij zij aangetekend dat zij wel hun maatschappelijke taken moeten verrichten en voor volledige inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel moeten zorgen, dat immers een bindende vereiste van constitutionele aard is dat door zowel de Unie als de lidstaten moet worden geëerbiedigd, en dat er niet toe mag leiden dat er getornd wordt aan het communautaire acquis. |
| --- | --- |

2.7

Zo kunnen de lidstaten in ruime mate zelf beslissen of, en zo ja hoe, zij de aanbieding van DAEB's financieren. Zolang er van communautaire harmonisatie namelijk geen sprake is, reikt hun speelruimte tot de grenzen die zijn afgebakend door de noodzaak zich aan de Europese mededingingswetgeving te houden (15), waarbij zij aangetekend dat zij wel hun maatschappelijke taken moeten verrichten en voor volledige inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel moeten zorgen, dat immers een bindende vereiste van constitutionele aard is dat door zowel de Unie als de lidstaten moet worden geëerbiedigd, en dat er niet toe mag leiden dat er getornd wordt aan het communautaire acquis.

| 2.8 | Ter wille van de „goede praktijken” en overeenkomstig het protocol betreffende de toepassing van de beginselen van subsidiariteit en evenredigheid zou de Commissie moeten nagaan hoe zij expliciet kan uitleggen waarom elk van de voorstellen wordt ingediend (rechtsgrondslag, noodzaak, evenredigheid) en waarom dit op communautair niveau moet gebeuren (subsidiariteit, kwalitatieve en kwantitatieve indicatoren). |
| --- | --- |

2.8

Ter wille van de „goede praktijken” en overeenkomstig het protocol betreffende de toepassing van de beginselen van subsidiariteit en evenredigheid zou de Commissie moeten nagaan hoe zij expliciet kan uitleggen waarom elk van de voorstellen wordt ingediend (rechtsgrondslag, noodzaak, evenredigheid) en waarom dit op communautair niveau moet gebeuren (subsidiariteit, kwalitatieve en kwantitatieve indicatoren).

| 2.9 | Om deze en andere redenen kan het Commissievoorstel echter positief worden beoordeeld. In hoofdzaak wordt er hierin bij de overheden van de lidstaten op aangedrongen, basisvereisten na te leven. Zo moeten er bij het gunnen van overheidsopdrachten transparante procedures worden gevolgd en moeten mogelijke inbreuken op de vrije mededinging die veroorzaakt worden door ondernemingen die hun DAEB-taak niet naar behoren vervullen, goed in de gaten worden gehouden (16). |
| --- | --- |

2.9

Om deze en andere redenen kan het Commissievoorstel echter positief worden beoordeeld. In hoofdzaak wordt er hierin bij de overheden van de lidstaten op aangedrongen, basisvereisten na te leven. Zo moeten er bij het gunnen van overheidsopdrachten transparante procedures worden gevolgd en moeten mogelijke inbreuken op de vrije mededinging die veroorzaakt worden door ondernemingen die hun DAEB-taak niet naar behoren vervullen, goed in de gaten worden gehouden (16).

| 2.10 | Het EESC is voorstander van een wetgevingsvoorstel waarmee de door het Hof van Justitie naar voren gebrachte criteria worden uitgebreid, teneinde de compensaties voor openbaredienstverlening te verwijderen uit de Verdragsbepalingen inzake staatssteun. |
| --- | --- |

2.10

Het EESC is voorstander van een wetgevingsvoorstel waarmee de door het Hof van Justitie naar voren gebrachte criteria worden uitgebreid, teneinde de compensaties voor openbaredienstverlening te verwijderen uit de Verdragsbepalingen inzake staatssteun.

3.   Bijzondere opmerkingen

| 3.1 | Niettemin wil het Comité bij bepaalde inhoudelijke en vormaspecten van het Commissievoorstel een aantal kanttekeningen plaatsen. |
| --- | --- |

3.1

Niettemin wil het Comité bij bepaalde inhoudelijke en vormaspecten van het Commissievoorstel een aantal kanttekeningen plaatsen.

| 3.2 | De drie voornaamste doelstellingen van het voorstel kunnen als volgt worden samengevat: 1) er moet voor gezorgd worden dat staatssteun van een „betrekkelijk beperkt bedrag” die verstrekt wordt aan ondernemingen welke belast zijn met het verlenen van DAEB's, verenigbaar is met de interne markt; 2) worden er voor het verlenen van DAEB's compensaties gegeven die dit bedrag overstijgen, dan moet de rechtszekerheid worden vergroot door een communautair kader te scheppen waarmee criteria voor de evaluatie van die compensaties worden vastgesteld; 3) er moeten criteria op een rij worden gezet waarmee kan worden bepaald of dergelijke compensaties staatssteun vormen. |
| --- | --- |

3.2

De drie voornaamste doelstellingen van het voorstel kunnen als volgt worden samengevat: 1) er moet voor gezorgd worden dat staatssteun van een „betrekkelijk beperkt bedrag” die verstrekt wordt aan ondernemingen welke belast zijn met het verlenen van DAEB's, verenigbaar is met de interne markt; 2) worden er voor het verlenen van DAEB's compensaties gegeven die dit bedrag overstijgen, dan moet de rechtszekerheid worden vergroot door een communautair kader te scheppen waarmee criteria voor de evaluatie van die compensaties worden vastgesteld; 3) er moeten criteria op een rij worden gezet waarmee kan worden bepaald of dergelijke compensaties staatssteun vormen.

| 3.3 | Het EESC vindt dat de bepalingen van het voorstel moeten gelden voor alle duidelijk omschreven en bestendige compensaties voor openbaredienstverlening die overeenkomen met de veroorzaakte meerkosten en dit bedrag niet overstijgen, waarbij de gesteunde onderneming een gescheiden boekhouding voert. Dit alles onder voorbehoud van controle achteraf en sancties door de Commissie en het Hof van Justitie. |
| --- | --- |

3.3

Het EESC vindt dat de bepalingen van het voorstel moeten gelden voor alle duidelijk omschreven en bestendige compensaties voor openbaredienstverlening die overeenkomen met de veroorzaakte meerkosten en dit bedrag niet overstijgen, waarbij de gesteunde onderneming een gescheiden boekhouding voert. Dit alles onder voorbehoud van controle achteraf en sancties door de Commissie en het Hof van Justitie.

| 3.4 | Het toepassingsgebied van het voorstel is echter niet goed afgebakend, vooral in het geval van de ontwerpbeschikking, waar het is vastgesteld aan de hand van weinig homogene criteria die bepaalde situaties of sectoren ofwel uitsluiten (zie par. 1.4.2 t/m 1.4.4 van dit advies), ofwel in algemene zin afbakenen aan de hand van meer kwantitatieve dan kwalitatieve criteria (par. 1.4.5). |
| --- | --- |

3.4

Het toepassingsgebied van het voorstel is echter niet goed afgebakend, vooral in het geval van de ontwerpbeschikking, waar het is vastgesteld aan de hand van weinig homogene criteria die bepaalde situaties of sectoren ofwel uitsluiten (zie par. 1.4.2 t/m 1.4.4 van dit advies), ofwel in algemene zin afbakenen aan de hand van meer kwantitatieve dan kwalitatieve criteria (par. 1.4.5).

| 3.5 | Sommige juridische concepten uit de voorgestelde bepalingen zijn onvoldoende precies. Zo dient de berekening van de kosten van de DAEB's „plaats te vinden in overeenstemming met algemeen aanvaarde boekhoudkundige beginselen” en wordt bepaald dat het voorstel van toepassing is op „diensten die diensten van algemeen economisch belang in de zin van artikel 86, lid 2, van het Verdrag vormen”. Zoals bekend wordt dit begrip noch in de Verdragen, noch in het afgeleide Gemeenschapsrecht gedefinieerd. |
| --- | --- |

3.5

Sommige juridische concepten uit de voorgestelde bepalingen zijn onvoldoende precies. Zo dient de berekening van de kosten van de DAEB's „plaats te vinden in overeenstemming met algemeen aanvaarde boekhoudkundige beginselen” en wordt bepaald dat het voorstel van toepassing is op „diensten die diensten van algemeen economisch belang in de zin van artikel 86, lid 2, van het Verdrag vormen”. Zoals bekend wordt dit begrip noch in de Verdragen, noch in het afgeleide Gemeenschapsrecht gedefinieerd.

| 3.6 | Het EESC vindt dat alle cabotagediensten naar eilanden, net als de overige vervoerswijzen van de werkingssfeer moeten worden uitgesloten, tenzij de Commissie overtuigend kan aantonen dat opname ervan in de werkingssfeer noodzakelijk is. |
| --- | --- |

3.6

Het EESC vindt dat alle cabotagediensten naar eilanden, net als de overige vervoerswijzen van de werkingssfeer moeten worden uitgesloten, tenzij de Commissie overtuigend kan aantonen dat opname ervan in de werkingssfeer noodzakelijk is.

| 3.7 | In dit verband zou het, gezien de uitgesproken technische en instrumentele aard van de doelstellingen van het voorstel, redelijk zijn de Commissie te verzoeken het begrip DAEB beter af te bakenen van andere begrippen die in de grondwetstradities van de lidstaten de voorkeur lijken te hebben, zoals het begrip openbare dienstverlening en dienst van algemeen belang (17). Volgt men de in algemene bewoordingen gestelde definitie van het begrip DAEB die de Commissie hanteert, dan vallen activiteiten van enorm maatschappelijk belang zoals de financiering van onderzoek ter verbetering van de volksgezondheid of de consumentenbescherming, daar niet onder (18). |
| --- | --- |

3.7

In dit verband zou het, gezien de uitgesproken technische en instrumentele aard van de doelstellingen van het voorstel, redelijk zijn de Commissie te verzoeken het begrip DAEB beter af te bakenen van andere begrippen die in de grondwetstradities van de lidstaten de voorkeur lijken te hebben, zoals het begrip openbare dienstverlening en dienst van algemeen belang (17). Volgt men de in algemene bewoordingen gestelde definitie van het begrip DAEB die de Commissie hanteert, dan vallen activiteiten van enorm maatschappelijk belang zoals de financiering van onderzoek ter verbetering van de volksgezondheid of de consumentenbescherming, daar niet onder (18).

| 3.8 | Het is dus zaak de begrippen „diensten van algemeen belang” en „diensten van algemeen economisch belang” op supranationaal niveau juridisch te verduidelijken. Minder dringend daarentegen is dat op hetzelfde niveau sociale diensten worden gedefinieerd, o.a. omdat dergelijke diensten voor het Gemeenschapsrecht alleen relevant zouden zijn als zij met economische voordelen voor de verlener ervan gepaard gaan. En mocht dit het geval zijn, dan zouden zij automatisch onder een van beide bovengenoemde begrippen vallen. |
| --- | --- |

3.8

Het is dus zaak de begrippen „diensten van algemeen belang” en „diensten van algemeen economisch belang” op supranationaal niveau juridisch te verduidelijken. Minder dringend daarentegen is dat op hetzelfde niveau sociale diensten worden gedefinieerd, o.a. omdat dergelijke diensten voor het Gemeenschapsrecht alleen relevant zouden zijn als zij met economische voordelen voor de verlener ervan gepaard gaan. En mocht dit het geval zijn, dan zouden zij automatisch onder een van beide bovengenoemde begrippen vallen.

| 3.9 | Daarnaast wordt in het voorstel geen aandacht besteed aan het in kaart brengen van de financieringsvormen voor DAEB's, zoals op solidariteit berustende financiering waarbij zich problemen voordoen ten aanzien van de toegang tot bepaalde nationale markten (bv. de verzekeringsmarkt). Ook worden geen criteria vastgesteld voor de beoordeling van goede praktijken op communautair niveau; één van de voordelen hiervan zou zijn dat er opheldering wordt gegeven over de wettigheid van het zgn. „afromen” (19). |
| --- | --- |

3.9

Daarnaast wordt in het voorstel geen aandacht besteed aan het in kaart brengen van de financieringsvormen voor DAEB's, zoals op solidariteit berustende financiering waarbij zich problemen voordoen ten aanzien van de toegang tot bepaalde nationale markten (bv. de verzekeringsmarkt). Ook worden geen criteria vastgesteld voor de beoordeling van goede praktijken op communautair niveau; één van de voordelen hiervan zou zijn dat er opheldering wordt gegeven over de wettigheid van het zgn. „afromen” (19).

| 3.10 | Wat de inachtneming van de basisvoorschriften voor de interne markt betreft, wordt in het voorstel geen onderscheid gemaakt tussen sectoren en wordt de reactie van de ondernemingen niet in aanmerking genomen; overal gelden dezelfde criteria. |
| --- | --- |

3.10

Wat de inachtneming van de basisvoorschriften voor de interne markt betreft, wordt in het voorstel geen onderscheid gemaakt tussen sectoren en wordt de reactie van de ondernemingen niet in aanmerking genomen; overal gelden dezelfde criteria.

| 3.11 | Daarbij wordt er ten onrechte van uitgegaan dat situaties, hoe verschillend ook, op gelijke wijze moeten worden behandeld. Drinkwatervoorziening, stadsriolering en afvalrecycling worden dan over één kam geschoren met gas- en stroomlevering, terwijl deze sectoren niet onder dezelfde voorwaarden functioneren (waar het gaat om milieu, infrastructuur, enz.) en ook de desbetreffende markten onvergelijkbaar zijn; sommige markten zijn lokaal of regionaal afgebakend, andere nationaal, transnationaal of internationaal. Het is dus niet verstandig om op deze verschillende sectoren dezelfde supranationale financieringsregels toe te passen. |
| --- | --- |

3.11

Daarbij wordt er ten onrechte van uitgegaan dat situaties, hoe verschillend ook, op gelijke wijze moeten worden behandeld. Drinkwatervoorziening, stadsriolering en afvalrecycling worden dan over één kam geschoren met gas- en stroomlevering, terwijl deze sectoren niet onder dezelfde voorwaarden functioneren (waar het gaat om milieu, infrastructuur, enz.) en ook de desbetreffende markten onvergelijkbaar zijn; sommige markten zijn lokaal of regionaal afgebakend, andere nationaal, transnationaal of internationaal. Het is dus niet verstandig om op deze verschillende sectoren dezelfde supranationale financieringsregels toe te passen.

| 3.12 | Ook zijn niet alle sectoren voor DAEB-verleners even aantrekkelijk. De verlening van sommige diensten vereist bepaalde infrastructuur en voorzieningen, hetgeen normaal gesproken extra kosten met zich meebrengt. Bij gebrek aan winstvooruitzichten op korte en middellange termijn kan het zelfs gebeuren dat men er niet in slaagt particuliere investeringen aan te trekken. |
| --- | --- |

3.12

Ook zijn niet alle sectoren voor DAEB-verleners even aantrekkelijk. De verlening van sommige diensten vereist bepaalde infrastructuur en voorzieningen, hetgeen normaal gesproken extra kosten met zich meebrengt. Bij gebrek aan winstvooruitzichten op korte en middellange termijn kan het zelfs gebeuren dat men er niet in slaagt particuliere investeringen aan te trekken.

| 3.13 | Bovendien wordt het voorstel, dat art. 86, lid 3, van het EG-verdrag als rechtsgrondslag heeft, gekenmerkt door dezelfde asymmetrie als die welke er in de Verdragen bestaat tussen de mededingingsvoorschriften, waarin DAEB's als uitzonderingen gelden op art. 86, lid 2, van het EG-verdrag, en de positieve erkenning van DAEB's in art. 16 van het EG-verdrag en art. 36 van het Handvest van de grondrechten. Deze zienswijze doet afbreuk aan het feit dat DAEB's als zodanig een waardevolle rol vervullen, daar zij tot het beleid van de EU (sociale en territoriale samenhang) bijdragen en er borg voor staan dat de burgers kunnen genieten van grondrechten, zoals het recht op vrij verkeer. |
| --- | --- |

3.13

Bovendien wordt het voorstel, dat art. 86, lid 3, van het EG-verdrag als rechtsgrondslag heeft, gekenmerkt door dezelfde asymmetrie als die welke er in de Verdragen bestaat tussen de mededingingsvoorschriften, waarin DAEB's als uitzonderingen gelden op art. 86, lid 2, van het EG-verdrag, en de positieve erkenning van DAEB's in art. 16 van het EG-verdrag en art. 36 van het Handvest van de grondrechten. Deze zienswijze doet afbreuk aan het feit dat DAEB's als zodanig een waardevolle rol vervullen, daar zij tot het beleid van de EU (sociale en territoriale samenhang) bijdragen en er borg voor staan dat de burgers kunnen genieten van grondrechten, zoals het recht op vrij verkeer.

| 3.14 | De problemen die het voorstel oproept, raken dus het wezen van de door de Commissie gehanteerde wetgevingsaanpak, althans waar het gaat om het instrumentele oogmerk en de doeltreffendheid van de voorschriften. Wat het eerste aspect betreft, doet de aanpak denken aan de bekende typologie uit de groepsvrijstellingenverordeningen, die in het communautaire regelgevingssysteem voor de mededinging op de interne markt op brede schaal gebruikt wordt. Wanneer uiteenlopende situaties aldus op één hoop worden gegooid, dreigt het gevaar van een verhulde harmonisatie, waarbij via regelgeving wordt geprobeerd een alom toepasbare kant-en-klare oplossing te vinden voor de complexe realiteit van de DAEB's, terwijl er juist behoefte is aan een juridische aanpak met meer diepgang, waarbij gedetailleerder op de zaken wordt ingegaan. |
| --- | --- |

3.14

De problemen die het voorstel oproept, raken dus het wezen van de door de Commissie gehanteerde wetgevingsaanpak, althans waar het gaat om het instrumentele oogmerk en de doeltreffendheid van de voorschriften. Wat het eerste aspect betreft, doet de aanpak denken aan de bekende typologie uit de groepsvrijstellingenverordeningen, die in het communautaire regelgevingssysteem voor de mededinging op de interne markt op brede schaal gebruikt wordt. Wanneer uiteenlopende situaties aldus op één hoop worden gegooid, dreigt het gevaar van een verhulde harmonisatie, waarbij via regelgeving wordt geprobeerd een alom toepasbare kant-en-klare oplossing te vinden voor de complexe realiteit van de DAEB's, terwijl er juist behoefte is aan een juridische aanpak met meer diepgang, waarbij gedetailleerder op de zaken wordt ingegaan.

| 3.15 | Daarmee zijn we aanbeland bij het tweede aspect, nl. de doeltreffendheid van de voorschriften. Ondanks duidelijke verzoeken van het Comité (20) is er van tevoren geen voorstel voor een kaderrichtlijn ingediend waarin de fundamentele doelstellingen en wetgevingsbeginselen aangaande DAEB's zijn vastgelegd en een toelichting wordt gegeven bij de in de Verdragen en sectorspecifieke richtlijnen gebruikte begrippen en bij de voorwaarden waaronder de afzonderlijke dienstverleners activiteiten mogen ontplooien (21). Daarom levert het voorstel in kwestie op zich niet het niveau van rechtszekerheid op dat voor deze sector van de interne markt nodig is. |
| --- | --- |

3.15

Daarmee zijn we aanbeland bij het tweede aspect, nl. de doeltreffendheid van de voorschriften. Ondanks duidelijke verzoeken van het Comité (20) is er van tevoren geen voorstel voor een kaderrichtlijn ingediend waarin de fundamentele doelstellingen en wetgevingsbeginselen aangaande DAEB's zijn vastgelegd en een toelichting wordt gegeven bij de in de Verdragen en sectorspecifieke richtlijnen gebruikte begrippen en bij de voorwaarden waaronder de afzonderlijke dienstverleners activiteiten mogen ontplooien (21). Daarom levert het voorstel in kwestie op zich niet het niveau van rechtszekerheid op dat voor deze sector van de interne markt nodig is.

| 3.16 | Blijft de vermelde juridische infrastructuur uit, dan zijn er talloze geschillen over toepassing en interpretatie te verwachten, met als uiteindelijk resultaat dat de bevoegde rechtsprekende organen het niet meer kunnen bolwerken. Tenuitvoerlegging van de regeling kan dan leiden tot schendingen van het subsidiariteitsbeginsel, dat in de huidige context van het integratieproces sterker wordt beschermd, bv. dankzij art. I-9 van het door de Conventie opgestelde Ontwerpverdrag tot vaststelling van een Grondwet voor Europa en het daaraan gehechte subsidiariteitsprotocol. |
| --- | --- |

3.16

Blijft de vermelde juridische infrastructuur uit, dan zijn er talloze geschillen over toepassing en interpretatie te verwachten, met als uiteindelijk resultaat dat de bevoegde rechtsprekende organen het niet meer kunnen bolwerken. Tenuitvoerlegging van de regeling kan dan leiden tot schendingen van het subsidiariteitsbeginsel, dat in de huidige context van het integratieproces sterker wordt beschermd, bv. dankzij art. I-9 van het door de Conventie opgestelde Ontwerpverdrag tot vaststelling van een Grondwet voor Europa en het daaraan gehechte subsidiariteitsprotocol.

| 3.17 | Het EESC hoopt dat de inwerkingtreding van de geplande kaderregeling het streven naar meer economische, sociale en territoriale samenhang niet bemoeilijkt. Steunmaatregelen ter stimulering van de economische ontwikkeling van regio's met een abnormaal lage levensstandaard en hoge werkloosheid, en ter bevordering van de ontwikkeling van bepaalde activiteiten of bepaalde economische regio's, moeten in stand worden gehouden, al moeten ze wel bijgestuurd worden in de richting van de cohesiedoelstellingen, zoals in het Verdrag is bepaald. |
| --- | --- |

3.17

Het EESC hoopt dat de inwerkingtreding van de geplande kaderregeling het streven naar meer economische, sociale en territoriale samenhang niet bemoeilijkt. Steunmaatregelen ter stimulering van de economische ontwikkeling van regio's met een abnormaal lage levensstandaard en hoge werkloosheid, en ter bevordering van de ontwikkeling van bepaalde activiteiten of bepaalde economische regio's, moeten in stand worden gehouden, al moeten ze wel bijgestuurd worden in de richting van de cohesiedoelstellingen, zoals in het Verdrag is bepaald.

| 3.18 | Wellicht is het zaak het communautaire staatssteunbeleid op nieuwe leest te schoeien. Immers, de betrekkingen tussen de Commissie en de regionale/lokale overheden, waarmee de Commissie rechtstreeks te maken heeft bij alle zaken die verband houden met de steun die zij verlenen, dreigen alsmaar complexer te worden. |
| --- | --- |

3.18

Wellicht is het zaak het communautaire staatssteunbeleid op nieuwe leest te schoeien. Immers, de betrekkingen tussen de Commissie en de regionale/lokale overheden, waarmee de Commissie rechtstreeks te maken heeft bij alle zaken die verband houden met de steun die zij verlenen, dreigen alsmaar complexer te worden.

Brussel, 15 december 2004

De voorzitter

van het Europees Economisch en Sociaal Comité

A.-M. SIGMUND

---

(1)  Ontwerprichtlijn tot wijziging van Richtlijn 2000/52/EG (PB L 193 van 29-7-2000, blz. 75)

1

(2)  Arrest van 24 juli 2003 in zaak C-280/00, nog niet gepubliceerd in de Jurisprudentie

2

(3)  Arrest van 27 november 2003 in de zaken C-34/01 t/m C-38/01, nog niet gepubliceerd in de Jurisprudentie

3

(4)  PB L 10 van 13-1-2001, blz. 30. Het gaat hierbij om aan een onderneming verleende financiële steun waarvan het bedrag over een periode van drie jaar het plafond van 100 000 EUR niet overschrijdt. Er zij op gewezen dat genoemde verordening niet van toepassing is op de transportsector of werkzaamheden die verband houden met de verwerking of afzet van de in bijlage I van het Verdrag opgenomen producten.

4

(5)  In concreto die welke genoemd worden in de punten 49 t/m 56 van de Commissiemededeling uit PB C 320 van 15-11-2001.

5

(6)  PB L 156 van 28-6-1969. Laatstelijk gewijzigd bij Verordening (EEG) nr. 1893/91 (PB L 169 van 29-6-1991, blz. 1).

6

(7)  PB L 130 van 15-6-1970. Laatstelijk gewijzigd bij Verordening (EG) nr. 543/97 (PB L 84 van 26-3-1997, blz. 6).

7

(8)  Voor deze sectoren zijn er evenwel regels vastgelegd, nl. in Verordening (EEG) nr. 2408/92 van de Raad van 23 juli 1992 (PB L 240 van 24-8-1992, blz. 8) betreffende de toegang van communautaire luchtvaartmaatschappijen tot intracommunautaire luchtroutes, laatstelijk gewijzigd bij Verordening (EG) nr. 1882/2003 van het Europees Parlement en de Raad (PB L 284 van 31-10-2003, blz. 1), en in Verordening (EEG) nr. 3577/92 van de Raad van 7 december 1992 (PB L 364 van 12-12-1992, blz. 7) betreffende cabotage in het zeevervoer.

8

(9)  Deze bedragen zullen definitief worden vastgelegd in het licht van de uitkomsten van de raadpleging die de Commissie over de inhoud van het voorstel organiseert.

9

(10)  Deze laatste drempel kan worden bepaald aan de hand van een jaargemiddelde, dat de contante waarde vertegenwoordigt van de compensaties die tijdens de duur van het contract of over een periode van vijf jaar worden toegekend.

10

(11)  Zie het arrest van het Hof van Justitie van 3 juli 2003 in gevoegde zaken C-83/01 P, C-93/01 P en C-94/01 P, Chronopost SA, nog niet gepubliceerd in de Jurisprudentie

11

(12)  Krachtens art. 5, lid 4, van de beschikking moet aan het bepalen van de redelijke winst speciale aandacht worden geschonken wanneer er sprake is van de toekenning van uitsluitende of bijzondere rechten. Bovendien kan de lidstaat in kwestie hierbij stimulerende criteria invoeren die aan de kwaliteit van de aangeboden dienst zijn gekoppeld.

12

(13)  COM(2001) 598 def.

13

(14)  Werkdocument van de diensten van de Commissie „Verslag van de publieke raadpleging over het Groenboek over diensten van algemeen belang”, Brussel, 15 maart 2004, SEC(2004) 326, blz. 27-28

14

(15)  Zo kunnen de lidstaten diverse financieringsmechanismen toepassen, zoals directe financiële ondersteuning via de overheidsbegroting, toekenning van bijzondere of exclusieve rechten, bijdragen van marktdeelnemers, bepaling van een gemiddeld tarief en op solidariteit berustende financiering van de DAEB - zie COM(2004) 374, blz. 14

15

(16)  Zie het verslag van het Europees Parlement over het Groenboek over diensten van algemeen belang, Brussel, 17 december 2003, doc. A5-0484/2003 def., PE 323.188, blz. 11-13, en het advies van het Comité van de Regio's over het Groenboek over diensten van algemeen belang, PB C 73 van 23 maart 2004, blz. 7, in het bijzonder de blz. 10-11

16

(17)  Deze kwestie is door het Europees Economisch en Sociaal Comité meermaals ter sprake gebracht, het meest recent in zijn advies van 11 december 2003 inzake het „Groenboek over diensten van algemeen belang”, PB C 80 van 30 maart 2004, blz. 66

17

(18)  Zie bijlage 1 („Definities van termen”) van het „Witboek over diensten van algemeen belang”, COM(2004) 374 def., blz. 23

18

(19)  Bij gelijkstelling van tarieven en kruisfinanciering tussen winstgevende en verliesgevende diensten kunnen vooral in geliberaliseerde sectoren vraagtekens worden geplaatst.

19

(20)  PB C 241 van 7 oktober 2002, par. 4.4

20

(21)  Zie de paragrafen 3.1 t/m 3.5 van bovengenoemd EESC-advies van 11 december 2003

21

---

| 28.6.2005 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 157/53 |
| --- | --- | --- | --- |

28.6.2005

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 157/53

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende de erkenning van door de lidstaten afgegeven bewijzen van beroepsbekwaamheid van zeevarenden en tot wijziging van Richtlijn 2001/25/EG

(COM(2004) 311 def. — 2004/0098 (COD))

(2005/C 157/07)

Op 6 mei 2004 heeft de Raad besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig artikel 80, lid 2, van het EG-Verdrag te raadplegen over voornoemd voorstel

De gespecialiseerde afdeling „Vervoer, energie, infrastructuur, informatiemaatschappij”, die was belast met de voorbereidende werkzaamheden, heeft haar advies op 24 november 2004 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Chagas.

Tijdens zijn 413e zitting op 15 en 16 december 2004 (vergadering van 15 december) heeft het Europees Economisch en Sociaal Comité het volgende advies uitgebracht, dat met 140 stemmen voor, bij 4 onthoudingen, is goedgekeurd.

1.   Achtergrond

| 1.1 | Op 26 april 2004 heeft de Commissie een voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende de erkenning van door de lidstaten afgegeven bewijzen van beroepsbekwaamheid van zeevarenden en tot wijziging van Richtlijn 2001/25/EG (1) gepubliceerd. Doel is een vereenvoudigde procedure in te voeren voor de erkenning van diploma's die door de lidstaten zijn afgegeven. |
| --- | --- |

1.1

Op 26 april 2004 heeft de Commissie een voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende de erkenning van door de lidstaten afgegeven bewijzen van beroepsbekwaamheid van zeevarenden en tot wijziging van Richtlijn 2001/25/EG (1) gepubliceerd. Doel is een vereenvoudigde procedure in te voeren voor de erkenning van diploma's die door de lidstaten zijn afgegeven.

| 1.2 | De vereisten inzake opleiding, diplomering en wachtdienst voor zeevarenden zijn vastgelegd in het Verdrag van de Internationale Maritieme Organisatie betreffende de Normen voor Zeevarenden inzake Opleiding, Diplomering en Wachtdienst van 1978, zoals gewijzigd (STCW-Verdrag). In dit verdrag zijn onder andere specifieke criteria vastgesteld voor de erkenning van diploma's van zeevarenden die door de partijen zijn afgegeven voor kapiteins, officieren of radio-operators. |
| --- | --- |

1.2

De vereisten inzake opleiding, diplomering en wachtdienst voor zeevarenden zijn vastgelegd in het Verdrag van de Internationale Maritieme Organisatie betreffende de Normen voor Zeevarenden inzake Opleiding, Diplomering en Wachtdienst van 1978, zoals gewijzigd (STCW-Verdrag). In dit verdrag zijn onder andere specifieke criteria vastgesteld voor de erkenning van diploma's van zeevarenden die door de partijen zijn afgegeven voor kapiteins, officieren of radio-operators.

| 1.3 | Deze internationale vereisten werden in de communautaire wetgeving omgezet door Richtlijn 2001/25/EG (2) van het Europees Parlement en de Raad van 4 april 2001, laatstelijk gewijzigd bij Richtlijn 2003/103/EC (3) inzake het minimumopleidingsniveau van zeevarenden (de Richtlijn). De diploma's voor zeevarenden die door de lidstaten worden afgegeven, moeten dus aan deze normen voldoen. |
| --- | --- |

1.3

Deze internationale vereisten werden in de communautaire wetgeving omgezet door Richtlijn 2001/25/EG (2) van het Europees Parlement en de Raad van 4 april 2001, laatstelijk gewijzigd bij Richtlijn 2003/103/EC (3) inzake het minimumopleidingsniveau van zeevarenden (de Richtlijn). De diploma's voor zeevarenden die door de lidstaten worden afgegeven, moeten dus aan deze normen voldoen.

| 1.4 | Wat de erkenning van diploma's tussen de lidstaten betreft, bepaalt de richtlijn dat voor de erkenning van diploma's van zeevarenden die al dan niet onderdanen van lidstaten zijn de bepalingen gelden van de Richtlijnen 89/48/EEG (4) en 92/51/EEG (5) betreffende een algemeen stelsel van erkenning van beroepsopleidingen. In het kader van dit algemene stelsel is een procedure vastgesteld voor de erkenning van de beroepsbekwaamheid van zeevarenden, die de vergelijking inhoudt van de gevolgde opleiding en de desbetreffende kwalificaties. In geval van wezenlijke verschillen tussen de opleiding en kunnen er voor de betrokken zeevarenden specifieke compensatiemaatregelen worden vastgesteld. Paradoxaal is dat erkenning van diploma's van andere EU-lidstaten moeilijker is dan erkenning van diploma's van derde landen. |
| --- | --- |

1.4

Wat de erkenning van diploma's tussen de lidstaten betreft, bepaalt de richtlijn dat voor de erkenning van diploma's van zeevarenden die al dan niet onderdanen van lidstaten zijn de bepalingen gelden van de Richtlijnen 89/48/EEG (4) en 92/51/EEG (5) betreffende een algemeen stelsel van erkenning van beroepsopleidingen. In het kader van dit algemene stelsel is een procedure vastgesteld voor de erkenning van de beroepsbekwaamheid van zeevarenden, die de vergelijking inhoudt van de gevolgde opleiding en de desbetreffende kwalificaties. In geval van wezenlijke verschillen tussen de opleiding en kunnen er voor de betrokken zeevarenden specifieke compensatiemaatregelen worden vastgesteld. Paradoxaal is dat erkenning van diploma's van andere EU-lidstaten moeilijker is dan erkenning van diploma's van derde landen.

| 1.5 | De Commissie stelt voor dat alle diploma's die door een lidstaat in overeenstemming met de richtlijn voor zeevarenden zijn afgegeven, automatisch door de andere lidstaten worden aanvaard. De voorgestelde maatregel is vooral bedoeld om te waarborgen dat alle zeevarenden die in een lidstaat zijn gekwalificeerd en over dergelijke diploma's beschikken, op schepen mogen werken die onder de vlag van een lidstaat varen, zonder dat er verdere voorwaarden worden gesteld. |
| --- | --- |

1.5

De Commissie stelt voor dat alle diploma's die door een lidstaat in overeenstemming met de richtlijn voor zeevarenden zijn afgegeven, automatisch door de andere lidstaten worden aanvaard. De voorgestelde maatregel is vooral bedoeld om te waarborgen dat alle zeevarenden die in een lidstaat zijn gekwalificeerd en over dergelijke diploma's beschikken, op schepen mogen werken die onder de vlag van een lidstaat varen, zonder dat er verdere voorwaarden worden gesteld.

| 1.6 | Daarnaast stelt de Commissie voor de vereisten van het STCW-Verdrag ten aanzien van de taalvaardigheden van zeevarenden over te nemen in communautaire wetgeving. Dit zou de communicatie tussen de bemanningsleden aan boord te goede komen en het vrije verkeer van zeevarenden vergemakkelijken. |
| --- | --- |

1.6

Daarnaast stelt de Commissie voor de vereisten van het STCW-Verdrag ten aanzien van de taalvaardigheden van zeevarenden over te nemen in communautaire wetgeving. Dit zou de communicatie tussen de bemanningsleden aan boord te goede komen en het vrije verkeer van zeevarenden vergemakkelijken.

| 1.7 | De Commissie wil Richtlijn 2001/25/EG daarom wijzigen en aanvullen en stelt het volgende voor:






  — | de lidstaten moeten maatregelen treffen om frauduleuze praktijken rond diploma's van zeevarenden te voorkomen en te bestraffen; |
| --- | --- | --- |

1.7

De Commissie wil Richtlijn 2001/25/EG daarom wijzigen en aanvullen en stelt het volgende voor:

—

de lidstaten moeten maatregelen treffen om frauduleuze praktijken rond diploma's van zeevarenden te voorkomen en te bestraffen;

| — | er wordt regelmatig nagegaan of de lidstaten voldoen aan de vereisten van Richtlijn 2001/25/EG. |
| --- | --- |

—

er wordt regelmatig nagegaan of de lidstaten voldoen aan de vereisten van Richtlijn 2001/25/EG.

2.   Algemene opmerkingen

| 2.1 | Het Europees Economisch en Sociaal Comité erkent dat er een procedure ingevoerd moet worden voor de erkenning van diploma's van zeevarenden die in overeenstemming met de minimumeisen van Richtlijn 2001/25/EG, zoals gewijzigd, zijn afgegeven. |
| --- | --- |

2.1

Het Europees Economisch en Sociaal Comité erkent dat er een procedure ingevoerd moet worden voor de erkenning van diploma's van zeevarenden die in overeenstemming met de minimumeisen van Richtlijn 2001/25/EG, zoals gewijzigd, zijn afgegeven.

| 2.2 | Om internationale verplichtingen na te kunnen komen moet er daarnaast voor worden gezorgd dat de vigerende voorschriften te allen tijde volledig in acht worden genomen. |
| --- | --- |

2.2

Om internationale verplichtingen na te kunnen komen moet er daarnaast voor worden gezorgd dat de vigerende voorschriften te allen tijde volledig in acht worden genomen.

| 2.3 | In zijn conclusies van 5 juni 2003 wijst het Comité erop dat de Raad nadruk legt op de noodzaak om de mobiliteit van zeevarenden binnen de Unie te bevorderen (6). |
| --- | --- |

2.3

In zijn conclusies van 5 juni 2003 wijst het Comité erop dat de Raad nadruk legt op de noodzaak om de mobiliteit van zeevarenden binnen de Unie te bevorderen (6).

| 2.4 | Wederzijdse erkenning van diploma's door de lidstaten valt niet onder de desbetreffende bepalingen van het STCW-Verdrag, maar onder het algemene stelsel voor de erkenning van beroepsopleidingen, dat nogal wat belemmeringen oplevert. |
| --- | --- |

2.4

Wederzijdse erkenning van diploma's door de lidstaten valt niet onder de desbetreffende bepalingen van het STCW-Verdrag, maar onder het algemene stelsel voor de erkenning van beroepsopleidingen, dat nogal wat belemmeringen oplevert.

| 2.5 | De procedure die onlangs is ingevoerd voor erkenning van diploma's die buiten de Unie zijn afgegeven, is eenvoudiger. Zeevarenden met een diploma dat door een lidstaat is afgegeven, kunnen hierdoor benadeeld worden. De voorgestelde wijzigingen, die in overeenstemming zijn met internationale eisen, zouden dit mogelijke nadeel teniet moeten doen. |
| --- | --- |

2.5

De procedure die onlangs is ingevoerd voor erkenning van diploma's die buiten de Unie zijn afgegeven, is eenvoudiger. Zeevarenden met een diploma dat door een lidstaat is afgegeven, kunnen hierdoor benadeeld worden. De voorgestelde wijzigingen, die in overeenstemming zijn met internationale eisen, zouden dit mogelijke nadeel teniet moeten doen.

| 2.6 | Bepaalde lidstaten behouden de functie van kapitein en van eerste stuurman voor aan hun eigen onderdanen, zoals door het Hof van Justitie is bevestigd (arresten in de zaken C-47/02 en C-405/01). Daarmee wordt bevestigd dat lidstaten mogelijk het vrije verkeer van zeevarenden belemmeren en zo functies aan hun eigen onderdanen voorbehouden. Van alle lidstaten hanteren Nederland en het Verenigd Koninkrijk de minste beperkingen ten aanzien van het aannemen van onderdanen uit andere landen. |
| --- | --- |

2.6

Bepaalde lidstaten behouden de functie van kapitein en van eerste stuurman voor aan hun eigen onderdanen, zoals door het Hof van Justitie is bevestigd (arresten in de zaken C-47/02 en C-405/01). Daarmee wordt bevestigd dat lidstaten mogelijk het vrije verkeer van zeevarenden belemmeren en zo functies aan hun eigen onderdanen voorbehouden. Van alle lidstaten hanteren Nederland en het Verenigd Koninkrijk de minste beperkingen ten aanzien van het aannemen van onderdanen uit andere landen.

| 2.7 | Het is noodzakelijk dat aan boord een gemeenschappelijke werktaal wordt gehanteerd die alle zeevarenden begrijpen en waarin zij kunnen communiceren. Dit is vooral belangrijk in geval van nood en om de sociale omstandigheden aan boord te verbeteren. |
| --- | --- |

2.7

Het is noodzakelijk dat aan boord een gemeenschappelijke werktaal wordt gehanteerd die alle zeevarenden begrijpen en waarin zij kunnen communiceren. Dit is vooral belangrijk in geval van nood en om de sociale omstandigheden aan boord te verbeteren.

| 2.8 | De Commissie wijst terecht op de toename van het aantal frauduleuze praktijken, zoals blijkt uit een recente studie in opdracht van de Internationale Maritieme Organisatie (7). Het Comité dringt er bij de lidstaten op aan alles in het werk te stellen om fraude rond het behalen en afgeven van diploma's alsook vervalsing van diploma's te voorkomen. |
| --- | --- |

2.8

De Commissie wijst terecht op de toename van het aantal frauduleuze praktijken, zoals blijkt uit een recente studie in opdracht van de Internationale Maritieme Organisatie (7). Het Comité dringt er bij de lidstaten op aan alles in het werk te stellen om fraude rond het behalen en afgeven van diploma's alsook vervalsing van diploma's te voorkomen.

| 2.9 | Het Comité erkent dat er een beter, eenvoudiger stelsel voor de wederzijdse erkenning van diploma's tussen lidstaten ingevoerd moeten worden, maar wijst erop dat procedures ter bestrijding van fraude met diploma's noodzakelijk blijven. Het gastland moet de nodige procedures hanteren om ervoor te zorgen dat een zeevarende met een diploma van een andere lidstaat kan werken op een schip van het gastland. |
| --- | --- |

2.9

Het Comité erkent dat er een beter, eenvoudiger stelsel voor de wederzijdse erkenning van diploma's tussen lidstaten ingevoerd moeten worden, maar wijst erop dat procedures ter bestrijding van fraude met diploma's noodzakelijk blijven. Het gastland moet de nodige procedures hanteren om ervoor te zorgen dat een zeevarende met een diploma van een andere lidstaat kan werken op een schip van het gastland.

| 2.10 | Het gastland mag van alle diplomahouders verwachten dat zij over een zekere talenkennis beschikken. Daarnaast zou het echter ook moeten kunnen verlangen dat zij voldoende op de hoogte zijn van zijn maritieme wetgeving. Dit maakt een „document van erkenning” noodzakelijk. |
| --- | --- |

2.10

Het gastland mag van alle diplomahouders verwachten dat zij over een zekere talenkennis beschikken. Daarnaast zou het echter ook moeten kunnen verlangen dat zij voldoende op de hoogte zijn van zijn maritieme wetgeving. Dit maakt een „document van erkenning” noodzakelijk.

| 2.11 | Het Europees Agentschap voor Maritieme Veiligheid heeft de belangrijke taak ervoor te zorgen dat de lidstaten de voorschriften op uniforme wijze in acht nemen en dat de administratieve rompslomp zoveel mogelijk wordt beperkt. Alleen zo kan de professionaliteit van zeevarenden met een diploma dat door een EU-lidstaat is afgegeven, worden gegarandeerd. |
| --- | --- |

2.11

Het Europees Agentschap voor Maritieme Veiligheid heeft de belangrijke taak ervoor te zorgen dat de lidstaten de voorschriften op uniforme wijze in acht nemen en dat de administratieve rompslomp zoveel mogelijk wordt beperkt. Alleen zo kan de professionaliteit van zeevarenden met een diploma dat door een EU-lidstaat is afgegeven, worden gegarandeerd.

| 2.12 | Dit agentschap speelt een belangrijke rol, maar is wel onderhevig aan beperkingen. Het Comité wijst de Commissie erop dat er voldoende geld, personeel en technische middelen vrijgemaakt moeten worden. |
| --- | --- |

2.12

Dit agentschap speelt een belangrijke rol, maar is wel onderhevig aan beperkingen. Het Comité wijst de Commissie erop dat er voldoende geld, personeel en technische middelen vrijgemaakt moeten worden.

| 2.13 | Er kunnen problemen ontstaan als een onbeperkt aantal zeelieden uit lidstaten op schepen van een andere lidstaat mag aanmonsteren. Het EESC erkent dat dit in overeenstemming is met het vrije verkeer van werknemers en in sommige gevallen ook noodzakelijk is, maar wijst op het gevaar dat de banen van zeevarenden in bepaalde lidstaten op de tocht komen te staan als het aantal afgegeven diploma's in het geheel niet wordt beperkt. Dit kan uiteindelijk zijn weerslag hebben op het voortbestaan en de ontwikkeling van de maritieme vakbekwaamheid in de EU. |
| --- | --- |

2.13

Er kunnen problemen ontstaan als een onbeperkt aantal zeelieden uit lidstaten op schepen van een andere lidstaat mag aanmonsteren. Het EESC erkent dat dit in overeenstemming is met het vrije verkeer van werknemers en in sommige gevallen ook noodzakelijk is, maar wijst op het gevaar dat de banen van zeevarenden in bepaalde lidstaten op de tocht komen te staan als het aantal afgegeven diploma's in het geheel niet wordt beperkt. Dit kan uiteindelijk zijn weerslag hebben op het voortbestaan en de ontwikkeling van de maritieme vakbekwaamheid in de EU.

| 2.14 | Om het voortbestaan en de ontwikkeling van de maritieme vakbekwaamheid te waarborgen, moeten lidstaten en sociale partners in onderlinge samenwerking een uitgebalanceerd werkgelegenheidsstelsel opzetten. |
| --- | --- |

2.14

Om het voortbestaan en de ontwikkeling van de maritieme vakbekwaamheid te waarborgen, moeten lidstaten en sociale partners in onderlinge samenwerking een uitgebalanceerd werkgelegenheidsstelsel opzetten.

| 2.15 | Helaas heeft de Commissie — net als eerder in het kader van de erkenning van diploma's van onderdanen van derde landen — nog steeds geen plaats ingeruimd voor bepalingen die erop gericht zijn alle zeevarenden op schepen die onder EU-vlag varen, hetzelfde socialebeschermingsniveau te bieden. |
| --- | --- |

2.15

Helaas heeft de Commissie — net als eerder in het kader van de erkenning van diploma's van onderdanen van derde landen — nog steeds geen plaats ingeruimd voor bepalingen die erop gericht zijn alle zeevarenden op schepen die onder EU-vlag varen, hetzelfde socialebeschermingsniveau te bieden.

3.   Bijzondere opmerkingen

3.1   Artikel 1

De richtlijn is van toepassing op de beroepen in de zeevaart die worden uitgeoefend door onderdanen van een lidstaat en onderdanen van een derde land die houder zijn van een door een lidstaat afgegeven bewijs van beroepsbekwaamheid. Het is belangrijk dat het toepassingsgebied niet wordt uitgebreid tot diploma's die oorspronkelijk zijn afgegeven door een derde land en door een lidstaat worden aanvaard.

3.2   Artikel 3

In lid 2 staat dat alle zeevarenden die in het bezit zijn van een passend vaarbevoegdheidsbewijs of enig ander bewijs van beroepsbekwaamheid overeenkomstig lid 1, dienst kunnen doen op schepen die onder de vlag van een andere lidstaat varen. Dit zou echter alleen mogelijk moeten zijn indien een formeel document van erkenning wordt afgegeven. Een dergelijk document is noodzakelijk om fraude rond diploma's te voorkomen en dient ook als bewijs dat de zeevarende over genoeg talenkennis en kennis van maritieme wetgeving van het gastland beschikt.

3.3   Artikel 4

Zeevarenden moeten voldoende talenkennis verwerven, zoals vastgelegd in de secties A-II/1, A-III/1, A-IV/2 en A-II/4 van het STCW-Verdrag. De situatie is echter onduidelijk, omdat de lidstaten ervoor moeten zorgen dat aan deze bepaling wordt voldaan terwijl het overeenkomstig het STCW-Verdrag aan het gastland is om erop toe te zien dat zeevarenden over voldoende talenkennis beschikken. Als aan een en ander is voldaan, kan door het gastland erkenning worden verleend.

3.4   Artikel 5

Het Comité is verheugd over de voorschriften om fraude te voorkomen. Het gebruik van vervalste diploma's kan niet alleen de veiligheid op zee in gevaar brengen, maar ook ernstige schade toebrengen aan het mariene milieu en afbreuk doen aan de status van het beroep van zeevarende. Fraude kan mede worden voorkomen door een document van erkenning af te geven.

3.5   Artikel 6

Het Comité is ingenomen met de taak van het Europees Agentschap voor Maritieme Veiligheid om ervoor te zorgen dat de lidstaten het nodige doen om frauduleus gebruik van diploma's te voorkomen en te bestraffen.

3.6   Artikel 7

Het Comité is verheugd dat de Commissie, bijgestaan door het Agentschap, uiterlijk om de vijf jaar zal nagaan of de lidstaten de in Richtlijn 2001/25/EG vastgelegde bepalingen inzake opleiding en certificering in acht nemen.

4.   Conclusie

| 4.1 | Zonder afbreuk te doen aan de hierboven opgenomen opmerkingen steunt het EESC het Commissievoorstel. |
| --- | --- |

4.1

Zonder afbreuk te doen aan de hierboven opgenomen opmerkingen steunt het EESC het Commissievoorstel.

| 4.2 | Het Comité begrijpt dat er een eenvoudiger stelsel ingevoerd moet worden voor de erkenning van diploma's die door de lidstaten worden afgegeven. Het automatisch erkennen van diploma's ontslaat de lidstaten echter niet van de verplichting om ervoor te zorgen dat de zeevarenden over voldoende talenkennis en kennis van de maritieme wetgeving van het gastland beschikken en om fraude rond diploma's te voorkomen. Het gastland dient dan ook te zorgen voor de nodige procedures. |
| --- | --- |

4.2

Het Comité begrijpt dat er een eenvoudiger stelsel ingevoerd moet worden voor de erkenning van diploma's die door de lidstaten worden afgegeven. Het automatisch erkennen van diploma's ontslaat de lidstaten echter niet van de verplichting om ervoor te zorgen dat de zeevarenden over voldoende talenkennis en kennis van de maritieme wetgeving van het gastland beschikken en om fraude rond diploma's te voorkomen. Het gastland dient dan ook te zorgen voor de nodige procedures.

| 4.3 | Het EESC erkent dat een goed, betrouwbaar systeem voor de erkenning van door de lidstaten afgegeven diploma's wenselijk is, maar toont zich ook bezorgd omdat de Commissie geen aandacht schenkt aan de toekomstige werkgelegenheid van EU-burgers noch aan het behoud en de ontwikkeling van de Europese vakbekwaamheid. |
| --- | --- |

4.3

Het EESC erkent dat een goed, betrouwbaar systeem voor de erkenning van door de lidstaten afgegeven diploma's wenselijk is, maar toont zich ook bezorgd omdat de Commissie geen aandacht schenkt aan de toekomstige werkgelegenheid van EU-burgers noch aan het behoud en de ontwikkeling van de Europese vakbekwaamheid.

| 4.4 | Het EESC neemt kennis van de rol die de Commissie, bijgestaan door het Europees Agentschap voor Maritieme Veiligheid, bij het toezicht op de naleving van de procedures zal spelen en dringt er bij de Commissie op aan ervoor te zorgen dat daarvoor op nationaal en Europees niveau voldoende middelen ter beschikking worden gesteld. |
| --- | --- |

4.4

Het EESC neemt kennis van de rol die de Commissie, bijgestaan door het Europees Agentschap voor Maritieme Veiligheid, bij het toezicht op de naleving van de procedures zal spelen en dringt er bij de Commissie op aan ervoor te zorgen dat daarvoor op nationaal en Europees niveau voldoende middelen ter beschikking worden gesteld.

| 4.5 | Met het oog op de veiligheid op zee en de bescherming van het mariene milieu hecht de Commissie belang aan maritieme onderwijs- en opleidingsprogramma's, maar zij verzuimt daarnaast aanvullende maatregelen te treffen om te voorkomen dat onderdanen van derde landen of onderdanen uit de EU worden uitgebuit op schepen van de lidstaten. Het Comité vindt dit zorgwekkend. |
| --- | --- |

4.5

Met het oog op de veiligheid op zee en de bescherming van het mariene milieu hecht de Commissie belang aan maritieme onderwijs- en opleidingsprogramma's, maar zij verzuimt daarnaast aanvullende maatregelen te treffen om te voorkomen dat onderdanen van derde landen of onderdanen uit de EU worden uitgebuit op schepen van de lidstaten. Het Comité vindt dit zorgwekkend.

Brussel, 15 december 2004

De voorzitter

van het Europees Economisch en Sociaal Comité

A.-M. SIGMUND

---

(1)  Richtlijn 2001/25/EG van het Europees Parlement en de Raad van 4 april 2001 inzake het minimumopleidingsniveau van zeevarenden

1

(2)  Zie voetnoot 1

2

(3)  Richtlijn 2003/103/EG van het Europees Parlement en de Raad van 17 november 2003 tot wijziging van Richtlijn 2001/25/EG inzake het minimumopleidingsniveau van zeevarenden

3

(4)  Richtlijn 89/48/EEG van de Raad betreffende een algemeen stelsel van erkenning van hoger-onderwijsdiploma's waarmee beroepsopleidingen van ten minste drie jaar worden afgesloten

4

(5)  Richtlijn 92/51/EEC van de Raad betreffende een tweede algemeen stelsel van erkenning van beroepsopleidingen, ter aanvulling van Richtlin 89/48/EEG

5

(6)  Over de bevordering van de scheeepvaartindustrie en het beroep van zeevarende binnen de Unie

6

(7)  „A Study on Fraudulent Practices associated with Certificates of Competency and Endorsements”, Seafarers International research Centre (SIRC), 2001.

7

---

| 28.6.2005 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 157/56 |
| --- | --- | --- | --- |

28.6.2005

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 157/56

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het „Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende geharmoniseerde River Traffic Information Services op de binnenwateren in de Gemeenschap”

(COM(2004) 392 def. — 2004/0123 (COD))

(2005/C 157/08)

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft op 8 juni 2004 besloten, overeenkomstig artikel 71 van het EG-Verdrag, te raadplegen over voornoemd voorstel.

De afdeling „Vervoer, energie, infrastructuur, informatiemaatschappij”, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 24 november 2004 goedgekeurd. Rapporteur was de heer SIMONS.

Het Comité heeft tijdens zijn op 15 en 16 december 2004 gehouden 413e zitting (vergadering van 15 december) het volgende advies uitgebracht, dat met 144 stemmen vóór, bij 1 onthouding, is goedgekeurd.

1.   Inleiding

| 1.1 | De Europese Commissie heeft op 25 mei 2004 een voorstel ingediend voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende geharmoniseerde „River Information Services” (RIS) op de binnenwateren in de Gemeenschap. Doel is de ontwikkeling van de binnenvaart in goede banen te leiden via integratie en harmonisatie van de nationale telematicadiensten die de afgelopen jaren in de verschillende lidstaten in gebruik zijn genomen of nog in gebruik zullen worden genomen. |
| --- | --- |

1.1

De Europese Commissie heeft op 25 mei 2004 een voorstel ingediend voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende geharmoniseerde „River Information Services” (RIS) op de binnenwateren in de Gemeenschap. Doel is de ontwikkeling van de binnenvaart in goede banen te leiden via integratie en harmonisatie van de nationale telematicadiensten die de afgelopen jaren in de verschillende lidstaten in gebruik zijn genomen of nog in gebruik zullen worden genomen.

| 1.2 | Het voorstel voor een richtlijn is ingegeven door de politieke wens om andere wijzen van vervoer dan het wegtransport te bevorderen, zodat er een oplossing kan worden gevonden voor de problemen die zich de laatste jaren hebben voorgedaan door een gebrek aan integratie van het vervoersbeleid. Dit gebrek aan integratie wordt gezien als oorzaak van de ernstige problemen waarmee het Europese vervoerssysteem momenteel te kampen heeft.
  De binnenvaart beschikt over voldoende capaciteit, zowel infrastructureel als scheepsbouwkundig, om ter ontlasting van het wegtransport een aanmerkelijk groter deel van het totale goederenvervoer in Europa voor haar rekening te nemen. Via de grensoverschrijdende binnenwateren en de talloze binnenlandse waterwegen in Europa kan de binnenvaart een omvangrijk deel van het Europese grondgebied vervoersmatig bestrijken. Kenmerkend voor de binnenvaartsector is dat er op meerdere gebieden wordt geïnnoveerd. Omdat de binnenvaart meer bekendheid heeft gekregen als alternatief voor het wegvervoer, is deze sector er inmiddels al in geslaagd nieuwe markten te veroveren. |
| --- | --- |

1.2

Het voorstel voor een richtlijn is ingegeven door de politieke wens om andere wijzen van vervoer dan het wegtransport te bevorderen, zodat er een oplossing kan worden gevonden voor de problemen die zich de laatste jaren hebben voorgedaan door een gebrek aan integratie van het vervoersbeleid. Dit gebrek aan integratie wordt gezien als oorzaak van de ernstige problemen waarmee het Europese vervoerssysteem momenteel te kampen heeft.

De binnenvaart beschikt over voldoende capaciteit, zowel infrastructureel als scheepsbouwkundig, om ter ontlasting van het wegtransport een aanmerkelijk groter deel van het totale goederenvervoer in Europa voor haar rekening te nemen. Via de grensoverschrijdende binnenwateren en de talloze binnenlandse waterwegen in Europa kan de binnenvaart een omvangrijk deel van het Europese grondgebied vervoersmatig bestrijken. Kenmerkend voor de binnenvaartsector is dat er op meerdere gebieden wordt geïnnoveerd. Omdat de binnenvaart meer bekendheid heeft gekregen als alternatief voor het wegvervoer, is deze sector er inmiddels al in geslaagd nieuwe markten te veroveren.

| 1.3 | Aan de positie van de binnenvaart in de interne markt is door het EESC al eerder aandacht geschonken in diverse (initiatief)adviezen. Ook is ze ter sprake gekomen in het kader van de werkzaamheden en conclusies van verschillende comités. (1) Omdat het er in de eerste plaats op aankomt de nationale en internationale infrastructuurknelpunten uit de weg te ruimen, heeft het Comité de EU-lidstaten al herhaaldelijk opgeroepen met name maatregelen te nemen ter instandhouding van hun waterwegen. Een adequate instandhouding van de waterwegen wordt door het Comité gezien als een absolute noodzaak; anders heeft het eigenlijk nauwelijks zin over te gaan tot de invoering van geavanceerde RIS. Tekortkomingen op dit gebied zijn reeds nu de oorzaak van een aantal knelpunten, waardoor de positie van de binnenvaart in de toekomst in gevaar kan komen. (2) |
| --- | --- |

1.3

Aan de positie van de binnenvaart in de interne markt is door het EESC al eerder aandacht geschonken in diverse (initiatief)adviezen. Ook is ze ter sprake gekomen in het kader van de werkzaamheden en conclusies van verschillende comités. (1) Omdat het er in de eerste plaats op aankomt de nationale en internationale infrastructuurknelpunten uit de weg te ruimen, heeft het Comité de EU-lidstaten al herhaaldelijk opgeroepen met name maatregelen te nemen ter instandhouding van hun waterwegen. Een adequate instandhouding van de waterwegen wordt door het Comité gezien als een absolute noodzaak; anders heeft het eigenlijk nauwelijks zin over te gaan tot de invoering van geavanceerde RIS. Tekortkomingen op dit gebied zijn reeds nu de oorzaak van een aantal knelpunten, waardoor de positie van de binnenvaart in de toekomst in gevaar kan komen. (2)

| 1.4 | De in het witboek uitgestippelde strategie houdt in dat de Commissie de sector zal helpen zich aan te passen aan de nieuwe marktbehoeften. De Commissie is met name voorstander van de ontwikkeling van moderne informatie- en communicatietechnologieën om het beheer van het verkeer en vervoer op de binnenwateren te verbeteren. |
| --- | --- |

1.4

De in het witboek uitgestippelde strategie houdt in dat de Commissie de sector zal helpen zich aan te passen aan de nieuwe marktbehoeften. De Commissie is met name voorstander van de ontwikkeling van moderne informatie- en communicatietechnologieën om het beheer van het verkeer en vervoer op de binnenwateren te verbeteren.

| 1.5 | De Europese Commissie gaat ervan uit dat toepassing van het RIS-concept op Europees niveau zal leiden tot compatibiliteit en interoperabiliteit tussen de oude en nieuwe RIS-systemen. Het is de bedoeling dat hierdoor de Europese fabrikanten van apparatuur worden aangemoedigd om RIS-hardware en -software tegen een redelijke en betaalbare prijs te produceren. |
| --- | --- |

1.5

De Europese Commissie gaat ervan uit dat toepassing van het RIS-concept op Europees niveau zal leiden tot compatibiliteit en interoperabiliteit tussen de oude en nieuwe RIS-systemen. Het is de bedoeling dat hierdoor de Europese fabrikanten van apparatuur worden aangemoedigd om RIS-hardware en -software tegen een redelijke en betaalbare prijs te produceren.

| 1.6 | De ontwikkeling en toepassing van RIS wordt gesteund door de internationale Riviercommissies, de Centrale Commissie voor de Rijnvaart en de Donaucommissie. De Centrale Commissie voor de Rijnvaart heeft in dit verband haar goedkeuring gehecht aan de in de richtlijn opgenomen richtsnoeren en technische specificaties, zoals uitgewerkt door de Permanent International Association of Navigation Congresses (PIANC), en van toepassing verklaard op de Rijn. |
| --- | --- |

1.6

De ontwikkeling en toepassing van RIS wordt gesteund door de internationale Riviercommissies, de Centrale Commissie voor de Rijnvaart en de Donaucommissie. De Centrale Commissie voor de Rijnvaart heeft in dit verband haar goedkeuring gehecht aan de in de richtlijn opgenomen richtsnoeren en technische specificaties, zoals uitgewerkt door de Permanent International Association of Navigation Congresses (PIANC), en van toepassing verklaard op de Rijn.

2.   De gebruikers van RIS en de betekenis ervan voor de binnenvaart

| 2.1 | In het voorstel voor een richtlijn wordt gesteld dat het concept van de River Information Services de meest ingrijpende verandering is die deze sector de laatste decennia heeft doorgemaakt. De bedoeling ervan is informatiediensten op te zetten ter ondersteuning van de planning en het beheer van het verkeer en het vervoer op de binnenwateren. Hiertoe zullen de op nationaal niveau ontwikkelde „stand-alone”-telematicadiensten worden geïntegreerd tot een interoperationeel concept. |
| --- | --- |

2.1

In het voorstel voor een richtlijn wordt gesteld dat het concept van de River Information Services de meest ingrijpende verandering is die deze sector de laatste decennia heeft doorgemaakt. De bedoeling ervan is informatiediensten op te zetten ter ondersteuning van de planning en het beheer van het verkeer en het vervoer op de binnenwateren. Hiertoe zullen de op nationaal niveau ontwikkelde „stand-alone”-telematicadiensten worden geïntegreerd tot een interoperationeel concept.

| 2.2 | In het voorstel wordt ervan uitgegaan dat toepassing van RIS vruchten zal afwerpen voor de totale Europese binnenvaartsector, waarbij de impuls die de binnenvaart krijgt door invoering van deze informatiediensten, des te interessanter wordt in het licht van de toetreding van de LMOE tot de Europese Unie.
  Tegelijkertijd is het de bedoeling van RIS dat de bevoegde officiële instanties zich hierdoor gemakkelijker zullen kunnen kwijten van hun taken, vooral met betrekking tot het verkeersbeheer en het toezicht op het vervoer van gevaarlijke goederen. Als de betrokkenen beter geïnformeerd zijn en er in noodgevallen sneller kan worden gereageerd, zal dit de veiligheid en het milieu ten goede komen. |
| --- | --- |

2.2

In het voorstel wordt ervan uitgegaan dat toepassing van RIS vruchten zal afwerpen voor de totale Europese binnenvaartsector, waarbij de impuls die de binnenvaart krijgt door invoering van deze informatiediensten, des te interessanter wordt in het licht van de toetreding van de LMOE tot de Europese Unie.

Tegelijkertijd is het de bedoeling van RIS dat de bevoegde officiële instanties zich hierdoor gemakkelijker zullen kunnen kwijten van hun taken, vooral met betrekking tot het verkeersbeheer en het toezicht op het vervoer van gevaarlijke goederen. Als de betrokkenen beter geïnformeerd zijn en er in noodgevallen sneller kan worden gereageerd, zal dit de veiligheid en het milieu ten goede komen.

| 2.3 | Toepassing van geharmoniseerde River Traffic Information Services zal naar verwachting voordelen opleveren voor zowel verkeersgerelateerde als vervoersgerelateerde diensten. Dit betekent dat én de nationale instanties én de binnenvaart er de vruchten van zouden plukken. De richtlijn heeft dus zowel publiekrechtelijke als privaatrechtelijke implicaties. |
| --- | --- |

2.3

Toepassing van geharmoniseerde River Traffic Information Services zal naar verwachting voordelen opleveren voor zowel verkeersgerelateerde als vervoersgerelateerde diensten. Dit betekent dat én de nationale instanties én de binnenvaart er de vruchten van zouden plukken. De richtlijn heeft dus zowel publiekrechtelijke als privaatrechtelijke implicaties.

| 2.4 | Omdat er bij de toepassing van het systeem verschillende doelstellingen en uitgangspunten van publiekrechtelijke en privaatrechtelijke aard in het geding zijn, moet er speciale controle worden uitgeoefend op de informatieverstrekking en op deze diensten en moet oneigenlijk gebruik worden voorkomen. Er dienen bij het benutten van gegevens voor publiekrechtelijke doeleinden beslist waarborgen te komen voor de bescherming van de privacy in de elektronische communicatie. |
| --- | --- |

2.4

Omdat er bij de toepassing van het systeem verschillende doelstellingen en uitgangspunten van publiekrechtelijke en privaatrechtelijke aard in het geding zijn, moet er speciale controle worden uitgeoefend op de informatieverstrekking en op deze diensten en moet oneigenlijk gebruik worden voorkomen. Er dienen bij het benutten van gegevens voor publiekrechtelijke doeleinden beslist waarborgen te komen voor de bescherming van de privacy in de elektronische communicatie.

3.   Voordelen van RIS voor de toekomstige ontwikkeling van de binnenvaart

| 3.1 | In het voorstel voor een richtlijn wordt ervan uitgegaan dat invoering van RIS ertoe zal bijdragen dat er meer goederen over het water zullen worden vervoerd en de binnenvaart beter wordt geïntegreerd in intermodale systemen, en dat dit positieve maatschappelijke gevolgen met zich mee zal brengen. In het voorstel wordt ervan uitgegaan dat RIS in vier opzichten een strategisch voordeel oplevert:






  — | verhoging van het concurrentievermogen; |
| --- | --- | --- |

3.1

In het voorstel voor een richtlijn wordt ervan uitgegaan dat invoering van RIS ertoe zal bijdragen dat er meer goederen over het water zullen worden vervoerd en de binnenvaart beter wordt geïntegreerd in intermodale systemen, en dat dit positieve maatschappelijke gevolgen met zich mee zal brengen. In het voorstel wordt ervan uitgegaan dat RIS in vier opzichten een strategisch voordeel oplevert:

—

verhoging van het concurrentievermogen;

| — | optimaal gebruik van de infrastructuur; |
| --- | --- |

—

optimaal gebruik van de infrastructuur;

| — | verbetering van de veiligheid, en |
| --- | --- |

—

verbetering van de veiligheid, en

| — | betere bescherming van het milieu. |
| --- | --- |

—

betere bescherming van het milieu.

| 3.2 | Wat de verhoging van het concurrentievermogen betreft zou het EESC er met klem op willen wijzen dat dit voor de sector als geheel zou moeten gelden. De voorgenomen invoering van RIS mag er niet toe leiden dat de concurrentiepositie van de binnenvaart in de nieuwe en toekomstige lidstaten, die door de economische situatie in deze landen toch al verzwakt is, er nog verder op achteruit gaat. Hiermee moet in het bijzonder rekening worden gehouden bij het vrijmaken van middelen voor de invoering van deze diensten. (3) |
| --- | --- |

3.2

Wat de verhoging van het concurrentievermogen betreft zou het EESC er met klem op willen wijzen dat dit voor de sector als geheel zou moeten gelden. De voorgenomen invoering van RIS mag er niet toe leiden dat de concurrentiepositie van de binnenvaart in de nieuwe en toekomstige lidstaten, die door de economische situatie in deze landen toch al verzwakt is, er nog verder op achteruit gaat. Hiermee moet in het bijzonder rekening worden gehouden bij het vrijmaken van middelen voor de invoering van deze diensten. (3)

| 3.3 | Doordat de reisplanning efficiënter kan worden opgezet, verwacht de Commissie dat de wachttijden korter zullen worden en er minder rendementsverlies ten gevolge van een gedwongen aanpassing van snelheden zal optreden. Daarnaast voorziet RIS in informatie-interfaces met alle schakels van de toeleveringsketen. Hierdoor wordt het mogelijk de binnenvaart te integreren in intermodale vervoersketens. |
| --- | --- |

3.3

Doordat de reisplanning efficiënter kan worden opgezet, verwacht de Commissie dat de wachttijden korter zullen worden en er minder rendementsverlies ten gevolge van een gedwongen aanpassing van snelheden zal optreden. Daarnaast voorziet RIS in informatie-interfaces met alle schakels van de toeleveringsketen. Hierdoor wordt het mogelijk de binnenvaart te integreren in intermodale vervoersketens.

| 3.4 | Naast aandacht voor het verbeteren van de concurrentiepositie van de binnenvaart tegenover andere wijzen van vervoer, zal men ook nog meer de nadruk moeten leggen op de traditionele voordelen ervan, te weten veiligheid en milieuvriendelijkheid. Reeds nu geldt de binnenvaart als de veiligste wijze van vervoer. (4) |
| --- | --- |

3.4

Naast aandacht voor het verbeteren van de concurrentiepositie van de binnenvaart tegenover andere wijzen van vervoer, zal men ook nog meer de nadruk moeten leggen op de traditionele voordelen ervan, te weten veiligheid en milieuvriendelijkheid. Reeds nu geldt de binnenvaart als de veiligste wijze van vervoer. (4)

| 3.5 | Op het gebied van milieubescherming zal de binnenvaart ook zonder extra maatregelen haar huidige voorsprong op andere wijzen van vervoer kunnen behouden. Uit een recent verschenen studie over de milieuprestaties van de binnenvaart (5) kan worden geconcludeerd dat de binnenvaart de milieuprestaties van de hele transportketen kan helpen verbeteren. Dit zal het weer gemakkelijker maken om de Kyotodoelstellingen inzake de vermindering van de uitstoot van uitlaatgassen te halen. |
| --- | --- |

3.5

Op het gebied van milieubescherming zal de binnenvaart ook zonder extra maatregelen haar huidige voorsprong op andere wijzen van vervoer kunnen behouden. Uit een recent verschenen studie over de milieuprestaties van de binnenvaart (5) kan worden geconcludeerd dat de binnenvaart de milieuprestaties van de hele transportketen kan helpen verbeteren. Dit zal het weer gemakkelijker maken om de Kyotodoelstellingen inzake de vermindering van de uitstoot van uitlaatgassen te halen.

| 3.6 | Ook de op 28 juni 2004 genomen beslissing van de milieuministers om het zwavelgehalte van brandstoffen voor binnenschepen in 2010 te beperken tot 0,1 %, is er een bewijs van dat het milieu bij de binnenvaart hoog in het vaandel staat. Een hoog zwavelgehalte in brandstof levert gevaar op voor de gezondheid van de mens en kan bodem- en waterverzuring in de hand werken. De binnenvaartsector zal zijn best doen ervoor te zorgen dat deze risico's worden geminimaliseerd, wat de reputatie ervan als de meest milieuvriendelijke wijze van vervoer alleen maar zal versterken. Reeds op dit moment ligt het zwavelgehalte van veruit de meeste brandstoffen die door de Europese binnenvloot worden gebruikt, onder de 0,2 %.
  Zowel door motoren in te bouwen die weinig gas uitstoten als door milieuvriendelijke brandstof te gebruiken, draagt de binnenvaart er zorg voor dat de milieu-prestaties van de sector, vergeleken met die van andere wijzen van vervoer, hoog blijven.
  De onbetwistbare positieve effecten van invoering van RIS, waardoor het energieverbuik in de binnenvaart zal worden teruggedrongen, kunnen ertoe bijdragen dat de binnenvaart haar milieudoelstellingen gemakkelijker zal kunnen verwezenlijken. |
| --- | --- |

3.6

Ook de op 28 juni 2004 genomen beslissing van de milieuministers om het zwavelgehalte van brandstoffen voor binnenschepen in 2010 te beperken tot 0,1 %, is er een bewijs van dat het milieu bij de binnenvaart hoog in het vaandel staat. Een hoog zwavelgehalte in brandstof levert gevaar op voor de gezondheid van de mens en kan bodem- en waterverzuring in de hand werken. De binnenvaartsector zal zijn best doen ervoor te zorgen dat deze risico's worden geminimaliseerd, wat de reputatie ervan als de meest milieuvriendelijke wijze van vervoer alleen maar zal versterken. Reeds op dit moment ligt het zwavelgehalte van veruit de meeste brandstoffen die door de Europese binnenvloot worden gebruikt, onder de 0,2 %.

Zowel door motoren in te bouwen die weinig gas uitstoten als door milieuvriendelijke brandstof te gebruiken, draagt de binnenvaart er zorg voor dat de milieu-prestaties van de sector, vergeleken met die van andere wijzen van vervoer, hoog blijven.

De onbetwistbare positieve effecten van invoering van RIS, waardoor het energieverbuik in de binnenvaart zal worden teruggedrongen, kunnen ertoe bijdragen dat de binnenvaart haar milieudoelstellingen gemakkelijker zal kunnen verwezenlijken.

4.   De ontwerprichtlijn en het toepassingsgebied ervan

| 4.1 | Op grond van de richtlijn dienen de lidstaten gunstiger voorwaarden te scheppen voor de invoering en het gebruik van geharmoniseerde River Traffic Information Services en te zorgen voor een regelgevingskader waardoor een en ander wettelijk wordt verankerd en verder kan worden ontwikkeld. Het streven is erop gericht reeds voorhanden technologieën zo snel mogelijk op elkaar af te stemmen (artikel 1). |
| --- | --- |

4.1

Op grond van de richtlijn dienen de lidstaten gunstiger voorwaarden te scheppen voor de invoering en het gebruik van geharmoniseerde River Traffic Information Services en te zorgen voor een regelgevingskader waardoor een en ander wettelijk wordt verankerd en verder kan worden ontwikkeld. Het streven is erop gericht reeds voorhanden technologieën zo snel mogelijk op elkaar af te stemmen (artikel 1).

| 4.2 | Het voorstel om het toepassingsgebied te beperken tot waterwegen van klasse IV en hoger is naar de mening van het EESC gerechtvaardigd. Het is een goede zaak dat met deze verwijzing naar de in Europa gebruikelijke classificatie van waterwegen gekozen is voor een dynamische aanpak. |
| --- | --- |

4.2

Het voorstel om het toepassingsgebied te beperken tot waterwegen van klasse IV en hoger is naar de mening van het EESC gerechtvaardigd. Het is een goede zaak dat met deze verwijzing naar de in Europa gebruikelijke classificatie van waterwegen gekozen is voor een dynamische aanpak.

| 4.3 | De richtlijn bevat specifieke voorschriften over de gegevens die de lidstaten moeten verstrekken t.a.v. het uitvoeren van de reis, het ter beschikking stellen van elektronische navigatiekaarten en het doorgeven van berichten aan schippers en bevoegde instanties.
  De aan de lidstaten opgelegde verplichting om alleen maar elektronische navigatiekaarten ter beschikking te stellen voor Europese binnenwateren die overeenkomstig de in Europa gebruikelijke classificering tot klasse Va of hoger behoren, is discutabel, als men kijkt naar de aard van het waterwegennet in Duitsland, België, Tsjechië en Polen (artikel 4). |
| --- | --- |

4.3

De richtlijn bevat specifieke voorschriften over de gegevens die de lidstaten moeten verstrekken t.a.v. het uitvoeren van de reis, het ter beschikking stellen van elektronische navigatiekaarten en het doorgeven van berichten aan schippers en bevoegde instanties.

De aan de lidstaten opgelegde verplichting om alleen maar elektronische navigatiekaarten ter beschikking te stellen voor Europese binnenwateren die overeenkomstig de in Europa gebruikelijke classificering tot klasse Va of hoger behoren, is discutabel, als men kijkt naar de aard van het waterwegennet in Duitsland, België, Tsjechië en Polen (artikel 4).

| 4.4 | In de richtlijn wordt niet bepaald dat particuliere gebruikers, i.c. de binnenschippers, in principe verplicht zijn de voor deelname aan RIS benodigde apparatuur te installeren. Niettemin worden de lidstaten opgeroepen passende maatregelen te nemen om te bewerkstelligen dat de gebruikers en hun vaartuigen voldoen aan de in de richtlijn geformuleerde apparatuurvoorschriften. Om ervoor te zorgen dat de binnenschippers hieraan gehoor geven en aangespoord worden gebruik te maken van deze diensten, moeten de lidstaten naar de mening van het EESC hun niet alleen de benodigde gegevens verschaffen, maar ook stimulansen bieden voor het aanbrengen van de apparatuur aan boord van hun schepen.
  Omwille van de transparantie en op grond van het principe van de vrije keuze kan het gebruik van de nieuwe diensten beter niet verplicht worden gesteld. Daarentegen moeten de lidstaten bij het nemen van maatregelen m.b.t. de invoering van RIS toch denken aan methoden en stimulansen die gericht zijn op een optimale benutting van het systeem door binnenschippers, zodat de in de richtlijn geformuleerde doelstellingen kunnen worden verwezenlijkt. |
| --- | --- |

4.4

In de richtlijn wordt niet bepaald dat particuliere gebruikers, i.c. de binnenschippers, in principe verplicht zijn de voor deelname aan RIS benodigde apparatuur te installeren. Niettemin worden de lidstaten opgeroepen passende maatregelen te nemen om te bewerkstelligen dat de gebruikers en hun vaartuigen voldoen aan de in de richtlijn geformuleerde apparatuurvoorschriften. Om ervoor te zorgen dat de binnenschippers hieraan gehoor geven en aangespoord worden gebruik te maken van deze diensten, moeten de lidstaten naar de mening van het EESC hun niet alleen de benodigde gegevens verschaffen, maar ook stimulansen bieden voor het aanbrengen van de apparatuur aan boord van hun schepen.

Omwille van de transparantie en op grond van het principe van de vrije keuze kan het gebruik van de nieuwe diensten beter niet verplicht worden gesteld. Daarentegen moeten de lidstaten bij het nemen van maatregelen m.b.t. de invoering van RIS toch denken aan methoden en stimulansen die gericht zijn op een optimale benutting van het systeem door binnenschippers, zodat de in de richtlijn geformuleerde doelstellingen kunnen worden verwezenlijkt.

| 4.5 | De technische specificaties voor planning, toepassing en gebruik van de diensten zijn vastgelegd in de zg. RIS-richtsnoeren. Om de uniformiteit van de systemen te waarborgen dienen deze naar de mening van het EESC aan te sluiten op de bestaande richtsnoeren en specificaties van op dit gebied reeds werkzame internationale organisaties. |
| --- | --- |

4.5

De technische specificaties voor planning, toepassing en gebruik van de diensten zijn vastgelegd in de zg. RIS-richtsnoeren. Om de uniformiteit van de systemen te waarborgen dienen deze naar de mening van het EESC aan te sluiten op de bestaande richtsnoeren en specificaties van op dit gebied reeds werkzame internationale organisaties.

| 4.6 | Bij het benutten van gegevens die beschikbaar komen via RIS, moet bijzondere aandacht worden geschonken aan de bescherming van de persoonlijke levenssfeer van de binnenschippers. Wat de gegevensbeveiliging betreft moet speciaal worden gelet op gevoelige data, die naar de mening van het EESC niet mogen worden doorgezonden naar de officiële instanties. |
| --- | --- |

4.6

Bij het benutten van gegevens die beschikbaar komen via RIS, moet bijzondere aandacht worden geschonken aan de bescherming van de persoonlijke levenssfeer van de binnenschippers. Wat de gegevensbeveiliging betreft moet speciaal worden gelet op gevoelige data, die naar de mening van het EESC niet mogen worden doorgezonden naar de officiële instanties.

| 4.7 | Voor de uitvoering en omzetting van de ontwerprichtlijn wordt de Commissie bijgestaan door een comité (overeenkomstig Besluit 1999/468/EG van de Raad van 28 juni 1999 tot vaststelling van de voorwaarden voor de uitoefening van de aan de Commissie verleende uitvoeringsbevoegdheden). Om te waarborgen dat omzetting van de richtlijn plaatsvindt in overeenstemming met de doelstellingen en de beoogde bevordering van de binnenvaart, dient dit comité, dat is samengesteld uit vertegenwoordigers van de EU-lidstaten, naar de mening van het EESC bij zijn werkzaamheden ook overleg te plegen met vertegenwoordigers van organisaties uit de sector (artikel 11). |
| --- | --- |

4.7

Voor de uitvoering en omzetting van de ontwerprichtlijn wordt de Commissie bijgestaan door een comité (overeenkomstig Besluit 1999/468/EG van de Raad van 28 juni 1999 tot vaststelling van de voorwaarden voor de uitoefening van de aan de Commissie verleende uitvoeringsbevoegdheden). Om te waarborgen dat omzetting van de richtlijn plaatsvindt in overeenstemming met de doelstellingen en de beoogde bevordering van de binnenvaart, dient dit comité, dat is samengesteld uit vertegenwoordigers van de EU-lidstaten, naar de mening van het EESC bij zijn werkzaamheden ook overleg te plegen met vertegenwoordigers van organisaties uit de sector (artikel 11).

5.   Omzetting van de richtlijn

5.1   Draagvlak bij de gebruikers

De wijze waarop de richtlijn wordt ingevoerd en omgezet, is volgens het EESC van bijzonder belang. De gestandaardiseerde RIS dienen adequate informatie te verschaffen die bijdragen tot de bevordering van de scheepvaart. Op grond van onderzoeken waarin het gebruik van telematica wordt nagegaan, valt te concluderen dat de binnenvaart nog niet over voldoende mogelijkheden beschikt om over te schakelen op het gebruik van RIS.

Om het draagvlak onder de gebruikers te vergroten en naleving van de richtlijn door de binnenschippers te bevorderen, is het naar de mening van het EESC beslist nodig flankerende maatregelen te nemen, waardoor gemakkelijker kan worden voldaan aan de eisen betreffende de installatie van apparatuur. Het EESC staat dan ook achter het gezamenlijke idee van de Nederlandse en Oostenrijkse ministeries van Verkeer om de Europese Commissie een gemeenschappelijk voorstel voor de praktische doorvoering van RIS voor te leggen. Het EESC wil dat desbetreffende projecten in de huidige en toekomstige lidstaten worden gefinancierd via de hiervoor in aanmerking komende communautaire steunprogramma's, met name in de economisch zwakkere regio's.

De RIS kunnen alleen efficiënt functioneren als er zoveel mogelijk binnenschippers aan meedoen. Bij het uitzetten van de hoofdlijnen van het betreffende beleid zal naar de mening van het EESC aandacht moeten worden geschonken aan deze noodzakelijke voorwaarden.

5.2   Kosten

Zoals in de toelichting op de ontwerprichtlijn wordt gesteld, moeten leveranciers van apparatuur worden aangemoedigd om RIS-hardware en -software tegen een redelijke en betaalbare prijs te fabriceren. De Europese Commissie verwacht dat invoering van River Traffic Information Services zal leiden tot comptabiliteit en interoperabiliteit tussen de oude en nieuwe RIS-systemen. De Commissie zal zich naar de mening van het EESC nog meer inspanningen moeten getroosten om een en ander te stimuleren en te bewaken. Regelmatige voorlichtingscampagnes en publicaties kunnen in dit opzicht nuttig zijn.

Afgezien van de hoge kosten van RIS-hardware en -software hebben de binnenschippers zich tot nu toe ook laten afschrikken door de hoge kosten van de transmissie van gegevens en internetcommunicatie via GSM. Het is daarom volgens het EESC zaak om in het kader van de tenuitvoerlegging van de richtlijn voorrang te geven aan de communicatiesystemen die het beste voldoen aan de eisen van de binnenvaart en kosteneffectief geëxploiteerd kunnen worden.

6.   Overwegingen die ten grondslag liggen aan de onderstaande aanbevelingen

| 6.1 | Verwezenlijking van haar groeipotentieel is de grootste economische uitdaging waarvoor de Europese Unie zich gesteld ziet. Hiertoe is het nodig om duurzame groeiconcepten te ontwikkelen en te ondersteunen. Het goederenvervoer neemt een prominente plaats in op de interne markt, maar ziet zich ten gevolge van een incoherent verkeers- en vervoersbeleid geconfronteerd met ernstige moeilijkheden. Deze zijn vooral terug te voeren zijn op congestie in het wegvervoer, een gebrekkige samenwerking tussen spoorwegmaatschappijen en het ontbreken van een vrije markttoegang. |
| --- | --- |

6.1

Verwezenlijking van haar groeipotentieel is de grootste economische uitdaging waarvoor de Europese Unie zich gesteld ziet. Hiertoe is het nodig om duurzame groeiconcepten te ontwikkelen en te ondersteunen. Het goederenvervoer neemt een prominente plaats in op de interne markt, maar ziet zich ten gevolge van een incoherent verkeers- en vervoersbeleid geconfronteerd met ernstige moeilijkheden. Deze zijn vooral terug te voeren zijn op congestie in het wegvervoer, een gebrekkige samenwerking tussen spoorwegmaatschappijen en het ontbreken van een vrije markttoegang.

| 6.2 | De toekomst van Europa ligt mede op het water. Zee en waterwegen zijn van groot belang voor onze maatschappij. De helft van de totale bevolking in de EU woont hetzij in de buurt van een kust, hetzij aan de oever van een van de vijftien grootste rivieren in Europa. Door de uitbreiding van de Unie zal de rol van de binnenvaart op de interne markt alleen maar toenemen. Veel van de nieuwe lidstaten beschikken over waterwegen die worden benut voor het vervoer van goederen. Binnen het kader van het door de Europese Commissie uitgestippelde beleid kan er voor de binnenvaart, als aparte sector en als onderdeel van de intermodale vervoersketen, een belangrijke rol zijn weggelegd bij de integratie van de nieuwe lidstaten en het verwezenlijken van hun economische groeipotentieel. |
| --- | --- |

6.2

De toekomst van Europa ligt mede op het water. Zee en waterwegen zijn van groot belang voor onze maatschappij. De helft van de totale bevolking in de EU woont hetzij in de buurt van een kust, hetzij aan de oever van een van de vijftien grootste rivieren in Europa. Door de uitbreiding van de Unie zal de rol van de binnenvaart op de interne markt alleen maar toenemen. Veel van de nieuwe lidstaten beschikken over waterwegen die worden benut voor het vervoer van goederen. Binnen het kader van het door de Europese Commissie uitgestippelde beleid kan er voor de binnenvaart, als aparte sector en als onderdeel van de intermodale vervoersketen, een belangrijke rol zijn weggelegd bij de integratie van de nieuwe lidstaten en het verwezenlijken van hun economische groeipotentieel.

| 6.3 | Het goederenvervoer kan alleen goed functioneren als de infrastructuur perfect in orde is. Voorwaarden voor de bevordering van vormen van intermodaal goederenvervoer en vergroting van de rol van de binnenvaart zijn een adequate instandhouding van de bestaande waterweginfrastructuur en het uit de weg ruimen van knelpunten. Voor het EESC is een adequate instandhouding van de waterwegen een absolute noodzaak, zonder welke het eigenlijk nauwelijks zin heeft over te gaan tot de invoering van geavanceerde RIS. Tekortkomingen op dat gebied veroorzaken reeds nu knelpunten, waardoor de positie van de binnenvaart in de toekomst gevaar kan lopen. Het EESC roept de lidstaten daarom op de nodige maatregelen te treffen en middelen hiervoor vrij te maken. |
| --- | --- |

6.3

Het goederenvervoer kan alleen goed functioneren als de infrastructuur perfect in orde is. Voorwaarden voor de bevordering van vormen van intermodaal goederenvervoer en vergroting van de rol van de binnenvaart zijn een adequate instandhouding van de bestaande waterweginfrastructuur en het uit de weg ruimen van knelpunten. Voor het EESC is een adequate instandhouding van de waterwegen een absolute noodzaak, zonder welke het eigenlijk nauwelijks zin heeft over te gaan tot de invoering van geavanceerde RIS. Tekortkomingen op dat gebied veroorzaken reeds nu knelpunten, waardoor de positie van de binnenvaart in de toekomst gevaar kan lopen. Het EESC roept de lidstaten daarom op de nodige maatregelen te treffen en middelen hiervoor vrij te maken.

7.   Algemene aanbevelingen

| 7.1 | Op grond van het bovenstaande valt het toe te juichen dat wordt overgegaan tot de invoering van een rechtskader voor geharmoniseerde River Traffic Information Services op de binnenwateren in de Gemeenschap. Mits hiervoor een breed draagvlak wordt gevonden, kunnen geharmoniseerde RIS op de binnenwateren bijdragen tot de verwezenlijking van een „modal shift” in de richting van de binnenvaart als alternatieve wijze van vervoer met veel groeipotentieel en voordelen op het gebied van veiligheid en milieu.
  Verwezenlijking van haar groeipotentieel is de grootste economische uitdaging waarvoor de Europese Unie zich gesteld ziet. Hiertoe is het nodig duurzame groei te bevorderen. Het goederenvervoer neemt een prominente plaats in op de interne markt, maar ziet zich in de gehele EU geconfronteerd met grote problemen. Vooral de congestie in het wegvervoer vormt een bedreiging voor de economische ontwikkeling in de Unie. De oplossing ligt in een modal shift en in duurzame ontwikkeling. Er zullen betere voorwaarden moeten worden geschapen voor het gebruik van intelligente vervoersoplossingen.
  De economische ontwikkeling in Europa is aldus gebaat bij een krachtig en evenwichtig vervoersbeleid, wat erkend zal moeten worden door de Europese beleidsmakers.
  Om dit alles te verwezenlijken is er een adequaat rechtskader nodig en zal de ontwikkeling van de binnenvaart moeten worden uitgeroepen tot politieke prioriteit.
  Wat dit betreft kan men een voorbeeld nemen aan het succesvolle beleid t.a.v. het zeevervoer over korte afstanden. Ook deze sector heeft een groter aandeel van de transporten voor zijn rekening kunnen nemen. Met gerichte maatregelen en behoudens voldoende politieke ondersteuning kan in de binnenvaart eenzelfde resultaat worden bereikt. |
| --- | --- |

7.1

Op grond van het bovenstaande valt het toe te juichen dat wordt overgegaan tot de invoering van een rechtskader voor geharmoniseerde River Traffic Information Services op de binnenwateren in de Gemeenschap. Mits hiervoor een breed draagvlak wordt gevonden, kunnen geharmoniseerde RIS op de binnenwateren bijdragen tot de verwezenlijking van een „modal shift” in de richting van de binnenvaart als alternatieve wijze van vervoer met veel groeipotentieel en voordelen op het gebied van veiligheid en milieu.

Verwezenlijking van haar groeipotentieel is de grootste economische uitdaging waarvoor de Europese Unie zich gesteld ziet. Hiertoe is het nodig duurzame groei te bevorderen. Het goederenvervoer neemt een prominente plaats in op de interne markt, maar ziet zich in de gehele EU geconfronteerd met grote problemen. Vooral de congestie in het wegvervoer vormt een bedreiging voor de economische ontwikkeling in de Unie. De oplossing ligt in een modal shift en in duurzame ontwikkeling. Er zullen betere voorwaarden moeten worden geschapen voor het gebruik van intelligente vervoersoplossingen.

De economische ontwikkeling in Europa is aldus gebaat bij een krachtig en evenwichtig vervoersbeleid, wat erkend zal moeten worden door de Europese beleidsmakers.

Om dit alles te verwezenlijken is er een adequaat rechtskader nodig en zal de ontwikkeling van de binnenvaart moeten worden uitgeroepen tot politieke prioriteit.

Wat dit betreft kan men een voorbeeld nemen aan het succesvolle beleid t.a.v. het zeevervoer over korte afstanden. Ook deze sector heeft een groter aandeel van de transporten voor zijn rekening kunnen nemen. Met gerichte maatregelen en behoudens voldoende politieke ondersteuning kan in de binnenvaart eenzelfde resultaat worden bereikt.

| 7.2 | Het is gunstig voor de economie als het vervoer over de weg ontlast wordt, de binnenvaart wordt geïntegreerd in de intermodale vervoersketen en zuiniger kan worden omgesprongen met natuurlijke hulpbronnen dankzij een nog effectievere benutting van de scheepsruimte. Dit zet kracht bij aan het argument dat er op Europees niveau maatregelen moeten worden genomen ter bevordering van het gebruik van telematica in de binnenvaart, en dat invoering van de geharmoniseerde RIS een noodzaak is. Om de in de ontwerprichtlijn voorgestelde maatregelen effectief te kunnen uitvoeren, zullen er volgens het EESC een aantal stappen moeten worden ondernomen die noodzakelijk zijn als wordt overgegaan tot invoering van RIS. De volgende aanbevelingen worden gedaan:






  — | de technische richtsnoeren waartoe andere op dit gebied werkzame internationale organisaties reeds hebben besloten, moeten in de richtlijn worden overgenomen; |
| --- | --- | --- |

7.2

Het is gunstig voor de economie als het vervoer over de weg ontlast wordt, de binnenvaart wordt geïntegreerd in de intermodale vervoersketen en zuiniger kan worden omgesprongen met natuurlijke hulpbronnen dankzij een nog effectievere benutting van de scheepsruimte. Dit zet kracht bij aan het argument dat er op Europees niveau maatregelen moeten worden genomen ter bevordering van het gebruik van telematica in de binnenvaart, en dat invoering van de geharmoniseerde RIS een noodzaak is. Om de in de ontwerprichtlijn voorgestelde maatregelen effectief te kunnen uitvoeren, zullen er volgens het EESC een aantal stappen moeten worden ondernomen die noodzakelijk zijn als wordt overgegaan tot invoering van RIS. De volgende aanbevelingen worden gedaan:

—

de technische richtsnoeren waartoe andere op dit gebied werkzame internationale organisaties reeds hebben besloten, moeten in de richtlijn worden overgenomen;

| — | de lidstaten dienen elektronische navigatiekaarten ter beschikking te stellen voor waterwegen van klasse IV en hoger (overeenkomstig de in Europa gebruikelijke classificatie); |
| --- | --- |

—

de lidstaten dienen elektronische navigatiekaarten ter beschikking te stellen voor waterwegen van klasse IV en hoger (overeenkomstig de in Europa gebruikelijke classificatie);

| — | oneigenlijk gebruik van de gegevens moet worden voorkomen, en |
| --- | --- |

—

oneigenlijk gebruik van de gegevens moet worden voorkomen, en

| — | de sector moet worden geraadpleegd in het kader van het door de Commissie opgerichte comité ter uitvoering van de richtlijn. |
| --- | --- |

—

de sector moet worden geraadpleegd in het kader van het door de Commissie opgerichte comité ter uitvoering van de richtlijn.

8.   Bijzondere opmerkingen

| 8.1 | Er zullen flankerende maatregelen ter uitvoering van de richtlijn aan boord van binnenschepen moeten worden genomen.
  De binnenvaart beschikt nog niet over voldoende mogelijkheden om over te gaan tot het gebruik van River Traffic Information Services. RIS kunnen alleen doelmatig functioneren als zoveel mogelijk schippers er gebruik van maken. Als de hoofdlijnen van het beleid worden vastgelegd, moet daarbij ruimte worden gelaten voor doelgerichte maatregelen ter vervulling van deze voorwaarde. Genoemde maatregelen moeten erop gericht zijn dat:






  — | er een voorstel voor het praktisch doorvoeren van RIS wordt opgesteld; |
| --- | --- | --- |

8.1

Er zullen flankerende maatregelen ter uitvoering van de richtlijn aan boord van binnenschepen moeten worden genomen.

De binnenvaart beschikt nog niet over voldoende mogelijkheden om over te gaan tot het gebruik van River Traffic Information Services. RIS kunnen alleen doelmatig functioneren als zoveel mogelijk schippers er gebruik van maken. Als de hoofdlijnen van het beleid worden vastgelegd, moet daarbij ruimte worden gelaten voor doelgerichte maatregelen ter vervulling van deze voorwaarde. Genoemde maatregelen moeten erop gericht zijn dat:

—

er een voorstel voor het praktisch doorvoeren van RIS wordt opgesteld;

| — | de binnenschippers worden aangemoedigd tot het aanbrengen van de benodigde apparatuur aan boord van hun schepen en daarbij moeten worden ondersteund, zodat het systeem efficiënt kan worden benut en de doelstellingen uit de richtlijn kunnen worden gehaald; |
| --- | --- |

—

de binnenschippers worden aangemoedigd tot het aanbrengen van de benodigde apparatuur aan boord van hun schepen en daarbij moeten worden ondersteund, zodat het systeem efficiënt kan worden benut en de doelstellingen uit de richtlijn kunnen worden gehaald;

| — | kosteneffectieve communicatiesystemen, die het best beantwoorden aan de behoeften van de binnenvaart, worden bevorderd, en |
| --- | --- |

—

kosteneffectieve communicatiesystemen, die het best beantwoorden aan de behoeften van de binnenvaart, worden bevorderd, en

| — | de productiekosten van RIS-hardware en -software binnen de perken worden gehouden. |
| --- | --- |

—

de productiekosten van RIS-hardware en -software binnen de perken worden gehouden.

| 8.2 | Het EESC beveelt deze maatregelen aan, zodat de ontwerprichtlijn op een doeltreffende manier in praktijk kan worden gebracht. |
| --- | --- |

8.2

Het EESC beveelt deze maatregelen aan, zodat de ontwerprichtlijn op een doeltreffende manier in praktijk kan worden gebracht.

Brussel, 15 december 2004

De voorzitter

van het Europees Economisch en Sociaal Comité

A-M. SIGMUND

---

(1)  DI CESE 48/2002: de tijdens de 5e vergadering van het GRC EU/Roemenië van 23 en 24 mei 2002 te Boekarest goedgekeurde gemeenschappelijke conclusies t.a.v. „De optimalisering van de Donau als pan-Europese TEN-corridor” (rapporteur: Bredima-Savopoulou); het EESC-advies over de „Verwezenlijking van de gestructureerde sociale dialoog bij de pan-Europese vervoerscorridors” (PB C 85 van 8-4-2002, rapporteur: Alleweldt); het EESC-advies over „De toekomst van het trans-Europese netwerk van waterwegen” (PB C 80 van 3-3-2002, rapporteur: Levaux), en het EESC-advies „Naar een pan-Europese regelgeving voor de binnenvaart” (PB C 10 van 14-1-2004, rapporteur: Simons).

1

(2)  In Nederland bijv. is voor 2004 een investeringsstop m.b.t. de instandhouding van waterwegen ingesteld, hoewel er minimaal 35 miljoen euro nodig zal zijn om bestaande knelpunten uit de weg te ruimen en nieuwe te voorkomen. De benodigde middelen worden pas in 2007 vrijgemaakt.

2

Wat Duitsland betreft wordt voor de periode 2000-2020 de behoefte aan vervangingsinvesteringen geraamd op ruim 11 miljard euro. Dit komt neer op een jaarlijks bedrag van meer dan 500 miljoen euro voor de instandhouding van waterwegen, terwijl in het nieuwe nationale verkeerswegenplan voor de periode 2001-2015 wordt uitgegaan van slechts 440 miljoen euro per jaar (zie Planco-rapport: „Potenziale und Zukunft der deutschen Binnenschiffahrt”, november 2003).

(3)  De Donaulanden nemen inmiddels allemaal deel aan LEAD-projecten ter harmonisering van River Traffic Information Services (zie COMPRIS: Consortium. Operational Management Platform 2002-2005). Bij deze projecten zijn 44 partners uit 11 landen, waaronder Slowakije, Hongarije, Roemenië en Bulgarije, betrokken. De verwachting is dat de scheepvaart op de Donau dankzij RIS verregaand zal worden gemoderniseerd (Via Donau: „Strategy and achievements on the implementation of RIS in the Danube region”, 13.10.2004).

3

(4)  EU Energy and Transport in figures, Statistical Pocketbook 2003, Part 3: Transport, chapter 6: Safety.

4

(5)  Royal Haskoning: „Environmental Performance of Inland Shipping”, 27 januari 2004.

5

---

| 28.6.2005 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 157/61 |
| --- | --- | --- | --- |

28.6.2005

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 157/61

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het „Voorstel voor een verordening van de Raad tot oprichting van een Communautair bureau voor visserijcontrole en houdende wijziging van Verordening (EG) nr. 2847/93 tot invoering van een controleregeling voor het gemeenschappelijk visserijbeleid”

(COM(2004) 289 def. — 2004/0108 (CNS))

(2005/C 157/09)

Op 14 mei 2004 heeft de Raad besloten, overeenkomstig artikel 37 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, het Europees Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over voornoemd voorstel

De gespecialiseerde afdeling Landbouw, plattelandsontwikkeling, milieu, die belast was met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden, heeft haar advies goedgekeurd op 16 november 2004. Rapporteur was de heer SARRÓ IPARRAGUIRRE.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 413e zitting van 15 en 16 december 2004 (vergadering van 15 december 2004) het volgende advies met 138 stemmen vóór en 3 stemmen tegen, bij 7 onthoudingen, goedgekeurd:

1.   Inleiding

| 1.1 | De hervorming van het gemeenschappelijk visserijbeleid (GVB), die op 1 januari 2003 van kracht werd, is in hoofdzaak gericht op de instandhouding en de duurzame exploitatie van de visbestanden. In dit verband zijn een aantal regels opgesteld die zowel door de communautaire visserijsector als door de lidstaten moeten worden nageleefd. |
| --- | --- |

1.1

De hervorming van het gemeenschappelijk visserijbeleid (GVB), die op 1 januari 2003 van kracht werd, is in hoofdzaak gericht op de instandhouding en de duurzame exploitatie van de visbestanden. In dit verband zijn een aantal regels opgesteld die zowel door de communautaire visserijsector als door de lidstaten moeten worden nageleefd.

| 1.2 | In hoofdstuk V van Verordening 2371/2002 (1) legt de Raad een communautair controle- en handhavingssysteem vast. Ook worden hier de bevoegdheden van zowel de lidstaten als de Commissie duidelijk afgebakend en een aantal regels vastgesteld voor de samenwerking en de coördinatie tussen de lidstaten onderling en tussen de lidstaten en derde landen, om zo de naleving van de voorschriften van het GVB te verzekeren. |
| --- | --- |

1.2

In hoofdstuk V van Verordening 2371/2002 (1) legt de Raad een communautair controle- en handhavingssysteem vast. Ook worden hier de bevoegdheden van zowel de lidstaten als de Commissie duidelijk afgebakend en een aantal regels vastgesteld voor de samenwerking en de coördinatie tussen de lidstaten onderling en tussen de lidstaten en derde landen, om zo de naleving van de voorschriften van het GVB te verzekeren.

| 1.3 | De toepassing van de regels van het GVB door de lidstaten vereist een solide operationele controle- en inspectiestructuur op Gemeenschapsniveau, voldoende controle- en inspectiemiddelen en een adequate strategie voor het gecoördineerd inzetten van deze middelen, zo stelt de Commissie. |
| --- | --- |

1.3

De toepassing van de regels van het GVB door de lidstaten vereist een solide operationele controle- en inspectiestructuur op Gemeenschapsniveau, voldoende controle- en inspectiemiddelen en een adequate strategie voor het gecoördineerd inzetten van deze middelen, zo stelt de Commissie.

| 1.4 | Met deze nieuwe ontwerpverordening (2) beoogt de Commissie een Communautair bureau voor visserijcontrole (het Bureau) in het leven te roepen. Bedoeling is dat dit gespecialiseerde technische EU-orgaan toeziet op de uniforme en doeltreffende toepassing van de regels van het GVB door de lidstaten, zorgt voor de operationele coördinatie van de visserijcontroles en -inspecties van de lidstaten organiseert en de samenwerking tussen de lidstaten steunt. |
| --- | --- |

1.4

Met deze nieuwe ontwerpverordening (2) beoogt de Commissie een Communautair bureau voor visserijcontrole (het Bureau) in het leven te roepen. Bedoeling is dat dit gespecialiseerde technische EU-orgaan toeziet op de uniforme en doeltreffende toepassing van de regels van het GVB door de lidstaten, zorgt voor de operationele coördinatie van de visserijcontroles en -inspecties van de lidstaten organiseert en de samenwerking tussen de lidstaten steunt.

| 1.5 | De Commissie stelt dan ook voor dat het Bureau de volgende taken op zich neemt: de coördinatie van de controles en inspecties die de lidstaten moeten uitvoeren uit hoofde van de controle- en inspectieverplichtingen van de Gemeenschap; de coördinatie van de gezamenlijke inzet van de nationale controle- en inspectiemiddelen; het bijstaan van de lidstaten bij de verslaglegging over de visserijactiviteiten en de controles en inspecties aan de Commissie en aan derden, en het bijstaan van de lidstaten bij het vervullen van hun taken en verplichtingen in het kader van de regels van het gemeenschappelijk visserijbeleid. |
| --- | --- |

1.5

De Commissie stelt dan ook voor dat het Bureau de volgende taken op zich neemt: de coördinatie van de controles en inspecties die de lidstaten moeten uitvoeren uit hoofde van de controle- en inspectieverplichtingen van de Gemeenschap; de coördinatie van de gezamenlijke inzet van de nationale controle- en inspectiemiddelen; het bijstaan van de lidstaten bij de verslaglegging over de visserijactiviteiten en de controles en inspecties aan de Commissie en aan derden, en het bijstaan van de lidstaten bij het vervullen van hun taken en verplichtingen in het kader van de regels van het gemeenschappelijk visserijbeleid.

| 1.6 | Voorts zou het Bureau tegen betaling en op contractbasis diensten kunnen verlenen aan de lidstaten, bijstand kunnen verlenen bij het opleiden van inspecteurs, samen met de lidstaten controle- en inspectiemateriaal kunnen aankopen en de coördinatie op zich kunnen nemen van gezamenlijke proefprojecten voor controle en inspectie. |
| --- | --- |

1.6

Voorts zou het Bureau tegen betaling en op contractbasis diensten kunnen verlenen aan de lidstaten, bijstand kunnen verlenen bij het opleiden van inspecteurs, samen met de lidstaten controle- en inspectiemateriaal kunnen aankopen en de coördinatie op zich kunnen nemen van gezamenlijke proefprojecten voor controle en inspectie.

| 1.7 | In de verordening wordt bepaald dat het Bureau een orgaan is van de Gemeenschap dat rechtspersoonlijkheid heeft en over eigen personeel beschikt. De raad van bestuur bestaat uit één vertegenwoordiger uit iedere lidstaat met vaartuigen die op levende mariene hulpbronnen vissen, vier vertegenwoordigers van de Commissie, en vier door de Commissie benoemde vertegenwoordigers van de visserijsector zonder stemrecht. Ook wordt een uitvoerend directeur aangewezen. |
| --- | --- |

1.7

In de verordening wordt bepaald dat het Bureau een orgaan is van de Gemeenschap dat rechtspersoonlijkheid heeft en over eigen personeel beschikt. De raad van bestuur bestaat uit één vertegenwoordiger uit iedere lidstaat met vaartuigen die op levende mariene hulpbronnen vissen, vier vertegenwoordigers van de Commissie, en vier door de Commissie benoemde vertegenwoordigers van de visserijsector zonder stemrecht. Ook wordt een uitvoerend directeur aangewezen.

| 1.8 | Het Bureau haalt zijn inkomsten uit een bijdrage van de Gemeenschap, de kosten die aan de lidstaten in rekening worden gebracht voor geleverde diensten, en de opbrengst van publicaties, opleidingsactiviteiten en andere geleverde diensten. |
| --- | --- |

1.8

Het Bureau haalt zijn inkomsten uit een bijdrage van de Gemeenschap, de kosten die aan de lidstaten in rekening worden gebracht voor geleverde diensten, en de opbrengst van publicaties, opleidingsactiviteiten en andere geleverde diensten.

| 1.9 | Het Bureau zou operationeel moeten worden in 2006. Voor het eerste jaar wordt een budget van 4,9 miljoen euro uitgetrokken en zal het Bureau 38 personeelsleden krijgen. Vanaf 2007 worden de middelen opgetrokken tot 5,2 miljoen euro en zal het personeelsbestand worden uitgebreid tot 49 personen. Het Bureau zal zijn zetel hebben in Spanje. |
| --- | --- |

1.9

Het Bureau zou operationeel moeten worden in 2006. Voor het eerste jaar wordt een budget van 4,9 miljoen euro uitgetrokken en zal het Bureau 38 personeelsleden krijgen. Vanaf 2007 worden de middelen opgetrokken tot 5,2 miljoen euro en zal het personeelsbestand worden uitgebreid tot 49 personen. Het Bureau zal zijn zetel hebben in Spanje.

2.   Algemene opmerkingen

| 2.1 | In haar mededeling aan de Raad en het Europees Parlement „Naar een uniforme en effectieve uitvoering van het gemeenschappelijk visserijbeleid” (3) plant de Commissie de oprichting van een gezamenlijke inspectiestructuur voor de visserij, die zou worden voorafgegaan door een in overleg met de lidstaten op te stellen haalbaarheidsstudie. Het Comité betreurt dan ook dat nu een voorstel voor een verordening ter tafel ligt, terwijl de haalbaarheidsstudie achterwege is gebleven. |
| --- | --- |

2.1

In haar mededeling aan de Raad en het Europees Parlement „Naar een uniforme en effectieve uitvoering van het gemeenschappelijk visserijbeleid” (3) plant de Commissie de oprichting van een gezamenlijke inspectiestructuur voor de visserij, die zou worden voorafgegaan door een in overleg met de lidstaten op te stellen haalbaarheidsstudie. Het Comité betreurt dan ook dat nu een voorstel voor een verordening ter tafel ligt, terwijl de haalbaarheidsstudie achterwege is gebleven.

| 2.2 | Het Comité is ingenomen met het voorstel van de Commissie om een Communautair bureau voor visserijcontrole op te richten en kan zich vinden in de doelstellingen, te weten een doeltreffende uitvoering van het GVB en uniforme inspectie en rechtshandhaving voor de hele EU. Het is het met de Commissie eens dat het GVB op efficiënte en uniforme wijze moet worden uitgevoerd, maar wijst er wel op dat de sector de desbetreffende regels dan moet aanvaarden en begrijpen. Het is daarom van belang dat de sector van meet af aan wordt betrokken bij de besluitvorming. Een eerste stap is het samen opstellen van de wetenschappelijke adviezen aan de hand waarvan de strategie en de maatregelen voor het behoud van de visbestanden worden uitgestippeld. Het Bureau zou zich dus ook moeten bezighouden met de vraag hoe de wetenschappelijke adviezen nog verbeterd kunnen worden en zou de sector ertoe moeten aansporen mee te werken aan de opstelling van deze adviezen. Dit aspect zou moeten worden toegevoegd aan de opsomming van de taken van het Bureau (artikel 4 van het voorstel voor een verordening). |
| --- | --- |

2.2

Het Comité is ingenomen met het voorstel van de Commissie om een Communautair bureau voor visserijcontrole op te richten en kan zich vinden in de doelstellingen, te weten een doeltreffende uitvoering van het GVB en uniforme inspectie en rechtshandhaving voor de hele EU. Het is het met de Commissie eens dat het GVB op efficiënte en uniforme wijze moet worden uitgevoerd, maar wijst er wel op dat de sector de desbetreffende regels dan moet aanvaarden en begrijpen. Het is daarom van belang dat de sector van meet af aan wordt betrokken bij de besluitvorming. Een eerste stap is het samen opstellen van de wetenschappelijke adviezen aan de hand waarvan de strategie en de maatregelen voor het behoud van de visbestanden worden uitgestippeld. Het Bureau zou zich dus ook moeten bezighouden met de vraag hoe de wetenschappelijke adviezen nog verbeterd kunnen worden en zou de sector ertoe moeten aansporen mee te werken aan de opstelling van deze adviezen. Dit aspect zou moeten worden toegevoegd aan de opsomming van de taken van het Bureau (artikel 4 van het voorstel voor een verordening).

| 2.3 | Aangezien het Bureau het eerste orgaan zal zijn dat zich exclusief bezighoudt met visserij, zou in de verordening rekening moeten worden gehouden met een mogelijke toekomstige uitbreiding van de bevoegdheden van het Bureau. |
| --- | --- |

2.3

Aangezien het Bureau het eerste orgaan zal zijn dat zich exclusief bezighoudt met visserij, zou in de verordening rekening moeten worden gehouden met een mogelijke toekomstige uitbreiding van de bevoegdheden van het Bureau.

| 2.4 | Zo zou het Bureau de lidstaten en de Commissie technisch en wetenschappelijk advies kunnen verstrekken over de doeltreffende uitvoering van het GVB, en m.n. over de efficiëntie van de voorgestelde controle- en inspectiemaatregelen en het toezicht daarop. Ook zou het kunnen bijdragen aan de opleiding van inspecteurs en gespecialiseerd controlepersoneel door een speciaal opleidingscentrum op te richten. Ten slotte zou het Bureau het zijne kunnen bijdragen aan het broodnodige streven naar harmonisatie van de sancties in de verschillende lidstaten. |
| --- | --- |

2.4

Zo zou het Bureau de lidstaten en de Commissie technisch en wetenschappelijk advies kunnen verstrekken over de doeltreffende uitvoering van het GVB, en m.n. over de efficiëntie van de voorgestelde controle- en inspectiemaatregelen en het toezicht daarop. Ook zou het kunnen bijdragen aan de opleiding van inspecteurs en gespecialiseerd controlepersoneel door een speciaal opleidingscentrum op te richten. Ten slotte zou het Bureau het zijne kunnen bijdragen aan het broodnodige streven naar harmonisatie van de sancties in de verschillende lidstaten.

| 2.5 | In het voorstel wordt bepaald dat de operationele coördinatie van het Bureau betrekking heeft op de controle en inspectie van visserijactiviteiten op het grondgebied van de lidstaten, in communautaire wateren of buiten de communautaire wateren door vaartuigen van de Gemeenschap, en wel tot het eerste punt van verkoop van visserijproducten. Het Comité pleit evenwel voor een verruiming van het toepassingsgebied van de operationele coördinatie. Enerzijds zouden de controle en inspectie niet beperkt mogen blijven tot het eerste verkooppunt, maar uitgebreid moeten worden tot de hele voedselketen, d.w.z. van het moment dat de vis wordt gevangen tot het moment dat hij op het bord van de consument belandt. Anderzijds zou het Bureau ook bevoegd moeten zijn voor de coördinatie van de controle op de visserijproducten van schepen die de vlag van een derde land voeren, m.n. waar het gaat om illegale, niet aangegeven en niet gereglementeerde visserij. |
| --- | --- |

2.5

In het voorstel wordt bepaald dat de operationele coördinatie van het Bureau betrekking heeft op de controle en inspectie van visserijactiviteiten op het grondgebied van de lidstaten, in communautaire wateren of buiten de communautaire wateren door vaartuigen van de Gemeenschap, en wel tot het eerste punt van verkoop van visserijproducten. Het Comité pleit evenwel voor een verruiming van het toepassingsgebied van de operationele coördinatie. Enerzijds zouden de controle en inspectie niet beperkt mogen blijven tot het eerste verkooppunt, maar uitgebreid moeten worden tot de hele voedselketen, d.w.z. van het moment dat de vis wordt gevangen tot het moment dat hij op het bord van de consument belandt. Anderzijds zou het Bureau ook bevoegd moeten zijn voor de coördinatie van de controle op de visserijproducten van schepen die de vlag van een derde land voeren, m.n. waar het gaat om illegale, niet aangegeven en niet gereglementeerde visserij.

| 2.6 | Het Comité is bijzonder ingenomen met de mogelijkheid dat het Bureau zowel de Gemeenschap als de lidstaten bijstaat in hun betrekkingen met derde landen en met de regionale visserijorganisaties; positief is daarnaast ook dat het derde landen rechtstreeks steunt, aangezien het deze helpt bij de instandhouding en de duurzame exploitatie van de visbestanden in hun eigen en in internationale wateren. Het Bureau dient dan ook te kunnen beschikken over de nodige financiële middelen om deze taken te kunnen vervullen, wat een duurzame ontwikkeling van de visserij zeker ten goede zal komen. |
| --- | --- |

2.6

Het Comité is bijzonder ingenomen met de mogelijkheid dat het Bureau zowel de Gemeenschap als de lidstaten bijstaat in hun betrekkingen met derde landen en met de regionale visserijorganisaties; positief is daarnaast ook dat het derde landen rechtstreeks steunt, aangezien het deze helpt bij de instandhouding en de duurzame exploitatie van de visbestanden in hun eigen en in internationale wateren. Het Bureau dient dan ook te kunnen beschikken over de nodige financiële middelen om deze taken te kunnen vervullen, wat een duurzame ontwikkeling van de visserij zeker ten goede zal komen.

| 2.7 | Het Comité staat ten volle achter het voorstel in artikel 6 van de ontwerpverordening om met het oog op de organisatie van de operationele coördinatie van gezamenlijke controles en inspecties een communautair visserijcontrolecentrum op te richten. Wel dient nader te worden aangegeven welke taken dit centrum zou moeten vervullen, om overlapping met de bevoegdheden van de lidstaten te voorkomen. Van kapitaal belang is dat het Bureau, als het eenmaal functioneert, de in art. 33 vermelde eisen inzake vertrouwelijkheid naleeft. |
| --- | --- |

2.7

Het Comité staat ten volle achter het voorstel in artikel 6 van de ontwerpverordening om met het oog op de organisatie van de operationele coördinatie van gezamenlijke controles en inspecties een communautair visserijcontrolecentrum op te richten. Wel dient nader te worden aangegeven welke taken dit centrum zou moeten vervullen, om overlapping met de bevoegdheden van de lidstaten te voorkomen. Van kapitaal belang is dat het Bureau, als het eenmaal functioneert, de in art. 33 vermelde eisen inzake vertrouwelijkheid naleeft.

| 2.8 | De gezamenlijke inzetplannen (hoofdstuk III van het Commissievoorstel) zijn in de ogen van het EESC van fundamenteel belang voor een efficiënte, uniforme en evenwichtige toepassing van het controlebeleid door de verschillende lidstaten. Het gaat akkoord met de voorstellen van de Commissie inzake de inhoud, de goedkeuring, de tenuitvoerlegging en de beoordeling van deze inzetplannen. De lidstaten moeten er samen met het Bureau zorg voor dragen dat de plannen tot een goed einde worden gebracht. |
| --- | --- |

2.8

De gezamenlijke inzetplannen (hoofdstuk III van het Commissievoorstel) zijn in de ogen van het EESC van fundamenteel belang voor een efficiënte, uniforme en evenwichtige toepassing van het controlebeleid door de verschillende lidstaten. Het gaat akkoord met de voorstellen van de Commissie inzake de inhoud, de goedkeuring, de tenuitvoerlegging en de beoordeling van deze inzetplannen. De lidstaten moeten er samen met het Bureau zorg voor dragen dat de plannen tot een goed einde worden gebracht.

| 2.9 | De jaarlijkse beoordeling van de doeltreffendheid van de gezamenlijke inzetplannen is noodzakelijk om na te gaan of de verschillende vloten de bestaande voorschriften inzake behoud en controle naleven. |
| --- | --- |

2.9

De jaarlijkse beoordeling van de doeltreffendheid van de gezamenlijke inzetplannen is noodzakelijk om na te gaan of de verschillende vloten de bestaande voorschriften inzake behoud en controle naleven.

| 2.10 | Ook het voorstel tot oprichting van een informatienetwerk tussen de Commissie, het Bureau en de bevoegde autoriteiten van de lidstaten draagt de goedkeuring van het Comité weg. Wel moeten het Bureau en de Commissie zelf er nauwlettend op toezien dat de gegevens die zo worden verkregen en doorgegeven vertrouwelijk blijven, zoals ook in art. 17, lid 2, van de verordening van de lidstaten wordt geëist. |
| --- | --- |

2.10

Ook het voorstel tot oprichting van een informatienetwerk tussen de Commissie, het Bureau en de bevoegde autoriteiten van de lidstaten draagt de goedkeuring van het Comité weg. Wel moeten het Bureau en de Commissie zelf er nauwlettend op toezien dat de gegevens die zo worden verkregen en doorgegeven vertrouwelijk blijven, zoals ook in art. 17, lid 2, van de verordening van de lidstaten wordt geëist.

| 2.11 | Wat de interne structuur en de werking van het Bureau aangaat, is in de verordening bepaald dat het Bureau een orgaan van de Gemeenschap met rechtspersoonlijkheid is. Het Comité is het hier volledig mee eens. Het Bureau moet immers ten dienste staan van de hele Gemeenschap, de werking ervan moet volledig transparant zijn, en het mag zich niet laten beïnvloeden door de specifieke belangen van de Commissie of de lidstaten. Het baart het Comité in dit verband zorgen dat niet duidelijk is aangegeven hoe het Bureau zijn personeelsleden zal aanwerven, of het nu gaat om ambtenaren die door de Commissie of de lidstaten tijdelijk worden toegewezen of om gedetacheerde ambtenaren. |
| --- | --- |

2.11

Wat de interne structuur en de werking van het Bureau aangaat, is in de verordening bepaald dat het Bureau een orgaan van de Gemeenschap met rechtspersoonlijkheid is. Het Comité is het hier volledig mee eens. Het Bureau moet immers ten dienste staan van de hele Gemeenschap, de werking ervan moet volledig transparant zijn, en het mag zich niet laten beïnvloeden door de specifieke belangen van de Commissie of de lidstaten. Het baart het Comité in dit verband zorgen dat niet duidelijk is aangegeven hoe het Bureau zijn personeelsleden zal aanwerven, of het nu gaat om ambtenaren die door de Commissie of de lidstaten tijdelijk worden toegewezen of om gedetacheerde ambtenaren.

| 2.12 | Het Statuut van de ambtenaren van de Europese Gemeenschappen, de Regeling welke van toepassing is op de andere personeelsleden van de Europese Gemeenschappen en de regels die gezamenlijk door de instellingen van de Europese Gemeenschappen zijn vastgesteld ter uitvoering van dat statuut en die regeling, zijn van toepassing op het personeel van het Bureau. Deze bepaling is bijzonder nuttig, aangezien zo de contractuele én de niet-contractuele aansprakelijkheid van het Bureau en zijn personeelsleden bij de uitoefening van hun functies duidelijk vastliggen. Ook is het logisch dat het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen bevoegd is voor geschillen over door het Bureau gesloten overeenkomsten of over schadevergoeding. |
| --- | --- |

2.12

Het Statuut van de ambtenaren van de Europese Gemeenschappen, de Regeling welke van toepassing is op de andere personeelsleden van de Europese Gemeenschappen en de regels die gezamenlijk door de instellingen van de Europese Gemeenschappen zijn vastgesteld ter uitvoering van dat statuut en die regeling, zijn van toepassing op het personeel van het Bureau. Deze bepaling is bijzonder nuttig, aangezien zo de contractuele én de niet-contractuele aansprakelijkheid van het Bureau en zijn personeelsleden bij de uitoefening van hun functies duidelijk vastliggen. Ook is het logisch dat het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen bevoegd is voor geschillen over door het Bureau gesloten overeenkomsten of over schadevergoeding.

| 2.13 | Zoals in elke particuliere of openbare onderneming is de raad van bestuur, die wordt omschreven in artikel 25, ook bij het bureau de hoeksteen. Zorgwekkend is wel dat de raad van bestuur al te zeer afhankelijk is van de Commissie, die over tien stemmen beschikt, terwijl de lidstaten waarvan vaartuigen betrokken zijn bij de visserij op levende mariene hulpbronnen maar over elk één stem beschikken. Alle lidstaten samen beschikken dus over maximaal 20 stemmen, wat betekent dat de Commissie zonder problemen haar wil zal kunnen opleggen. Het Comité pleit ervoor dat elke vertegenwoordiger van de Commissie, net als de lidstaten, één stem krijgt. |
| --- | --- |

2.13

Zoals in elke particuliere of openbare onderneming is de raad van bestuur, die wordt omschreven in artikel 25, ook bij het bureau de hoeksteen. Zorgwekkend is wel dat de raad van bestuur al te zeer afhankelijk is van de Commissie, die over tien stemmen beschikt, terwijl de lidstaten waarvan vaartuigen betrokken zijn bij de visserij op levende mariene hulpbronnen maar over elk één stem beschikken. Alle lidstaten samen beschikken dus over maximaal 20 stemmen, wat betekent dat de Commissie zonder problemen haar wil zal kunnen opleggen. Het Comité pleit ervoor dat elke vertegenwoordiger van de Commissie, net als de lidstaten, één stem krijgt.

| 2.14 | Verder zou de Commissie vier vertegenwoordigers van de visserijsector zonder stemrecht deel willen laten uitmaken van de raad van bestuur. Het Comité vindt dit veel te weinig en meent dat ten minste acht vertegenwoordigers van de visserijsector in de raad zitting zouden moeten hebben. Bovendien zou uitdrukkelijk moeten worden bepaald dat deze vertegenwoordigers aangewezen worden door de Europese werkgevers- en werknemersorganisaties, en dat zij wel stemrecht hebben. De minimumcriteria waaraan de vertegenwoordigers van de visserijsector moeten voldoen om deel te kunnen uitmaken van de raad van bestuur, zouden in de verordening moeten worden vastgelegd. Ten slotte moet worden vermeld dat ook de vertegenwoordigers van de sector plaatsvervangers voor de raad van bestuur kunnen aanwijzen. |
| --- | --- |

2.14

Verder zou de Commissie vier vertegenwoordigers van de visserijsector zonder stemrecht deel willen laten uitmaken van de raad van bestuur. Het Comité vindt dit veel te weinig en meent dat ten minste acht vertegenwoordigers van de visserijsector in de raad zitting zouden moeten hebben. Bovendien zou uitdrukkelijk moeten worden bepaald dat deze vertegenwoordigers aangewezen worden door de Europese werkgevers- en werknemersorganisaties, en dat zij wel stemrecht hebben. De minimumcriteria waaraan de vertegenwoordigers van de visserijsector moeten voldoen om deel te kunnen uitmaken van de raad van bestuur, zouden in de verordening moeten worden vastgelegd. Ten slotte moet worden vermeld dat ook de vertegenwoordigers van de sector plaatsvervangers voor de raad van bestuur kunnen aanwijzen.

| 2.15 | De Commissie stelt voor dat de raad van bestuur wordt bijeengeroepen door de voorzitter en eenmaal per jaar een gewone vergadering houdt. Daarnaast komt de raad van bestuur op initiatief van de voorzitter of op verzoek van de Commissie of van een derde van de in de raad van bestuur vertegenwoordigde lidstaten bijeen. Het Comité zou deze formulering willen veranderen in: „een derde van de leden van de raad van bestuur”. Het kan immers ook in het belang van de vertegenwoordigers van de sector zijn de raad bijeen te roepen. |
| --- | --- |

2.15

De Commissie stelt voor dat de raad van bestuur wordt bijeengeroepen door de voorzitter en eenmaal per jaar een gewone vergadering houdt. Daarnaast komt de raad van bestuur op initiatief van de voorzitter of op verzoek van de Commissie of van een derde van de in de raad van bestuur vertegenwoordigde lidstaten bijeen. Het Comité zou deze formulering willen veranderen in: „een derde van de leden van de raad van bestuur”. Het kan immers ook in het belang van de vertegenwoordigers van de sector zijn de raad bijeen te roepen.

| 2.16 | In art. 27, lid 4, bepaalt de Commissie dat de raad van bestuur, wanneer het gaat om een vertrouwelijke kwestie of een belangenconflict, kan besluiten specifieke agendapunten te bespreken zonder dat de vertegenwoordigers van de visserijsector daarbij aanwezig zijn. Deze bepaling dient te worden geschrapt. Het gaat niet aan de deelname van de vertegenwoordigers van de visserijsector aan de vergaderingen van de raad van bestuur in zo sterke mate te beperken. |
| --- | --- |

2.16

In art. 27, lid 4, bepaalt de Commissie dat de raad van bestuur, wanneer het gaat om een vertrouwelijke kwestie of een belangenconflict, kan besluiten specifieke agendapunten te bespreken zonder dat de vertegenwoordigers van de visserijsector daarbij aanwezig zijn. Deze bepaling dient te worden geschrapt. Het gaat niet aan de deelname van de vertegenwoordigers van de visserijsector aan de vergaderingen van de raad van bestuur in zo sterke mate te beperken.

| 2.17 | Het behoort tot de taken van de raad van bestuur om het algemeen verslag van het Bureau over het voorafgaande jaar goed te keuren en het werkprogramma van het Bureau voor het komende jaar vast te stellen en toe te zenden aan het Europees Parlement, de Raad, de Commissie, de Rekenkamer en de lidstaten. Met het oog op meer transparantie en nauwere samenwerking met de visserijsector stelt het Comité voor dat dit verslag ook zou worden toegezonden aan het Raadgevend comité voor de visserij en de aquacultuur van de EU. |
| --- | --- |

2.17

Het behoort tot de taken van de raad van bestuur om het algemeen verslag van het Bureau over het voorafgaande jaar goed te keuren en het werkprogramma van het Bureau voor het komende jaar vast te stellen en toe te zenden aan het Europees Parlement, de Raad, de Commissie, de Rekenkamer en de lidstaten. Met het oog op meer transparantie en nauwere samenwerking met de visserijsector stelt het Comité voor dat dit verslag ook zou worden toegezonden aan het Raadgevend comité voor de visserij en de aquacultuur van de EU.

| 2.18 | In art. 29 wordt bepaald dat de vertegenwoordigers van de visserijsector die zitting hebben in de raad van bestuur een verklaring moeten afleggen omtrent hun belangen, waarin zij hetzij verklaren dat zij geen belangen hebben die afbreuk zouden kunnen doen aan hun onafhankelijkheid, hetzij al hun directe en indirecte belangen vermelden die afbreuk zouden kunnen doen aan hun onafhankelijkheid. Een dergelijke verklaring is volgens het Comité onlogisch en overbodig. Elke vertegenwoordiger van de sector die werkzaam is in de visserij en verkozen kan worden, heeft immers rechtstreekse belangen in de visserij die afbreuk kunnen doen aan zijn onafhankelijkheid. Een dergelijk vereiste zou moeten gelden voor alle leden van de raad van bestuur. |
| --- | --- |

2.18

In art. 29 wordt bepaald dat de vertegenwoordigers van de visserijsector die zitting hebben in de raad van bestuur een verklaring moeten afleggen omtrent hun belangen, waarin zij hetzij verklaren dat zij geen belangen hebben die afbreuk zouden kunnen doen aan hun onafhankelijkheid, hetzij al hun directe en indirecte belangen vermelden die afbreuk zouden kunnen doen aan hun onafhankelijkheid. Een dergelijke verklaring is volgens het Comité onlogisch en overbodig. Elke vertegenwoordiger van de sector die werkzaam is in de visserij en verkozen kan worden, heeft immers rechtstreekse belangen in de visserij die afbreuk kunnen doen aan zijn onafhankelijkheid. Een dergelijk vereiste zou moeten gelden voor alle leden van de raad van bestuur.

| 2.19 | Ook is het Comité niet gelukkig met de wel erg vergaande beslissingsbevoegdheid van de Commissie inzake de selectie, de benoeming, de taakomschrijving en het ontslag van de uitvoerend directeur. In art. 31 van het voorstel zou daarom moeten worden aangegeven dat de raad van bestuur, op voorstel van de Commissie en met een meerderheid van tweederde van zijn leden, de uitvoerend directeur kan benoemen en ontslaan. De lijst van drie kandidaten voor de post van uitvoerend directeur zou van te voren aan het RCVA moeten worden voorgelegd, zodat dit comité een niet-bindend advies kan uitbrengen. |
| --- | --- |

2.19

Ook is het Comité niet gelukkig met de wel erg vergaande beslissingsbevoegdheid van de Commissie inzake de selectie, de benoeming, de taakomschrijving en het ontslag van de uitvoerend directeur. In art. 31 van het voorstel zou daarom moeten worden aangegeven dat de raad van bestuur, op voorstel van de Commissie en met een meerderheid van tweederde van zijn leden, de uitvoerend directeur kan benoemen en ontslaan. De lijst van drie kandidaten voor de post van uitvoerend directeur zou van te voren aan het RCVA moeten worden voorgelegd, zodat dit comité een niet-bindend advies kan uitbrengen.

| 2.20 | Het Bureau zou ten minste de eerste jaren van zijn bestaan in hoofdzaak moeten worden gefinancierd door de in de algemene EU-begroting vastgelegde bijdrage van de Gemeenschap. De andere twee inkomstenbronnen, nl. de vergoeding voor de aan de lidstaten geleverde diensten en de opbrengst van publicaties en opleidingsactiviteiten, zullen immers pas na verloop van tijd iets opleveren. Het Comité pleit dan ook voor meer flexibiliteit in de eerste drie begrotingsjaren van het Bureau; het voorstel van de Commissie is in dit verband al te strikt. |
| --- | --- |

2.20

Het Bureau zou ten minste de eerste jaren van zijn bestaan in hoofdzaak moeten worden gefinancierd door de in de algemene EU-begroting vastgelegde bijdrage van de Gemeenschap. De andere twee inkomstenbronnen, nl. de vergoeding voor de aan de lidstaten geleverde diensten en de opbrengst van publicaties en opleidingsactiviteiten, zullen immers pas na verloop van tijd iets opleveren. Het Comité pleit dan ook voor meer flexibiliteit in de eerste drie begrotingsjaren van het Bureau; het voorstel van de Commissie is in dit verband al te strikt.

| 2.21 | Het Comité staat achter de voorgestelde regeling voor uitvoering en controle van de begroting, m.n. de bepalingen inzake de controle van de voorlopige jaarlijkse rekeningen van het Bureau door de Rekenkamer en de onverkorte toepassing op het Bureau van Verordening (EG) nr. 1073/1999 (4) ter bestrijding van fraude, corruptie en andere onwettige activiteiten. De toetreding van het Bureau tot het Interinstitutioneel Akkoord van 25 mei 1999 betreffende de interne onderzoeken verricht door het Europees Bureau voor fraudebestrijding (OLAF) is van kapitaal belang. |
| --- | --- |

2.21

Het Comité staat achter de voorgestelde regeling voor uitvoering en controle van de begroting, m.n. de bepalingen inzake de controle van de voorlopige jaarlijkse rekeningen van het Bureau door de Rekenkamer en de onverkorte toepassing op het Bureau van Verordening (EG) nr. 1073/1999 (4) ter bestrijding van fraude, corruptie en andere onwettige activiteiten. De toetreding van het Bureau tot het Interinstitutioneel Akkoord van 25 mei 1999 betreffende de interne onderzoeken verricht door het Europees Bureau voor fraudebestrijding (OLAF) is van kapitaal belang.

| 2.22 | De ontwerpverordening wijzigt artikel 34 quater van Verordening (EEG) nr. 2847/93 (5) tot invoering van een controleregeling voor het gemeenschappelijk visserijbeleid, waarin werd bepaald dat de looptijd van de door de Commissie vastgestelde controle- en inspectieprogramma's niet meer dan twee jaar mocht bedragen, en dat het aan de lidstaten was om de nodige maatregelen te nemen, zowel wat de menselijke als de materiële middelen betrof. In het voorstel wordt de looptijd uitgebreid tot drie jaar, of tot de in het herstelplan vastgelegde periode, en wordt bepaald dat de controle- en inspectieprogramma's door de lidstaten worden uitgevoerd op basis van gezamenlijke inzetplannen. Het Comité kan zich vinden in deze wijziging. |
| --- | --- |

2.22

De ontwerpverordening wijzigt artikel 34 quater van Verordening (EEG) nr. 2847/93 (5) tot invoering van een controleregeling voor het gemeenschappelijk visserijbeleid, waarin werd bepaald dat de looptijd van de door de Commissie vastgestelde controle- en inspectieprogramma's niet meer dan twee jaar mocht bedragen, en dat het aan de lidstaten was om de nodige maatregelen te nemen, zowel wat de menselijke als de materiële middelen betrof. In het voorstel wordt de looptijd uitgebreid tot drie jaar, of tot de in het herstelplan vastgelegde periode, en wordt bepaald dat de controle- en inspectieprogramma's door de lidstaten worden uitgevoerd op basis van gezamenlijke inzetplannen. Het Comité kan zich vinden in deze wijziging.

| 2.23 | Om de voorgestelde termijnen en de bepaling van artikel 40 inzake het begin van de werkzaamheden van het Bureau te kunnen respecteren, zou de verordening op 1 januari 2005 in werking moeten treden, zodat het Bureau op 1 januari 2006 van start kan gaan. |
| --- | --- |

2.23

Om de voorgestelde termijnen en de bepaling van artikel 40 inzake het begin van de werkzaamheden van het Bureau te kunnen respecteren, zou de verordening op 1 januari 2005 in werking moeten treden, zodat het Bureau op 1 januari 2006 van start kan gaan.

3.   Conclusies

| 3.1 | Het Comité feliciteert de Commissie met haar voorstel om een bureau voor visserijcontrole op te richten, dringt erop aan dat de nodige budgettaire middelen beschikbaar worden gesteld om de doelstellingen te bereiken, stelt voor om een uitbreiding van de bevoegdheden van het Bureau mogelijk te maken en wijst erop dat de vastgelegde termijnen moeten worden nageleefd. |
| --- | --- |

3.1

Het Comité feliciteert de Commissie met haar voorstel om een bureau voor visserijcontrole op te richten, dringt erop aan dat de nodige budgettaire middelen beschikbaar worden gesteld om de doelstellingen te bereiken, stelt voor om een uitbreiding van de bevoegdheden van het Bureau mogelijk te maken en wijst erop dat de vastgelegde termijnen moeten worden nageleefd.

| 3.2 | Voorts dringt het Comité erop aan dat de Commissie m.n. de volgende aanbevelingen in aanmerking neemt: |
| --- | --- |

3.2

Voorts dringt het Comité erop aan dat de Commissie m.n. de volgende aanbevelingen in aanmerking neemt:

| 3.2.1 | De mogelijkheid van een uitbreiding van de bevoegdheden van het Bureau moet in de verordening worden opgenomen:






  — | Het Bureau zou zich ook moeten bezighouden met de vraag hoe de wetenschappelijke adviezen nog verbeterd kunnen worden en zou de sector ertoe moeten aansporen mee te werken aan de opstelling van deze adviezen. |
| --- | --- | --- |

3.2.1

De mogelijkheid van een uitbreiding van de bevoegdheden van het Bureau moet in de verordening worden opgenomen:

—

Het Bureau zou zich ook moeten bezighouden met de vraag hoe de wetenschappelijke adviezen nog verbeterd kunnen worden en zou de sector ertoe moeten aansporen mee te werken aan de opstelling van deze adviezen.

| — | Het Bureau zou de lidstaten en de Commissie technisch en wetenschappelijk advies kunnen geven over de doeltreffende uitvoering van het GVB, en m.n. over de efficiëntie van de voorgestelde controle- en inspectiemaatregelen en het toezicht daarop. |
| --- | --- |

—

Het Bureau zou de lidstaten en de Commissie technisch en wetenschappelijk advies kunnen geven over de doeltreffende uitvoering van het GVB, en m.n. over de efficiëntie van de voorgestelde controle- en inspectiemaatregelen en het toezicht daarop.

| — | Het Bureau zou kunnen bijdragen aan de opleiding van inspecteurs en gespecialiseerd controlepersoneel door een speciaal opleidingscentrum op te richten. |
| --- | --- |

—

Het Bureau zou kunnen bijdragen aan de opleiding van inspecteurs en gespecialiseerd controlepersoneel door een speciaal opleidingscentrum op te richten.

| — | De sancties in de verschillende lidstaten moeten op elkaar af worden gestemd; het Bureau zou hiertoe kunnen bijdragen. |
| --- | --- |

—

De sancties in de verschillende lidstaten moeten op elkaar af worden gestemd; het Bureau zou hiertoe kunnen bijdragen.

| 3.3 | Het toepassingsgebied van de operationele coördinatie moet worden uitgebreid. Enerzijds zouden de controle en inspectie niet beperkt mogen blijven tot het eerste verkooppunt, maar moeten zij worden uitgebreid tot de hele voedselketen, d.w.z. van het moment dat de vis wordt gevangen tot het moment dat hij op het bord van de consument belandt. Anderzijds zou het Bureau ook bevoegd moeten zijn voor de coördinatie van de controle op de visserijproducten van schepen die de vlag van een derde land voeren, m.n. waar het gaat om illegale, niet aangegeven en niet gereglementeerde visserij. |
| --- | --- |

3.3

Het toepassingsgebied van de operationele coördinatie moet worden uitgebreid. Enerzijds zouden de controle en inspectie niet beperkt mogen blijven tot het eerste verkooppunt, maar moeten zij worden uitgebreid tot de hele voedselketen, d.w.z. van het moment dat de vis wordt gevangen tot het moment dat hij op het bord van de consument belandt. Anderzijds zou het Bureau ook bevoegd moeten zijn voor de coördinatie van de controle op de visserijproducten van schepen die de vlag van een derde land voeren, m.n. waar het gaat om illegale, niet aangegeven en niet gereglementeerde visserij.

| 3.4 | Het Bureau moet ten dienste staan van de hele Gemeenschap, de werking ervan moet volledig transparant zijn, en het mag zich niet laten beïnvloeden door de specifieke belangen van de Commissie of de lidstaten. |
| --- | --- |

3.4

Het Bureau moet ten dienste staan van de hele Gemeenschap, de werking ervan moet volledig transparant zijn, en het mag zich niet laten beïnvloeden door de specifieke belangen van de Commissie of de lidstaten.

| 3.5 | De lidstaten, de Commissie en de vertegenwoordigers van de sector moeten evenwichtig vertegenwoordigd zijn in de raad van bestuur. |
| --- | --- |

3.5

De lidstaten, de Commissie en de vertegenwoordigers van de sector moeten evenwichtig vertegenwoordigd zijn in de raad van bestuur.

| 3.6 | Het door de Commissie voorgestelde aantal vertegenwoordigers van de visserijsector in de raad van bestuur is erg beperkt en zou minstens tot acht moeten worden uitgebreid. Ook moet uitdrukkelijk worden bepaald dat deze vertegenwoordigers aangewezen worden door de Europese werkgevers- en werknemersorganisaties, en dat zij stemrecht hebben. |
| --- | --- |

3.6

Het door de Commissie voorgestelde aantal vertegenwoordigers van de visserijsector in de raad van bestuur is erg beperkt en zou minstens tot acht moeten worden uitgebreid. Ook moet uitdrukkelijk worden bepaald dat deze vertegenwoordigers aangewezen worden door de Europese werkgevers- en werknemersorganisaties, en dat zij stemrecht hebben.

| 3.7 | Het Bureau moet de in art. 33 vermelde eisen inzake vertrouwelijkheid strikt naleven. |
| --- | --- |

3.7

Het Bureau moet de in art. 33 vermelde eisen inzake vertrouwelijkheid strikt naleven.

| 3.8 | Artikel 27, lid 4, van het voorstel moet worden geschrapt. |
| --- | --- |

3.8

Artikel 27, lid 4, van het voorstel moet worden geschrapt.

| 3.9 | De belangenverklaring die de vertegenwoordigers van de sector conform artikel 29 moeten afleggen, is onlogisch en overbodig. Een dergelijke vereiste zou moeten gelden voor alle leden van de raad van bestuur. |
| --- | --- |

3.9

De belangenverklaring die de vertegenwoordigers van de sector conform artikel 29 moeten afleggen, is onlogisch en overbodig. Een dergelijke vereiste zou moeten gelden voor alle leden van de raad van bestuur.

| 3.10 | Ten slotte zouden de taken van het Communautair Visserijcontrolecentrum nader moeten worden omschreven. |
| --- | --- |

3.10

Ten slotte zouden de taken van het Communautair Visserijcontrolecentrum nader moeten worden omschreven.

Brussel, 15 december 2004

De voorzitter

van het Europees Economisch en Sociaal Comité

A.-M. SIGMUND

---

(1)  Verordening (EG) ) nr. 2371/2002 van de Raad van 20 december 2002 inzake de instandhouding en de duurzame exploitatie van de visbestanden in het kader van het gemeenschappelijk visserijbeleid (PB L 358 van 31-12-2002)

1

(2)  COM(2004) 289 def. van 28.04.2004

2

(3)  COM(2003) 130 def. van 21.03.2003

3

(4)  PB L 136 van 31-05-1999

4

(5)  PB L 261 van 20-10-1993

5

---

| 28.6.2005 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 157/65 |
| --- | --- | --- | --- |

28.6.2005

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 157/65

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de „Mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement en het Europees Economisch en Sociaal Comité — Het Europees actieplan voor milieu en gezondheid 2004-2010”

(COM(2004) 416 def.)

(2005/C 157/10)

De Commissie heeft op 10 juni 2004 besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig artikel 262 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap te raadplegen over voorvernoemde Mededeling

De gespecialiseerde afdeling „Landbouw, plattelandsontwikkeling, milieu”, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 16 november 2004 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Braghin.

Het Comité heeft tijdens zijn op 15 en 16 december 2004 gehouden 413e zitting (vergadering van 15 december) het volgende advies uitgebracht, dat met 146 stemmen vóór en 2 stemmen tegen is goedgekeurd.

1.   Samenvatting van het advies

| 1.1 | Het Comité beschouwt de problematiek rond milieu en gezondheid als een strategisch vraagstuk van prioritair belang. Het had gehoopt dat de Commissie met een gestructureerd en volledig pakket maatregelen zou komen met bijbehorende uitvoeringstermijnen, maar acht het voorgestelde actieplan in deze zin ontoereikend. Bijgevolg verzoekt het de Raad en het Europees Parlement om er bij de Commissie op aan te dringen een concreter actieplan voor te leggen waarin deze thema's op geïntegreerde wijze worden aangepakt, doelstellingen beter worden gedefinieerd en duidelijkere aanwijzingen worden gegeven voor de uitwerking van adequate Europese en nationale beleidsmaatregelen. |
| --- | --- |

1.1

Het Comité beschouwt de problematiek rond milieu en gezondheid als een strategisch vraagstuk van prioritair belang. Het had gehoopt dat de Commissie met een gestructureerd en volledig pakket maatregelen zou komen met bijbehorende uitvoeringstermijnen, maar acht het voorgestelde actieplan in deze zin ontoereikend. Bijgevolg verzoekt het de Raad en het Europees Parlement om er bij de Commissie op aan te dringen een concreter actieplan voor te leggen waarin deze thema's op geïntegreerde wijze worden aangepakt, doelstellingen beter worden gedefinieerd en duidelijkere aanwijzingen worden gegeven voor de uitwerking van adequate Europese en nationale beleidsmaatregelen.

| 1.2 | Tegen deze achtergrond stelt het voor dat het overleg tussen de verschillende betrokken autoriteiten, steeds ook met deelname van deskundigen en belanghebbenden, met hernieuwd elan wordt voortgezet, in het bijzonder om:






  — | op een rij te zetten welke mogelijkheden er nu reeds zijn om de specifieke onderzoeksprogramma's rond de thematiek in kwestie, alsmede de maatregelen die zijn voorgesteld in het actieprogramma betreffende volksgezondheid en in het communautaire programma op het gebied van milieu, te doen aansluiten op de vastgestelde doelstellingen; |
| --- | --- | --- |

1.2

Tegen deze achtergrond stelt het voor dat het overleg tussen de verschillende betrokken autoriteiten, steeds ook met deelname van deskundigen en belanghebbenden, met hernieuwd elan wordt voortgezet, in het bijzonder om:

—

op een rij te zetten welke mogelijkheden er nu reeds zijn om de specifieke onderzoeksprogramma's rond de thematiek in kwestie, alsmede de maatregelen die zijn voorgesteld in het actieprogramma betreffende volksgezondheid en in het communautaire programma op het gebied van milieu, te doen aansluiten op de vastgestelde doelstellingen;

| — | de problematiek rond milieu en volksgezondheid onverwijld te beschouwen als een prioritair aandachtsterrein in het onlangs op gang gebrachte debat over het zevende kaderprogramma, alsook in het toekomstige debat over het nieuwe actieprogramma inzake volksgezondheid; |
| --- | --- |

—

de problematiek rond milieu en volksgezondheid onverwijld te beschouwen als een prioritair aandachtsterrein in het onlangs op gang gebrachte debat over het zevende kaderprogramma, alsook in het toekomstige debat over het nieuwe actieprogramma inzake volksgezondheid;

| — | aan te geven hoeveel financiële middelen er binnen deze programma's moeten worden uitgetrokken voor de drie hoofddoelstellingen die als prioritair zijn aangemerkt (en door het EESC volledig worden onderschreven) en voor de 13 genoemde acties; |
| --- | --- |

—

aan te geven hoeveel financiële middelen er binnen deze programma's moeten worden uitgetrokken voor de drie hoofddoelstellingen die als prioritair zijn aangemerkt (en door het EESC volledig worden onderschreven) en voor de 13 genoemde acties;

| — | wetenschappelijke methoden voor risicobeoordeling te ontwikkelen en deze methoden te harmoniseren en te testen, teneinde de te bereiken eindresultaten en doelstellingen op een solide wetenschappelijke grondslag te baseren; |
| --- | --- |

—

wetenschappelijke methoden voor risicobeoordeling te ontwikkelen en deze methoden te harmoniseren en te testen, teneinde de te bereiken eindresultaten en doelstellingen op een solide wetenschappelijke grondslag te baseren;

| — | samenwerkings- en benchmarkingsactiviteiten te stimuleren en te ontplooien, zodat sneller alle gegevens kunnen worden verzameld die nodig zijn om doeltreffend te kunnen optreden en zodat werkwijzen die op nationaal, regionaal of lokaal niveau succesvol zijn gebleken, ook elders kunnen worden toegepast; |
| --- | --- |

—

samenwerkings- en benchmarkingsactiviteiten te stimuleren en te ontplooien, zodat sneller alle gegevens kunnen worden verzameld die nodig zijn om doeltreffend te kunnen optreden en zodat werkwijzen die op nationaal, regionaal of lokaal niveau succesvol zijn gebleken, ook elders kunnen worden toegepast;

| — | de taken en verantwoordelijkheden van de betrokken autoriteiten duidelijker af te bakenen en daarbij efficiënte procedures vast te stellen om samen te werken en de acties en voorgestelde middelen te coördineren. |
| --- | --- |

—

de taken en verantwoordelijkheden van de betrokken autoriteiten duidelijker af te bakenen en daarbij efficiënte procedures vast te stellen om samen te werken en de acties en voorgestelde middelen te coördineren.

| 1.3 | Het EESC vindt dat er meer gestreefd moet worden naar concrete stappen die uitstijgen boven een hoofdzakelijk op kennis gebaseerde aanpak, zodat er een echt actieplan tot stand wordt gebracht met duidelijke, waar mogelijk kwantitatieve doelstellingen. Het verzoekt de Commissie haast te maken met de tenuitvoerlegging van het actieplan en de vaststelling van de doelstellingen en maatregelen die met name de tweede fase van het actieplan betreffen. |
| --- | --- |

1.3

Het EESC vindt dat er meer gestreefd moet worden naar concrete stappen die uitstijgen boven een hoofdzakelijk op kennis gebaseerde aanpak, zodat er een echt actieplan tot stand wordt gebracht met duidelijke, waar mogelijk kwantitatieve doelstellingen. Het verzoekt de Commissie haast te maken met de tenuitvoerlegging van het actieplan en de vaststelling van de doelstellingen en maatregelen die met name de tweede fase van het actieplan betreffen.

| 1.4 | Tot slot dringt het EESC er bij alle EU-instellingen en lidstaten op aan hun politieke verantwoordelijkheid op te nemen om ervoor te zorgen dat er in de huidige discussie over de financiering van de EU en haar beleid in de periode 2007-2013 rekening wordt gehouden met de basisdoelstellingen die in onderhavige Mededeling worden uiteengezet, en dat de Commissie tijdig de beschikking krijgt over de gegevens die nodig zijn om de middelen doelgerichter in te zetten, uitgaande van de gestelde prioriteiten, die overigens breed worden onderschreven. |
| --- | --- |

1.4

Tot slot dringt het EESC er bij alle EU-instellingen en lidstaten op aan hun politieke verantwoordelijkheid op te nemen om ervoor te zorgen dat er in de huidige discussie over de financiering van de EU en haar beleid in de periode 2007-2013 rekening wordt gehouden met de basisdoelstellingen die in onderhavige Mededeling worden uiteengezet, en dat de Commissie tijdig de beschikking krijgt over de gegevens die nodig zijn om de middelen doelgerichter in te zetten, uitgaande van de gestelde prioriteiten, die overigens breed worden onderschreven.

2.   Samenvatting van de Commissiemededeling

| 2.1 | De Commissie heeft in juni 2003 een Europese strategie voor milieu en gezondheid (het zgn. SCALE-initiatief (1)) gepresenteerd waarin wordt voorgesteld een communautair systeem te ontwikkelen voor de integratie van informatie over de toestand van het milieu, het ecosysteem en de gezondheid van de mens. Dit maakt de evaluatie van de algehele milieueffecten op de gezondheid van de mens efficiënter, doordat rekening wordt gehouden met bijvoorbeeld cocktaileffecten, gecombineerde blootstelling en cumulatieve effecten. Het uiteindelijke doel van de voorgestelde strategie is de ontwikkeling van een „oorzaak/gevolg-kader” dat de nodige informatie oplevert voor de formulering van communautair beleid om de bronnen en de effect-routes van gezondheid-stressoren aan te pakken. |
| --- | --- |

2.1

De Commissie heeft in juni 2003 een Europese strategie voor milieu en gezondheid (het zgn. SCALE-initiatief (1)) gepresenteerd waarin wordt voorgesteld een communautair systeem te ontwikkelen voor de integratie van informatie over de toestand van het milieu, het ecosysteem en de gezondheid van de mens. Dit maakt de evaluatie van de algehele milieueffecten op de gezondheid van de mens efficiënter, doordat rekening wordt gehouden met bijvoorbeeld cocktaileffecten, gecombineerde blootstelling en cumulatieve effecten. Het uiteindelijke doel van de voorgestelde strategie is de ontwikkeling van een „oorzaak/gevolg-kader” dat de nodige informatie oplevert voor de formulering van communautair beleid om de bronnen en de effect-routes van gezondheid-stressoren aan te pakken.

| 2.2 | In de strategie wordt bijzondere aandacht besteed aan kinderen omdat ze vaker dan volwassenen worden blootgesteld aan milieufactoren en er ook gevoeliger voor zijn. De uitdaging is om het recht van kinderen om in gezonde omstandigheden op te groeien en te leven, in de praktijk toe te passen. |
| --- | --- |

2.2

In de strategie wordt bijzondere aandacht besteed aan kinderen omdat ze vaker dan volwassenen worden blootgesteld aan milieufactoren en er ook gevoeliger voor zijn. De uitdaging is om het recht van kinderen om in gezonde omstandigheden op te groeien en te leven, in de praktijk toe te passen.

| 2.3 | Aan het SCALE-initiatief is deelgenomen door meer dan 150 deskundigen, verdeeld over 9 specifieke werkgroepen, en door evenzovele vertegenwoordigers van de lidstaten, afkomstig van nationale instanties, onderzoekscentra, universiteiten, volksgezondheids- en milieudiensten, bedrijven en maatschappelijke organisaties, die in overleg- en coördinatiegroepen en tijdens regionale conferenties, fora en informele bijeenkomsten in de lidstaten hebben bijgedragen tot het formuleren van aanbevelingen. |
| --- | --- |

2.3

Aan het SCALE-initiatief is deelgenomen door meer dan 150 deskundigen, verdeeld over 9 specifieke werkgroepen, en door evenzovele vertegenwoordigers van de lidstaten, afkomstig van nationale instanties, onderzoekscentra, universiteiten, volksgezondheids- en milieudiensten, bedrijven en maatschappelijke organisaties, die in overleg- en coördinatiegroepen en tijdens regionale conferenties, fora en informele bijeenkomsten in de lidstaten hebben bijgedragen tot het formuleren van aanbevelingen.

| 2.4 | Dit in onderhavige Mededeling (2) toegelichte actieplan voor de periode 2004-2010 is ontworpen om de EU de wetenschappelijk gefundeerde informatie te verschaffen die nodig is om alle 25 EU-lidstaten te helpen bij het terugdringen van de negatieve invloed van bepaalde milieufactoren op de gezondheid en om de samenwerking tussen de actoren op het vlak van milieu, gezondheid en onderzoek te bevorderen. |
| --- | --- |

2.4

Dit in onderhavige Mededeling (2) toegelichte actieplan voor de periode 2004-2010 is ontworpen om de EU de wetenschappelijk gefundeerde informatie te verschaffen die nodig is om alle 25 EU-lidstaten te helpen bij het terugdringen van de negatieve invloed van bepaalde milieufactoren op de gezondheid en om de samenwerking tussen de actoren op het vlak van milieu, gezondheid en onderzoek te bevorderen.

| 2.5 | De voorstellen uit het actieplan hebben betrekking op de volgende drie hoofdthema's:






  — | het verbeteren van de informatieketen om het verband tussen vervuilingsbronnen en de gevolgen ervan voor de gezondheid beter te begrijpen (acties 1-4); |
| --- | --- | --- |

2.5

De voorstellen uit het actieplan hebben betrekking op de volgende drie hoofdthema's:

—

het verbeteren van de informatieketen om het verband tussen vervuilingsbronnen en de gevolgen ervan voor de gezondheid beter te begrijpen (acties 1-4);

| — | het overbruggen van de kenniskloof door onderzoek te versterken en nieuwe problemen inzake milieu en gezondheid aan te pakken (acties 5-8); |
| --- | --- |

—

het overbruggen van de kenniskloof door onderzoek te versterken en nieuwe problemen inzake milieu en gezondheid aan te pakken (acties 5-8);

| — | het herzien van het beleid en het verbeteren van de communicatie (acties 9-13). |
| --- | --- |

—

het herzien van het beleid en het verbeteren van de communicatie (acties 9-13).

| 2.6 | Met het actieplan wordt vooral gestreefd naar een beter begrip van de verbanden tussen milieufactoren en ademhalingsziekten, neurologische ontwikkelingsstoornissen, kanker en hormoonontregeling, ziekten die bij kinderen steeds vaker voorkomen. Hiertoe worden gerichte onderzoeksacties opgezet om de kennis van de relevante oorzakelijke verbanden te verfijnen en te verbeteren, en om de gezondheidssituatie in de gaten te houden teneinde een beter beeld te krijgen van de verspreiding van deze ziekten in de Gemeenschap. |
| --- | --- |

2.6

Met het actieplan wordt vooral gestreefd naar een beter begrip van de verbanden tussen milieufactoren en ademhalingsziekten, neurologische ontwikkelingsstoornissen, kanker en hormoonontregeling, ziekten die bij kinderen steeds vaker voorkomen. Hiertoe worden gerichte onderzoeksacties opgezet om de kennis van de relevante oorzakelijke verbanden te verfijnen en te verbeteren, en om de gezondheidssituatie in de gaten te houden teneinde een beter beeld te krijgen van de verspreiding van deze ziekten in de Gemeenschap.

| 2.7 | Een ander belangrijk aspect op informatiegebied is het toezicht op de blootstelling aan risicofactoren in het milieu. Het gaat hier ook om aspecten zoals voedingsmiddelen, de huiselijke omgeving, en gedragingen die als risicofactoren voor de gezondheid kunnen gelden, met inbegrip van bepaalde leefwijzen. |
| --- | --- |

2.7

Een ander belangrijk aspect op informatiegebied is het toezicht op de blootstelling aan risicofactoren in het milieu. Het gaat hier ook om aspecten zoals voedingsmiddelen, de huiselijke omgeving, en gedragingen die als risicofactoren voor de gezondheid kunnen gelden, met inbegrip van bepaalde leefwijzen.

| 2.8 | Wat de uitvoering van het actieplan betreft, zal de Commissie bevorderen dat er wordt samengewerkt met het Europees Milieuagentschap, de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid, alsmede met de voornaamste betrokken partijen (lidstaten, nationale, regionale en lokale overheden, instanties op het gebied van gezondheid, milieu en onderzoek, de industrie, de landbouw en andere belanghebbenden) en met internationale organisaties, zoals de WHO, de OESO en organen van de Verenigde Naties. |
| --- | --- |

2.8

Wat de uitvoering van het actieplan betreft, zal de Commissie bevorderen dat er wordt samengewerkt met het Europees Milieuagentschap, de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid, alsmede met de voornaamste betrokken partijen (lidstaten, nationale, regionale en lokale overheden, instanties op het gebied van gezondheid, milieu en onderzoek, de industrie, de landbouw en andere belanghebbenden) en met internationale organisaties, zoals de WHO, de OESO en organen van de Verenigde Naties.

| 2.9 | In 2007 zal de Commissie een halftijdse evaluatie van het actieplan uitvoeren. Voor de tenuitvoerlegging van de acties zal de Commissie gebruik maken van de bestaande initiatieven en programma's waaraan reeds middelen zijn toegewezen, zoals het volksgezondheidsprogramma, het zesde kaderprogramma voor onderzoek en de werkingsbegroting van de desbetreffende diensten. |
| --- | --- |

2.9

In 2007 zal de Commissie een halftijdse evaluatie van het actieplan uitvoeren. Voor de tenuitvoerlegging van de acties zal de Commissie gebruik maken van de bestaande initiatieven en programma's waaraan reeds middelen zijn toegewezen, zoals het volksgezondheidsprogramma, het zesde kaderprogramma voor onderzoek en de werkingsbegroting van de desbetreffende diensten.

3.   Knelpunten in het toepassingsgebied van het actieplan

| 3.1 | Het EESC stelt met voldoening vast dat de Commissie en de lidstaten steeds meer belang hechten aan milieu- en gezondheidsvraagstukken. Het is het ermee eens dat de Unie behoefte heeft aan een duidelijke strategie en een efficiënt actieplan om milieu- en gezondheidsproblemen op een geïntegreerde manier te kunnen aanpakken en een adequaat beleid, zowel op nationaal als op EU-niveau, te kunnen opzetten teneinde het welzijn en de kwaliteit van het bestaan van de bevolking te verbeteren en een duurzaam ontwikkelingsproces op gang te brengen. |
| --- | --- |

3.1

Het EESC stelt met voldoening vast dat de Commissie en de lidstaten steeds meer belang hechten aan milieu- en gezondheidsvraagstukken. Het is het ermee eens dat de Unie behoefte heeft aan een duidelijke strategie en een efficiënt actieplan om milieu- en gezondheidsproblemen op een geïntegreerde manier te kunnen aanpakken en een adequaat beleid, zowel op nationaal als op EU-niveau, te kunnen opzetten teneinde het welzijn en de kwaliteit van het bestaan van de bevolking te verbeteren en een duurzaam ontwikkelingsproces op gang te brengen.

| 3.1.1 | Aan de presentatie van het onderhavige actieplan is een jaar van intensieve voorbereiding in allerlei werkgroepen voorafgegaan. Het EESC kan deze grondige voorbereiding alleen maar kan toejuichen en spreekt ook zijn waardering uit voor de kwaliteit van het werk dat de diverse betrokkenen, en met name de deskundigen in de diverse technische werkgroepen, hebben geleverd. De tijd was evenwel te kort om deze uitermate complexe en nog vrij onbekende materie diepgaand te bestuderen. Het actieplan vormt dan ook geen volledig en gestructureerd geheel van maatregelen met bijbehorende uitvoeringstermijnen. |
| --- | --- |

3.1.1

Aan de presentatie van het onderhavige actieplan is een jaar van intensieve voorbereiding in allerlei werkgroepen voorafgegaan. Het EESC kan deze grondige voorbereiding alleen maar kan toejuichen en spreekt ook zijn waardering uit voor de kwaliteit van het werk dat de diverse betrokkenen, en met name de deskundigen in de diverse technische werkgroepen, hebben geleverd. De tijd was evenwel te kort om deze uitermate complexe en nog vrij onbekende materie diepgaand te bestuderen. Het actieplan vormt dan ook geen volledig en gestructureerd geheel van maatregelen met bijbehorende uitvoeringstermijnen.

| 3.1.2 | De bevoegdheidsverschillen tussen de Commissie en de lidstaten op het vlak van milieu en gezondheid hebben het vaststellen van de respectieve verantwoordelijkheden en het uitwerken van concrete maatregelen — met inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel — er vast niet gemakkelijker op gemaakt. Het EESC is dan ook van oordeel dat de Commissie en de lidstaten hun inspanningen nog beter moeten coördineren om sneller de benodigde basiskennis te verwerven, een betere uitwisseling van informatie te bewerkstelligen en een adequaat budget voor de uitvoering van de geplande maatregelen beschikbaar te stellen. |
| --- | --- |

3.1.2

De bevoegdheidsverschillen tussen de Commissie en de lidstaten op het vlak van milieu en gezondheid hebben het vaststellen van de respectieve verantwoordelijkheden en het uitwerken van concrete maatregelen — met inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel — er vast niet gemakkelijker op gemaakt. Het EESC is dan ook van oordeel dat de Commissie en de lidstaten hun inspanningen nog beter moeten coördineren om sneller de benodigde basiskennis te verwerven, een betere uitwisseling van informatie te bewerkstelligen en een adequaat budget voor de uitvoering van de geplande maatregelen beschikbaar te stellen.

| 3.1.3 | Het EESC beschouwt het voorgestelde actieplan meer als een eerste aanzet dan als een eindpunt. Het wil dan ook de volgende kanttekeningen plaatsen. |
| --- | --- |

3.1.3

Het EESC beschouwt het voorgestelde actieplan meer als een eerste aanzet dan als een eindpunt. Het wil dan ook de volgende kanttekeningen plaatsen.

| 3.2 | Om te beginnen moet worden gezorgd voor een adequate financiering. Het actieplan voorziet niet in een specifiek budget voor de financiering van maatregelen die in het kader van het actieplan worden uitgevoerd. De bedoeling is dat deze worden ingepast in bestaande initiatieven en in door de Unie gefinancierde programma's, zoals het communautaire volksgezondheidsprogramma, het zesde milieu-actieprogramma (dat overigens alleen in deel II wordt vermeld) of het zesde kaderprogramma voor onderzoek. |
| --- | --- |

3.2

Om te beginnen moet worden gezorgd voor een adequate financiering. Het actieplan voorziet niet in een specifiek budget voor de financiering van maatregelen die in het kader van het actieplan worden uitgevoerd. De bedoeling is dat deze worden ingepast in bestaande initiatieven en in door de Unie gefinancierde programma's, zoals het communautaire volksgezondheidsprogramma, het zesde milieu-actieprogramma (dat overigens alleen in deel II wordt vermeld) of het zesde kaderprogramma voor onderzoek.

| 3.2.1 | Een dergelijke aanpak kan financiële versnippering en onnodig dubbel werk helpen tegengaan, maar maakt de strategische prioriteiten afhankelijk van de opzet en structuur van programma's die in een heel andere context tot stand zijn gekomen en waarmee wellicht heel andere doelstellingen worden nagestreefd dan met het voorgestelde actieplan. |
| --- | --- |

3.2.1

Een dergelijke aanpak kan financiële versnippering en onnodig dubbel werk helpen tegengaan, maar maakt de strategische prioriteiten afhankelijk van de opzet en structuur van programma's die in een heel andere context tot stand zijn gekomen en waarmee wellicht heel andere doelstellingen worden nagestreefd dan met het voorgestelde actieplan.

| 3.2.2 | Streven naar een goede gezondheid van de bevolking, en met name naar een goede gezondheid van de zwakkeren in de samenleving (in de eerste plaats kinderen, voor wie het SCALE-initiatief in feite is bedoeld omdat kinderen een van de meest kwetsbare bevolkingsgroepen vormen, maar in de toekomst ook bejaarden en werknemers die sterk zijn blootgesteld aan risicofactoren), is een doelstelling van prioritair en strategisch belang. Het EESC is dan ook van oordeel dat voor elk van de drie sleutelthema's en de daarbij behorende doelstellingen zo spoedig mogelijk een concreet budget moet worden vastgelegd en dat daarmee terdege rekening moet worden gehouden in het lopende debat over de begroting voor de periode 2007-2013 en de concrete verdeling van de beschikbare begrotingsmiddelen. |
| --- | --- |

3.2.2

Streven naar een goede gezondheid van de bevolking, en met name naar een goede gezondheid van de zwakkeren in de samenleving (in de eerste plaats kinderen, voor wie het SCALE-initiatief in feite is bedoeld omdat kinderen een van de meest kwetsbare bevolkingsgroepen vormen, maar in de toekomst ook bejaarden en werknemers die sterk zijn blootgesteld aan risicofactoren), is een doelstelling van prioritair en strategisch belang. Het EESC is dan ook van oordeel dat voor elk van de drie sleutelthema's en de daarbij behorende doelstellingen zo spoedig mogelijk een concreet budget moet worden vastgelegd en dat daarmee terdege rekening moet worden gehouden in het lopende debat over de begroting voor de periode 2007-2013 en de concrete verdeling van de beschikbare begrotingsmiddelen.

| 3.3 | Een zeer gevoelig liggende kwestie is verder de samenwerking met andere juridisch en financieel autonome instanties en organisaties. Nogal wat onderdelen van het actieplan zullen worden uitgevoerd binnen het ruimere kader van internationale samenwerkingsprojecten, wat de reikwijdte van de initiatieven in kwestie zal vergroten, maar anderzijds het nadeel inhoudt dat de doelstellingen dan noodgedwongen ruimer zullen uitvallen en dat minder snel resultaten zullen worden geboekt. De coördinatie- en samenwerkingsmechanismen garanderen namelijk niet dat de samenwerkende partijen precies dezelfde koers zullen varen. Bovendien zal het niet gemakkelijk zijn om te bepalen wie voor welk onderdeel van het initiatief in kwestie verantwoordelijk zal zijn. |
| --- | --- |

3.3

Een zeer gevoelig liggende kwestie is verder de samenwerking met andere juridisch en financieel autonome instanties en organisaties. Nogal wat onderdelen van het actieplan zullen worden uitgevoerd binnen het ruimere kader van internationale samenwerkingsprojecten, wat de reikwijdte van de initiatieven in kwestie zal vergroten, maar anderzijds het nadeel inhoudt dat de doelstellingen dan noodgedwongen ruimer zullen uitvallen en dat minder snel resultaten zullen worden geboekt. De coördinatie- en samenwerkingsmechanismen garanderen namelijk niet dat de samenwerkende partijen precies dezelfde koers zullen varen. Bovendien zal het niet gemakkelijk zijn om te bepalen wie voor welk onderdeel van het initiatief in kwestie verantwoordelijk zal zijn.

| 3.3.1 | Het grote aantal betrokken partijen en hun sterk uiteenlopende bevoegdheden en capaciteiten (met enerzijds organisaties als de WHO en het Milieuagentschap en anderzijds regionale en zelfs lokale overheden) maken de samenwerking er bepaald niet eenvoudiger op, met het gevaar dat het een eeuwigheid duurt om concrete doelstellingen vast te leggen en te bepalen op welke manier een en ander het beste kan worden aangepakt. |
| --- | --- |

3.3.1

Het grote aantal betrokken partijen en hun sterk uiteenlopende bevoegdheden en capaciteiten (met enerzijds organisaties als de WHO en het Milieuagentschap en anderzijds regionale en zelfs lokale overheden) maken de samenwerking er bepaald niet eenvoudiger op, met het gevaar dat het een eeuwigheid duurt om concrete doelstellingen vast te leggen en te bepalen op welke manier een en ander het beste kan worden aangepakt.

| 3.3.2 | Het EESC pleit voor een duidelijke omschrijving van de taken en verantwoordelijkheden van de diverse partijen (en met name van de Commissie cq. de nationale, regionale en lokale overheden) en voor een heldere verdeling van de taken op basis van de aard van het initiatief en van de in de Verdragen neergelegde bevoegdheidsverdeling. Op dit cruciale punt laat de voorgestelde Mededeling het afweten. Het Comité kan deze lacune, waarover het in een eerder advies al zijn bezorgdheid heeft uitgesproken (3), alleen maar betreuren. |
| --- | --- |

3.3.2

Het EESC pleit voor een duidelijke omschrijving van de taken en verantwoordelijkheden van de diverse partijen (en met name van de Commissie cq. de nationale, regionale en lokale overheden) en voor een heldere verdeling van de taken op basis van de aard van het initiatief en van de in de Verdragen neergelegde bevoegdheidsverdeling. Op dit cruciale punt laat de voorgestelde Mededeling het afweten. Het Comité kan deze lacune, waarover het in een eerder advies al zijn bezorgdheid heeft uitgesproken (3), alleen maar betreuren.

| 3.4 | In de beschrijving van de specifieke acties (deel II) worden geen concrete doelstellingen vermeld, maar wordt alleen aangegeven wat de behoeften zijn en — in het gunstigste geval — wat de Commissie en de andere betrokken partijen kunnen doen om in de behoeften te voorzien of om de vastgestelde kennisachterstand weg te werken. Het is helaas niet voor het eerst dat het EESC vaststelt dat de Commissie geen concrete doelstellingen — naar het voorbeeld van de zgn. Millenniumdoelstellingen — formuleert (4). Het beschouwt dit als een aanzienlijke leemte in het actieplan, die het welslagen ervan ernstig in gevaar kan brengen. |
| --- | --- |

3.4

In de beschrijving van de specifieke acties (deel II) worden geen concrete doelstellingen vermeld, maar wordt alleen aangegeven wat de behoeften zijn en — in het gunstigste geval — wat de Commissie en de andere betrokken partijen kunnen doen om in de behoeften te voorzien of om de vastgestelde kennisachterstand weg te werken. Het is helaas niet voor het eerst dat het EESC vaststelt dat de Commissie geen concrete doelstellingen — naar het voorbeeld van de zgn. Millenniumdoelstellingen — formuleert (4). Het beschouwt dit als een aanzienlijke leemte in het actieplan, die het welslagen ervan ernstig in gevaar kan brengen.

| 3.5 | De beschrijving van de diverse acties is vrij gedetailleerd wat de eerste twee of drie jaar betreft, maar een stuk minder nauwkeurig of zelfs ronduit vaag wat de daaropvolgende vier jaar aangaat. Dit is verontrustend omdat het actieplan juist is bedoeld als praktische vertaling van de in 2003 goedgekeurde strategie, die uit de aard der zaak een langetermijnstrategie is. Deze lacune kan niet worden gerechtvaardigd met het argument dat het budget voor de periode in kwestie nog niet is vastgelegd. Als men wil dat de politieke besluitvormers zich bij het vaststellen van dit budget laten leiden door het belang van deze strategie, dan moet men duidelijk aangeven welke doelstellingen men wil bereiken. |
| --- | --- |

3.5

De beschrijving van de diverse acties is vrij gedetailleerd wat de eerste twee of drie jaar betreft, maar een stuk minder nauwkeurig of zelfs ronduit vaag wat de daaropvolgende vier jaar aangaat. Dit is verontrustend omdat het actieplan juist is bedoeld als praktische vertaling van de in 2003 goedgekeurde strategie, die uit de aard der zaak een langetermijnstrategie is. Deze lacune kan niet worden gerechtvaardigd met het argument dat het budget voor de periode in kwestie nog niet is vastgelegd. Als men wil dat de politieke besluitvormers zich bij het vaststellen van dit budget laten leiden door het belang van deze strategie, dan moet men duidelijk aangeven welke doelstellingen men wil bereiken.

| 3.6 | Het EESC vindt één enkele mid term review, in 2007, onvoldoende. Het pleit voor twéé evaluaties, één in 2006 en één in 2008. |
| --- | --- |

3.6

Het EESC vindt één enkele mid term review, in 2007, onvoldoende. Het pleit voor twéé evaluaties, één in 2006 en één in 2008.

| 3.6.1 | Bij de eerste evaluatie kunnen nog een aantal (niet in de Mededeling vermelde) aflopende programma's en/of acties uit de periode vóór de goedkeuring van het actieplan worden geëvalueerd en kunnen bovendien ook al de resultaten van de acties van de eerste twee jaar ná de goedkeuring van het actieplan worden beoordeeld. Hieruit kan dan de nodige lering worden getrokken bij het opzetten van de acties op basis van de begroting voor de periode na 2007. |
| --- | --- |

3.6.1

Bij de eerste evaluatie kunnen nog een aantal (niet in de Mededeling vermelde) aflopende programma's en/of acties uit de periode vóór de goedkeuring van het actieplan worden geëvalueerd en kunnen bovendien ook al de resultaten van de acties van de eerste twee jaar ná de goedkeuring van het actieplan worden beoordeeld. Hieruit kan dan de nodige lering worden getrokken bij het opzetten van de acties op basis van de begroting voor de periode na 2007.

| 3.6.2 | De tweede evaluatie kan dan worden benut om tijdig, op basis van een specifieke evaluatie, de volgende uitvoeringsfasen van het actieplan voor te bereiden. Na een grondige evaluatie van de bereikte resultaten en de tegengekomen problemen kan dan eventueel ook het werkterrein worden uitgebreid tot andere risicogroepen (b.v. bejaarden). |
| --- | --- |

3.6.2

De tweede evaluatie kan dan worden benut om tijdig, op basis van een specifieke evaluatie, de volgende uitvoeringsfasen van het actieplan voor te bereiden. Na een grondige evaluatie van de bereikte resultaten en de tegengekomen problemen kan dan eventueel ook het werkterrein worden uitgebreid tot andere risicogroepen (b.v. bejaarden).

4.   Bijzondere opmerkingen

| 4.1 | De eerste groep acties is gericht op het „verbeteren van de informatieketen door geïntegreerde informatie over milieu en gezondheid te ontwikkelen”, met als doel te komen tot „een beter begrip van het verband tussen vervuilingsbronnen en gevolgen voor de gezondheid”. Het EESC betreurt dat de behoefte aan informatie nog zo groot is, ondanks het „communautair actieprogramma inzake met de milieuverontreiniging samenhangende ziekten” (5) en het „communautair actieprogramma voor gezondheidsmonitoring” (6), en dat de Mededeling niet vergezeld gaat van evaluatierapporten over de resultaten van deze twee programma's en over de specifieke lacunes die in de eerste uitvoeringsfase van het actieplan uit de wereld moeten worden geholpen. |
| --- | --- |

4.1

De eerste groep acties is gericht op het „verbeteren van de informatieketen door geïntegreerde informatie over milieu en gezondheid te ontwikkelen”, met als doel te komen tot „een beter begrip van het verband tussen vervuilingsbronnen en gevolgen voor de gezondheid”. Het EESC betreurt dat de behoefte aan informatie nog zo groot is, ondanks het „communautair actieprogramma inzake met de milieuverontreiniging samenhangende ziekten” (5) en het „communautair actieprogramma voor gezondheidsmonitoring” (6), en dat de Mededeling niet vergezeld gaat van evaluatierapporten over de resultaten van deze twee programma's en over de specifieke lacunes die in de eerste uitvoeringsfase van het actieplan uit de wereld moeten worden geholpen.

| 4.1.1 | In de acties 1 en 2 („ontwikkelen van milieugerelateerde gezondheidsindicatoren” en „ontwikkelen van geïntegreerd toezicht op het milieu, met inbegrip van levensmiddelen, om relevante menselijke blootstelling te kunnen bepalen”) heeft het cognitieve aspect de overhand. Het is evenwel niet duidelijk wat er in de tweede uitvoeringsfase met deze nieuw verworven kennis gedaan gaat worden. Ook al komt het er in de eerste plaats op aan meer inzicht te verwerven, de Commissie had duidelijk moeten aangeven dat het uiteindelijk de bedoeling is de vergelijkbaarheid en toegankelijkheid van de gezondheidsinformatie te verbeteren om de bestaande databanken interoperabel te kunnen maken en te kunnen integreren. Zij had ook al concrete voorstellen kunnen doen met betrekking tot de praktische uitvoering en financiering van een en ander (uitvoering van methodologische studies, aaneenkoppeling van de bestaande databanken en, op lange termijn, oprichting van een Europese databank). |
| --- | --- |

4.1.1

In de acties 1 en 2 („ontwikkelen van milieugerelateerde gezondheidsindicatoren” en „ontwikkelen van geïntegreerd toezicht op het milieu, met inbegrip van levensmiddelen, om relevante menselijke blootstelling te kunnen bepalen”) heeft het cognitieve aspect de overhand. Het is evenwel niet duidelijk wat er in de tweede uitvoeringsfase met deze nieuw verworven kennis gedaan gaat worden. Ook al komt het er in de eerste plaats op aan meer inzicht te verwerven, de Commissie had duidelijk moeten aangeven dat het uiteindelijk de bedoeling is de vergelijkbaarheid en toegankelijkheid van de gezondheidsinformatie te verbeteren om de bestaande databanken interoperabel te kunnen maken en te kunnen integreren. Zij had ook al concrete voorstellen kunnen doen met betrekking tot de praktische uitvoering en financiering van een en ander (uitvoering van methodologische studies, aaneenkoppeling van de bestaande databanken en, op lange termijn, oprichting van een Europese databank).

| 4.1.1.1 | Met het oog op de integratie van de milieu- en de gezondheidsmonitoring beveelt het EESC aan zo spoedig mogelijk te bepalen op welke terreinen onderzoek (zowel klinisch-epidemiologisch als experimenteel) moet worden gedaan om een beter inzicht te krijgen in het verband tussen bepaalde milieufactoren en bepaalde ziektes en aandoeningen. |
| --- | --- |

4.1.1.1

Met het oog op de integratie van de milieu- en de gezondheidsmonitoring beveelt het EESC aan zo spoedig mogelijk te bepalen op welke terreinen onderzoek (zowel klinisch-epidemiologisch als experimenteel) moet worden gedaan om een beter inzicht te krijgen in het verband tussen bepaalde milieufactoren en bepaalde ziektes en aandoeningen.

| 4.1.2 | De beschrijving van actie 3 („biomonitoring”, d.w.z. het opsporen van schadelijke milieu-effecten, ziektes, dysfuncties of genetische aanleg met behulp van biologische merkers) heeft meer weg van een inventaris van — weliswaar volkomen reële — problemen dan van een lijst van op te zetten acties. Het EESC beveelt dan ook aan zo spoedig mogelijk het mandaat en de doelstellingen van de multidisciplinaire coördinatiewerkgroep vast te leggen, zodat de Unie en de lidstaten over een efficiënt en vooral geloofwaardig coördinatie-instrument beschikken. |
| --- | --- |

4.1.2

De beschrijving van actie 3 („biomonitoring”, d.w.z. het opsporen van schadelijke milieu-effecten, ziektes, dysfuncties of genetische aanleg met behulp van biologische merkers) heeft meer weg van een inventaris van — weliswaar volkomen reële — problemen dan van een lijst van op te zetten acties. Het EESC beveelt dan ook aan zo spoedig mogelijk het mandaat en de doelstellingen van de multidisciplinaire coördinatiewerkgroep vast te leggen, zodat de Unie en de lidstaten over een efficiënt en vooral geloofwaardig coördinatie-instrument beschikken.

| 4.1.2.1 | Het EESC adviseert om op basis van de bevindingen van de technische werkgroepen te bepalen welke aspecten voorrang dienen te krijgen en op welke manier de werkzaamheden van gespecialiseerde onderzoekscentra het best worden gecoördineerd om zo goed mogelijke resultaten te behalen. Verder pleit het ervoor om via cohortonderzoeken (met name bij moeders en kleine kinderen) de biologische merkers op een adequate manier te evalueren. |
| --- | --- |

4.1.2.1

Het EESC adviseert om op basis van de bevindingen van de technische werkgroepen te bepalen welke aspecten voorrang dienen te krijgen en op welke manier de werkzaamheden van gespecialiseerde onderzoekscentra het best worden gecoördineerd om zo goed mogelijke resultaten te behalen. Verder pleit het ervoor om via cohortonderzoeken (met name bij moeders en kleine kinderen) de biologische merkers op een adequate manier te evalueren.

| 4.1.3 | Met betrekking tot actie 4 („verbeteren van de coördinatie en de gezamenlijke activiteiten op het gebied van milieu en gezondheid”) stelt de Commissie een soortgelijke oplossing voor: oprichting van een raadgevende groep en bevordering van de uitwisseling van informatie tussen de verantwoordelijke overheden. Het EESC is evenwel van oordeel dat de oprichting van een raadgevende groep volstrekt onvoldoende is om tot een regelmatige uitwisseling van informatie over best practices te komen. Het hoopt dan ook dat lidstaten met afzonderlijke ministeries voor milieu- en gezondheidsvraagstukken zo spoedig mogelijk een instantie in het leven roepen die verantwoordelijk is voor de hele milieu- en gezondheidsproblematiek en die over voldoende bevoegdheden en middelen beschikt om de diverse initiatieven op deze terreinen te coördineren. Verder dringt het erop aan dat de Commissie een efficiënter coördinatie-instrumentarium voorstelt en ook haar eigen coördinatiestructuren stroomlijnt. |
| --- | --- |

4.1.3

Met betrekking tot actie 4 („verbeteren van de coördinatie en de gezamenlijke activiteiten op het gebied van milieu en gezondheid”) stelt de Commissie een soortgelijke oplossing voor: oprichting van een raadgevende groep en bevordering van de uitwisseling van informatie tussen de verantwoordelijke overheden. Het EESC is evenwel van oordeel dat de oprichting van een raadgevende groep volstrekt onvoldoende is om tot een regelmatige uitwisseling van informatie over best practices te komen. Het hoopt dan ook dat lidstaten met afzonderlijke ministeries voor milieu- en gezondheidsvraagstukken zo spoedig mogelijk een instantie in het leven roepen die verantwoordelijk is voor de hele milieu- en gezondheidsproblematiek en die over voldoende bevoegdheden en middelen beschikt om de diverse initiatieven op deze terreinen te coördineren. Verder dringt het erop aan dat de Commissie een efficiënter coördinatie-instrumentarium voorstelt en ook haar eigen coördinatiestructuren stroomlijnt.

| 4.2 | De tweede groep acties is gericht op het „overbruggen van de kenniskloof door het onderzoek op het vlak van milieu en gezondheid te versterken”. Uit de voorgestelde acties blijkt duidelijk dat de Commissie niet zozeer denkt aan het opzetten van concrete onderzoeksprojecten alswel aan het consolideren van de reeds verworven basiskennis. Zo komt actie 5 in de praktijk neer op het analyseren van de resultaten van het door de GCO's verrichte onderzoek en het onderzoek dat in het kader van de lopende onderzoeksprogramma's wordt verricht, alsmede op het organiseren van conferenties. Actie 6 („toespitsen van het onderzoek op ziektes, aandoeningen en gevallen van blootstelling”) komt in feite neer op het analyseren van de oorzaken en de ontwikkeling van ziektes en aandoeningen — waarbij geen concrete onderzoeksthema's geworden gesuggereerd — en het oprichten van een Europees onderzoeksnetwerk. Actie 7 ten slotte heeft betrekking op het ontwikkelen van methodes voor risicobeoordeling, rekening houdend met de complexe interacties en de externe kosten, alsmede het ontwikkelen van een methode voor het harmoniseren en testen van deze methodes. |
| --- | --- |

4.2

De tweede groep acties is gericht op het „overbruggen van de kenniskloof door het onderzoek op het vlak van milieu en gezondheid te versterken”. Uit de voorgestelde acties blijkt duidelijk dat de Commissie niet zozeer denkt aan het opzetten van concrete onderzoeksprojecten alswel aan het consolideren van de reeds verworven basiskennis. Zo komt actie 5 in de praktijk neer op het analyseren van de resultaten van het door de GCO's verrichte onderzoek en het onderzoek dat in het kader van de lopende onderzoeksprogramma's wordt verricht, alsmede op het organiseren van conferenties. Actie 6 („toespitsen van het onderzoek op ziektes, aandoeningen en gevallen van blootstelling”) komt in feite neer op het analyseren van de oorzaken en de ontwikkeling van ziektes en aandoeningen — waarbij geen concrete onderzoeksthema's geworden gesuggereerd — en het oprichten van een Europees onderzoeksnetwerk. Actie 7 ten slotte heeft betrekking op het ontwikkelen van methodes voor risicobeoordeling, rekening houdend met de complexe interacties en de externe kosten, alsmede het ontwikkelen van een methode voor het harmoniseren en testen van deze methodes.

| 4.2.1 | Het EESC beveelt aan zo spoedig mogelijk iets te doen aan het tekort aan grootschalige epidemiologisch gegevens, en met name aan wetenschappelijke gegevens over neurologische gedragsstoornissen in Europa. Vooral over dergelijke stoornissen bij kinderen zijn er nog te weinig gegevens beschikbaar, maar er zijn wel duidelijk aanwijzingen dat een aantal milieufactoren hierbij een bepalende, zij het niet exclusieve, rol spelen. |
| --- | --- |

4.2.1

Het EESC beveelt aan zo spoedig mogelijk iets te doen aan het tekort aan grootschalige epidemiologisch gegevens, en met name aan wetenschappelijke gegevens over neurologische gedragsstoornissen in Europa. Vooral over dergelijke stoornissen bij kinderen zijn er nog te weinig gegevens beschikbaar, maar er zijn wel duidelijk aanwijzingen dat een aantal milieufactoren hierbij een bepalende, zij het niet exclusieve, rol spelen.

| 4.2.2 | Verder is het EESC van oordeel dat het interdisciplinaire onderzoek op het gebied van milieu en gezondheid moet worden ondergebracht bij de prioritaire onderzoeksterreinen van het zevende kaderprogramma. Het dringt er ook op aan in het kader van de specifieke programma's voldoende middelen uit te trekken om de nog ontbrekende kennis te kunnen opbouwen en methodes en instrumenten voor een efficiënt optreden op het gebied van milieu en gezondheid te kunnen ontwikkelen. |
| --- | --- |

4.2.2

Verder is het EESC van oordeel dat het interdisciplinaire onderzoek op het gebied van milieu en gezondheid moet worden ondergebracht bij de prioritaire onderzoeksterreinen van het zevende kaderprogramma. Het dringt er ook op aan in het kader van de specifieke programma's voldoende middelen uit te trekken om de nog ontbrekende kennis te kunnen opbouwen en methodes en instrumenten voor een efficiënt optreden op het gebied van milieu en gezondheid te kunnen ontwikkelen.

| 4.2.3 | In het kader van actie 8 („ervoor zorgen dat potentiële risico's op het vlak van milieu en gezondheid worden geïdentificeerd en aangepakt”) worden concretere doelstellingen aangegeven. Deze actie heeft tot doel de prognoses te verbeteren en de gezondheidssector voor te bereiden op extreme klimaatveranderingen en andere wereldwijde milieudreigingen. Het EESC onderschrijft de voorgestelde doelstellingen, ook al is er geen direct verband met de hoofddoelstelling van het SCALE-initiatief, nl. het beschermen van de gezondheid van kinderen. Het hoopt dat deze actie op middellange termijn uitmondt in een adequaat programma met een eigen budget, zodat de maatregelen in kwestie niet, zoals in het huidige voorstel, onderdeel vormen van een onsamenhangend geheel en het zonder een eigen budget moeten stellen. |
| --- | --- |

4.2.3

In het kader van actie 8 („ervoor zorgen dat potentiële risico's op het vlak van milieu en gezondheid worden geïdentificeerd en aangepakt”) worden concretere doelstellingen aangegeven. Deze actie heeft tot doel de prognoses te verbeteren en de gezondheidssector voor te bereiden op extreme klimaatveranderingen en andere wereldwijde milieudreigingen. Het EESC onderschrijft de voorgestelde doelstellingen, ook al is er geen direct verband met de hoofddoelstelling van het SCALE-initiatief, nl. het beschermen van de gezondheid van kinderen. Het hoopt dat deze actie op middellange termijn uitmondt in een adequaat programma met een eigen budget, zodat de maatregelen in kwestie niet, zoals in het huidige voorstel, onderdeel vormen van een onsamenhangend geheel en het zonder een eigen budget moeten stellen.

| 4.3 | De acties 9 en 10, die tot doel hebben de communicatie te verbeteren via maatregelen op het gebied van (o.m.) onderwijs en opleiding, bieden enkele nuttige aanknopingspunten, maar vormen geen voldoende solide basis voor het uitwerken van een communicatie- en opleidingsstrategie die de verantwoordelijke instanties — in dit geval de nationale overheden — echt houvast biedt en de nodige veranderingen in het gedragspatroon van de burgers teweeg kan brengen. In dit verband heeft het EESC in een eerder advies het volgende verklaard: „Het zal noodzakelijk blijken om de bevolking te informeren en zich van haar actieve steun te verzekeren. Hierbij is voor de sociale partners en het maatschappelijk middenveld een cruciale rol weggelegd.” (7). |
| --- | --- |

4.3

De acties 9 en 10, die tot doel hebben de communicatie te verbeteren via maatregelen op het gebied van (o.m.) onderwijs en opleiding, bieden enkele nuttige aanknopingspunten, maar vormen geen voldoende solide basis voor het uitwerken van een communicatie- en opleidingsstrategie die de verantwoordelijke instanties — in dit geval de nationale overheden — echt houvast biedt en de nodige veranderingen in het gedragspatroon van de burgers teweeg kan brengen. In dit verband heeft het EESC in een eerder advies het volgende verklaard: „Het zal noodzakelijk blijken om de bevolking te informeren en zich van haar actieve steun te verzekeren. Hierbij is voor de sociale partners en het maatschappelijk middenveld een cruciale rol weggelegd.” (7).

| 4.3.1 | Onder de acties 11, 12 en 13 ten slotte (herziening en aanpassing van het beleid ter verkleining van de risico's die rechtstreeks samenhangen met als prioritair aangemerkte ziektes, nl. ademhalingsziekten, neurologische ontwikkelingsstoornissen, kanker en hormoonontregeling) vallen initiatieven als het opzetten van proefprojecten, het bevorderen van het opzetten van netwerken, het coördineren van lopende initiatieven of gewoonweg „het volgen van de ontwikkelingen op het vlak van elektromagnetische velden”. Het gaat hier meer om een lijst van goede intenties dan om een concrete en uitputtende lijst van maatregelen om risicofactoren in kaart te brengen. Het EESC is van oordeel dat de desbetreffende voorstellen in geen verhouding staan tot de ernst van de mogelijke gezondheidsschade (zie in dit verband de Mededeling „Een Europese strategie voor milieu en gezondheid”) en niet geschikt zijn om binnen een redelijke termijn een behoorlijk beleid ter verkleining van gezondheidsrisico's uit te werken. |
| --- | --- |

4.3.1

Onder de acties 11, 12 en 13 ten slotte (herziening en aanpassing van het beleid ter verkleining van de risico's die rechtstreeks samenhangen met als prioritair aangemerkte ziektes, nl. ademhalingsziekten, neurologische ontwikkelingsstoornissen, kanker en hormoonontregeling) vallen initiatieven als het opzetten van proefprojecten, het bevorderen van het opzetten van netwerken, het coördineren van lopende initiatieven of gewoonweg „het volgen van de ontwikkelingen op het vlak van elektromagnetische velden”. Het gaat hier meer om een lijst van goede intenties dan om een concrete en uitputtende lijst van maatregelen om risicofactoren in kaart te brengen. Het EESC is van oordeel dat de desbetreffende voorstellen in geen verhouding staan tot de ernst van de mogelijke gezondheidsschade (zie in dit verband de Mededeling „Een Europese strategie voor milieu en gezondheid”) en niet geschikt zijn om binnen een redelijke termijn een behoorlijk beleid ter verkleining van gezondheidsrisico's uit te werken.

| 4.3.2 | Het EESC beveelt met name aan het onderzoek naar factoren die van invloed zijn op de luchtkwaliteit in woningen en kantoren (actie 12) als urgent te beschouwen en een concrete termijn — in een niet te verre toekomst — vast te leggen voor het bijeenbrengen van de benodigde wetenschappelijke gegevens voor de herziening van de aanbeveling uit 1999 over elektromagnetische velden. Als er geen concrete doelstellingen en geen concrete termijnen voor het afsluiten van het onderzoek worden vastgesteld, vreest het dat deze acties niet eens tot een behoorlijke coördinatie van de thans lopende EU-initiatieven en tot een gecoördineerde aanpak met de lidstaten zullen leiden. |
| --- | --- |

4.3.2

Het EESC beveelt met name aan het onderzoek naar factoren die van invloed zijn op de luchtkwaliteit in woningen en kantoren (actie 12) als urgent te beschouwen en een concrete termijn — in een niet te verre toekomst — vast te leggen voor het bijeenbrengen van de benodigde wetenschappelijke gegevens voor de herziening van de aanbeveling uit 1999 over elektromagnetische velden. Als er geen concrete doelstellingen en geen concrete termijnen voor het afsluiten van het onderzoek worden vastgesteld, vreest het dat deze acties niet eens tot een behoorlijke coördinatie van de thans lopende EU-initiatieven en tot een gecoördineerde aanpak met de lidstaten zullen leiden.

Brussel, 15 december 2004

De voorzitter

van het Europees Economisch en Sociaal Comité

A.-M. SIGMUND

---

(1)  Mededeling van de Commissie - Een Europese strategie voor milieu en gezondheid (COM(2003) 338 def.). Het EESC heeft hierover advies uitgebracht op 10 december 2003 tijdens zijn 404e zitting (Rapporteur: Ehnmark - PB C 80 van 30 maart 2004).

1

(2)  Mededeling van de Commissie – Het Europees actieplan voor milieu en gezondheid 2004-2010, COM(2004) 416 def. van 9 juni 2004, deel I en II

2

(3)  Advies over de Mededeling „Een Europese strategie voor milieu en gezondheid”, rapporteur: Ehnmark, par. 6.4, PB C 80 van 30 maart 2004 (zie voetnoot 1)

3

(4)  Ibidem, par. 5.3

4

(5)  PB C 19 van 21 januari 1998

5

(6)  PB C 174 van 17 juni 1996

6

(7)  PB C 80 van 30.3.2004

7

---

| 28.6.2005 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 157/70 |
| --- | --- | --- | --- |

28.6.2005

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 157/70

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot invoering van normen voor de humane vangst van bepaalde diersoorten

(COM(2004) 532 def. — 2004/0183(COD))

(2005/C 157/11)

De Raad heeft op 14 september 2004 besloten om het Europees Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig artikel 175 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap te raadplegen over voornoemd voorstel

De afdeling Landbouw, plattelandsontwikkeling en milieu, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 16 november 2004 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Donnelly.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn op 15 en 16 december 2004 gehouden 413e zitting (vergadering van 16 december) het volgende advies uitgebracht, dat met 60 stemmen vóór en 1 stem tegen, bij 6 onthoudingen, werd goedgekeurd:

I.   INLEIDING

1.   De wildklemverordening

| 1.1 | In 1989 keurde het Europees Parlement een resolutie goed waarin werd opgeroepen tot een verbod op het gebruik van wildklemmen in de EU en op bont en bontproducten uit landen waar de wildklem gebruikt wordt.
  In reactie hierop diende de Commissie een voorstel voor een desbetreffende verordening in, dat door de Raad in 1991 werd goedgekeurd (1). De verordening behelst een verbod op het gebruik van de wildklem in de EU vanaf 1 januari 1995 en op de invoer van pelzen van 13 genoemde soorten uit derde landen, tenzij aan één van de volgende voorwaarden is voldaan:






  — | er zijn passende administratieve of wettelijke bepalingen van kracht die het gebruik van de wildklem verbieden of |
| --- | --- | --- |

1.1

In 1989 keurde het Europees Parlement een resolutie goed waarin werd opgeroepen tot een verbod op het gebruik van wildklemmen in de EU en op bont en bontproducten uit landen waar de wildklem gebruikt wordt.

In reactie hierop diende de Commissie een voorstel voor een desbetreffende verordening in, dat door de Raad in 1991 werd goedgekeurd (1). De verordening behelst een verbod op het gebruik van de wildklem in de EU vanaf 1 januari 1995 en op de invoer van pelzen van 13 genoemde soorten uit derde landen, tenzij aan één van de volgende voorwaarden is voldaan:

—

er zijn passende administratieve of wettelijke bepalingen van kracht die het gebruik van de wildklem verbieden of

| — | de voor de 13 genoemde soorten gebruikte vangmethoden (bijlage I van de EU-verordening) voldoen aan internationaal overeengekomen normen voor humane vangst. |
| --- | --- |

—

de voor de 13 genoemde soorten gebruikte vangmethoden (bijlage I van de EU-verordening) voldoen aan internationaal overeengekomen normen voor humane vangst.

| 1.2 | Het is opmerkelijk dat het Europees Parlement in zijn advies opriep tot een verbod op de verkoop van wildklemmen en tot een geleidelijk verbod op de verkoop van bont en bontproducten afkomstig van met wildklemmen gevangen dieren. De Raad heeft in zijn overwegingen in 1991 dit advies naast zich neergelegd. |
| --- | --- |

1.2

Het is opmerkelijk dat het Europees Parlement in zijn advies opriep tot een verbod op de verkoop van wildklemmen en tot een geleidelijk verbod op de verkoop van bont en bontproducten afkomstig van met wildklemmen gevangen dieren. De Raad heeft in zijn overwegingen in 1991 dit advies naast zich neergelegd.

| 1.3 | Hoewel het gebruik van wildklemmen in de EU sinds 1995 verboden is, is dit niet het geval in landen die bontproducten uitvoeren die afkomstig zijn van met wildklemmen gevangen dieren.
  In zijn advies uit 1990 (2) benadrukte het EESC het belang van consistentie over dit onderwerp. Verder ondersteunde het niet alleen een Europees verbod op wildklemmen, maar stelde het ook een internationaal verbod voor. |
| --- | --- |

1.3

Hoewel het gebruik van wildklemmen in de EU sinds 1995 verboden is, is dit niet het geval in landen die bontproducten uitvoeren die afkomstig zijn van met wildklemmen gevangen dieren.

In zijn advies uit 1990 (2) benadrukte het EESC het belang van consistentie over dit onderwerp. Verder ondersteunde het niet alleen een Europees verbod op wildklemmen, maar stelde het ook een internationaal verbod voor.

2.   De overeenkomst

| 2.1 | Na de communautaire wetgeving inzake wildklemmen werd het hoog tijd om op internationaal niveau vangstnormen vast te stellen. Via onderhandelingen tussen de EU, Canada, Rusland en de VS kwam het tot een overeenkomst, die echter uitsluitend door Canada, Rusland en de EU werd ondertekend. De VS konden bij deze overeenkomst geen partij zijn aangezien de bevoegdheid op dit gebied binnen de VS gedecentraliseerd is. De VS zegden evenwel toe een lichtere versie van de overeenkomst ten uitvoer te leggen. |
| --- | --- |

2.1

Na de communautaire wetgeving inzake wildklemmen werd het hoog tijd om op internationaal niveau vangstnormen vast te stellen. Via onderhandelingen tussen de EU, Canada, Rusland en de VS kwam het tot een overeenkomst, die echter uitsluitend door Canada, Rusland en de EU werd ondertekend. De VS konden bij deze overeenkomst geen partij zijn aangezien de bevoegdheid op dit gebied binnen de VS gedecentraliseerd is. De VS zegden evenwel toe een lichtere versie van de overeenkomst ten uitvoer te leggen.

| 2.2 | De bereikte overeenkomst beoogde te voorkomen dat Europa eventueel een verbod zou opleggen op de invoer van bontproducten van in het wild gevangen dieren in landen die de wildklemmen niet hadden verboden. |
| --- | --- |

2.2

De bereikte overeenkomst beoogde te voorkomen dat Europa eventueel een verbod zou opleggen op de invoer van bontproducten van in het wild gevangen dieren in landen die de wildklemmen niet hadden verboden.

| 2.3 | Naar het oordeel van het Europees Parlement was de overeenkomst volstrekt ontoereikend en had deze afgewezen moeten worden. In plaats daarvan had er een verbod moeten komen op de invoer van bont en bontproducten die afkomstig waren van in het wild levende dieren die in de overeenkomst werden genoemd. |
| --- | --- |

2.3

Naar het oordeel van het Europees Parlement was de overeenkomst volstrekt ontoereikend en had deze afgewezen moeten worden. In plaats daarvan had er een verbod moeten komen op de invoer van bont en bontproducten die afkomstig waren van in het wild levende dieren die in de overeenkomst werden genoemd.

| 2.4 | De overeenkomst bevat bepaalde normen die moeten worden nageleefd bij de vangst van dieren. De Europese Gemeenschap ratificeerde de overeenkomst in 1997. De in de overeenkomst opgenomen normen voor humane vangst zijn een weergave van reeds in Rusland, Canada en de VS gehanteerde normen. De opname van de term „humaan” was zeer omstreden, aangezien deze normen een hoge mate van lijden voor de gevangen dieren toelaten. |
| --- | --- |

2.4

De overeenkomst bevat bepaalde normen die moeten worden nageleefd bij de vangst van dieren. De Europese Gemeenschap ratificeerde de overeenkomst in 1997. De in de overeenkomst opgenomen normen voor humane vangst zijn een weergave van reeds in Rusland, Canada en de VS gehanteerde normen. De opname van de term „humaan” was zeer omstreden, aangezien deze normen een hoge mate van lijden voor de gevangen dieren toelaten.

| 2.5 | Wetenschappelijke adviezen (inclusief het advies van het Wetenschappelijk en Veterinair Comité van de Commissie) bevestigden dat de in de overeenkomst opgenomen humane vangmethoden een onaanvaardbaar niveau van lijden niet uitsloten. |
| --- | --- |

2.5

Wetenschappelijke adviezen (inclusief het advies van het Wetenschappelijk en Veterinair Comité van de Commissie) bevestigden dat de in de overeenkomst opgenomen humane vangmethoden een onaanvaardbaar niveau van lijden niet uitsloten.

| 2.6 | Het Wetenschappelijk Comité benadrukte dat de essentiële criteria die moeten worden aangelegd om de mate van mededogen te beoordelen de volgende waren: de tijd die nodig is om het dier ongevoelig voor pijn te maken en de hoeveelheid pijn en stress die het dier in deze periode aangedaan wordt. Het Comité concludeerde dat, wil een dodelijke klem „humaan” zijn, deze het dier onmiddellijk ongevoelig voor pijn dient te maken, of hoogstens binnen enkele seconden. In de overeenkomst staat in plaats hiervan een maximum tijdslimiet van 5 minuten; bijgevolg werd de term 'humaan' ongeschikt geacht. |
| --- | --- |

2.6

Het Wetenschappelijk Comité benadrukte dat de essentiële criteria die moeten worden aangelegd om de mate van mededogen te beoordelen de volgende waren: de tijd die nodig is om het dier ongevoelig voor pijn te maken en de hoeveelheid pijn en stress die het dier in deze periode aangedaan wordt. Het Comité concludeerde dat, wil een dodelijke klem „humaan” zijn, deze het dier onmiddellijk ongevoelig voor pijn dient te maken, of hoogstens binnen enkele seconden. In de overeenkomst staat in plaats hiervan een maximum tijdslimiet van 5 minuten; bijgevolg werd de term 'humaan' ongeschikt geacht.

| 2.7 | Het Wetenschappelijk Comité kwam tevens tot de slotsom dat de in de overeenkomst opgenomen letselschaal geen deugdelijke wetenschappelijke basis had in vergelijking met andere wijdverbreide methoden voor de beoordeling van gebrekkig welzijn. |
| --- | --- |

2.7

Het Wetenschappelijk Comité kwam tevens tot de slotsom dat de in de overeenkomst opgenomen letselschaal geen deugdelijke wetenschappelijke basis had in vergelijking met andere wijdverbreide methoden voor de beoordeling van gebrekkig welzijn.

| 2.8 | Momenteel hebben de EU en Canada de overeenkomst geratificeerd (Rusland dus nog niet). Daarom is de inwerkingtreding van de overeenkomst nog hangende. Canada en de EU hebben evenwel besloten om in afwachting daarvan hoe dan ook de bepalingen van de overeenkomst al toe te passen. |
| --- | --- |

2.8

Momenteel hebben de EU en Canada de overeenkomst geratificeerd (Rusland dus nog niet). Daarom is de inwerkingtreding van de overeenkomst nog hangende. Canada en de EU hebben evenwel besloten om in afwachting daarvan hoe dan ook de bepalingen van de overeenkomst al toe te passen.

3.   Kern van het Commissievoorstel

| 3.1 | Het Commissievoorstel voor een richtlijn tot invoering van normen voor de humane vangst van bepaalde diersoorten (3) beoogt de omzetting van de overeenkomst betreffende normen voor de humane vangst in communautaire wetgeving, zoals voorzien in de Besluiten 98/142/EG en 98/487/EG van de Raad. |
| --- | --- |

3.1

Het Commissievoorstel voor een richtlijn tot invoering van normen voor de humane vangst van bepaalde diersoorten (3) beoogt de omzetting van de overeenkomst betreffende normen voor de humane vangst in communautaire wetgeving, zoals voorzien in de Besluiten 98/142/EG en 98/487/EG van de Raad.

| 3.2 | Het voorstel geldt voor 19 wildsoorten (5 ervan komen in de EU voor), zoals omschreven in bijlage 1. |
| --- | --- |

3.2

Het voorstel geldt voor 19 wildsoorten (5 ervan komen in de EU voor), zoals omschreven in bijlage 1.

| 3.3 | Het voorstel bevat diverse verplichtingen en vereisten voor vangmethoden, het gebruik van klemmen, vallenzetters, onderzoek, sancties en certificering. De tekst bevat verder een lange reeks mogelijke uitzonderingen en twee bijlagen (bijlage II en III) inzake humane vangstnormen en het testen van de vangmethoden. |
| --- | --- |

3.3

Het voorstel bevat diverse verplichtingen en vereisten voor vangmethoden, het gebruik van klemmen, vallenzetters, onderzoek, sancties en certificering. De tekst bevat verder een lange reeks mogelijke uitzonderingen en twee bijlagen (bijlage II en III) inzake humane vangstnormen en het testen van de vangmethoden.

| 3.4 | Uit het voorstel blijkt dat lidstaten strikte wetgeving voor dit onderwerp mogen invoeren; de EU-wetgving uit 1991 inzake het verbod op het gebruik van de wildklem blijft van kracht. De implementatie en controle op de naleving vallen onder de bevoegdheid van de lidstaten en de door hen aangewezen autoriteiten. In het voorstel wordt geen begrotingslijn genoemd: de lidstaten zullen derhalve zelf financiële middelen moeten uittrekken voor de betrokken kosten. |
| --- | --- |

3.4

Uit het voorstel blijkt dat lidstaten strikte wetgeving voor dit onderwerp mogen invoeren; de EU-wetgving uit 1991 inzake het verbod op het gebruik van de wildklem blijft van kracht. De implementatie en controle op de naleving vallen onder de bevoegdheid van de lidstaten en de door hen aangewezen autoriteiten. In het voorstel wordt geen begrotingslijn genoemd: de lidstaten zullen derhalve zelf financiële middelen moeten uittrekken voor de betrokken kosten.

II.   OPMERKINGEN

4.   Het gebruik van de term „normen voor humane vangst”

| 4.1 | Volgens het EESC is het gebruik van de term „humaan” (4) in het voorstel twijfelachtig. Artikel 2 omschrijft „vangmethoden” maar bevat geen omschrijving van „normen voor humane vangst”. In feite wordt in de tekst van de overeenkomst (waarop het voorstel geïnspireerd is) in de preambule erkend dat er geen internationale vangstnormen zijn, en wordt het woord „humaan” in het algemeen in verband gebracht met normen die „de in vallen gevangen dieren een voldoende welzijnsniveau (te) garanderen”. |
| --- | --- |

4.1

Volgens het EESC is het gebruik van de term „humaan” (4) in het voorstel twijfelachtig. Artikel 2 omschrijft „vangmethoden” maar bevat geen omschrijving van „normen voor humane vangst”. In feite wordt in de tekst van de overeenkomst (waarop het voorstel geïnspireerd is) in de preambule erkend dat er geen internationale vangstnormen zijn, en wordt het woord „humaan” in het algemeen in verband gebracht met normen die „de in vallen gevangen dieren een voldoende welzijnsniveau (te) garanderen”.

| 4.2 | Tijdens de onderhandelingen over de overeenkomst tekende het Wetenschappelijk en Veterinair Comité van de Commissie (5) aan dat de in de tekst opgenomen normen niet als „humaan” konden worden opgevat (zoals hierboven opgemerkt), aangezien de maximumduur die werd toegestaan om het dier ongevoelig te maken voor pijn veel langer was dan aanvaardbaar (onmiddellijke dood). Bijzondere nadruk werd gelegd op verdrinkingsvallen: de schatting is immers dat het maximaal 15 minuten duurt voordat onder water gevangen semi-aquatische zoogdieren sterven. |
| --- | --- |

4.2

Tijdens de onderhandelingen over de overeenkomst tekende het Wetenschappelijk en Veterinair Comité van de Commissie (5) aan dat de in de tekst opgenomen normen niet als „humaan” konden worden opgevat (zoals hierboven opgemerkt), aangezien de maximumduur die werd toegestaan om het dier ongevoelig te maken voor pijn veel langer was dan aanvaardbaar (onmiddellijke dood). Bijzondere nadruk werd gelegd op verdrinkingsvallen: de schatting is immers dat het maximaal 15 minuten duurt voordat onder water gevangen semi-aquatische zoogdieren sterven.

| 4.3 | Het Comité stelt daarom voor om het woord „humaan” in de definitieve versie van de EU-wetgeving te vervangen door een alternatieve term die meer op zijn plaats is, ten minste totdat de vangstnormen aan de eerder beschreven normen voldoen. |
| --- | --- |

4.3

Het Comité stelt daarom voor om het woord „humaan” in de definitieve versie van de EU-wetgeving te vervangen door een alternatieve term die meer op zijn plaats is, ten minste totdat de vangstnormen aan de eerder beschreven normen voldoen.

5.   Vallen

| 5.1 | Het voorstel heeft betrekking op twee types vallen: letale vallen en levendvallen. De normen voor de letale vallen in het voorstel voldoen zonder meer niet aan wetenschappelijke normen waarover in de Gemeenschap overeenstemming bestaat, die onmiddellijke dood aanbevelen of hoogstens een tijdsduur van 30 seconden voordat de dood intreedt. Voor de levendvallen (vallen gebruikt voor de vangst van levende dieren) bevat het voorstel geen specificaties noch een motivering van het doel van het levend vangen van dieren. Voorts worden in het voorstel geen welzijnsnormen genoemd voor het doden van levend gevangen dieren. Dit betekent dat niet vaststaat hoe een in een levendval gevangen dier nadien moet worden gedood.
  Bovendien garandeert het voorstel niet dat toegestane vangmethoden eventueel tot de dood of vangst van onbedoelde diersoorten leiden. Op grond van de vangstnormen zou dit risico zo veel mogelijk moeten worden uitgebannen. |
| --- | --- |

5.1

Het voorstel heeft betrekking op twee types vallen: letale vallen en levendvallen. De normen voor de letale vallen in het voorstel voldoen zonder meer niet aan wetenschappelijke normen waarover in de Gemeenschap overeenstemming bestaat, die onmiddellijke dood aanbevelen of hoogstens een tijdsduur van 30 seconden voordat de dood intreedt. Voor de levendvallen (vallen gebruikt voor de vangst van levende dieren) bevat het voorstel geen specificaties noch een motivering van het doel van het levend vangen van dieren. Voorts worden in het voorstel geen welzijnsnormen genoemd voor het doden van levend gevangen dieren. Dit betekent dat niet vaststaat hoe een in een levendval gevangen dier nadien moet worden gedood.

Bovendien garandeert het voorstel niet dat toegestane vangmethoden eventueel tot de dood of vangst van onbedoelde diersoorten leiden. Op grond van de vangstnormen zou dit risico zo veel mogelijk moeten worden uitgebannen.

6.   Tests

| 6.1 | In het voorstel zijn technische bepalingen opgenomen voor het beproeven van de vangmethoden, die het gebruik van levende dieren niet uitsluiten. Er zijn minimumvereisten opgesteld, zowel voor proeven in een omheind gebied als voor proeven in het vrije veld. Ook kunnen door een partij bij de overeenkomst uitgevoerde proeven worden erkend door andere partijen. |
| --- | --- |

6.1

In het voorstel zijn technische bepalingen opgenomen voor het beproeven van de vangmethoden, die het gebruik van levende dieren niet uitsluiten. Er zijn minimumvereisten opgesteld, zowel voor proeven in een omheind gebied als voor proeven in het vrije veld. Ook kunnen door een partij bij de overeenkomst uitgevoerde proeven worden erkend door andere partijen.

| 6.2 | Willen de resultaten deugdelijk zijn, dan moeten de proeven worden uitgevoerd onder dezelfde omstandigheden als die waarin de vallen gebruikt zullen worden. Parameters die gebaseerd zijn op resultaten van proeven in omheinde gebieden komen dus niet in aanmerking voor de beoordeling van het welzijn van in het wild levende dieren. Op grond hiervan zouden er dus helemaal geen proeven op dieren moeten worden uitgevoerd; uitsluitend de reeds beschikbare proeven met computersimulaties zouden in aanmerking moeten komen. |
| --- | --- |

6.2

Willen de resultaten deugdelijk zijn, dan moeten de proeven worden uitgevoerd onder dezelfde omstandigheden als die waarin de vallen gebruikt zullen worden. Parameters die gebaseerd zijn op resultaten van proeven in omheinde gebieden komen dus niet in aanmerking voor de beoordeling van het welzijn van in het wild levende dieren. Op grond hiervan zouden er dus helemaal geen proeven op dieren moeten worden uitgevoerd; uitsluitend de reeds beschikbare proeven met computersimulaties zouden in aanmerking moeten komen.

7.   Afwijkingen

| 7.1 | Het voorstel bevat een lange lijst van eventuele afwijkingen die, indien toegepast, de bedoeling van het voorstel geheel zouden ondermijnen. Volgens het EESC moeten afwijkingen in verband met openbare veiligheid en de gezondheid van mens en dier worden toegestaan. Mochten er problemen zijn, dan dient de overheid degenen die ter plaatse werkzaam zijn (landbouwers bijv.) onmiddellijk te informeren en bij hen advies in te winnen. Het EESC houdt enige slagen om de arm voor wat betreft de andere voorgestelde afwijkingen. |
| --- | --- |

7.1

Het voorstel bevat een lange lijst van eventuele afwijkingen die, indien toegepast, de bedoeling van het voorstel geheel zouden ondermijnen. Volgens het EESC moeten afwijkingen in verband met openbare veiligheid en de gezondheid van mens en dier worden toegestaan. Mochten er problemen zijn, dan dient de overheid degenen die ter plaatse werkzaam zijn (landbouwers bijv.) onmiddellijk te informeren en bij hen advies in te winnen. Het EESC houdt enige slagen om de arm voor wat betreft de andere voorgestelde afwijkingen.

| 7.2 | Aangezien het geen sinecure is om in de natuur, waar de vallen gebruikt worden, doeltreffend te inspecteren en het systeem te doen naleven, zouden de door de Commissie voorgestelde afwijkingen (behalve de hiervoor genoemde) slechts bijdragen aan ondermijning van de transparantie en verantwoordelijkheid van partijen bij de overeenkomst. |
| --- | --- |

7.2

Aangezien het geen sinecure is om in de natuur, waar de vallen gebruikt worden, doeltreffend te inspecteren en het systeem te doen naleven, zouden de door de Commissie voorgestelde afwijkingen (behalve de hiervoor genoemde) slechts bijdragen aan ondermijning van de transparantie en verantwoordelijkheid van partijen bij de overeenkomst.

8.   Vallenzetters

| 8.1 | Het voorstel voorziet in de opzet van een system van vergunningen en opleidingen voor vallenzetters. Op de vergunningen wordt evenwel niet verder ingegaan en controle op door vallenzetters gebruikte vangmethoden is eigenlijk onuitvoerbaar daar dit in de natuur zou moeten worden gedaan. Het EESC bepleit de invoering van een strikt, op communautair niveau te harmoniseren, vergunningensysteem. |
| --- | --- |

8.1

Het voorstel voorziet in de opzet van een system van vergunningen en opleidingen voor vallenzetters. Op de vergunningen wordt evenwel niet verder ingegaan en controle op door vallenzetters gebruikte vangmethoden is eigenlijk onuitvoerbaar daar dit in de natuur zou moeten worden gedaan. Het EESC bepleit de invoering van een strikt, op communautair niveau te harmoniseren, vergunningensysteem.

9.   Certificering

| 9.1 | In het Commissievoorstel krijgen de lidstaten de bevoegdheid om gebruikte vangmethoden te certificeren; tevens wordt wederzijdse erkenning van deze certificering tussen lidstaten voorgesteld.
  Hoewel dit systeem in de EU probleemloos zou kunnen worden ingevoerd, dient er ook een internationaal certificeringsysteem te komen. De partijen bij de overeenkomst zouden eigenlijk een standaard certificerings- en traceerbaarheidssysteem moeten invoeren. Dit systeem zou bijdragen aan een transparante en doeltreffende tenuitvoerlegging van de overeenkomst. |
| --- | --- |

9.1

In het Commissievoorstel krijgen de lidstaten de bevoegdheid om gebruikte vangmethoden te certificeren; tevens wordt wederzijdse erkenning van deze certificering tussen lidstaten voorgesteld.

Hoewel dit systeem in de EU probleemloos zou kunnen worden ingevoerd, dient er ook een internationaal certificeringsysteem te komen. De partijen bij de overeenkomst zouden eigenlijk een standaard certificerings- en traceerbaarheidssysteem moeten invoeren. Dit systeem zou bijdragen aan een transparante en doeltreffende tenuitvoerlegging van de overeenkomst.

10.   Sancties

| 10.1 | In het voorstel is sprake van de eventuele toepassing van administratieve sancties in geval van overtreding van de wetgeving. Daar sommige EU-lidstaten echter in geval van overtreding van wetten inzake dierenwelzijn het strafrecht toepassen, verdient het volgens het EESC aanbeveling om sancties overeenkomstig de nationale systemen op te leggen. |
| --- | --- |

10.1

In het voorstel is sprake van de eventuele toepassing van administratieve sancties in geval van overtreding van de wetgeving. Daar sommige EU-lidstaten echter in geval van overtreding van wetten inzake dierenwelzijn het strafrecht toepassen, verdient het volgens het EESC aanbeveling om sancties overeenkomstig de nationale systemen op te leggen.

11.   Conclusies

| 11.1 | Het EESC meent dat de in het voorstel vervatte normen voor humane vangst niet als humaan kunnen worden opgevat, daar zij niet meer zijn dan een afspiegeling van de normen van de Overeenkomst. Van laatstgenoemde is vastgesteld dat zij achterblijven bij de bestaande normen voor dierenwelzijn in de EU-wetgeving. Het Comité pleit daarom voor vervanging van het woord „humaan” in de definitieve wetstekst door een term die meer op zijn plaats is. |
| --- | --- |

11.1

Het EESC meent dat de in het voorstel vervatte normen voor humane vangst niet als humaan kunnen worden opgevat, daar zij niet meer zijn dan een afspiegeling van de normen van de Overeenkomst. Van laatstgenoemde is vastgesteld dat zij achterblijven bij de bestaande normen voor dierenwelzijn in de EU-wetgeving. Het Comité pleit daarom voor vervanging van het woord „humaan” in de definitieve wetstekst door een term die meer op zijn plaats is.

| 11.2 | Het EESC meent dat uitsluitend onmiddellijk dodelijke vallen in aanmerking moeten komen en dat de gebruikte toepassingen van levendvallen duidelijk moeten worden aangegeven. Worden voorts levend gevangen dieren gedood, dan dient de methode zoveel mogelijk overeen te komen met de wetgeving inzake dierenwelzijn. |
| --- | --- |

11.2

Het EESC meent dat uitsluitend onmiddellijk dodelijke vallen in aanmerking moeten komen en dat de gebruikte toepassingen van levendvallen duidelijk moeten worden aangegeven. Worden voorts levend gevangen dieren gedood, dan dient de methode zoveel mogelijk overeen te komen met de wetgeving inzake dierenwelzijn.

| 11.3 | Naar het oordeel van het EESC moeten verdrinkingsvallen worden verboden. Zoals het Wetenschappelijk en Veterinair Comité van de Commissie vaststelde, gaat het om een wrede methode omdat het dier onder water langzaam stikt. |
| --- | --- |

11.3

Naar het oordeel van het EESC moeten verdrinkingsvallen worden verboden. Zoals het Wetenschappelijk en Veterinair Comité van de Commissie vaststelde, gaat het om een wrede methode omdat het dier onder water langzaam stikt.

| 11.4 | Het EESC tekent aan dat, ook al bevat het voorstel bepalingen voor het beproeven van vallen, er geen wetenschappelijke basis is om parameters die gebaseerd zijn op resultaten van in omheinde omgevingen uitgevoerde tests toe te passen op in het wild levende dieren. Derhalve beveelt het EESC aan om geen dieren voor proeven te gebruiken, maar in plaats hiervan gebruik te maken van de reeds beschikbare computersimulatie. |
| --- | --- |

11.4

Het EESC tekent aan dat, ook al bevat het voorstel bepalingen voor het beproeven van vallen, er geen wetenschappelijke basis is om parameters die gebaseerd zijn op resultaten van in omheinde omgevingen uitgevoerde tests toe te passen op in het wild levende dieren. Derhalve beveelt het EESC aan om geen dieren voor proeven te gebruiken, maar in plaats hiervan gebruik te maken van de reeds beschikbare computersimulatie.

| 11.5 | Het EESC meent dat de bij dit onderwerp betrokken actoren zich op grond van de meeste afwijkingen in het voorstel in bepaalde gevallen wellicht geheel aan de toepassing van de wetgeving zouden kunnen onttrekken. Het bepleit daarom dat de afwijkingen die door de bevoegde autoriteiten worden overwogen, verband houden met openbare veiligheid en/of de gezondheid van mens en dier. Dit is een belangrijk aspect gelet op het feit dat controles en inspecties in de natuur moeilijk uitvoerbaar zijn. |
| --- | --- |

11.5

Het EESC meent dat de bij dit onderwerp betrokken actoren zich op grond van de meeste afwijkingen in het voorstel in bepaalde gevallen wellicht geheel aan de toepassing van de wetgeving zouden kunnen onttrekken. Het bepleit daarom dat de afwijkingen die door de bevoegde autoriteiten worden overwogen, verband houden met openbare veiligheid en/of de gezondheid van mens en dier. Dit is een belangrijk aspect gelet op het feit dat controles en inspecties in de natuur moeilijk uitvoerbaar zijn.

| 11.6 | Volgens het EESC dient er in de EU een transparant vergunningensysteem te komen voor vallenzetters. De invoering van opleidings- en vergunningseisen voor vallenzetters wordt in het voorstel volledig een zaak van de overheden in de lidstaten. Het EESC vreest dat dit zal leiden tot een ongeharmoniseerd systeem, dat de invoering van welzijnsnormen in de EU in de weg zou staan. |
| --- | --- |

11.6

Volgens het EESC dient er in de EU een transparant vergunningensysteem te komen voor vallenzetters. De invoering van opleidings- en vergunningseisen voor vallenzetters wordt in het voorstel volledig een zaak van de overheden in de lidstaten. Het EESC vreest dat dit zal leiden tot een ongeharmoniseerd systeem, dat de invoering van welzijnsnormen in de EU in de weg zou staan.

| 11.7 | Naar het oordeel van het EESC is een effectieve tenuitvoerlegging van de overeenkomst gebaat bij een doeltreffend certificerings- en traceerbaarheidssysteem tussen de partijen. |
| --- | --- |

11.7

Naar het oordeel van het EESC is een effectieve tenuitvoerlegging van de overeenkomst gebaat bij een doeltreffend certificerings- en traceerbaarheidssysteem tussen de partijen.

| 11.8 | Het EESC bepleit dat er in geval van overtreding van de voorgestelde wetgeving sancties worden opgelegd op grond van de nationale wetgeving voor dierenwelzijn. |
| --- | --- |

11.8

Het EESC bepleit dat er in geval van overtreding van de voorgestelde wetgeving sancties worden opgelegd op grond van de nationale wetgeving voor dierenwelzijn.

| 11.9 | Volgens het EESC moet de uitvoering van de in het voorstel vervatte bepalingen strikter worden. In het voorstel staat dat vallen met ingang van 2009 dienen te voldoen aan de voorgestelde normen, en de vangmethoden vanaf 2012. Het EESC meent dat alle bepalingen zo snel mogelijk in werking moeten treden. |
| --- | --- |

11.9

Volgens het EESC moet de uitvoering van de in het voorstel vervatte bepalingen strikter worden. In het voorstel staat dat vallen met ingang van 2009 dienen te voldoen aan de voorgestelde normen, en de vangmethoden vanaf 2012. Het EESC meent dat alle bepalingen zo snel mogelijk in werking moeten treden.

Brussel, 16 december 2004

De voorzitter

van het Europees Economisch en Sociaal Comité

A.-M. SIGMUND

---

(1)  Verordening 3254/91 van de Raad, PB L 308 van 9.11.1991.

1

(2)  Advies over het voorstel voor een verordening van de Raad betreffende de invoer van bepaalde bontsoorten, PB C 168 van 10.7.1990, blz. 32.

2

(3)  COM(2004) 532 def.

3

(4)  In februari 1994 besloot de door de Internationale Organisatie voor normalisatie opgerichte werkgroep „humane vangstnormen” het woord „humaan” uit de omschrijving van de normen te verwijderen. Tijdens deze bijeenkomst werd overeengekomen alle verwijzingen naar „humaan” en „mededogen” te schrappen. Binnen de ISO kon er geen overeenkomst worden bereikt over vangstnormen. In de onderhandelingen met de ISO wezen Europese dierenartsen er op dat een vereiste tijdsduur van meer dan 15 seconden om een dier te doden, niet als humaan kan worden beschouwd; verdrinkingsvallen kwamen in elk geval niet in aanmerking. Met onder andere deze opmerkingen is bij het opstellen van de definitieve tekst geen rekening gehouden.

4

In het advies van het Wetenschappelijk en Veterinair Comité van de Europese Commissie (1994) luidt de conclusie dat een „humane” val het dier onmiddellijk gevoelloos moet maken voor pijn, en dat er meer aandacht besteed moet worden aan het ontwerp van vallen om rekening te houden met het gedrag van niet-doelsoorten (om vangst of verwonding hiervan te voorkomen). Het Comité stelde vast dat de voorgestelde letselschaal geen wetenschappelijke basis had en dus niet als criterium voor mededogen kan worden gebruikt.

(5)  Advies van het Wetenschappelijk Comité overeenkomstig de CITES-verordening, 1995; advies van het Wetenschappelijk Comité, DG Landbouw, 1994.

5

---

| 28.6.2005 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 157/74 |
| --- | --- | --- | --- |

28.6.2005

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 157/74

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het „Voorstel voor een richtlijn van de Raad tot wijziging van Richtlijn 87/328/EEG wat betreft de opslag van rundersperma voor het intracommunautaire handelsverkeer”

(COM(2004) 563 def. — 2004/0188 (CNS))

(2005/C 157/12)

Op 20 september 2004 heeft de Raad besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig artikel 37 van het EG-Verdrag te raadplegen over voornoemd voorstel

De gespecialiseerde afdeling „Landbouw, plattelandsontwikkeling, milieu”, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 16 november 2004 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Leif E. Nielsen.

Tijdens zijn 413e zitting op 15 en 16 december 2004 (vergadering van 15 december) heeft het Europees Economisch en Sociaal Comité het volgende advies uitgebracht, dat met 139 stemmen voor, bij 7 onthoudingen, is goedgekeurd.

1.   Samenvatting van het Commissiedocument

| 1.1 | Richtlijn 88/407/EEG van de Raad bevat de veterinairrechtelijke voorschriften voor het intracommunautaire handelsverkeer in en de invoer van sperma van raszuivere fokrunderen. Die richtlijn is in 2003 gewijzigd (1) om de opslag van sperma niet alleen in spermacentra (met eigen spermawinning), maar ook in spermaopslagcentra (zonder winning) toe te staan, hoewel het EESC in zijn advies ernstige bezwaren daartegen heeft opgeworpen. |
| --- | --- |

1.1

Richtlijn 88/407/EEG van de Raad bevat de veterinairrechtelijke voorschriften voor het intracommunautaire handelsverkeer in en de invoer van sperma van raszuivere fokrunderen. Die richtlijn is in 2003 gewijzigd (1) om de opslag van sperma niet alleen in spermacentra (met eigen spermawinning), maar ook in spermaopslagcentra (zonder winning) toe te staan, hoewel het EESC in zijn advies ernstige bezwaren daartegen heeft opgeworpen.

| 1.2 | Om „verwarring met het toepassingsgebied en de definities” uit te sluiten stelt de Commissie nu voor de regels van Richtlijn 87/328/EEG betreffende de toelating van raszuivere fokrunderen tot de voortplanting in die zin te wijzigen dat rundersperma niet alleen in een „centrum voor kunstmatige inseminatie” (spermacentrum) maar ook in een „spermaopslagcentrum” verzameld, behandeld en opgeslagen mag worden. |
| --- | --- |

1.2

Om „verwarring met het toepassingsgebied en de definities” uit te sluiten stelt de Commissie nu voor de regels van Richtlijn 87/328/EEG betreffende de toelating van raszuivere fokrunderen tot de voortplanting in die zin te wijzigen dat rundersperma niet alleen in een „centrum voor kunstmatige inseminatie” (spermacentrum) maar ook in een „spermaopslagcentrum” verzameld, behandeld en opgeslagen mag worden.

2.   Algemene opmerkingen

| 2.1 | De Commissie had moeten weten dat Richtlijn 87/328/EEG als gevolg van de wijziging van Richtlijn 88/407/EEG ook aangepast had moeten worden en had de noodzakelijke samenhang van de EU-wetgeving meteen tot stand moeten brengen. Zo had de huidige verwarring en onzekerheid qua toepassingsgebied en definities alsook deze extra wetgevingsprocedure voorkomen kunnen worden. |
| --- | --- |

2.1

De Commissie had moeten weten dat Richtlijn 87/328/EEG als gevolg van de wijziging van Richtlijn 88/407/EEG ook aangepast had moeten worden en had de noodzakelijke samenhang van de EU-wetgeving meteen tot stand moeten brengen. Zo had de huidige verwarring en onzekerheid qua toepassingsgebied en definities alsook deze extra wetgevingsprocedure voorkomen kunnen worden.

| 2.2 | De voorgestelde nieuwe formulering van artikel 4 van Richtlijn 87/238/EEG wekt bovendien de indruk dat erkende opslagcentra ook rundersperma mogen verzamelen en behandelen, waarmee zij dus een soort „parallel systeem van spermacentra” zouden vormen. Dit zou zinloos zijn en blijkt bij nadere bestudering van de teksten ook niet het geval te zijn. Artikel 4 dient daarom zodanig geformuleerd te worden dat er geen misverstanden kunnen ontstaan. |
| --- | --- |

2.2

De voorgestelde nieuwe formulering van artikel 4 van Richtlijn 87/238/EEG wekt bovendien de indruk dat erkende opslagcentra ook rundersperma mogen verzamelen en behandelen, waarmee zij dus een soort „parallel systeem van spermacentra” zouden vormen. Dit zou zinloos zijn en blijkt bij nadere bestudering van de teksten ook niet het geval te zijn. Artikel 4 dient daarom zodanig geformuleerd te worden dat er geen misverstanden kunnen ontstaan.

3.   Conclusie

| 3.1 | Het EESC erkent dat opslagplaatsen voor de distributie van rundersperma ondanks zijn tegenstand in 2002 bij Richtlijn 2003/43/EG zijn toegelaten en dat de voorgestelde wijziging, die destijds meteen al doorgevoerd had moeten worden, noodzakelijk is om de samenhang van de EU-wetgeving te waarborgen. De gewijzigde tekst kan echter aanleiding geven tot misverstanden en zou daarom nauwkeuriger geformuleerd moeten worden. |
| --- | --- |

3.1

Het EESC erkent dat opslagplaatsen voor de distributie van rundersperma ondanks zijn tegenstand in 2002 bij Richtlijn 2003/43/EG zijn toegelaten en dat de voorgestelde wijziging, die destijds meteen al doorgevoerd had moeten worden, noodzakelijk is om de samenhang van de EU-wetgeving te waarborgen. De gewijzigde tekst kan echter aanleiding geven tot misverstanden en zou daarom nauwkeuriger geformuleerd moeten worden.

Brussel, 15 december 2004

De voorzitter

van het Europees Economisch en Sociaal Comité

A.-M. SIGMUND

---

(1)  Richtlijn 2003/43/EG, PB L 143 van 11.6.2003, blz. 23

1

---

| 28.6.2005 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 157/75 |
| --- | --- | --- | --- |

28.6.2005

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 157/75

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Commissiedocument „De structurele veranderingen begeleiden: een industriebeleid voor het uitgebreide Europa”

(COM (2004) 274 def.)

(2005/C 157/13)

Op 20 april 2004 heeft de Europese Commissie besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig artikel 262 van het EG-Verdrag te raadplegen over de mededeling: De structurele veranderingen begeleiden: een industriebeleid voor het uitgebreide Europa

De Adviescommissie industriële reconversie, die was belast met de voorbereidende werkzaamheden heeft haar advies op 2 december 2004 goedgekeurd; rapporteur was de heer Van Iersel en corapporteur was de heer Legelius.

Tijdens zijn 413e zitting op 15 en 16 december 2004 (vergadering van 15 december 2004) heeft het Europees Economisch en Sociaal Comité het volgende advies uitgebracht, dat met 142 stemmen voor en 1 stem tegen, bij 9 onthoudingen, is goedgekeurd:

Samenvatting

Na vele jaren staat het industriebeleid weer hoog op de Europese agenda. Uiteraard is er het afgelopen decennium wel sprake geweest van specifieke beleidsmaatregelen en van thematische benaderingen op industriegebied, maar daarbij ontbrak het uit oogpunt van het Europese bedrijfsleven soms aan coördinatie en evenwicht. Als gevolg van de veranderende context in de wereld — waarin de Verenigde Staten, China, India een grote rol spelen — moet er opnieuw worden nagedacht en meer worden gedaan. Het is nu tijd voor een herwaardering van de industrie en voor een verheldering van de complexe verbanden tussen industrie en diensten.

In de visie van het Comité vormt de noodzaak van brede bewustwording een belangrijke uitdaging. Het grote publiek moet gaan beschikken over transparante gegevens en analyses, wat zal leiden tot een grotere consensus en publieke steun. Het Comité kan zich helemaal vinden in de drie pijlers van het industriebeleid: „betere regelgeving”, een geïntegreerde benadering op EU-niveau en een sectorgericht beleid met specifieke en daarop afgestemde maatregelen. „Betere regelgeving” betekent dat bestaande en nieuwe maatregelen voortdurend zorgvuldig worden beoordeeld. Een geïntegreerde benadering betekent dat het EU-beleid en het nationale beleid effectief op elkaar worden afgestemd. Nieuw in het Commissiedocument is vooral de nadruk op een sectorgericht beleid en maatwerkbenaderingen. Ondanks bepaalde gemeenschappelijke kenmerken verschilt het beeld per sector. De Commissie heeft een aantal sectoranalyses uitgevoerd en heeft er nog meer gepland. Het EESC steunt deze praktijk als basis voor het industriebeleid „nieuwe stijl”.

Het industriebeleid kan helpen om de Europese economie tot de voorhoede op het gebied van concurrentie, kennis en duurzaamheid te laten doorstoten, het doel van de Lissabonstrategie. Dan moeten de analyses en het beleid wel beter worden afgestemd op de dynamiek van de verschillende betrokken sectoren en bedrijven. Marktconformiteit en liberalisering moeten de pijlers vormen van het industriebeleid „nieuwe stijl”, dat daarnaast echter ook sectorspecifieke kenmerken omvat, zoals permanent overleg met het bedrijfsleven, regelgeving, opheffing van non-tarifaire belemmeringen, O&O, handel en gericht human resources management. Daarnaast moeten ook technologieplatforms worden opgericht, die kunnen leiden tot nieuwe samenwerkingsverbanden binnen de particuliere sector of tussen de publieke en de particuliere sector in Europa, bijv. tussen universiteiten, onderzoekscentra en bedrijven.

Een betere coördinatie binnen de Commissie (bijv. onder auspiciën van DG Ondernemingen) en in de Ministerraad is wenselijk om het industriebeleid zichtbaar te maken en synergieën te bereiken. Ook een actieplan voor de middellange termijn van de Commissie en de Raad Concurrentievermogen is uitermate welkom. Het EESC dringt erop aan, dat het industriebeleid „nieuwe stijl” betrokken wordt bij de voorbereiding van de tussentijdse herziening van de Lissabonstrategie in maart 2005.

1.   Inleiding

| 1.1 | Het industriebeleid heeft bij de Europese integratie van meet af aan op de agenda gestaan. Het EGKS-Verdrag bevatte reeds specifieke doelstellingen en instrumenten voor de kolen- en staalindustrie. Het EEG-Verdrag ging uit van een meer algemene benadering, waarin de totstandkoming van de interne markt altijd, zoals ook vandaag centraal heeft gestaan. |
| --- | --- |

1.1

Het industriebeleid heeft bij de Europese integratie van meet af aan op de agenda gestaan. Het EGKS-Verdrag bevatte reeds specifieke doelstellingen en instrumenten voor de kolen- en staalindustrie. Het EEG-Verdrag ging uit van een meer algemene benadering, waarin de totstandkoming van de interne markt altijd, zoals ook vandaag centraal heeft gestaan.

| 1.2 | Op EU-niveau is een specifiek industriebeleid gevoerd, waarbij milieu-, O&O- of sociale doelstellingen werden beoogd. Mettertijd werden het sectorgericht beleid vervangen door een thematisch beleid. Daarbij ontbrak het uit oogpunt van het Europese bedrijfsleven echter soms aan coördinatie en aan een evenwichtige benadering. |
| --- | --- |

1.2

Op EU-niveau is een specifiek industriebeleid gevoerd, waarbij milieu-, O&O- of sociale doelstellingen werden beoogd. Mettertijd werden het sectorgericht beleid vervangen door een thematisch beleid. Daarbij ontbrak het uit oogpunt van het Europese bedrijfsleven echter soms aan coördinatie en aan een evenwichtige benadering.

| 1.3 | Naast een algemeen beleid werd in zekere mate ook een sectorgericht beleid gevoerd in het streven naar liberalisering van de markt, bijv. op het vlak van energie en telecommunicatie. Er werden enkele Europese industrieprojecten opgezet, zoals Galileo. |
| --- | --- |

1.3

Naast een algemeen beleid werd in zekere mate ook een sectorgericht beleid gevoerd in het streven naar liberalisering van de markt, bijv. op het vlak van energie en telecommunicatie. Er werden enkele Europese industrieprojecten opgezet, zoals Galileo.

| 1.4 | Gezien de permanente industriële reconversie en globalisering moeten zowel het bedrijfsleven als de overheid verdere aanpassingen doorvoeren teneinde het Europese concurrentievermogen te verbeteren. In juli van dit jaar publiceerde de Europese Commissie een indrukwekkende analyse van de situatie en de vooruitzichten van de Europese industrietakken in internationaal perspectief (1). In andere delen van de wereld is sprake van een sterke dynamiek, die mogelijk van invloed is op de investeringsstrategieën van Europese ondernemingen. Voor de meeste sectoren geldt dat het technologisch peil in Europa flink omhoog moet om concurrerend te kunnen blijven. |
| --- | --- |

1.4

Gezien de permanente industriële reconversie en globalisering moeten zowel het bedrijfsleven als de overheid verdere aanpassingen doorvoeren teneinde het Europese concurrentievermogen te verbeteren. In juli van dit jaar publiceerde de Europese Commissie een indrukwekkende analyse van de situatie en de vooruitzichten van de Europese industrietakken in internationaal perspectief (1). In andere delen van de wereld is sprake van een sterke dynamiek, die mogelijk van invloed is op de investeringsstrategieën van Europese ondernemingen. Voor de meeste sectoren geldt dat het technologisch peil in Europa flink omhoog moet om concurrerend te kunnen blijven.

| 1.5 | In het kader van de Lissabonstrategie hebben de Europese Raad en andere Raadsformaties, zoals Ecofin en de Raad Concurrentievermogen, zich gebogen over een aantal mededelingen en concrete voorstellen van de Commissie om voor de industrie betere voorwaarden te schepen op micro- en macroniveau. In deze documenten draait het vooral om een horizontale beleidsbenadering. De term „industriebeleid” werd jarenlang eenvoudigweg niet in de mond genomen, omdat die te sterk deed denken aan de tijd van overheidsinterventie en overheidssteun, die de totstandbrenging van een goed functionerende interne markt met gelijke concurrentievoorwaarden in de weg stonden. Inmiddels zijn deze interventiemaatregelen geleidelijk afgeschaft. |
| --- | --- |

1.5

In het kader van de Lissabonstrategie hebben de Europese Raad en andere Raadsformaties, zoals Ecofin en de Raad Concurrentievermogen, zich gebogen over een aantal mededelingen en concrete voorstellen van de Commissie om voor de industrie betere voorwaarden te schepen op micro- en macroniveau. In deze documenten draait het vooral om een horizontale beleidsbenadering. De term „industriebeleid” werd jarenlang eenvoudigweg niet in de mond genomen, omdat die te sterk deed denken aan de tijd van overheidsinterventie en overheidssteun, die de totstandbrenging van een goed functionerende interne markt met gelijke concurrentievoorwaarden in de weg stonden. Inmiddels zijn deze interventiemaatregelen geleidelijk afgeschaft.

| 1.6 | Er wordt nu gestudeerd op nieuwe ideeën voor een industriebeleid. In dit verband heeft de Commissie in 2002 de mededeling „Een industriebeleid voor het uitgebreide Europa” uitgebracht (2). |
| --- | --- |

1.6

Er wordt nu gestudeerd op nieuwe ideeën voor een industriebeleid. In dit verband heeft de Commissie in 2002 de mededeling „Een industriebeleid voor het uitgebreide Europa” uitgebracht (2).

| 1.7 | De Europese Raad gaf de Raad Concurrentievermogen in het voorjaar van 2003 opdracht zich „op gezette tijden op horizontale en sectorale vraagstukken” te beraden (3). |
| --- | --- |

1.7

De Europese Raad gaf de Raad Concurrentievermogen in het voorjaar van 2003 opdracht zich „op gezette tijden op horizontale en sectorale vraagstukken” te beraden (3).

| 1.8 | De Commissie bracht in april 2004 een tweede Mededeling over het industriebeleid uit, dat centraal staat in dit advies (4). |
| --- | --- |

1.8

De Commissie bracht in april 2004 een tweede Mededeling over het industriebeleid uit, dat centraal staat in dit advies (4).

| 1.9 | Naar aanleiding van deze initiatieven en van het resultaat van het overleg dat tot nog toe is gevoerd, verklaarde Commissaris Liikanen in mei 2004 dat het industriebeleid van de EU, in tegenstelling tot hetgeen medio jaren 90 werd verwacht, weer bovenaan de Europese politieke agenda staat (5). |
| --- | --- |

1.9

Naar aanleiding van deze initiatieven en van het resultaat van het overleg dat tot nog toe is gevoerd, verklaarde Commissaris Liikanen in mei 2004 dat het industriebeleid van de EU, in tegenstelling tot hetgeen medio jaren 90 werd verwacht, weer bovenaan de Europese politieke agenda staat (5).

| 1.10 | Het EESC is verheugd dat op het juiste moment een andere houding ten aanzien van het industriebeleid wordt ingenomen. Het is het ermee eens dat specifieke aandacht voor industriële belangen en voor afzonderlijke sectoren wenselijk is, zonder daarbij in de fouten van het verleden te vervallen. Relevante kennis en ervaring, waarover de CCMI beschikt, kunnen een ondersteunende rol spelen in de toekomst. Met een adequaat industriebeleid en sectorgerichte maatregelen zal het aanzienlijk gemakkelijker worden om de doelstellingen van de Lissabonstrategie te realiseren. |
| --- | --- |

1.10

Het EESC is verheugd dat op het juiste moment een andere houding ten aanzien van het industriebeleid wordt ingenomen. Het is het ermee eens dat specifieke aandacht voor industriële belangen en voor afzonderlijke sectoren wenselijk is, zonder daarbij in de fouten van het verleden te vervallen. Relevante kennis en ervaring, waarover de CCMI beschikt, kunnen een ondersteunende rol spelen in de toekomst. Met een adequaat industriebeleid en sectorgerichte maatregelen zal het aanzienlijk gemakkelijker worden om de doelstellingen van de Lissabonstrategie te realiseren.

2.   Standpunten van de Commissie in een veranderende economische context

| 2.1 | Alles staat tegenwoordig in het teken van de veranderende wereldeconomie. Dit vereist nieuwe benaderingen. De Commissie vindt dat het industriebeleid in de toekomst op de volgende drie pijlers moet berusten:






  — | de industrie mag niet gebukt gaan onder wet- en regelgeving; zowel bestaande als nieuwe maatregelen moeten daarom zorgvuldig worden afgewogen; |
| --- | --- | --- |

2.1

Alles staat tegenwoordig in het teken van de veranderende wereldeconomie. Dit vereist nieuwe benaderingen. De Commissie vindt dat het industriebeleid in de toekomst op de volgende drie pijlers moet berusten:

—

de industrie mag niet gebukt gaan onder wet- en regelgeving; zowel bestaande als nieuwe maatregelen moeten daarom zorgvuldig worden afgewogen;

| — | een groter concurrentievermogen van de industrie vergt een geïntegreerde benadering op EU-niveau (6); |
| --- | --- |

—

een groter concurrentievermogen van de industrie vergt een geïntegreerde benadering op EU-niveau (6);

| — | er moet een sectorgericht beleid komen met specifieke en aangepaste maatregelen. |
| --- | --- |

—

er moet een sectorgericht beleid komen met specifieke en aangepaste maatregelen.

| 2.2 | Deze benadering, die in 2002 door de Commissie voorzichtig werd aangekondigd, betekent een doorbraak. Het vorige document over het industriebeleid dateerde van 1990 (7). Het industriebeleid was inmiddels door bepaalde doorslaggevende factoren naar de achtergrond gedrongen en vervangen door een overwegend horizontaal beleid. |
| --- | --- |

2.2

Deze benadering, die in 2002 door de Commissie voorzichtig werd aangekondigd, betekent een doorbraak. Het vorige document over het industriebeleid dateerde van 1990 (7). Het industriebeleid was inmiddels door bepaalde doorslaggevende factoren naar de achtergrond gedrongen en vervangen door een overwegend horizontaal beleid.

| 2.3 | In 2000 werd de Lissabonstrategie opgesteld met als doel de Europese economie te laten doorstoten naar de voorhoede op het gebied van kennis en concurrentievermogen. Vooralsnog ontbreekt het echter aan daadkracht. De productiviteitsgroei is juist afgenomen en de werkloosheid is gestegen. Bovendien is de vrees ontstaan dat industrieën zich verplaatsen (8). |
| --- | --- |

2.3

In 2000 werd de Lissabonstrategie opgesteld met als doel de Europese economie te laten doorstoten naar de voorhoede op het gebied van kennis en concurrentievermogen. Vooralsnog ontbreekt het echter aan daadkracht. De productiviteitsgroei is juist afgenomen en de werkloosheid is gestegen. Bovendien is de vrees ontstaan dat industrieën zich verplaatsen (8).

| 2.4 | Daarom ontstond behoefte aan nauwkeurigere analyses met betrekking tot:






  — | productiviteit en werkloosheid; |
| --- | --- | --- |

2.4

Daarom ontstond behoefte aan nauwkeurigere analyses met betrekking tot:

—

productiviteit en werkloosheid;

| — | de echte feiten over bedrijfsverplaatsingen; |
| --- | --- |

—

de echte feiten over bedrijfsverplaatsingen;

| — | de betekenis van de industrie als geheel voor en binnen Europa; |
| --- | --- |

—

de betekenis van de industrie als geheel voor en binnen Europa;

| — | het opzetten van een geïntegreerd EU-beleid ten aanzien van de industrie; |
| --- | --- |

—

het opzetten van een geïntegreerd EU-beleid ten aanzien van de industrie;

| — | de vaststelling en nadere uitwerking van sectorgericht beleid. |
| --- | --- |

—

de vaststelling en nadere uitwerking van sectorgericht beleid.

| 2.5 | Het document dat de Commissie in 2002 presenteerde (9), gaf de nieuwe koers aan. Het begrip „industriebeleid” kreeg een nieuwe invulling, al werd het nog altijd vrij abstract omschreven; alle EU-beleidsmaatregelen die rechtstreeks van belang waren voor de industrie werden bijeengebracht, zonder dat concrete methoden of procedures werden aangegeven voor een rol van de Europese instellingen, en met name de Commissie, op het vlak van besluitvorming en coördinatie. |
| --- | --- |

2.5

Het document dat de Commissie in 2002 presenteerde (9), gaf de nieuwe koers aan. Het begrip „industriebeleid” kreeg een nieuwe invulling, al werd het nog altijd vrij abstract omschreven; alle EU-beleidsmaatregelen die rechtstreeks van belang waren voor de industrie werden bijeengebracht, zonder dat concrete methoden of procedures werden aangegeven voor een rol van de Europese instellingen, en met name de Commissie, op het vlak van besluitvorming en coördinatie.

| 2.6 | Het document „De structurele veranderingen begeleiden” („Fostering structural change”) van april 2004, dat onder auspiciën van Commissaris Liikanen en DG Ondernemingen is opgesteld, voegt heel wat meer toe. Met haar analyse in dit document dringt de Commissie tot de kern van de zaak door:






  — | zij presenteert enkele veelzeggende cijfers over productie en werkgelegenheid in de industrie, mede in verband met ontwikkelingen elders in de wereld; |
| --- | --- | --- |

2.6

Het document „De structurele veranderingen begeleiden” („Fostering structural change”) van april 2004, dat onder auspiciën van Commissaris Liikanen en DG Ondernemingen is opgesteld, voegt heel wat meer toe. Met haar analyse in dit document dringt de Commissie tot de kern van de zaak door:

—

zij presenteert enkele veelzeggende cijfers over productie en werkgelegenheid in de industrie, mede in verband met ontwikkelingen elders in de wereld;

| — | zij toont de ontwikkelingen per sector; dit levert een nauwkeuriger beeld op van hetgeen in diverse sectoren op het spel staat en het toont aan hoezeer de vooruitzichten uiteenlopen. |
| --- | --- |

—

zij toont de ontwikkelingen per sector; dit levert een nauwkeuriger beeld op van hetgeen in diverse sectoren op het spel staat en het toont aan hoezeer de vooruitzichten uiteenlopen.

| 2.7 | De Commissie neemt de huidige dynamiek terecht als uitgangspunt, maar beklemtoont daarbij wel dat deze dynamiek positief beïnvloed kan worden door te anticiperen, problemen te identificeren en groeifactoren te stimuleren. |
| --- | --- |

2.7

De Commissie neemt de huidige dynamiek terecht als uitgangspunt, maar beklemtoont daarbij wel dat deze dynamiek positief beïnvloed kan worden door te anticiperen, problemen te identificeren en groeifactoren te stimuleren.

| 2.8 | Uit de algemene analyse blijkt dat de productiviteitsgroei in Europa inderdaad afneemt, dat Europa achterblijft bij de ontwikkelingen in de VS en dat de prestaties van de industrie, met name de hightechsectoren, teleurstellend zijn. Volgens de Commissie schieten Europese bedrijven duidelijk tekort met hun O&O-uitgaven, mede omdat de particuliere sector vergeleken met Amerikaanse bedrijven onvoldoende investeert. Opmerkelijke uitzonderingen zijn Finland en Zweden. Daarnaast blijkt dat de kennisintensieve vaardigheden in China en India in hoog tempo toenemen. |
| --- | --- |

2.8

Uit de algemene analyse blijkt dat de productiviteitsgroei in Europa inderdaad afneemt, dat Europa achterblijft bij de ontwikkelingen in de VS en dat de prestaties van de industrie, met name de hightechsectoren, teleurstellend zijn. Volgens de Commissie schieten Europese bedrijven duidelijk tekort met hun O&O-uitgaven, mede omdat de particuliere sector vergeleken met Amerikaanse bedrijven onvoldoende investeert. Opmerkelijke uitzonderingen zijn Finland en Zweden. Daarnaast blijkt dat de kennisintensieve vaardigheden in China en India in hoog tempo toenemen.

| 2.9 | Evenals de Commissie vestigt het Comité de aandacht op de enquête onder topondernemingen die in 2002 door de Europese Rondetafel van Industriëlen werd uitgevoerd en waaruit blijkt dat een aantal van hen van plan is nieuwe O&O-activiteiten niet meer binnen Europa op te zetten indien het regelgevingsklimaat hier niet verbetert (10). |
| --- | --- |

2.9

Evenals de Commissie vestigt het Comité de aandacht op de enquête onder topondernemingen die in 2002 door de Europese Rondetafel van Industriëlen werd uitgevoerd en waaruit blijkt dat een aantal van hen van plan is nieuwe O&O-activiteiten niet meer binnen Europa op te zetten indien het regelgevingsklimaat hier niet verbetert (10).

| 2.10 | Hoewel de Europese industrie heel behoorlijk presteert in sectoren waarin zij van oudsher een sterke positie bekleedt, zoals werktuigbouw, chemie, telecommunicatie en de automobielsector, verschijnen er nieuwe concurrenten op de markt. China en India beginnen in zowel traditionele als hightechsectoren met succes te concurreren. De verplaatsing van Europese bedrijven staat hiermee rechtstreeks in verband. |
| --- | --- |

2.10

Hoewel de Europese industrie heel behoorlijk presteert in sectoren waarin zij van oudsher een sterke positie bekleedt, zoals werktuigbouw, chemie, telecommunicatie en de automobielsector, verschijnen er nieuwe concurrenten op de markt. China en India beginnen in zowel traditionele als hightechsectoren met succes te concurreren. De verplaatsing van Europese bedrijven staat hiermee rechtstreeks in verband.

| 2.11 | Wereldwijd vindt een doorlopend aanpassingsproces plaats. Dit is noodzakelijk vanwege de globalisering, die echter ook weer nieuwe kansen biedt. De analyses lopen op dit punt uiteen, maar volgens de Commissie kunnen verontrustende signalen waargenomen worden. |
| --- | --- |

2.11

Wereldwijd vindt een doorlopend aanpassingsproces plaats. Dit is noodzakelijk vanwege de globalisering, die echter ook weer nieuwe kansen biedt. De analyses lopen op dit punt uiteen, maar volgens de Commissie kunnen verontrustende signalen waargenomen worden.

| 2.12 | Naar aanleiding van de uitbreiding breiden ook de investeringen vanuit de vroegere EU-15 in de nieuwe lidstaten zich uit. Aangezien het hierbij nu om investeringen binnen de EU gaat, is het des te noodzakelijker dat de interne markt goed functioneert; te denken valt in dit verband bijvoorbeeld aan milieu- en arbeidsnormen. |
| --- | --- |

2.12

Naar aanleiding van de uitbreiding breiden ook de investeringen vanuit de vroegere EU-15 in de nieuwe lidstaten zich uit. Aangezien het hierbij nu om investeringen binnen de EU gaat, is het des te noodzakelijker dat de interne markt goed functioneert; te denken valt in dit verband bijvoorbeeld aan milieu- en arbeidsnormen.

| 2.13 | Bedrijven moeten de concurrentie aangaan op open markten conform de voorwaarden die door de WTO zijn opgesteld. De Commissie vindt daarom dat de EU en de lidstaten met een duidelijke reactie op het veranderingsproces moeten komen door:






  — | „betere wetgeving”; |
| --- | --- | --- |

2.13

Bedrijven moeten de concurrentie aangaan op open markten conform de voorwaarden die door de WTO zijn opgesteld. De Commissie vindt daarom dat de EU en de lidstaten met een duidelijke reactie op het veranderingsproces moeten komen door:

—

„betere wetgeving”;

| — | beleidsintegratie met het oog op het concurrentievermogen; |
| --- | --- |

—

beleidsintegratie met het oog op het concurrentievermogen;

| — | de specifieke behoeften van de diverse industrietakken volledig in acht te nemen. |
| --- | --- |

—

de specifieke behoeften van de diverse industrietakken volledig in acht te nemen.

| 2.14 | De Commissie vindt dat de gevolgen van zowel huidige wet- en regelgeving als toekomstige maatregelen nauwgezet beoordeeld moeten worden. Daarnaast is nauwere samenwerking tussen de lidstaten en de EU een vereiste, omdat veel voorschriften op nationaal niveau uitgevoerd worden. De Commissie dringt erop aan dat de Raad Concurrentievermogen een belangrijke en transparante rol in dit proces speelt. |
| --- | --- |

2.14

De Commissie vindt dat de gevolgen van zowel huidige wet- en regelgeving als toekomstige maatregelen nauwgezet beoordeeld moeten worden. Daarnaast is nauwere samenwerking tussen de lidstaten en de EU een vereiste, omdat veel voorschriften op nationaal niveau uitgevoerd worden. De Commissie dringt erop aan dat de Raad Concurrentievermogen een belangrijke en transparante rol in dit proces speelt.

| 2.15 | De Commissie stelt dat synergie tussen beleidsmaatregelen bereikt kan worden, indien de wetgevers hun beleidsmaatregelen in onderling overleg en in nauwe samenwerking met de industrie beter op elkaar afstemmen. |
| --- | --- |

2.15

De Commissie stelt dat synergie tussen beleidsmaatregelen bereikt kan worden, indien de wetgevers hun beleidsmaatregelen in onderling overleg en in nauwe samenwerking met de industrie beter op elkaar afstemmen.

| 2.16 | Hetzelfde geldt voor O&O. De EU en ook de nationale overheden zullen ongetwijfeld de financiële gevolgen hiervan ondervinden. Het betreft hier de kern van de Lissabonstrategie. Volgend jaar zal de Commissie met nieuwe richtsnoeren komen voor research in de industrie en voor staatssteun terzake van innovatie. Technologieplatforms kunnen een zeer nuttige rol spelen. |
| --- | --- |

2.16

Hetzelfde geldt voor O&O. De EU en ook de nationale overheden zullen ongetwijfeld de financiële gevolgen hiervan ondervinden. Het betreft hier de kern van de Lissabonstrategie. Volgend jaar zal de Commissie met nieuwe richtsnoeren komen voor research in de industrie en voor staatssteun terzake van innovatie. Technologieplatforms kunnen een zeer nuttige rol spelen.

| 2.17 | Sommige beleidsonderdelen zijn rechtstreeks bedoeld om een gunstig concurrentieklimaat te scheppen, zoals het mededingingsbeleid en het afschaffen van handelsbelemmeringen. De Commissie stelt echter dat dit beleid soms op een meer verfijnde wijze uitgevoerd kan en moet worden. |
| --- | --- |

2.17

Sommige beleidsonderdelen zijn rechtstreeks bedoeld om een gunstig concurrentieklimaat te scheppen, zoals het mededingingsbeleid en het afschaffen van handelsbelemmeringen. De Commissie stelt echter dat dit beleid soms op een meer verfijnde wijze uitgevoerd kan en moet worden.

| 2.18 | De Commissie meent dat het cohesiebeleid ingezet kan worden om gewenste regionale en structurele veranderingen op de arbeidsmarkten door te voeren (11) en duurzame ontwikkeling en concurrentievermogen met elkaar te laten samengaan. |
| --- | --- |

2.18

De Commissie meent dat het cohesiebeleid ingezet kan worden om gewenste regionale en structurele veranderingen op de arbeidsmarkten door te voeren (11) en duurzame ontwikkeling en concurrentievermogen met elkaar te laten samengaan.

| 2.19 | Aangezien de hele wereld het speelveld is, pleit de Commissie voor gelijke concurrentievoorwaarden op basis van internationale normen. De EU-normen zijn over het algemeen strenger dan die van concurrerende regio's in de wereld. Op termijn zullen deze normen dan ook via bilaterale onderhandelingen of in WTO-verband in zekere mate gelijkgetrokken moeten worden. Het is niet de bedoeling dat daarbij de Europese normen aan die van de rest van de wereld worden aangepast; Europa moet het initiatief nemen — zoals het dat ook in verband met de uitvoering van het protocol van Kyoto heeft gedaan — om er via een adequaat optreden in alle internationale instanties voor te zorgen dat de normen in andere delen van de wereld worden aangescherpt. |
| --- | --- |

2.19

Aangezien de hele wereld het speelveld is, pleit de Commissie voor gelijke concurrentievoorwaarden op basis van internationale normen. De EU-normen zijn over het algemeen strenger dan die van concurrerende regio's in de wereld. Op termijn zullen deze normen dan ook via bilaterale onderhandelingen of in WTO-verband in zekere mate gelijkgetrokken moeten worden. Het is niet de bedoeling dat daarbij de Europese normen aan die van de rest van de wereld worden aangepast; Europa moet het initiatief nemen — zoals het dat ook in verband met de uitvoering van het protocol van Kyoto heeft gedaan — om er via een adequaat optreden in alle internationale instanties voor te zorgen dat de normen in andere delen van de wereld worden aangescherpt.

| 2.20 | Al deze kwesties zijn binnen de EU al regelmatig onderwerp van gesprek geweest. Het valt op dat nu meer nadruk op „concurrentievermogen” wordt gelegd. De razendsnelle ontwikkelingen op de wereldmarkten laten Europa niet veel keus. |
| --- | --- |

2.20

Al deze kwesties zijn binnen de EU al regelmatig onderwerp van gesprek geweest. Het valt op dat nu meer nadruk op „concurrentievermogen” wordt gelegd. De razendsnelle ontwikkelingen op de wereldmarkten laten Europa niet veel keus.

| 2.21 | Nieuw in dit Commissiedocument is met name de sectorgerichte benadering. De Commissie doet al jarenlang grondig onderzoek naar industrietakken, vaak op basis van overleg met de betrokken brancheorganisaties op EU-niveau. |
| --- | --- |

2.21

Nieuw in dit Commissiedocument is met name de sectorgerichte benadering. De Commissie doet al jarenlang grondig onderzoek naar industrietakken, vaak op basis van overleg met de betrokken brancheorganisaties op EU-niveau.

| 2.22 | Er zijn interessante voorstellen gedaan, die ook door het EESC zijn behandeld, bijvoorbeeld met betrekking tot de farmaceutische industrie (CESE 842/2004), textiel en kleding (CESE 62/2004 fin; CCMI aanvullend advies CESE 528/2004), scheepsbouw en scheepsreparatie (CESE 397/2004 fin; CCMI aanvullend advies CESE 478/2004), ruimtevaart (CESE 501/2004), de chemische industrie (CESE 524/2004; CCMI informatief rapport CESE 242/2004, wordt momenteel voorbereid) en biowetenschappen en biotechnologie (CESE 1010/2002; CESE 920/2003). |
| --- | --- |

2.22

Er zijn interessante voorstellen gedaan, die ook door het EESC zijn behandeld, bijvoorbeeld met betrekking tot de farmaceutische industrie (CESE 842/2004), textiel en kleding (CESE 62/2004 fin; CCMI aanvullend advies CESE 528/2004), scheepsbouw en scheepsreparatie (CESE 397/2004 fin; CCMI aanvullend advies CESE 478/2004), ruimtevaart (CESE 501/2004), de chemische industrie (CESE 524/2004; CCMI informatief rapport CESE 242/2004, wordt momenteel voorbereid) en biowetenschappen en biotechnologie (CESE 1010/2002; CESE 920/2003).

| 2.23 | Het beeld loopt per sector uiteen. Uiteraard zijn er gemeenschappelijke kenmerken zoals de noodzaak om kwaliteit tot concurrentievoordeel te maken, ICT als nieuwe „grondstof”, toenemende kapitaalintensiteit en grotere internationale concurrentiedruk, maar er bestaan duidelijk ook verschillen tussen de sectoren: hoogtechnologisch vs. laagtechnologisch, arbeidsintensief vs. kapitaalintensief, consumptiegoederen vs. kapitaalgoederen, enkele grote marktpartijen vs. veel kleine en middelgrote ondernemingen, enz. Dit alles levert een fascinerend beeld op dat, zoals de Commissie stelt, jarenlang onvoldoende aandacht heeft gekregen van de beleidsmakers. |
| --- | --- |

2.23

Het beeld loopt per sector uiteen. Uiteraard zijn er gemeenschappelijke kenmerken zoals de noodzaak om kwaliteit tot concurrentievoordeel te maken, ICT als nieuwe „grondstof”, toenemende kapitaalintensiteit en grotere internationale concurrentiedruk, maar er bestaan duidelijk ook verschillen tussen de sectoren: hoogtechnologisch vs. laagtechnologisch, arbeidsintensief vs. kapitaalintensief, consumptiegoederen vs. kapitaalgoederen, enkele grote marktpartijen vs. veel kleine en middelgrote ondernemingen, enz. Dit alles levert een fascinerend beeld op dat, zoals de Commissie stelt, jarenlang onvoldoende aandacht heeft gekregen van de beleidsmakers.

| 2.24 | In het kader van het „industriebeleid” zijn ook sectoranalyses en sectorgerichte benaderingen weer op de agenda gezet. In het onderhavige Commissiedocument worden geen nadere initiatieven ten aanzien van de genoemde sectoren uitgewerkt. |
| --- | --- |

2.24

In het kader van het „industriebeleid” zijn ook sectoranalyses en sectorgerichte benaderingen weer op de agenda gezet. In het onderhavige Commissiedocument worden geen nadere initiatieven ten aanzien van de genoemde sectoren uitgewerkt.

| 2.25 | Daarnaast heeft de Commissie nog nieuwe activiteiten gepland. Volgend jaar zullen studies worden gedaan naar de werktuigbouwsector, de eco-industrie, de automobielindustrie, de non-ferrometaalsector en de ICT-sector. |
| --- | --- |

2.25

Daarnaast heeft de Commissie nog nieuwe activiteiten gepland. Volgend jaar zullen studies worden gedaan naar de werktuigbouwsector, de eco-industrie, de automobielindustrie, de non-ferrometaalsector en de ICT-sector.

3.   Het industriebeleid „nieuwe stijl” — opvattingen van het EESC

| 3.1 | Het EESC is het ermee eens dat de industrie vanwege de dynamiek van de wereldeconomie weer extra aandacht vergt. Het is verheugd dat het „industriebeleid” na lange tijd weer hoog op de agenda van de EU staat. Bepaalde aspecten van de Europese industrie (zoals milieubescherming) hebben de afgelopen tien jaar wel op de agenda van de EU gestaan, maar de Ministerraad heeft verzuimd zich te buigen over beleidsmaatregelen om de voorwaarden voor de totale productie op coherente wijze te verbeteren en ook het klimaat voor investeringen (die een toegevoegde waarde opleveren) pro-actief te verbeteren. |
| --- | --- |

3.1

Het EESC is het ermee eens dat de industrie vanwege de dynamiek van de wereldeconomie weer extra aandacht vergt. Het is verheugd dat het „industriebeleid” na lange tijd weer hoog op de agenda van de EU staat. Bepaalde aspecten van de Europese industrie (zoals milieubescherming) hebben de afgelopen tien jaar wel op de agenda van de EU gestaan, maar de Ministerraad heeft verzuimd zich te buigen over beleidsmaatregelen om de voorwaarden voor de totale productie op coherente wijze te verbeteren en ook het klimaat voor investeringen (die een toegevoegde waarde opleveren) pro-actief te verbeteren.

| 3.2 | Terugkijkend — en in verband met de meer gerichte koers van het industriebeleid die nu gevaren gaat worden — loont het de moeite om de belangrijkste factoren op te sommen die ertoe hebben bijgedragen dat er een zeker taboe op het industriebeleid rustte:






  — | het feit dat overheidsinterventie in de overgrote meerderheid van de gevallen op den duur niet geleid heeft tot een sterkere industrie die de concurrentie beter het hoofd kon bieden; |
| --- | --- | --- |

3.2

Terugkijkend — en in verband met de meer gerichte koers van het industriebeleid die nu gevaren gaat worden — loont het de moeite om de belangrijkste factoren op te sommen die ertoe hebben bijgedragen dat er een zeker taboe op het industriebeleid rustte:

—

het feit dat overheidsinterventie in de overgrote meerderheid van de gevallen op den duur niet geleid heeft tot een sterkere industrie die de concurrentie beter het hoofd kon bieden;

| — | de afschaffing van economisch ongerechtvaardigde marktdistorsies en bevordering van gelijke concurrentievoorwaarden voor industriële activiteiten in Europa (al moeten specifieke maatregelen van sommige lidstaten, die de concurrentie vervalsend werken, nog op gepaste wijze onderzocht worden op EU-niveau); |
| --- | --- |

—

de afschaffing van economisch ongerechtvaardigde marktdistorsies en bevordering van gelijke concurrentievoorwaarden voor industriële activiteiten in Europa (al moeten specifieke maatregelen van sommige lidstaten, die de concurrentie vervalsend werken, nog op gepaste wijze onderzocht worden op EU-niveau);

| — | de algemene en succesvolle nadruk op marktliberalisering; |
| --- | --- |

—

de algemene en succesvolle nadruk op marktliberalisering;

| — | de te hooggespannen verwachtingen van de „nieuwe economie” en van een postindustrieel tijdperk; |
| --- | --- |

—

de te hooggespannen verwachtingen van de „nieuwe economie” en van een postindustrieel tijdperk;

| — | de grote aandacht voor het functioneren van de EMU en het voeren van een adequaat macro-economisch beleid; |
| --- | --- |

—

de grote aandacht voor het functioneren van de EMU en het voeren van een adequaat macro-economisch beleid;

| — | het verlies aan invloed van de ministeries van industrie (Economische Zaken) in een aantal lidstaten. |
| --- | --- |

—

het verlies aan invloed van de ministeries van industrie (Economische Zaken) in een aantal lidstaten.

| 3.3 | Het meeste wat in de Commissiemededeling wordt gepresenteerd, is al een aantal jaren bekend maar nieuw zijn de manier waarop de materie wordt gepresenteerd, en de verbanden die worden gelegd tussen de verschillende geanalyseerde gebieden en voorgestelde maatregelen. Meer dan voorheen koppelt de Commissie analyses en beleid rechtstreeks aan de dynamiek van de verschillende sectoren en van de betrokken bedrijven. |
| --- | --- |

3.3

Het meeste wat in de Commissiemededeling wordt gepresenteerd, is al een aantal jaren bekend maar nieuw zijn de manier waarop de materie wordt gepresenteerd, en de verbanden die worden gelegd tussen de verschillende geanalyseerde gebieden en voorgestelde maatregelen. Meer dan voorheen koppelt de Commissie analyses en beleid rechtstreeks aan de dynamiek van de verschillende sectoren en van de betrokken bedrijven.

| 3.4 | Het EESC zou graag zien dat in samenwerking met het bedrijfsleven zelf veel meer uitvoerige studies worden ondernomen naar de ontwikkelingen in de verschillende sectoren. Deze kunnen het noodzakelijke „gevoel van urgentie” bevorderen, dat in 2000 nog een doelstelling van de Lissabonstrategie was, maar later is verdwenen, voornamelijk omdat de Raad en de lidstaten hun eigen regelingen en afgesproken beleidsmaatregelen niet hebben uitgevoerd. Het EESC vindt dan ook dat bij de tussentijdse herziening van de Lissabonstrategie in 2005 ook aandacht aan het industriebeleid „nieuwe stijl” geschonken zou moeten worden. Het industriebeleid zou in de toekomst wel eens een belangrijke steunpilaar van die strategie kunnen worden. |
| --- | --- |

3.4

Het EESC zou graag zien dat in samenwerking met het bedrijfsleven zelf veel meer uitvoerige studies worden ondernomen naar de ontwikkelingen in de verschillende sectoren. Deze kunnen het noodzakelijke „gevoel van urgentie” bevorderen, dat in 2000 nog een doelstelling van de Lissabonstrategie was, maar later is verdwenen, voornamelijk omdat de Raad en de lidstaten hun eigen regelingen en afgesproken beleidsmaatregelen niet hebben uitgevoerd. Het EESC vindt dan ook dat bij de tussentijdse herziening van de Lissabonstrategie in 2005 ook aandacht aan het industriebeleid „nieuwe stijl” geschonken zou moeten worden. Het industriebeleid zou in de toekomst wel eens een belangrijke steunpilaar van die strategie kunnen worden.

| 3.5 | Het industriebeleid „nieuwe stijl” is immers gebaseerd op marktconformiteit en op een liberaliseringproces, maar het omvat ook andere factoren, zoals sectorspecifieke kenmerken, harmonisatie van wetgeving in verband met de interne markt, afschaffing van non-tarifaire belemmeringen, technologie en O&O en human resources. |
| --- | --- |

3.5

Het industriebeleid „nieuwe stijl” is immers gebaseerd op marktconformiteit en op een liberaliseringproces, maar het omvat ook andere factoren, zoals sectorspecifieke kenmerken, harmonisatie van wetgeving in verband met de interne markt, afschaffing van non-tarifaire belemmeringen, technologie en O&O en human resources.

| 3.6 | Dit industriebeleid mag in geen geval een terugkeer inhouden naar het verkeerde beleid van voorheen, dat met allerlei marktdistorsies gepaard ging. De financiële discipline die door de EMU is ingegeven, heeft ook geleid tot behoedzaamheid ten aanzien van (financiële) overheidsinterventie in bedrijven. Men is het er algemeen over eens dat interventie en financiële overheidssteun, op enkele specifiek gerechtvaardigde gevallen na, uiteindelijk niet in het belang van het bedrijfsleven zijn. |
| --- | --- |

3.6

Dit industriebeleid mag in geen geval een terugkeer inhouden naar het verkeerde beleid van voorheen, dat met allerlei marktdistorsies gepaard ging. De financiële discipline die door de EMU is ingegeven, heeft ook geleid tot behoedzaamheid ten aanzien van (financiële) overheidsinterventie in bedrijven. Men is het er algemeen over eens dat interventie en financiële overheidssteun, op enkele specifiek gerechtvaardigde gevallen na, uiteindelijk niet in het belang van het bedrijfsleven zijn.

| 3.7 | Gezien de recente ontwikkelingen in de wereld en de pogingen die de afgelopen jaren zijn ondernomen om de Lissabonstrategie uit te voeren — met name ten aanzien van de zwakke economische groei in Europa, productiviteit, toepassing van ICT en herallocatie van investeringen — is het nu tijd geworden voor een herwaardering van de industrie en met het oog daarop voor sectorgericht beleid en concrete stappen daartoe. Deze concrete stappen zouden gericht moeten zijn op activiteiten waarvoor de sociaal-economische omstandigheden in Europa zich het best lenen, d.w.z. activiteiten waarbij intensief gebruik wordt gemaakt van hooggekwalificeerde arbeidskrachten, zowel op de werkvloer als voor het bureauwerk (bijv. maatwerk in industriële apparatuur en systemen, d.w.z. robottechnologie, instrumentatie, controleapparatuur, enz.). Het Comité schaart zich ten volle achter deze benadering en deze doelstelling. |
| --- | --- |

3.7

Gezien de recente ontwikkelingen in de wereld en de pogingen die de afgelopen jaren zijn ondernomen om de Lissabonstrategie uit te voeren — met name ten aanzien van de zwakke economische groei in Europa, productiviteit, toepassing van ICT en herallocatie van investeringen — is het nu tijd geworden voor een herwaardering van de industrie en met het oog daarop voor sectorgericht beleid en concrete stappen daartoe. Deze concrete stappen zouden gericht moeten zijn op activiteiten waarvoor de sociaal-economische omstandigheden in Europa zich het best lenen, d.w.z. activiteiten waarbij intensief gebruik wordt gemaakt van hooggekwalificeerde arbeidskrachten, zowel op de werkvloer als voor het bureauwerk (bijv. maatwerk in industriële apparatuur en systemen, d.w.z. robottechnologie, instrumentatie, controleapparatuur, enz.). Het Comité schaart zich ten volle achter deze benadering en deze doelstelling.

| 3.8 | Erg belangrijk is dat mensen ervan bewust worden gemaakt dat een solide industrie noodzakelijk is. Daarom moet het publiek de beschikking krijgen over objectieve, transparante gegevens en analyses. Daarom ook moeten Europese en nationale beleidsmakers extra aandacht schenken aan aspecten als samenhang binnen het EU-beleid, harmonisatie van de wetgevingen van de EU-lidstaten en onderlinge aanpassing van Europese en wereldwijde normen (bijv. WTO). |
| --- | --- |

3.8

Erg belangrijk is dat mensen ervan bewust worden gemaakt dat een solide industrie noodzakelijk is. Daarom moet het publiek de beschikking krijgen over objectieve, transparante gegevens en analyses. Daarom ook moeten Europese en nationale beleidsmakers extra aandacht schenken aan aspecten als samenhang binnen het EU-beleid, harmonisatie van de wetgevingen van de EU-lidstaten en onderlinge aanpassing van Europese en wereldwijde normen (bijv. WTO).

| 3.9 | Een groter bewustzijn bevordert consensus en publieke steun. Het industriebeleid mag geen zaak zijn van een paar rechtstreeks betrokken groepen personen in de overheid of in de bedrijven. Het industriebeleid gaat de hele maatschappij aan. Een gezonde Europese industrie is in het belang van iedereen. Op alle aanverwante terreinen moet het nodige worden gedaan om het imago van de industrie te bevorderen, bijv. in zowel het algemeen als het beroepsonderwijs met het oog op het stimuleren van de ontwikkeling van technische vaardigheden. |
| --- | --- |

3.9

Een groter bewustzijn bevordert consensus en publieke steun. Het industriebeleid mag geen zaak zijn van een paar rechtstreeks betrokken groepen personen in de overheid of in de bedrijven. Het industriebeleid gaat de hele maatschappij aan. Een gezonde Europese industrie is in het belang van iedereen. Op alle aanverwante terreinen moet het nodige worden gedaan om het imago van de industrie te bevorderen, bijv. in zowel het algemeen als het beroepsonderwijs met het oog op het stimuleren van de ontwikkeling van technische vaardigheden.

| 3.10 | Het is noodzakelijk dat het publiek een duidelijker beeld krijgt van de sterke mate waarin industriële bedrijven met elkaar verweven zijn. Zo is de totale staalverwerkende industrie, en daarmee ook de automobielindustrie, aangewezen op een toereikende aanvoer van staal tegen redelijke prijzen. De staalproductie is op haar beurt weer afhankelijk van een toereikende aanvoer van grondstoffen tegen redelijke prijzen. |
| --- | --- |

3.10

Het is noodzakelijk dat het publiek een duidelijker beeld krijgt van de sterke mate waarin industriële bedrijven met elkaar verweven zijn. Zo is de totale staalverwerkende industrie, en daarmee ook de automobielindustrie, aangewezen op een toereikende aanvoer van staal tegen redelijke prijzen. De staalproductie is op haar beurt weer afhankelijk van een toereikende aanvoer van grondstoffen tegen redelijke prijzen.

| 3.11 | In dit verband is het ook noodzakelijk dat er meer duidelijkheid ontstaat over de relatie tussen industrie en diensten. Het is inderdaad zo dat de dienstensector steeds bepalender wordt voor de economie, maar veel diensten zijn en blijven via outsourcing rechtstreeks afhankelijk van de industrie. Daar staat tegenover dat de industrie niet zonder geavanceerde diensten kan om kwalitatief hoogwaardige en hoogtechnologische prestaties te kunnen leveren. In tal van opzichten gaan diensten en industrie hand in hand. In de huidige dynamische situatie wordt de scheidslijn tussen beide sectoren steeds vager. |
| --- | --- |

3.11

In dit verband is het ook noodzakelijk dat er meer duidelijkheid ontstaat over de relatie tussen industrie en diensten. Het is inderdaad zo dat de dienstensector steeds bepalender wordt voor de economie, maar veel diensten zijn en blijven via outsourcing rechtstreeks afhankelijk van de industrie. Daar staat tegenover dat de industrie niet zonder geavanceerde diensten kan om kwalitatief hoogwaardige en hoogtechnologische prestaties te kunnen leveren. In tal van opzichten gaan diensten en industrie hand in hand. In de huidige dynamische situatie wordt de scheidslijn tussen beide sectoren steeds vager.

| 3.12 | Het Comité is van mening dat de Commissie een actieve rol in dit proces dient te spelen. Nu het industriebeleid op de agenda is gezet, zal de aandacht ervoor automatisch al groter worden. Maar er kan nog veel meer worden gedaan. In de eerste plaats moeten er betere analyses en gegevens komen en moet er voor een adequate publicatie hiervan worden gezorgd. Te denken valt aan de volgende gebieden:






  — | industrie in Europa: productie en werkgelegenheid; |
| --- | --- | --- |

3.12

Het Comité is van mening dat de Commissie een actieve rol in dit proces dient te spelen. Nu het industriebeleid op de agenda is gezet, zal de aandacht ervoor automatisch al groter worden. Maar er kan nog veel meer worden gedaan. In de eerste plaats moeten er betere analyses en gegevens komen en moet er voor een adequate publicatie hiervan worden gezorgd. Te denken valt aan de volgende gebieden:

—

industrie in Europa: productie en werkgelegenheid;

| — | afzonderlijke sectoren en clusters; |
| --- | --- |

—

afzonderlijke sectoren en clusters;

| — | de interactie tussen industrie en diensten; |
| --- | --- |

—

de interactie tussen industrie en diensten;

| — | technologische dwarsverbanden; |
| --- | --- |

—

technologische dwarsverbanden;

| — | de ontwikkeling van de dienstverlenende industrie zelf; |
| --- | --- |

—

de ontwikkeling van de dienstverlenende industrie zelf;

| — | vergelijkingen op mondiale schaal. |
| --- | --- |

—

vergelijkingen op mondiale schaal.

| 3.13 | Bij deze analyses dient tevens rekening te worden gehouden met structuurverschillen; sommige landen en regio's beschikken namelijk over een sterkere industriële basis dan andere. Met een grondige kennis van de belangrijke industrietakken kan een objectievere discussie over tendensen in en gevolgen van de dynamiek in de wereldeconomie worden gevoerd. |
| --- | --- |

3.13

Bij deze analyses dient tevens rekening te worden gehouden met structuurverschillen; sommige landen en regio's beschikken namelijk over een sterkere industriële basis dan andere. Met een grondige kennis van de belangrijke industrietakken kan een objectievere discussie over tendensen in en gevolgen van de dynamiek in de wereldeconomie worden gevoerd.

| 3.14 | Iedere sectorgerichte benadering moet berusten op correcte gegevens. Er worden tal van studies uitgevoerd door bedrijven, lidstaten en universiteiten (12). Het Comité pleit ervoor om de resultaten van dergelijke studies met behulp van Eurostat op EU-niveau te verzamelen, om vervolgens betrouwbare en dynamische Europese databanken over industrie en diensten op te zetten en SWOT-analyses te maken. Met uitvoerige en duidelijke statistische gegevens kunnen de aanhoudende veranderingen continu in beeld worden gebracht. De statistische gegevens over de EGKS, waarmee Eurostat al vijftig jaar ervaring heeft opgedaan, zouden na de nodige aanpassingen als voorbeeld kunnen dienen. |
| --- | --- |

3.14

Iedere sectorgerichte benadering moet berusten op correcte gegevens. Er worden tal van studies uitgevoerd door bedrijven, lidstaten en universiteiten (12). Het Comité pleit ervoor om de resultaten van dergelijke studies met behulp van Eurostat op EU-niveau te verzamelen, om vervolgens betrouwbare en dynamische Europese databanken over industrie en diensten op te zetten en SWOT-analyses te maken. Met uitvoerige en duidelijke statistische gegevens kunnen de aanhoudende veranderingen continu in beeld worden gebracht. De statistische gegevens over de EGKS, waarmee Eurostat al vijftig jaar ervaring heeft opgedaan, zouden na de nodige aanpassingen als voorbeeld kunnen dienen.

| 3.15 | De Commissie benadrukt terecht dat er een geïntegreerd beleid gevoerd moet worden, dat gebieden als nationale vennootschapsbelastingsystemen, belastingprocedures, normen, handel, intellectuele eigendom, O&O, milieu, arbeidsmarkt, opleiding en onderwijs omvat. Het Comité is het hier helemaal mee eens; niet alleen op Europees niveau, maar ook in een aantal lidstaten heeft het te lang aan een dergelijke beleidsintegratie geschort. |
| --- | --- |

3.15

De Commissie benadrukt terecht dat er een geïntegreerd beleid gevoerd moet worden, dat gebieden als nationale vennootschapsbelastingsystemen, belastingprocedures, normen, handel, intellectuele eigendom, O&O, milieu, arbeidsmarkt, opleiding en onderwijs omvat. Het Comité is het hier helemaal mee eens; niet alleen op Europees niveau, maar ook in een aantal lidstaten heeft het te lang aan een dergelijke beleidsintegratie geschort.

| 3.16 | Het is niet de eerste keer dat voor een geïntegreerde benadering wordt gepleit. Helaas is het erg moeilijk zoiets te realiseren gezien de complexe situatie waarin de EU-instellingen momenteel tot een vergelijk moeten komen met 25 EU-lidstaten. Een werkbare oplossing zou zijn dat de Raad Concurrentievermogen samen met de Commissie een actieplan voor de middellange termijn opstelt, dat jaarlijks geëvalueerd wordt (13). |
| --- | --- |

3.16

Het is niet de eerste keer dat voor een geïntegreerde benadering wordt gepleit. Helaas is het erg moeilijk zoiets te realiseren gezien de complexe situatie waarin de EU-instellingen momenteel tot een vergelijk moeten komen met 25 EU-lidstaten. Een werkbare oplossing zou zijn dat de Raad Concurrentievermogen samen met de Commissie een actieplan voor de middellange termijn opstelt, dat jaarlijks geëvalueerd wordt (13).

| 3.17 | Het is tevens noodzakelijk dat de verschillende beleidsdoelstellingen van de EU op evenwichtige wijze in aanmerking worden genomen bij iedere beleidsmaatregel in het kader van dit actieplan die van invloed is op het concurrentievermogen van de industrie. Dit is in het verleden niet altijd het geval geweest (14). De synergie tussen de EU-beleidsmaatregelen moet dus beter benut worden. |
| --- | --- |

3.17

Het is tevens noodzakelijk dat de verschillende beleidsdoelstellingen van de EU op evenwichtige wijze in aanmerking worden genomen bij iedere beleidsmaatregel in het kader van dit actieplan die van invloed is op het concurrentievermogen van de industrie. Dit is in het verleden niet altijd het geval geweest (14). De synergie tussen de EU-beleidsmaatregelen moet dus beter benut worden.

| 3.18 | Wanneer de procedurevoorschriften en een actieplan voor de middellange termijn binnen de Raad Concurrentievermogen besproken en goedgekeurd worden, zal deze aanpak naar verwachting ook door de lidstaten worden gevolgd ten aanzien van de industrie in het algemeen alsook kwesties waarvoor de lidstaten zelf verantwoordelijk zijn. Daardoor zullen de ministeries van industrie meer invloed in de lidstaten krijgen. |
| --- | --- |

3.18

Wanneer de procedurevoorschriften en een actieplan voor de middellange termijn binnen de Raad Concurrentievermogen besproken en goedgekeurd worden, zal deze aanpak naar verwachting ook door de lidstaten worden gevolgd ten aanzien van de industrie in het algemeen alsook kwesties waarvoor de lidstaten zelf verantwoordelijk zijn. Daardoor zullen de ministeries van industrie meer invloed in de lidstaten krijgen.

| 3.19 | Verbetering van het regelgevingkader betekent onder meer dat de EU-wetgeving eenvoudiger en doeltreffender moet worden. Dit heeft beslist niet alleen betrekking op nieuwe regels; „betere wetgeving” slaat op zowel verleden als toekomst. Het voorstel van het Nederlandse Voorzitterschap om meer aandacht te schenken aan vereenvoudiging van de wetgeving en het voorstel om de administratieve lasten te beperken moeten nader uitgewerkt worden (15). Richtlijnen en verordeningen met algemene doelstellingen (horizontaal beleid), die verband houden met bijv. industriële veiligheid, energiebesparing en afval, moeten op elkaar worden afgestemd omdat zij verband houden met elkaar en soms tegengestelde effecten hebben. Milieurichtlijnen hebben speciale gevolgen. Aangezien deze richtlijnen voornamelijk gericht zijn op het realiseren van bepaalde doelstellingen, zonder dat de implementatieprocedures worden geharmoniseerd, kan een inconsistente toepassing door de lidstaten leiden tot verstoring van de markten. Impactbeoordeling en implementatie zijn van het allergrootste belang, aangezien een beleid alleen geloofwaardig is indien het effect heeft. |
| --- | --- |

3.19

Verbetering van het regelgevingkader betekent onder meer dat de EU-wetgeving eenvoudiger en doeltreffender moet worden. Dit heeft beslist niet alleen betrekking op nieuwe regels; „betere wetgeving” slaat op zowel verleden als toekomst. Het voorstel van het Nederlandse Voorzitterschap om meer aandacht te schenken aan vereenvoudiging van de wetgeving en het voorstel om de administratieve lasten te beperken moeten nader uitgewerkt worden (15). Richtlijnen en verordeningen met algemene doelstellingen (horizontaal beleid), die verband houden met bijv. industriële veiligheid, energiebesparing en afval, moeten op elkaar worden afgestemd omdat zij verband houden met elkaar en soms tegengestelde effecten hebben. Milieurichtlijnen hebben speciale gevolgen. Aangezien deze richtlijnen voornamelijk gericht zijn op het realiseren van bepaalde doelstellingen, zonder dat de implementatieprocedures worden geharmoniseerd, kan een inconsistente toepassing door de lidstaten leiden tot verstoring van de markten. Impactbeoordeling en implementatie zijn van het allergrootste belang, aangezien een beleid alleen geloofwaardig is indien het effect heeft.

| 3.20 | Sommige aspecten zijn van specifiek belang voor de nieuwe lidstaten, die zich niet mogen beperken tot het aantrekken van buitenlandse investeringen op basis van lage kosten; om hun economie duurzamer te maken zullen zij ook hun eigen industriële activiteiten moeten diversifiëren. Er liggen enkele grote uitdagingen in het verschiet, zoals verbetering van het milieubeleid, extra aandacht voor opleiding en vaardigheden en het betrekken van alle belanghebbenden op industriegebied door middel van een sectorgebonden sociale dialoog. |
| --- | --- |

3.20

Sommige aspecten zijn van specifiek belang voor de nieuwe lidstaten, die zich niet mogen beperken tot het aantrekken van buitenlandse investeringen op basis van lage kosten; om hun economie duurzamer te maken zullen zij ook hun eigen industriële activiteiten moeten diversifiëren. Er liggen enkele grote uitdagingen in het verschiet, zoals verbetering van het milieubeleid, extra aandacht voor opleiding en vaardigheden en het betrekken van alle belanghebbenden op industriegebied door middel van een sectorgebonden sociale dialoog.

| 3.21 | Er zal scherper markttoezicht gehouden moeten worden op producten uit derde landen. Eerlijke concurrentie kan alleen worden gewaarborgd indien er sprake is van gelijke concurrentievoorwaarden in de hele wereld. In dit verband roept het Comité de Commissie op zich nog meer in te spannen dat alle internationaal opererende marktpartijen passende arbeids-, milieu- en productnormen in acht nemen. |
| --- | --- |

3.21

Er zal scherper markttoezicht gehouden moeten worden op producten uit derde landen. Eerlijke concurrentie kan alleen worden gewaarborgd indien er sprake is van gelijke concurrentievoorwaarden in de hele wereld. In dit verband roept het Comité de Commissie op zich nog meer in te spannen dat alle internationaal opererende marktpartijen passende arbeids-, milieu- en productnormen in acht nemen.

| 3.22 | Een ander belangrijk element van het industriebeleid is het waarborgen van gelijke concurrentievoorwaarden in het wereldwijde handelsverkeer. Concurrentieverstorende praktijken van derde landen, zoals staatssteun en dumping, moeten door de Europese Commissie systematisch en uitvoerig worden gecontroleerd. Wanneer de betrokken voorwaarden vervuld worden, moet resoluut worden gekozen voor het treffen van handelspolitieke maatregelen. |
| --- | --- |

3.22

Een ander belangrijk element van het industriebeleid is het waarborgen van gelijke concurrentievoorwaarden in het wereldwijde handelsverkeer. Concurrentieverstorende praktijken van derde landen, zoals staatssteun en dumping, moeten door de Europese Commissie systematisch en uitvoerig worden gecontroleerd. Wanneer de betrokken voorwaarden vervuld worden, moet resoluut worden gekozen voor het treffen van handelspolitieke maatregelen.

| 3.23 | Naast „betere wetgeving” en een grotere synergie tussen EU-beleidsmaatregelen kent het industriebeleid „nieuwe stijl” nog een derde pijler: de sectorgerichte benadering, die op marktconformiteit en vrije marken is gebaseerd en die in overeenstemming met het te voeren horizontale beleid moet zijn. Het Comité schaart zich volledig achter deze doelstelling, die in de praktijk al vaste vormen aanneemt. De sectorgerichte benadering gaat uit van de specifieke kenmerken en ontwikkelingen van de afzonderlijke sectoren en kan daardoor ook gunstige gevolgen hebben voor de andere twee pijlers, „betere wetgeving” en een grotere synergie. Milieubeleid, beroepsopleiding en O&O-programma's kunnen beter worden vormgegeven en werpen meer vruchten af, indien zij ingebed zijn in een sectorgerichte benadering. |
| --- | --- |

3.23

Naast „betere wetgeving” en een grotere synergie tussen EU-beleidsmaatregelen kent het industriebeleid „nieuwe stijl” nog een derde pijler: de sectorgerichte benadering, die op marktconformiteit en vrije marken is gebaseerd en die in overeenstemming met het te voeren horizontale beleid moet zijn. Het Comité schaart zich volledig achter deze doelstelling, die in de praktijk al vaste vormen aanneemt. De sectorgerichte benadering gaat uit van de specifieke kenmerken en ontwikkelingen van de afzonderlijke sectoren en kan daardoor ook gunstige gevolgen hebben voor de andere twee pijlers, „betere wetgeving” en een grotere synergie. Milieubeleid, beroepsopleiding en O&O-programma's kunnen beter worden vormgegeven en werpen meer vruchten af, indien zij ingebed zijn in een sectorgerichte benadering.

| 3.24 | Sectoranalyses zullen de dynamische ontwikkelingen in de wereld bloot leggen. Zij moeten laten zien hoe de Europese industrie ervoor staat, ook ten opzichte van partners en concurrenten op het wereldtoneel. Zij moeten de interactie tussen industrie en diensten weergeven. Er dient ook voldoende rekening gehouden te worden met sociale aspecten, zoals arbeidsverhoudingen en werkgelegenheid. Tenslotte zullen sectoranalyses ook leiden tot de identificatie van problemen als gevolg van bepaalde EU-regels en -wetgeving. Daarom moeten bedrijven vaker in een vroeg stadium — bij de impactbeoordelingen — worden geraadpleegd om te achterhalen welke regels en procedures er op EU-niveau moeten komen. |
| --- | --- |

3.24

Sectoranalyses zullen de dynamische ontwikkelingen in de wereld bloot leggen. Zij moeten laten zien hoe de Europese industrie ervoor staat, ook ten opzichte van partners en concurrenten op het wereldtoneel. Zij moeten de interactie tussen industrie en diensten weergeven. Er dient ook voldoende rekening gehouden te worden met sociale aspecten, zoals arbeidsverhoudingen en werkgelegenheid. Tenslotte zullen sectoranalyses ook leiden tot de identificatie van problemen als gevolg van bepaalde EU-regels en -wetgeving. Daarom moeten bedrijven vaker in een vroeg stadium — bij de impactbeoordelingen — worden geraadpleegd om te achterhalen welke regels en procedures er op EU-niveau moeten komen.

| 3.25 | In dit licht moet de methode van de Commissie om concurrentieproblemen door middel van analyse, raadpleging en maatregelen (blz. 21) aan te pakken, worden uitgebreid. De Commissie verwijst terecht naar voorbeelden als G10, STAR 21 en LeaderShip. |
| --- | --- |

3.25

In dit licht moet de methode van de Commissie om concurrentieproblemen door middel van analyse, raadpleging en maatregelen (blz. 21) aan te pakken, worden uitgebreid. De Commissie verwijst terecht naar voorbeelden als G10, STAR 21 en LeaderShip.

| 3.26 | LeaderShip 2015 (16) is een uitstekend voorbeeld, mits het correct wordt uitgevoerd. Doel van het programma is de toekomst van de EU-scheepsbouw en -scheepsreparatie in een vrije marktsituatie veilig te stellen. De Commissie en het Europese bedrijfsleven hebben de handen ineengeslagen en de problemen in kaart gebracht. Vervolgens hebben zij acht hoofdstukken opgesteld met maatregelen die door de industrie dan wel de Commissie genomen moeten worden. Het programma vormt de basis voor een succesvolle sociale dialoog met de sociale partners over het moderniseringsproces. |
| --- | --- |

3.26

LeaderShip 2015 (16) is een uitstekend voorbeeld, mits het correct wordt uitgevoerd. Doel van het programma is de toekomst van de EU-scheepsbouw en -scheepsreparatie in een vrije marktsituatie veilig te stellen. De Commissie en het Europese bedrijfsleven hebben de handen ineengeslagen en de problemen in kaart gebracht. Vervolgens hebben zij acht hoofdstukken opgesteld met maatregelen die door de industrie dan wel de Commissie genomen moeten worden. Het programma vormt de basis voor een succesvolle sociale dialoog met de sociale partners over het moderniseringsproces.

| 3.27 | Mogelijk volgen ook andere sectoren. Er bestaat geen algemeen geldend model: aangezien de lidstaten er zelf met hun beleid bij betrokken zijn, is het wenselijk dat op basis van de sectoranalyses maatwerkbenaderingen worden uitgewerkt waarbij zowel bedrijfsleven, Commissie als lidstaten toezeggingen doen. Wat de lidstaten betreft zouden dergelijke verbintenissen ook kunnen bijdragen tot de uitwisseling van ervaringen en beste praktijken. Het Comité pleit voor oprichting van EU-waarnemingsposten voor de verschillende industrietakken, die van groot nut kunnen zijn. |
| --- | --- |

3.27

Mogelijk volgen ook andere sectoren. Er bestaat geen algemeen geldend model: aangezien de lidstaten er zelf met hun beleid bij betrokken zijn, is het wenselijk dat op basis van de sectoranalyses maatwerkbenaderingen worden uitgewerkt waarbij zowel bedrijfsleven, Commissie als lidstaten toezeggingen doen. Wat de lidstaten betreft zouden dergelijke verbintenissen ook kunnen bijdragen tot de uitwisseling van ervaringen en beste praktijken. Het Comité pleit voor oprichting van EU-waarnemingsposten voor de verschillende industrietakken, die van groot nut kunnen zijn.

| 3.28 | Gezien het doorslaggevende belang van „kennis” en O&O en gezien de wereldwijde „hersenmobiliteit” (brain mobility — betreft wetenschappers, onderzoekers, managers en vakmensen) is het Comité groot voorstander van het oprichten van technologieplatforms waarin een actieve deelname wordt verwacht van industrietakken en bedrijven. Dergelijke platforms moeten niet alleen bedrijven zelf, maar ook andere belangrijke actoren omvatten, zoals toonaangevende technologische instellingen en universiteiten. Wellicht kunnen ze ook nieuwe samenwerkingsverbanden binnen de particuliere sector of tussen publieke en particuliere sector in Europa opleveren (17). |
| --- | --- |

3.28

Gezien het doorslaggevende belang van „kennis” en O&O en gezien de wereldwijde „hersenmobiliteit” (brain mobility — betreft wetenschappers, onderzoekers, managers en vakmensen) is het Comité groot voorstander van het oprichten van technologieplatforms waarin een actieve deelname wordt verwacht van industrietakken en bedrijven. Dergelijke platforms moeten niet alleen bedrijven zelf, maar ook andere belangrijke actoren omvatten, zoals toonaangevende technologische instellingen en universiteiten. Wellicht kunnen ze ook nieuwe samenwerkingsverbanden binnen de particuliere sector of tussen publieke en particuliere sector in Europa opleveren (17).

| 3.29 | Er moet een kennisomgeving in Europa worden gecreëerd op basis van een doeltreffende synergie tussen universiteit, technologische instellingen en industrie, om zo toegepaste technologie te bevorderen. Sectorspecifieke kenmerken moeten in aanmerking worden genomen. Bovendien moet de ontwikkeling van de kenniseconomie gepaard gaan met invoering van de instrumenten die nodig zijn voor levenslang leren, hetgeen ook binnen instellingen en universiteiten zou moeten plaatsvinden. Nogmaals, dit kan worden gestimuleerd door sectorgerichte initiatieven. In dit verband zou de rol van vaktechnisch en bestuurlijke leiding met het oog op mobiliteit binnen de Europese Unie versterkt moeten worden. |
| --- | --- |

3.29

Er moet een kennisomgeving in Europa worden gecreëerd op basis van een doeltreffende synergie tussen universiteit, technologische instellingen en industrie, om zo toegepaste technologie te bevorderen. Sectorspecifieke kenmerken moeten in aanmerking worden genomen. Bovendien moet de ontwikkeling van de kenniseconomie gepaard gaan met invoering van de instrumenten die nodig zijn voor levenslang leren, hetgeen ook binnen instellingen en universiteiten zou moeten plaatsvinden. Nogmaals, dit kan worden gestimuleerd door sectorgerichte initiatieven. In dit verband zou de rol van vaktechnisch en bestuurlijke leiding met het oog op mobiliteit binnen de Europese Unie versterkt moeten worden.

| 3.30 | In samenhang hiermee moeten — in navolging van projecten elders in de wereld — grootschalige initiatieven worden opgezet om synergie-effecten tussen verschillende sectoren te sorteren (bijv. Galileo, defensie-industrie) en samenwerking tussen kenniscentra en industrie te stimuleren, waarbij de nodige voorwaarden worden gecreëerd voor de vorming van concerns (bijv. Airbus) en clusters; deze laatste kunnen het concurrentievermogen een forse impuls geven en de sociaal-economische en territoriale samenhang bevorderen. (18) |
| --- | --- |

3.30

In samenhang hiermee moeten — in navolging van projecten elders in de wereld — grootschalige initiatieven worden opgezet om synergie-effecten tussen verschillende sectoren te sorteren (bijv. Galileo, defensie-industrie) en samenwerking tussen kenniscentra en industrie te stimuleren, waarbij de nodige voorwaarden worden gecreëerd voor de vorming van concerns (bijv. Airbus) en clusters; deze laatste kunnen het concurrentievermogen een forse impuls geven en de sociaal-economische en territoriale samenhang bevorderen. (18)

| 3.31 | Human resources zijn meer dan ooit van het grootste belang. In het industriële reconversieproces gaat het hierbij uiteraard om de verantwoordelijkheid van zowel werkgevers als werknemers en hun vakbonden. Daarbij moet onder meer nadruk op kwaliteit, professionaliteit, vaardigheden en motivatie worden gelegd. (19) |
| --- | --- |

3.31

Human resources zijn meer dan ooit van het grootste belang. In het industriële reconversieproces gaat het hierbij uiteraard om de verantwoordelijkheid van zowel werkgevers als werknemers en hun vakbonden. Daarbij moet onder meer nadruk op kwaliteit, professionaliteit, vaardigheden en motivatie worden gelegd. (19)

| 3.32 | In dit verband moet er terdege rekening mee worden gehouden dat de industrie geen positief imago heeft en daardoor geen aantrekkingskracht op jongeren uitoefent. Dit heeft onder meer geleid tot het tekort aan vakmensen. |
| --- | --- |

3.32

In dit verband moet er terdege rekening mee worden gehouden dat de industrie geen positief imago heeft en daardoor geen aantrekkingskracht op jongeren uitoefent. Dit heeft onder meer geleid tot het tekort aan vakmensen.

| 3.33 | Een sectorale sociale dialoog in het kader van de wenselijke sectorgerichte benadering zal volgens het Comité leiden tot een grotere bereidheid van werknemers en hun vakbonden om zich aan te passen en in te zetten op kwaliteit. Indien per sector maatwerkbenaderingen worden uitgewerkt, zullen de sociale partners ook gemakkelijker overleg kunnen voeren over specifieke eisen ten aanzien van vaardigheden, aanpassingsvermogen en capaciteiten van de werknemers. |
| --- | --- |

3.33

Een sectorale sociale dialoog in het kader van de wenselijke sectorgerichte benadering zal volgens het Comité leiden tot een grotere bereidheid van werknemers en hun vakbonden om zich aan te passen en in te zetten op kwaliteit. Indien per sector maatwerkbenaderingen worden uitgewerkt, zullen de sociale partners ook gemakkelijker overleg kunnen voeren over specifieke eisen ten aanzien van vaardigheden, aanpassingsvermogen en capaciteiten van de werknemers.

| 3.34 | Om de uitvoering van specifieke maatregelen op basis van de sectoranalyses te bevorderen moet elke maatregel binnen de Raad Concurrentievermogen worden besproken. Het Comité ziet voor deze Raad een doorslaggevende rol binnen het industriebeleid „nieuwe stijl” weggelegd, doordat hij een algemeen platform voor de betrokken belangen verschaft. Ook de nationale overheden, die naast het bedrijfsleven een belangrijke bijdrage moeten leveren aan het creëren van een toekomstgericht milieu, zullen zich meer inzetten wanneer Commissie en Raad adequate sectoranalyses maken en voorts onderhandeld wordt over maatregelen op bovengenoemde gebieden. |
| --- | --- |

3.34

Om de uitvoering van specifieke maatregelen op basis van de sectoranalyses te bevorderen moet elke maatregel binnen de Raad Concurrentievermogen worden besproken. Het Comité ziet voor deze Raad een doorslaggevende rol binnen het industriebeleid „nieuwe stijl” weggelegd, doordat hij een algemeen platform voor de betrokken belangen verschaft. Ook de nationale overheden, die naast het bedrijfsleven een belangrijke bijdrage moeten leveren aan het creëren van een toekomstgericht milieu, zullen zich meer inzetten wanneer Commissie en Raad adequate sectoranalyses maken en voorts onderhandeld wordt over maatregelen op bovengenoemde gebieden.

| 3.35 | In een dergelijk milieu en bij een dergelijke benadering is geen plaats voor een beleid waarin „op het winnende paard wordt gewed”, zoals voormalig Commissaris Liikanen terecht opmerkte. Hetzelfde geldt voor de „nationale kampioenen” (20). In het hele debat over het industriebeleid „nieuwe stijl” zou men op die manier op het verkeerde been worden gezet. Doel is een klimaat te bevorderen waarin de Europese industrie wordt aangemoedigd om risico's te nemen. Een beleid waarin winnaars in staat worden gesteld zich te ontplooien en worden gesteund is veel geschikter (21). Er moet (opnieuw) worden bekeken met welke financiële en niet-financiële instrumenten dit doel gerealiseerd kan worden. |
| --- | --- |

3.35

In een dergelijk milieu en bij een dergelijke benadering is geen plaats voor een beleid waarin „op het winnende paard wordt gewed”, zoals voormalig Commissaris Liikanen terecht opmerkte. Hetzelfde geldt voor de „nationale kampioenen” (20). In het hele debat over het industriebeleid „nieuwe stijl” zou men op die manier op het verkeerde been worden gezet. Doel is een klimaat te bevorderen waarin de Europese industrie wordt aangemoedigd om risico's te nemen. Een beleid waarin winnaars in staat worden gesteld zich te ontplooien en worden gesteund is veel geschikter (21). Er moet (opnieuw) worden bekeken met welke financiële en niet-financiële instrumenten dit doel gerealiseerd kan worden.

4.   Conclusies

| 4.1 | Het EESC verwelkomt het initiatief van de Commissie (met name van Commissaris Liikanen en DG Ondernemingen) om het „industriebeleid” als aanvulling op horizontaal beleid weer bovenaan de EU-agenda te zetten. In diverse lidstaten vinden soortgelijke ontwikkelingen plaats en dit initiatief kan er wellicht toe bijdragen dat de lidstaten tot gemeenschappelijke standpunten ter zake komen. Het zal gemakkelijker zijn om vast te stellen hoe en met welke middelen het Europese concurrentievermogen een impuls gegeven kan worden. Hopelijk kan het initiatief ook een bijdrage leveren aan het omschrijven van adequate concrete doelstellingen bij de tussentijdse herziening van de Lissabonstrategie in 2005. |
| --- | --- |

4.1

Het EESC verwelkomt het initiatief van de Commissie (met name van Commissaris Liikanen en DG Ondernemingen) om het „industriebeleid” als aanvulling op horizontaal beleid weer bovenaan de EU-agenda te zetten. In diverse lidstaten vinden soortgelijke ontwikkelingen plaats en dit initiatief kan er wellicht toe bijdragen dat de lidstaten tot gemeenschappelijke standpunten ter zake komen. Het zal gemakkelijker zijn om vast te stellen hoe en met welke middelen het Europese concurrentievermogen een impuls gegeven kan worden. Hopelijk kan het initiatief ook een bijdrage leveren aan het omschrijven van adequate concrete doelstellingen bij de tussentijdse herziening van de Lissabonstrategie in 2005.

| 4.2 | In verband met het industriebeleid „nieuwe stijl” is dringend behoefte aan een vertrouwenwekkend institutioneel kader: de taken binnen de Unie moeten goed worden verdeeld — wie is wanneer verantwoordelijk voor wat? — en doelstellingen en richtlijnen waartoe de Europese Raad en de diverse Raadsformaties hebben besloten, moeten door de lidstaten correct worden uitgevoerd (22). |
| --- | --- |

4.2

In verband met het industriebeleid „nieuwe stijl” is dringend behoefte aan een vertrouwenwekkend institutioneel kader: de taken binnen de Unie moeten goed worden verdeeld — wie is wanneer verantwoordelijk voor wat? — en doelstellingen en richtlijnen waartoe de Europese Raad en de diverse Raadsformaties hebben besloten, moeten door de lidstaten correct worden uitgevoerd (22).

| 4.3 | Het Comité steunt de drie onderdelen van het industriebeleid „nieuwe stijl”: betere regelgeving, bevordering van synergie tussen de verschillende EU-beleidsonderdelen en ontwikkeling van sectorgericht beleid. Een betere coördinatie binnen de Commissie (bijv. onder auspiciën van DG Ondernemingen) en in de Ministerraad is wenselijk om een transparanter en duidelijker industriebeleid te voeren. Een betere coördinatie moet ook leiden tot de zo noodzakelijke synergie tussen beleidsmaatregelen. In dit verband zou een jaarlijks te evalueren actieplan voor de middellange termijn van de Commissie en de Raad Concurrentievermogen uitermate welkom zijn. |
| --- | --- |

4.3

Het Comité steunt de drie onderdelen van het industriebeleid „nieuwe stijl”: betere regelgeving, bevordering van synergie tussen de verschillende EU-beleidsonderdelen en ontwikkeling van sectorgericht beleid. Een betere coördinatie binnen de Commissie (bijv. onder auspiciën van DG Ondernemingen) en in de Ministerraad is wenselijk om een transparanter en duidelijker industriebeleid te voeren. Een betere coördinatie moet ook leiden tot de zo noodzakelijke synergie tussen beleidsmaatregelen. In dit verband zou een jaarlijks te evalueren actieplan voor de middellange termijn van de Commissie en de Raad Concurrentievermogen uitermate welkom zijn.

| 4.4 | Het Comité is ingenomen met de analyse en de vele aanbevelingen in het verslag „Facing the challenge” (23). Helaas wordt er in dit verslag niet op gewezen dat het industriebeleid „nieuwe stijl” een nuttig instrument kan zijn om uitdagingen op wereldmarkten het hoofd te bieden. Vooral de sectorgerichte benadering en de noodzaak om beleidsmaatregelen in dat kader goed te coördineren, hadden nadruk moeten krijgen. Het Comité steunt het voorstel om nationale actieplannen uit te werken. Zowel deze actieplannen als het EU-beleid kunnen meer opleveren indien ze binnen de Raad Concurrentievermogen goed gecoördineerd worden. Het Comité dringt erop aan dat dit bij het opstellen van de tussentijdse herziening van de Lissabonstrategie in maart 2005 in aanmerking wordt genomen. |
| --- | --- |

4.4

Het Comité is ingenomen met de analyse en de vele aanbevelingen in het verslag „Facing the challenge” (23). Helaas wordt er in dit verslag niet op gewezen dat het industriebeleid „nieuwe stijl” een nuttig instrument kan zijn om uitdagingen op wereldmarkten het hoofd te bieden. Vooral de sectorgerichte benadering en de noodzaak om beleidsmaatregelen in dat kader goed te coördineren, hadden nadruk moeten krijgen. Het Comité steunt het voorstel om nationale actieplannen uit te werken. Zowel deze actieplannen als het EU-beleid kunnen meer opleveren indien ze binnen de Raad Concurrentievermogen goed gecoördineerd worden. Het Comité dringt erop aan dat dit bij het opstellen van de tussentijdse herziening van de Lissabonstrategie in maart 2005 in aanmerking wordt genomen.

| 4.5 | Mensen moeten weten waar het om gaat; dit is onontbeerlijk voor consensus en publieke steun. Het moet duidelijk zijn dat deze wereldwijde industriële reconversie de Europese samenleving als geheel aangaat en dat niet alleen door het bedrijfsleven, maar over een veel bredere linie inspanningen gedaan moet worden. |
| --- | --- |

4.5

Mensen moeten weten waar het om gaat; dit is onontbeerlijk voor consensus en publieke steun. Het moet duidelijk zijn dat deze wereldwijde industriële reconversie de Europese samenleving als geheel aangaat en dat niet alleen door het bedrijfsleven, maar over een veel bredere linie inspanningen gedaan moet worden.

| 4.6 | Sectoranalyses kunnen en zullen beslist bijdragen tot een beter inzicht in de ontwikkelingen die aan de gang zijn. Zij zullen ook bevorderlijk zijn voor de samenwerking tussen publieke en private partijen en voor maatwerkoplossingen en wenselijke aanpassingen van beleid op nationaal en op EU-niveau om meer kansen te kunnen creëren en daardoor bij te dragen tot uitvoering van de Lissabonstrategie. Kaderregelingen voor de afzonderlijke sectoren kunnen ook ruimte bieden aan een sociale dialoog die erop gericht is de gezamenlijke inzet van alle betrokkenen te bevorderen en de kwaliteit van human resources te verbeteren. |
| --- | --- |

4.6

Sectoranalyses kunnen en zullen beslist bijdragen tot een beter inzicht in de ontwikkelingen die aan de gang zijn. Zij zullen ook bevorderlijk zijn voor de samenwerking tussen publieke en private partijen en voor maatwerkoplossingen en wenselijke aanpassingen van beleid op nationaal en op EU-niveau om meer kansen te kunnen creëren en daardoor bij te dragen tot uitvoering van de Lissabonstrategie. Kaderregelingen voor de afzonderlijke sectoren kunnen ook ruimte bieden aan een sociale dialoog die erop gericht is de gezamenlijke inzet van alle betrokkenen te bevorderen en de kwaliteit van human resources te verbeteren.

| 4.7 | Voor een dergelijke sectorgerichte benadering is het in toenemende mate nodig dat de diensten van de Commissie inzicht hebben in wereldwijde tendensen en industriële reconversie. Het Comité dringt er sterk op aan dat de ambtenaren van de Commissie hun praktische kennis van de situatie in de particuliere sector verder uitdiepen. De CCMI en het Europees waarnemingscentrum voor het veranderingsproces kunnen als raadgevende partners bijdragen tot sectoranalyses zonder zich daarbij op het terrein van de sociale partners te begeven. |
| --- | --- |

4.7

Voor een dergelijke sectorgerichte benadering is het in toenemende mate nodig dat de diensten van de Commissie inzicht hebben in wereldwijde tendensen en industriële reconversie. Het Comité dringt er sterk op aan dat de ambtenaren van de Commissie hun praktische kennis van de situatie in de particuliere sector verder uitdiepen. De CCMI en het Europees waarnemingscentrum voor het veranderingsproces kunnen als raadgevende partners bijdragen tot sectoranalyses zonder zich daarbij op het terrein van de sociale partners te begeven.

| 4.8 | Gezien de ontwikkelingen in andere grote regio's in de wereld — kosten, vaardigheden en de combinatie daarvan — zijn kennis, kwaliteit, (zowel van bedrijven als zodanig als van human resources en vaardigheden) en een goede organisatie bepalend voor het Europese concurrentievermogen. Toekomstgericht beleid op deze gebieden zal van cruciaal belang blijken. |
| --- | --- |

4.8

Gezien de ontwikkelingen in andere grote regio's in de wereld — kosten, vaardigheden en de combinatie daarvan — zijn kennis, kwaliteit, (zowel van bedrijven als zodanig als van human resources en vaardigheden) en een goede organisatie bepalend voor het Europese concurrentievermogen. Toekomstgericht beleid op deze gebieden zal van cruciaal belang blijken.

Brussel, 15 december 2004

De voorzitter

van het Europees Economisch en Sociaal Comité

A.-M. SIGMUND

---

(1)  European industry's place in the International Division of Labour: situation and prospects, juli 2004, rapport in opdracht van DG Handel van de Europese Commissie, opgesteld door CEPII-CIREM (European Consortium for Trade Policy Analysis- ECTA)

1

European industry's place in the International Division of Labour: situation and prospects

(2)  COM(2002) 714 def. van 11-12-2002. Advies EESC van 17-7-2003 (PB C 234, van 30-9-2003, blz. 76-85). In dit advies werden ook opmerkingen van de CCMI verwerkt, zie onderstaande link: http://www.esc.eu.int/ccmi/documents/docs/divers/di_ces25-2003_fin_rev_di_en.doc

2

(3)  Conclusies van het voorzitterschap pt. 21, voorjaarsbijeenkomst Raad 20/21-3-2003

3

(4)  De structurele veranderingen begeleiden: een industriebeleid voor het uitgebreide Europa, COM(2004) 274 def.

4

(5)  Toespraak van Commissaris Liikanen op de Europese Dag van het industriebeleid, 27 mei 2004, SPEECH/04/268

5

Commissaris Liikanen

(6)  Deze doelstelling is al nader uitgewerkt in het Commissiedocument „Enkele kernpunten inzake Europa's concurrentievermogen - Naar een geïntegreerde aanpak”, COM(2003) 704 def.

6

(7)  Het Bangemann-rapport

7

(8)  zie CCMI-advies „Reikwijdte en gevolgen van bedrijfsverplaatsingen”, dat momenteel wordt opgesteld.

8

(9)  zie voetnoot 1

9

(10)  „The European Challenge”, boodschap van de Europese Rondetafel van Industriëlen aan de Voorjaarsraad, maart 2003

10

(11)  De Commissie stelt onder meer dat nadruk gelegd moet worden op „concurrentievermogen” in het regionaal beleid en verwijst naar het verslag van de Europese Taakgroep Werkgelegenheid, voorgezeten door Wim Kok, die op 1 april 2003 werd opgericht. Zie ook het advies van de CCMI over Industriële reconversie en economische, sociale en territoriale samenhang

11

Wim Kok

(12)  Een zeer interessant voorbeeld is de studie „The Significance of Competitive Manufacturing Industries for the Development of the Service Sector”, Bremen, december 2003; zie onderstaande link: http://www.bmwi.de/Navigation/Service/bestellservice,did=31812,render=renderPrint.html

12

(13)  Deze doelstelling houdt rechtstreeks verband met een goed economisch bestuur. Het belang van een transparant en zichtbaar kader, met name voor de Raad Concurrentievermogen, wordt onderstreept in het EESC-advies „Een betere economische governance in de EU”

13

(14)  zie ook het pleidooi van de heer Liikanen op 27 mei voor een actief industriebeleid (cf. voetnoot. 4)

14

de heer Liikanen

(15)  Cf. COM(2004) 274 def., hoofdstuk 5, blz. 43

15

(16)  zie Commissiedocument COM(2003) 717 def. en de desbetreffende EESC-adviezen CESE 397/2004 en PB C 241 van 28.9.2004

16

(17)  zie ook het aanvullend advies van de CCMI over de Commissiemededeling „Wetenschap en technologie, sleutels tot de toekomst van Europa - Richtsnoeren voor het beleid ter ondersteuning van het onderzoek in de Unie” (COM(2004) 353 def.), CCMI/015; rapporteur: de heer Van Iersel

17

(18)  zie EESC-advies „Industriële reconversie en economische, sociale en territoriale samenhang”, PB C 241 van 28.9.2004, met name par. 1.4, 3 en 10.i)

18

(19)  cf EESC-advies „Industriële reconversie: balans en vooruitzichten - een integrale aanpak”, PB C 10 van 14.1.2004, par. 2.2.2.14 en 3.9

19

(20)  zie voetnoot 5

20

(21)  ibid

21

(22)  cf EESC-advies „Een betere economische governance in de EU” (PB C 74 van 23.3.2005)

22

(23)  „Facing the challenge, the Lisbon strategy for growth and employment”, verslag van de Groep op Hoog Niveau onder voorzitterschap van Wim Kok, november 2004

23

---

| 28.6.2005 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 157/83 |
| --- | --- | --- | --- |

28.6.2005

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 157/83

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende de toepassing van het beginsel van gelijke kansen en gelijke behandeling van mannen en vrouwen in werkgelegenheid en beroep

(COM(2004) 279 def. — 2004/0084 (COD))

(2005/C 157/14)

De Raad heeft op 18 mei 2004 besloten om het Europees Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig artikel 262 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap te raadplegen over voornoemd voorstel

De gespecialiseerde afdeling „Werkgelegenheid, sociale zaken, burgerschap”, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 25 november 2004 goedgekeurd. Rapporteur was mevrouw Sharma.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 413e zitting van 15 en 16 december 2004 (vergadering van 15 december 2004) het volgende advies uitgebracht, dat werd goedgekeurd met 147 stemmen vóór en 1 stem tegen, bij 6 onthoudingen:

1.   Inleiding

| 1.1 | Het voorstel heeft voornamelijk tot doel de wetgeving inzake gelijke behandeling transparanter te maken en te verduidelijken, alsmede een doeltreffende toepassing ervan te vergemakkelijken door het acquis te versterken en achteruitgang te voorkomen. Ter ondersteuning van de verwezenlijking van de doelstellingen van het sociaal-economische EU-beleid dat meer en betere banen voor vrouwen nastreeft, moet de wetgeving worden gebundeld in één gemakkelijk toegankelijk en leesbaar document met een duidelijke structuur. |
| --- | --- |

1.1

Het voorstel heeft voornamelijk tot doel de wetgeving inzake gelijke behandeling transparanter te maken en te verduidelijken, alsmede een doeltreffende toepassing ervan te vergemakkelijken door het acquis te versterken en achteruitgang te voorkomen. Ter ondersteuning van de verwezenlijking van de doelstellingen van het sociaal-economische EU-beleid dat meer en betere banen voor vrouwen nastreeft, moet de wetgeving worden gebundeld in één gemakkelijk toegankelijk en leesbaar document met een duidelijke structuur.

| 1.2 | Door de bepalingen van de richtlijnen betreffende toegang tot werkgelegenheid, gelijke beloning, ondernemings- en sectorale regelingen inzake sociale zekerheid, en betreffende de bewijslast samen te brengen wordt een samenhangende tekst zonder tegenstrijdige definities verkregen. In het voorstel wordt rekening gehouden met recente ontwikkelingen in de Europese jurisprudentie waarbij bestaande secundaire wetgeving in overeenstemming is gebracht met arresten van het Europees Hof van Justitie die het concept van gelijke behandeling verder hebben verduidelijkt en ontwikkeld. Door de bepalingen van richtlijnen met hetzelfde onderwerp samen te voegen kan tevens een hoog niveau van rechtszekerheid worden verzekerd, met name gelet op het nieuwe politieke klimaat waarbij wordt gestreefd naar een Unie die open is, begrijpelijk voor iedereen en van belang voor het leven van alledag. |
| --- | --- |

1.2

Door de bepalingen van de richtlijnen betreffende toegang tot werkgelegenheid, gelijke beloning, ondernemings- en sectorale regelingen inzake sociale zekerheid, en betreffende de bewijslast samen te brengen wordt een samenhangende tekst zonder tegenstrijdige definities verkregen. In het voorstel wordt rekening gehouden met recente ontwikkelingen in de Europese jurisprudentie waarbij bestaande secundaire wetgeving in overeenstemming is gebracht met arresten van het Europees Hof van Justitie die het concept van gelijke behandeling verder hebben verduidelijkt en ontwikkeld. Door de bepalingen van richtlijnen met hetzelfde onderwerp samen te voegen kan tevens een hoog niveau van rechtszekerheid worden verzekerd, met name gelet op het nieuwe politieke klimaat waarbij wordt gestreefd naar een Unie die open is, begrijpelijk voor iedereen en van belang voor het leven van alledag.

| 1.3 | Deze richtlijn is van toepassing op de beroepsbevolking, met inbegrip van zelfstandigen, werknemers wier arbeid is onderbroken door ziekte, moederschap, ongeval of onvrijwillige werkloosheid, en werkzoekenden, alsmede op gepensioneerde of invalide werknemers, en op de rechtverkrijgenden van deze werknemers, overeenkomstig de nationale wetgeving en/of praktijk. |
| --- | --- |

1.3

Deze richtlijn is van toepassing op de beroepsbevolking, met inbegrip van zelfstandigen, werknemers wier arbeid is onderbroken door ziekte, moederschap, ongeval of onvrijwillige werkloosheid, en werkzoekenden, alsmede op gepensioneerde of invalide werknemers, en op de rechtverkrijgenden van deze werknemers, overeenkomstig de nationale wetgeving en/of praktijk.

2.   Achtergrond

| 2.1 | Met het Verdrag van Amsterdam kreeg de Gemeenschap meer bevoegdheid op het gebied van gelijke behandeling van mannen en vrouwen en werd ook de doelstelling vastgesteld om op alle gebieden van het burgerlijke leven ongelijkheden weg te werken en gelijke kansen voor mannen en vrouwen te bevorderen. Ongelijke behandeling vormt niet alleen een schending van een basisbeginsel van de Europese Unie maar zet ook een rem op de economische groei en ontwikkeling van de nationale economie. |
| --- | --- |

2.1

Met het Verdrag van Amsterdam kreeg de Gemeenschap meer bevoegdheid op het gebied van gelijke behandeling van mannen en vrouwen en werd ook de doelstelling vastgesteld om op alle gebieden van het burgerlijke leven ongelijkheden weg te werken en gelijke kansen voor mannen en vrouwen te bevorderen. Ongelijke behandeling vormt niet alleen een schending van een basisbeginsel van de Europese Unie maar zet ook een rem op de economische groei en ontwikkeling van de nationale economie.

| 2.2 | Gelijke behandeling is een absolute noodzaak, wil de EU de doelstellingen van groei en duurzame ontwikkeling op economisch, sociaal en milieugebied verwezenlijken. Meer dan ooit tevoren zal Europa moeten streven naar een veel grotere arbeidsparticipatie van vrouwen, die er alleen kan komen als de voorwaarden worden gecreëerd om iedereen gelijke rechten te garanderen. |
| --- | --- |

2.2

Gelijke behandeling is een absolute noodzaak, wil de EU de doelstellingen van groei en duurzame ontwikkeling op economisch, sociaal en milieugebied verwezenlijken. Meer dan ooit tevoren zal Europa moeten streven naar een veel grotere arbeidsparticipatie van vrouwen, die er alleen kan komen als de voorwaarden worden gecreëerd om iedereen gelijke rechten te garanderen.

| 2.3 | Uit onderzoek is gebleken dat discriminatie op basis van geslacht alsmede het ontbreken van specifieke maatregelen voor werknemers met verantwoordelijkheden voor een gezin, een aanzienlijke belemmering vormt om met name de arbeidsparticipatie van vrouwen te doen toenemen. |
| --- | --- |

2.3

Uit onderzoek is gebleken dat discriminatie op basis van geslacht alsmede het ontbreken van specifieke maatregelen voor werknemers met verantwoordelijkheden voor een gezin, een aanzienlijke belemmering vormt om met name de arbeidsparticipatie van vrouwen te doen toenemen.

2.4   Evolutie van de wetgeving inzake gelijke behandeling van mannen en vrouwen

Gelijke behandeling van mannen en vrouwen is van cruciaal belang voor het sociale model van de Europese Unie. Reeds in 1976 werd het beginsel van gelijke beloning van mannen en vrouwen, zoals vastgelegd in artikel 119 van het EEG-Verdrag (artikel 141 van het EG-Verdrag), door het Europees Hof van Justitie een van de grondbeginselen van de communautaire wetgeving genoemd (1).

| — | De eerste richtlijn inzake gelijke behandeling werd in 1975 goedgekeurd en heeft betrekking op gelijke beloning (2). |
| --- | --- |

—

De eerste richtlijn inzake gelijke behandeling werd in 1975 goedgekeurd en heeft betrekking op gelijke beloning (2).

| — | In 1976 volgde de richtlijn over gelijke behandeling op de arbeidsmarkt (3). Deze richtlijn werd in 2002 grondig gewijzigd bij Richtlijn 2002/73/EG waarin een definitie wordt gegeven van „intimidatie” en seksuele intimidatie (4). |
| --- | --- |

—

In 1976 volgde de richtlijn over gelijke behandeling op de arbeidsmarkt (3). Deze richtlijn werd in 2002 grondig gewijzigd bij Richtlijn 2002/73/EG waarin een definitie wordt gegeven van „intimidatie” en seksuele intimidatie (4).

| — | In 1978 werd een richtlijn inzake wettelijke socialezekerheidsregelingen goedgekeurd (5). |
| --- | --- |

—

In 1978 werd een richtlijn inzake wettelijke socialezekerheidsregelingen goedgekeurd (5).

| — | In 1986 volgde de richtlijn waarbij het beginsel van gelijke behandeling in ondernemings- en sectorale regelingen inzake sociale zekerheid werd ingesteld (6). Deze richtlijn werd later gewijzigd (7). |
| --- | --- |

—

In 1986 volgde de richtlijn waarbij het beginsel van gelijke behandeling in ondernemings- en sectorale regelingen inzake sociale zekerheid werd ingesteld (6). Deze richtlijn werd later gewijzigd (7).

| — | In 1986 kwam er een richtlijn inzake gelijke behandeling van zelfstandig werkzame mannen en vrouwen, de landbouwsector daarbij inbegrepen, waarin bepalingen zijn opgenomen ter bescherming van zelfstandig werkzame vrouwen tijdens zwangerschap en moederschap. (8) |
| --- | --- |

—

In 1986 kwam er een richtlijn inzake gelijke behandeling van zelfstandig werkzame mannen en vrouwen, de landbouwsector daarbij inbegrepen, waarin bepalingen zijn opgenomen ter bescherming van zelfstandig werkzame vrouwen tijdens zwangerschap en moederschap. (8)

| — | In 1992 werd een richtlijn goedgekeurd ter bescherming van de gezondheid en de veiligheid van zwangere werkneemsters, waarin ook een wettelijk recht op zwangerschapsverlof van ten minste 14 weken, vrijstelling van arbeid voor medische controle tijdens de zwangerschap en een ontslagverbod zijn opgenomen (9). |
| --- | --- |

—

In 1992 werd een richtlijn goedgekeurd ter bescherming van de gezondheid en de veiligheid van zwangere werkneemsters, waarin ook een wettelijk recht op zwangerschapsverlof van ten minste 14 weken, vrijstelling van arbeid voor medische controle tijdens de zwangerschap en een ontslagverbod zijn opgenomen (9).

| — | In 1995 werd tussen de Europese brancheoverkoepelende organisaties een raamovereenkomst inzake ouderschapsverlof gesloten, die vervolgens in de vorm van een richtlijn werd goedgekeurd. In deze richtlijn wordt aangegeven dat gelijke behandeling betekent dat bepaalde maatregelen ook op mannen van toepassing moeten zijn en wordt de rol van vaders bij de zorg voor kinderen erkend (10). Deze richtlijn werd later aangepast en tot het Verenigd Koninkrijk uitgebreid (11). |
| --- | --- |

—

In 1995 werd tussen de Europese brancheoverkoepelende organisaties een raamovereenkomst inzake ouderschapsverlof gesloten, die vervolgens in de vorm van een richtlijn werd goedgekeurd. In deze richtlijn wordt aangegeven dat gelijke behandeling betekent dat bepaalde maatregelen ook op mannen van toepassing moeten zijn en wordt de rol van vaders bij de zorg voor kinderen erkend (10). Deze richtlijn werd later aangepast en tot het Verenigd Koninkrijk uitgebreid (11).

| — | In 1997 werd de richtlijn inzake de bewijslast goedgekeurd (12). Deze richtlijn werd later ook tot het Verenigd Koninkrijk uitgebreid (13) |
| --- | --- |

—

In 1997 werd de richtlijn inzake de bewijslast goedgekeurd (12). Deze richtlijn werd later ook tot het Verenigd Koninkrijk uitgebreid (13)

Het Europees Hof van Justitie heeft steeds aanzienlijk bijgedragen tot de vermindering van de effectieve discriminatie van vrouwen in werk en beroep. Het Hof interpreteert de communautaire wetgeving en ontwikkelt aldus de nog niet volledig uitgewerkte juridische begrippen van de relatief jonge communautaire wetgeving tot een samenhangend rechtssysteem (14). Op het gebied van gelijke kansen heeft het Hof overwegend gebruik gemaakt van de begrippen directe en indirecte discriminatie om doeltreffende toepassing van de wetgeving inzake gelijke behandeling te verzekeren (15); voorts heeft het duidelijk gemaakt dat bescherming tegen discriminatie op grond van geslacht ook op mannen betrekking heeft (16).

3.   Bijzondere opmerkingen

| 3.1 | Het EESC is ingenomen met de inspanningen van de Commissie de vele richtlijnen inzake gelijke behandeling te vereenvoudigen en toegankelijker te maken. Gelijkheid van mannen en vrouwen in alle facetten van het sociaal-economische leven is een grondrecht en de wetgeving moet daarom voor iedereen duidelijk en begrijpelijk zijn. |
| --- | --- |

3.1

Het EESC is ingenomen met de inspanningen van de Commissie de vele richtlijnen inzake gelijke behandeling te vereenvoudigen en toegankelijker te maken. Gelijkheid van mannen en vrouwen in alle facetten van het sociaal-economische leven is een grondrecht en de wetgeving moet daarom voor iedereen duidelijk en begrijpelijk zijn.

| 3.2 | Twaalf richtlijnen zijn het resultaat van een dertig jaar durend proces van wetgeving inzake gelijke behandeling. Het Comité stelt vast dat de Commissie zeven van deze richtlijnen met het thema gelijke behandeling thans in één enkele herziene versie bundelt (17). De Commissie heeft ervoor gekozen deze zeven richtlijnen om te werken omdat ze tal van gemeenschappelijke punten, herhalingen en overlappingen bevatten, maar ook omdat de definities niet altijd coherent zijn. |
| --- | --- |

3.2

Twaalf richtlijnen zijn het resultaat van een dertig jaar durend proces van wetgeving inzake gelijke behandeling. Het Comité stelt vast dat de Commissie zeven van deze richtlijnen met het thema gelijke behandeling thans in één enkele herziene versie bundelt (17). De Commissie heeft ervoor gekozen deze zeven richtlijnen om te werken omdat ze tal van gemeenschappelijke punten, herhalingen en overlappingen bevatten, maar ook omdat de definities niet altijd coherent zijn.

| 3.3 | De herziening zorgt voor een bijstelling, verduidelijking en vereenvoudiging van zeven richtlijnen in één richtlijn, waarbij de totale lengte van de teksten wordt verminderd en gebruik wordt gemaakt van dezelfde definities, met inbegrip van definities van directe en indirecte discriminatie en intimidatie. Het Comité verheugt zich over deze aanpassing in het licht van de uitbreiding en het streven van de Commissie naar betere wetgeving. |
| --- | --- |

3.3

De herziening zorgt voor een bijstelling, verduidelijking en vereenvoudiging van zeven richtlijnen in één richtlijn, waarbij de totale lengte van de teksten wordt verminderd en gebruik wordt gemaakt van dezelfde definities, met inbegrip van definities van directe en indirecte discriminatie en intimidatie. Het Comité verheugt zich over deze aanpassing in het licht van de uitbreiding en het streven van de Commissie naar betere wetgeving.

| 3.4 | Het Comité neemt er nota van dat vijf richtlijnen m.b.t. man/vrouwvraagstukken van dit herzieningsproces zijn uitgesloten daar ze onvoldoende punten met de andere richtlijnen gemeen hebben (18). Het gaat hierbij om twee richtlijnen over het recht op ouderschapsverlof, die in samenwerking met werkgevers- en werknemersorganisaties zijn opgesteld en worden beschouwd als richtlijnen die niet onder gelijke behandeling vallen, de richtlijn m.b.t. zwangerschap en de rechten na de bevalling en tijdens de lactatie, die onder de wetgeving inzake gezondheid en veiligheid valt, de richtlijn over gelijke behandeling op het gebied van de sociale zekerheid en ten slotte de richtlijn inzake de bescherming van de rechten van zelfstandig werkzame vrouwen, de landbouwsector daarbij inbegrepen. |
| --- | --- |

3.4

Het Comité neemt er nota van dat vijf richtlijnen m.b.t. man/vrouwvraagstukken van dit herzieningsproces zijn uitgesloten daar ze onvoldoende punten met de andere richtlijnen gemeen hebben (18). Het gaat hierbij om twee richtlijnen over het recht op ouderschapsverlof, die in samenwerking met werkgevers- en werknemersorganisaties zijn opgesteld en worden beschouwd als richtlijnen die niet onder gelijke behandeling vallen, de richtlijn m.b.t. zwangerschap en de rechten na de bevalling en tijdens de lactatie, die onder de wetgeving inzake gezondheid en veiligheid valt, de richtlijn over gelijke behandeling op het gebied van de sociale zekerheid en ten slotte de richtlijn inzake de bescherming van de rechten van zelfstandig werkzame vrouwen, de landbouwsector daarbij inbegrepen.

| 3.5 | Het Comité onderschrijft het standpunt van de Commissie dat het opnemen van deze richtlijnen de herziene richtlijn ingewikkelder en langer zou maken. Het wijst er evenwel op dat Richtlijn 86/613/EEG (19) dringend moet worden herzien, gelet op het grote aantal vrouwelijke zelfstandigen en werknemers in de landbouwsector. Het EESC is van mening dat deze richtlijn ondoeltreffend is en vrouwen onvoldoende bescherming biedt. Gezien het belang ervan met het oog op de Lissabon-doelstellingen is een herziening dan ook dringend geboden. |
| --- | --- |

3.5

Het Comité onderschrijft het standpunt van de Commissie dat het opnemen van deze richtlijnen de herziene richtlijn ingewikkelder en langer zou maken. Het wijst er evenwel op dat Richtlijn 86/613/EEG (19) dringend moet worden herzien, gelet op het grote aantal vrouwelijke zelfstandigen en werknemers in de landbouwsector. Het EESC is van mening dat deze richtlijn ondoeltreffend is en vrouwen onvoldoende bescherming biedt. Gezien het belang ervan met het oog op de Lissabon-doelstellingen is een herziening dan ook dringend geboden.

| 3.6 | De Commissie heeft de richtlijn aangevuld met twee toevoegingen die rechtstreeks gebaseerd zijn op jurisprudentie ter zake, en de geldende wetgeving dan ook alleen maar verduidelijken. Deze toevoegingen hebben betrekking op gelijke beloning (artikel 4) en pensioenregelingen voor ambtenaren (artikel 6). (20) Het Comité merkt op dat het Europees Hof van Justitie zorgt voor aanscherping van het Europese recht. Door de integratie van jurisprudentie wint de herziene richtlijn aan duidelijkheid en doelgerichtheid. |
| --- | --- |

3.6

De Commissie heeft de richtlijn aangevuld met twee toevoegingen die rechtstreeks gebaseerd zijn op jurisprudentie ter zake, en de geldende wetgeving dan ook alleen maar verduidelijken. Deze toevoegingen hebben betrekking op gelijke beloning (artikel 4) en pensioenregelingen voor ambtenaren (artikel 6). (20) Het Comité merkt op dat het Europees Hof van Justitie zorgt voor aanscherping van het Europese recht. Door de integratie van jurisprudentie wint de herziene richtlijn aan duidelijkheid en doelgerichtheid.

| 3.7 | De codificatieoefening is een technische aangelegenheid en aan de wezenlijke inhoud van de richtlijnen is volgens de Commissie niets toegevoegd, behalve artikel 21 betreffende de organen voor de bevordering van gelijke behandeling, in de „Horizontale bepalingen” van Titel III. De opname van „Horizontale bepalingen” door de hele richtlijn heen zorgt voor een, zij het marginale, uitbreiding van bevoegdheden van de organen voor bevordering van gelijke behandeling, doordat het toepassingsgebied van de richtlijn wordt verruimd. Dit baant ook de weg voor een verdere uitbreiding van bevoegdheden in de toekomst. Het Comité wijst erop dat, hoewel aan de wezenlijke inhoud niet is geraakt, een bijstelling en modernisering van de richtlijnen samen met de daaruit resulterende jurisprudentie, op lange termijn wel tot aanpassingen kan leiden. |
| --- | --- |

3.7

De codificatieoefening is een technische aangelegenheid en aan de wezenlijke inhoud van de richtlijnen is volgens de Commissie niets toegevoegd, behalve artikel 21 betreffende de organen voor de bevordering van gelijke behandeling, in de „Horizontale bepalingen” van Titel III. De opname van „Horizontale bepalingen” door de hele richtlijn heen zorgt voor een, zij het marginale, uitbreiding van bevoegdheden van de organen voor bevordering van gelijke behandeling, doordat het toepassingsgebied van de richtlijn wordt verruimd. Dit baant ook de weg voor een verdere uitbreiding van bevoegdheden in de toekomst. Het Comité wijst erop dat, hoewel aan de wezenlijke inhoud niet is geraakt, een bijstelling en modernisering van de richtlijnen samen met de daaruit resulterende jurisprudentie, op lange termijn wel tot aanpassingen kan leiden.

4.   Conclusie

| 4.1 | Gelijkheid van mannen en vrouwen steunt thans op 30 jaar wetgeving; hoewel het EESC zich verheugt over het initiatief van de Commissie om de richtlijn eenvoudiger en leesbaarder te maken, zal echte gelijkheid in Europa pas tot stand worden gebracht als alle lidstaten positieve actie ondernemen om deze gelijke behandeling te bewerkstelligen. Het Comité is van mening dat pas concreet vooruitgang kan worden geboekt via uitwisseling en bevordering van goede praktijken en uitbreiding van de sociale dialoog op dit gebied. Het erkent ten volle de cruciale rol van de sociale partners en wijst op hun acties in het kader van het „Werkprogramma van de Europese sociale partners 2003-2005”. De Commissie moet meer inspanningen leveren om gelijke behandeling, gelijke kansen en de bijdrage van vrouwen aan de Europese economie te bevorderen, teneinde de Lissabon-doelstellingen te verwezenlijken. |
| --- | --- |

4.1

Gelijkheid van mannen en vrouwen steunt thans op 30 jaar wetgeving; hoewel het EESC zich verheugt over het initiatief van de Commissie om de richtlijn eenvoudiger en leesbaarder te maken, zal echte gelijkheid in Europa pas tot stand worden gebracht als alle lidstaten positieve actie ondernemen om deze gelijke behandeling te bewerkstelligen. Het Comité is van mening dat pas concreet vooruitgang kan worden geboekt via uitwisseling en bevordering van goede praktijken en uitbreiding van de sociale dialoog op dit gebied. Het erkent ten volle de cruciale rol van de sociale partners en wijst op hun acties in het kader van het „Werkprogramma van de Europese sociale partners 2003-2005”. De Commissie moet meer inspanningen leveren om gelijke behandeling, gelijke kansen en de bijdrage van vrouwen aan de Europese economie te bevorderen, teneinde de Lissabon-doelstellingen te verwezenlijken.

| 4.2 | Het EESC stelt de Commissie voor, de lidstaten aan te moedigen een handleiding op te stellen waarin wordt aangegeven hoe de belangrijkste punten van de Europese richtlijnen inzake gelijke behandeling in nationale wetgeving zijn omgezet en welke de plichten van werkgevers en de rechten van werknemers ter zake zijn, teneinde aan de onwetendheid m.b.t. gelijke behandeling een eind te maken en de voordelen ervan voor de economie in het licht te stellen. |
| --- | --- |

4.2

Het EESC stelt de Commissie voor, de lidstaten aan te moedigen een handleiding op te stellen waarin wordt aangegeven hoe de belangrijkste punten van de Europese richtlijnen inzake gelijke behandeling in nationale wetgeving zijn omgezet en welke de plichten van werkgevers en de rechten van werknemers ter zake zijn, teneinde aan de onwetendheid m.b.t. gelijke behandeling een eind te maken en de voordelen ervan voor de economie in het licht te stellen.

Brussel, 15 december 2004

De voorzitter

van het Europees Economisch en Sociaal Comité

A.-M. SIGMUND

---

(1)  HvJ 8.4.1976 – C-43/75 Defrenne II, ECR 1976, blz. 455.

1

(2)  Richtlijn 75/117/EEG van de Raad van 10.02.75 betreffende het nader tot elkaar brengen van de wetgevingen der lidstaten inzake de toepassing van het beginsel van gelijke beloning voor mannelijke en vrouwelijke werknemers.

2

(3)  Richtlijn 76/207/EEG van de Raad van 9 februari 1976 betreffende de tenuitvoerlegging van het beginsel van gelijke behandeling van mannen en vrouwen ten aanzien van de toegang tot het arbeidsproces, de beroepsopleiding en de promotiekansen en ten aanzien van de arbeidsvoorwaarden

3

(4)  Richtlijn 2002/73/EG van het Europees Parlement en de Raad van 23.09.02 tot wijziging van Richtlijn 76/207/EEG van de Raad betreffende de tenuitvoerlegging van het beginsel van gelijke behandeling van mannen en vrouwen ten aanzien van de toegang tot het arbeidsproces, de beroepsopleiding en de promotiekansen, en ten aanzien van de arbeidsvoorwaarden.

4

(5)  Richtlijn 79/7/EEG van de Raad van 19.12.78 betreffende de geleidelijke tenuitvoerlegging van het beginsel van gelijke behandeling van mannen en vrouwen op het gebied van de sociale zekerheid.

5

(6)  Richtlijn 86/378/EEG van de Raad van 24 juli 1986 betreffende de tenuitvoerlegging van het beginsel van gelijke behandeling van mannen en vrouwen in ondernemings- en sectoriële regelingen inzake sociale zekerheid.

6

(7)  Richtlijn 96/97/EG van de Raad van 20 december 1996 tot wijziging van Richtlijn 86/378/EEG betreffende de tenuitvoerlegging van het beginsel van gelijke behandeling van mannen en vrouwen in ondernemings- en sectoriële regelingen inzake sociale zekerheid.

7

(8)  Richtlijn 86/613/EEG van de Raad van 11.12.86 betreffende de toepassing van het beginsel van gelijke behandeling van zelfstandig werkzame mannen en vrouwen, de landbouwsector daarbij inbegrepen, en tot bescherming van het moederschap.

8

(9)  Richtlijn 92/85/EEG van de Raad van 19 oktober 1992 inzake de tenuitvoerlegging van maatregelen ter bevordering van de verbetering van de veiligheid en de gezondheid op het werk van werkneemsters tijdens de zwangerschap, na de bevalling en tijdens de lactatie.

9

(10)  Richtlijn 96/34/EG van de Raad van 3 juni 1996 betreffende de door de UNICE, het CEEP en het EVV gesloten raamovereenkomst inzake ouderschapsverlof.

10

(11)  Richtlijn 97/75/EG van de Raad van 15 december 1997 tot wijziging en uitbreiding tot het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland van Richtlijn 96/34/EG betreffende de door de Unice, het CEEP en het EVV gesloten raamovereenkomst inzake ouderschapsverlof.

11

(12)  Richtlijn 97/80/EG van de Raad van 15.12.97 inzake de bewijslast in gevallen van discriminatie op grond van het geslacht.

12

(13)  Richtlijn 98/52/EG van de Raad van 13 juli 1998 betreffende de uitbreiding tot het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland van Richtlijn 97/80/EG inzake de bewijslast in gevallen van discriminatie op grond van het geslacht,

13

(14)  Streinz, Europarecht, 4e ed., Heidelberg 1999, par. 494.

14

(15)  Sinds HvJ zaak C-96/80 Jenkins, zaak C-170/84 Bilka tegen Weber von Hartz, zaak C-171/88 Rinner-Kühn en zaak C-184/89 Nimz tegen Freie und Hansestadt Hamburg.

15

(16)  HvJ zaak C-450/93 Kalanke;HvJ zaak C-409/95 Marschall.

16

(17)  Richtlijn 75/117/EEG van de Raad, Richtlijn 76/207/EEG van de Raad, Richtlijn 86/378/EEG van de Raad, Richtlijn 96/97/EG van de Raad, Richtlijn 97/80/EG van de Raad, Richtlijn 98/52/EG van de Raad en Richtlijn 2002/73/EG van het Europees Parlement en van de Raad.

17

(18)  Richtlijn 79/7/EEG van de Raad, Richtlijn 86/613/EEG van de Raad, Richtlijn 92/85/EEG van de Raad, Richtlijn 96/34/EG van de Raad en Richtlijn 97/75/EG van de Raad.

18

(19)  Richtlijn 86/613/EEG van de Raad van 11.12.86 betreffende de toepassing van het beginsel van gelijke behandeling van zelfstandig werkzame mannen en vrouwen, de landbouwsector daarbij inbegrepen, en tot bescherming van het moederschap.

19

(20)  Artikel 4 van de nieuwe richtlijn stelt, overeenkomstig het Hof, dat „niets in de bewoordingen van artikel 141, lid 1, EG erop wijst dat deze bepaling enkel toepasselijk is in situaties waarin mannen en vrouwen voor eenzelfde werkgever werken”, terwijl in artikel 6 wordt verduidelijkt dat de richtlijn ook van toepassing is op een bepaalde categorie ambtenaren indien de uitkering in kwestie wordt uitbetaald op grond van hun dienstbetrekking en rechtstreeks afhankelijk is van het aantal dienstjaren en indien het bedrag ervan wordt berekend op basis van het eindloon van de ambtenaar.

20

---

| 28.6.2005 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 157/86 |
| --- | --- | --- | --- |

28.6.2005

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 157/86

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de „Mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's Studie naar de samenhang tussen legale en illegale migratie”

(COM(2004) 412 def.)

(2005/C 157/15)

De Commissie heeft op 4 juni 2004 besloten, overeenkomstig artikel 262 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, het Europees Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over voornoemde mededeling.

De gespecialiseerde afdeling „Werkgelegenheid, sociale aangelegenheden, burgerschap”, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 24 november 2004 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Pariza Castaños.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 413e zitting van 15 en 16 december 2004 (vergadering van 15 december) het volgende advies uitgebracht, dat met 138 stemmen vóór en 0 stemmen tegen bij 8 onthoudingen werd goedgekeurd.

1.   Samenvatting van de mededeling

| 1.1 | Tijdens de Europese Raad van Thessaloniki in juli 2003 is erop gewezen dat „moet worden gezocht naar legale middelen voor derdelanders om naar de Unie te migreren, met inachtneming van de opvangcapaciteit van de lidstaten, binnen het kader van een versterkte samenwerking met de landen van oorsprong”. Met haar mededeling geeft de Commissie gevolg aan het verzoek van de Raad om een studie op te stellen over de samenhang tussen legale en illegale immigratie. Zo heeft zij onderzocht of het bestaan van legale mogelijkheden voor migranten om een land binnen te komen een ontmoedigend effect heeft op illegale migratie. Na de mededeling zal de Commissie ook nog een Groenboek over legale immigratie publiceren. |
| --- | --- |

1.1

Tijdens de Europese Raad van Thessaloniki in juli 2003 is erop gewezen dat „moet worden gezocht naar legale middelen voor derdelanders om naar de Unie te migreren, met inachtneming van de opvangcapaciteit van de lidstaten, binnen het kader van een versterkte samenwerking met de landen van oorsprong”. Met haar mededeling geeft de Commissie gevolg aan het verzoek van de Raad om een studie op te stellen over de samenhang tussen legale en illegale immigratie. Zo heeft zij onderzocht of het bestaan van legale mogelijkheden voor migranten om een land binnen te komen een ontmoedigend effect heeft op illegale migratie. Na de mededeling zal de Commissie ook nog een Groenboek over legale immigratie publiceren.

| 1.2 | In het eerste hoofdstuk gaat de Commissie na welke vormen van legale arbeidsmigratie er op dit moment zijn. De toelating van werkzoekenden uit derde landen wordt geregeld door de nationale bepalingen van de lidstaten, die erg uiteenlopen. Sommige landen sluiten hun grenzen voor werkzoekende migranten, andere laten migranten toe als een werkgever ze een baan heeft aangeboden, waarbij wel wordt vastgehouden aan het beginsel van nationale preferentie. Een paar landen laten ook zelfstandigen toe. Het merendeel van de economische migranten krijgt in eerste instantie een tijdelijke verblijfsvergunning, met een geldigheidsduur van één tot vijf jaar. |
| --- | --- |

1.2

In het eerste hoofdstuk gaat de Commissie na welke vormen van legale arbeidsmigratie er op dit moment zijn. De toelating van werkzoekenden uit derde landen wordt geregeld door de nationale bepalingen van de lidstaten, die erg uiteenlopen. Sommige landen sluiten hun grenzen voor werkzoekende migranten, andere laten migranten toe als een werkgever ze een baan heeft aangeboden, waarbij wel wordt vastgehouden aan het beginsel van nationale preferentie. Een paar landen laten ook zelfstandigen toe. Het merendeel van de economische migranten krijgt in eerste instantie een tijdelijke verblijfsvergunning, met een geldigheidsduur van één tot vijf jaar.

| 1.3 | Ook hanteren de lidstaten erg uiteenlopende methoden om vast te stellen hoeveel economische migranten jaarlijks het land binnen mogen. Een aantal landen laat alleen hoog opgeleide werknemers toe (zie bv het Duitse systeem van de Green Card en het migratieprogramma voor hoogopgeleide migranten in het VK). Andere lidstaten (m.n. uit Zuid-Europa) laten ook laag opgeleide werknemers toe, elk volgens zijn eigen procedures. Weer andere zoals Italië passen een quotasysteem toe en landen zoals Spanje sluiten bilaterale overeenkomsten af op grond waarvan onderdanen uit het partnerland worden toegelaten. De Commissie buigt zich in haar mededeling over de verschillende instrumenten waarmee de immigratie in goede banen wordt geleid. |
| --- | --- |

1.3

Ook hanteren de lidstaten erg uiteenlopende methoden om vast te stellen hoeveel economische migranten jaarlijks het land binnen mogen. Een aantal landen laat alleen hoog opgeleide werknemers toe (zie bv het Duitse systeem van de Green Card en het migratieprogramma voor hoogopgeleide migranten in het VK). Andere lidstaten (m.n. uit Zuid-Europa) laten ook laag opgeleide werknemers toe, elk volgens zijn eigen procedures. Weer andere zoals Italië passen een quotasysteem toe en landen zoals Spanje sluiten bilaterale overeenkomsten af op grond waarvan onderdanen uit het partnerland worden toegelaten. De Commissie buigt zich in haar mededeling over de verschillende instrumenten waarmee de immigratie in goede banen wordt geleid.

| 1.4 | Verder analyseert de Commissie de legaliseringsprogramma's die diverse landen (waaronder België) hebben uitgevoerd. Dit soort programma's zijn nuttig omdat zij de integratie van de immigranten bevorderen en uitbuiting helpen voorkomen, maar er is ook veel kritiek omdat de illegale immigratie hierdoor nog verder zou toenemen. |
| --- | --- |

1.4

Verder analyseert de Commissie de legaliseringsprogramma's die diverse landen (waaronder België) hebben uitgevoerd. Dit soort programma's zijn nuttig omdat zij de integratie van de immigranten bevorderen en uitbuiting helpen voorkomen, maar er is ook veel kritiek omdat de illegale immigratie hierdoor nog verder zou toenemen.

| 1.5 | In het tweede hoofdstuk stelt de Commissie dat er vele vormen van illegale immigratie bestaan, en dat het moeilijk is nauwkeurige gegevens te verkrijgen. Hoewel de precieze omvang van de illegale immigratie in de EU niet bekend is, mogen we er toch van uitgaan dat het om een wijdverbreid fenomeen gaat; het terugdringen van de stroom illegale immigranten staat dan ook bovenaan de Europese en de nationale agenda's. |
| --- | --- |

1.5

In het tweede hoofdstuk stelt de Commissie dat er vele vormen van illegale immigratie bestaan, en dat het moeilijk is nauwkeurige gegevens te verkrijgen. Hoewel de precieze omvang van de illegale immigratie in de EU niet bekend is, mogen we er toch van uitgaan dat het om een wijdverbreid fenomeen gaat; het terugdringen van de stroom illegale immigranten staat dan ook bovenaan de Europese en de nationale agenda's.

| 1.6 | De Commissie beklemtoont dat er een nauw verband bestaat tussen illegale immigratie, de zwarte economie en de niet-gereguleerde arbeidsmarkt, m.n. in de bouwsector, de landbouw, de horeca, de schoonmaak- en de huishoudelijke branche. De schaduweconomie in de EU zou tussen 7 en 16 % van het BBP vertegenwoordigen. |
| --- | --- |

1.6

De Commissie beklemtoont dat er een nauw verband bestaat tussen illegale immigratie, de zwarte economie en de niet-gereguleerde arbeidsmarkt, m.n. in de bouwsector, de landbouw, de horeca, de schoonmaak- en de huishoudelijke branche. De schaduweconomie in de EU zou tussen 7 en 16 % van het BBP vertegenwoordigen.

| 1.7 | Het is bijzonder moeilijk in te schatten in hoeverre de verschillende vormen van legale migratie, bijvoorbeeld via bilaterale overeenkomsten, illegale immigratie kunnen beperken. De Commissie merkt op dat de lidstaten terzake niet de nodige evaluaties hebben uitgevoerd, en evenmin hebben onderzocht of het visumbeleid enige invloed heeft gehad op de illegale immigratie. |
| --- | --- |

1.7

Het is bijzonder moeilijk in te schatten in hoeverre de verschillende vormen van legale migratie, bijvoorbeeld via bilaterale overeenkomsten, illegale immigratie kunnen beperken. De Commissie merkt op dat de lidstaten terzake niet de nodige evaluaties hebben uitgevoerd, en evenmin hebben onderzocht of het visumbeleid enige invloed heeft gehad op de illegale immigratie.

| 1.8 | Tijdens de topbijeenkomsten van Tampere, Sevilla en Thessaloniki is erop gewezen dat nauwere samenwerking met de landen van herkomst illegale immigratie zou kunnen tegengaan. Aangezien de ervaring van de lidstaten met dergelijke samenwerkingsovereenkomsten nog erg beperkt is, valt over het algemeen nog weinig te zeggen over de resultaten. De Commissie merkt op dat mogelijk ook andere stimulansen voor de derde landen nodig zullen zijn. |
| --- | --- |

1.8

Tijdens de topbijeenkomsten van Tampere, Sevilla en Thessaloniki is erop gewezen dat nauwere samenwerking met de landen van herkomst illegale immigratie zou kunnen tegengaan. Aangezien de ervaring van de lidstaten met dergelijke samenwerkingsovereenkomsten nog erg beperkt is, valt over het algemeen nog weinig te zeggen over de resultaten. De Commissie merkt op dat mogelijk ook andere stimulansen voor de derde landen nodig zullen zijn.

| 1.9 | In het derde hoofdstuk formuleert de Commissie een aantal conclusies en aanbevelingen voor de toekomst. Gezien het gebrek aan betrouwbare en vergelijkbare gegevens voor de EU zal de Commissie jaarlijks statistieken over migratie uitbrengen; de lidstaten dienen daartoe samen te werken en gegevens uit te wisselen. Verder geeft de Commissie een opsomming van wat er tot nu toe is bereikt: in 2002 is een deskundigengroep ingesteld, bekend als het 'Comité voor immigratie en asiel', er is een Europees Migratienetwerk opgericht (in 2004 loopt een proefproject in dit verband), en er is een netwerk van nationale contactpunten voor integratie opgezet. Voorts is een waarschuwingssysteem voor illegale immigratie opgezet en is de informatie-uitwisseling verbeterd. |
| --- | --- |

1.9

In het derde hoofdstuk formuleert de Commissie een aantal conclusies en aanbevelingen voor de toekomst. Gezien het gebrek aan betrouwbare en vergelijkbare gegevens voor de EU zal de Commissie jaarlijks statistieken over migratie uitbrengen; de lidstaten dienen daartoe samen te werken en gegevens uit te wisselen. Verder geeft de Commissie een opsomming van wat er tot nu toe is bereikt: in 2002 is een deskundigengroep ingesteld, bekend als het 'Comité voor immigratie en asiel', er is een Europees Migratienetwerk opgericht (in 2004 loopt een proefproject in dit verband), en er is een netwerk van nationale contactpunten voor integratie opgezet. Voorts is een waarschuwingssysteem voor illegale immigratie opgezet en is de informatie-uitwisseling verbeterd.

| 1.10 | De Commissie wijst erop dat de daling van de bevolking en de vergrijzing waarschijnlijk zullen leiden tot een toename van de arbeidsimmigratie en meer arbeidscontracten voor onderdanen uit derde landen. Overigens dringen de landen van herkomst voortdurend aan op meer mogelijkheden voor legale immigratie. |
| --- | --- |

1.10

De Commissie wijst erop dat de daling van de bevolking en de vergrijzing waarschijnlijk zullen leiden tot een toename van de arbeidsimmigratie en meer arbeidscontracten voor onderdanen uit derde landen. Overigens dringen de landen van herkomst voortdurend aan op meer mogelijkheden voor legale immigratie.

| 1.11 | De Commissie vestigt de aandacht op het feit dat haar voorstel voor een richtlijn betreffende de toegang van werknemers en zelfstandigen (1) uit 2001 geen steun kreeg van de Raad. Zij vraagt zich af of de toelating van economische migranten op EU-niveau moet worden geregeld, in hoeverre harmonisatie wenselijk is, en of het beginsel van communautaire preferentie voor de binnenlandse arbeidsmarkt moet worden gehandhaafd. Zij wijst erop dat het ontwerp voor een grondwettelijk verdrag de Europese bevoegdheid voor het migratiebeleid bevestigt, maar de vaststelling van het aantal toe te laten migranten aan de lidstaten overlaat. Verder beklemtoont de Commissie dat maatregelen op dit terrein toegevoegde waarde moeten hebben op EU-niveau. De Commissie zal nog in 2004 een groenboek publiceren over het voorstel voor een richtlijn en de tegenwerking van de Raad. Tegen het eind van het jaar zal zij een openbare hoorzitting organiseren. |
| --- | --- |

1.11

De Commissie vestigt de aandacht op het feit dat haar voorstel voor een richtlijn betreffende de toegang van werknemers en zelfstandigen (1) uit 2001 geen steun kreeg van de Raad. Zij vraagt zich af of de toelating van economische migranten op EU-niveau moet worden geregeld, in hoeverre harmonisatie wenselijk is, en of het beginsel van communautaire preferentie voor de binnenlandse arbeidsmarkt moet worden gehandhaafd. Zij wijst erop dat het ontwerp voor een grondwettelijk verdrag de Europese bevoegdheid voor het migratiebeleid bevestigt, maar de vaststelling van het aantal toe te laten migranten aan de lidstaten overlaat. Verder beklemtoont de Commissie dat maatregelen op dit terrein toegevoegde waarde moeten hebben op EU-niveau. De Commissie zal nog in 2004 een groenboek publiceren over het voorstel voor een richtlijn en de tegenwerking van de Raad. Tegen het eind van het jaar zal zij een openbare hoorzitting organiseren.

| 1.12 | De Commissie is van oordeel dat de legaliseringsmaatregelen het mogelijk hebben gemaakt om greep te krijgen op het grote aantal illegale immigranten, maar dat dit niet de meest doeltreffende manier is om de migratie in goede banen te leiden. Het Comité voor immigratie en asiel zou de verschillende legaliseringsmaatregelen nauwgezet moeten bestuderen en vergelijken. |
| --- | --- |

1.12

De Commissie is van oordeel dat de legaliseringsmaatregelen het mogelijk hebben gemaakt om greep te krijgen op het grote aantal illegale immigranten, maar dat dit niet de meest doeltreffende manier is om de migratie in goede banen te leiden. Het Comité voor immigratie en asiel zou de verschillende legaliseringsmaatregelen nauwgezet moeten bestuderen en vergelijken.

| 1.13 | De inburgering van onderdanen uit derde landen is een doelstelling van kapitaal belang die in toekomstige voorstellen ten volle in aanmerking moet worden genomen. Ook de integratie op de arbeidsmarkt is in dit verband bijzonder belangrijk. De Commissie wijst er daarom op dat dringend maatregelen moeten worden genomen om o.m. de werkloosheidskloof tussen derdelanders en EU-onderdanen te verkleinen. Ook wijst zij erop dat derdelanders zich vrijer moeten kunnen bewegen binnen de EU, conform de richtlijn uit 2003 betreffende de status van langdurig ingezetenen (2) en Verordening 1408/71. Ten slotte moet werk worden gemaakt van de erkenning van beroepskwalificaties van burgers uit derde landen. |
| --- | --- |

1.13

De inburgering van onderdanen uit derde landen is een doelstelling van kapitaal belang die in toekomstige voorstellen ten volle in aanmerking moet worden genomen. Ook de integratie op de arbeidsmarkt is in dit verband bijzonder belangrijk. De Commissie wijst er daarom op dat dringend maatregelen moeten worden genomen om o.m. de werkloosheidskloof tussen derdelanders en EU-onderdanen te verkleinen. Ook wijst zij erop dat derdelanders zich vrijer moeten kunnen bewegen binnen de EU, conform de richtlijn uit 2003 betreffende de status van langdurig ingezetenen (2) en Verordening 1408/71. Ten slotte moet werk worden gemaakt van de erkenning van beroepskwalificaties van burgers uit derde landen.

| 1.14 | Zwartwerk is zeker een van de factoren die illegale immigratie aantrekkelijk maken; het omzetten van zwartwerk in regulier werk is een doelstelling die ook al terug te vinden is in de werkgelegenheidsrichtsnoeren en moet bovenaan de agenda staan. |
| --- | --- |

1.14

Zwartwerk is zeker een van de factoren die illegale immigratie aantrekkelijk maken; het omzetten van zwartwerk in regulier werk is een doelstelling die ook al terug te vinden is in de werkgelegenheidsrichtsnoeren en moet bovenaan de agenda staan.

| 1.15 | Een prioritair punt van het migratiebeleid is ook de ontwikkeling van een communautair terugkeerbeleid dat de terugkeer van illegalen naar hun land van herkomst garandeert. De Commissie stelt voor om voor 2005 en 2006 een financieringsinstrument voor terugkeermaatregelen in het leven te roepen. |
| --- | --- |

1.15

Een prioritair punt van het migratiebeleid is ook de ontwikkeling van een communautair terugkeerbeleid dat de terugkeer van illegalen naar hun land van herkomst garandeert. De Commissie stelt voor om voor 2005 en 2006 een financieringsinstrument voor terugkeermaatregelen in het leven te roepen.

| 1.16 | Tot slot deelt de Commissie mee dat de studie bevestigt dat het intensiveren van de samenwerking met de landen van herkomst of doorreis een doeltreffende manier is om illegale migratie terug te dringen en legale migratie in goede banen te leiden. Er dienen zoveel mogelijk gegevens te worden verzameld om na te gaan hoe het staat met de samenwerking en hoe ver deze reikt. Verder moet worden voortgeborduurd op ideeën als de ontwikkeling van opleidingsprogramma's voor werknemers in het land van herkomst. Door daarbij rekening te houden met de werkgelegenheidsbehoeften in de EU zal de aanwerving achteraf vlotter verlopen. Een andere mogelijkheid is om het visumbeleid enigszins te wijzigen, zodat aan bepaalde categorieën vlugger een visum kan worden toegekend. |
| --- | --- |

1.16

Tot slot deelt de Commissie mee dat de studie bevestigt dat het intensiveren van de samenwerking met de landen van herkomst of doorreis een doeltreffende manier is om illegale migratie terug te dringen en legale migratie in goede banen te leiden. Er dienen zoveel mogelijk gegevens te worden verzameld om na te gaan hoe het staat met de samenwerking en hoe ver deze reikt. Verder moet worden voortgeborduurd op ideeën als de ontwikkeling van opleidingsprogramma's voor werknemers in het land van herkomst. Door daarbij rekening te houden met de werkgelegenheidsbehoeften in de EU zal de aanwerving achteraf vlotter verlopen. Een andere mogelijkheid is om het visumbeleid enigszins te wijzigen, zodat aan bepaalde categorieën vlugger een visum kan worden toegekend.

2.   Algemene opmerkingen

| 2.1 | Het Comité is bijzonder ingenomen met deze mededeling, waarmee het communautaire immigratiebeleid weer een nieuwe impuls krijgt. Door de onbuigzame houding van enkele regeringen verlopen de discussies in de Raad erg moeizaam. Het Comité heeft er al in verschillende adviezen op gewezen dat er een onmiskenbaar verband bestaat tussen legale en illegale immigratie. Bij gebrek aan adequate, transparante en flexibele kanalen voor legale immigratie zullen meer mensen hun toevlucht nemen tot illegale immigratie (3). Verder is er behoefte aan een degelijk asielbeleid en een solide geharmoniseerde wetgeving ten behoeve van personen die internationale bescherming nodig hebben. |
| --- | --- |

2.1

Het Comité is bijzonder ingenomen met deze mededeling, waarmee het communautaire immigratiebeleid weer een nieuwe impuls krijgt. Door de onbuigzame houding van enkele regeringen verlopen de discussies in de Raad erg moeizaam. Het Comité heeft er al in verschillende adviezen op gewezen dat er een onmiskenbaar verband bestaat tussen legale en illegale immigratie. Bij gebrek aan adequate, transparante en flexibele kanalen voor legale immigratie zullen meer mensen hun toevlucht nemen tot illegale immigratie (3). Verder is er behoefte aan een degelijk asielbeleid en een solide geharmoniseerde wetgeving ten behoeve van personen die internationale bescherming nodig hebben.

| 2.2 | In haar mededeling over immigratie, integratie en werkgelegenheid (4) merkte de Commissie op dat de economische immigratie in de EU van werknemers uit derde landen de komende jaren aanzienlijk zal toenemen, een standpunt dat werd gedeeld door de Europese Top van Thessaloniki. Deze toename van economische immigranten geldt bovendien zowel hoog- als laaggeschoolde werknemers. Het Comité heeft er al op gewezen dat wettelijke en transparante immigratiekanalen noodzakelijk zijn om het soort problemen dat zich vandaag op de arbeidsmarkt voordoet te voorkomen. Goede samenwerking tussen de bevoegde autoriteiten en de sociale partners is daarom onontbeerlijk. |
| --- | --- |

2.2

In haar mededeling over immigratie, integratie en werkgelegenheid (4) merkte de Commissie op dat de economische immigratie in de EU van werknemers uit derde landen de komende jaren aanzienlijk zal toenemen, een standpunt dat werd gedeeld door de Europese Top van Thessaloniki. Deze toename van economische immigranten geldt bovendien zowel hoog- als laaggeschoolde werknemers. Het Comité heeft er al op gewezen dat wettelijke en transparante immigratiekanalen noodzakelijk zijn om het soort problemen dat zich vandaag op de arbeidsmarkt voordoet te voorkomen. Goede samenwerking tussen de bevoegde autoriteiten en de sociale partners is daarom onontbeerlijk.

| 2.3 | Het is onbegrijpelijk dat de Raad het Commissievoorstel voor een richtlijn inzake de toegang en het verblijf van werknemers uit derde landen (2001) niet heeft goedgekeurd. Het Comité heeft zich positief uitgelaten over dit voorstel (5), hoewel het vindt dat de Commissie nog niet ver genoeg gaat. Volgens het Comité zou de toegang van werknemers via twee kanalen moeten verlopen, nl. de in het land van herkomst verstrekte werk- en verblijfsvergunning, én de mogelijkheid van een tijdelijke verblijfsvergunning, zodat de immigrant de tijd krijgt werk te zoeken. Met de publicatie van haar voorstel voor een richtlijn heeft de Commissie voldaan aan de verplichtingen van Tampere, de Raad daarentegen stelt zich weinig bereidwillig op. |
| --- | --- |

2.3

Het is onbegrijpelijk dat de Raad het Commissievoorstel voor een richtlijn inzake de toegang en het verblijf van werknemers uit derde landen (2001) niet heeft goedgekeurd. Het Comité heeft zich positief uitgelaten over dit voorstel (5), hoewel het vindt dat de Commissie nog niet ver genoeg gaat. Volgens het Comité zou de toegang van werknemers via twee kanalen moeten verlopen, nl. de in het land van herkomst verstrekte werk- en verblijfsvergunning, én de mogelijkheid van een tijdelijke verblijfsvergunning, zodat de immigrant de tijd krijgt werk te zoeken. Met de publicatie van haar voorstel voor een richtlijn heeft de Commissie voldaan aan de verplichtingen van Tampere, de Raad daarentegen stelt zich weinig bereidwillig op.

| 2.4 | Op de vraag van de Commissie of de toegang van economische migranten op EU-niveau geregeld moet worden antwoordt het Comité met een volmondig ja. Een verregaande mate van wetgevende harmonisatie is noodzakelijk, zoals ook al in het ontwerp voor een grondwettelijk verdrag wordt aangegeven. Ook in eerdere adviezen (6) heeft het Comité er al op gehamerd dat de EU zo snel mogelijk een gemeenschappelijk immigratiebeleid moet ontwikkelen en de wetgevingen terzake op elkaar moet afstemmen. Het Comité zal binnenkort ook het Groenboek waaraan momenteel door de Commissie wordt gewerkt onder de loep nemen en er een advies over uitbrengen. |
| --- | --- |

2.4

Op de vraag van de Commissie of de toegang van economische migranten op EU-niveau geregeld moet worden antwoordt het Comité met een volmondig ja. Een verregaande mate van wetgevende harmonisatie is noodzakelijk, zoals ook al in het ontwerp voor een grondwettelijk verdrag wordt aangegeven. Ook in eerdere adviezen (6) heeft het Comité er al op gehamerd dat de EU zo snel mogelijk een gemeenschappelijk immigratiebeleid moet ontwikkelen en de wetgevingen terzake op elkaar moet afstemmen. Het Comité zal binnenkort ook het Groenboek waaraan momenteel door de Commissie wordt gewerkt onder de loep nemen en er een advies over uitbrengen.

3.   Specifieke opmerkingen

| 3.1 | De bestaande wettelijke kanalen voor arbeidsimmigratie volstaan niet. Instrumenten als bilaterale overeenkomsten, quota, programma's voor de toegang van hoog opgeleide werknemers en andere zijn niet voldoende om de economische immigratie op een legale manier in goede banen te leiden, getuige het feit dat de illegale immigratie blijft toenemen. De EU en de lidstaten hebben een open wetgeving nodig die arbeidsimmigratie via wettelijke en transparante kanalen mogelijk maakt, zowel voor hoog als minder hoog opgeleide werknemers. |
| --- | --- |

3.1

De bestaande wettelijke kanalen voor arbeidsimmigratie volstaan niet. Instrumenten als bilaterale overeenkomsten, quota, programma's voor de toegang van hoog opgeleide werknemers en andere zijn niet voldoende om de economische immigratie op een legale manier in goede banen te leiden, getuige het feit dat de illegale immigratie blijft toenemen. De EU en de lidstaten hebben een open wetgeving nodig die arbeidsimmigratie via wettelijke en transparante kanalen mogelijk maakt, zowel voor hoog als minder hoog opgeleide werknemers.

| 3.2 | Verscheidene lidstaten hebben besloten alleen nog hoogopgeleide immigranten toe te laten. De Commissie gaat in op de ervaringen die Duitsland en het Verenigd Koninkrijk hiermee hebben opgedaan. Volgens het Comité zijn de resultaten bemoedigend. Wel wijst het erop dat de ervaring hiermee erg beperkt blijft en dat op deze manier nog lang niet wordt voldaan aan de bestaande behoeften op dit segment van de arbeidsmarkt. Bovendien moeten de lidstaten beschikken over de nodige nieuwe wettelijke instrumenten om de behoefte op de arbeidsmarkt aan minder hoog geschoolde immigranten op te vangen. Op dit moment komt het gros van deze mensen via illegale immigratie immers terecht in de schaduweconomie en verrichten zij zwartwerk als huispersoneel of in de gezondheidszorg, de thuiszorg, de landbouw, de horeca, de bouwsector of bepaalde dienstensectoren. |
| --- | --- |

3.2

Verscheidene lidstaten hebben besloten alleen nog hoogopgeleide immigranten toe te laten. De Commissie gaat in op de ervaringen die Duitsland en het Verenigd Koninkrijk hiermee hebben opgedaan. Volgens het Comité zijn de resultaten bemoedigend. Wel wijst het erop dat de ervaring hiermee erg beperkt blijft en dat op deze manier nog lang niet wordt voldaan aan de bestaande behoeften op dit segment van de arbeidsmarkt. Bovendien moeten de lidstaten beschikken over de nodige nieuwe wettelijke instrumenten om de behoefte op de arbeidsmarkt aan minder hoog geschoolde immigranten op te vangen. Op dit moment komt het gros van deze mensen via illegale immigratie immers terecht in de schaduweconomie en verrichten zij zwartwerk als huispersoneel of in de gezondheidszorg, de thuiszorg, de landbouw, de horeca, de bouwsector of bepaalde dienstensectoren.

| 3.2.1 | Het is van groot belang dat kandidaat-immigranten behoorlijk worden voorgelicht over de bestaande kanalen voor wettelijke immigratie in de lidstaten. De consulaire diensten moeten ervoor zorgen dat deze informatie beschikbaar is in de landen van herkomst, en ook in de Europese gastlanden moeten de immigranten informatie krijgen over de bestaande wettelijke instrumenten. |
| --- | --- |

3.2.1

Het is van groot belang dat kandidaat-immigranten behoorlijk worden voorgelicht over de bestaande kanalen voor wettelijke immigratie in de lidstaten. De consulaire diensten moeten ervoor zorgen dat deze informatie beschikbaar is in de landen van herkomst, en ook in de Europese gastlanden moeten de immigranten informatie krijgen over de bestaande wettelijke instrumenten.

| 3.3 | Uit de praktijk is gebleken dat bilaterale overeenkomsten tussen de lidstaten en derde landen bijzonder nuttig zijn om de arbeidsimmigratie in goede banen te leiden, omdat rechtstreeks wordt samengewerkt met het land van herkomst, iets waar zowel de Raad als de Commissie, het EP en het Comité al sinds de Top van Tampere op aandringen. Het merendeel van de bilaterale overeenkomsten heeft betrekking op tijdelijke en laaggeschoolde immigranten. Het zou evenwel efficiënter zijn als ook de sociale partners uit de lidstaten en de landen van herkomst hierbij werden betrokken. Voorts is gebleken dat er problemen ontstaan omdat er bij de consulaten in de lidstaten gebrek is aan personeel dat gespecialiseerd is in arbeidsmigratie. |
| --- | --- |

3.3

Uit de praktijk is gebleken dat bilaterale overeenkomsten tussen de lidstaten en derde landen bijzonder nuttig zijn om de arbeidsimmigratie in goede banen te leiden, omdat rechtstreeks wordt samengewerkt met het land van herkomst, iets waar zowel de Raad als de Commissie, het EP en het Comité al sinds de Top van Tampere op aandringen. Het merendeel van de bilaterale overeenkomsten heeft betrekking op tijdelijke en laaggeschoolde immigranten. Het zou evenwel efficiënter zijn als ook de sociale partners uit de lidstaten en de landen van herkomst hierbij werden betrokken. Voorts is gebleken dat er problemen ontstaan omdat er bij de consulaten in de lidstaten gebrek is aan personeel dat gespecialiseerd is in arbeidsmigratie.

| 3.3.1 | Het Comité stelt voor dat in het kader van de associatie- en samenwerkingsovereenkomsten tussen de EU en derde landen gespecialiseerde diensten voor arbeidsimmigratie worden ingesteld. Deze associatie- en samenwerkingsovereenkomsten zouden het pad kunnen effenen voor arbeidsimmigratie en opleidingsprogramma's. Het vertrek van geschoolde werknemers naar Europa kan de ontwikkeling van het land van herkomst echter in de weg staan. De EU en de lidstaten zouden daarom met deze landen moeten samenwerken, zodat immigratie i.p.v. nieuwe problemen te creëren een hefboom voor ontwikkeling wordt. |
| --- | --- |

3.3.1

Het Comité stelt voor dat in het kader van de associatie- en samenwerkingsovereenkomsten tussen de EU en derde landen gespecialiseerde diensten voor arbeidsimmigratie worden ingesteld. Deze associatie- en samenwerkingsovereenkomsten zouden het pad kunnen effenen voor arbeidsimmigratie en opleidingsprogramma's. Het vertrek van geschoolde werknemers naar Europa kan de ontwikkeling van het land van herkomst echter in de weg staan. De EU en de lidstaten zouden daarom met deze landen moeten samenwerken, zodat immigratie i.p.v. nieuwe problemen te creëren een hefboom voor ontwikkeling wordt.

| 3.3.2 | Anderzijds is er wat de handel, de overdracht van technologie en de financiële betrekkingen tussen de EU en deze landen betreft geen sprake van evenwicht. In de associatie- en samenwerkingsovereenkomsten moeten nieuwe politieke en economische instrumenten ter bevordering van de ontwikkeling van de landen van herkomst worden opgenomen. Alleen op die manier zullen beide partijen bereid zijn de handen ineen te slaan om illegale immigratie te voorkomen. Verder is het van belang dat de EU en de ontwikkelingslanden vlot samenwerken in het kader van de WTO. |
| --- | --- |

3.3.2

Anderzijds is er wat de handel, de overdracht van technologie en de financiële betrekkingen tussen de EU en deze landen betreft geen sprake van evenwicht. In de associatie- en samenwerkingsovereenkomsten moeten nieuwe politieke en economische instrumenten ter bevordering van de ontwikkeling van de landen van herkomst worden opgenomen. Alleen op die manier zullen beide partijen bereid zijn de handen ineen te slaan om illegale immigratie te voorkomen. Verder is het van belang dat de EU en de ontwikkelingslanden vlot samenwerken in het kader van de WTO.

| 3.4 | Sommige lidstaten bestuderen eerst de behoeften van de arbeidsmarkt, in samenwerking met werkgeversorganisaties en vakbonden, en nemen dan een quotaregeling op in de bilaterale overeenkomsten. Door de opgelegde beperkingen en de daaruit voortvloeiende bureaucratische verwikkelingen zijn de resultaten evenwel minder gunstig dan verhoopt. Er zijn landen (zoals Spanje) waar de illegale immigratie sterk stijgt, terwijl de vastgestelde quota nog niet gehaald zijn. Een soepeler quotaregeling zou nuttig zijn. Zo zouden bv. tijdelijke visa kunnen worden verstrekt om de immigrant in de gelegenheid te stellen werk te zoeken, zoals het Comité al suggereert in zijn advies over de richtlijn inzake toegang (7). |
| --- | --- |

3.4

Sommige lidstaten bestuderen eerst de behoeften van de arbeidsmarkt, in samenwerking met werkgeversorganisaties en vakbonden, en nemen dan een quotaregeling op in de bilaterale overeenkomsten. Door de opgelegde beperkingen en de daaruit voortvloeiende bureaucratische verwikkelingen zijn de resultaten evenwel minder gunstig dan verhoopt. Er zijn landen (zoals Spanje) waar de illegale immigratie sterk stijgt, terwijl de vastgestelde quota nog niet gehaald zijn. Een soepeler quotaregeling zou nuttig zijn. Zo zouden bv. tijdelijke visa kunnen worden verstrekt om de immigrant in de gelegenheid te stellen werk te zoeken, zoals het Comité al suggereert in zijn advies over de richtlijn inzake toegang (7).

| 3.5 | Zoals ook de Commissie verklaart zijn er in de EU heel wat mensen zonder papieren die in de schemereconomie werken. Het gaat om mensen die het land illegaal zijn binnengekomen of van wie de vergunning is verlopen zonder dat zij naar hun land van herkomst zijn teruggekeerd. De Commissie buigt zich in haar mededeling daarom ook over het terugkeer- en legalisatiebeleid. |
| --- | --- |

3.5

Zoals ook de Commissie verklaart zijn er in de EU heel wat mensen zonder papieren die in de schemereconomie werken. Het gaat om mensen die het land illegaal zijn binnengekomen of van wie de vergunning is verlopen zonder dat zij naar hun land van herkomst zijn teruggekeerd. De Commissie buigt zich in haar mededeling daarom ook over het terugkeer- en legalisatiebeleid.

| 3.6 | „De enige coherente benadering van de aanpak van illegalen (...) is zorgen dat zij terugkeren naar hun land van herkomst”, aldus de Commissie (8). Het Comité is het hier niet mee eens. Een dergelijke uitspraak is niet realistisch, aangezien de bestaande terugkeerregelingen en -instrumenten geen oplossing kunnen bieden voor een probleemsituatie waarin miljoenen mensen verkeren. Het Comité heeft zich hierover al uitgesproken in zijn advies over het groenboek over een communautair terugkeerbeleid ten aanzien van personen die illegaal in de Europese Unie verblijven (9) en in zijn advies over de open coördinatiemethode (10). Zo heeft het erop gewezen „dat de gedwongen terugkeer ten onrechte wordt beschouwd als het enige of belangrijkste instrument om het probleem van immigranten” zonder papieren „aan te pakken. Het juiste antwoord ligt in een overkoepelend beleid waarin de instrumenten terugkeer en regularisering gecombineerd worden” (11). „Indien het gedwongen-terugkeerbeleid niet geflankeerd wordt door regulariseringsmaatregelen, zal het aantal illegalen niet verminderen, met alle gevolgen van dien op het vlak van zwartwerk, uitbuiting op het werk en maatschappelijke uitsluiting” (12). Het Comité meent dat de EU programma's voor vrijwillige terugkeer moet steunen en dat gedwongen terugkeer naar behoren gemotiveerd moet zijn, zoals het overigens al heeft opgemerkt in het bovenvermelde advies over het groenboek over een communautair terugkeerbeleid (13). |
| --- | --- |

3.6

„De enige coherente benadering van de aanpak van illegalen (...) is zorgen dat zij terugkeren naar hun land van herkomst”, aldus de Commissie (8). Het Comité is het hier niet mee eens. Een dergelijke uitspraak is niet realistisch, aangezien de bestaande terugkeerregelingen en -instrumenten geen oplossing kunnen bieden voor een probleemsituatie waarin miljoenen mensen verkeren. Het Comité heeft zich hierover al uitgesproken in zijn advies over het groenboek over een communautair terugkeerbeleid ten aanzien van personen die illegaal in de Europese Unie verblijven (9) en in zijn advies over de open coördinatiemethode (10). Zo heeft het erop gewezen „dat de gedwongen terugkeer ten onrechte wordt beschouwd als het enige of belangrijkste instrument om het probleem van immigranten” zonder papieren „aan te pakken. Het juiste antwoord ligt in een overkoepelend beleid waarin de instrumenten terugkeer en regularisering gecombineerd worden” (11). „Indien het gedwongen-terugkeerbeleid niet geflankeerd wordt door regulariseringsmaatregelen, zal het aantal illegalen niet verminderen, met alle gevolgen van dien op het vlak van zwartwerk, uitbuiting op het werk en maatschappelijke uitsluiting” (12). Het Comité meent dat de EU programma's voor vrijwillige terugkeer moet steunen en dat gedwongen terugkeer naar behoren gemotiveerd moet zijn, zoals het overigens al heeft opgemerkt in het bovenvermelde advies over het groenboek over een communautair terugkeerbeleid (13).

| 3.7 | Het Comité heeft er eerder al op gewezen dat een oplossing moet worden gevonden voor de vele illegale immigranten, waarbij wel aan bepaalde voorwaarden i.v.m. sociale banden en arbeidssituatie moet worden voldaan (14). De Raad en de Commissie dringen er met recht op aan dat zwartwerk wordt omgezet in reguliere arbeid. Zulks vereist echter wel de medewerking van de betrokkenen, vaak illegale immigranten, en van de sociale partners (15). |
| --- | --- |

3.7

Het Comité heeft er eerder al op gewezen dat een oplossing moet worden gevonden voor de vele illegale immigranten, waarbij wel aan bepaalde voorwaarden i.v.m. sociale banden en arbeidssituatie moet worden voldaan (14). De Raad en de Commissie dringen er met recht op aan dat zwartwerk wordt omgezet in reguliere arbeid. Zulks vereist echter wel de medewerking van de betrokkenen, vaak illegale immigranten, en van de sociale partners (15).

| 3.8 | Er is een nauw verband tussen illegale immigratie, de schaduweconomie en zwartwerk. De realiteit van de schaduweconomie reikt evenwel verder dan immigratie, en de kenmerken van zwartwerk oefenen een grote aantrekkingskracht uit op illegale immigranten. Het Comité staat daarom achter de wetgeving van bepaalde lidstaten die overgaan tot legalisering op grond van de arbeidssituatie, humanitaire overwegingen of sociale banden. Bovendien voorkomen zij op die manier dat het aantal illegale immigranten al te zeer stijgt, en de legaliseringsprocedures al te grote proporties zouden aannemen. Dit soort procedures moet transparant zijn, er moet de nodige informatie worden verstrekt en de lidstaten moeten onderling samenwerken. |
| --- | --- |

3.8

Er is een nauw verband tussen illegale immigratie, de schaduweconomie en zwartwerk. De realiteit van de schaduweconomie reikt evenwel verder dan immigratie, en de kenmerken van zwartwerk oefenen een grote aantrekkingskracht uit op illegale immigranten. Het Comité staat daarom achter de wetgeving van bepaalde lidstaten die overgaan tot legalisering op grond van de arbeidssituatie, humanitaire overwegingen of sociale banden. Bovendien voorkomen zij op die manier dat het aantal illegale immigranten al te zeer stijgt, en de legaliseringsprocedures al te grote proporties zouden aannemen. Dit soort procedures moet transparant zijn, er moet de nodige informatie worden verstrekt en de lidstaten moeten onderling samenwerken.

| 3.9 | Immigranten moeten ten volle kunnen deelnemen aan de Europese arbeidsmarkt, wat inhoudt dat hun mobiliteit moet worden bevorderd. Het Comité heeft reeds zijn steun betuigd (16) aan de richtlijn betreffende de status van langdurig ingezeten onderdanen van derde landen, op grond waarvan immigranten met deze status zich vrij zullen kunnen bewegen in de hele EU. Ook stond het Comité achter de uitbreiding van Verordening 1408/71 (17) tot de ingezetenen van derde landen. In het kader van de Europese werkgelegenheidsstrategie dient ook het vrije verkeer van andere groepen immigranten te worden vergemakkelijkt; daarbij kan gebruik worden gemaakt van het EURES-netwerk. |
| --- | --- |

3.9

Immigranten moeten ten volle kunnen deelnemen aan de Europese arbeidsmarkt, wat inhoudt dat hun mobiliteit moet worden bevorderd. Het Comité heeft reeds zijn steun betuigd (16) aan de richtlijn betreffende de status van langdurig ingezeten onderdanen van derde landen, op grond waarvan immigranten met deze status zich vrij zullen kunnen bewegen in de hele EU. Ook stond het Comité achter de uitbreiding van Verordening 1408/71 (17) tot de ingezetenen van derde landen. In het kader van de Europese werkgelegenheidsstrategie dient ook het vrije verkeer van andere groepen immigranten te worden vergemakkelijkt; daarbij kan gebruik worden gemaakt van het EURES-netwerk.

| 3.9.1 | De Commissie verklaart dat ook het voorstel voor een richtlijn betreffende grensoverschrijdende diensten in de interne markt de mobiliteit zal bevorderen. Het Comité werkt op dit moment aan een advies (18) dat voorstellen bevat om enkele problematische aspecten van deze richtlijn aan te pakken. |
| --- | --- |

3.9.1

De Commissie verklaart dat ook het voorstel voor een richtlijn betreffende grensoverschrijdende diensten in de interne markt de mobiliteit zal bevorderen. Het Comité werkt op dit moment aan een advies (18) dat voorstellen bevat om enkele problematische aspecten van deze richtlijn aan te pakken.

| 3.10 | Heel wat immigranten kunnen geen werk aannemen dat overeenkomt met hun opleiding omdat de autoriteiten in de lidstaten hun beroepskwalificaties niet erkennen. De EU moet haar richtlijnen terzake uitbreiden, zodat de erkenning van beroepskwalificaties behaald in het land van herkomst vlotter verloopt. Op die manier kan discriminatie worden voorkomen en kunnen de lidstaten en het bedrijfsleven de vruchten plukken van de inzet van werknemers met de juiste kwalificaties. |
| --- | --- |

3.10

Heel wat immigranten kunnen geen werk aannemen dat overeenkomt met hun opleiding omdat de autoriteiten in de lidstaten hun beroepskwalificaties niet erkennen. De EU moet haar richtlijnen terzake uitbreiden, zodat de erkenning van beroepskwalificaties behaald in het land van herkomst vlotter verloopt. Op die manier kan discriminatie worden voorkomen en kunnen de lidstaten en het bedrijfsleven de vruchten plukken van de inzet van werknemers met de juiste kwalificaties.

| 3.11 | Er zijn niet voldoende gegevens beschikbaar om de impact van het visumbeleid op het terugdringen van illegale immigratie na te gaan. De invoering van een visum voor korte duur voor burgers uit een bepaald derde land kan de illegale immigratie uit dat land tegengaan. Wel bestaat het gevaar dat het aantal slachtoffers van netwerken van mensenhandel toeneemt. Bovendien kan het visumbeleid het vrije verkeer van personen ernstig beperken en zo tot discriminatie leiden. Het is daarom van belang dat de consulaire diensten een transparant en adequaat beleid voeren en eventuele corruptie aanpakken. |
| --- | --- |

3.11

Er zijn niet voldoende gegevens beschikbaar om de impact van het visumbeleid op het terugdringen van illegale immigratie na te gaan. De invoering van een visum voor korte duur voor burgers uit een bepaald derde land kan de illegale immigratie uit dat land tegengaan. Wel bestaat het gevaar dat het aantal slachtoffers van netwerken van mensenhandel toeneemt. Bovendien kan het visumbeleid het vrije verkeer van personen ernstig beperken en zo tot discriminatie leiden. Het is daarom van belang dat de consulaire diensten een transparant en adequaat beleid voeren en eventuele corruptie aanpakken.

| 3.12 | Het Comité kan zich vinden in het standpunt van de Commissie dat de strijd tegen illegale immigratie een essentieel onderdeel van het migratiebeleid moet blijven. Maatregelen als het openen van kanalen voor legale arbeidsimmigratie, het terugdringen van zwartwerk en de schemereconomie, en samenwerking met de landen van herkomst moeten gepaard gaan met een efficiënte controle van de buitengrenzen van de EU. |
| --- | --- |

3.12

Het Comité kan zich vinden in het standpunt van de Commissie dat de strijd tegen illegale immigratie een essentieel onderdeel van het migratiebeleid moet blijven. Maatregelen als het openen van kanalen voor legale arbeidsimmigratie, het terugdringen van zwartwerk en de schemereconomie, en samenwerking met de landen van herkomst moeten gepaard gaan met een efficiënte controle van de buitengrenzen van de EU.

| 3.13 | Criminele organisaties die zich schuldig maken aan mensenhandel zijn bijzonder machtig en houden zich ook bezig met andere misdadige praktijken. Het Comité heeft er al in verschillende adviezen (19) op aangedrongen dat de strijd tegen netwerken van mensenhandelaars wordt opgevoerd. De verantwoordelijken voor justitie en binnenlandse zaken van de lidstaten en de Commissie moeten nauwer samenwerken. EUROPOL en EUROJUST moeten over adequatere politieke, juridische en administratieve instrumenten kunnen beschikken. Voorts moet vaart worden gezet achter de werkzaamheden van het Europees Agentschap voor het beheer van de buitengrenzen, en moet op middellange termijn een Europese Grenswacht worden opgericht. |
| --- | --- |

3.13

Criminele organisaties die zich schuldig maken aan mensenhandel zijn bijzonder machtig en houden zich ook bezig met andere misdadige praktijken. Het Comité heeft er al in verschillende adviezen (19) op aangedrongen dat de strijd tegen netwerken van mensenhandelaars wordt opgevoerd. De verantwoordelijken voor justitie en binnenlandse zaken van de lidstaten en de Commissie moeten nauwer samenwerken. EUROPOL en EUROJUST moeten over adequatere politieke, juridische en administratieve instrumenten kunnen beschikken. Voorts moet vaart worden gezet achter de werkzaamheden van het Europees Agentschap voor het beheer van de buitengrenzen, en moet op middellange termijn een Europese Grenswacht worden opgericht.

| 3.13.1 | Bepaalde Europese regio's, zoals de zuidelijke eilanden (Malta, Lampedusa, de Canarische eilanden, enz.), kampen met een aantal specifieke problemen. Zij vormen immers een draaischijf voor illegale migratie en nemen vaak meer immigranten op dan ze aankunnen. Om dit soort situaties het hoofd te kunnen bieden zou de EU een solidariteitsnetwerk moeten opzetten. |
| --- | --- |

3.13.1

Bepaalde Europese regio's, zoals de zuidelijke eilanden (Malta, Lampedusa, de Canarische eilanden, enz.), kampen met een aantal specifieke problemen. Zij vormen immers een draaischijf voor illegale migratie en nemen vaak meer immigranten op dan ze aankunnen. Om dit soort situaties het hoofd te kunnen bieden zou de EU een solidariteitsnetwerk moeten opzetten.

| 3.13.2 | Bij de strijd tegen illegale mensenhandel moet er steeds voor worden gezorgd dat de slachtoffers worden behandeld overeenkomstig de internationale humanitaire verdragen en de Europese mensenrechtenovereenkomsten. Mensen zonder papieren zijn kwetsbaar en hebben bijzondere bescherming nodig. Hun leven en veiligheid komen op de eerste plaats. Het Comité heeft een advies uitgebracht (20) waarin het voorstellen doet om de slachtoffers beter te beschermen. |
| --- | --- |

3.13.2

Bij de strijd tegen illegale mensenhandel moet er steeds voor worden gezorgd dat de slachtoffers worden behandeld overeenkomstig de internationale humanitaire verdragen en de Europese mensenrechtenovereenkomsten. Mensen zonder papieren zijn kwetsbaar en hebben bijzondere bescherming nodig. Hun leven en veiligheid komen op de eerste plaats. Het Comité heeft een advies uitgebracht (20) waarin het voorstellen doet om de slachtoffers beter te beschermen.

| 3.14 | Het Comité is voorstander van de toepassing van de open coördinatiemethode op het immigratie- en asielbeleid (21). Het EU-Comité voor immigratie en asiel verricht nuttig werk op het vlak van coördinatie en advies, maar heeft te weinig armslag. Tijdens de Top van Thessaloniki is een proefproject goedgekeurd met het oog op de oprichting van een Europees migratienetwerk. Het Comité is bijzonder ingenomen met dit initiatief, waarmee een stap is gezet in de richting van een betere coördinatie op EU-niveau. |
| --- | --- |

3.14

Het Comité is voorstander van de toepassing van de open coördinatiemethode op het immigratie- en asielbeleid (21). Het EU-Comité voor immigratie en asiel verricht nuttig werk op het vlak van coördinatie en advies, maar heeft te weinig armslag. Tijdens de Top van Thessaloniki is een proefproject goedgekeurd met het oog op de oprichting van een Europees migratienetwerk. Het Comité is bijzonder ingenomen met dit initiatief, waarmee een stap is gezet in de richting van een betere coördinatie op EU-niveau.

| 3.15 | Het Comité stelt met genoegen vast dat de Commissie is ingegaan op zijn eis (22) dat integratiemaatregelen worden opgenomen in de doelstellingen van het communautair immigratiebeleid. De opvang van pas aangekomen immigranten, de integratie op de arbeidsmarkt, taalcursussen, de strijd tegen discriminatie en deelname aan het sociale, culturele en politieke leven moeten worden uitgeroepen tot strategische EU-doelstellingen. Verder hamert het Comité erop dat de sociale partners en de maatschappelijke organisaties door de overheid moeten worden betrokken bij het uitstippelen van het integratiebeleid. |
| --- | --- |

3.15

Het Comité stelt met genoegen vast dat de Commissie is ingegaan op zijn eis (22) dat integratiemaatregelen worden opgenomen in de doelstellingen van het communautair immigratiebeleid. De opvang van pas aangekomen immigranten, de integratie op de arbeidsmarkt, taalcursussen, de strijd tegen discriminatie en deelname aan het sociale, culturele en politieke leven moeten worden uitgeroepen tot strategische EU-doelstellingen. Verder hamert het Comité erop dat de sociale partners en de maatschappelijke organisaties door de overheid moeten worden betrokken bij het uitstippelen van het integratiebeleid.

| 3.15.1 | Het Comité zou de Europese burgers willen doen inzien dat immigranten deel uitmaken van onze gemeenschap en bijdragen aan de economische, sociale en culturele rijkdom van Europa. Het wil actief blijven samenwerken met de andere EU-instellingen om de doelstellingen van Tampere te verwezenlijken, tot een adequaat gemeenschappelijk immigratiebeleid te komen en de wetgevingen op elkaar af te stemmen. Met deze doelstelling voor ogen wil het Comité in samenwerking met de Commissie, de sociale partners en de maatschappelijke organisaties een permanent instrument (23) in het leven roepen. De bestrijding van racisme, vreemdelingenhaat en discriminatie is een eerste stap op de weg naar gelijke kansen en integratie. |
| --- | --- |

3.15.1

Het Comité zou de Europese burgers willen doen inzien dat immigranten deel uitmaken van onze gemeenschap en bijdragen aan de economische, sociale en culturele rijkdom van Europa. Het wil actief blijven samenwerken met de andere EU-instellingen om de doelstellingen van Tampere te verwezenlijken, tot een adequaat gemeenschappelijk immigratiebeleid te komen en de wetgevingen op elkaar af te stemmen. Met deze doelstelling voor ogen wil het Comité in samenwerking met de Commissie, de sociale partners en de maatschappelijke organisaties een permanent instrument (23) in het leven roepen. De bestrijding van racisme, vreemdelingenhaat en discriminatie is een eerste stap op de weg naar gelijke kansen en integratie.

| 3.16 | Op de sociale agenda (24) staan op dit moment een aantal doelstellingen die verband houden met de bevordering van integratie, de strijd tegen discriminatie en het garanderen van gelijke kansen. Tengevolge van de toenemende immigrantenstroom zullen de doelstellingen van de richtsnoeren van het gemeenschappelijk sociaal beleid de komende jaren moeten worden aangepast. |
| --- | --- |

3.16

Op de sociale agenda (24) staan op dit moment een aantal doelstellingen die verband houden met de bevordering van integratie, de strijd tegen discriminatie en het garanderen van gelijke kansen. Tengevolge van de toenemende immigrantenstroom zullen de doelstellingen van de richtsnoeren van het gemeenschappelijk sociaal beleid de komende jaren moeten worden aangepast.

| 3.17 | Het Comité wijst erop dat het ontwerp voor een grondwettelijk verdrag nieuwe grondslagen heeft gelegd voor het communautaire immigratiebeleid, en herinnert aan zijn initiatiefadvies terzake (25). Hierin bepleit het dat in het ontwerp voor een grondwettelijk verdrag wordt bepaald dat onderdanen van derde landen met een langdurige verblijfsstatus het EU-burgerschap krijgen. Op die manier zouden zij meer politieke rechten verwerven en zou hun integratie vlotter verlopen. In een ander initiatiefadvies (26) stelt het Comité voor dat alle EU-lidstaten de Internationale Conventie inzake de bescherming van de rechten van alle arbeidsmigranten en hun gezinsleden van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties (27) ratificeren. Deze conventie heeft als doel de fundamentele rechten en de waardigheid van economische en arbeidsmigranten overal ter wereld te beschermen door de verdragsluitende partijen ertoe te verplichten deze kwestie bij wet te regelen en de uitgevaardigde wetten ook correct toe te passen. Het Comité dringt er nu nogmaals bij de Raad en de Commissie op aan dat zij de ratificatie van deze conventie in overweging nemen. |
| --- | --- |

3.17

Het Comité wijst erop dat het ontwerp voor een grondwettelijk verdrag nieuwe grondslagen heeft gelegd voor het communautaire immigratiebeleid, en herinnert aan zijn initiatiefadvies terzake (25). Hierin bepleit het dat in het ontwerp voor een grondwettelijk verdrag wordt bepaald dat onderdanen van derde landen met een langdurige verblijfsstatus het EU-burgerschap krijgen. Op die manier zouden zij meer politieke rechten verwerven en zou hun integratie vlotter verlopen. In een ander initiatiefadvies (26) stelt het Comité voor dat alle EU-lidstaten de Internationale Conventie inzake de bescherming van de rechten van alle arbeidsmigranten en hun gezinsleden van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties (27) ratificeren. Deze conventie heeft als doel de fundamentele rechten en de waardigheid van economische en arbeidsmigranten overal ter wereld te beschermen door de verdragsluitende partijen ertoe te verplichten deze kwestie bij wet te regelen en de uitgevaardigde wetten ook correct toe te passen. Het Comité dringt er nu nogmaals bij de Raad en de Commissie op aan dat zij de ratificatie van deze conventie in overweging nemen.

Brussel, 15 december 2004

De voorzitter

van het Europees Economisch en Sociaal Comité

A.-M. SIGMUND

---

(1)  COM(2001) 386 def.

1

(2)  Richtlijn 2003/109/EG

2

(3)  Advies over de mededeling betreffende een communautair immigratiebeleid, PB C 260 van 17-09-2001, rapporteur de heer Pariza Castaños

3

(4)  COM(2003) 336 def.

4

(5)  Advies in PB C 80 van 03-04-2002, rapporteur de heer Pariza Castaños

5

(6)  Advies over de mededeling betreffende een communautair immigratiebeleid, PB C 260 van 17-09-2001, rapporteur de heer Pariza Castaños, en advies over de mededeling betreffende een gemeenschappelijk beleid inzake illegale immigratie in PB C 149 van 21-06-2002, rapporteur de heer Pariza Castaños

6

(7)  PB C 80 van 03-04-2002; rapporteur: de heer Pariza Castaños

7

(8)  Punt 3.2.2 van de mededeling

8

(9)  PB C 61 van 14-03-2003, rapporteur: de heer Pariza Castaños

9

(10)  PB C 221 van 17-09-2002, rapporteur: mevrouw Zu Eulenburg

10

(11)  Zie par. 2.2 van het advies over het Groenboek over een communautair terugkeerbeleid ten aanzien van personen die illegaal in de Europese Unie verblijven

11

(12)  idem, par. 2.4

12

(13)  Zie PB C 61 van 14-03-2003, rapporteur de heer Pariza Castaños

13

(14)  Advies over de mededeling over het communautair immigratiebeleid, PB C 260 van 17-09-2001, rapporteur: de heer Pariza Castaños; advies over de mededeling betreffende een gemeenschappelijk beleid voor illegale immigratie, PB C 149 van 21-06-2002, rapporteur: de heer Pariza Castaños; advies over het groenboek over een communautair terugkeerbeleid ten aanzien van personen die illegaal in de Europese Unie verblijven, PB C 61 van 14-03-2003, rapporteur: de heer Pariza Castaños

14

(15)  Advies in voorbereiding SOC/172, rapporteur de heer Hahr

15

(16)  Advies over de richtlijn van de Raad betreffende de status van langdurig ingezeten onderdanen van derde landen, PB C 36 van 08-02-2002, rapporteur de heer Pariza Castaños

16

(17)  Advies over Verordening 1408/71, PB C 157 van 25-05-1998, rapporteur de heer Liverani

17

(18)  Advies over het voorstel voor een richtlijn betreffende diensten op de interne markt; rapporteur: de heer Metzler, co-rapporteur: de heer Ehnmark

18

(19)  Advies over illegale immigratie, PB C 149 van 21-06-2002, rapporteur de heer Pariza Castaños; advies over het Agentschap voor het beheer van de buitengrenzen, PB C 108 van 30-04-2004, rapporteur de heer Pariza Castaños, en advies over het ARGO-programma (SOC/186), rapporteur de heer Pariza Castaños

19

(20)  Advies over het „Voorstel voor een richtlijn van de Raad betreffende de verblijfstitel met een korte geldigheidsduur die wordt afgegeven aan de slachtoffers van hulp bij illegale immigratie of mensenhandel die met de bevoegde autoriteiten samenwerken”, PB C 221 van 17-09-2002, rapporteur de heer Pariza Castaños

20

(21)  Advies van mevrouw Zu Eulenburg, PB C 221 van 17-09-2002

21

(22)  Advies over„De rol van de georganiseerde civiele samenleving bij immigratie en maatschappelijke integratie”, PB C 125 van 27-05-2002, en de door het Comité en de Commissie op 9 en 10 september 2002 georganiseerde conferentie over „Immigratie: de rol van het Europese maatschappelijk middenveld bij het bevorderen van integratie”.

22

„

(23)  Nog te bepalen (waarnemingspost, jaarlijkse conferentie, ...)

23

(24)  Advies van het EESC over de „Mededeling betreffende de tussentijdse evaluatie van de agenda voor het sociaal beleid”, PB C 80 van 30-03-2004, rapporteur de heer Jahier

24

(25)  Advies van het EESC over „Toegang tot het burgerschap van de Europese Unie”, PB C 208 van 03-09-2003, rapporteur de heer Pariza Castaños

25

(26)  Advies over „De internationale conventie inzake arbeidsmigranten”, PB C 241 van 28.9.2004, rapporteur de heer Pariza Castaños

26

(27)  Resolutie 45/158 van 18-12-1990, die van kracht is geworden op 1 juli 2003

27

---

| 28.6.2005 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 157/92 |
| --- | --- | --- | --- |

28.6.2005

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 157/92

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement inzake de gereguleerde binnenkomst in de EU van personen die internationale bescherming behoeven en de versterking van de beschermingscapaciteit van de regio's van herkomst — „Verbetering van de toegang tot duurzame oplossingen”

(COM(2004) 410 def.)

(2005/C 157/16)

Op 25 augustus 2004 heeft de Commissie besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig artikel 262 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap te raadplegen over de voornoemde Mededeling

De gespecialiseerde afdeling „Werkgelegenheid, sociale zaken, burgerschap”, die belast was met de voorbereidende werkzaamheden heeft zijn advies goedgekeurd op 25 november 2004. Rapporteur was mevrouw LE NOUAIL-MARLIÈRE.

Tijdens zijn 413e zitting van 15 en 16 december 2004 (vergadering van 15 december) heeft het Europees Economisch en Sociaal Comité het volgende advies uitgebracht, dat werd goedgekeurd met 139 stemmen vóór en 1 stem tegen, bij 9 onthoudingen:

1.   Inhoud van het Commissiedocument

| 1.1 | Met deze mededeling komt de Commissie tegemoet aan punt 26 van de conclusies van de Europese Raad van Thessaloniki van 19 en 20 juni 2003, waarin zij werd verzocht „alle parameters te onderzoeken om te zorgen voor een beter gereguleerde en beheerde inreis in de EU van personen die internationale bescherming behoeven, en methoden en middelen te onderzoeken om de beschermingscapaciteit van de regio's van oorsprong op te voeren”. |
| --- | --- |

1.1

Met deze mededeling komt de Commissie tegemoet aan punt 26 van de conclusies van de Europese Raad van Thessaloniki van 19 en 20 juni 2003, waarin zij werd verzocht „alle parameters te onderzoeken om te zorgen voor een beter gereguleerde en beheerde inreis in de EU van personen die internationale bescherming behoeven, en methoden en middelen te onderzoeken om de beschermingscapaciteit van de regio's van oorsprong op te voeren”.

| 1.2 | Het document is ingedeeld in vier hoofdstukken. In hoofdstuk I wordt ingegaan op de noodzaak om „alle parameters te onderzoeken om te zorgen voor een beter gereguleerde en beheerde inreis in de EU van personen die internationale bescherming behoeven”. |
| --- | --- |

1.2

Het document is ingedeeld in vier hoofdstukken. In hoofdstuk I wordt ingegaan op de noodzaak om „alle parameters te onderzoeken om te zorgen voor een beter gereguleerde en beheerde inreis in de EU van personen die internationale bescherming behoeven”.

| 1.3 | Hervestiging, d.w.z. vluchtelingen uit een eerste gastland of een doorreisland overbrengen naar een EU-lidstaat of een derde land (Canada, de VS, Australië, ...), betekent per definitie een gereguleerde en beheerde inreis in de EU en zou een rol kunnen spelen in het gemeenschappelijk asielbeleid van de EU. De Commissie is dan ook van mening dat er goede gronden zijn om deze problematiek aan te pakken op EU-niveau en een gemeenschappelijk hervestigingsprogramma vast te stellen. |
| --- | --- |

1.3

Hervestiging, d.w.z. vluchtelingen uit een eerste gastland of een doorreisland overbrengen naar een EU-lidstaat of een derde land (Canada, de VS, Australië, ...), betekent per definitie een gereguleerde en beheerde inreis in de EU en zou een rol kunnen spelen in het gemeenschappelijk asielbeleid van de EU. De Commissie is dan ook van mening dat er goede gronden zijn om deze problematiek aan te pakken op EU-niveau en een gemeenschappelijk hervestigingsprogramma vast te stellen.

| 1.4 | In hoofdstuk II wordt nagegaan hoe de regio's van oorsprong personen die internationale bescherming nodig hebben, beter kunnen beschermen, en hoe de EU hen daarbij kan helpen. |
| --- | --- |

1.4

In hoofdstuk II wordt nagegaan hoe de regio's van oorsprong personen die internationale bescherming nodig hebben, beter kunnen beschermen, en hoe de EU hen daarbij kan helpen.

| 1.5 | Maatregelen om die beschermingscapaciteit te vergroten, vereisen een gecoördineerde en systematische aanpak. In dit verband moet een benchmark voor een effectieve bescherming worden opgesteld waarop de gastlanden met de steun van en in samenwerking met de EU hun vizier zouden moeten richten. Daartoe zou de EU eerst moeten kijken naar de elementen die zij zelf hanteert bij de waarborging van bescherming aan personen die daaraan behoefte hebben, en die vooral zijn gericht op het bieden van bescherming tegen vervolging en uitzetting, het bieden van toegang tot wettelijke procedures en het verschaffen van voldoende bestaansmiddelen. |
| --- | --- |

1.5

Maatregelen om die beschermingscapaciteit te vergroten, vereisen een gecoördineerde en systematische aanpak. In dit verband moet een benchmark voor een effectieve bescherming worden opgesteld waarop de gastlanden met de steun van en in samenwerking met de EU hun vizier zouden moeten richten. Daartoe zou de EU eerst moeten kijken naar de elementen die zij zelf hanteert bij de waarborging van bescherming aan personen die daaraan behoefte hebben, en die vooral zijn gericht op het bieden van bescherming tegen vervolging en uitzetting, het bieden van toegang tot wettelijke procedures en het verschaffen van voldoende bestaansmiddelen.

| 1.6 | De hieronder genoemde beschermingscomponenten kunnen twee doelen dienen. Ze kunnen worden gezien als geschikte indicatoren voor de beschermingscapaciteit van een gastland en de duurzaamheid van het beschermingsstelsel. Verder kunnen ze dienen als richtpunt voor de opstelling van benchmarks voor de vergroting van de beschermingscapaciteit. Het gaat om de volgende componenten:






  — | toetreding tot de bestaande instrumenten voor de bescherming van vluchtelingen, waaronder regionale vluchtelingeninstrumenten en de andere mensenrechtenverdragen en het internationale humanitaire recht, naleving van de desbetreffende bepalingen en het intrekken van bepaalde beperkingen; |
| --- | --- | --- |

1.6

De hieronder genoemde beschermingscomponenten kunnen twee doelen dienen. Ze kunnen worden gezien als geschikte indicatoren voor de beschermingscapaciteit van een gastland en de duurzaamheid van het beschermingsstelsel. Verder kunnen ze dienen als richtpunt voor de opstelling van benchmarks voor de vergroting van de beschermingscapaciteit. Het gaat om de volgende componenten:

—

toetreding tot de bestaande instrumenten voor de bescherming van vluchtelingen, waaronder regionale vluchtelingeninstrumenten en de andere mensenrechtenverdragen en het internationale humanitaire recht, naleving van de desbetreffende bepalingen en het intrekken van bepaalde beperkingen;

| — | nationale rechtskaders: vaststelling/wijziging van wetgeving over vluchtelingen en asiel; |
| --- | --- |

—

nationale rechtskaders: vaststelling/wijziging van wetgeving over vluchtelingen en asiel;

| — | registratie van asielzoekers en vluchtelingen en het aanleggen van gedetailleerde dossiers met schriftelijke attesten van hun aanvragen; |
| --- | --- |

—

registratie van asielzoekers en vluchtelingen en het aanleggen van gedetailleerde dossiers met schriftelijke attesten van hun aanvragen;

| — | toelating en opvang van asielzoekers; |
| --- | --- |

—

toelating en opvang van asielzoekers;

| — | bevordering van zelfstandigheid en lokale integratie. |
| --- | --- |

—

bevordering van zelfstandigheid en lokale integratie.

| 1.7 | In hoofdstuk III wordt onderzocht hoe uitvoering kan worden gegeven aan een geïntegreerde, overkoepelende, evenwichtige, flexibele en aan specifieke situaties aangepaste aanpak van asiel- en migratiekwesties. |
| --- | --- |

1.7

In hoofdstuk III wordt onderzocht hoe uitvoering kan worden gegeven aan een geïntegreerde, overkoepelende, evenwichtige, flexibele en aan specifieke situaties aangepaste aanpak van asiel- en migratiekwesties.

| 1.8 | De Commissie stelt voor daartoe regionale meerjarenprogramma's voor bescherming op EU-niveau in te dienen. Dergelijke programma's zouden een lijst van de acties en projecten inzake asiel en migratie en een tijdschema moeten omvatten, en worden uitgewerkt in overleg met de derde landen van de regio in kwestie. De programma's zouden worden opgesteld in samenhang met de regionale en nationale strategiedocumenten, die het overkoepelende kader vormen voor de betrekkingen van de EG met ontwikkelingslanden, en met dezelfde regelmaat worden uitgebracht. |
| --- | --- |

1.8

De Commissie stelt voor daartoe regionale meerjarenprogramma's voor bescherming op EU-niveau in te dienen. Dergelijke programma's zouden een lijst van de acties en projecten inzake asiel en migratie en een tijdschema moeten omvatten, en worden uitgewerkt in overleg met de derde landen van de regio in kwestie. De programma's zouden worden opgesteld in samenhang met de regionale en nationale strategiedocumenten, die het overkoepelende kader vormen voor de betrekkingen van de EG met ontwikkelingslanden, en met dezelfde regelmaat worden uitgebracht.

| 1.9 | Bedoeling is dat de regionale beschermingsprogramma's van de EU een hele waaier aan maatregelen zouden omvatten; sommige daarvan bestaan al, aan andere wordt nog gewerkt en nog weer andere moeten nog in de vorm van een voorstel worden gegoten. Het gaat om acties ter versterking van de beschermingscapaciteit, een registratieregeling, een hervestigingsprogramma voor de hele EU, steun aan de verbetering van de plaatselijke infrastructuur, steun aan de plaatselijke integratie van personen die internationale bescherming in het derde land behoeven, samenwerking inzake legale migratie, beheer van de migratiestromen en terugkeerregelingen. |
| --- | --- |

1.9

Bedoeling is dat de regionale beschermingsprogramma's van de EU een hele waaier aan maatregelen zouden omvatten; sommige daarvan bestaan al, aan andere wordt nog gewerkt en nog weer andere moeten nog in de vorm van een voorstel worden gegoten. Het gaat om acties ter versterking van de beschermingscapaciteit, een registratieregeling, een hervestigingsprogramma voor de hele EU, steun aan de verbetering van de plaatselijke infrastructuur, steun aan de plaatselijke integratie van personen die internationale bescherming in het derde land behoeven, samenwerking inzake legale migratie, beheer van de migratiestromen en terugkeerregelingen.

| 1.10 | Ten slotte formuleert de Commissie in hoofdstuk IV een aantal conclusies, zet zij de beste koers uiteen, en verzoekt zij de Raad, de Europese Raad en het Europees Parlement hun goedkeuring te hechten aan de mededeling. |
| --- | --- |

1.10

Ten slotte formuleert de Commissie in hoofdstuk IV een aantal conclusies, zet zij de beste koers uiteen, en verzoekt zij de Raad, de Europese Raad en het Europees Parlement hun goedkeuring te hechten aan de mededeling.

2.   Algemene opmerkingen

| 2.1 | Het Comité staat achter het streven van de Commissie, die uitgaat van de aanbevelingen van het UNHCR, maar vreest dat het voorstel onvoldoende garanties biedt om het in 1951 vastgelegde internationale beschermingsniveau te kunnen handhaven. Een evenwaardig of zelfs hoger niveau van bescherming is helaas nog steeds noodzakelijk: het heersende internationale klimaat van discriminatie, dat wordt gevoed door rassenhaat, mondt maar al te vaak uit in gewapende conflicten, de discriminatie van bepaalde bevolkingsgroepen of individuen uit bepaalde maatschappelijke groepen, en de vervolging van personen of groepen door de staat of niet-statelijke partijen (personen of groepen). Het Comité steunt in dit verband het initiatief „Verdrag +” van het UNHCR, dat erop gericht is de vluchtelingenstatus en het Verdrag van Genève te verbeteren en aan te passen. |
| --- | --- |

2.1

Het Comité staat achter het streven van de Commissie, die uitgaat van de aanbevelingen van het UNHCR, maar vreest dat het voorstel onvoldoende garanties biedt om het in 1951 vastgelegde internationale beschermingsniveau te kunnen handhaven. Een evenwaardig of zelfs hoger niveau van bescherming is helaas nog steeds noodzakelijk: het heersende internationale klimaat van discriminatie, dat wordt gevoed door rassenhaat, mondt maar al te vaak uit in gewapende conflicten, de discriminatie van bepaalde bevolkingsgroepen of individuen uit bepaalde maatschappelijke groepen, en de vervolging van personen of groepen door de staat of niet-statelijke partijen (personen of groepen). Het Comité steunt in dit verband het initiatief „Verdrag +” van het UNHCR, dat erop gericht is de vluchtelingenstatus en het Verdrag van Genève te verbeteren en aan te passen.

| 2.2 | De Commissie zou duidelijker moeten stellen dat hervestiging als duurzame oplossing op de eerste plaats bedoeld is om personen met een vluchtelingenstatus of die internationale bescherming genieten in de zin van de richtlijn inzake de minimumnormen voor de erkenning van de vluchtelingenstatus (1), zo snel mogelijk weer normale en menswaardige leefomstandigheden te bieden in de zin van het Verdrag van Genève en conform de UNHCR-gids voor procedures. |
| --- | --- |

2.2

De Commissie zou duidelijker moeten stellen dat hervestiging als duurzame oplossing op de eerste plaats bedoeld is om personen met een vluchtelingenstatus of die internationale bescherming genieten in de zin van de richtlijn inzake de minimumnormen voor de erkenning van de vluchtelingenstatus (1), zo snel mogelijk weer normale en menswaardige leefomstandigheden te bieden in de zin van het Verdrag van Genève en conform de UNHCR-gids voor procedures.

| 2.3 | Het Comité beklemtoont dat de lidstaten in samenspraak een wettelijke status moeten uitwerken zodat de in bepaalde lidstaten al opgestarte hervestigingsprogramma's kunnen worden erkend en ondersteund, en dat gemeenschappelijke normen moeten worden goedgekeurd om deze programma's tot alle EU-lidstaten en partijen bij het Verdrag van Genève uit te breiden. |
| --- | --- |

2.3

Het Comité beklemtoont dat de lidstaten in samenspraak een wettelijke status moeten uitwerken zodat de in bepaalde lidstaten al opgestarte hervestigingsprogramma's kunnen worden erkend en ondersteund, en dat gemeenschappelijke normen moeten worden goedgekeurd om deze programma's tot alle EU-lidstaten en partijen bij het Verdrag van Genève uit te breiden.

| 2.4 | Met deze hervestigingsprogramma's zou kunnen worden ingespeeld op de behoeften van personen die daadwerkelijk internationale bescherming in de zin van het Verdrag van 1951 nodig hebben. Ook moet worden voorkomen dat door misbruik zou worden geraakt aan de status van vluchteling en het beschermingsniveau. Het Comité is het hiermee eens, maar wijst wel op de volgende punten:






  — | de internationale verplichtingen van de EU-lidstaten die het Verdrag van Genève hebben ondertekend blijven bestaan, hoewel sommige landen zelfs niet meer de moeite nemen asielaanvragen ontvankelijk te verklaren of te onderzoeken; zij weigeren toegang zonder ook maar na te gaan of terugkeer het leven van de betrokkene in gevaar kan brengen; |
| --- | --- | --- |

2.4

Met deze hervestigingsprogramma's zou kunnen worden ingespeeld op de behoeften van personen die daadwerkelijk internationale bescherming in de zin van het Verdrag van 1951 nodig hebben. Ook moet worden voorkomen dat door misbruik zou worden geraakt aan de status van vluchteling en het beschermingsniveau. Het Comité is het hiermee eens, maar wijst wel op de volgende punten:

—

de internationale verplichtingen van de EU-lidstaten die het Verdrag van Genève hebben ondertekend blijven bestaan, hoewel sommige landen zelfs niet meer de moeite nemen asielaanvragen ontvankelijk te verklaren of te onderzoeken; zij weigeren toegang zonder ook maar na te gaan of terugkeer het leven van de betrokkene in gevaar kan brengen;

| — | de opvang van asielzoekers van wie de aanvraag ontvankelijk is verklaard maar nog niet onderzocht, wordt in sommige lidstaten veranderd in opsluiting; uit verslagen van de sociale diensten blijkt dat deze omstandigheden traumatiserend zijn, niet alleen voor de asielzoekers zelf maar ook voor de burgers, die een uiterst negatief beeld van de asielproblematiek in het algemeen meekrijgen; |
| --- | --- |

—

de opvang van asielzoekers van wie de aanvraag ontvankelijk is verklaard maar nog niet onderzocht, wordt in sommige lidstaten veranderd in opsluiting; uit verslagen van de sociale diensten blijkt dat deze omstandigheden traumatiserend zijn, niet alleen voor de asielzoekers zelf maar ook voor de burgers, die een uiterst negatief beeld van de asielproblematiek in het algemeen meekrijgen;

| — | de in de mededeling opgenomen doelstellingen moeten worden aangevuld met het streven naar een sterke verbetering van het vrije verkeer, de financiële steun, de bijstand door verenigingen die gespecialiseerd zijn in hulp aan vluchtelingen, en de integratieprogramma's; |
| --- | --- |

—

de in de mededeling opgenomen doelstellingen moeten worden aangevuld met het streven naar een sterke verbetering van het vrije verkeer, de financiële steun, de bijstand door verenigingen die gespecialiseerd zijn in hulp aan vluchtelingen, en de integratieprogramma's;

| — | er moeten betere voorwaarden worden gecreëerd voor de aanwezigheid van de NGO's en de organisaties voor vluchtelingensteun in de opvangcentra; dat kan door partnerschapsovereenkomsten af te sluiten met de autoriteiten van het gastland, of door ten minste duidelijkheid te scheppen in hun rechten. |
| --- | --- |

—

er moeten betere voorwaarden worden gecreëerd voor de aanwezigheid van de NGO's en de organisaties voor vluchtelingensteun in de opvangcentra; dat kan door partnerschapsovereenkomsten af te sluiten met de autoriteiten van het gastland, of door ten minste duidelijkheid te scheppen in hun rechten.

| 2.5 | Personen die internationale bescherming aanvragen worden in één adem genoemd met de strijd tegen illegale immigratie, wat de indruk wekt dat alle asielaanvragen onrechtmatig en ongegrond zijn en dat de bescherming van de status van vluchteling strengere algemene dwangmaatregelen vereist. Dat is natuurlijk niet de beste manier om de burger te doen inzien welke zijn verplichtingen zijn. |
| --- | --- |

2.5

Personen die internationale bescherming aanvragen worden in één adem genoemd met de strijd tegen illegale immigratie, wat de indruk wekt dat alle asielaanvragen onrechtmatig en ongegrond zijn en dat de bescherming van de status van vluchteling strengere algemene dwangmaatregelen vereist. Dat is natuurlijk niet de beste manier om de burger te doen inzien welke zijn verplichtingen zijn.

| 2.6 | Zoals in de verslagen van het Europees Parlement (2), de adviezen van het EESC (3) en de aanbevelingen van internationale organisaties (4) wordt betoogd, mogen de programma's niet door de lidstaten worden aangevoerd als argument om de procedures niet na te leven en individuele aanvragen niet te onderzoeken. |
| --- | --- |

2.6

Zoals in de verslagen van het Europees Parlement (2), de adviezen van het EESC (3) en de aanbevelingen van internationale organisaties (4) wordt betoogd, mogen de programma's niet door de lidstaten worden aangevoerd als argument om de procedures niet na te leven en individuele aanvragen niet te onderzoeken.

| 2.7 | We mogen niet vergeten dat de personen die er in slagen de EU binnen te komen in de hoop daar asiel te krijgen, maar een fractie zijn (ongeveer één percent) van al degenen die met recht asiel kunnen aanvragen. Om de verbintenissen en verplichtingen van de EU correct in cijfers te vatten moet worden uitgegaan van het rapport van het UNHCR voor 2003, waarin melding wordt gemaakt van het aantal personen en bevolkingsgroepen die onder het mandaat van het HCR vallen. |
| --- | --- |

2.7

We mogen niet vergeten dat de personen die er in slagen de EU binnen te komen in de hoop daar asiel te krijgen, maar een fractie zijn (ongeveer één percent) van al degenen die met recht asiel kunnen aanvragen. Om de verbintenissen en verplichtingen van de EU correct in cijfers te vatten moet worden uitgegaan van het rapport van het UNHCR voor 2003, waarin melding wordt gemaakt van het aantal personen en bevolkingsgroepen die onder het mandaat van het HCR vallen.

3.   Specifieke opmerkingen

| 3.1 | De balans die is opgemaakt door de Europese NGO's en de instellingen, inclusief het EP, doet vrezen dat de lidstaten bij de vaststelling van de criteria voor deelname aan de hervestigingsprogramma's over zo veel speelruimte beschikken dat de bescherming uit hoofde van het Verdrag van Genève van 1951 en het Protocol van New York van 1967 langzaam maar zeker afbrokkelt. |
| --- | --- |

3.1

De balans die is opgemaakt door de Europese NGO's en de instellingen, inclusief het EP, doet vrezen dat de lidstaten bij de vaststelling van de criteria voor deelname aan de hervestigingsprogramma's over zo veel speelruimte beschikken dat de bescherming uit hoofde van het Verdrag van Genève van 1951 en het Protocol van New York van 1967 langzaam maar zeker afbrokkelt.

| 3.2 | De prima facie erkenning door het HCR van vluchtelingen die in het eerste gastland in hun regio van oorsprong om internationale bescherming vragen, staat niet gelijk aan toekenning van de status van vluchteling volgens het Verdrag van Genève. Wel kan het HCR op die manier een lijst opstellen van de personen die in aanmerking komen voor deelname aan een hervestigingsprogramma. Het is aan de autoriteiten van het eerste gastland, het land van doorreis of het land van hervestiging om de status van vluchteling volgens het verdrag of de subsidiaire beschermingsstatus toe te kennen. Om in aanmerking te komen voor een hervestigingsprogramma moet de vluchteling erkend zijn als persoon die recht heeft op internationale bescherming. |
| --- | --- |

3.2

De prima facie erkenning door het HCR van vluchtelingen die in het eerste gastland in hun regio van oorsprong om internationale bescherming vragen, staat niet gelijk aan toekenning van de status van vluchteling volgens het Verdrag van Genève. Wel kan het HCR op die manier een lijst opstellen van de personen die in aanmerking komen voor deelname aan een hervestigingsprogramma. Het is aan de autoriteiten van het eerste gastland, het land van doorreis of het land van hervestiging om de status van vluchteling volgens het verdrag of de subsidiaire beschermingsstatus toe te kennen. Om in aanmerking te komen voor een hervestigingsprogramma moet de vluchteling erkend zijn als persoon die recht heeft op internationale bescherming.

| 3.3 | Het Comité wijst er ten overvloede op dat de aanvragen individueel moeten worden onderzocht, los van de vraag of de persoon in kwestie in aanmerking komt voor een hervestigingsprogramma (met een recht op beroep waarbij uitzettingsmaatregelen worden opgeschort). Indien er geen duidelijkheid komt, dan vreest het Comité dat de verschillende instanties de verantwoordelijkheden eindeloos op elkaar zullen blijven afschuiven, ondanks de Dublin 2-overeenkomst, die niet bindend is voor de gastlanden of doorreislanden in de regio's van oorsprong. Door het recht op internationale bescherming te verbinden aan deelname aan een hervestigingsprogramma, zouden de lidstaten waar hervestigingsprogramma's worden uitgevoerd ertoe kunnen overgaan het aantal erkende vluchtelingen of vluchtelingen met een subsidiaire beschermingsstatus te beperken. |
| --- | --- |

3.3

Het Comité wijst er ten overvloede op dat de aanvragen individueel moeten worden onderzocht, los van de vraag of de persoon in kwestie in aanmerking komt voor een hervestigingsprogramma (met een recht op beroep waarbij uitzettingsmaatregelen worden opgeschort). Indien er geen duidelijkheid komt, dan vreest het Comité dat de verschillende instanties de verantwoordelijkheden eindeloos op elkaar zullen blijven afschuiven, ondanks de Dublin 2-overeenkomst, die niet bindend is voor de gastlanden of doorreislanden in de regio's van oorsprong. Door het recht op internationale bescherming te verbinden aan deelname aan een hervestigingsprogramma, zouden de lidstaten waar hervestigingsprogramma's worden uitgevoerd ertoe kunnen overgaan het aantal erkende vluchtelingen of vluchtelingen met een subsidiaire beschermingsstatus te beperken.

| 3.4 | Het Comité steunt het Commissievoorstel, als bijdrage van de EU aan de daadwerkelijke bescherming van erkende vluchtelingen, op voorwaarde dat de in de internationale verdragen (met name van Genève en New York) vastgelegde juridische bepalingen inzake de procedures en individuele rechten van asielzoekers worden nageleefd en dat niet wordt getornd aan het recht op onderzoek en erkenning van vluchtelingen die niet aan de voorwaarden voor een hervestigingsprogramma voldoen. Het zou het Commissievoorstel evenwel van de hand wijzen indien de versterking van de capaciteit van het eerste gastland of doorreisland in de regio van oorsprong zou betekenen dat de EU-lidstaten de statutaire en juridische bescherming van vluchtelingen of personen die subsidiaire bescherming genieten niet langer erkennen. |
| --- | --- |

3.4

Het Comité steunt het Commissievoorstel, als bijdrage van de EU aan de daadwerkelijke bescherming van erkende vluchtelingen, op voorwaarde dat de in de internationale verdragen (met name van Genève en New York) vastgelegde juridische bepalingen inzake de procedures en individuele rechten van asielzoekers worden nageleefd en dat niet wordt getornd aan het recht op onderzoek en erkenning van vluchtelingen die niet aan de voorwaarden voor een hervestigingsprogramma voldoen. Het zou het Commissievoorstel evenwel van de hand wijzen indien de versterking van de capaciteit van het eerste gastland of doorreisland in de regio van oorsprong zou betekenen dat de EU-lidstaten de statutaire en juridische bescherming van vluchtelingen of personen die subsidiaire bescherming genieten niet langer erkennen.

| 3.5 | Het Comité dringt erop aan dat de door de Raad op 29 april 2004 geharmoniseerde procedures worden toegepast en herzien. Verder wijst het erop dat de in de mededeling vervatte bepalingen er niet op mogen uitdraaien dat het onderzoek van de aanvragen zou worden afgeschoven op de regio's van oorsprong. De goedgekeurde minimumnormen moeten de lidstaten er daarentegen toe aanzetten garanties te bieden die verder reiken dan het vereiste minimum. |
| --- | --- |

3.5

Het Comité dringt erop aan dat de door de Raad op 29 april 2004 geharmoniseerde procedures worden toegepast en herzien. Verder wijst het erop dat de in de mededeling vervatte bepalingen er niet op mogen uitdraaien dat het onderzoek van de aanvragen zou worden afgeschoven op de regio's van oorsprong. De goedgekeurde minimumnormen moeten de lidstaten er daarentegen toe aanzetten garanties te bieden die verder reiken dan het vereiste minimum.

| 3.6 | Er zijn nog tal van regio's waaruit een vluchtelingenstroom op gang zou kunnen komen, dit ten gevolge van discriminatie, het niet-eerbiedigen van de mensenrechten, de vervolging van mensenrechtenactivisten, natuurrampen en/of daardoor veroorzaakte hongersnood, speculatie, klimaatsveranderingen, of een combinatie van verschillende factoren. Het Comité vraagt zich daarom af of de buurlanden van de landen van oorsprong van asielzoekers altijd het meest geschikt zijn om te beslissen over de opvang, erkenning en selectie van alle vluchtelingen die in aanmerking komen voor hervestigingsprogramma's. Ook betwijfelt het ten zeerste of de EU-vertegenwoordigingen in de derde landen deze taak aankunnen zonder steun of inspraak van de maatschappelijke organisaties. Het Comité dringt erop aan dat de door de Raad op 24 april 2004 geharmoniseerde procedures worden toegepast en herzien voordat de volgende fase ingaat, nl. de decentralisatie van het onderzoek van de aanvragen in de regio's van oorsprong. |
| --- | --- |

3.6

Er zijn nog tal van regio's waaruit een vluchtelingenstroom op gang zou kunnen komen, dit ten gevolge van discriminatie, het niet-eerbiedigen van de mensenrechten, de vervolging van mensenrechtenactivisten, natuurrampen en/of daardoor veroorzaakte hongersnood, speculatie, klimaatsveranderingen, of een combinatie van verschillende factoren. Het Comité vraagt zich daarom af of de buurlanden van de landen van oorsprong van asielzoekers altijd het meest geschikt zijn om te beslissen over de opvang, erkenning en selectie van alle vluchtelingen die in aanmerking komen voor hervestigingsprogramma's. Ook betwijfelt het ten zeerste of de EU-vertegenwoordigingen in de derde landen deze taak aankunnen zonder steun of inspraak van de maatschappelijke organisaties. Het Comité dringt erop aan dat de door de Raad op 24 april 2004 geharmoniseerde procedures worden toegepast en herzien voordat de volgende fase ingaat, nl. de decentralisatie van het onderzoek van de aanvragen in de regio's van oorsprong.

| 3.7 | Het valt te vrezen dat de bijstandsverlening door Europese, internationale of lokale NGO's of verenigingen, die toch al in moeilijke omstandigheden werken, onmogelijk zal worden door de afstand, de meerkosten, het toenemend aantal vertegenwoordigers van de autoriteiten, gespannen betrekkingen, of de gebrekkige financiële armslag van de lokale verenigingen in sommige landen. |
| --- | --- |

3.7

Het valt te vrezen dat de bijstandsverlening door Europese, internationale of lokale NGO's of verenigingen, die toch al in moeilijke omstandigheden werken, onmogelijk zal worden door de afstand, de meerkosten, het toenemend aantal vertegenwoordigers van de autoriteiten, gespannen betrekkingen, of de gebrekkige financiële armslag van de lokale verenigingen in sommige landen.

| 3.8 | Hoewel het noodzakelijk is de last van de eerste gastlanden en de landen van doorreis in de regio's van oorsprong te verlichten en meer bij te dragen aan de maatregelen om de vluchtelingen weer normale en menswaardige levensomstandigheden te bieden, mag eventuele samenwerking met deze landen op het gebied van hervestigingsprogramma's het individuele recht om asiel aan te vragen op het grondgebied van de EU, niet aantasten. Ook moet worden vermeden dat de partijen bij het Verdrag van Genève die individuele asielaanvragen ontvangen zich op deze manier aan hun verplichtingen onttrekken. |
| --- | --- |

3.8

Hoewel het noodzakelijk is de last van de eerste gastlanden en de landen van doorreis in de regio's van oorsprong te verlichten en meer bij te dragen aan de maatregelen om de vluchtelingen weer normale en menswaardige levensomstandigheden te bieden, mag eventuele samenwerking met deze landen op het gebied van hervestigingsprogramma's het individuele recht om asiel aan te vragen op het grondgebied van de EU, niet aantasten. Ook moet worden vermeden dat de partijen bij het Verdrag van Genève die individuele asielaanvragen ontvangen zich op deze manier aan hun verplichtingen onttrekken.

| 3.9 | Het Comité herinnert eraan dat de politieke benadering van de landen van oorsprong moet worden voortgezet, wat m.n. inhoudt dat wordt opgeroepen de mensenrechten te eerbiedigen en dat daartoe ook steun wordt geboden. Afhankelijk van de individuele situatie kan het gaan om een land van oorsprong, een gastland of een land van doorreis. Landen uit alle delen van de wereld dienen in dit verband samen de verantwoordelijkheid te nemen. |
| --- | --- |

3.9

Het Comité herinnert eraan dat de politieke benadering van de landen van oorsprong moet worden voortgezet, wat m.n. inhoudt dat wordt opgeroepen de mensenrechten te eerbiedigen en dat daartoe ook steun wordt geboden. Afhankelijk van de individuele situatie kan het gaan om een land van oorsprong, een gastland of een land van doorreis. Landen uit alle delen van de wereld dienen in dit verband samen de verantwoordelijkheid te nemen.

| 3.10 | Een massale toestroom van vluchtelingen is nog steeds mogelijk. De richtlijn betreffende opvang in geval van massale toestroom van ontheemden (5) is enkel van toepassing op het grondgebied van de EU. Het Comité betreurt dat in de mededeling in dit verband niet wordt gerept van bijstand of de mogelijkheid van hervestigingsprogramma's. |
| --- | --- |

3.10

Een massale toestroom van vluchtelingen is nog steeds mogelijk. De richtlijn betreffende opvang in geval van massale toestroom van ontheemden (5) is enkel van toepassing op het grondgebied van de EU. Het Comité betreurt dat in de mededeling in dit verband niet wordt gerept van bijstand of de mogelijkheid van hervestigingsprogramma's.

4.   Conclusies

| 4.1 | Bij het openen van legale immigratiekanalen moet worden gekeken naar de behoeften op het vlak van emigratie en immigratie, terwijl het doel van het asielbeleid moet blijven dat ten volle rekening wordt gehouden met de behoefte van de vluchtelingen aan bescherming en hun wens weer een normaal en waardig leven op te bouwen, los van de EU-ontwikkelingssteun aan derde landen op economisch, sociaal en milieugebied, die een aanvulling vormt op de internationale bescherming van individuen, maar daar nooit voor in de plaats mag komen. Deze twee vormen van bijstand mogen niet op één hoop worden geveegd, en ook al kunnen de oorzaken dicht bij elkaar liggen, er hoeft niet altijd een oorzakelijk verband te zijn tussen een zwakke of geïsoleerde positie in de internationale economie en de niet-naleving van de mensenrechten. |
| --- | --- |

4.1

Bij het openen van legale immigratiekanalen moet worden gekeken naar de behoeften op het vlak van emigratie en immigratie, terwijl het doel van het asielbeleid moet blijven dat ten volle rekening wordt gehouden met de behoefte van de vluchtelingen aan bescherming en hun wens weer een normaal en waardig leven op te bouwen, los van de EU-ontwikkelingssteun aan derde landen op economisch, sociaal en milieugebied, die een aanvulling vormt op de internationale bescherming van individuen, maar daar nooit voor in de plaats mag komen. Deze twee vormen van bijstand mogen niet op één hoop worden geveegd, en ook al kunnen de oorzaken dicht bij elkaar liggen, er hoeft niet altijd een oorzakelijk verband te zijn tussen een zwakke of geïsoleerde positie in de internationale economie en de niet-naleving van de mensenrechten.

| 4.2 | Het gemeenschappelijk asielbeleid wordt vanuit alle hoeken fel bekritiseerd. NGO's en nationale en internationale vakverenigingen trekken steeds luider aan de alarmbel omdat de EU haar beloften niet nakomt. Het is tegen deze achtergrond dat we de mededeling van de Commissie over de uitwerking en uitvoering van duurzame oplossingen moeten plaatsen. |
| --- | --- |

4.2

Het gemeenschappelijk asielbeleid wordt vanuit alle hoeken fel bekritiseerd. NGO's en nationale en internationale vakverenigingen trekken steeds luider aan de alarmbel omdat de EU haar beloften niet nakomt. Het is tegen deze achtergrond dat we de mededeling van de Commissie over de uitwerking en uitvoering van duurzame oplossingen moeten plaatsen.

| 4.3 | De Commissie en de Raad mogen zich niet doof houden voor de kritiek dat de verbintenissen van Tampere hebben geleid tot richtlijnen of voorschriften waarin de ene benadering voorrang krijgt boven de andere. Het Comité beklemtoont dat de Europese publieke opinie niet homogeen en monolithisch is maar verschillende ladingen dekt, wat kenmerkend is voor een open maatschappij die democratie en recht hoog in haar vaandel schrijft. Zowel de Commissie in haar aanpak als de Raad in zijn besluiten moeten de verbintenis van Tampere om een ruimte van vrijheid en rechtvaardigheid te creëren, meer gaan interpreteren in de zin van in het Handvest van de grondrechten vastgelegde rechten van de burger en de mensenrechten, alsook van de daaruit voortvloeiende verplichtingen van de nationale staten. |
| --- | --- |

4.3

De Commissie en de Raad mogen zich niet doof houden voor de kritiek dat de verbintenissen van Tampere hebben geleid tot richtlijnen of voorschriften waarin de ene benadering voorrang krijgt boven de andere. Het Comité beklemtoont dat de Europese publieke opinie niet homogeen en monolithisch is maar verschillende ladingen dekt, wat kenmerkend is voor een open maatschappij die democratie en recht hoog in haar vaandel schrijft. Zowel de Commissie in haar aanpak als de Raad in zijn besluiten moeten de verbintenis van Tampere om een ruimte van vrijheid en rechtvaardigheid te creëren, meer gaan interpreteren in de zin van in het Handvest van de grondrechten vastgelegde rechten van de burger en de mensenrechten, alsook van de daaruit voortvloeiende verplichtingen van de nationale staten.

| 4.4 | De veiligheidsgerichte interpretatie daarvan, die is gevolgd op de aanslagen van 11 september 2001, is geen onverdeeld succes gebleken. Getuige de resultaten van de nationale en Europese verkiezingen, inclusief de steeds afnemende opkomstpercentages, maar ook de verschillende gewapende conflicten die zijn uitgedraaid op langdurige burgeroorlogen en schendingen van de universele rechten van de mens. |
| --- | --- |

4.4

De veiligheidsgerichte interpretatie daarvan, die is gevolgd op de aanslagen van 11 september 2001, is geen onverdeeld succes gebleken. Getuige de resultaten van de nationale en Europese verkiezingen, inclusief de steeds afnemende opkomstpercentages, maar ook de verschillende gewapende conflicten die zijn uitgedraaid op langdurige burgeroorlogen en schendingen van de universele rechten van de mens.

| 4.5 | Al tien jaar lang kunnen wisselende aantallen vluchtelingen naar gelang de verschillende EU-lidstaten terecht voor opvang en erkenning, maar in de praktijk blijkt dat ook steunprogramma's in de regio's van oorsprong (Afrika en de zogenaamde Caswaname-regio bv.) en hervestigingsprogramma's in de EU zelf de situatie van vluchtelingen of asielzoekers die recht hebben op internationale bescherming zouden kunnen verbeteren, ongeacht de bijdrage van de EU aan de internationale opvang. |
| --- | --- |

4.5

Al tien jaar lang kunnen wisselende aantallen vluchtelingen naar gelang de verschillende EU-lidstaten terecht voor opvang en erkenning, maar in de praktijk blijkt dat ook steunprogramma's in de regio's van oorsprong (Afrika en de zogenaamde Caswaname-regio bv.) en hervestigingsprogramma's in de EU zelf de situatie van vluchtelingen of asielzoekers die recht hebben op internationale bescherming zouden kunnen verbeteren, ongeacht de bijdrage van de EU aan de internationale opvang.

| 4.6 | Het Comité staat achter de Commissiemededeling, onder voorbehoud van de volgende verduidelijkingen daarin:






  — | asielaanvragen moeten in alle lidstaten beter worden behandeld, en vluchtelingen mag niet langer de toegang tot het land worden ontzegd zonder dat hun aanvraag is onderzocht en waarbij vluchtelingen naar hun land of regio van oorsprong worden teruggestuurd, wat indruist tegen het beginsel van niet-uitzetting; de lidstaten moeten dan ook zo snel mogelijk werk maken van de tenuitvoerlegging van de richtlijnen „procedures” en „kwalificaties”, daarbij gebruik makend van de mogelijkheid om hogere normen te handhaven dan minimaal vereist; |
| --- | --- | --- |

4.6

Het Comité staat achter de Commissiemededeling, onder voorbehoud van de volgende verduidelijkingen daarin:

—

asielaanvragen moeten in alle lidstaten beter worden behandeld, en vluchtelingen mag niet langer de toegang tot het land worden ontzegd zonder dat hun aanvraag is onderzocht en waarbij vluchtelingen naar hun land of regio van oorsprong worden teruggestuurd, wat indruist tegen het beginsel van niet-uitzetting; de lidstaten moeten dan ook zo snel mogelijk werk maken van de tenuitvoerlegging van de richtlijnen „procedures” en „kwalificaties”, daarbij gebruik makend van de mogelijkheid om hogere normen te handhaven dan minimaal vereist;

| — | er moeten betere voorwaarden worden gecreëerd voor de aanwezigheid van de NGO's en de organisaties voor vluchtelingensteun in de opvangcentra; dat kan door partnerschapsovereenkomsten te sluiten met de autoriteiten van het gastland of door ten minste duidelijkheid te scheppen in hun rechten; |
| --- | --- |

—

er moeten betere voorwaarden worden gecreëerd voor de aanwezigheid van de NGO's en de organisaties voor vluchtelingensteun in de opvangcentra; dat kan door partnerschapsovereenkomsten te sluiten met de autoriteiten van het gastland of door ten minste duidelijkheid te scheppen in hun rechten;

| — | er moet opnieuw worden nagedacht over het beginsel dat bepaalde landen van oorsprong of doorreis kunnen worden aangemerkt als „veilige derde landen”, omdat asielzoekers daardoor de mogelijkheid wordt ontnomen om hun individuele situatie te laten onderzoeken, en hun zo ook de daaruit voortvloeiende rechten wordt ontzegd; |
| --- | --- |

—

er moet opnieuw worden nagedacht over het beginsel dat bepaalde landen van oorsprong of doorreis kunnen worden aangemerkt als „veilige derde landen”, omdat asielzoekers daardoor de mogelijkheid wordt ontnomen om hun individuele situatie te laten onderzoeken, en hun zo ook de daaruit voortvloeiende rechten wordt ontzegd;

| — | er moet duidelijk worden gesteld dat het Verdrag van Genève zowel procedureel als juridisch voorrang heeft boven subsidiaire bescherming (6); |
| --- | --- |

—

er moet duidelijk worden gesteld dat het Verdrag van Genève zowel procedureel als juridisch voorrang heeft boven subsidiaire bescherming (6);

| — | er moet duidelijk worden gesteld dat personen die in aanmerking komen voor hervestigingsprogramma's worden erkend als vluchteling in de zin van het Verdrag van Genève en als vluchteling of persoon die recht heeft op subsidiaire bescherming in de zin van de kwalificatierichtlijn, zodat hun grondrechten in alle omstandigheden moeten worden gerespecteerd, en in de EU- of andere hervestigingslanden niet de facto een bevolkingsgroep van „undecided cases” zonder duidelijk omlijnde rechten ontstaat. |
| --- | --- |

—

er moet duidelijk worden gesteld dat personen die in aanmerking komen voor hervestigingsprogramma's worden erkend als vluchteling in de zin van het Verdrag van Genève en als vluchteling of persoon die recht heeft op subsidiaire bescherming in de zin van de kwalificatierichtlijn, zodat hun grondrechten in alle omstandigheden moeten worden gerespecteerd, en in de EU- of andere hervestigingslanden niet de facto een bevolkingsgroep van „undecided cases” zonder duidelijk omlijnde rechten ontstaat.

Brussel, 15 december 2004

De voorzitter

van het Europees Economisch en Sociaal Comité

A.-M. SIGMUND

---

(1)  Zie Richtlijn 2004/83/EG die door de Raad op 29-04-2004 werd goedgekeurd

1

(2)  Zie het rapport van het EP A5-0304/2001 (rapporteur: R.J.E. Evans) over de mededeling van de Commissie „Naar een gemeenschappelijke asielprocedure en een in de gehele Unie geldige uniforme status voor personen aan wie asiel wordt verleend” (COM(2000)755 def.), rapport A5-0291/2001 (rapporteur: R.G. Watson) over de richtlijn inzake minimumnormen voor procedures voor het toekennen en intrekken van de vluchtelingenstatus, en rapport A5-0144/2004 (rapporteur: Luis Marinho) over de mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement „Naar toegankelijker, rechtvaardiger en beter beheerde asielstelsels” (COM(2003)315 def.)

2

(3)  Zie het EESC-advies over de mededeling van de Commissie „Naar een gemeenschappelijke asielprocedure en een in de gehele Unie geldige uniforme status voor personen aan wie asiel wordt verleend” (COM(2000) 755 def.) in PB C 260 van 17-09-2001 (rapporteurs: Mengozzi en Pariza Castaños), en het EESC-advies over de richtlijn inzake minimumnormen voor procedures voor het toekennen en intrekken van de vluchtelingenstatus in PB C 193 van 10-07-2001 (rapporteur: Melícias)

3

(4)  Met name het Hoog Commissariaat voor vluchtelingen van de VN, de Europese Raad voor vluchtelingen en ballingen (ECRE) en Caritas Europa

4

(5)  Richtlijn 2001/55/EG

5

(6)  Zie de mededeling van de Commissie COM(2004) 503 def. en het advies van het Comité hierover (SOC/185)

6

---

| 28.6.2005 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 157/96 |
| --- | --- | --- | --- |

28.6.2005

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 157/96

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement over „Een doeltreffender gemeenschappelijk Europees asielstelsel: één uniforme procedure als volgende stap”

(COM(2004) 503 def. — SEC(2004) 937)

(2005/C 157/17)

De Commissie heeft op 15 oktober 2004 besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité, overeenkomstig de bepalingen van art. 262 van het EG-Verdrag, te raadplegen over voornoemde Mededeling

De gespecialiseerde afdeling „Werkgelegenheid, sociale zaken, burgerschap”, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 25 november 2004 goedgekeurd. Rapporteur was mevrouw LE NOUAIL- MARLIÈRE.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 413e zitting van 15 en 16 december 2004 (vergadering van 15 december) het volgende advies uitgebracht, dat met 132 stemmen vóór en geen stemmen tegen, bij 10 onthoudingen, is goedgekeurd.

1.   Samenvatting van de Mededeling van de Commissie

| 1.1 | De Mededeling waarover het Comité is gevraagd zich te buigen, is bedoeld om de procedures voor de erkenning van de status van vluchteling of persoon die anderszins internationale bescherming behoeft, te verbeteren en vlotter te laten verlopen. |
| --- | --- |

1.1

De Mededeling waarover het Comité is gevraagd zich te buigen, is bedoeld om de procedures voor de erkenning van de status van vluchteling of persoon die anderszins internationale bescherming behoeft, te verbeteren en vlotter te laten verlopen.

| 1.2 | De Commissie bestudeert de mogelijke voordelen van een snellere en doeltreffender uniforme asielprocedure, en van vereenvoudigde procedures voor aanvragers. Zij hecht belang aan een betere perceptie in de publieke opinie van de wijze waarop wordt omgesprongen met asielverzoeken en de eventuele terugkeer van personen die hiervoor niet in aanmerking komen. |
| --- | --- |

1.2

De Commissie bestudeert de mogelijke voordelen van een snellere en doeltreffender uniforme asielprocedure, en van vereenvoudigde procedures voor aanvragers. Zij hecht belang aan een betere perceptie in de publieke opinie van de wijze waarop wordt omgesprongen met asielverzoeken en de eventuele terugkeer van personen die hiervoor niet in aanmerking komen.

| 1.3 | De Commissie verdedigt de meerwaarde van een versterkte samenwerking en een gemeenschappelijke methodologie van de lidstaten, die gebaseerd moeten zijn op twee elkaar opvolgende, onderling samenhangende benaderingen: eerst een voorbereidende fase, en vervolgens de vaststelling van communautaire wetgeving. |
| --- | --- |

1.3

De Commissie verdedigt de meerwaarde van een versterkte samenwerking en een gemeenschappelijke methodologie van de lidstaten, die gebaseerd moeten zijn op twee elkaar opvolgende, onderling samenhangende benaderingen: eerst een voorbereidende fase, en vervolgens de vaststelling van communautaire wetgeving.

| 1.4 | De voorbereidende fase is een periode waarin raadplegingen plaatsvinden en besprekingen worden gevoerd tussen de lidstaten over de maatregelen die zij moeten nemen om de procedures te harmoniseren die leiden tot de twee soorten statussen die zijn vastgelegd in de richtlijn betreffende de erkenning van vluchtelingen. (1) |
| --- | --- |

1.4

De voorbereidende fase is een periode waarin raadplegingen plaatsvinden en besprekingen worden gevoerd tussen de lidstaten over de maatregelen die zij moeten nemen om de procedures te harmoniseren die leiden tot de twee soorten statussen die zijn vastgelegd in de richtlijn betreffende de erkenning van vluchtelingen. (1)

| 1.5 | Deze voorbereidende fase zou in januari 2005 beginnen te lopen en samenvallen met de tenuitvoerlegging van de wetgeving van de reeds goedgekeurde „eerste fase van het gemeenschappelijk Europees asielstelsel”. (2) |
| --- | --- |

1.5

Deze voorbereidende fase zou in januari 2005 beginnen te lopen en samenvallen met de tenuitvoerlegging van de wetgeving van de reeds goedgekeurde „eerste fase van het gemeenschappelijk Europees asielstelsel”. (2)

| 1.6 | De Commissie zal vóór eind 2004 haar „one-stop shop”-actieplan voorleggen. |
| --- | --- |

1.6

De Commissie zal vóór eind 2004 haar „one-stop shop”-actieplan voorleggen.

| 1.7 | De voorbereidende fase heeft vier doelstellingen:






  — | sturen en onderbouwen van het debat over de maatregelen die de EU moet nemen ter verwezenlijking van een uniforme procedure; |
| --- | --- | --- |

1.7

De voorbereidende fase heeft vier doelstellingen:

—

sturen en onderbouwen van het debat over de maatregelen die de EU moet nemen ter verwezenlijking van een uniforme procedure;

| — | een inventaris opmaken van de vereiste wijzigingen; |
| --- | --- |

—

een inventaris opmaken van de vereiste wijzigingen;

| — | een eerste begin met deze wijzigingen maken door de werkwijzen zoveel mogelijk vóór of tegelijk met de uitvaardiging van wetgeving aan te passen; |
| --- | --- |

—

een eerste begin met deze wijzigingen maken door de werkwijzen zoveel mogelijk vóór of tegelijk met de uitvaardiging van wetgeving aan te passen;

| — | als platform dienen voor het raadplegingproces. |
| --- | --- |

—

als platform dienen voor het raadplegingproces.

| 1.8 | De vaststelling van communautaire wetgeving vormt de tweede fase, waarin een uniforme procedure wordt vastgesteld voor het onderzoek van zowel verzoeken om de erkenning van de vluchtelingenstatus in de zin van het Verdrag van Genève uit 1951 en het protocol van New York uit 1967, als van verzoeken om subsidiaire bescherming in de zin van de richtlijn betreffende de erkenning van vluchtelingen. (3) |
| --- | --- |

1.8

De vaststelling van communautaire wetgeving vormt de tweede fase, waarin een uniforme procedure wordt vastgesteld voor het onderzoek van zowel verzoeken om de erkenning van de vluchtelingenstatus in de zin van het Verdrag van Genève uit 1951 en het protocol van New York uit 1967, als van verzoeken om subsidiaire bescherming in de zin van de richtlijn betreffende de erkenning van vluchtelingen. (3)

| 1.9 | De Commissie geeft in haar Mededeling aan hoe de wetgevende aanpak eruit zal zien: zij beschrijft achtereenvolgens hoever haar ambitie gaat, het tijdschema voor het nemen van de nodige maatregelen, de werkingssfeer, de beroepsmogelijkheid, de waarborging van de integriteit van het Verdrag van Genève, de handhaving van de kwaliteit van beslissingen, de terugkeermodaliteiten en de wisselwerking met andere instrumenten. |
| --- | --- |

1.9

De Commissie geeft in haar Mededeling aan hoe de wetgevende aanpak eruit zal zien: zij beschrijft achtereenvolgens hoever haar ambitie gaat, het tijdschema voor het nemen van de nodige maatregelen, de werkingssfeer, de beroepsmogelijkheid, de waarborging van de integriteit van het Verdrag van Genève, de handhaving van de kwaliteit van beslissingen, de terugkeermodaliteiten en de wisselwerking met andere instrumenten.

| 1.10 | De uniforme procedure waarover dit advies gaat, bestaat dus uit één enkele procedure voor asielzoekers en personen die om internationale bescherming verzoeken, ongeacht de status van de aanvrager:






  — | de vluchtelingenstatus in de zin van het Verdrag van Genève uit 1951 en het protocol van New York uit 1967, of |
| --- | --- | --- |

1.10

De uniforme procedure waarover dit advies gaat, bestaat dus uit één enkele procedure voor asielzoekers en personen die om internationale bescherming verzoeken, ongeacht de status van de aanvrager:

—

de vluchtelingenstatus in de zin van het Verdrag van Genève uit 1951 en het protocol van New York uit 1967, of

| — | de status van persoon die in aanmerking komt voor subsidiaire bescherming, in de zin van Richtlijn 2004/83/EG van de Raad van 29 april 2004. (4) |
| --- | --- |

—

de status van persoon die in aanmerking komt voor subsidiaire bescherming, in de zin van Richtlijn 2004/83/EG van de Raad van 29 april 2004. (4)

2.   Algemene opmerkingen

| 2.1 | Het Comité is ingenomen met de ambitie waarvan de Commissie in deze Mededeling blijk geeft, en deelt haar zienswijze dat met een uniforme procedure de integriteit van het Verdrag van Genève uit 1951 niet mag worden aangepast. Derhalve moeten de rechten van vluchtelingen overeenkomstig de bepalingen van de „Richtlijn betreffende de erkenning van vluchtelingen” in de eerste plaats in het licht van de procedures van het Verdrag uit 1951 worden onderzocht, en mag een verzoek om subsidiaire bescherming pas worden onderzocht indien de voorwaarden voor het verkrijgen van de vluchtelingenstatus niet zijn vervuld. |
| --- | --- |

2.1

Het Comité is ingenomen met de ambitie waarvan de Commissie in deze Mededeling blijk geeft, en deelt haar zienswijze dat met een uniforme procedure de integriteit van het Verdrag van Genève uit 1951 niet mag worden aangepast. Derhalve moeten de rechten van vluchtelingen overeenkomstig de bepalingen van de „Richtlijn betreffende de erkenning van vluchtelingen” in de eerste plaats in het licht van de procedures van het Verdrag uit 1951 worden onderzocht, en mag een verzoek om subsidiaire bescherming pas worden onderzocht indien de voorwaarden voor het verkrijgen van de vluchtelingenstatus niet zijn vervuld.

| 2.2 | Het Comité beveelt aan dat deze volgorde expliciet wordt nageleefd, welk lot de uniforme procedure in de toekomst uiteindelijk ook beschoren is. |
| --- | --- |

2.2

Het Comité beveelt aan dat deze volgorde expliciet wordt nageleefd, welk lot de uniforme procedure in de toekomst uiteindelijk ook beschoren is.

| 2.3 | Het Comité beveelt aan dat een afwijzing van een verzoek om internationale bescherming, en met name een afwijzing van de vluchtelingenstatus in de zin van het Verdrag van Genève uit 1951, altijd moet worden gemotiveerd, zelfs als de subsidiaire bescherming wél wordt erkend. Het Comité beschouwt dit als noodzakelijk om de integriteit van het Verdrag van Genève uit 1951, waaraan de Commissie veel belang hecht, te waarborgen. |
| --- | --- |

2.3

Het Comité beveelt aan dat een afwijzing van een verzoek om internationale bescherming, en met name een afwijzing van de vluchtelingenstatus in de zin van het Verdrag van Genève uit 1951, altijd moet worden gemotiveerd, zelfs als de subsidiaire bescherming wél wordt erkend. Het Comité beschouwt dit als noodzakelijk om de integriteit van het Verdrag van Genève uit 1951, waaraan de Commissie veel belang hecht, te waarborgen.

| 2.4 | Met betrekking tot de behoeften aan subsidiaire bescherming moet het Comité wel toegeven dat asielzoekers moeilijk kunnen beoordelen wat het verschil is tussen de verdragrechtelijke vluchtelingenstatus en de subsidiaire beschermingsstatus, zodat het voor hen extra moeilijk is in een land op andere gronden een nieuw verzoek in te dienen wanneer de vluchtelingenstatus op grond van het Verdrag van Genève uit 1951 is geweigerd. Dit leidt vaak tot onbegrip, ontmoediging en ondraaglijk lange wachttijden. |
| --- | --- |

2.4

Met betrekking tot de behoeften aan subsidiaire bescherming moet het Comité wel toegeven dat asielzoekers moeilijk kunnen beoordelen wat het verschil is tussen de verdragrechtelijke vluchtelingenstatus en de subsidiaire beschermingsstatus, zodat het voor hen extra moeilijk is in een land op andere gronden een nieuw verzoek in te dienen wanneer de vluchtelingenstatus op grond van het Verdrag van Genève uit 1951 is geweigerd. Dit leidt vaak tot onbegrip, ontmoediging en ondraaglijk lange wachttijden.

| 2.5 | Het Comité dringt er bij de Commissie op aan om in haar Mededeling en bij het van start gaan van de voorbereidende en wetgevende fase, rekening te houden met het beginsel van non refoulement, wat inhoudt dat niemand wordt teruggestuurd naar een land waar hij/zij het risico loopt weer vervolgd te worden (art. 33 van het Verdrag van Genève), en dat in geval van een afwijzende beslissing moet worden gezorgd voor een recht van opschortend beroep. Eventueel moet een ambtshalve onderzoek (administratief onderzoek) kunnen worden ingesteld naar de gronden voor subsidiaire bescherming, nadat is onderzocht of aan de voorwaarden om in aanmerking te komen voor de vluchtelingenstatus van het Verdrag van Genève is voldaan, en moet ook tegen beslissingen tot verwijdering opschortend beroep kunnen worden ingesteld, conform de internationale en Europese mensenrechtenverdragen. |
| --- | --- |

2.5

Het Comité dringt er bij de Commissie op aan om in haar Mededeling en bij het van start gaan van de voorbereidende en wetgevende fase, rekening te houden met het beginsel van non refoulement, wat inhoudt dat niemand wordt teruggestuurd naar een land waar hij/zij het risico loopt weer vervolgd te worden (art. 33 van het Verdrag van Genève), en dat in geval van een afwijzende beslissing moet worden gezorgd voor een recht van opschortend beroep. Eventueel moet een ambtshalve onderzoek (administratief onderzoek) kunnen worden ingesteld naar de gronden voor subsidiaire bescherming, nadat is onderzocht of aan de voorwaarden om in aanmerking te komen voor de vluchtelingenstatus van het Verdrag van Genève is voldaan, en moet ook tegen beslissingen tot verwijdering opschortend beroep kunnen worden ingesteld, conform de internationale en Europese mensenrechtenverdragen.

| 2.6 | Om die reden zouden de NGO's en de UNHCR niet uit de administratieve beroepsinstanties mogen worden geweerd, daar waar zij bestaan, en in landen waar dat niet het geval is zouden zij vrije toegang moeten hebben tot de aanvragers en hun dossiers, om de toegankelijkheid en de uitvoering van het beroepsrecht te vergemakkelijken. |
| --- | --- |

2.6

Om die reden zouden de NGO's en de UNHCR niet uit de administratieve beroepsinstanties mogen worden geweerd, daar waar zij bestaan, en in landen waar dat niet het geval is zouden zij vrije toegang moeten hebben tot de aanvragers en hun dossiers, om de toegankelijkheid en de uitvoering van het beroepsrecht te vergemakkelijken.

| 2.7 | Het Comité verzoekt de Commissie om de werkingssfeer van de gewijzigde „Richtlijn asielprocedures”, die de Raad op 19 november 2004 heeft goedgekeurd en die opnieuw aan het EP moeten worden voorgelegd, uit te breiden met subsidiaire bescherming, in de zin van de „Richtlijn betreffende de erkenning van vluchtelingen”. Ook zou de aanduiding „veilige derde landen” voor landen van herkomst of doorreis moeten worden herzien, omdat asielzoekers hiermee het recht wordt ontzegd een onderzoek te laten instellen naar hun individuele situatie, en daaraan rechten te ontlenen. |
| --- | --- |

2.7

Het Comité verzoekt de Commissie om de werkingssfeer van de gewijzigde „Richtlijn asielprocedures”, die de Raad op 19 november 2004 heeft goedgekeurd en die opnieuw aan het EP moeten worden voorgelegd, uit te breiden met subsidiaire bescherming, in de zin van de „Richtlijn betreffende de erkenning van vluchtelingen”. Ook zou de aanduiding „veilige derde landen” voor landen van herkomst of doorreis moeten worden herzien, omdat asielzoekers hiermee het recht wordt ontzegd een onderzoek te laten instellen naar hun individuele situatie, en daaraan rechten te ontlenen.

| 2.8 | Het Comité beveelt aan om in de voorbereidende fase aandacht te schenken aan eventuele fouten en problemen van bestaande procedures inzake de statusbepaling van vluchtelingen. |
| --- | --- |

2.8

Het Comité beveelt aan om in de voorbereidende fase aandacht te schenken aan eventuele fouten en problemen van bestaande procedures inzake de statusbepaling van vluchtelingen.

| 2.9 | Met het oog op de bilaterale overeenkomsten inzake wederopname zou de Raad de mogelijkheid moeten hebben om bij de voorbereiding een geharmoniseerd solidariteitsnetwerk (5) tussen de lidstaten op te zetten (bijvoorbeeld een hervestigingsprogramma of een lastenverdelingssysteem), ten einde alle lidstaten in staat te stellen hun internationale verplichtingen en de Europese richtlijnen na te leven. |
| --- | --- |

2.9

Met het oog op de bilaterale overeenkomsten inzake wederopname zou de Raad de mogelijkheid moeten hebben om bij de voorbereiding een geharmoniseerd solidariteitsnetwerk (5) tussen de lidstaten op te zetten (bijvoorbeeld een hervestigingsprogramma of een lastenverdelingssysteem), ten einde alle lidstaten in staat te stellen hun internationale verplichtingen en de Europese richtlijnen na te leven.

| 2.10 | Ook zou de Commissie de zogenaamde versnelde procedure moeten herzien, die asielzoekers het recht ontzegt een diepgaand onderzoek te laten instellen naar hun individuele situatie en hun de daaruit voortvloeiende rechten ontneemt, met name de opschortende werking van een beroep, waardoor zij naar hun land van herkomst dreigen te worden teruggestuurd vóórdat het beroep door een bevoegde rechtbank is onderzocht. |
| --- | --- |

2.10

Ook zou de Commissie de zogenaamde versnelde procedure moeten herzien, die asielzoekers het recht ontzegt een diepgaand onderzoek te laten instellen naar hun individuele situatie en hun de daaruit voortvloeiende rechten ontneemt, met name de opschortende werking van een beroep, waardoor zij naar hun land van herkomst dreigen te worden teruggestuurd vóórdat het beroep door een bevoegde rechtbank is onderzocht.

| 2.11 | Het Comité roept de Commissie op om bij de mogelijkheden en redenen om iemand terug te sturen naar het land van herkomst, niet uit het oog te verliezen dat dit soms op grond van daadwerkelijke belemmeringen of op humanitaire gronden (bijv. ziekte) niet mogelijk is. |
| --- | --- |

2.11

Het Comité roept de Commissie op om bij de mogelijkheden en redenen om iemand terug te sturen naar het land van herkomst, niet uit het oog te verliezen dat dit soms op grond van daadwerkelijke belemmeringen of op humanitaire gronden (bijv. ziekte) niet mogelijk is.

Brussel, 15 december 2004

De voorzitter

van het Europees Economisch en Sociaal Comité

A.-M. SIGMUND

---

(1)  Zie richtlijn 2004/83/EG van de Raad van 29 april 2004 inzake minimumnormen voor de erkenning van de vluchtelingenstatus en het desbetreffende EESC-advies in PB C 221 van 17/09/2002 (rapporteur: mevrouw LE NOUAIL-MARLIÈRE)

1

(2)  Zie Beschikking nr. 2000/596/EG van de Raad tot instelling van een Europees Vluchtelingenfonds en het desbetreffende advies van het EESC in PB C 168 van 16/06/2000 (rapporteur: mevrouw zu EULENBURG); Richtlijn nr. 2001/55/EG betreffende de tijdelijke bescherming in geval van massale toestroom van ontheemden en het desbetreffende advies van het EESC in PB C 155 van 29/05/2001 (rapporteur: mevrouw CASSINA); de richtlijn betreffende minimumnormen voor de procedures voor de toekenning of intrekking van de vluchtelingenstatus, waarover de Raad op 19/11/2004 een akkoord heeft bereikt, en het desbetreffende EESC-advies in PB C 193 van 10/07/2001 (rapporteur: de heer MELICÍAS); Richtlijn nr. 2003/9/EG tot vaststelling van minimumnormen voor de opvang van asielzoekers in de lidstaten en het desbetreffende advies van het EESC in PB C 48 van 21/02/2001 (rapporteurs: de heer MENGOZZI et de heer PARIZA CASTAÑOS); Verordening nr. 2003/343/EG tot vaststelling van de criteria en instrumenten voor de behandeling van een asielverzoek (Dublin II) en het desbetreffende advies van het EESC in PB C 125 van 27/05/2002 (rapporteur: de heer SHARMA); Richtlijn nr. 2004/83/EG inzake minimumnormen voor de erkenning van onderdanen van derde landen en staatlozen als vluchteling of als persoon die anderszins internationale bescherming behoeft, die de Raad op 29/04/2004 heeft goedgekeurd, en het desbetreffende EESC-advies in PB C 221 van 17/09/2002 (rapporteur: mevrouw LE NOUAIL-MARLIÈRE); het besluit tot oprichting van het Europees Vluchtelingenfonds voor de periode 2005–2010, waarover de Raad op 08/06/2004 een politiek akkoord heeft bereikt, en het desbetreffende advies CESE PB C 241 (28.9.2004).

2

(3)  Zie Richtlijn nr. 2004/83/EG inzake minimumnormen voor de erkenning van onderdanen van derde landen en staatlozen als vluchteling of als persoon die anderszins internationale bescherming behoeft, die de Raad op 29/04/2004 heeft goedgekeurd, en het desbetreffende EESC-advies in PB C 221 van 17/09/2002 (rapporteur: mevrouw LE NOUAIL-MARLIÈRE)

3

(4)  Zie de richtlijn betreffende minimumnormen voor de erkenning en de status van onderdanen van derde landen en staatlozen als vluchtelingen of als personen die anderszins internationale bescherming behoeven, waarover de Raad op 29/04/2004 een akkoord heeft bereikt.

4

(5)  Zie par. 3.13.1 van het EESC-advies over de mededeling van de Commissie „Studie naar de samenhang tussen legale en illegale migratie” (COM(2004) 412 def.), goedgekeurd op 15/16 december 2004 (rapporteur: de heer PARIZA CASTAÑOS)

5

---

| 28.6.2005 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 157/99 |
| --- | --- | --- | --- |

28.6.2005

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 157/99

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het „Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad inzake de toegang tot buitenlandse hulp”

(COM(2004) 313 def. — 2004/0099 COD)

(2005/C 157/18)

De Raad heeft op 15 augustus 2004 besloten overeenkomstig artikel 262 van het EG-verdrag het Europees Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over voornoemd voorstel.

De gespecialiseerde afdeling „Externe betrekkingen”, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 9 november 2004 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Zufiaur Narvaiza.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 413e zitting van 15 en 16 december 2004 (vergadering van 15 december) het volgende advies uitgebracht, dat met 145 stemmen vóór bij 5 onthoudingen werd goedgekeurd.

1.   Inleiding

| 1.1 | De internationale donorgemeenschap tracht voortdurend de hulpverlening aan ontwikkelingslanden efficiënter aan te pakken en de transactiekosten te drukken. Dit komt ook tot uiting in het Comité voor Ontwikkelingshulp (DAC) van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO), waarin alle donoren verenigd zijn en waarin ernaar wordt gestreefd het ontwikkelingshulpbeleid meer op één lijn te brengen. |
| --- | --- |

1.1

De internationale donorgemeenschap tracht voortdurend de hulpverlening aan ontwikkelingslanden efficiënter aan te pakken en de transactiekosten te drukken. Dit komt ook tot uiting in het Comité voor Ontwikkelingshulp (DAC) van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO), waarin alle donoren verenigd zijn en waarin ernaar wordt gestreefd het ontwikkelingshulpbeleid meer op één lijn te brengen.

| 1.2 | De afgelopen decennia is men geleidelijk aan tot het besef gekomen dat het koppelen van ontwikkelingshulp — direct of indirect — aan de aankoop van door het donorland geproduceerde goederen of geleverde diensten zowel vanuit ontwikkelingsoogpunt als vanuit het oogpunt van efficiëntie uit den boze is. De verplichting om hulpgelden bij bedrijven van het donorland zelf te besteden brengt, door het ontbreken van concurrentie, extra kosten met zich mee en werkt bovendien corruptie in de hand. Binding van ontwikkelingshulp veroorzaakt niet alleen marktdistorties, maar druist ook in tegen de Europese mededingingsregels, en met name tegen de beginselen van gelijke behandeling en non-discriminatie. |
| --- | --- |

1.2

De afgelopen decennia is men geleidelijk aan tot het besef gekomen dat het koppelen van ontwikkelingshulp — direct of indirect — aan de aankoop van door het donorland geproduceerde goederen of geleverde diensten zowel vanuit ontwikkelingsoogpunt als vanuit het oogpunt van efficiëntie uit den boze is. De verplichting om hulpgelden bij bedrijven van het donorland zelf te besteden brengt, door het ontbreken van concurrentie, extra kosten met zich mee en werkt bovendien corruptie in de hand. Binding van ontwikkelingshulp veroorzaakt niet alleen marktdistorties, maar druist ook in tegen de Europese mededingingsregels, en met name tegen de beginselen van gelijke behandeling en non-discriminatie.

| 1.3 | De donorlanden hebben zich de afgelopen jaren uitvoerig op deze kwestie beraden, wat in maart 2001 heeft geresulteerd in een „Aanbeveling inzake de ontbinding van de officiële ontwikkelingshulp aan de minst ontwikkelde landen” van het Comité voor Ontwikkelingshulp van de OESO, waaraan ieder donorland zich sindsdien dient te houden. Doel van deze aanbeveling is de transactiekosten bij het verlenen van ontwikkelingshulp met 15 à 30 % te drukken. Volgens gegevens van de Wereldbank kan het ontbinden van ontwikkelingshulp in totaal een besparing van 25 % opleveren. |
| --- | --- |

1.3

De donorlanden hebben zich de afgelopen jaren uitvoerig op deze kwestie beraden, wat in maart 2001 heeft geresulteerd in een „Aanbeveling inzake de ontbinding van de officiële ontwikkelingshulp aan de minst ontwikkelde landen” van het Comité voor Ontwikkelingshulp van de OESO, waaraan ieder donorland zich sindsdien dient te houden. Doel van deze aanbeveling is de transactiekosten bij het verlenen van ontwikkelingshulp met 15 à 30 % te drukken. Volgens gegevens van de Wereldbank kan het ontbinden van ontwikkelingshulp in totaal een besparing van 25 % opleveren.

| 1.4 | In de Europese Unie werd het beleid dienaangaande bijgesteld tijdens de zitting van de Raad Algemene Zaken van maart 2002 — zitting die samenviel met de Top van Barcelona en grotendeels in het teken stond van de internationale conferentie over de financiering van ontwikkelingshulp, die dezelfde maand in Monterrey zou worden gehouden. Overeengekomen werd dat de Unie voortaan de OESO-aanbeveling zou toepassen en dat zij ook zou blijven vasthouden aan haar preferentiële handelsregeling ten behoeve van de ACS-landen. De Raad, en later ook het Europees Parlement in zijn verslag (A5-0190/2003) over de Mededeling van de Commissie „Ontkoppeling van steun: voor doeltreffendere steun” (COM(2002) 639 — 2002/2284 INI), sprak zich voor volledige ontbinding van alle officiële ontwikkelingshulp uit en drong er tegelijkertijd op aan dat de donorlanden regionale en interregionale integratieprocessen in de minder ontwikkelde wereld zouden ondersteunen, de institutionele opbouw en capaciteitsopbouw in de hulpontvangende landen zouden bevorderen en concurrentiedistorties in het nadeel van de ontvangende landen uit de wereld zouden helpen. Tot slot pleitte hij ook nog voor toepassing van het wederkerigheidsbeginsel en voor samenwerking met internationale organisaties. |
| --- | --- |

1.4

In de Europese Unie werd het beleid dienaangaande bijgesteld tijdens de zitting van de Raad Algemene Zaken van maart 2002 — zitting die samenviel met de Top van Barcelona en grotendeels in het teken stond van de internationale conferentie over de financiering van ontwikkelingshulp, die dezelfde maand in Monterrey zou worden gehouden. Overeengekomen werd dat de Unie voortaan de OESO-aanbeveling zou toepassen en dat zij ook zou blijven vasthouden aan haar preferentiële handelsregeling ten behoeve van de ACS-landen. De Raad, en later ook het Europees Parlement in zijn verslag (A5-0190/2003) over de Mededeling van de Commissie „Ontkoppeling van steun: voor doeltreffendere steun” (COM(2002) 639 — 2002/2284 INI), sprak zich voor volledige ontbinding van alle officiële ontwikkelingshulp uit en drong er tegelijkertijd op aan dat de donorlanden regionale en interregionale integratieprocessen in de minder ontwikkelde wereld zouden ondersteunen, de institutionele opbouw en capaciteitsopbouw in de hulpontvangende landen zouden bevorderen en concurrentiedistorties in het nadeel van de ontvangende landen uit de wereld zouden helpen. Tot slot pleitte hij ook nog voor toepassing van het wederkerigheidsbeginsel en voor samenwerking met internationale organisaties.

| 1.5 | De nieuwe koers werd vervolgens in een aantal Mededelingen nader uitgewerkt, maar het ontbrak nog aan een concrete regeling betreffende de toegang tot de diverse onderdelen van het hulpinstrumentarium van de Unie zelf. Vandaar dit nieuwe Commissievoorstel. |
| --- | --- |

1.5

De nieuwe koers werd vervolgens in een aantal Mededelingen nader uitgewerkt, maar het ontbrak nog aan een concrete regeling betreffende de toegang tot de diverse onderdelen van het hulpinstrumentarium van de Unie zelf. Vandaar dit nieuwe Commissievoorstel.

| 1.6 | Daar het instrumentarium in het kader van het Europees Ontwikkelingsfonds (EOF) en dat in het kader van de EU-begroting juridisch van elkaar verschillen, lijkt het logisch om in twee parallelle processen te voorzien. In de recente Mededeling „Bouwen aan onze gemeenschappelijke toekomst — Beleidsuitdagingen en begrotingsmiddelen in de uitgebreide Unie 2007-2013” (1) wordt het financiële kader aangegeven waarin de voorgestelde regeling moet worden ingepast. Men mag echter niet over het hoofd zien dat de situatie er heel anders zal uitzien als het EOF een onderdeel van de EU-begroting wordt. Het onderhavige voorstel voor een verordening heeft alleen betrekking op het instrumentarium dat onder de EU-begroting valt. Als in de toekomst ook het EOF onder de EU-begroting valt, geldt de thans voorgestelde verordening ook voor het EOF (2). |
| --- | --- |

1.6

Daar het instrumentarium in het kader van het Europees Ontwikkelingsfonds (EOF) en dat in het kader van de EU-begroting juridisch van elkaar verschillen, lijkt het logisch om in twee parallelle processen te voorzien. In de recente Mededeling „Bouwen aan onze gemeenschappelijke toekomst — Beleidsuitdagingen en begrotingsmiddelen in de uitgebreide Unie 2007-2013” (1) wordt het financiële kader aangegeven waarin de voorgestelde regeling moet worden ingepast. Men mag echter niet over het hoofd zien dat de situatie er heel anders zal uitzien als het EOF een onderdeel van de EU-begroting wordt. Het onderhavige voorstel voor een verordening heeft alleen betrekking op het instrumentarium dat onder de EU-begroting valt. Als in de toekomst ook het EOF onder de EU-begroting valt, geldt de thans voorgestelde verordening ook voor het EOF (2).

| 1.7 | Gelet op de door de EU-instanties aangegane verbintenissen (zie boven) en de noodzaak te voldoen aan het subsidiariteits- en het evenredigheidsbeginsel (zie de toelichting bij het voorstel) kan men dus stellen dat de Commissie met recht en reden het onderhavige voorstel voor een verordening heeft uitgewerkt. |
| --- | --- |

1.7

Gelet op de door de EU-instanties aangegane verbintenissen (zie boven) en de noodzaak te voldoen aan het subsidiariteits- en het evenredigheidsbeginsel (zie de toelichting bij het voorstel) kan men dus stellen dat de Commissie met recht en reden het onderhavige voorstel voor een verordening heeft uitgewerkt.

2.   Artikelsgewijze evaluatie

Artikel 1. Toepassingsgebied

| 2.1 | Het Comité heeft geen op- of aanmerkingen bij het toepassingsgebied zoals dat in artikel 1 en bijlage 1 van de voorgestelde verordening wordt aangegeven. Het spreekt voor zich dat sommige instrumenten, zoals begrotingssteun, buiten het toepassingsgebied van de verordening vallen. |
| --- | --- |

2.1

Het Comité heeft geen op- of aanmerkingen bij het toepassingsgebied zoals dat in artikel 1 en bijlage 1 van de voorgestelde verordening wordt aangegeven. Het spreekt voor zich dat sommige instrumenten, zoals begrotingssteun, buiten het toepassingsgebied van de verordening vallen.

Artikel 2. Definitie

| 2.2 | Ook artikel 2, waarin voor de interpretatie van de gebruikte termen wordt verwezen naar de terminologie van het Financieel Reglement en de bijbehorende uitvoeringsvoorschriften, geeft geen aanleiding tot op- of aanmerkingen. |
| --- | --- |

2.2

Ook artikel 2, waarin voor de interpretatie van de gebruikte termen wordt verwezen naar de terminologie van het Financieel Reglement en de bijbehorende uitvoeringsvoorschriften, geeft geen aanleiding tot op- of aanmerkingen.

Artikel 3. Criteria

| 2.3 | Het lijkt het Comité logisch verschillende categorieën rechthebbenden te onderscheiden, uitgaande van de aard van het instrument. Het Comité vindt het ook normaal dat voor een specifiek gebied bedoelde instrumenten als een aparte categorie worden beschouwd omdat deze tot doel hebben de regionale integratie en de capaciteitsopbouw in de betrokken regio te bevorderen. Gelet op de decennialange traditie van gebonden hulp en de daaruit voortgevloeide inertie vestigt het er de aandacht op dat natuurlijke en rechtspersonen uit in de DAC-lijsten vermelde ontwikkelings- of transitielanden moeten worden aangespoord om gebruik te maken van het beschikbare instrumentarium. Het ontkoppelen van de hulp en het overschakelen op aanbestedingsprocedures moet de hulpontvangende landen ten goede komen. |
| --- | --- |

2.3

Het lijkt het Comité logisch verschillende categorieën rechthebbenden te onderscheiden, uitgaande van de aard van het instrument. Het Comité vindt het ook normaal dat voor een specifiek gebied bedoelde instrumenten als een aparte categorie worden beschouwd omdat deze tot doel hebben de regionale integratie en de capaciteitsopbouw in de betrokken regio te bevorderen. Gelet op de decennialange traditie van gebonden hulp en de daaruit voortgevloeide inertie vestigt het er de aandacht op dat natuurlijke en rechtspersonen uit in de DAC-lijsten vermelde ontwikkelings- of transitielanden moeten worden aangespoord om gebruik te maken van het beschikbare instrumentarium. Het ontkoppelen van de hulp en het overschakelen op aanbestedingsprocedures moet de hulpontvangende landen ten goede komen.

Artikel 4. Oorsprongsregels

| 2.4 | Het Comité verwelkomt iedere verduidelijking van de regeling betreffende de aankoop en oorsprong van goederen en materialen in het licht van de bepalingen van het vorige artikel. Het dringt erop aan dat strikt de hand wordt gehouden aan de internationale standaarden en aan alle internationaal erkende arbeids-, milieu- en mensenrechtennormen, wat het overigens ook in eerdere adviezen al heeft bepleit (3). Ook na de ontkoppeling van de hulp en het openstellen van de markten dienen hoge sociale en milieustandaarden te worden gehanteerd. |
| --- | --- |

2.4

Het Comité verwelkomt iedere verduidelijking van de regeling betreffende de aankoop en oorsprong van goederen en materialen in het licht van de bepalingen van het vorige artikel. Het dringt erop aan dat strikt de hand wordt gehouden aan de internationale standaarden en aan alle internationaal erkende arbeids-, milieu- en mensenrechtennormen, wat het overigens ook in eerdere adviezen al heeft bepleit (3). Ook na de ontkoppeling van de hulp en het openstellen van de markten dienen hoge sociale en milieustandaarden te worden gehanteerd.

Artikel 5. Wederkerigheid met derde landen

| 2.5 | Het Comité is het er volledig mee eens dat er niet alleen op papier, maar ook in de praktijk sprake dient te zijn van wederkerigheid. Negatieve ervaringen uit het verleden nopen tot voorzichtigheid en tot het hanteren van duidelijke criteria bij besluiten over toekenning van wederkerigheid (in casu transparantie, samenhang en evenredigheid). Om deze reden is het niet gelukkig met de formulering van lid 5, waarin wordt bepaald dat de begunstigde landen „zo veel mogelijk” bij een en ander moeten worden betrokken. Het had liever gezien dat de begunstigde landen via een verwijzing naar het partnerschapsbeginsel — een van de pijlers van het Europese ontwikkelingsbeleid én van de politiek van het Comité voor Ontwikkelingshulp — tot actieve deelname werden aangespoord. |
| --- | --- |

2.5

Het Comité is het er volledig mee eens dat er niet alleen op papier, maar ook in de praktijk sprake dient te zijn van wederkerigheid. Negatieve ervaringen uit het verleden nopen tot voorzichtigheid en tot het hanteren van duidelijke criteria bij besluiten over toekenning van wederkerigheid (in casu transparantie, samenhang en evenredigheid). Om deze reden is het niet gelukkig met de formulering van lid 5, waarin wordt bepaald dat de begunstigde landen „zo veel mogelijk” bij een en ander moeten worden betrokken. Het had liever gezien dat de begunstigde landen via een verwijzing naar het partnerschapsbeginsel — een van de pijlers van het Europese ontwikkelingsbeleid én van de politiek van het Comité voor Ontwikkelingshulp — tot actieve deelname werden aangespoord.

Artikel 6. Uitzondering op de regels voor toegankelijkheid en oorsprong

| 2.6 | Het Comité vindt het bij dit soort verordeningen logisch in uitzonderingen te voorzien om de regeling met de nodige flexibiliteit te kunnen uitvoeren. „Extreme noodgevallen” en „het niet beschikbaar zijn van producten en diensten” lijken het Comité gegronde redenen om „in naar behoren gemotiveerde uitzonderlijke gevallen” van de regeling af te wijken. |
| --- | --- |

2.6

Het Comité vindt het bij dit soort verordeningen logisch in uitzonderingen te voorzien om de regeling met de nodige flexibiliteit te kunnen uitvoeren. „Extreme noodgevallen” en „het niet beschikbaar zijn van producten en diensten” lijken het Comité gegronde redenen om „in naar behoren gemotiveerde uitzonderlijke gevallen” van de regeling af te wijken.

Artikel 7. Activiteiten in samenwerking met internationale organisaties of derde landen

| 2.7 | Daar ontwikkelingshulp vaak in multilateraal verband of via cofinanciering met een derde land wordt verleend, acht het Comité dit artikel hier zonder meer op zijn plaats. Het vestigt er evenwel de aandacht op dat het met name in déze gevallen van groot belang is erop toe te zien dat alle donoren gelijk worden behandeld en dat de wederkerigheidsregels worden nageleefd. |
| --- | --- |

2.7

Daar ontwikkelingshulp vaak in multilateraal verband of via cofinanciering met een derde land wordt verleend, acht het Comité dit artikel hier zonder meer op zijn plaats. Het vestigt er evenwel de aandacht op dat het met name in déze gevallen van groot belang is erop toe te zien dat alle donoren gelijk worden behandeld en dat de wederkerigheidsregels worden nageleefd.

Artikel 8. Humanitaire hulp

| 2.8 | Vanwege de specifieke aard van — en de groeiende behoefte aan — humanitaire hulp is voor dit soort buitenlandse hulp al in een aantal uitzonderingen voorzien (zie Verordening 1257/96). Deze uitzonderingen, die inmiddels hun neerslag hebben gevonden in de nieuwe „kaderovereenkomst voor partnerschap” van het Bureau voor Humanitaire Hulp (ECHO), zijn volgens het Comité verantwoord omdat zij het mogelijk maken om sneller en efficiënter op noodsituaties te reageren. Het Comité kan zich ook verenigen met de bepaling dat de regels van de thans voorgestelde verordening moeten worden toegepast als de uitvoering van de humanitaire hulp de gunning van aanbestedingscontracten vereist. |
| --- | --- |

2.8

Vanwege de specifieke aard van — en de groeiende behoefte aan — humanitaire hulp is voor dit soort buitenlandse hulp al in een aantal uitzonderingen voorzien (zie Verordening 1257/96). Deze uitzonderingen, die inmiddels hun neerslag hebben gevonden in de nieuwe „kaderovereenkomst voor partnerschap” van het Bureau voor Humanitaire Hulp (ECHO), zijn volgens het Comité verantwoord omdat zij het mogelijk maken om sneller en efficiënter op noodsituaties te reageren. Het Comité kan zich ook verenigen met de bepaling dat de regels van de thans voorgestelde verordening moeten worden toegepast als de uitvoering van de humanitaire hulp de gunning van aanbestedingscontracten vereist.

Artikel 9. Snelle Reactie Mechanisme

| 2.9 | Net als bij het vorige artikel is het niet meer dan logisch dat in bepaalde uitzonderingsgevallen afwijkende procedures en criteria worden toegepast. De door de Commissie voorgestelde wijziging heeft betrekking op artikel 6, lid 4, sub b, van de desbetreffende Verordening. |
| --- | --- |

2.9

Net als bij het vorige artikel is het niet meer dan logisch dat in bepaalde uitzonderingsgevallen afwijkende procedures en criteria worden toegepast. De door de Commissie voorgestelde wijziging heeft betrekking op artikel 6, lid 4, sub b, van de desbetreffende Verordening.

Artikel 10. Toepassing van de verordening

| 2.10 | De voorgestelde Verordening wijzigt alle bepalingen van eerder vastgestelde verordeningen die van belang zijn voor het realiseren van het beoogde doel. De desbetreffende verordeningen worden opgesomd in de bijlage, met vermelding van de specifieke bepaling(en) die moet(en) worden gewijzigd. Het Comité kan deze werkwijze alleen maar toejuichen, gelet op het grote aantal verordeningen en hulpinstrumenten dat in de jaren '90 het licht heeft gezien. Het is daarentegen niet gelukkig met het woord „regelmatig” in de laatste zin van dit artikel. |
| --- | --- |

2.10

De voorgestelde Verordening wijzigt alle bepalingen van eerder vastgestelde verordeningen die van belang zijn voor het realiseren van het beoogde doel. De desbetreffende verordeningen worden opgesomd in de bijlage, met vermelding van de specifieke bepaling(en) die moet(en) worden gewijzigd. Het Comité kan deze werkwijze alleen maar toejuichen, gelet op het grote aantal verordeningen en hulpinstrumenten dat in de jaren '90 het licht heeft gezien. Het is daarentegen niet gelukkig met het woord „regelmatig” in de laatste zin van dit artikel.

Artikel 11. Inwerkingtreding

| 2.11 | Het Comité heeft geen op- of aanmerkingen bij dit artikel. |
| --- | --- |

2.11

Het Comité heeft geen op- of aanmerkingen bij dit artikel.

3.   Algemene evaluatie

| 3.1 | Het Commissievoorstel sluit naadloos aan bij het beleid van de donororganisaties en ligt volledig in de lijn van de standpunten die de EU-instellingen en de lidstaten eerder al naar voren hebben gebracht. Niets in de voorgestelde verordening lijkt het Comité ongerijmd of nadelig voor de ontwikkelingssamenwerking of de externe activiteiten van de Unie. Het Comité is veeleer van oordeel dat de verordening de efficiëntie en de fameuze drie „c's” — coherentie, complementariteit en coördinatie — van de ontwikkelingssamenwerking ten goede zal komen. |
| --- | --- |

3.1

Het Commissievoorstel sluit naadloos aan bij het beleid van de donororganisaties en ligt volledig in de lijn van de standpunten die de EU-instellingen en de lidstaten eerder al naar voren hebben gebracht. Niets in de voorgestelde verordening lijkt het Comité ongerijmd of nadelig voor de ontwikkelingssamenwerking of de externe activiteiten van de Unie. Het Comité is veeleer van oordeel dat de verordening de efficiëntie en de fameuze drie „c's” — coherentie, complementariteit en coördinatie — van de ontwikkelingssamenwerking ten goede zal komen.

| 3.2 | Toch wil het hier en daar een kleine kanttekening plaatsen en een aantal punten aanstippen die meer aandacht verdienen of nader zouden moeten worden uitgewerkt. |
| --- | --- |

3.2

Toch wil het hier en daar een kleine kanttekening plaatsen en een aantal punten aanstippen die meer aandacht verdienen of nader zouden moeten worden uitgewerkt.

| 3.3 | In de verordening wordt te weinig benadrukt dat de hulpontvangende landen zélf de rol van motor van hun eigen ontwikkeling op zich dienen te nemen. Het ontbinden van ontwikkelingshulp mag voor de ontvangende landen niet nadelig uitpakken en de ontvangende landen dienen in ieder geval, conform de aanbeveling van de EU-instellingen en van bovengenoemde internationale organisaties, tot grotere betrokkenheid te worden aangespoord. Bovendien moeten zij worden aangemoedigd om in hun aanbestedingen een aantal fundamentele beginselen — transparantie, gelijkheid, wederzijdse erkenning en evenredigheid — in acht te nemen en de principes van goed bestuur na te leven zodat zij er zowel in politiek als in sociaal-economisch opzicht op vooruitgaan. |
| --- | --- |

3.3

In de verordening wordt te weinig benadrukt dat de hulpontvangende landen zélf de rol van motor van hun eigen ontwikkeling op zich dienen te nemen. Het ontbinden van ontwikkelingshulp mag voor de ontvangende landen niet nadelig uitpakken en de ontvangende landen dienen in ieder geval, conform de aanbeveling van de EU-instellingen en van bovengenoemde internationale organisaties, tot grotere betrokkenheid te worden aangespoord. Bovendien moeten zij worden aangemoedigd om in hun aanbestedingen een aantal fundamentele beginselen — transparantie, gelijkheid, wederzijdse erkenning en evenredigheid — in acht te nemen en de principes van goed bestuur na te leven zodat zij er zowel in politiek als in sociaal-economisch opzicht op vooruitgaan.

| 3.4 | Ter wille van een nóg effectievere en efficiëntere uitvoering van de verordening pleit het Comité voor een financiële doorlichting van het hele hulpverleningsproces (leveringskosten, vervoers- en personeelskosten ...) om alle knelpunten en tekortkomingen in kaart te brengen. Hoewel de verordening zowel naar de letter als naar de geest tot doel heeft de hulpverlening te stroomlijnen en te vereenvoudigen, vreest het dat zij weleens tot nieuwe regels en voorschriften zou kunnen leiden, waardoor de bureaucratische rompslomp nog zou toenemen en het nog langer zou duren voordat de hulp haar bestemming bereikt. |
| --- | --- |

3.4

Ter wille van een nóg effectievere en efficiëntere uitvoering van de verordening pleit het Comité voor een financiële doorlichting van het hele hulpverleningsproces (leveringskosten, vervoers- en personeelskosten ...) om alle knelpunten en tekortkomingen in kaart te brengen. Hoewel de verordening zowel naar de letter als naar de geest tot doel heeft de hulpverlening te stroomlijnen en te vereenvoudigen, vreest het dat zij weleens tot nieuwe regels en voorschriften zou kunnen leiden, waardoor de bureaucratische rompslomp nog zou toenemen en het nog langer zou duren voordat de hulp haar bestemming bereikt.

| 3.5 | Respect voor de internationale sociale en milieunormen dient als een rode draad door de hele verordening te lopen en geen enkele bepaling mag sociale of milieudumping in de hand werken. Van de hulpontvangende landen worden een grotere betrokkenheid en een grotere eigen inzet verwacht, maar dat mag er niet toe leiden dat minder aandacht wordt geschonken aan de naleving van sociale, arbeids- en milieunormen. Dit zou in artikel 4 van de verordening uitdrukkelijk moeten worden vermeld. |
| --- | --- |

3.5

Respect voor de internationale sociale en milieunormen dient als een rode draad door de hele verordening te lopen en geen enkele bepaling mag sociale of milieudumping in de hand werken. Van de hulpontvangende landen worden een grotere betrokkenheid en een grotere eigen inzet verwacht, maar dat mag er niet toe leiden dat minder aandacht wordt geschonken aan de naleving van sociale, arbeids- en milieunormen. Dit zou in artikel 4 van de verordening uitdrukkelijk moeten worden vermeld.

| 3.6 | Het gebonden karakter van ontwikkelingshulp, d.w.z. de eis de hulp te besteden aan producten en diensten van bedrijven uit het donorland, wordt alom als een van de beperkingen van het huidige ontwikkelingssamenwerkingsmodel beschouwd omdat het afbreuk doet aan de efficiëntie en geloofwaardigheid van de hulpverlening. Ontbinding van ontwikkelingshulp is dan ook geen doel op zichzelf, maar een middel om de impact van de hulp te vergroten en tegelijk de kosten te drukken. Dé sleutel tot een succesvol ontwikkelingshulpbeleid ligt evenwel in het stimuleren van een grotere betrokkenheid van de hulpontvangende landen, die moeten worden aangespoord om zélf als motor van hun eigen ontwikkeling op te treden en hun hele maatschappelijk middenveld voor dit doel te mobiliseren. |
| --- | --- |

3.6

Het gebonden karakter van ontwikkelingshulp, d.w.z. de eis de hulp te besteden aan producten en diensten van bedrijven uit het donorland, wordt alom als een van de beperkingen van het huidige ontwikkelingssamenwerkingsmodel beschouwd omdat het afbreuk doet aan de efficiëntie en geloofwaardigheid van de hulpverlening. Ontbinding van ontwikkelingshulp is dan ook geen doel op zichzelf, maar een middel om de impact van de hulp te vergroten en tegelijk de kosten te drukken. Dé sleutel tot een succesvol ontwikkelingshulpbeleid ligt evenwel in het stimuleren van een grotere betrokkenheid van de hulpontvangende landen, die moeten worden aangespoord om zélf als motor van hun eigen ontwikkeling op te treden en hun hele maatschappelijk middenveld voor dit doel te mobiliseren.

Brussel, 15 december 2004

De voorzitter

van het Europees Economisch en Sociaal Comité

A.-M. SIGMUND

---

(1)  COM(2004) 101 def. van 10 februari 2004

1

(2)  Het is nog moeilijk in te schatten wanneer de budgettering van het EOF rond zal zijn.

2

(3)  Zie de adviezen „Mensenrechten op het werk” (rapporteur: Putzhammer en Gafo Fernández, PB C 260 van 17 september 2001, blz. 79-85) en „Het Stelsel van Algemene Preferenties (SAP)” (rapporteur: Pezzini, PB C 112 van 30 april 2004).

3

---

| 28.6.2005 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 157/102 |
| --- | --- | --- | --- |

28.6.2005

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 157/102

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de „mededeling van de Commissie aan de Raad en aan het Europees Parlement over de totstandbrenging van een duurzaam landbouwmodel voor Europa via het hervormde glb — hervorming van de suikersector”

(COM(2004) 499 def.)

(2005/C 157/19)

De Commissie heeft op 15 juli 2004 besloten, overeenkomstig de bepalingen van art. 262 van het EG-Verdrag, het Europees Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over voornoemde mededeling.

De gespecialiseerde afdeling „Landbouw, plattelandsontwikkeling en milieu”, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 16 november 2004 goedgekeurd; rapporteur was de heer BASTIAN, co-rapporteur de heer STRASSER.

Het Comité heeft tijdens zijn 413e zitting op 15 en 16 december 2004 (vergadering van 15 december 2004) het volgende advies uitgebracht, dat met 137 stemmen vóór en 21 stemmen tegen, bij 11 onthoudingen, is goedgekeurd.

1.   Inleiding

| 1.1 | Eenentwintig landen van de Europese Unie produceren suikerbieten. De Franse overzeese gebiedsdelen en Spanje produceren ook een kleine hoeveelheid rietsuiker (280 000 ton). De Europese suikerproductie varieert van 17 tot 20 miljoen ton in totaal per jaar; de suikerconsumptie in de EU wordt geschat op 16 miljoen ton per jaar. |
| --- | --- |

1.1

Eenentwintig landen van de Europese Unie produceren suikerbieten. De Franse overzeese gebiedsdelen en Spanje produceren ook een kleine hoeveelheid rietsuiker (280 000 ton). De Europese suikerproductie varieert van 17 tot 20 miljoen ton in totaal per jaar; de suikerconsumptie in de EU wordt geschat op 16 miljoen ton per jaar.

| 1.2 | Suikerbieten worden door 350 000 boeren in wisselbouw geteeld op een oppervlakte van 2,2 miljoen hectare (gemiddeld iets meer dan 6 ha bieten per producent). Suikerbieten worden in ongeveer 200 suikerfabrieken verwerkt en bieden rechtstreeks werk aan ongeveer 60 000 werknemers. |
| --- | --- |

1.2

Suikerbieten worden door 350 000 boeren in wisselbouw geteeld op een oppervlakte van 2,2 miljoen hectare (gemiddeld iets meer dan 6 ha bieten per producent). Suikerbieten worden in ongeveer 200 suikerfabrieken verwerkt en bieden rechtstreeks werk aan ongeveer 60 000 werknemers.

| 1.3 | De Europese Unie produceert ook 500 000 ton isoglucose en 250 000 ton inulinestroop en raffineert ruwe rietsuiker (waarvan het leeuwendeel — 1,5 MT — uit ACS-landen wordt geïmporteerd) (1). |
| --- | --- |

1.3

De Europese Unie produceert ook 500 000 ton isoglucose en 250 000 ton inulinestroop en raffineert ruwe rietsuiker (waarvan het leeuwendeel — 1,5 MT — uit ACS-landen wordt geïmporteerd) (1).

| 1.4 | In de sector suiker, isoglucose en inulinestroop is de quotaregeling voortvoeiend uit Verordening 1785/81 herhaaldelijk verlengd. De laatste verlenging dateert van 2001 en betreft de vijf verkoopseizoenen van 2001/2002 tot en met 2005/2006. Deze verordening heeft het nummer 1260/2001 meegekregen en wijkt op diverse punten aanzienlijk af van de vorige verordening. Zo zijn de prijzen vastgesteld tot 30 juni 2006, is de opslagregeling afgeschaft, wordt de opslag van overgedragen suiker niet langer gefinancierd, worden de quota met 115 000 ton verminderd en nemen de bietentelers en suikerfabrikanten de productierestituties voor de chemische sector volledig voor hun rekening. |
| --- | --- |

1.4

In de sector suiker, isoglucose en inulinestroop is de quotaregeling voortvoeiend uit Verordening 1785/81 herhaaldelijk verlengd. De laatste verlenging dateert van 2001 en betreft de vijf verkoopseizoenen van 2001/2002 tot en met 2005/2006. Deze verordening heeft het nummer 1260/2001 meegekregen en wijkt op diverse punten aanzienlijk af van de vorige verordening. Zo zijn de prijzen vastgesteld tot 30 juni 2006, is de opslagregeling afgeschaft, wordt de opslag van overgedragen suiker niet langer gefinancierd, worden de quota met 115 000 ton verminderd en nemen de bietentelers en suikerfabrikanten de productierestituties voor de chemische sector volledig voor hun rekening.

| 1.5 | De Commissie heeft op 14 juli 2004, met het oog op de voltooiing van het duurzaam landbouwmodel voor de EU, een mededeling gepubliceerd over de hervorming van de suikersector (COM(2004) 499 def.). |
| --- | --- |

1.5

De Commissie heeft op 14 juli 2004, met het oog op de voltooiing van het duurzaam landbouwmodel voor de EU, een mededeling gepubliceerd over de hervorming van de suikersector (COM(2004) 499 def.).

| 1.6 | In dit document stelt de Commissie voor de regelingen, prijzen en quota voor de suikersector met ingang van 1 juli 2005 grondig te wijzen en kondigt zij reeds aan, in 2008 wellicht met nieuwe voorstellen op het gebied van quota en prijzen te komen. Zo wil zij de logica van de hervorming van het GLB uitbreiden tot de suikersector, de Europese suikermarkt minder aantrekkelijk maken voor invoer, de uitvoer van quotumsuiker met restitutie gevoelig verminderen en de productrestituties voor suiker die aan de chemische industrie wordt verkocht afschaffen. |
| --- | --- |

1.6

In dit document stelt de Commissie voor de regelingen, prijzen en quota voor de suikersector met ingang van 1 juli 2005 grondig te wijzen en kondigt zij reeds aan, in 2008 wellicht met nieuwe voorstellen op het gebied van quota en prijzen te komen. Zo wil zij de logica van de hervorming van het GLB uitbreiden tot de suikersector, de Europese suikermarkt minder aantrekkelijk maken voor invoer, de uitvoer van quotumsuiker met restitutie gevoelig verminderen en de productrestituties voor suiker die aan de chemische industrie wordt verkocht afschaffen.

| 1.7 | De Commissie stelt voor de A- en B-quota samen te brengen in één quotum en het suikerquotum te verlagen met 1,3 miljoen ton, en vervolgens drie lineaire verlagingen met 0,5 miljoen ton per jaar toe te passen (wat neerkomt op een totale verlaging van de productiequota met 2,8 miljoen ton oftewel 16 %). |
| --- | --- |

1.7

De Commissie stelt voor de A- en B-quota samen te brengen in één quotum en het suikerquotum te verlagen met 1,3 miljoen ton, en vervolgens drie lineaire verlagingen met 0,5 miljoen ton per jaar toe te passen (wat neerkomt op een totale verlaging van de productiequota met 2,8 miljoen ton oftewel 16 %).

| 1.8 | Parallel aan deze verlaging van het suikerquotum stelt de Commissie voor het isoglucosequotum te verhogen met 100 000 ton per jaar gedurende een periode van drie jaar (een verhoging van 60 %) en het inulinequotum ongewijzigd te laten. |
| --- | --- |

1.8

Parallel aan deze verlaging van het suikerquotum stelt de Commissie voor het isoglucosequotum te verhogen met 100 000 ton per jaar gedurende een periode van drie jaar (een verhoging van 60 %) en het inulinequotum ongewijzigd te laten.

| 1.9 | Om de noodzakelijke herstructurering van de suikersector veilig te stellen, stelt de Commissie voor de quota binnen Europa vrij overdraagbaar te maken. Ook wordt voorgesteld om samen met de lidstaten een subsidie van 250 euro per ton te betalen aan suikerfabrikanten die er niet in geslaagd zijn hun suikerquotum over te dragen en die willen stoppen met het produceren van suiker. Deze steun is bedoeld om de betreffende suikerfabrikanten ertoe aan te zetten hun sociale verplichtingen na te komen en de milieuconditie van het fabrieksterrein te herstellen. |
| --- | --- |

1.9

Om de noodzakelijke herstructurering van de suikersector veilig te stellen, stelt de Commissie voor de quota binnen Europa vrij overdraagbaar te maken. Ook wordt voorgesteld om samen met de lidstaten een subsidie van 250 euro per ton te betalen aan suikerfabrikanten die er niet in geslaagd zijn hun suikerquotum over te dragen en die willen stoppen met het produceren van suiker. Deze steun is bedoeld om de betreffende suikerfabrikanten ertoe aan te zetten hun sociale verplichtingen na te komen en de milieuconditie van het fabrieksterrein te herstellen.

| 1.10 | De Commissie stelt voor de interventieregeling en het declasseringsmechanisme, die via het evenwicht op de markt voor prijsgaranties zorgen en voor naleving van de WTO-voorschriften, te vervangen door een regeling van particuliere opslag (2) en verplichte overdracht van suikerquota. |
| --- | --- |

1.10

De Commissie stelt voor de interventieregeling en het declasseringsmechanisme, die via het evenwicht op de markt voor prijsgaranties zorgen en voor naleving van de WTO-voorschriften, te vervangen door een regeling van particuliere opslag (2) en verplichte overdracht van suikerquota.

| 1.11 | Wat de prijzen betreft, stelt de Commissie voor de interventieprijs voor suiker te vervangen door een referentieprijs die dient voor de berekening van de aan de suikerbietenproducenten in ACS- en minder ontwikkelde landen te betalen minimumprijs alsook voor de vaststelling van de interventiedrempel voor particuliere opslag en de overdracht van overtollige hoeveelheden naar het volgende jaar. De institutionele ondersteuningsprijzen worden in twee fasen verlaagd. Met het oog hierop stelt de Commissie voor het seizoen 2005/2006 en 2006/2007 een referentieprijs van 506 euro en voor het seizoen 2007/2008 een prijs van 421 euro per ton witte suiker voor (ter vergelijking: de huidige interventieprijs bedraagt 631,9 euro per ton en de gewogen marktprijs voor A+B-suiker ligt op 655 euro). |
| --- | --- |

1.11

Wat de prijzen betreft, stelt de Commissie voor de interventieprijs voor suiker te vervangen door een referentieprijs die dient voor de berekening van de aan de suikerbietenproducenten in ACS- en minder ontwikkelde landen te betalen minimumprijs alsook voor de vaststelling van de interventiedrempel voor particuliere opslag en de overdracht van overtollige hoeveelheden naar het volgende jaar. De institutionele ondersteuningsprijzen worden in twee fasen verlaagd. Met het oog hierop stelt de Commissie voor het seizoen 2005/2006 en 2006/2007 een referentieprijs van 506 euro en voor het seizoen 2007/2008 een prijs van 421 euro per ton witte suiker voor (ter vergelijking: de huidige interventieprijs bedraagt 631,9 euro per ton en de gewogen marktprijs voor A+B-suiker ligt op 655 euro).

| 1.11.1 | Tegelijkertijd zal de gewogen minimumprijs voor suikerbieten van het A+B-quotum dalen van 43,6 euro per ton nu naar 32,8 euro per ton in 2005/2006 en 2006/2007 (-25 %) en vervolgens naar 27,4 euro per ton in 2007/2008 (-37 %). De basisprijs voor suikerbieten bedraagt momenteel 47,67 euro per ton. Het Comité gelooft dat de prijsdaling in sommige lidstaten groter is dan in andere vanwege de verschillende verhoudingen tussen A- en B-quota. |
| --- | --- |

1.11.1

Tegelijkertijd zal de gewogen minimumprijs voor suikerbieten van het A+B-quotum dalen van 43,6 euro per ton nu naar 32,8 euro per ton in 2005/2006 en 2006/2007 (-25 %) en vervolgens naar 27,4 euro per ton in 2007/2008 (-37 %). De basisprijs voor suikerbieten bedraagt momenteel 47,67 euro per ton. Het Comité gelooft dat de prijsdaling in sommige lidstaten groter is dan in andere vanwege de verschillende verhoudingen tussen A- en B-quota.

| 1.11.2 | Om het inkomensverlies als gevolg van de verlaging van de gewogen prijs voor suikerbieten voor 60 % te compenseren moet volgens de Commissie (overeenkomstig de regels voor de hervorming van het GLB van 2003) directe inkomenssteun worden verleend die is losgekoppeld van de productie. |
| --- | --- |

1.11.2

Om het inkomensverlies als gevolg van de verlaging van de gewogen prijs voor suikerbieten voor 60 % te compenseren moet volgens de Commissie (overeenkomstig de regels voor de hervorming van het GLB van 2003) directe inkomenssteun worden verleend die is losgekoppeld van de productie.

| 1.11.3 | De Commissie schat dat er in 2005/2006 en 2006/2007 een bedrag van 895 miljoen euro en vanaf 2007/2008 een bedrag van 1 340 miljard euro per jaar aan losgekoppelde directe inkomenssteun zal worden verstrekt. |
| --- | --- |

1.11.3

De Commissie schat dat er in 2005/2006 en 2006/2007 een bedrag van 895 miljoen euro en vanaf 2007/2008 een bedrag van 1 340 miljard euro per jaar aan losgekoppelde directe inkomenssteun zal worden verstrekt.

| 1.12 | De Commissie stelt voor de productrestituties voor aan de chemische en farmaceutische industrie (3) verkochte suiker af te schaffen en deze bedrijven, in onder meer de alcohol- en gistsector, te laten overschakelen op C-suiker. |
| --- | --- |

1.12

De Commissie stelt voor de productrestituties voor aan de chemische en farmaceutische industrie (3) verkochte suiker af te schaffen en deze bedrijven, in onder meer de alcohol- en gistsector, te laten overschakelen op C-suiker.

| 1.13 | Wat de betrekkingen met de preferentiële suikerleveranciers uit de ACS-landen betreft, stelt de Commissie voor het „suikerprotocol” te handhaven, dat wordt gekenmerkt door importquota maar met een verlaging van de garantieprijs die gelijk is aan de verlaging van de prijs voor suikerbieten. Om deze landen te helpen zich aan te passen aan de nieuwe omstandigheden stelt de Commissie voor een dialoog te openen met de ACS-landen op grond van een actieplan dat voor eind 2004 zal worden gepresenteerd. |
| --- | --- |

1.13

Wat de betrekkingen met de preferentiële suikerleveranciers uit de ACS-landen betreft, stelt de Commissie voor het „suikerprotocol” te handhaven, dat wordt gekenmerkt door importquota maar met een verlaging van de garantieprijs die gelijk is aan de verlaging van de prijs voor suikerbieten. Om deze landen te helpen zich aan te passen aan de nieuwe omstandigheden stelt de Commissie voor een dialoog te openen met de ACS-landen op grond van een actieplan dat voor eind 2004 zal worden gepresenteerd.

| 1.13.1 | Zij stelt voor de raffinagesteun aan ACS-landen en aan overzeese gebiedsdelen (Départements d'Outre-Mer — DOM) af te schaffen en het begrip „maximale behoeften” op termijn te schrappen. |
| --- | --- |

1.13.1

Zij stelt voor de raffinagesteun aan ACS-landen en aan overzeese gebiedsdelen (Départements d'Outre-Mer — DOM) af te schaffen en het begrip „maximale behoeften” op termijn te schrappen.

| 1.14 | Voor de minder ontwikkelde landen doet de Commissie geen enkel voorstel voor kwantitatief importbeheer. Voor suiker die uit minder ontwikkelde landen wordt geïmporteerd dient dezelfde minimumprijs als voor de ACS-landen te worden gehanteerd. Voor de Balkanlanden denkt de Commissie aan importquota. Overeenkomstig het „Alles-Behalve-Wapens”-initiatief zal suiker uit 49 minder ontwikkelde landen vanaf 2009 zonder tarief- en quotabeperkingen worden toegelaten op de Europese markt. |
| --- | --- |

1.14

Voor de minder ontwikkelde landen doet de Commissie geen enkel voorstel voor kwantitatief importbeheer. Voor suiker die uit minder ontwikkelde landen wordt geïmporteerd dient dezelfde minimumprijs als voor de ACS-landen te worden gehanteerd. Voor de Balkanlanden denkt de Commissie aan importquota. Overeenkomstig het „Alles-Behalve-Wapens”-initiatief zal suiker uit 49 minder ontwikkelde landen vanaf 2009 zonder tarief- en quotabeperkingen worden toegelaten op de Europese markt.

2.   Algemene opmerkingen

| 2.1 | Gezien:






  — | het „Alles-Behalve-Wapens”-initiatief van 2001 gericht op de minder ontwikkelde landen, waarvan de gevolgen op het gebied van suiker destijds niet helemaal werden overzien door de Commissie, |
| --- | --- | --- |

2.1

Gezien:

—

het „Alles-Behalve-Wapens”-initiatief van 2001 gericht op de minder ontwikkelde landen, waarvan de gevolgen op het gebied van suiker destijds niet helemaal werden overzien door de Commissie,

| — | de algemene tendens tot grotere openstelling van de Europese landbouwmarkten met het oog op de onderhandelingen binnen de Wereldhandelsorganisatie, |
| --- | --- |

—

de algemene tendens tot grotere openstelling van de Europese landbouwmarkten met het oog op de onderhandelingen binnen de Wereldhandelsorganisatie,

| — | de dreigingen die de Europese suikerexport boven het hoofd hangen als gevolg van de uitspraak van het WTO-panel en de handelsbesprekingen in het kader van de „Doha Ontwikkelingsronde”, |
| --- | --- |

—

de dreigingen die de Europese suikerexport boven het hoofd hangen als gevolg van de uitspraak van het WTO-panel en de handelsbesprekingen in het kader van de „Doha Ontwikkelingsronde”,

| — | en de hervorming van het gemeenschappelijk landbouwbeleid, |
| --- | --- |

—

en de hervorming van het gemeenschappelijk landbouwbeleid,

constateert het Europees Economische en Sociaal Comité (EESC) dat wijziging en aanpassing van de gemeenschappelijke marktordening (GMO) voor de sector suiker noodzakelijk zijn geworden. De vraag is dus niet of een hervorming noodzakelijk is, maar wel wat voor soort hervorming noodzakelijk is en in hoeverre en vanaf waneer er moet worden hervormd.

| 2.2 | De Commissie is voorstander van een ingrijpende wijziging van de suikerverordening en rechtvaardigt haar voorstellen door erop te wijzen dat op de huidige suikerregeling vaak hevige kritiek wordt geuit „vanwege het gebrek aan concurrentie, verstoring van de markt, hoge prijzen voor consumenten en gebruikers en de gevolgen ervan voor de wereldmarkt, met name voor ontwikkelingslanden”. Het Europees Economisch en Sociaal Comité betreurt dat de Commissie zich op dit soort algemene kritiek baseert zonder een en ander te toetsen door middel van een serieus onderzoek. Het Comité verwijst in dit verband naar zijn advies van 30 november 2000. (4) |
| --- | --- |

2.2

De Commissie is voorstander van een ingrijpende wijziging van de suikerverordening en rechtvaardigt haar voorstellen door erop te wijzen dat op de huidige suikerregeling vaak hevige kritiek wordt geuit „vanwege het gebrek aan concurrentie, verstoring van de markt, hoge prijzen voor consumenten en gebruikers en de gevolgen ervan voor de wereldmarkt, met name voor ontwikkelingslanden”. Het Europees Economisch en Sociaal Comité betreurt dat de Commissie zich op dit soort algemene kritiek baseert zonder een en ander te toetsen door middel van een serieus onderzoek. Het Comité verwijst in dit verband naar zijn advies van 30 november 2000. (4)

| 2.3 | Het EESC constateert dat de Commissie ver vooruitloopt op de vervaldatum van de internationale overeenkomsten en het onderhandelingsmandaat in de WTO ondermijnt, hetgeen onvoorzichtig is en de legitieme belangen van de suikerindustrie in de EU en van zijn preferentiële leveranciers kan schaden. Dit mag voor de Commissie ook geen reden zijn om een regeling te treffen voor suiker die niet aan quota onderhevig is. |
| --- | --- |

2.3

Het EESC constateert dat de Commissie ver vooruitloopt op de vervaldatum van de internationale overeenkomsten en het onderhandelingsmandaat in de WTO ondermijnt, hetgeen onvoorzichtig is en de legitieme belangen van de suikerindustrie in de EU en van zijn preferentiële leveranciers kan schaden. Dit mag voor de Commissie ook geen reden zijn om een regeling te treffen voor suiker die niet aan quota onderhevig is.

| 2.4 | Het EESC is verontrust over het effect van de voorgestelde prijs- en quotaverlagingen op de bieten- en suikerproductie in de Europese Unie, op de inkomens van veel landbouwbedrijven, op de duurzaamheid van de suikerindustrie en de handel in suiker, op de werkgelegenheid in de suikerindustrie en op het platteland en op de multifunctionaliteit, met name in achtergestelde of perifeer gelegen regio's alsook in de nieuwe lidstaten, waar flink in herstructurering moet worden geïnvesteerd. Het Comité betwijfelt of de hervormingsvoorstellen van de Commissie stroken met het Europese landbouwmodel en met de beginselen van multifunctionaliteit en duurzaamheid, zoals unaniem vastgesteld door de Europese Raad van Luxemburg in december 1997 (5). Het Comité is ook van mening dat de hervormingsvoorstellen in strijd zijn met de Lissabon-strategie, die o.m. nadrukkelijk een stijging van de werkgelegenheid beoogt. |
| --- | --- |

2.4

Het EESC is verontrust over het effect van de voorgestelde prijs- en quotaverlagingen op de bieten- en suikerproductie in de Europese Unie, op de inkomens van veel landbouwbedrijven, op de duurzaamheid van de suikerindustrie en de handel in suiker, op de werkgelegenheid in de suikerindustrie en op het platteland en op de multifunctionaliteit, met name in achtergestelde of perifeer gelegen regio's alsook in de nieuwe lidstaten, waar flink in herstructurering moet worden geïnvesteerd. Het Comité betwijfelt of de hervormingsvoorstellen van de Commissie stroken met het Europese landbouwmodel en met de beginselen van multifunctionaliteit en duurzaamheid, zoals unaniem vastgesteld door de Europese Raad van Luxemburg in december 1997 (5). Het Comité is ook van mening dat de hervormingsvoorstellen in strijd zijn met de Lissabon-strategie, die o.m. nadrukkelijk een stijging van de werkgelegenheid beoogt.

| 2.5 | Het EESC verzoekt de Commissie uitgebreid en controleerbaar na te gaan in welke regio's de bietenproductie en de suikerindustrie gevaar lopen en hoeveel banen in totaal, zowel in de landbouw als in de industrie, direct en indirect worden bedreigd. De raming van de impact die de Commissie vorig jaar heeft bekendgemaakt, geeft hierover immers niet de noodzakelijk informatie. |
| --- | --- |

2.5

Het EESC verzoekt de Commissie uitgebreid en controleerbaar na te gaan in welke regio's de bietenproductie en de suikerindustrie gevaar lopen en hoeveel banen in totaal, zowel in de landbouw als in de industrie, direct en indirect worden bedreigd. De raming van de impact die de Commissie vorig jaar heeft bekendgemaakt, geeft hierover immers niet de noodzakelijk informatie.

| 2.6 | Het Comité gelooft niet dat de hervormingstactiek waarvoor de Commissie heeft gekozen, nl. herstel van het marktevenwicht via prijsverlagingen, het beoogde doel kan bereiken. Bovendien biedt deze tactiek geen garanties voor het behoud van een solide Europese bietenteelt en suikerindustrie op lange termijn en houdt zij geen rekening met Europese afspraken ten aanzien van ontwikkelingslanden die preferentiële suikerleveranciers zijn. Deze prijsverlagingen zullen bovendien tal van producenten uit Europese landen en ontwikkelingslanden de das omdoen en zullen de producenten die weten te overleven een gevoelige slag toebrengen. Tegelijkertijd worden nieuwe delen van de wereldmarkt aangeboden aan Brazilië, dat vanaf 2008/2009 indirect ook steeds grotere hoeveelheden suiker naar Europa zal kunnen uitvoeren door middel van swap-deals (trilaterale handel) met minder ontwikkelde landen (6), zonder dat de ontwikkeling van de landbouw en de sociale situatie in deze landen hiermee gebaat zijn. |
| --- | --- |

2.6

Het Comité gelooft niet dat de hervormingstactiek waarvoor de Commissie heeft gekozen, nl. herstel van het marktevenwicht via prijsverlagingen, het beoogde doel kan bereiken. Bovendien biedt deze tactiek geen garanties voor het behoud van een solide Europese bietenteelt en suikerindustrie op lange termijn en houdt zij geen rekening met Europese afspraken ten aanzien van ontwikkelingslanden die preferentiële suikerleveranciers zijn. Deze prijsverlagingen zullen bovendien tal van producenten uit Europese landen en ontwikkelingslanden de das omdoen en zullen de producenten die weten te overleven een gevoelige slag toebrengen. Tegelijkertijd worden nieuwe delen van de wereldmarkt aangeboden aan Brazilië, dat vanaf 2008/2009 indirect ook steeds grotere hoeveelheden suiker naar Europa zal kunnen uitvoeren door middel van swap-deals (trilaterale handel) met minder ontwikkelde landen (6), zonder dat de ontwikkeling van de landbouw en de sociale situatie in deze landen hiermee gebaat zijn.

| 2.7 | Het Comité vermoedt dat slechts enkele landen, en met name Brazilië, van een dergelijke hervorming van de GMO/suiker zullen profiteren. Het wenst in dit verband te beklemtonen dat de suikerproductie in Brazilië, grotendeels gesteund door het beleid inzake bioethanol en het monetaire beleid, plaatsvindt in omstandigheden die op sociaal en milieugebied alsook wat de eigendomsverhoudingen betreft, onacceptabel zijn, maar die verklaren waarom de Braziliaanse productiekosten en dus ook de prijs van Braziliaanse suiker op de wereldmarkt zo laag zijn. |
| --- | --- |

2.7

Het Comité vermoedt dat slechts enkele landen, en met name Brazilië, van een dergelijke hervorming van de GMO/suiker zullen profiteren. Het wenst in dit verband te beklemtonen dat de suikerproductie in Brazilië, grotendeels gesteund door het beleid inzake bioethanol en het monetaire beleid, plaatsvindt in omstandigheden die op sociaal en milieugebied alsook wat de eigendomsverhoudingen betreft, onacceptabel zijn, maar die verklaren waarom de Braziliaanse productiekosten en dus ook de prijs van Braziliaanse suiker op de wereldmarkt zo laag zijn.

| 2.8 | Het Comité begrijpt derhalve niet dat de Commissie niet heeft vastgehouden aan het plan om preferentiële importquota af te spreken met de minder ontwikkelde landen, iets waar deze landen overigens ook om vragen. Zo zou meer en beter rekening kunnen worden gehouden met de armste ontwikkelingslanden en zouden een evenwichtige marktsituatie en houdbaar prijsniveau in Europa ontstaan. Het Comité vestigt de aandacht op het tweesporenbeleid van de Commissie, die enerzijds de radicale hervorming van de GMO/suiker rechtvaardigt aan de hand van het Alles-Behalve-Wapens-initiatief en anderzijds weigert gehoor te geven aan de expliciete wens van de minst ontwikkelde landen om een systeem van preferentiële quota in te voeren. Het Comité vindt dat er onmiddellijk importquota voor de Balkanlanden moeten worden vastgesteld. |
| --- | --- |

2.8

Het Comité begrijpt derhalve niet dat de Commissie niet heeft vastgehouden aan het plan om preferentiële importquota af te spreken met de minder ontwikkelde landen, iets waar deze landen overigens ook om vragen. Zo zou meer en beter rekening kunnen worden gehouden met de armste ontwikkelingslanden en zouden een evenwichtige marktsituatie en houdbaar prijsniveau in Europa ontstaan. Het Comité vestigt de aandacht op het tweesporenbeleid van de Commissie, die enerzijds de radicale hervorming van de GMO/suiker rechtvaardigt aan de hand van het Alles-Behalve-Wapens-initiatief en anderzijds weigert gehoor te geven aan de expliciete wens van de minst ontwikkelde landen om een systeem van preferentiële quota in te voeren. Het Comité vindt dat er onmiddellijk importquota voor de Balkanlanden moeten worden vastgesteld.

| 2.9 | Het Comité is van mening dat de voorgestelde prijsverlagingen en quotavermindering veel verder gaan dan het WTO-mandaat en een grote stap in de richting van de volledige liberalisering van de suikermarkt zijn. Dit biedt geen duurzame vooruitzichten aan de bietenproducenten, werknemers in de suikersector en Europese consumenten, in tegenstelling tot wat de Commissie wil doen geloven. |
| --- | --- |

2.9

Het Comité is van mening dat de voorgestelde prijsverlagingen en quotavermindering veel verder gaan dan het WTO-mandaat en een grote stap in de richting van de volledige liberalisering van de suikermarkt zijn. Dit biedt geen duurzame vooruitzichten aan de bietenproducenten, werknemers in de suikersector en Europese consumenten, in tegenstelling tot wat de Commissie wil doen geloven.

| 2.10 | In tegenstelling tot de Commissie gelooft het Comité niet dat de aanzienlijke prijsverlagingen voor suiker vooral de consument ten goede zullen komen (7). Net als bij voorgaande hervormingen zullen deze prijsverlagingen voor grondstoffen nauwelijks of helemaal niet worden doorgerekend. Dat geldt in het bijzonder voor verwerkte producten als limonade en zoetwaren (75 % van de suiker in Europa wordt geconsumeerd in de vorm van verwerkte producten). Het Comité vindt dat de Commissie nauwkeurig moet nagaan wat het effect van de prijsaanpassingen voor suikerhoudende producten is. |
| --- | --- |

2.10

In tegenstelling tot de Commissie gelooft het Comité niet dat de aanzienlijke prijsverlagingen voor suiker vooral de consument ten goede zullen komen (7). Net als bij voorgaande hervormingen zullen deze prijsverlagingen voor grondstoffen nauwelijks of helemaal niet worden doorgerekend. Dat geldt in het bijzonder voor verwerkte producten als limonade en zoetwaren (75 % van de suiker in Europa wordt geconsumeerd in de vorm van verwerkte producten). Het Comité vindt dat de Commissie nauwkeurig moet nagaan wat het effect van de prijsaanpassingen voor suikerhoudende producten is.

| 2.11 | Het Comité deelt de bezorgdheid van de ACS-landen over de negatieve gevolgen van de hervormingsvoorstellen voor de inkomens en werkgelegenheid in de economische sectoren die hierbij rechtstreeks betrokken zijn, alsook voor hun maatschappelijk evenwicht en hun ontwikkelingsvooruitzichten. |
| --- | --- |

2.11

Het Comité deelt de bezorgdheid van de ACS-landen over de negatieve gevolgen van de hervormingsvoorstellen voor de inkomens en werkgelegenheid in de economische sectoren die hierbij rechtstreeks betrokken zijn, alsook voor hun maatschappelijk evenwicht en hun ontwikkelingsvooruitzichten.

| 2.12 | Het Comité is zich bewust van de gevaren die de Europese suikerexport boven het hoofd hangen. Het kan dus niet begrijpen dat de voor de periode 2005-2009 door de Commissie voorgestelde quotaverlagingen tot een grotere daling van de export met restitutie leiden dan nodig is, indien de Europese Unie in het ongelijk wordt gesteld door het panel dat zich moet buigen over het conflict tussen de EU en Brazilië, Australië en Thailand. Integendeel, de Europese Unie zou via aangepaste regelgeving moeten proberen om alle exportmogelijkheden waarop zij aanspraak maakt en waarover zij krachtens internationale verdragen beschikt, te behouden, en zou dus een lagere quotavermindering moeten voorstellen. |
| --- | --- |

2.12

Het Comité is zich bewust van de gevaren die de Europese suikerexport boven het hoofd hangen. Het kan dus niet begrijpen dat de voor de periode 2005-2009 door de Commissie voorgestelde quotaverlagingen tot een grotere daling van de export met restitutie leiden dan nodig is, indien de Europese Unie in het ongelijk wordt gesteld door het panel dat zich moet buigen over het conflict tussen de EU en Brazilië, Australië en Thailand. Integendeel, de Europese Unie zou via aangepaste regelgeving moeten proberen om alle exportmogelijkheden waarop zij aanspraak maakt en waarover zij krachtens internationale verdragen beschikt, te behouden, en zou dus een lagere quotavermindering moeten voorstellen.

| 2.13 | Het Comité is bovendien van mening dat de Commissie, als tegenwicht voor haar initiatieven op het gebied van de in- en uitvoer van suiker die een daling van de afzetmogelijkheden voor Europese producenten tot gevolg hebben, maatregelen moet voorstellen die de ontwikkeling van alternatieve afzetmogelijkheden, m.n. in de sector biologische brandstoffen, beogen. |
| --- | --- |

2.13

Het Comité is bovendien van mening dat de Commissie, als tegenwicht voor haar initiatieven op het gebied van de in- en uitvoer van suiker die een daling van de afzetmogelijkheden voor Europese producenten tot gevolg hebben, maatregelen moet voorstellen die de ontwikkeling van alternatieve afzetmogelijkheden, m.n. in de sector biologische brandstoffen, beogen.

| 2.14 | Het Comité is, over het geheel genomen, van mening dat de Commissie het effect van haar voorstel niet goed heeft ingeschat; dit voorstel zal immers leiden tot het massaal wegstromen van middelen van het Europese platteland (landbouw en eerste verwerking) en de ontwikkelingslanden naar de grote internationale voedings- en distributiebedrijven en tot de ontmanteling van een aanzienlijk deel van de Europese suikerindustrie en die van de ACS-landen ten gunste van vrijwel uitsluitend de grote Braziliaanse suikerproducenten, doorgaans zonder de grondrechten van werknemers (verklaring van de Internationale Arbeidsconferentie van 1998) (8) of het beginsel van duurzaamheid (ontginning van het Amazonewoud) te respecteren. Het Comité vindt dat de toegang tot de communautaire markt afhankelijk moet worden gemaakt van de naleving van bepaalde sociale en milieunormen. |
| --- | --- |

2.14

Het Comité is, over het geheel genomen, van mening dat de Commissie het effect van haar voorstel niet goed heeft ingeschat; dit voorstel zal immers leiden tot het massaal wegstromen van middelen van het Europese platteland (landbouw en eerste verwerking) en de ontwikkelingslanden naar de grote internationale voedings- en distributiebedrijven en tot de ontmanteling van een aanzienlijk deel van de Europese suikerindustrie en die van de ACS-landen ten gunste van vrijwel uitsluitend de grote Braziliaanse suikerproducenten, doorgaans zonder de grondrechten van werknemers (verklaring van de Internationale Arbeidsconferentie van 1998) (8) of het beginsel van duurzaamheid (ontginning van het Amazonewoud) te respecteren. Het Comité vindt dat de toegang tot de communautaire markt afhankelijk moet worden gemaakt van de naleving van bepaalde sociale en milieunormen.

3.   Bijzondere opmerkingen

| 3.1 | Het Comité beklemtoont dat Verordening 1260/2001, die met algemene stemmen is goedgekeurd door de Raad, tot 1 juli 2006 van kracht is en als uitgangspunt heeft gediend voor de toetredingsonderhandelingen met de tien nieuwe lidstaten. Het begrijpt derhalve niet waarom de Commissie voorstelt de hervorming onnodig te vervroegen naar 1 juli 2005. Bovendien hebben de bietentelers i.v.m. de wisselbouw al voorbereidingen getroffen voor het seizoen 2005/2006 en worden momenteel in bepaalde Europese landen de herfstbieten ingezaaid. Ook zijn sinds 2001 tal van investeringen gedaan in zowel de landbouw als de industrie op grond van de veronderstelling dat Verordening 1260/2001 nog enige tijd van kracht zou zijn. |
| --- | --- |

3.1

Het Comité beklemtoont dat Verordening 1260/2001, die met algemene stemmen is goedgekeurd door de Raad, tot 1 juli 2006 van kracht is en als uitgangspunt heeft gediend voor de toetredingsonderhandelingen met de tien nieuwe lidstaten. Het begrijpt derhalve niet waarom de Commissie voorstelt de hervorming onnodig te vervroegen naar 1 juli 2005. Bovendien hebben de bietentelers i.v.m. de wisselbouw al voorbereidingen getroffen voor het seizoen 2005/2006 en worden momenteel in bepaalde Europese landen de herfstbieten ingezaaid. Ook zijn sinds 2001 tal van investeringen gedaan in zowel de landbouw als de industrie op grond van de veronderstelling dat Verordening 1260/2001 nog enige tijd van kracht zou zijn.

| 3.2 | Het Comité verzoekt daarom de nieuwe suikerverordening pas op 1 juli 2006 te laten ingaan. Indien een andere weg wordt gekozen, zou dat door de betrokkenen in de sector en door de nieuwe lidstaten — terecht — worden beschouwd als een inbreuk op het beginsel van legitiem vertrouwen. |
| --- | --- |

3.2

Het Comité verzoekt daarom de nieuwe suikerverordening pas op 1 juli 2006 te laten ingaan. Indien een andere weg wordt gekozen, zou dat door de betrokkenen in de sector en door de nieuwe lidstaten — terecht — worden beschouwd als een inbreuk op het beginsel van legitiem vertrouwen.

| 3.3 | Het Comité constateert dat de Commissie in haar voorstel geen mededelingen doet over wat er na 2008 met de GMO zal gebeuren, terwijl de suikerbietensector met het oog op herstructurering en investeringen toch vooruit moet kunnen kijken. Het verzoekt de Commissie derhalve een regeling voor te stellen die van 1 juli 2006 tot en met 30 juni 2012 loopt, d.w.z. even lang als het nieuwe GLB. |
| --- | --- |

3.3

Het Comité constateert dat de Commissie in haar voorstel geen mededelingen doet over wat er na 2008 met de GMO zal gebeuren, terwijl de suikerbietensector met het oog op herstructurering en investeringen toch vooruit moet kunnen kijken. Het verzoekt de Commissie derhalve een regeling voor te stellen die van 1 juli 2006 tot en met 30 juni 2012 loopt, d.w.z. even lang als het nieuwe GLB.

| 3.4 | Het Comité is van mening dat de Commissie de forse daling van de institutionele prijzen (33 % voor suiker en 37 % voor bieten, in twee stappen) niet heeft gerechtvaardigd. Uit betrouwbare berekeningen blijkt echter dat een daling met ten hoogste 20 % voldoende zou zijn om het hoofd te bieden aan de te verwachten nieuwe WTO-verplichtingen. Het Comité hoopt dat de Commissie zich aan dit cijfer houdt. Het verzoekt de Commissie bovendien om rekening te houden met het verlangen van de minder ontwikkelde landen naar preferentiële quota; dit zou de druk op de Europese suikermarkt op termijn immers aanzienlijk verlichten en de minder ontwikkelde landen toereikende exportvoorwaarden bieden. |
| --- | --- |

3.4

Het Comité is van mening dat de Commissie de forse daling van de institutionele prijzen (33 % voor suiker en 37 % voor bieten, in twee stappen) niet heeft gerechtvaardigd. Uit betrouwbare berekeningen blijkt echter dat een daling met ten hoogste 20 % voldoende zou zijn om het hoofd te bieden aan de te verwachten nieuwe WTO-verplichtingen. Het Comité hoopt dat de Commissie zich aan dit cijfer houdt. Het verzoekt de Commissie bovendien om rekening te houden met het verlangen van de minder ontwikkelde landen naar preferentiële quota; dit zou de druk op de Europese suikermarkt op termijn immers aanzienlijk verlichten en de minder ontwikkelde landen toereikende exportvoorwaarden bieden.

| 3.5 | Het Comité is niet onder de indruk van de instrumenten voor marktbeheer die de Commissie heeft voorgesteld ter vervanging van de interventieregeling. Het ziet er immers niet naar uit dat regelingen als particuliere opslag en verplichte overdracht kunnen garanderen dat de marktprijs op het niveau van de referentieprijs ligt. |
| --- | --- |

3.5

Het Comité is niet onder de indruk van de instrumenten voor marktbeheer die de Commissie heeft voorgesteld ter vervanging van de interventieregeling. Het ziet er immers niet naar uit dat regelingen als particuliere opslag en verplichte overdracht kunnen garanderen dat de marktprijs op het niveau van de referentieprijs ligt.

| 3.6 | Het Comité constateert dat de Commissie voorstelt inkomenssteun te verschaffen aan de producenten ter compensatie van een deel van het verlies aan inkomsten. Het beklemtoont echter dat een kleinere prijsdaling of beperking van de prijsdaling tot de eerste etappe de mogelijkheid zou scheppen om bezuinigingen te combineren met een royalere compensatie, zonder dat de grenzen van de financiële mogelijkheden worden overschreden. Het vraagt zich af hoe de nationale budgetten op een rechtvaardige en praktische manier kunnen worden verdeeld om er zeker van te zijn dat de steun daadwerkelijk terechtkomt bij de boeren die worden geconfronteerd met een daling of verlies aan inkomsten uit de bietenteelt. In navolging van hetgeen werd bepaald voor melk ter gelegenheid van de hervorming van het GLB in 2003 zou bij de verdeling van de compensatiesteun rekening moeten worden gehouden met de referentieprijs die de boer werd toegekend in de laatste twee jaren voorafgaand aan de inwerkingtreding van de nieuwe verordening. Het is tevens zaak de duurzaamheid van de steunverlening alsook de instandhouding van het suikerbudget in het oog te houden. |
| --- | --- |

3.6

Het Comité constateert dat de Commissie voorstelt inkomenssteun te verschaffen aan de producenten ter compensatie van een deel van het verlies aan inkomsten. Het beklemtoont echter dat een kleinere prijsdaling of beperking van de prijsdaling tot de eerste etappe de mogelijkheid zou scheppen om bezuinigingen te combineren met een royalere compensatie, zonder dat de grenzen van de financiële mogelijkheden worden overschreden. Het vraagt zich af hoe de nationale budgetten op een rechtvaardige en praktische manier kunnen worden verdeeld om er zeker van te zijn dat de steun daadwerkelijk terechtkomt bij de boeren die worden geconfronteerd met een daling of verlies aan inkomsten uit de bietenteelt. In navolging van hetgeen werd bepaald voor melk ter gelegenheid van de hervorming van het GLB in 2003 zou bij de verdeling van de compensatiesteun rekening moeten worden gehouden met de referentieprijs die de boer werd toegekend in de laatste twee jaren voorafgaand aan de inwerkingtreding van de nieuwe verordening. Het is tevens zaak de duurzaamheid van de steunverlening alsook de instandhouding van het suikerbudget in het oog te houden.

| 3.7 | Het Comité is van mening dat een verlaging van de quota weliswaar onvermijdelijk is maar beperkt zou moeten zijn tot het strikt noodzakelijke en in dezelfde mate zou moeten gelden voor suiker en alle concurrerende producten die aan quota onderhevig zijn. De door de Commissie voorgestelde verhoging van de quota voor isoglucose is in dit verband onbillijk omdat deze ertoe leidt dat de Commissie een nog hogere prijsverlaging voor suiker voorstelt, wat in het nadeel van de bietenproducenten en de suikerindustrie is. |
| --- | --- |

3.7

Het Comité is van mening dat een verlaging van de quota weliswaar onvermijdelijk is maar beperkt zou moeten zijn tot het strikt noodzakelijke en in dezelfde mate zou moeten gelden voor suiker en alle concurrerende producten die aan quota onderhevig zijn. De door de Commissie voorgestelde verhoging van de quota voor isoglucose is in dit verband onbillijk omdat deze ertoe leidt dat de Commissie een nog hogere prijsverlaging voor suiker voorstelt, wat in het nadeel van de bietenproducenten en de suikerindustrie is.

| 3.7.1 | Het Comité is van mening dat er pas een besluit kan worden genomen over de omvang van een eventuele quotaverlaging na uitgebreid onderzoek door de Commissie, waarbij rekening wordt gehouden met de structurele tekorten en eventuele productiestops van quotumsuiker alsook met de gevolgen van de ophanden zijnde WTO-akkoorden en het resultaat van de uitspraak van het WTO-panel t.a.v. de productie van quotum- en niet-quotumsuiker alsook voor de handel in suiker tussen de Europese Unie en derde landen. |
| --- | --- |

3.7.1

Het Comité is van mening dat er pas een besluit kan worden genomen over de omvang van een eventuele quotaverlaging na uitgebreid onderzoek door de Commissie, waarbij rekening wordt gehouden met de structurele tekorten en eventuele productiestops van quotumsuiker alsook met de gevolgen van de ophanden zijnde WTO-akkoorden en het resultaat van de uitspraak van het WTO-panel t.a.v. de productie van quotum- en niet-quotumsuiker alsook voor de handel in suiker tussen de Europese Unie en derde landen.

| 3.7.2 | Het Comité is van mening dat de lidstaten over voldoende speelruimte moeten beschikken om de quotaverlagingen voor zowel suiker als bieten intern, met inachtneming van de belangen van alle betrokken partijen, op rechtvaardige en sociaal verantwoorde wijze, te kunnen regelen. Daarom verzoekt het de Commissie om deze mogelijkheid expliciet op te nemen in de hervormingsvoorstellen en in de regelgeving. |
| --- | --- |

3.7.2

Het Comité is van mening dat de lidstaten over voldoende speelruimte moeten beschikken om de quotaverlagingen voor zowel suiker als bieten intern, met inachtneming van de belangen van alle betrokken partijen, op rechtvaardige en sociaal verantwoorde wijze, te kunnen regelen. Daarom verzoekt het de Commissie om deze mogelijkheid expliciet op te nemen in de hervormingsvoorstellen en in de regelgeving.

| 3.8 | De afschaffing van de productrestituties voor aan de chemische en farmaceutische industrie verkochte suiker kan ook een negatief effect hebben op de hoogte van de suikerquota en kan een risicofactor zijn voor de toekomstige suikervoorziening van deze sectoren. Het Comité verzoekt derhalve de thans geldende regels in acht te nemen. |
| --- | --- |

3.8

De afschaffing van de productrestituties voor aan de chemische en farmaceutische industrie verkochte suiker kan ook een negatief effect hebben op de hoogte van de suikerquota en kan een risicofactor zijn voor de toekomstige suikervoorziening van deze sectoren. Het Comité verzoekt derhalve de thans geldende regels in acht te nemen.

| 3.9 | Het Comité is van mening dat de overdracht van quota, met name over de grenzen heen, ertoe zou kunnen leiden dat de voortzetting van een rendabele bietenteelt in veel gebieden in gevaar wordt gebracht, met alle schadelijke economische gevolgen van dien voor de bietenproducenten en de werkgelegenheid in de sector, voor het milieu (vanwege de wisselbouw) alsook voor de markt in vervangende landbouwproducten. Het Comité vindt dat het beheer van de quota in handen van de lidstaten moet blijven en dat alle herstructureringsbeslissingen eerst van alle betrokken bedrijfstakken groen licht moeten krijgen. |
| --- | --- |

3.9

Het Comité is van mening dat de overdracht van quota, met name over de grenzen heen, ertoe zou kunnen leiden dat de voortzetting van een rendabele bietenteelt in veel gebieden in gevaar wordt gebracht, met alle schadelijke economische gevolgen van dien voor de bietenproducenten en de werkgelegenheid in de sector, voor het milieu (vanwege de wisselbouw) alsook voor de markt in vervangende landbouwproducten. Het Comité vindt dat het beheer van de quota in handen van de lidstaten moet blijven en dat alle herstructureringsbeslissingen eerst van alle betrokken bedrijfstakken groen licht moeten krijgen.

| 3.9.1 | Het Comité is van mening dat de Commissie niet zozeer een handel in quota moet beogen, maar moet nagaan of het haalbaar is een Europees Fonds voor herstructurering van de suikerindustrie op te zetten dat oog heeft voor met name de behoeften van de boeren en werknemers als gevolg van de reorganisatie van de sector en de eerste nood lenigt na het vrijkomen van de quota, nadat hierover een bedrijfstakoverkoepelend akkoord is bereikt tussen de suikerfabrikant en de betrokken bietentelers; dit zou de behoefte aan quotaverlaging doen afnemen. |
| --- | --- |

3.9.1

Het Comité is van mening dat de Commissie niet zozeer een handel in quota moet beogen, maar moet nagaan of het haalbaar is een Europees Fonds voor herstructurering van de suikerindustrie op te zetten dat oog heeft voor met name de behoeften van de boeren en werknemers als gevolg van de reorganisatie van de sector en de eerste nood lenigt na het vrijkomen van de quota, nadat hierover een bedrijfstakoverkoepelend akkoord is bereikt tussen de suikerfabrikant en de betrokken bietentelers; dit zou de behoefte aan quotaverlaging doen afnemen.

4.   Conclusies

| 4.1 | Het Comité ziet in dat aanpassing van de GMO/suiker noodzakelijk is, maar vindt dat de hervormingsvoorstellen te ver gaan en dat de uitvoering ervan aanzienlijke gevolgen zou hebben voor de Europese suikersector, met name voor de werkgelegenheid. Het Comité constateert tot zijn spijt dat de voorstellen onvoldoende gegrond zijn en dat de consequenties ervan onvoldoende in overweging zijn genomen, hoewel zulks een absolute vereiste is. |
| --- | --- |

4.1

Het Comité ziet in dat aanpassing van de GMO/suiker noodzakelijk is, maar vindt dat de hervormingsvoorstellen te ver gaan en dat de uitvoering ervan aanzienlijke gevolgen zou hebben voor de Europese suikersector, met name voor de werkgelegenheid. Het Comité constateert tot zijn spijt dat de voorstellen onvoldoende gegrond zijn en dat de consequenties ervan onvoldoende in overweging zijn genomen, hoewel zulks een absolute vereiste is.

| 4.2 | Het Comité verzoekt de inwerkingtreding van de nieuwe verordening uit te stellen tot 1 juli 2006 en de landbouwers hiervan zo snel mogelijk op de hoogte te brengen, zodat zij hun wisselteeltregeling voor 2005 hierop kunnen afstemmen. |
| --- | --- |

4.2

Het Comité verzoekt de inwerkingtreding van de nieuwe verordening uit te stellen tot 1 juli 2006 en de landbouwers hiervan zo snel mogelijk op de hoogte te brengen, zodat zij hun wisselteeltregeling voor 2005 hierop kunnen afstemmen.

| 4.3 | De verordening zou minstens voor een periode van 6 jaar moeten gelden om de sector voldoende perspectief te bieden. |
| --- | --- |

4.3

De verordening zou minstens voor een periode van 6 jaar moeten gelden om de sector voldoende perspectief te bieden.

| 4.4 | Het Comité zou, evenals de minder ontwikkelde landen, graag zien dat de Unie importquota voor suiker vaststelt. Swap-deals moeten in ieder geval worden verboden en de toegang tot de communautaire markt moet afhankelijk worden gemaakt van criteria van sociale en ecologische duurzaamheid en voedselsoevereiniteit. |
| --- | --- |

4.4

Het Comité zou, evenals de minder ontwikkelde landen, graag zien dat de Unie importquota voor suiker vaststelt. Swap-deals moeten in ieder geval worden verboden en de toegang tot de communautaire markt moet afhankelijk worden gemaakt van criteria van sociale en ecologische duurzaamheid en voedselsoevereiniteit.

| 4.5 | Het Comité vindt dat er onmiddellijk importquota voor de Balkanlanden moeten worden vastgesteld. |
| --- | --- |

4.5

Het Comité vindt dat er onmiddellijk importquota voor de Balkanlanden moeten worden vastgesteld.

| 4.6 | Het Comité is van mening dat de reikwijdte van de prijs- en productiequotawijzigingen strikt beperkt moet zijn tot internationale verbintenissen en van overeenkomstige toepassing moet zijn op alle zoetstoffen (suiker en concurrerende producten die aan quota onderhevig zijn). Suiker moet in het kader van de ontwikkelingsagenda van Doha (DDA) als kwetsbaar product worden behandeld. |
| --- | --- |

4.6

Het Comité is van mening dat de reikwijdte van de prijs- en productiequotawijzigingen strikt beperkt moet zijn tot internationale verbintenissen en van overeenkomstige toepassing moet zijn op alle zoetstoffen (suiker en concurrerende producten die aan quota onderhevig zijn). Suiker moet in het kader van de ontwikkelingsagenda van Doha (DDA) als kwetsbaar product worden behandeld.

| 4.7 | Het Comité is voorstander van de instandhouding van de interventieregeling als instrument voor prijsgarantie. |
| --- | --- |

4.7

Het Comité is voorstander van de instandhouding van de interventieregeling als instrument voor prijsgarantie.

| 4.8 | Het Comité wijst erop dat de prijs van het product (bieten) de productiekosten van de boeren moet dekken. Het Comité neemt kennis van de voorstellen voor gedeeltelijke inkomenssteun aan telers ter compensatie van het inkomstenverlies wegens de verlaging van de bietenprijzen en verzoekt deze compensatiesteun zoveel mogelijk uit te breiden. Ook dient de duurzaamheid van de steunverlening in stand te worden gehouden en moet het suikerbudget op peil worden gehouden. |
| --- | --- |

4.8

Het Comité wijst erop dat de prijs van het product (bieten) de productiekosten van de boeren moet dekken. Het Comité neemt kennis van de voorstellen voor gedeeltelijke inkomenssteun aan telers ter compensatie van het inkomstenverlies wegens de verlaging van de bietenprijzen en verzoekt deze compensatiesteun zoveel mogelijk uit te breiden. Ook dient de duurzaamheid van de steunverlening in stand te worden gehouden en moet het suikerbudget op peil worden gehouden.

| 4.9 | Het Comité verzoekt voorts de geldende bepalingen voor de levering van suiker aan de chemische en farmaceutische industrie intact te laten. |
| --- | --- |

4.9

Het Comité verzoekt voorts de geldende bepalingen voor de levering van suiker aan de chemische en farmaceutische industrie intact te laten.

| 4.10 | Het Comité hoopt dat de Commissie zich niet aan haar verantwoordelijkheid onttrekt maar een heus plan voor herstructurering van de Europese suikerindustrie op poten zet dat rekening houdt met de belangen van de suikerfabrikanten, de bietentelers en de betrokken werknemers. |
| --- | --- |

4.10

Het Comité hoopt dat de Commissie zich niet aan haar verantwoordelijkheid onttrekt maar een heus plan voor herstructurering van de Europese suikerindustrie op poten zet dat rekening houdt met de belangen van de suikerfabrikanten, de bietentelers en de betrokken werknemers.

| 4.11 | Het Comité vraagt zich ten slotte af wat de Commissie van plan is met de suikerproductie die niet aan quota onderhevig is. |
| --- | --- |

4.11

Het Comité vraagt zich ten slotte af wat de Commissie van plan is met de suikerproductie die niet aan quota onderhevig is.

Brussel, 15 december 2004.

De voorzitter

van het Europees Economisch en Sociaal Comité

A.-M. SIGMUND

---

(1)  ACS-landen: ontwikkelingslanden in Afrika, het Caraïbisch gebied en de Stille Oceaan die het suikerprotocol van de Cotonou-overeenkomst hebben ondertekend.

1

(2)  Via particuliere opslag kan een bepaalde hoeveelheid suiker tijdelijk van de markt worden gehaald zonder dat dit tot quotumverlaging leidt. Verplichte overdracht is de opslag en overdracht van een bepaalde hoeveelheid suiker van het quotum van verkoopseizoen n naar verkoopseizoen n+1 met overeenkomstige verlaging van het quotum voor verkoopseizoen n+1.

2

(3)  In Verordening 1265/2001 wordt bepaald dat productierestitutie (steun om het verschil tussen de interventieprijs en de prijs op de wereldmarkt voor suiker te compenseren) kan worden verleend voor de in de chemische en farmaceutische industrie gebruikte hoeveelheden suiker en isoglucose van het quotum (ongeveer 400 000 ton per jaar).

3

(4)  PB C 116 van 20-4-2001, blz. 113-115, Advies van het Comité over het voorstel voor een verordening van de Raad houdende een gemeenschappelijke ordening der markten in de sector suiker: „Het Comité zou voorts graag worden betrokken bij de studies die de Commissie voornemens is op gang te brengen, met name om de kritiek op de GMO voor suiker te analyseren, de concentratie in de agro-levensmiddelenindustrie te onderzoeken en na te gaan hoe prijsveranderingen tussen producent en consument worden doorgegeven.”

4

(5)  Conclusies van het voorzitterschap: SN 400/97, blz. 14, van 13-12-1997.

5

(6)  In dit geval: „Verkoop van Braziliaanse suiker aan een minder ontwikkeld land, verkoop van deze suiker in het genoemde land in plaats van binnenlandse suiker en verkoop van de aldus vervangen suiker van het minder ontwikkelde land aan de Europese Unie.”

6

(7)  Zie Mededeling COM(2004) 499 def., begin par. 3.2.

7

(8)  „Verklaring van de Internationale Arbeidsorganisatie over de grondrechten en beginselen op het werk”, Internationale Arbeidsconferentie, 86 zitting, Genève, juni 1998.

8

---

| 28.6.2005 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 157/107 |
| --- | --- | --- | --- |

28.6.2005

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 157/107

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de „mededeling van de commissie: wetenschap en technologie, sleutels tot de toekomst van Europa — richtsnoeren voor het beleid ter ondersteuning van het onderzoek in de Unie”

(COM(2004) 353 def.)

(2005/C 157/20)

De Europese Commissie heeft op 17 juni 2004 besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig artikel 262 van het EG-Verdrag te raadplegen over voornoemde mededeling.

De gespecialiseerde afdeling „Interne markt, productie en consumptie”, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 10 november 2004 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Wolf.

Het EESC heeft tijdens zijn op 15 en 16 december 2004 gehouden 413e zitting (vergadering van 15 december) onderstaand advies met 83 stemmen vóór en 3 stemmen tegen, bij 1 onthouding, goedgekeurd.

1.   Inleiding

| 1.1 | De sociaal-economische en culturele toekomst van Europa. De toekomstige ontwikkeling van Europa en zijn plaats in de mondiale machtsverhoudingen worden vooral bepaald door de onvermijdelijke concurrentie op de wereldmarkt, die gepaard gaat met evoluerende industriële en economische structuren en veranderende omstandigheden op de arbeidsmarkt en de grondstoffenmarkten. Verder wordt steeds duidelijker dat kennis en investeringen in onderzoek en technologische ontwikkeling doorslaggevend zijn voor groei, succes en economische kracht — die er ook voor zorgen dat sociaal beleid kan worden verwezenlijkt en culturele ontplooiing kan plaatsvinden. |
| --- | --- |

1.1

De sociaal-economische en culturele toekomst van Europa. De toekomstige ontwikkeling van Europa en zijn plaats in de mondiale machtsverhoudingen worden vooral bepaald door de onvermijdelijke concurrentie op de wereldmarkt, die gepaard gaat met evoluerende industriële en economische structuren en veranderende omstandigheden op de arbeidsmarkt en de grondstoffenmarkten. Verder wordt steeds duidelijker dat kennis en investeringen in onderzoek en technologische ontwikkeling doorslaggevend zijn voor groei, succes en economische kracht — die er ook voor zorgen dat sociaal beleid kan worden verwezenlijkt en culturele ontplooiing kan plaatsvinden.

| 1.2 | Mondiale concurrentie. Op wereldniveau heeft Europa niet alleen meer te maken met de concurrentie van inmiddels traditionele industrielanden als de VS, Japan en Rusland, maar tevens met die van snel groeiende economische machten als China, India en Zuid-Korea, kortom de hele Zuidoost-Aziatische economische ruimte. Het technisch-wetenschappelijke prestatievermogen is echter niet uitsluitend bepalend voor de concurrentiekracht van een economie als geheel en daarmee samenhangend de aantrekkingkracht die die economie op investeerders, wetenschappers en ingenieurs uitoefent, maar ook voor het culturele en politieke aanzien en de invloed van politiek en cultuur. Met omvangrijke en adequate investeringen in onderzoek en ontwikkeling kan en moet worden bijdragen aan de consolidering van de positie van Europa op het wereldtoneel en aan duurzame ontwikkeling. |
| --- | --- |

1.2

Mondiale concurrentie. Op wereldniveau heeft Europa niet alleen meer te maken met de concurrentie van inmiddels traditionele industrielanden als de VS, Japan en Rusland, maar tevens met die van snel groeiende economische machten als China, India en Zuid-Korea, kortom de hele Zuidoost-Aziatische economische ruimte. Het technisch-wetenschappelijke prestatievermogen is echter niet uitsluitend bepalend voor de concurrentiekracht van een economie als geheel en daarmee samenhangend de aantrekkingkracht die die economie op investeerders, wetenschappers en ingenieurs uitoefent, maar ook voor het culturele en politieke aanzien en de invloed van politiek en cultuur. Met omvangrijke en adequate investeringen in onderzoek en ontwikkeling kan en moet worden bijdragen aan de consolidering van de positie van Europa op het wereldtoneel en aan duurzame ontwikkeling.

| 1.3 | De Europese onderzoeksruimte (ERA
   (1)
  ). In het kader van deze uitdaging ontstond de benaming „Europese onderzoeksruimte”. Die term werd met de Raadsbesluiten van Lissabon van maart 2000 het sleutelbegrip en referentiekader voor het onderzoeksbeleid van de Europese Gemeenschap, vooral in licht van de bekende, ambitieuze doelstellingen van Lissabon, Göteborg en Barcelona. Gezamenlijke bevordering van onderzoek en ontwikkeling moet voor de EU een meerwaarde opleveren, ertoe leiden dat overeenkomstig het subsidiariteitsbeginsel bepaalde taken die de capaciteiten van de afzonderlijke lidstaten te boven gaan, voortaan in Europees verband worden vervuld, moet het wetenschappelijke potentieel van Europa samenvoegen, versterken en ontsluiten, en de doelstellingen „concurrentievermogen” en „duurzaamheid” ten goede komen. Wetenschap en onderzoek zijn fundamentele elementen van de Europese cultuur. |
| --- | --- |

1.3

De Europese onderzoeksruimte (ERA
   (1)
  ). In het kader van deze uitdaging ontstond de benaming „Europese onderzoeksruimte”. Die term werd met de Raadsbesluiten van Lissabon van maart 2000 het sleutelbegrip en referentiekader voor het onderzoeksbeleid van de Europese Gemeenschap, vooral in licht van de bekende, ambitieuze doelstellingen van Lissabon, Göteborg en Barcelona. Gezamenlijke bevordering van onderzoek en ontwikkeling moet voor de EU een meerwaarde opleveren, ertoe leiden dat overeenkomstig het subsidiariteitsbeginsel bepaalde taken die de capaciteiten van de afzonderlijke lidstaten te boven gaan, voortaan in Europees verband worden vervuld, moet het wetenschappelijke potentieel van Europa samenvoegen, versterken en ontsluiten, en de doelstellingen „concurrentievermogen” en „duurzaamheid” ten goede komen. Wetenschap en onderzoek zijn fundamentele elementen van de Europese cultuur.

| 1.4 | Vormgeving van de ERA. In alle daaropvolgende Mededelingen, besluiten en initiatieven op het vlak van het Europese onderzoeksbeleid vormde het vruchtbare concept van de Europese onderzoeksruimte het uitgangspunt. Gewezen zij hier op het zesde kaderprogramma/Euratom-programma en de daaraan gekoppelde instrumenten ter ondersteuning van onderzoek, op de 3 %-initiatieven (2), vele andere in dit verband relevante aspecten die bijv. betrekking hebben op het beroep van onderzoeker, het belang van fundamenteel onderzoek, energievoorziening, ruimtevaart en biotechnologie, en op het complexe geheel van verbanden tussen wetenschap, burgers en maatschappij. |
| --- | --- |

1.4

Vormgeving van de ERA. In alle daaropvolgende Mededelingen, besluiten en initiatieven op het vlak van het Europese onderzoeksbeleid vormde het vruchtbare concept van de Europese onderzoeksruimte het uitgangspunt. Gewezen zij hier op het zesde kaderprogramma/Euratom-programma en de daaraan gekoppelde instrumenten ter ondersteuning van onderzoek, op de 3 %-initiatieven (2), vele andere in dit verband relevante aspecten die bijv. betrekking hebben op het beroep van onderzoeker, het belang van fundamenteel onderzoek, energievoorziening, ruimtevaart en biotechnologie, en op het complexe geheel van verbanden tussen wetenschap, burgers en maatschappij.

| 1.5 | Eerdere adviezen van het EESC. Het EESC heeft bovengenoemde initiatieven van de Commissie in een aantal adviezen (3) op hoofdlijnen steeds nadrukkelijk ondersteund. Het heeft er tevens op gewezen dat onderzoek en ontwikkeling (O&O) van doorslaggevend belang zijn voor de verwezenlijking van de doelstellingen van Lissabon — later ook van Göteborg en Barcelona — en voor een duurzame sociaal-economische, ecologische en culturele welvaart in de EU. Daarbij heeft het t.a.v. belangrijke details zelf de nodige suggesties en voorstellen gedaan. Vaak beval het zelfs aan de initiatieven in belangrijke mate te versterken, maar geregeld riep het ook op verbeteringen aan te brengen en formuleerde het bezwaren. Die laatste hadden vooral betrekking op de neiging om teveel voorschriften, beperkende vereisten en bureaucratische procedures in te voeren en te snel en te abrupt bestaande procedures en steunmaatregelen te wijzigen, wat inefficiëntie, onduidelijkheid en wrevel in de hand werkt. |
| --- | --- |

1.5

Eerdere adviezen van het EESC. Het EESC heeft bovengenoemde initiatieven van de Commissie in een aantal adviezen (3) op hoofdlijnen steeds nadrukkelijk ondersteund. Het heeft er tevens op gewezen dat onderzoek en ontwikkeling (O&O) van doorslaggevend belang zijn voor de verwezenlijking van de doelstellingen van Lissabon — later ook van Göteborg en Barcelona — en voor een duurzame sociaal-economische, ecologische en culturele welvaart in de EU. Daarbij heeft het t.a.v. belangrijke details zelf de nodige suggesties en voorstellen gedaan. Vaak beval het zelfs aan de initiatieven in belangrijke mate te versterken, maar geregeld riep het ook op verbeteringen aan te brengen en formuleerde het bezwaren. Die laatste hadden vooral betrekking op de neiging om teveel voorschriften, beperkende vereisten en bureaucratische procedures in te voeren en te snel en te abrupt bestaande procedures en steunmaatregelen te wijzigen, wat inefficiëntie, onduidelijkheid en wrevel in de hand werkt.

2.   De Mededeling van de Commissie

| 2.1 | Onderhavige Commissiemededeling is een logisch gevolg van deze in principe zeer positieve ontwikkeling. Ze omvat een reeks doelstellingen en overwegingen als voorbereiding op voorstellen voor het zevende kaderprogramma voor O&O/Euratom-programma voor de „EU-25”, waarbij is gelet op de ervaringen die tot nu toe met het zesde kaderprogramma zijn opgedaan. |
| --- | --- |

2.1

Onderhavige Commissiemededeling is een logisch gevolg van deze in principe zeer positieve ontwikkeling. Ze omvat een reeks doelstellingen en overwegingen als voorbereiding op voorstellen voor het zevende kaderprogramma voor O&O/Euratom-programma voor de „EU-25”, waarbij is gelet op de ervaringen die tot nu toe met het zesde kaderprogramma zijn opgedaan.

| 2.2 | In de Mededeling worden de bestaande doelstellingen en maatregelen allereerst nog eens samengevat. Daarbij wordt in het bijzonder de 3 %-doelstelling van de inmiddels groter geworden EU met de werkelijke situatie in de Unie en in de met de EU concurrerende landen vergeleken en op basis daarvan op zeer overtuigende wijze gerechtvaardigd. Gewezen wordt op het hefboomeffect van onderzoeksinspanningen van de publieke sector op particuliere onderzoeksinvesteringen en de noodzaak het beroep van onderzoeker aantrekkelijk te maken, zodat de EU wereldwijd om toponderzoekers kan wedijveren. |
| --- | --- |

2.2

In de Mededeling worden de bestaande doelstellingen en maatregelen allereerst nog eens samengevat. Daarbij wordt in het bijzonder de 3 %-doelstelling van de inmiddels groter geworden EU met de werkelijke situatie in de Unie en in de met de EU concurrerende landen vergeleken en op basis daarvan op zeer overtuigende wijze gerechtvaardigd. Gewezen wordt op het hefboomeffect van onderzoeksinspanningen van de publieke sector op particuliere onderzoeksinvesteringen en de noodzaak het beroep van onderzoeker aantrekkelijk te maken, zodat de EU wereldwijd om toponderzoekers kan wedijveren.

| 2.3 | Daarmee wordt ook gerechtvaardigd waarom het nodig is het EU-beleid ter ondersteuning van onderzoek aanzienlijk te versterken en verder invulling te geven. Dat dient gepaard te gaan met een dienovereenkomstige versterking — en in geen geval een vermindering — van de onderzoeksinspanningen van de lidstaten. |
| --- | --- |

2.3

Daarmee wordt ook gerechtvaardigd waarom het nodig is het EU-beleid ter ondersteuning van onderzoek aanzienlijk te versterken en verder invulling te geven. Dat dient gepaard te gaan met een dienovereenkomstige versterking — en in geen geval een vermindering — van de onderzoeksinspanningen van de lidstaten.

| 2.4 | Op basis van de inhoudelijke en concrete ervaringen die met de tenuitvoerlegging van de huidige kaderprogramma's zijn opgedaan, formuleert de Commissie zes hoofddoelstellingen:






  — | creëren van Europese „kernen van excellentie” (4) door samenwerking tussen laboratoria; |
| --- | --- | --- |

2.4

Op basis van de inhoudelijke en concrete ervaringen die met de tenuitvoerlegging van de huidige kaderprogramma's zijn opgedaan, formuleert de Commissie zes hoofddoelstellingen:

—

creëren van Europese „kernen van excellentie” (4) door samenwerking tussen laboratoria;

| — | lanceren van Europese technologische initiatieven; |
| --- | --- |

—

lanceren van Europese technologische initiatieven;

| — | stimuleren van concurrentie op Europees niveau in het fundamenteel onderzoek; |
| --- | --- |

—

stimuleren van concurrentie op Europees niveau in het fundamenteel onderzoek;

| — | Europa aantrekkelijk maken voor de beste onderzoekers; |
| --- | --- |

—

Europa aantrekkelijk maken voor de beste onderzoekers;

| — | ontwikkelen van onderzoeksinfrastructuren van Europees belang; |
| --- | --- |

—

ontwikkelen van onderzoeksinfrastructuren van Europees belang;

| — | versterken van de coördinatie van de nationale onderzoeksprogramma's. |
| --- | --- |

—

versterken van de coördinatie van de nationale onderzoeksprogramma's.

| 2.5 | Voorts zij nog gewezen op de volgende onderwerpen en voorstellen die in de Mededeling worden besproken:






  — | volledig benutten van het potentieel van de EU van 25 lidstaten; |
| --- | --- | --- |

2.5

Voorts zij nog gewezen op de volgende onderwerpen en voorstellen die in de Mededeling worden besproken:

—

volledig benutten van het potentieel van de EU van 25 lidstaten;

| — | ten volle profiteren van de complementariteit met de Structuurfondsen; |
| --- | --- |

—

ten volle profiteren van de complementariteit met de Structuurfondsen;

| — | bepalen van de thema's die van groot Europees belang zijn; |
| --- | --- |

—

bepalen van de thema's die van groot Europees belang zijn;

| — | twee nieuwe belangrijke onderzoeksgebieden voor de Unie: ruimtevaart en veiligheid; |
| --- | --- |

—

twee nieuwe belangrijke onderzoeksgebieden voor de Unie: ruimtevaart en veiligheid;

| — | gebruikmaken van de meest efficiënte implementatiewijzen; |
| --- | --- |

—

gebruikmaken van de meest efficiënte implementatiewijzen;

| — | verbeteren van de werking van het kaderprogramma. |
| --- | --- |

—

verbeteren van de werking van het kaderprogramma.

3.   Algemene opmerkingen van het EESC

| 3.1 | Doelstellingen van Lissabon, Göteborg en Barcelona. Het EESC staat achter de in de Commissiemededeling uitgewerkte plannen en initiatieven. Het beschouwt de voorstellen van de Commissie als zeer belangrijke maatregelen voor de verwezenlijking van de ambitieuze doelstellingen van Lissabon, Göteborg en Barcelona en stelt met grote tevredenheid vast dat met veel van de in eerdere adviezen van het EESC gedane specifieke aanbevelingen in onderhavige Mededeling rekening is gehouden. |
| --- | --- |

3.1

Doelstellingen van Lissabon, Göteborg en Barcelona. Het EESC staat achter de in de Commissiemededeling uitgewerkte plannen en initiatieven. Het beschouwt de voorstellen van de Commissie als zeer belangrijke maatregelen voor de verwezenlijking van de ambitieuze doelstellingen van Lissabon, Göteborg en Barcelona en stelt met grote tevredenheid vast dat met veel van de in eerdere adviezen van het EESC gedane specifieke aanbevelingen in onderhavige Mededeling rekening is gehouden.

| 3.2 | De 3 %-doelstelling
   (5). Het EESC is vooral zeer positief over de overkoepelende 3 %-doelstelling. Die sluit aan bij de huidige O&O-investeringen van Europa's mondiale concurrenten. Voor de verwezenlijking van deze doelstelling dienen op Europees niveau de voor het kaderprogramma/Euratom-programma beschikbare middelen — overeenkomstig de doelstellingen van Lissabon en vanwege de uitbreiding van de EU — aanzienlijk te worden verhoogd. |
| --- | --- |

3.2

De 3 %-doelstelling
   (5). Het EESC is vooral zeer positief over de overkoepelende 3 %-doelstelling. Die sluit aan bij de huidige O&O-investeringen van Europa's mondiale concurrenten. Voor de verwezenlijking van deze doelstelling dienen op Europees niveau de voor het kaderprogramma/Euratom-programma beschikbare middelen — overeenkomstig de doelstellingen van Lissabon en vanwege de uitbreiding van de EU — aanzienlijk te worden verhoogd.

| 3.2.1 | Verdubbeling van de benodigde middelen. De middelen die voor alle maatregelen tezamen worden uitgetrokken moeten dan ook, zoals de Commissie voorstelt, worden verdubbeld. Dat voorstel stemt overeen met een aanbeveling van het EESC die het reeds in zijn advies over het zesde kaderprogramma (6) deed. |
| --- | --- |

3.2.1

Verdubbeling van de benodigde middelen. De middelen die voor alle maatregelen tezamen worden uitgetrokken moeten dan ook, zoals de Commissie voorstelt, worden verdubbeld. Dat voorstel stemt overeen met een aanbeveling van het EESC die het reeds in zijn advies over het zesde kaderprogramma (6) deed.

| 3.2.2 | Lidstaten en bedrijfsleven. Om de 3 %-doelstelling te realiseren, dient deze verdubbeling echter gepaard te gaan met een overeenkomstige verhoging van de nationale O&O-budgetten en een gepaste toename van de inspanningen van het bedrijfsleven op het vlak van O&O. Het EESC vreest echter dat dit niet of onvoldoende zal gebeuren. In veel gevallen is zelfs sprake van een verschuiving van de O&O-investeringen van het bedrijfsleven naar plaatsen buiten de EU. Het EESC raadt aan de oorzaken van deze betreurenswaardige ontwikkeling te onderzoeken, zodat maatregelen kunnen worden genomen om ook de O&O-inspanningen van het Europese bedrijfsleven in lijn te brengen met de 3 %-doelstelling. |
| --- | --- |

3.2.2

Lidstaten en bedrijfsleven. Om de 3 %-doelstelling te realiseren, dient deze verdubbeling echter gepaard te gaan met een overeenkomstige verhoging van de nationale O&O-budgetten en een gepaste toename van de inspanningen van het bedrijfsleven op het vlak van O&O. Het EESC vreest echter dat dit niet of onvoldoende zal gebeuren. In veel gevallen is zelfs sprake van een verschuiving van de O&O-investeringen van het bedrijfsleven naar plaatsen buiten de EU. Het EESC raadt aan de oorzaken van deze betreurenswaardige ontwikkeling te onderzoeken, zodat maatregelen kunnen worden genomen om ook de O&O-inspanningen van het Europese bedrijfsleven in lijn te brengen met de 3 %-doelstelling.

| 3.2.3 | Oproep van het EESC. Het EESC roept daarom de Raad, het Europees Parlement, de nationale regeringen en met name het bedrijfsleven opnieuw op om hun beleid af te stemmen op de verwezenlijking van de 3 %-doelstelling en tevens om hun nationale resp. particuliere O&O-budgetten dienovereenkomstig aan te passen. Het EESC realiseert zich terdege dat dit met het huidige moeilijke economische tij niet eenvoudig is. De door de Commissie voorgestelde investeringen in O&O zijn echter erg bescheiden; bovendien komen zij, gelet op de internationale concurrentie, veel te laat. Daarom moet nu de daad bij het woord worden gevoegd. |
| --- | --- |

3.2.3

Oproep van het EESC. Het EESC roept daarom de Raad, het Europees Parlement, de nationale regeringen en met name het bedrijfsleven opnieuw op om hun beleid af te stemmen op de verwezenlijking van de 3 %-doelstelling en tevens om hun nationale resp. particuliere O&O-budgetten dienovereenkomstig aan te passen. Het EESC realiseert zich terdege dat dit met het huidige moeilijke economische tij niet eenvoudig is. De door de Commissie voorgestelde investeringen in O&O zijn echter erg bescheiden; bovendien komen zij, gelet op de internationale concurrentie, veel te laat. Daarom moet nu de daad bij het woord worden gevoegd.

| 3.2.4 | Dynamische ontwikkeling. Deze problematiek mag voorts niet alleen statisch worden benaderd. De Europese politiek moet zich op toekomstige ontwikkelingen in de mondiale concurrentieverhoudingen voorbereiden. (7) Als de 3 %-doelstelling te laat wordt gerealiseerd, worden de Lissabon-doelstellingen niet gehaald. Op de langere termijn moet zelfs nog meer in O&O worden geïnvesteerd. |
| --- | --- |

3.2.4

Dynamische ontwikkeling. Deze problematiek mag voorts niet alleen statisch worden benaderd. De Europese politiek moet zich op toekomstige ontwikkelingen in de mondiale concurrentieverhoudingen voorbereiden. (7) Als de 3 %-doelstelling te laat wordt gerealiseerd, worden de Lissabon-doelstellingen niet gehaald. Op de langere termijn moet zelfs nog meer in O&O worden geïnvesteerd.

| 3.3 | Europese kernen van excellentie. Het EESC kan zich vinden in de overkoepelende doelstelling om Europese kernen van excellentie te creëren en de oprichting daarvan te ondersteunen. Dat levert een Europese meerwaarde op, zorgt ervoor dat er kwaliteitscriteria komen en maakt Europees onderzoek en ontwikkeling aantrekkelijker. De met deze doelstelling beoogde internationale samenwerking tussen onderzoekscentra, universiteiten en bedrijfsleven dient ook in de toekomst de kern van het beleid ter ondersteuning van onderzoek te vormen (via het kaderprogramma O&O/Euratom-programma), waarbij de meeste aandacht moet uitgaan naar de thematische prioriteiten. |
| --- | --- |

3.3

Europese kernen van excellentie. Het EESC kan zich vinden in de overkoepelende doelstelling om Europese kernen van excellentie te creëren en de oprichting daarvan te ondersteunen. Dat levert een Europese meerwaarde op, zorgt ervoor dat er kwaliteitscriteria komen en maakt Europees onderzoek en ontwikkeling aantrekkelijker. De met deze doelstelling beoogde internationale samenwerking tussen onderzoekscentra, universiteiten en bedrijfsleven dient ook in de toekomst de kern van het beleid ter ondersteuning van onderzoek te vormen (via het kaderprogramma O&O/Euratom-programma), waarbij de meeste aandacht moet uitgaan naar de thematische prioriteiten.

| 3.3.1 | Voorwaarde. Voorwaarde voor deze doelstelling is echter dat er reeds excellente onderzoeksinstellingen of -teams bestaan, waarvan topprestaties mogen worden verwacht als ze gaan samenwerken. (8) |
| --- | --- |

3.3.1

Voorwaarde. Voorwaarde voor deze doelstelling is echter dat er reeds excellente onderzoeksinstellingen of -teams bestaan, waarvan topprestaties mogen worden verwacht als ze gaan samenwerken. (8)

| 3.3.2 | Geen nieuw instrument. Er dient bovendien nog duidelijker te worden gesteld dat de „kernen van excellentie” niet moeten worden beschouwd als nieuw instrument voor de ondersteuning van onderzoek (zie verderop), maar een overkoepelend begrip vormen, dat bestaande instrumenten omvat zoals de „networks of excellence” (NOE's), „integrated projects” (IP's) en „specific targeted research projects” (STREP's). |
| --- | --- |

3.3.2

Geen nieuw instrument. Er dient bovendien nog duidelijker te worden gesteld dat de „kernen van excellentie” niet moeten worden beschouwd als nieuw instrument voor de ondersteuning van onderzoek (zie verderop), maar een overkoepelend begrip vormen, dat bestaande instrumenten omvat zoals de „networks of excellence” (NOE's), „integrated projects” (IP's) en „specific targeted research projects” (STREP's).

| 3.4 | Instrumenten voor de ondersteuning van onderzoek
   (9)
  (projectstructuur). Onder verwijzing naar het prijzenswaardige voornemen van de Commissie om efficiënte implementatiewijzen te creëren, herhaalt het EESC zijn verzoek (10) om de instrumenten voor de ondersteuning van onderzoek helder en eenvoudig te houden en bij de toepassing ervan continuïteit te garanderen en vooral ook flexibiliteit toe te staan. Dat laatste betekent dat aanvragers van onderzoeksprojecten de instrumenten telkens aan de vereiste optimale vormgeving en omvang moeten kunnen aanpassen. Alleen op die manier kan worden voorkomen dat projecten worden uitgewerkt waarvan vormgeving en omvang worden afgestemd op de te gebruiken instrumenten in plaats van op de vereiste optimale technisch-wetenschappelijke omstandigheden. Voorts moeten de instrumenten de werkomstandigheden van de onderzoekers en de verwezenlijking van de O&O-doelstellingen ten goede komen. Van het omgekeerde mag in geen geval sprake zijn. De (administratieve) inspanningen die voor de aanvraag van een project worden geleverd, moeten lonend zijn. |
| --- | --- |

3.4

Instrumenten voor de ondersteuning van onderzoek
   (9)
  (projectstructuur). Onder verwijzing naar het prijzenswaardige voornemen van de Commissie om efficiënte implementatiewijzen te creëren, herhaalt het EESC zijn verzoek (10) om de instrumenten voor de ondersteuning van onderzoek helder en eenvoudig te houden en bij de toepassing ervan continuïteit te garanderen en vooral ook flexibiliteit toe te staan. Dat laatste betekent dat aanvragers van onderzoeksprojecten de instrumenten telkens aan de vereiste optimale vormgeving en omvang moeten kunnen aanpassen. Alleen op die manier kan worden voorkomen dat projecten worden uitgewerkt waarvan vormgeving en omvang worden afgestemd op de te gebruiken instrumenten in plaats van op de vereiste optimale technisch-wetenschappelijke omstandigheden. Voorts moeten de instrumenten de werkomstandigheden van de onderzoekers en de verwezenlijking van de O&O-doelstellingen ten goede komen. Van het omgekeerde mag in geen geval sprake zijn. De (administratieve) inspanningen die voor de aanvraag van een project worden geleverd, moeten lonend zijn.

| 3.5 | Fundamenteel onderzoek en concurrentie in Europa. Het EESC wijst derhalve nogmaals op de kern van zijn onlangs uitgebrachte advies (11) over dit onderwerp: er moet duidelijk zichtbaar gewicht worden toegekend aan de ondersteuning van fundamenteel onderzoek, dat aan de basis staat van alle verdere O&O-inspanningen, waarbij de onderzoeker die om ondersteuning verzoekt, met het oog op concurrentie in Europa vrij moet zijn in zijn onderwerpkeus. Concurrentie in Europa zorgt namelijk voor een Europese meerwaarde. |
| --- | --- |

3.5

Fundamenteel onderzoek en concurrentie in Europa. Het EESC wijst derhalve nogmaals op de kern van zijn onlangs uitgebrachte advies (11) over dit onderwerp: er moet duidelijk zichtbaar gewicht worden toegekend aan de ondersteuning van fundamenteel onderzoek, dat aan de basis staat van alle verdere O&O-inspanningen, waarbij de onderzoeker die om ondersteuning verzoekt, met het oog op concurrentie in Europa vrij moet zijn in zijn onderwerpkeus. Concurrentie in Europa zorgt namelijk voor een Europese meerwaarde.

| 3.6 | Internationale dimensie van onderzoek. Daarbij mag echter niet onvermeld blijven dat de, de EU overstijgende, internationale dimensie van onderzoek net zo belangrijk is. Topprestaties op O&O-gebied floreren vandaag de dag in een internationale (12) context waarin wereldwijd in alle vrijheid wordt samengewerkt, maar tegelijkertijd sprake is van concurrentie. Ook dit aspect van onderzoek dient in acht te worden genomen en via gepaste maatregelen (bijv. mobiliteitsprogramma's en samenwerkingsovereenkomsten) te worden ondersteund. |
| --- | --- |

3.6

Internationale dimensie van onderzoek. Daarbij mag echter niet onvermeld blijven dat de, de EU overstijgende, internationale dimensie van onderzoek net zo belangrijk is. Topprestaties op O&O-gebied floreren vandaag de dag in een internationale (12) context waarin wereldwijd in alle vrijheid wordt samengewerkt, maar tegelijkertijd sprake is van concurrentie. Ook dit aspect van onderzoek dient in acht te worden genomen en via gepaste maatregelen (bijv. mobiliteitsprogramma's en samenwerkingsovereenkomsten) te worden ondersteund.

| 3.7 | Complex geheel van verbanden en evenwicht tussen verschillende soorten onderzoek.
   (13) Het EESC wijst hier nogmaals op het voor innovatie en vooruitgang noodzakelijke complexe geheel van verbanden tussen de verschillende soorten onderzoek — fundamenteel onderzoek, toegepast onderzoek (dat vaak ook oriënterend onderzoek wordt genoemd) en ontwikkeling (van producten en processen) -, op de vruchtbare wisselwerking daartussen en op het feit dat deze verschillende soorten onderzoek naadloos in elkaar overlopen. Dat voor de concurrentiekracht van de EU en voor de Lissabon-doelstellingen zo belangrijke complexe geheel van verbanden omvat ook de wisselwerking tussen O&O van het bedrijfsleven enerzijds en O&O van universiteiten en door de overheid gesubsidieerde onderzoeksinstituten anderzijds (evenals de samenwerking tussen onderzoekers uit beide kampen). Dit geheel van verbanden dient daarom zijn beslag te krijgen in een evenwichtige ondersteuning van de verschillende soorten onderzoek en moet zijn terug te vinden op de afzonderlijke werkterreinen en deelgebieden van de huidige thematische prioriteiten/acties. Bijgevolg moet ervoor worden gezorgd dat men zich bij de genoemde soorten onderzoek kan bezighouden met alle relevante centrale thema's uit het kaderprogramma. Per slot van rekening berust daarop ook het hefboomeffect van de O&O-inspanningen van overheid en bedrijfsleven. |
| --- | --- |

3.7

Complex geheel van verbanden en evenwicht tussen verschillende soorten onderzoek.
   (13) Het EESC wijst hier nogmaals op het voor innovatie en vooruitgang noodzakelijke complexe geheel van verbanden tussen de verschillende soorten onderzoek — fundamenteel onderzoek, toegepast onderzoek (dat vaak ook oriënterend onderzoek wordt genoemd) en ontwikkeling (van producten en processen) -, op de vruchtbare wisselwerking daartussen en op het feit dat deze verschillende soorten onderzoek naadloos in elkaar overlopen. Dat voor de concurrentiekracht van de EU en voor de Lissabon-doelstellingen zo belangrijke complexe geheel van verbanden omvat ook de wisselwerking tussen O&O van het bedrijfsleven enerzijds en O&O van universiteiten en door de overheid gesubsidieerde onderzoeksinstituten anderzijds (evenals de samenwerking tussen onderzoekers uit beide kampen). Dit geheel van verbanden dient daarom zijn beslag te krijgen in een evenwichtige ondersteuning van de verschillende soorten onderzoek en moet zijn terug te vinden op de afzonderlijke werkterreinen en deelgebieden van de huidige thematische prioriteiten/acties. Bijgevolg moet ervoor worden gezorgd dat men zich bij de genoemde soorten onderzoek kan bezighouden met alle relevante centrale thema's uit het kaderprogramma. Per slot van rekening berust daarop ook het hefboomeffect van de O&O-inspanningen van overheid en bedrijfsleven.

| 3.8 | Efficiënte implementatiewijzen. Niet in de laatste plaats is het EESC zeer te spreken over het voornemen gebruik te maken van de meest efficiënte implementatiewijzen en de werking van het kaderprogramma te verbeteren. Volgens het EESC bestaat in dit verband dringend behoefte aan maatregelen die weinig bureaucratie met zich meebrengen, beter dan tot nu toe op de wensen van de scientific community en het bedrijfsleven zijn afgestemd en aansluiten op hun interne procedures, ervaringen en werkomstandigheden. De belangrijkste spelers in de Europese onderzoeksruimte zijn de onderzoekers met hun „eureka-gevoel”. Zij moeten alle ruimte krijgen hun werk te doen en kunnen profiteren van optimale randvoorwaarden. Daarop moet goed worden gelet. |
| --- | --- |

3.8

Efficiënte implementatiewijzen. Niet in de laatste plaats is het EESC zeer te spreken over het voornemen gebruik te maken van de meest efficiënte implementatiewijzen en de werking van het kaderprogramma te verbeteren. Volgens het EESC bestaat in dit verband dringend behoefte aan maatregelen die weinig bureaucratie met zich meebrengen, beter dan tot nu toe op de wensen van de scientific community en het bedrijfsleven zijn afgestemd en aansluiten op hun interne procedures, ervaringen en werkomstandigheden. De belangrijkste spelers in de Europese onderzoeksruimte zijn de onderzoekers met hun „eureka-gevoel”. Zij moeten alle ruimte krijgen hun werk te doen en kunnen profiteren van optimale randvoorwaarden. Daarop moet goed worden gelet.

4.   Specifieke opmerkingen van het EESC

| 4.1 | Eerder uitgebrachte adviezen. Veel van de onderstaande opmerkingen zijn reeds in eerder door het EESC uitgebrachte adviezen over het Europese onderzoeksbeleid (14) gemaakt. |
| --- | --- |

4.1

Eerder uitgebrachte adviezen. Veel van de onderstaande opmerkingen zijn reeds in eerder door het EESC uitgebrachte adviezen over het Europese onderzoeksbeleid (14) gemaakt.

| 4.2 | Doorslaggevend criterium. Wetenschappelijke en technologische excellentie moet het doorslaggevende criterium zijn bij de selectie van projecten en de ondersteuning van onderzoek, zodat de EU wereldwijd zeer goede concurrentieposities kan verwerven of blijven innemen. Alleen zo kunnen de in de Mededeling van de Commissie geformuleerde doelstellingen worden verwezenlijkt, namelijk bevorderen van de „excellentie en innovatie, sleutels tot het Europese industriële concurrentievermogen” en „stimuleren van de creativiteit van het fundamenteel onderzoek door de concurrentie tussen teams op Europees niveau”. |
| --- | --- |

4.2

Doorslaggevend criterium. Wetenschappelijke en technologische excellentie moet het doorslaggevende criterium zijn bij de selectie van projecten en de ondersteuning van onderzoek, zodat de EU wereldwijd zeer goede concurrentieposities kan verwerven of blijven innemen. Alleen zo kunnen de in de Mededeling van de Commissie geformuleerde doelstellingen worden verwezenlijkt, namelijk bevorderen van de „excellentie en innovatie, sleutels tot het Europese industriële concurrentievermogen” en „stimuleren van de creativiteit van het fundamenteel onderzoek door de concurrentie tussen teams op Europees niveau”.

| 4.2.1 | Excellentie. Excellentie en toponderzoek zijn het resultaat van een ingewikkeld, moeizaam en langdurig ontwikkelings- en selectieproces, dat volgens door de scientific community zelf opgestelde regels verloopt en dat de aanwezigheid en de inachtneming vereist van veel belangrijke en met elkaar verband houdende factoren. |
| --- | --- |

4.2.1

Excellentie. Excellentie en toponderzoek zijn het resultaat van een ingewikkeld, moeizaam en langdurig ontwikkelings- en selectieproces, dat volgens door de scientific community zelf opgestelde regels verloopt en dat de aanwezigheid en de inachtneming vereist van veel belangrijke en met elkaar verband houdende factoren.

| 4.2.2 | Maatschappij en politiek. Daarom moeten maatschappij en politiek ervoor zorgen dat de voorwaarden voor het ontstaan en behoud van excellentie en toponderzoek aanwezig zijn of gecreëerd worden. |
| --- | --- |

4.2.2

Maatschappij en politiek. Daarom moeten maatschappij en politiek ervoor zorgen dat de voorwaarden voor het ontstaan en behoud van excellentie en toponderzoek aanwezig zijn of gecreëerd worden.

| 4.2.3 | Afwijkende criteria. Irrelevante of speculatieve criteria die daarmee niet in overeenstemming zijn, werken bureaucratie in de hand, zijn misleidend en kunnen leiden tot onjuiste beslissingen met alle nadelige gevolgen van dien voor de doelstellingen van Lissabon en het gehele Europese onderzoeksklimaat. |
| --- | --- |

4.2.3

Afwijkende criteria. Irrelevante of speculatieve criteria die daarmee niet in overeenstemming zijn, werken bureaucratie in de hand, zijn misleidend en kunnen leiden tot onjuiste beslissingen met alle nadelige gevolgen van dien voor de doelstellingen van Lissabon en het gehele Europese onderzoeksklimaat.

| 4.3 | Het potentieel van de EU van 25 lidstaten. Tegelijkertijd dient echter ook — en het EESC staat helemaal achter de desbetreffende plannen van de Commissie — het potentieel van de EU van 25 lidstaten volledig te worden ontwikkeld en benut. Daartoe is het nodig in de onderzoeksinstellingen uit alle 25 lidstaten en de regio's met onvoldoende onderzoeksuitrustingen de voorwaarden voor toponderzoek te creëren — voor zover die nog niet aanwezig zijn. |
| --- | --- |

4.3

Het potentieel van de EU van 25 lidstaten. Tegelijkertijd dient echter ook — en het EESC staat helemaal achter de desbetreffende plannen van de Commissie — het potentieel van de EU van 25 lidstaten volledig te worden ontwikkeld en benut. Daartoe is het nodig in de onderzoeksinstellingen uit alle 25 lidstaten en de regio's met onvoldoende onderzoeksuitrustingen de voorwaarden voor toponderzoek te creëren — voor zover die nog niet aanwezig zijn.

| 4.3.1 | Subsidiariteit. Overeenkomstig het subsidiariteitsbeginsel is de ontwikkeling van dergelijke nationale technisch-wetenschappelijke capaciteiten en van elementaire onderzoeksinfrastructuur die de basis vormen voor excellentie en toponderzoek, een taak van de lidstaten. |
| --- | --- |

4.3.1

Subsidiariteit. Overeenkomstig het subsidiariteitsbeginsel is de ontwikkeling van dergelijke nationale technisch-wetenschappelijke capaciteiten en van elementaire onderzoeksinfrastructuur die de basis vormen voor excellentie en toponderzoek, een taak van de lidstaten.

| 4.3.2 | Structuurfondsen en Europees Investeringsfonds. Maar waar dat nodig is en een grote kans van slagen bestaat, moet op gerichte en efficiënte wijze ondersteuning worden verleend via de Structuurfondsen en het Europees Investeringsfonds. Het EESC kan zich dan ook, mede met het oog op een succesvol cohesiebeleid, vinden in het voornemen van de Commissie om ten volle te profiteren van de complementariteit van het kaderprogramma met de Structuurfondsen en om de Structuurfondsen gedeeltelijk te gebruiken voor steun aan de ontwikkeling van onderzoekscapaciteiten en -infrastructuur. Het beveelt de Commissie aan met het Investeringsfonds hetzelfde te doen. |
| --- | --- |

4.3.2

Structuurfondsen en Europees Investeringsfonds. Maar waar dat nodig is en een grote kans van slagen bestaat, moet op gerichte en efficiënte wijze ondersteuning worden verleend via de Structuurfondsen en het Europees Investeringsfonds. Het EESC kan zich dan ook, mede met het oog op een succesvol cohesiebeleid, vinden in het voornemen van de Commissie om ten volle te profiteren van de complementariteit van het kaderprogramma met de Structuurfondsen en om de Structuurfondsen gedeeltelijk te gebruiken voor steun aan de ontwikkeling van onderzoekscapaciteiten en -infrastructuur. Het beveelt de Commissie aan met het Investeringsfonds hetzelfde te doen.

| 4.3.3 | Zulks vereist tevens dat in de nieuwe lidstaten voldoende voorschotten worden verstrekt voor de financiering van O&O-maatregelen, omdat de wetenschappelijke instanties in die landen nog niet in staat zijn om eerst zelf het geld dat nodig is voor door de EU gesubsidieerde projecten, voor te schieten. In aanvulling daarop moeten telkens ook soortgelijke nationale steunregelingen worden opgezet. |
| --- | --- |

4.3.3

Zulks vereist tevens dat in de nieuwe lidstaten voldoende voorschotten worden verstrekt voor de financiering van O&O-maatregelen, omdat de wetenschappelijke instanties in die landen nog niet in staat zijn om eerst zelf het geld dat nodig is voor door de EU gesubsidieerde projecten, voor te schieten. In aanvulling daarop moeten telkens ook soortgelijke nationale steunregelingen worden opgezet.

| 4.4 | Onderzoeksinfrastructuren. Het EESC is in dit verband eveneens zeer te spreken over het voorstel van de Commissie om onderzoeksinfrastructuren (15) van Europees belang te ontwikkelen. Bovendien blijkt de cruciale financiering van geselecteerde grote apparatuur, volgens het beginsel van het „soepele aanpassingsvermogen”, tot nu toe goed aan de verwachtingen te beantwoorden; zij moet derhalve worden voortgezet. Het Europees strategieforum voor onderzoeksinfrastructuren (ESFRI) speelt daarbij een nuttige en zeer belangrijke adviserende rol. Op grond daarvan zou een Europees concept van onderzoeksinfrastructuren moeten worden uitgewerkt. |
| --- | --- |

4.4

Onderzoeksinfrastructuren. Het EESC is in dit verband eveneens zeer te spreken over het voorstel van de Commissie om onderzoeksinfrastructuren (15) van Europees belang te ontwikkelen. Bovendien blijkt de cruciale financiering van geselecteerde grote apparatuur, volgens het beginsel van het „soepele aanpassingsvermogen”, tot nu toe goed aan de verwachtingen te beantwoorden; zij moet derhalve worden voortgezet. Het Europees strategieforum voor onderzoeksinfrastructuren (ESFRI) speelt daarbij een nuttige en zeer belangrijke adviserende rol. Op grond daarvan zou een Europees concept van onderzoeksinfrastructuren moeten worden uitgewerkt.

| 4.4.1 | Middelgrote infrastructuren. Voor zover als met de beschikbare middelen mogelijk is en gezien de overduidelijke voordelen voor gemeenschappelijke projecten, zouden dergelijke maatregelen echter niet uitsluitend voor grote apparatuur mogen gelden, omdat op veel onderzoeksgebieden ook behoefte bestaat aan middelgrote complexe onderzoeksinfrastructuren. Die kunnen tegelijkertijd voor de verwezenlijking van de onderzoeksdoelstellingen van meerdere lidstaten van nut zijn. |
| --- | --- |

4.4.1

Middelgrote infrastructuren. Voor zover als met de beschikbare middelen mogelijk is en gezien de overduidelijke voordelen voor gemeenschappelijke projecten, zouden dergelijke maatregelen echter niet uitsluitend voor grote apparatuur mogen gelden, omdat op veel onderzoeksgebieden ook behoefte bestaat aan middelgrote complexe onderzoeksinfrastructuren. Die kunnen tegelijkertijd voor de verwezenlijking van de onderzoeksdoelstellingen van meerdere lidstaten van nut zijn.

| 4.5 | Versterking van de thematische prioriteiten en bevordering van mobiliteit. Zoals reeds opgemerkt, steunt het EESC het voorstel van de Commissie om de voor het zevende kaderprogramma/Euratom-programma beschikbare middelen te verdubbelen (t.o.v. de middelen die nu voor het zesde programma beschikbaar zijn). Die verdubbeling zou primair (16) ten goede moeten komen aan de thematische prioriteiten/acties/projecten (m.i.v. die uit het Euratom-programma) en aan het mobiliteitsprogramma (17) (m.i.v. de ondersteuning van toponderzoekers en jonge, getalenteerde wetenschappers). |
| --- | --- |

4.5

Versterking van de thematische prioriteiten en bevordering van mobiliteit. Zoals reeds opgemerkt, steunt het EESC het voorstel van de Commissie om de voor het zevende kaderprogramma/Euratom-programma beschikbare middelen te verdubbelen (t.o.v. de middelen die nu voor het zesde programma beschikbaar zijn). Die verdubbeling zou primair (16) ten goede moeten komen aan de thematische prioriteiten/acties/projecten (m.i.v. die uit het Euratom-programma) en aan het mobiliteitsprogramma (17) (m.i.v. de ondersteuning van toponderzoekers en jonge, getalenteerde wetenschappers).

| 4.6 | Instrumenten voor de ondersteuning van onderzoek. Voor een beter begrip van de reeds gedane aanbevelingen raadt het EESC aan de volgende uitgangspunten in acht te nemen:






  — | Het aantal instrumenten moet overzichtelijk blijven. |
| --- | --- | --- |

4.6

Instrumenten voor de ondersteuning van onderzoek. Voor een beter begrip van de reeds gedane aanbevelingen raadt het EESC aan de volgende uitgangspunten in acht te nemen:

—

Het aantal instrumenten moet overzichtelijk blijven.

| — | De instrumenten moeten duidelijk worden beschreven en hun doelen moeten transparant zijn. |
| --- | --- |

—

De instrumenten moeten duidelijk worden beschreven en hun doelen moeten transparant zijn.

| — | De instrumenten moeten zo eenvoudig mogelijk toe te passen zijn. |
| --- | --- |

—

De instrumenten moeten zo eenvoudig mogelijk toe te passen zijn.

| — | De instrumenten dienen zich prioritair te richten op directe ondersteuning van O&O en de desbetreffende onderzoekers. |
| --- | --- |

—

De instrumenten dienen zich prioritair te richten op directe ondersteuning van O&O en de desbetreffende onderzoekers.

| — | De keuze voor het (de) instrument(en) voor een bepaald plan of project dient te kunnen worden gemaakt door de aanvrager (de deelgebieden van de thematische prioriteiten mogen dus in geen geval vooraf aan een vast instrument worden gekoppeld (18), alhoewel de Commissie zou moeten aanbieden hierover te adviseren en zou moeten toelichten waarom ze voor bepaalde prioriteiten aan een bepaald instrument de voorkeur geeft). |
| --- | --- |

—

De keuze voor het (de) instrument(en) voor een bepaald plan of project dient te kunnen worden gemaakt door de aanvrager (de deelgebieden van de thematische prioriteiten mogen dus in geen geval vooraf aan een vast instrument worden gekoppeld (18), alhoewel de Commissie zou moeten aanbieden hierover te adviseren en zou moeten toelichten waarom ze voor bepaalde prioriteiten aan een bepaald instrument de voorkeur geeft).

| — | Ook bij de toepassing van de instrumenten moet er sprake zijn van voldoende continuïteit en dienen met name abrupte veranderingen van aanpak te worden vermeden om de bureaucratie voor alle betrokkenen binnen redelijke grenzen te houden. |
| --- | --- |

—

Ook bij de toepassing van de instrumenten moet er sprake zijn van voldoende continuïteit en dienen met name abrupte veranderingen van aanpak te worden vermeden om de bureaucratie voor alle betrokkenen binnen redelijke grenzen te houden.

| — | De voorkeur moet worden gegeven aan de verstrekking van „grants” of de bevordering van STREP's („specific targeted research projects”), d.w.z. dat overzichtelijke en uitvoerbare onderzoeksprojecten worden ondersteund. In dit verband wijst het EESC ook op eerder gedane voorstellen en op de hierna volgende opmerkingen m.b.t. het MKB. |
| --- | --- |

—

De voorkeur moet worden gegeven aan de verstrekking van „grants” of de bevordering van STREP's („specific targeted research projects”), d.w.z. dat overzichtelijke en uitvoerbare onderzoeksprojecten worden ondersteund. In dit verband wijst het EESC ook op eerder gedane voorstellen en op de hierna volgende opmerkingen m.b.t. het MKB.

Het EESC beveelt op basis van deze uitgangspunten o.a. aan om wat betreft de NOE's („networks of excellence”) niet alleen de coördinatie, maar ook een deel van de directe O&O-inspanningen te ondersteunen (zoals bij de deelnemers aan het Euratom-fusieprogramma reeds wordt gedaan).

| 4.6.1 | Marimon-rapport.
   (19) Het EESC stelt zeer tevreden vast dat de aanbevelingen over deze thematiek uit het onlangs verschenen Marimon-rapport tot op grote hoogte met zijn eigen aanbevelingen overeenstemmen. Het kan zich in dat rapport dan ook uitstekend vinden. |
| --- | --- |

4.6.1

Marimon-rapport.
   (19) Het EESC stelt zeer tevreden vast dat de aanbevelingen over deze thematiek uit het onlangs verschenen Marimon-rapport tot op grote hoogte met zijn eigen aanbevelingen overeenstemmen. Het kan zich in dat rapport dan ook uitstekend vinden.

| 4.6.2 | Continuïteit. Het EESC benadrukt nogmaals dat het zeer hecht aan continuïteit: in het algemeen moet bij de overgang van het zesde naar het zevende kaderprogramma voor een zo groot mogelijke continuïteit worden gezorgd. Voor wetenschap en bedrijfsleven (met name het MKB) betekenden de wijzigingen in subsidievoorwaarden, aanvraagregelingen, evaluatiecriteria, wettelijke randvoorwaarden, instrumenten en kostenmodellen, die tot op heden met de overgang van het ene naar het andere kaderprogramma gepaard gingen, een extra, prestatieverlagende belasting. Om nu te zorgen voor continuïteit, mogen dus geen volledig nieuwe instrumenten en andere procedures worden ingevoerd. In plaats daarvan dienen de bestaande instrumenten en procedures op basis van opgedane ervaringen en van verschillende kanten gedane aanbevelingen te worden vereenvoudigd en aangepast. Vóór alles moet dus continuïteit worden beoogd, gekoppeld aan vereenvoudiging en verduidelijking van de regels en een flexibele houding t.o.v. de aanvrager bij zijn keuze voor de instrumenten. |
| --- | --- |

4.6.2

Continuïteit. Het EESC benadrukt nogmaals dat het zeer hecht aan continuïteit: in het algemeen moet bij de overgang van het zesde naar het zevende kaderprogramma voor een zo groot mogelijke continuïteit worden gezorgd. Voor wetenschap en bedrijfsleven (met name het MKB) betekenden de wijzigingen in subsidievoorwaarden, aanvraagregelingen, evaluatiecriteria, wettelijke randvoorwaarden, instrumenten en kostenmodellen, die tot op heden met de overgang van het ene naar het andere kaderprogramma gepaard gingen, een extra, prestatieverlagende belasting. Om nu te zorgen voor continuïteit, mogen dus geen volledig nieuwe instrumenten en andere procedures worden ingevoerd. In plaats daarvan dienen de bestaande instrumenten en procedures op basis van opgedane ervaringen en van verschillende kanten gedane aanbevelingen te worden vereenvoudigd en aangepast. Vóór alles moet dus continuïteit worden beoogd, gekoppeld aan vereenvoudiging en verduidelijking van de regels en een flexibele houding t.o.v. de aanvrager bij zijn keuze voor de instrumenten.

| 4.7 | Technologieplatforms. Het EESC staat nadrukkelijk achter het initiatief van de Commissie en het bedrijfsleven om „technologieplatforms” op te richten, waarin op Europese schaal ondernemingen, onderzoeks-, financiële en regelgevende instellingen worden samengebracht. Hun taak zal zijn om een gezamenlijk onderzoeksprogramma vast te stellen teneinde te zorgen voor een kritische massa nationale, Europese, publieke en particuliere middelen. |
| --- | --- |

4.7

Technologieplatforms. Het EESC staat nadrukkelijk achter het initiatief van de Commissie en het bedrijfsleven om „technologieplatforms” op te richten, waarin op Europese schaal ondernemingen, onderzoeks-, financiële en regelgevende instellingen worden samengebracht. Hun taak zal zijn om een gezamenlijk onderzoeksprogramma vast te stellen teneinde te zorgen voor een kritische massa nationale, Europese, publieke en particuliere middelen.

| 4.7.1 | Gemeenschappelijke ontwikkelingsprojecten. Het EESC vindt dat deze werkwijze bij omvangrijke en dure gemeenschappelijke technisch-wetenschappelijke ontwikkelingsprojecten met een duidelijke doelstelling, zoals Galileo, ten zeerste moet worden aanbevolen om de door de partners overeengekomen samenwerking te realiseren. Die kan de vorm krijgen van „geïntegreerde projecten” (IP's) of, overeenkomstig artikel 171 (20) van het EG-Verdrag, „gemeenschappelijke ondernemingen”. Maar ook hier moet telkens zorgvuldig worden nagegaan (21) hoe kan worden voorkomen dat de organisatorische en administratieve rompslomp toeneemt en hoe het MKB of kleinere onderzoeksinstellingen of -teams op gepaste wijze aan het betreffende project kunnen deelnemen. |
| --- | --- |

4.7.1

Gemeenschappelijke ontwikkelingsprojecten. Het EESC vindt dat deze werkwijze bij omvangrijke en dure gemeenschappelijke technisch-wetenschappelijke ontwikkelingsprojecten met een duidelijke doelstelling, zoals Galileo, ten zeerste moet worden aanbevolen om de door de partners overeengekomen samenwerking te realiseren. Die kan de vorm krijgen van „geïntegreerde projecten” (IP's) of, overeenkomstig artikel 171 (20) van het EG-Verdrag, „gemeenschappelijke ondernemingen”. Maar ook hier moet telkens zorgvuldig worden nagegaan (21) hoe kan worden voorkomen dat de organisatorische en administratieve rompslomp toeneemt en hoe het MKB of kleinere onderzoeksinstellingen of -teams op gepaste wijze aan het betreffende project kunnen deelnemen.

| 4.7.2 | Bureaucratie. Aangezien de oprichting van nieuwe technologieplatforms noodzakelijkerwijs gepaard gaat met een grote organisatorische, administratieve en juridische rompslomp (bijv. m.b.t. intellectuele-eigendomskwesties), moet evenwel van tevoren worden gekeken naar eerder opgedane ervaringen en dient tevens duidelijk te zijn dat ook hier het beginsel van het „soepele aanpassingsvermogen” kan worden toegepast. Bovendien moet telkens worden bestudeerd of het einddoel ondubbelzinnig is geformuleerd en niet met eenvoudigere of via aanpassing van bestaande procedures kan worden gerealiseerd, om te voorkomen dat er nog meer elkaar deels overlappende instrumenten bijkomen, wat zal leiden tot nog meer verwarring en zal nopen tot buitensporig veel coördinatie. Indien mogelijk moeten eenvoudigere instrumenten worden gebruikt. |
| --- | --- |

4.7.2

Bureaucratie. Aangezien de oprichting van nieuwe technologieplatforms noodzakelijkerwijs gepaard gaat met een grote organisatorische, administratieve en juridische rompslomp (bijv. m.b.t. intellectuele-eigendomskwesties), moet evenwel van tevoren worden gekeken naar eerder opgedane ervaringen en dient tevens duidelijk te zijn dat ook hier het beginsel van het „soepele aanpassingsvermogen” kan worden toegepast. Bovendien moet telkens worden bestudeerd of het einddoel ondubbelzinnig is geformuleerd en niet met eenvoudigere of via aanpassing van bestaande procedures kan worden gerealiseerd, om te voorkomen dat er nog meer elkaar deels overlappende instrumenten bijkomen, wat zal leiden tot nog meer verwarring en zal nopen tot buitensporig veel coördinatie. Indien mogelijk moeten eenvoudigere instrumenten worden gebruikt.

| 4.8 | Midden- en kleinbedrijf (MKB). Het MKB levert reeds nu een belangrijke bijdrage aan het innovatieproces of beschikt over het vermogen daar in de toekomst voor te zorgen. Daarom dienen de voorwaarden die voor kleine en middelgrote ondernemingen gelden om aan de thematische prioriteiten deel te nemen, verder te worden versoepeld en vereenvoudigd. Dat kan o.a. door de thema's en instrumenten (Craft, Collective Research, Eureka) flexibel in te delen en ook bij de keuze daaruit de nodige flexibiliteit toe te staan. Al met al moet er, als de instrumenten aangepast en de projecten gestructureerd worden, beter dan tot nu toe op worden gelet dat ook competente kleine en middelgrote ondernemingen op passende wijze voor ondersteuning in aanmerking kunnen komen, zowel op high-tech- als low-techgebied. In dat verband zijn bijv. instrumenten als „specific targeted research projects” (STREP's) geschikt, omdat daarmee ook kleine samenwerkingsverbanden en projecten een kans krijgen en een bottom-upaanpak wordt bevorderd. |
| --- | --- |

4.8

Midden- en kleinbedrijf (MKB). Het MKB levert reeds nu een belangrijke bijdrage aan het innovatieproces of beschikt over het vermogen daar in de toekomst voor te zorgen. Daarom dienen de voorwaarden die voor kleine en middelgrote ondernemingen gelden om aan de thematische prioriteiten deel te nemen, verder te worden versoepeld en vereenvoudigd. Dat kan o.a. door de thema's en instrumenten (Craft, Collective Research, Eureka) flexibel in te delen en ook bij de keuze daaruit de nodige flexibiliteit toe te staan. Al met al moet er, als de instrumenten aangepast en de projecten gestructureerd worden, beter dan tot nu toe op worden gelet dat ook competente kleine en middelgrote ondernemingen op passende wijze voor ondersteuning in aanmerking kunnen komen, zowel op high-tech- als low-techgebied. In dat verband zijn bijv. instrumenten als „specific targeted research projects” (STREP's) geschikt, omdat daarmee ook kleine samenwerkingsverbanden en projecten een kans krijgen en een bottom-upaanpak wordt bevorderd.

| 4.8.1 | MKB en kennisoverdracht. Los daarvan dient de eveneens zeer belangrijke vraag te worden besproken hoe de nieuwste, in de praktijk toepasbare kennis — opgedaan via fundamenteel onderzoek in universiteiten en door de overheid gesteunde onderzoeksinstellingen — onder de aandacht kan worden gebracht van onderzoekers en ingenieurs die in het bedrijfsleven (in het bijzonder het MKB) werkzaam zijn, en aan hen kan worden doorgegeven, zodat de voor het innovatie- en concurrentievermogen van het bedrijfsleven benodigde kennisoverdracht wordt bespoedigd. Ook wat dit vraagstuk betreft, heeft het EESC al vaak voorstellen (22) geformuleerd. Die hadden vooral betrekking op de personeelsuitwisseling (mobiliteit) tussen universiteiten en het bedrijfsleven, die aanmerkelijk moet worden verbeterd en aantrekkelijker gemaakt. |
| --- | --- |

4.8.1

MKB en kennisoverdracht. Los daarvan dient de eveneens zeer belangrijke vraag te worden besproken hoe de nieuwste, in de praktijk toepasbare kennis — opgedaan via fundamenteel onderzoek in universiteiten en door de overheid gesteunde onderzoeksinstellingen — onder de aandacht kan worden gebracht van onderzoekers en ingenieurs die in het bedrijfsleven (in het bijzonder het MKB) werkzaam zijn, en aan hen kan worden doorgegeven, zodat de voor het innovatie- en concurrentievermogen van het bedrijfsleven benodigde kennisoverdracht wordt bespoedigd. Ook wat dit vraagstuk betreft, heeft het EESC al vaak voorstellen (22) geformuleerd. Die hadden vooral betrekking op de personeelsuitwisseling (mobiliteit) tussen universiteiten en het bedrijfsleven, die aanmerkelijk moet worden verbeterd en aantrekkelijker gemaakt.

| 4.8.2 | Ondernemerschap en industriebeleid. Vooral de oprichting van nieuwe kleine ondernemingen is een belangrijke stuwende kracht achter innovatie en economische groei. De problemen die zich bij de oprichting van nieuwe bedrijfjes voordoen hangen vaak niét samen met een tekortschietende ondersteuning van O&O, maar juist met kwesties op het vlak van bedrijfsvoering en marketing en vooral met onvoldoende financiële dekking op de lange termijn, die nodig is om de startperiode — waarin veel verlies wordt geleden — goed door te komen. Met behulp van het industrie- én het onderzoeksbeleid dient in dit verband naar oplossingen te worden gezocht om de ondernemingszin te bevorderen en meer Europese ondernemers kans op succes te bieden. |
| --- | --- |

4.8.2

Ondernemerschap en industriebeleid. Vooral de oprichting van nieuwe kleine ondernemingen is een belangrijke stuwende kracht achter innovatie en economische groei. De problemen die zich bij de oprichting van nieuwe bedrijfjes voordoen hangen vaak niét samen met een tekortschietende ondersteuning van O&O, maar juist met kwesties op het vlak van bedrijfsvoering en marketing en vooral met onvoldoende financiële dekking op de lange termijn, die nodig is om de startperiode — waarin veel verlies wordt geleden — goed door te komen. Met behulp van het industrie- én het onderzoeksbeleid dient in dit verband naar oplossingen te worden gezocht om de ondernemingszin te bevorderen en meer Europese ondernemers kans op succes te bieden.

| 4.8.3 | SBIR-programma van de VS. Het EESC raadt bovendien aan gebruik te maken van de ervaringen die in de VS zijn opgedaan met het SBIR-programma (small business innovation research, innovatief onderzoek voor het MKB). (23) In het kader van dat programma ondersteunt de Amerikaanse overheid via een aantal agentschappen marktgerichte O&O-maatregelen van kleine en middelgrote ondernemingen. |
| --- | --- |

4.8.3

SBIR-programma van de VS. Het EESC raadt bovendien aan gebruik te maken van de ervaringen die in de VS zijn opgedaan met het SBIR-programma (small business innovation research, innovatief onderzoek voor het MKB). (23) In het kader van dat programma ondersteunt de Amerikaanse overheid via een aantal agentschappen marktgerichte O&O-maatregelen van kleine en middelgrote ondernemingen.

| 4.9 | Open coördinatie. Het EESC heeft al vaak te kennen gegeven dat de Commissie te werk zou moeten gaan volgens de open-coördinatiemethode. Het wees er daarbij echter ook steeds op dat dit slechts kan gebeuren als de lidstaten er vrijwillig aan meewerken. |
| --- | --- |

4.9

Open coördinatie. Het EESC heeft al vaak te kennen gegeven dat de Commissie te werk zou moeten gaan volgens de open-coördinatiemethode. Het wees er daarbij echter ook steeds op dat dit slechts kan gebeuren als de lidstaten er vrijwillig aan meewerken.

| 4.10 | Zelforganisatie en zelfcoördinatie. Tevens heeft het EESC meermaals de aandacht gevestigd op de mogelijkheid van zelforganisatie en zelfcoördinatie (bottom-upprocessen) van de technisch-wetenschappelijke actoren in de EU, die elkaar op hun eigen vakgebieden dankzij publicaties en van conferenties en workshops kennen, op die manier invloed hebben op de vaststelling van onderzoeksprogramma's en — in het spanningsveld tussen concurrentie en samenwerking (zie verderop) — zorgen voor coördinatie. Zo zijn belangrijke, mondiaal toonaangevende internationale onderzoeksinitiatieven, -programma's en -instelllingen ontstaan en werd de basis gelegd voor de Europese onderzoeksruimte. Dat moet worden erkend en deze kennis benut. |
| --- | --- |

4.10

Zelforganisatie en zelfcoördinatie. Tevens heeft het EESC meermaals de aandacht gevestigd op de mogelijkheid van zelforganisatie en zelfcoördinatie (bottom-upprocessen) van de technisch-wetenschappelijke actoren in de EU, die elkaar op hun eigen vakgebieden dankzij publicaties en van conferenties en workshops kennen, op die manier invloed hebben op de vaststelling van onderzoeksprogramma's en — in het spanningsveld tussen concurrentie en samenwerking (zie verderop) — zorgen voor coördinatie. Zo zijn belangrijke, mondiaal toonaangevende internationale onderzoeksinitiatieven, -programma's en -instelllingen ontstaan en werd de basis gelegd voor de Europese onderzoeksruimte. Dat moet worden erkend en deze kennis benut.

| 4.11 | Ondersteuning van concurrentie. In dit licht stelt het EESC tevreden vast dat de Commissie „ondersteuning van concurrentie” noemt als een van haar zes grote doelstellingen. Het verwacht net als de Commissie dat Europese concurrentie een meerwaarde zal opleveren. In dat verband herhaalt het een in een eerder advies (24) gedane constatering, namelijk: wetenschap en onderzoek leven van de concurrentie om de beste ideeën, procedures en resultaten en van de onafhankelijke reproductie (of weerlegging) — d.w.z. „certificatie” — van de resultaten alsmede de verbreiding, verdieping en vergroting van nieuwe inzichten. Het is dus noodzakelijk om uiteenlopende en interdisciplinaire onderzoeksinitiatieven en onderzoeksstructuren mogelijk te maken en in stand te houden, zodat er concurrentie om de beste ideeën en resultaten ontstaat. |
| --- | --- |

4.11

Ondersteuning van concurrentie. In dit licht stelt het EESC tevreden vast dat de Commissie „ondersteuning van concurrentie” noemt als een van haar zes grote doelstellingen. Het verwacht net als de Commissie dat Europese concurrentie een meerwaarde zal opleveren. In dat verband herhaalt het een in een eerder advies (24) gedane constatering, namelijk: wetenschap en onderzoek leven van de concurrentie om de beste ideeën, procedures en resultaten en van de onafhankelijke reproductie (of weerlegging) — d.w.z. „certificatie” — van de resultaten alsmede de verbreiding, verdieping en vergroting van nieuwe inzichten. Het is dus noodzakelijk om uiteenlopende en interdisciplinaire onderzoeksinitiatieven en onderzoeksstructuren mogelijk te maken en in stand te houden, zodat er concurrentie om de beste ideeën en resultaten ontstaat.

| 4.12 | Concurrentie, samenwerking en coördinatie. De doelstellingen „concurrentie”, „samenwerking” en „coördinatie” kunnen met elkaar botsen. Dat is des te vaker het geval naarmate onderzoeksprojecten meer zijn gewijd aan productontwikkeling. Aan de hand daarvan kan de omvang van het per project verschillende toepassingsgebied worden bepaald en kan vervolgens worden vastgesteld welke instrumenten in aanmerking komen. Er geldt: zoveel concurrentie als mogelijk en zoveel samenwerking als nodig. |
| --- | --- |

4.12

Concurrentie, samenwerking en coördinatie. De doelstellingen „concurrentie”, „samenwerking” en „coördinatie” kunnen met elkaar botsen. Dat is des te vaker het geval naarmate onderzoeksprojecten meer zijn gewijd aan productontwikkeling. Aan de hand daarvan kan de omvang van het per project verschillende toepassingsgebied worden bepaald en kan vervolgens worden vastgesteld welke instrumenten in aanmerking komen. Er geldt: zoveel concurrentie als mogelijk en zoveel samenwerking als nodig.

| 4.13 | Kritische massa en wereldwijde concurrentie. Bij de verwezenlijking van O&O-doelstellingen waarvan de kritische massa ook afzonderlijk de capaciteiten van elke lidstaat apart te boven gaat en die dus per definitie alleen in Europees verband kunnen worden gerealiseerd, zoals omvangrijke infrastructuur- of sommige grote technologieprojecten, is het voor de Europese actoren nog belangrijker dan voor de andere betrokkenen om óók de confrontatie met de wereldwijde concurrentie aan te gaan (zie ook de paragraaf over de internationale dimensie van onderzoek) en zich op wereldniveau te bewijzen. Hier geldt ook datgene wat over technologieplatforms is opgemerkt. |
| --- | --- |

4.13

Kritische massa en wereldwijde concurrentie. Bij de verwezenlijking van O&O-doelstellingen waarvan de kritische massa ook afzonderlijk de capaciteiten van elke lidstaat apart te boven gaat en die dus per definitie alleen in Europees verband kunnen worden gerealiseerd, zoals omvangrijke infrastructuur- of sommige grote technologieprojecten, is het voor de Europese actoren nog belangrijker dan voor de andere betrokkenen om óók de confrontatie met de wereldwijde concurrentie aan te gaan (zie ook de paragraaf over de internationale dimensie van onderzoek) en zich op wereldniveau te bewijzen. Hier geldt ook datgene wat over technologieplatforms is opgemerkt.

| 4.14 | European Research Council (ERC). Het EESC staat achter het voornemen van de Commissie om een „European Research Council” (ERC) in het leven te roepen, wat het in een onlangs uitgebracht advies (25) al meedeelde. De ERC zou zich moeten gaan bezighouden met het opzetten en ondersteunen van fundamenteel onderzoek, door de scientific community zelf moeten worden beheerd en zijn werkzaamheden volledig autonoom en volgens de regels van succesvolle soortgelijke Europese of Amerikaanse onderzoeksinstellingen moeten verrichten. Om meer te profiteren van het complexe geheel van verbanden tussen de verschillende soorten onderzoek zouden ook vooraanstaande wetenschappers die onderzoek doen voor het bedrijfsleven, in de ERC moeten worden benoemd. |
| --- | --- |

4.14

European Research Council (ERC). Het EESC staat achter het voornemen van de Commissie om een „European Research Council” (ERC) in het leven te roepen, wat het in een onlangs uitgebracht advies (25) al meedeelde. De ERC zou zich moeten gaan bezighouden met het opzetten en ondersteunen van fundamenteel onderzoek, door de scientific community zelf moeten worden beheerd en zijn werkzaamheden volledig autonoom en volgens de regels van succesvolle soortgelijke Europese of Amerikaanse onderzoeksinstellingen moeten verrichten. Om meer te profiteren van het complexe geheel van verbanden tussen de verschillende soorten onderzoek zouden ook vooraanstaande wetenschappers die onderzoek doen voor het bedrijfsleven, in de ERC moeten worden benoemd.

| 4.15 | Peer review. Het belangrijkste evaluatie-instrument moet „peer review” zijn. Maar, onder meer ter compensatie van de algemeen bekende zwakke punten van zelfs die evaluatiewijze (bijv. belangenconflicten), zou de ERC — en in het algemeen elke organisatie die onderzoek bevordert — ervaren wetenschappers in dienst moeten nemen. Die hebben zich met hun eigen wetenschappelijke prestaties bewezen en zijn één voor één het beste thuis op hun specifieke vakgebied. (26) |
| --- | --- |

4.15

Peer review. Het belangrijkste evaluatie-instrument moet „peer review” zijn. Maar, onder meer ter compensatie van de algemeen bekende zwakke punten van zelfs die evaluatiewijze (bijv. belangenconflicten), zou de ERC — en in het algemeen elke organisatie die onderzoek bevordert — ervaren wetenschappers in dienst moeten nemen. Die hebben zich met hun eigen wetenschappelijke prestaties bewezen en zijn één voor één het beste thuis op hun specifieke vakgebied. (26)

| 4.16 | Loopbaanbevordering. Het EESC kan zich nadrukkelijk vinden in de doelstelling om wetenschap, onderzoek en ontwikkeling als beroepsperspectief aantrekkelijker te maken, de meest talentvolle mensen daarvoor te enthousiasmeren en beroepscarrières dienovereenkomstig te bevorderen. Het heeft deze thematiek pas in een onlangs uitgebracht advies (27) zeer uitvoerig behandeld en de inspanningen van de Commissie terzake gesteund. |
| --- | --- |

4.16

Loopbaanbevordering. Het EESC kan zich nadrukkelijk vinden in de doelstelling om wetenschap, onderzoek en ontwikkeling als beroepsperspectief aantrekkelijker te maken, de meest talentvolle mensen daarvoor te enthousiasmeren en beroepscarrières dienovereenkomstig te bevorderen. Het heeft deze thematiek pas in een onlangs uitgebracht advies (27) zeer uitvoerig behandeld en de inspanningen van de Commissie terzake gesteund.

| 4.16.1 | Ongunstige arbeidsvoorwaarden voor wetenschappers. In veel lidstaten leveren in dit verband de salarissen en arbeidsvoorwaarden van wetenschappers specifieke problemen op. Vooral jonge wetenschappers ondervinden daarvan tijdens hun loopbaan duidelijk de nadelen ten opzichte van hun leeftijdsgenoten die soortgelijke functies in de privé- en zelfs de publieke sector hebben. Het EESC onderstreept nogmaals dat op dit vlak dringend actie moet worden ondernomen, vooral door de lidstaten. |
| --- | --- |

4.16.1

Ongunstige arbeidsvoorwaarden voor wetenschappers. In veel lidstaten leveren in dit verband de salarissen en arbeidsvoorwaarden van wetenschappers specifieke problemen op. Vooral jonge wetenschappers ondervinden daarvan tijdens hun loopbaan duidelijk de nadelen ten opzichte van hun leeftijdsgenoten die soortgelijke functies in de privé- en zelfs de publieke sector hebben. Het EESC onderstreept nogmaals dat op dit vlak dringend actie moet worden ondernomen, vooral door de lidstaten.

| 4.17 | Vermijden dat instanties hetzelfde werk doen of overlappende werkterreinen hebben. Bij onderzoek horen ook werkzaamheden op het gebied van planning, ondernemerschap, administratie en expertise, die door wetenschappers moeten worden verricht. In verband met de overdaad van aanvragen, adviezen en monitoringprocessen herhaalt het EESC zijn aanbeveling (28) dat de Commissie zich ook over dit aspect buigt en aan efficiënte, gecoördineerde procedures gaat werken (vooral t.a.v. samenwerking met en tussen de deelnemende nationale instanties) waarmee kan worden vermeden dat teveel gescheiden optredende verticale (en tevens horizontale/parallelle) goedkeurings-, sturende en toezichthoudende instanties (en bijbehorende procedures) naast elkaar bestaan en — in het verlengde daarvan — onproductief te werk gaan. |
| --- | --- |

4.17

Vermijden dat instanties hetzelfde werk doen of overlappende werkterreinen hebben. Bij onderzoek horen ook werkzaamheden op het gebied van planning, ondernemerschap, administratie en expertise, die door wetenschappers moeten worden verricht. In verband met de overdaad van aanvragen, adviezen en monitoringprocessen herhaalt het EESC zijn aanbeveling (28) dat de Commissie zich ook over dit aspect buigt en aan efficiënte, gecoördineerde procedures gaat werken (vooral t.a.v. samenwerking met en tussen de deelnemende nationale instanties) waarmee kan worden vermeden dat teveel gescheiden optredende verticale (en tevens horizontale/parallelle) goedkeurings-, sturende en toezichthoudende instanties (en bijbehorende procedures) naast elkaar bestaan en — in het verlengde daarvan — onproductief te werk gaan.

| 4.18 | Selectie van deskundigen. Tegelijkertijd dient er echter ook op te worden gelet — zij het dat in het algemeen de huidige inschakeling van deskundigen moet worden beperkt — dat voor het onderzoek op een bepaald vakgebied telkens zeer succesvolle en ervaren wetenschappers als deskundigen worden ingezet, omdat anders de kans op onjuiste gevolgtrekkingen toeneemt. Om dat soort wetenschappers als deskundigen te strikken, moeten de procedures voor de selectie van deskundigen wel veel minder bureaucratisch en een stuk flexibeler worden dan nu. De huidige bureaucratische rompslomp schrikt succesvolle wetenschappers namelijk zeer af. |
| --- | --- |

4.18

Selectie van deskundigen. Tegelijkertijd dient er echter ook op te worden gelet — zij het dat in het algemeen de huidige inschakeling van deskundigen moet worden beperkt — dat voor het onderzoek op een bepaald vakgebied telkens zeer succesvolle en ervaren wetenschappers als deskundigen worden ingezet, omdat anders de kans op onjuiste gevolgtrekkingen toeneemt. Om dat soort wetenschappers als deskundigen te strikken, moeten de procedures voor de selectie van deskundigen wel veel minder bureaucratisch en een stuk flexibeler worden dan nu. De huidige bureaucratische rompslomp schrikt succesvolle wetenschappers namelijk zeer af.

| 4.19 | Beoordelingsprocedures. Wellicht waren enkele van de door de scientific community bekritiseerde beoordelingsprocedures het resultaat van een goedbedoelde poging om — i.p.v. gebruik te maken van menselijke ervaring — gestandaardiseerde beoordelingscriteria in te voeren en toe te passen op een daarvoor veel te ingewikkeld en delicaat beleidsterrein. Het EESC begrijpt dat het de bedoeling was om, vanuit het oogpunt van transparantie en objectiviteit, subjectieve beoordelingen zoveel mogelijk uit te sluiten, omdat die eenvoudig kunnen worden aangevochten en misbruikt. Maar dat heeft geleid tot een onoplosbaar dilemma. De beoordeling van wetenschappelijke prestaties en creativiteit kan namelijk niet worden geautomatiseerd of aan onervaren mensen worden overgelaten. |
| --- | --- |

4.19

Beoordelingsprocedures. Wellicht waren enkele van de door de scientific community bekritiseerde beoordelingsprocedures het resultaat van een goedbedoelde poging om — i.p.v. gebruik te maken van menselijke ervaring — gestandaardiseerde beoordelingscriteria in te voeren en toe te passen op een daarvoor veel te ingewikkeld en delicaat beleidsterrein. Het EESC begrijpt dat het de bedoeling was om, vanuit het oogpunt van transparantie en objectiviteit, subjectieve beoordelingen zoveel mogelijk uit te sluiten, omdat die eenvoudig kunnen worden aangevochten en misbruikt. Maar dat heeft geleid tot een onoplosbaar dilemma. De beoordeling van wetenschappelijke prestaties en creativiteit kan namelijk niet worden geautomatiseerd of aan onervaren mensen worden overgelaten.

| 4.20 | Twee nieuwe thema's: ruimtevaart en veiligheid. In de Commissiemededeling worden de thematische prioriteiten nog niet besproken. De enige uitzonderingen daarop vormen de opmerkingen over fundamenteel onderzoek (29) en over de twee nieuwe onderzoeksthema's „ruimtevaart” en „veiligheid”. Het EESC staat positief tegenover het voorstel van de Commissie om aan die beide thema's voortaan in het onderzoek op Europees niveau aandacht te besteden. Tevens wijst het nogmaals op zijn eerdere t.a.v. ruimtevaart gedane aanbevelingen. (30) Het adviseert echter ruimtevaart en veiligheid niet op te nemen in het voor het zevende kaderprogramma geplande budget en ook niet te vermelden bij de thematische prioriteiten van het kaderprogramma, vanwege de telkens verschillende, bijzondere kenmerken van deze beide onderzoeksgebieden, die daardoor niet passen bij de modaliteiten van het kaderprogramma. |
| --- | --- |

4.20

Twee nieuwe thema's: ruimtevaart en veiligheid. In de Commissiemededeling worden de thematische prioriteiten nog niet besproken. De enige uitzonderingen daarop vormen de opmerkingen over fundamenteel onderzoek (29) en over de twee nieuwe onderzoeksthema's „ruimtevaart” en „veiligheid”. Het EESC staat positief tegenover het voorstel van de Commissie om aan die beide thema's voortaan in het onderzoek op Europees niveau aandacht te besteden. Tevens wijst het nogmaals op zijn eerdere t.a.v. ruimtevaart gedane aanbevelingen. (30) Het adviseert echter ruimtevaart en veiligheid niet op te nemen in het voor het zevende kaderprogramma geplande budget en ook niet te vermelden bij de thematische prioriteiten van het kaderprogramma, vanwege de telkens verschillende, bijzondere kenmerken van deze beide onderzoeksgebieden, die daardoor niet passen bij de modaliteiten van het kaderprogramma.

| 4.20.1 | Wat ruimtevaart betreft, bestaat er reeds een zeer slagvaardig en succesvol programma, dat tot nu toe met name door de ESA en de Europese lucht- en ruimtevaartindustrie werd gecoördineerd en uitgevoerd en waaraan de onderzoeksinstellingen van de lidstaten in het verleden al belangrijke bijdragen hebben geleverd. Derhalve moet de, absoluut door het EESC toegejuichte aandacht van de Commissie voor dit onderzoeksgebied zich vertalen in aparte ondersteuning, d.w.z. financiering buiten het kaderprogramma om, in het kader van de bestaande samenwerking tussen de ESA en de Commissie. Het EESC zou graag op de hoogte worden gesteld van meer bijzonderheden daaromtrent. |
| --- | --- |

4.20.1

Wat ruimtevaart betreft, bestaat er reeds een zeer slagvaardig en succesvol programma, dat tot nu toe met name door de ESA en de Europese lucht- en ruimtevaartindustrie werd gecoördineerd en uitgevoerd en waaraan de onderzoeksinstellingen van de lidstaten in het verleden al belangrijke bijdragen hebben geleverd. Derhalve moet de, absoluut door het EESC toegejuichte aandacht van de Commissie voor dit onderzoeksgebied zich vertalen in aparte ondersteuning, d.w.z. financiering buiten het kaderprogramma om, in het kader van de bestaande samenwerking tussen de ESA en de Commissie. Het EESC zou graag op de hoogte worden gesteld van meer bijzonderheden daaromtrent.

| 4.20.2 | Wat het onderzoek t.a.v. veiligheid betreft, heeft heel Europa groot belang bij een gemeenschappelijke aanpak. Daarop heeft het EESC al meermaals gewezen en over een dergelijke aanpak heeft het al vaak gediscussieerd. Het kan zich er daarom geheel in vinden dat aan dit thema nu ook aandacht wordt besteed. Daarbij dienen zich echter ook geheimhoudingskwesties aan en gaat het tevens over de mogelijke inzet van binnenlandse of buitenlandse defensieonderdelen. Een en ander vergt een andere dan de t.a.v. de thematische prioriteiten uit het kaderprogramma gebruikelijke benadering (waarbij bijv. transparantie een vereiste is). Daarom moet ook hier een op zichzelf staand initiatief worden ontwikkeld, dat losstaat van de financiering en het instrumentarium van het kaderprogramma. |
| --- | --- |

4.20.2

Wat het onderzoek t.a.v. veiligheid betreft, heeft heel Europa groot belang bij een gemeenschappelijke aanpak. Daarop heeft het EESC al meermaals gewezen en over een dergelijke aanpak heeft het al vaak gediscussieerd. Het kan zich er daarom geheel in vinden dat aan dit thema nu ook aandacht wordt besteed. Daarbij dienen zich echter ook geheimhoudingskwesties aan en gaat het tevens over de mogelijke inzet van binnenlandse of buitenlandse defensieonderdelen. Een en ander vergt een andere dan de t.a.v. de thematische prioriteiten uit het kaderprogramma gebruikelijke benadering (waarbij bijv. transparantie een vereiste is). Daarom moet ook hier een op zichzelf staand initiatief worden ontwikkeld, dat losstaat van de financiering en het instrumentarium van het kaderprogramma.

5.   Samenvatting

| 5.1 | Het EESC benadrukt dat onderzoek en ontwikkeling (O&O) doorslaggevend zijn voor de mondiale concurrentiepositie van Europa en dus ook voor de verwezenlijking van de Lissabon-doelstellingen. Het kan zich derhalve vinden in de in de Commissiemededeling voorgestelde maatregelen en geformuleerde doestellingen. |
| --- | --- |

5.1

Het EESC benadrukt dat onderzoek en ontwikkeling (O&O) doorslaggevend zijn voor de mondiale concurrentiepositie van Europa en dus ook voor de verwezenlijking van de Lissabon-doelstellingen. Het kan zich derhalve vinden in de in de Commissiemededeling voorgestelde maatregelen en geformuleerde doestellingen.

| 5.2 | Dat geldt in het bijzonder voor de 3 %-doelstelling en de daartoe voorgestelde verdubbeling van het communautaire O&O-budget (voor het kaderprogramma/Euratom-programma). Het EESC roept de Raad en het Europees Parlement op om met dit voorstel in te stemmen, dringt er bij de regeringen van de lidstaten op aan om ook de nationale O&O-budgetten te verdubbelen, en verzoekt het bedrijfsleven met klem om met het oog op deze doelstelling eveneens meer in O&O te gaan investeren, maar wel in Europa zelf. |
| --- | --- |

5.2

Dat geldt in het bijzonder voor de 3 %-doelstelling en de daartoe voorgestelde verdubbeling van het communautaire O&O-budget (voor het kaderprogramma/Euratom-programma). Het EESC roept de Raad en het Europees Parlement op om met dit voorstel in te stemmen, dringt er bij de regeringen van de lidstaten op aan om ook de nationale O&O-budgetten te verdubbelen, en verzoekt het bedrijfsleven met klem om met het oog op deze doelstelling eveneens meer in O&O te gaan investeren, maar wel in Europa zelf.

| 5.3 | De 3 %-doelstelling past bij de huidige concurrentieverhoudingen en zal dan ook in de toekomst aan nieuwe ontwikkelingen in bijvoorbeeld de VS en Zuidoost-Azië moeten worden aangepast. |
| --- | --- |

5.3

De 3 %-doelstelling past bij de huidige concurrentieverhoudingen en zal dan ook in de toekomst aan nieuwe ontwikkelingen in bijvoorbeeld de VS en Zuidoost-Azië moeten worden aangepast.

| 5.4 | Het EESC staat achter het voornemen van de Commissie om daarnaast een deel van de middelen uit de Structuurfondsen te gebruiken voor steun aan de ontwikkeling van onderzoekscapaciteiten en uitbreiding van de onderzoeksinfrastructuur, teneinde het potentieel van de EU-25 volledig te benutten en rekening te houden met de overgangssituatie waarin de nieuwe lidstaten zich bevinden. Het EESC beveelt aan daarvoor ook gebruik te maken van middelen uit het Europees Investeringsfonds. |
| --- | --- |

5.4

Het EESC staat achter het voornemen van de Commissie om daarnaast een deel van de middelen uit de Structuurfondsen te gebruiken voor steun aan de ontwikkeling van onderzoekscapaciteiten en uitbreiding van de onderzoeksinfrastructuur, teneinde het potentieel van de EU-25 volledig te benutten en rekening te houden met de overgangssituatie waarin de nieuwe lidstaten zich bevinden. Het EESC beveelt aan daarvoor ook gebruik te maken van middelen uit het Europees Investeringsfonds.

| 5.5 | Ook staat het EESC achter het voornemen van de Commissie om gebruik te maken van de meest efficiënte implementatiewijzen en de werking van het programma te verbeteren. Het beveelt dan ook aan de instrumenten te vereenvoudigen, flexibel toe te passen en tegelijk te zorgen voor zoveel mogelijk continuïteit. Aanvragers van onderzoeksprojecten moeten de instrumenten telkens aan de vereiste optimale vormgeving en omvang kunnen aanpassen. Hetzelfde geldt voor de oprichting van „technologieplatforms”. Het EESC kan zich vinden in het Marimon-rapport. |
| --- | --- |

5.5

Ook staat het EESC achter het voornemen van de Commissie om gebruik te maken van de meest efficiënte implementatiewijzen en de werking van het programma te verbeteren. Het beveelt dan ook aan de instrumenten te vereenvoudigen, flexibel toe te passen en tegelijk te zorgen voor zoveel mogelijk continuïteit. Aanvragers van onderzoeksprojecten moeten de instrumenten telkens aan de vereiste optimale vormgeving en omvang kunnen aanpassen. Hetzelfde geldt voor de oprichting van „technologieplatforms”. Het EESC kan zich vinden in het Marimon-rapport.

| 5.6 | Het EESC beveelt aan om bij dat alles nog meer dan nu competente kleine en middelgrote ondernemingen aan O&O en het innovatieproces te laten deelnemen, en wijst in dat verband op het SBIR-programma van de VS. Daartoe zouden maatregelen uit het ondernemingsbeleid én het industriebeleid moeten worden gebruikt, teneinde de potentiële bijdrage die het MKB en nieuwe ondernemingen aan innovatie en economische groei kunnen leveren, te vergroten en te benutten. |
| --- | --- |

5.6

Het EESC beveelt aan om bij dat alles nog meer dan nu competente kleine en middelgrote ondernemingen aan O&O en het innovatieproces te laten deelnemen, en wijst in dat verband op het SBIR-programma van de VS. Daartoe zouden maatregelen uit het ondernemingsbeleid én het industriebeleid moeten worden gebruikt, teneinde de potentiële bijdrage die het MKB en nieuwe ondernemingen aan innovatie en economische groei kunnen leveren, te vergroten en te benutten.

| 5.7 | Het EESC staat achter het voornemen van de Commissie om ruimtevaart en veiligheid als nieuwe belangrijke onderzoeksthema's aan te merken, en beveelt aan om die onderwerpen apart, buiten het kaderprogramma om te behandelen en te financieren (en motiveert in dit advies waarom dat zou moeten gebeuren). |
| --- | --- |

5.7

Het EESC staat achter het voornemen van de Commissie om ruimtevaart en veiligheid als nieuwe belangrijke onderzoeksthema's aan te merken, en beveelt aan om die onderwerpen apart, buiten het kaderprogramma om te behandelen en te financieren (en motiveert in dit advies waarom dat zou moeten gebeuren).

| 5.8 | Het EESC is voorstander van het plan van de Commissie om fundamenteel onderzoek an sich in het kaderprogramma op te nemen, de concurrentie op Europees niveau in dat onderzoek te bevorderen en een onafhankelijke Europese onderzoeksraad (European Research Council) in het leven te roepen, die zich met dergelijk onderzoek moet bezighouden. |
| --- | --- |

5.8

Het EESC is voorstander van het plan van de Commissie om fundamenteel onderzoek an sich in het kaderprogramma op te nemen, de concurrentie op Europees niveau in dat onderzoek te bevorderen en een onafhankelijke Europese onderzoeksraad (European Research Council) in het leven te roepen, die zich met dergelijk onderzoek moet bezighouden.

| 5.9 | Het EESC wijst op het essentiële belang van het complexe geheel van verbanden tussen de verschillende soorten onderzoek (fundamenteel onderzoek, toegepast onderzoek (dat vaak ook oriënterend onderzoek wordt genoemd) en ontwikkeling). Dat vereist een evenwichtige ondersteuning van deze verschillende soorten onderzoek. |
| --- | --- |

5.9

Het EESC wijst op het essentiële belang van het complexe geheel van verbanden tussen de verschillende soorten onderzoek (fundamenteel onderzoek, toegepast onderzoek (dat vaak ook oriënterend onderzoek wordt genoemd) en ontwikkeling). Dat vereist een evenwichtige ondersteuning van deze verschillende soorten onderzoek.

| 5.10 | Het EESC is het met de Commissie eens dat Europa voor de beste onderzoekers aantrekkelijker moet worden gemaakt, getalenteerde jongeren moeten worden overtuigd om voor een wetenschappelijke loopbaan te kiezen en de mogelijkheden daarvoor moeten worden gecreëerd. In dit verband moet dringend actie worden ondernomen, vooral door de lidstaten.
  In de paragrafen 3 en 4 van dit advies komt een groot aantal andere standpunten, aanbevelingen en kritische opmerkingen van het EESC uitvoerig aan bod. |
| --- | --- |

5.10

Het EESC is het met de Commissie eens dat Europa voor de beste onderzoekers aantrekkelijker moet worden gemaakt, getalenteerde jongeren moeten worden overtuigd om voor een wetenschappelijke loopbaan te kiezen en de mogelijkheden daarvoor moeten worden gecreëerd. In dit verband moet dringend actie worden ondernomen, vooral door de lidstaten.

In de paragrafen 3 en 4 van dit advies komt een groot aantal andere standpunten, aanbevelingen en kritische opmerkingen van het EESC uitvoerig aan bod.

Brussel, 15 december 2004

De voorzitter

van het Europees Economisch en Sociaal Comité

A.-M. SIGMUND

---

(1)  ERA: European Research Area; zie m.n. PB C 110 van 30-4-2004 (CESE 319/2004) en PB C 95 van 23-4-2003 (CESE 288/2003).

1

(2)  De EU heeft zich tijdens de Europese Raad van maart 2002 in Barcelona ten doel gesteld in de periode tot 2010 alle Europese onderzoeksinspanningen samen uiteindelijk 3 % van het BBP van de EU te laten bedragen, waarbij twee derde van die inspanningen uit particuliere en één derde uit publieke onderzoeksinvesteringen (lidstaten en EU) moet bestaan. Zie ook PB C 95 van 23 april 2003.

2

(3)  PB C 204 van 18-7-2000; PB C 221 van 7-8-2001; PB C 260 van 17-9-2001; PB C 94 van 18-4-2002; PB C 221 van 17-9-2002; PB C 61 van 14-3-2003; PB C 95 van 23-4-2003; PB C 234 van 30-9-2003; PB C 32 van 5-2-2004; PB C 110 van 30-4-2004; PB C 302 van 7-12-2004.

3

(4)  Zie paragraaf 3.3

4

(5)  PB C 112 van 30.4.2004.

5

(6)  (de daar aanbevolen verhoging van het budget had betrekking op een EU bestaande uit 15 lidstaten en dient, nu de EU 25 lidstaten telt, dienovereenkomstig naar boven te worden bijgesteld) (PB C 260 van 17 september 2001).

6

(7)  Zie par. 1.2

7

(8)  Zie ook par. 4.2 e.v.

8

(9)  Zie ook par. 4.6

9

(10)  Zie ook par. 5.4 (PB C 95 van 23 april 2003)

10

(11)  PB C 110 van 30 april 2004

11

(12)  bijv. Canada, China, India, Japan, Zuid-Korea, Rusland en de VS

12

(13)  Dit aspect, evenals een aantal daarmee samenhangende basisproblemen, komt ook uitvoerig aan bod in hoofdstuk 7 „Onderzoek en technische innovatie” uit het EESC-advies getiteld „Naar een Europese onderzoeksruimte”.

13

(14)  PB C 95 van 23 april 2003; PB C 110 van 30 april 2004

14

(15)  Zie ook par. 5.4 (PB C 95 van 23 april 2003)

15

(16)  Zie ook de in par. 3.5 gedane aanbevelingen

16

(17)  Zeer belangrijk in dat kader is het succesvolle Marie-Curie-programma. Het EESC beveelt aan daarvoor meer geld uit te trekken.

17

(18)  Het EESC betreurt in dit verband opnieuw dat geen gehoor is gegeven aan eerder gedane gelijkluidende aanbevelingen.

18

(19)  Rapport van een werkgroep van deskundigen onder voorzitterschap van prof. Marimon (21 juni 2004, zesde kaderprogramma)

19

(20)  „De Gemeenschap kan gemeenschappelijke ondernemingen of andere structuren in het leven roepen die noodzakelijk zijn voor de goede uitvoering van programma's voor communautair onderzoek en communautaire technologische ontwikkeling en demonstratie.”

20

(21)  Zie ook par. 4.7.2

21

(22)  Zie bijv. de hoofdstukken 7 en 8 (PB C 204 van 18 juli 2000)

22

(23)  Zie http://sbir.us/pm.html en http://www.zyn.com/sbir/funding.htm

23

(24)  Par. 4.2.2, 4.2.3 en 4.2.4 (PB C 95 van 23 april 2003)

24

(25)  PB C 110 van 30.4.2004

25

(26)  Daarom heeft het EESC al meerdere keren aanbevolen zulke personen ook binnen de voor de bevordering van onderzoek bevoegde diensten van de Commissie aan te werven.

26

(27)  PB C 110 van 30 april 2004 (CESE 305/2004) en CESE 1086/2004

27

(28)  CESE 305/2004, par. 5.1.8 (PB C 110 van 30 april 2004)

28

(29)  Zie par. 3.5

29

(30)  PB C 112 van 30 april 2004)

30

---

| 28.6.2005 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 157/115 |
| --- | --- | --- | --- |

28.6.2005

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 157/115

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het „Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende de wettelijke accountantscontrole van jaarrekeningen en geconsolideerde jaarrekeningen en tot wijziging van de Richtlijnen 78/660/EEG en 83/349/EEG van de Raad”

(COM(2004) 177 def. — 2004/0065 (COD))

(2005/C 157/21)

De Raad heeft op 21 april 2004 besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig artikel 44, lid 2, sub g) van het EG-verdrag te raadplegen over voornoemd voorstel

De gespecialiseerde afdeling „Interne markt, productie en consumptie”, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 8 september 2004 goedgekeurd. Rapporteur was de heer FRANK von FÜRSTENWERTH.

Het Comité heeft tijdens zijn op 15 en 16 december 2004 gehouden 413e zitting (vergadering van 15 december) het volgende advies uitgebracht, dat met 86 stemmen vóór en 3 stemmen tegen, bij 1 onthouding, is goedgekeurd.

1.   Inleiding

| 1.1 | Het voorstel van de Commissie voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende de wettelijke accountantscontrole van jaarrekeningen en geconsolideerde jaarrekeningen en tot wijziging van de Richtlijnen 78/660/EEG en 83/349/EEG van de Raad moet in samenhang met de andere EU-maatregelen uit het actieplan voor financiële diensten worden gezien. Van belang in dit verband zijn vooral de Commissiemededeling „Modernisering van het vennootschapsrecht en verbetering van de Corporate Governance in de Europese Unie — een actieplan” (COM(2003) 284 def.), de toepassing van internationale standaarden voor jaarrekeningen vanaf 2005 en de richtlijnen over marktmisbruik en beursprospectus. |
| --- | --- |

1.1

Het voorstel van de Commissie voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende de wettelijke accountantscontrole van jaarrekeningen en geconsolideerde jaarrekeningen en tot wijziging van de Richtlijnen 78/660/EEG en 83/349/EEG van de Raad moet in samenhang met de andere EU-maatregelen uit het actieplan voor financiële diensten worden gezien. Van belang in dit verband zijn vooral de Commissiemededeling „Modernisering van het vennootschapsrecht en verbetering van de Corporate Governance in de Europese Unie — een actieplan” (COM(2003) 284 def.), de toepassing van internationale standaarden voor jaarrekeningen vanaf 2005 en de richtlijnen over marktmisbruik en beursprospectus.

| 1.2 | De Europese Commissie streeft sedert 1996 naar verbetering en harmonisering van de kwaliteit van de wettelijke accountantscontrole van jaarrekeningen in de Europese Unie. In mei 2003 werd een tussentijds resultaat voorgelegd, namelijk een tien punten omvattend actieplan (Mededeling van de Commissie betreffende versterking van de wettelijke accountantscontrole in de EU -COM(2003) 286 def.). Eén punt van het actieplan betreft de modernisering van de Achtste Richtlijn 84/253/EEG van de Raad. Onderhavig voorstel voor een richtlijn is erop gericht deze Achtste Richtlijn te vervangen. |
| --- | --- |

1.2

De Europese Commissie streeft sedert 1996 naar verbetering en harmonisering van de kwaliteit van de wettelijke accountantscontrole van jaarrekeningen in de Europese Unie. In mei 2003 werd een tussentijds resultaat voorgelegd, namelijk een tien punten omvattend actieplan (Mededeling van de Commissie betreffende versterking van de wettelijke accountantscontrole in de EU -COM(2003) 286 def.). Eén punt van het actieplan betreft de modernisering van de Achtste Richtlijn 84/253/EEG van de Raad. Onderhavig voorstel voor een richtlijn is erop gericht deze Achtste Richtlijn te vervangen.

| 1.3 | Met de voorgestelde maatregelen moet het vertrouwen in de financiële verslaglegging en de financiële markten worden hersteld. Het richtlijnvoorstel is geen rechtstreekse reactie op de recente accountantsschandalen, maar vloeit voort uit het sinds 1996 gevoerde beleid op het gebied van de controle van de jaarrekeningen. Bij het opstellen van het voorstel is met de jongste schandalen echter wel rekening gehouden. |
| --- | --- |

1.3

Met de voorgestelde maatregelen moet het vertrouwen in de financiële verslaglegging en de financiële markten worden hersteld. Het richtlijnvoorstel is geen rechtstreekse reactie op de recente accountantsschandalen, maar vloeit voort uit het sinds 1996 gevoerde beleid op het gebied van de controle van de jaarrekeningen. Bij het opstellen van het voorstel is met de jongste schandalen echter wel rekening gehouden.

2.   Voorstellen van de Commissie

| 2.1 | Het voorstel voor een richtlijn bevat bepalingen inzake de toelating van met de wettelijke controle belaste accountants en accountantskantoren, hun permanente scholing en wederzijdse grensoverschrijdende erkenning. |
| --- | --- |

2.1

Het voorstel voor een richtlijn bevat bepalingen inzake de toelating van met de wettelijke controle belaste accountants en accountantskantoren, hun permanente scholing en wederzijdse grensoverschrijdende erkenning.

| 2.2 | Alle met de wettelijke controle belaste accountants en accountantskantoren moeten aan een beroepsethiek onderworpen zijn. Deze ethische beginselen betreffen hun algemene verantwoordelijkheid jegens het publiek, hun integriteit en objectiviteit, alsmede hun vakbekwaamheid en zorgplicht. |
| --- | --- |

2.2

Alle met de wettelijke controle belaste accountants en accountantskantoren moeten aan een beroepsethiek onderworpen zijn. Deze ethische beginselen betreffen hun algemene verantwoordelijkheid jegens het publiek, hun integriteit en objectiviteit, alsmede hun vakbekwaamheid en zorgplicht.

| 2.3 | De lidstaten moeten erop toezien dat met de wettelijke controle belaste accountants en accountantskantoren die zijn toegelaten, in een openbaar register zijn ingeschreven. |
| --- | --- |

2.3

De lidstaten moeten erop toezien dat met de wettelijke controle belaste accountants en accountantskantoren die zijn toegelaten, in een openbaar register zijn ingeschreven.

| 2.4 | Met de wettelijke controle belaste accountants en accountantskantoren moeten onafhankelijk zijn van de gecontroleerde entiteit en mogen op geen enkele wijze bij de beslissingen van het bestuur van de entiteit zijn betrokken. Een met de wettelijke controle belaste accountant of het accountantskantoor mag niet tot uitvoering van een wettelijke accountantscontrole overgaan wanneer er tussen de accountant of het kantoor en de gecontroleerde entiteit een financiële, zakelijke, arbeids- of andere relatie bestaat die de onafhankelijkheid in gevaar kan brengen. |
| --- | --- |

2.4

Met de wettelijke controle belaste accountants en accountantskantoren moeten onafhankelijk zijn van de gecontroleerde entiteit en mogen op geen enkele wijze bij de beslissingen van het bestuur van de entiteit zijn betrokken. Een met de wettelijke controle belaste accountant of het accountantskantoor mag niet tot uitvoering van een wettelijke accountantscontrole overgaan wanneer er tussen de accountant of het kantoor en de gecontroleerde entiteit een financiële, zakelijke, arbeids- of andere relatie bestaat die de onafhankelijkheid in gevaar kan brengen.

| 2.5 | De toepassing van internationale standaarden voor accountantscontrole dient voor alle wettelijke accountantscontroles in de EU verplicht te zijn zodra deze standaarden en in het Gemeenschapsrecht zijn opgenomen. |
| --- | --- |

2.5

De toepassing van internationale standaarden voor accountantscontrole dient voor alle wettelijke accountantscontroles in de EU verplicht te zijn zodra deze standaarden en in het Gemeenschapsrecht zijn opgenomen.

| 2.6 | De lidstaten dienen doeltreffend openbaar toezicht te organiseren waaraan alle met de wettelijke controle belaste accountants en accountantskantoren onderworpen zijn. Dat toezicht moet aan bepaalde beginselen voldoen (bv. met betrekking tot de samenstelling van de toezichthoudende instantie, haar bevoegdheden en de transparantie van het toezicht). |
| --- | --- |

2.6

De lidstaten dienen doeltreffend openbaar toezicht te organiseren waaraan alle met de wettelijke controle belaste accountants en accountantskantoren onderworpen zijn. Dat toezicht moet aan bepaalde beginselen voldoen (bv. met betrekking tot de samenstelling van de toezichthoudende instantie, haar bevoegdheden en de transparantie van het toezicht).

| 2.7 | De met de wettelijke controle belaste accountant of het accountantskantoor moet door de algemene aandeelhoudersvergadering van de gecontroleerde entiteit worden benoemd. De lidstaten kunnen echter bepalen dat de benoeming vooraf door de bevoegde toezichthoudende autoriteit moet worden goedgekeurd of dat ze via een rechtbank of een andere door de nationale wetgeving voorgeschreven instelling dient te gebeuren. |
| --- | --- |

2.7

De met de wettelijke controle belaste accountant of het accountantskantoor moet door de algemene aandeelhoudersvergadering van de gecontroleerde entiteit worden benoemd. De lidstaten kunnen echter bepalen dat de benoeming vooraf door de bevoegde toezichthoudende autoriteit moet worden goedgekeurd of dat ze via een rechtbank of een andere door de nationale wetgeving voorgeschreven instelling dient te gebeuren.

| 2.8 | De met de wettelijke controle belaste accountant en het accountantskantoor mogen alleen om gegronde redenen worden ontslagen. Een verschil van mening over verslagleggingsmethoden of controleprocedures is geen gegronde reden voor ontslag. |
| --- | --- |

2.8

De met de wettelijke controle belaste accountant en het accountantskantoor mogen alleen om gegronde redenen worden ontslagen. Een verschil van mening over verslagleggingsmethoden of controleprocedures is geen gegronde reden voor ontslag.

| 2.9 | De Commissie stelt voor dat de lidstaten voorzien in adequate regelingen die een doeltreffende communicatie tussen de met de wettelijke controle belaste accountant of het accountantskantoor en de gecontroleerde entiteit garanderen. De communicatie dient door de gecontroleerde entiteit op gepaste wijze te worden gedocumenteerd. |
| --- | --- |

2.9

De Commissie stelt voor dat de lidstaten voorzien in adequate regelingen die een doeltreffende communicatie tussen de met de wettelijke controle belaste accountant of het accountantskantoor en de gecontroleerde entiteit garanderen. De communicatie dient door de gecontroleerde entiteit op gepaste wijze te worden gedocumenteerd.

| 2.10 | De voorgestelde richtlijn bevat bijzondere bepalingen voor de wettelijke accountantscontrole bij instellingen van openbaar belang. Instellingen van openbaar belang zijn instellingen die wegens de aard van hun activiteit, hun omvang of hun personeelsbestand van groot algemeen belang zijn. Het gaat in het bijzonder om vennootschappen waarvan de effecten tot de handel op een gereglementeerde markt van een lidstaat zijn toegelaten, banken en andere financiële instellingen en verzekeringsondernemingen. Zo moeten deze instellingen een auditcomité instellen dat is samengesteld uit niet bij het dagelijks bestuur betrokken leden van het leidinggevende orgaan of leden van het toezichtorgaan van de gecontroleerde entiteit, en waarvan minstens één onafhankelijk lid over de nodige deskundigheid op het gebied van boekhouding en/of accountantscontrole beschikt. Bovendien worden de regelingen betreffende onder meer onafhankelijkheid, kwaliteitsgarantie, extern toezicht en benoeming van de met de wettelijke controle belaste accountant of het accountantskantoor verscherpt. |
| --- | --- |

2.10

De voorgestelde richtlijn bevat bijzondere bepalingen voor de wettelijke accountantscontrole bij instellingen van openbaar belang. Instellingen van openbaar belang zijn instellingen die wegens de aard van hun activiteit, hun omvang of hun personeelsbestand van groot algemeen belang zijn. Het gaat in het bijzonder om vennootschappen waarvan de effecten tot de handel op een gereglementeerde markt van een lidstaat zijn toegelaten, banken en andere financiële instellingen en verzekeringsondernemingen. Zo moeten deze instellingen een auditcomité instellen dat is samengesteld uit niet bij het dagelijks bestuur betrokken leden van het leidinggevende orgaan of leden van het toezichtorgaan van de gecontroleerde entiteit, en waarvan minstens één onafhankelijk lid over de nodige deskundigheid op het gebied van boekhouding en/of accountantscontrole beschikt. Bovendien worden de regelingen betreffende onder meer onafhankelijkheid, kwaliteitsgarantie, extern toezicht en benoeming van de met de wettelijke controle belaste accountant of het accountantskantoor verscherpt.

| 2.11 | Op voorwaarde van wederkerigheid mogen de lidstaten een accountant uit een derde land als met de wettelijke controle belaste accountant toelaten, mits deze persoon het bewijs kan leveren dat hij als accountant is toegelaten, zijn theoretische kennis, praktische vaardigheden en integriteit gelijkwaardig zijn aan hetgeen bij de richtlijn wordt voorgeschreven, en hij over de nodige juridische kennis beschikt voor de uitvoering van wettelijke accountantscontroles in de betrokken lidstaat. Voorts worden verdere grondbeginselen voor internationale samenwerking en uitwisseling van informatie voorgesteld. |
| --- | --- |

2.11

Op voorwaarde van wederkerigheid mogen de lidstaten een accountant uit een derde land als met de wettelijke controle belaste accountant toelaten, mits deze persoon het bewijs kan leveren dat hij als accountant is toegelaten, zijn theoretische kennis, praktische vaardigheden en integriteit gelijkwaardig zijn aan hetgeen bij de richtlijn wordt voorgeschreven, en hij over de nodige juridische kennis beschikt voor de uitvoering van wettelijke accountantscontroles in de betrokken lidstaat. Voorts worden verdere grondbeginselen voor internationale samenwerking en uitwisseling van informatie voorgesteld.

| 2.12 | Er dient een comité van vertegenwoordigers van de lidstaten („regelgevend comité voor accountantscontrole”) te worden ingesteld om de Commissie bij de vaststelling van uitvoeringsmaatregelen terzijde te staan. |
| --- | --- |

2.12

Er dient een comité van vertegenwoordigers van de lidstaten („regelgevend comité voor accountantscontrole”) te worden ingesteld om de Commissie bij de vaststelling van uitvoeringsmaatregelen terzijde te staan.

| 2.13 | Door een wijziging van de Richtlijnen 78/660/EEG en 83/349/EEG wordt het verplicht om melding te maken van de tijdens het boekjaar aan de met de wettelijke controle belaste accountant of het accountantskantoor betaalde honoraria voor de wettelijke accountantscontrole van de jaarrekening en van de honoraria betaald voor andere assurance-opdrachten, belastingadviesdiensten en andere niet-controlediensten. |
| --- | --- |

2.13

Door een wijziging van de Richtlijnen 78/660/EEG en 83/349/EEG wordt het verplicht om melding te maken van de tijdens het boekjaar aan de met de wettelijke controle belaste accountant of het accountantskantoor betaalde honoraria voor de wettelijke accountantscontrole van de jaarrekening en van de honoraria betaald voor andere assurance-opdrachten, belastingadviesdiensten en andere niet-controlediensten.

| 2.14 | De lidstaten dienen de bepalingen die vereist zijn om aan deze richtlijn te voldoen, vóór 1 januari 2006 goed te keuren en openbaar te maken. |
| --- | --- |

2.14

De lidstaten dienen de bepalingen die vereist zijn om aan deze richtlijn te voldoen, vóór 1 januari 2006 goed te keuren en openbaar te maken.

3.   Algemene opmerkingen

| 3.1 | Het Europees Economisch en Sociaal Comité is verheugd over de voorgestelde richtlijn, waarmee wordt gegarandeerd dat investeerders en andere belanghebbenden op de correctheid van de accountantscontroles kunnen vertrouwen. |
| --- | --- |

3.1

Het Europees Economisch en Sociaal Comité is verheugd over de voorgestelde richtlijn, waarmee wordt gegarandeerd dat investeerders en andere belanghebbenden op de correctheid van de accountantscontroles kunnen vertrouwen.

| 3.2 | Het Comité acht het een goede zaak dat met de nieuwe richtlijn een eenvormig Europees rechtskader voor de wettelijke accountantscontrole wordt geschapen. |
| --- | --- |

3.2

Het Comité acht het een goede zaak dat met de nieuwe richtlijn een eenvormig Europees rechtskader voor de wettelijke accountantscontrole wordt geschapen.

| 3.3 | Het Comité neemt er kennis van dat de Commissie in reactie op de Parmalat-affaire verdere initiatieven zal ontplooien, die inhouden dat spoed wordt gezet achter de in het actieplan van mei 2003 over de modernisering van het vennootschapsrecht en de verbetering van de corporate governance aangekondigde voorstellen. De voorstellen hebben betrekking op (1) de definitie van de rol van ondernemingsbestuurders die niet belast zijn met het dagelijks bestuur, (2) de verduidelijking van de verantwoordelijkheid van bestuursleden voor financiële en niet-financiële informatie, (3) betere informatieverstrekking over transacties binnen groepen en transacties met verbonden partijen, (4) volledige openbaarheid waar het gaat om de jaarrekeningen van offshorebedrijven en een veel strengere controle op de inhoud daarvan door de met de wettelijke controle belaste groepsaccountant. |
| --- | --- |

3.3

Het Comité neemt er kennis van dat de Commissie in reactie op de Parmalat-affaire verdere initiatieven zal ontplooien, die inhouden dat spoed wordt gezet achter de in het actieplan van mei 2003 over de modernisering van het vennootschapsrecht en de verbetering van de corporate governance aangekondigde voorstellen. De voorstellen hebben betrekking op (1) de definitie van de rol van ondernemingsbestuurders die niet belast zijn met het dagelijks bestuur, (2) de verduidelijking van de verantwoordelijkheid van bestuursleden voor financiële en niet-financiële informatie, (3) betere informatieverstrekking over transacties binnen groepen en transacties met verbonden partijen, (4) volledige openbaarheid waar het gaat om de jaarrekeningen van offshorebedrijven en een veel strengere controle op de inhoud daarvan door de met de wettelijke controle belaste groepsaccountant.

| 3.4 | Het Comité wijst er nogmaals op dat de Commissie in haar Mededeling over de versterking van de wettelijke accountantscontrole heeft opgemerkt dat de aansprakelijkheid van de accountant een factor is die de kwaliteit van de accountantscontrole bevordert (1). Het Comité blijft er echter bij (2) dat men hierbij niet te ver mag gaan wat de schade voor de gecontroleerde vennootschap en de aandeelhouders betreft. Het vindt het daarom een goede zaak dat de Commissie van plan is het algemenere economische effect van de bestaande aansprakelijkheidsregelingen voor accountants te onderzoeken. Het moedigt de Commissie aan, vaart te zetten achter de desbetreffende studies waartoe zij het initiatief heeft genomen. |
| --- | --- |

3.4

Het Comité wijst er nogmaals op dat de Commissie in haar Mededeling over de versterking van de wettelijke accountantscontrole heeft opgemerkt dat de aansprakelijkheid van de accountant een factor is die de kwaliteit van de accountantscontrole bevordert (1). Het Comité blijft er echter bij (2) dat men hierbij niet te ver mag gaan wat de schade voor de gecontroleerde vennootschap en de aandeelhouders betreft. Het vindt het daarom een goede zaak dat de Commissie van plan is het algemenere economische effect van de bestaande aansprakelijkheidsregelingen voor accountants te onderzoeken. Het moedigt de Commissie aan, vaart te zetten achter de desbetreffende studies waartoe zij het initiatief heeft genomen.

4.   Bijzondere opmerkingen

| 4.1 | De voorgestelde regelingen inzake toelating en permanente scholing van met de wettelijke controle belaste accountants of accountantskantoren zijn onder meer bedoeld om te garanderen dat de met de wettelijke controle belaste accountant over de noodzakelijke vakkennis beschikt. Daarom juicht het Comité de regelingen toe. |
| --- | --- |

4.1

De voorgestelde regelingen inzake toelating en permanente scholing van met de wettelijke controle belaste accountants of accountantskantoren zijn onder meer bedoeld om te garanderen dat de met de wettelijke controle belaste accountant over de noodzakelijke vakkennis beschikt. Daarom juicht het Comité de regelingen toe.

| 4.2 | De voorgestelde beroepsethiek wordt in principe positief beoordeeld. De Commissie stelt voor dat uitvoeringsmaatregelen voor beroepsethiek moeten kunnen worden uitgevaardigd. Die maatregelen moeten van de hoogste kwaliteit zijn. Volgens het Comité moeten zij bovendien aansluiten bij afspraken die in internationaal (Ethische code van de International Federation of Accountants) of Europees verband (Aanbeveling van de Commissie van 16 mei 2002 over de onafhankelijkheid van de met de wettelijke controle belaste accountant in de EU (3)) zijn erkend. |
| --- | --- |

4.2

De voorgestelde beroepsethiek wordt in principe positief beoordeeld. De Commissie stelt voor dat uitvoeringsmaatregelen voor beroepsethiek moeten kunnen worden uitgevaardigd. Die maatregelen moeten van de hoogste kwaliteit zijn. Volgens het Comité moeten zij bovendien aansluiten bij afspraken die in internationaal (Ethische code van de International Federation of Accountants) of Europees verband (Aanbeveling van de Commissie van 16 mei 2002 over de onafhankelijkheid van de met de wettelijke controle belaste accountant in de EU (3)) zijn erkend.

| 4.3 | De onafhankelijkheid van de met de wettelijke controle belaste accountants of accountantskantoren is naar de mening van het Comité van zeer groot belang. Daarom stemt het door de bank genomen in met het voorstel van de Commissie om de onafhankelijkheid van de met de wettelijke controle belaste accountant of het accountantskantoor te garanderen door beginselen vast te stellen die voor alle gecontroleerde entiteiten gelden, en in het bijzonder voor instellingen van openbaar belang, omdat ook deze gehouden zijn tot de grootst mogelijke transparantie jegens hun aandeelhouders en toekomstige beleggers. |
| --- | --- |

4.3

De onafhankelijkheid van de met de wettelijke controle belaste accountants of accountantskantoren is naar de mening van het Comité van zeer groot belang. Daarom stemt het door de bank genomen in met het voorstel van de Commissie om de onafhankelijkheid van de met de wettelijke controle belaste accountant of het accountantskantoor te garanderen door beginselen vast te stellen die voor alle gecontroleerde entiteiten gelden, en in het bijzonder voor instellingen van openbaar belang, omdat ook deze gehouden zijn tot de grootst mogelijke transparantie jegens hun aandeelhouders en toekomstige beleggers.

| 4.4 | Terecht besteedt de Commissie aandacht aan de internationale standaarden voor accountantscontrole (ISA — International Standards on Auditing). Toepassing daarvan is een goede zaak, gezien de verplichting van op de kapitaalmarkt gerichte ondernemingen om hun geconsolideerde jaarrekening vanaf 2005 op grond van de IAS (International Accounting Standards) of de IFRS (International Financial Reporting Standards) (4) op te stellen. Bij de ontwikkeling van de internationale controlenormen moeten bepaalde beginselen in acht worden genomen en de normen moeten aan hoge kwaliteitseisen voldoen. Daarom wordt de door de Commissie voorgestelde procedure ter erkenning van de normen in beginsel ondersteund. De ontwikkeling van internationaal erkende standaarden voor accountantscontrole vereist echter dat er, in het kader van een transparante procedure voor de vaststelling van de standaarden („due process”), rekening wordt gehouden met de belangen van alle betrokken partijen en van het publiek. Daarom zou de Commissie haar voorstellen krachtig en in een vroeg stadium van het standaardiseringsproces moeten presenteren. |
| --- | --- |

4.4

Terecht besteedt de Commissie aandacht aan de internationale standaarden voor accountantscontrole (ISA — International Standards on Auditing). Toepassing daarvan is een goede zaak, gezien de verplichting van op de kapitaalmarkt gerichte ondernemingen om hun geconsolideerde jaarrekening vanaf 2005 op grond van de IAS (International Accounting Standards) of de IFRS (International Financial Reporting Standards) (4) op te stellen. Bij de ontwikkeling van de internationale controlenormen moeten bepaalde beginselen in acht worden genomen en de normen moeten aan hoge kwaliteitseisen voldoen. Daarom wordt de door de Commissie voorgestelde procedure ter erkenning van de normen in beginsel ondersteund. De ontwikkeling van internationaal erkende standaarden voor accountantscontrole vereist echter dat er, in het kader van een transparante procedure voor de vaststelling van de standaarden („due process”), rekening wordt gehouden met de belangen van alle betrokken partijen en van het publiek. Daarom zou de Commissie haar voorstellen krachtig en in een vroeg stadium van het standaardiseringsproces moeten presenteren.

| 4.5 | Ook kan het Comité zich op hoofdlijnen vinden in het voorstel van de Commissie om de lidstaten extern toezicht op alle met de wettelijke controle belaste accountants en accountantskantoren te laten organiseren en dit toezicht aan bepaalde beginselen te onderwerpen. |
| --- | --- |

4.5

Ook kan het Comité zich op hoofdlijnen vinden in het voorstel van de Commissie om de lidstaten extern toezicht op alle met de wettelijke controle belaste accountants en accountantskantoren te laten organiseren en dit toezicht aan bepaalde beginselen te onderwerpen.

| 4.6 | Wat het ontslag van de met de wettelijke controle belaste accountants of het accountantskantoor betreft, stelt de Commissie voor dat meningsverschillen over verslagleggingsmethoden of controleprocedures geen gegronde reden voor ontslag zijn. In principe is het echter denkbaar dat een onderneming een algemeen erkende verslagleggingsmethode hanteert die evenwel door de met de wettelijke controle belaste accountant niet wordt aanvaard. De vraag is wat in zulke gevallen dient te gebeuren indien ontslag van de met de wettelijke controle belaste accountants of het accountantskantoor niet mogelijk is. |
| --- | --- |

4.6

Wat het ontslag van de met de wettelijke controle belaste accountants of het accountantskantoor betreft, stelt de Commissie voor dat meningsverschillen over verslagleggingsmethoden of controleprocedures geen gegronde reden voor ontslag zijn. In principe is het echter denkbaar dat een onderneming een algemeen erkende verslagleggingsmethode hanteert die evenwel door de met de wettelijke controle belaste accountant niet wordt aanvaard. De vraag is wat in zulke gevallen dient te gebeuren indien ontslag van de met de wettelijke controle belaste accountants of het accountantskantoor niet mogelijk is.

| 4.7 | Het Comité stemt in grote lijnen in met de voorgestelde regeling voor communicatie tussen de gecontroleerde ondernemingen en de met de wettelijke controle belaste accountant of het accountantskantoor. |
| --- | --- |

4.7

Het Comité stemt in grote lijnen in met de voorgestelde regeling voor communicatie tussen de gecontroleerde ondernemingen en de met de wettelijke controle belaste accountant of het accountantskantoor.

| 4.8 | Het Comité steunt het voorstel van de Commissie om voor instellingen van openbaar belang bijzondere bepalingen met betrekking tot de wettelijke accountantscontrole in te voeren. De bijzondere eisen moeten echter in een evenwichtige verhouding tot de daarmee verbonden extra lasten staan. Deze moeten tenslotte door de klanten en eigenaars van de ondernemingen worden gedragen. |
| --- | --- |

4.8

Het Comité steunt het voorstel van de Commissie om voor instellingen van openbaar belang bijzondere bepalingen met betrekking tot de wettelijke accountantscontrole in te voeren. De bijzondere eisen moeten echter in een evenwichtige verhouding tot de daarmee verbonden extra lasten staan. Deze moeten tenslotte door de klanten en eigenaars van de ondernemingen worden gedragen.

| 4.9 | De Commissie stelt voor dat melding moet worden gemaakt van tijdens het boekjaar voor controle van de jaarrekening, andere assurance-opdrachten, belastingadviesdiensten en andere niet-controlediensten aan de met de wettelijke controle belaste accountant of het accountantskantoor betaalde honoraria. In principe is het Comité voorstander van meer transparantie. Het meent echter dat een dergelijke verplichte aangifte niet per se tot een betere wettelijke accountantscontrole zal leiden. Zo is het mogelijk dat met extra transparantievereisten de druk zal toenemen om de prijzen voor accountantsdiensten aan te passen. |
| --- | --- |

4.9

De Commissie stelt voor dat melding moet worden gemaakt van tijdens het boekjaar voor controle van de jaarrekening, andere assurance-opdrachten, belastingadviesdiensten en andere niet-controlediensten aan de met de wettelijke controle belaste accountant of het accountantskantoor betaalde honoraria. In principe is het Comité voorstander van meer transparantie. Het meent echter dat een dergelijke verplichte aangifte niet per se tot een betere wettelijke accountantscontrole zal leiden. Zo is het mogelijk dat met extra transparantievereisten de druk zal toenemen om de prijzen voor accountantsdiensten aan te passen.

| 4.10 | De Commissie stelt voor dat de lidstaten zelf adequate regels opstellen die bepalen dat de honoraria voor wettelijke accountantscontroles toereikend moeten zijn om een accountantscontrole van goede kwaliteit mogelijk te maken, niet mogen worden beïnvloed door het feit dat nevendiensten aan de gecontroleerde entiteit worden verleend, en niet aan wat voor voorwaarden dan ook mogen worden gebonden. Het Comité neemt er kennis van dat deze bepalingen bedoeld zijn om te vermijden dat accountantscontrolediensten tegen dumpprijzen worden aangeboden. Het vraagt zich echter af hoe hieraan in de praktijk invulling moet worden gegeven. Naar zijn oordeel mag deze regeling er niet toe leiden dat de lidstaten de tarieven voor accountantscontroles gaan vaststellen. |
| --- | --- |

4.10

De Commissie stelt voor dat de lidstaten zelf adequate regels opstellen die bepalen dat de honoraria voor wettelijke accountantscontroles toereikend moeten zijn om een accountantscontrole van goede kwaliteit mogelijk te maken, niet mogen worden beïnvloed door het feit dat nevendiensten aan de gecontroleerde entiteit worden verleend, en niet aan wat voor voorwaarden dan ook mogen worden gebonden. Het Comité neemt er kennis van dat deze bepalingen bedoeld zijn om te vermijden dat accountantscontrolediensten tegen dumpprijzen worden aangeboden. Het vraagt zich echter af hoe hieraan in de praktijk invulling moet worden gegeven. Naar zijn oordeel mag deze regeling er niet toe leiden dat de lidstaten de tarieven voor accountantscontroles gaan vaststellen.

| 4.11 | Het Comité stemt in met de door de Commissie voorgestelde procedure inzake de vaststelling van uitvoeringsmaatregelen en de oprichting van het regelgevend comité voor accountantscontrole, mits deze uitvoeringsmaatregelen stroken met de in par. 4.2 genoemde internationale en Europese afspraken. |
| --- | --- |

4.11

Het Comité stemt in met de door de Commissie voorgestelde procedure inzake de vaststelling van uitvoeringsmaatregelen en de oprichting van het regelgevend comité voor accountantscontrole, mits deze uitvoeringsmaatregelen stroken met de in par. 4.2 genoemde internationale en Europese afspraken.

5.   Internationale aspecten

| 5.1 | De Commissie heeft er goed aan gedaan bepalingen voor internationale samenwerking voor te stellen. Het gaat in het bijzonder om samenwerking met de Verenigde Staten. Het Comité wijst er in dit verband op dat bestaande bindende nationale regels inzake geheimhouding en gegevensbescherming in acht dienen te worden genomen. |
| --- | --- |

5.1

De Commissie heeft er goed aan gedaan bepalingen voor internationale samenwerking voor te stellen. Het gaat in het bijzonder om samenwerking met de Verenigde Staten. Het Comité wijst er in dit verband op dat bestaande bindende nationale regels inzake geheimhouding en gegevensbescherming in acht dienen te worden genomen.

| 5.2 | In het richtlijnvoorstel wordt bepaald dat accountants uit derde landen op grond van wederkerigheid kunnen worden toegelaten, indien ze bepaalde bewijzen leveren. Voorwaarde voor samenwerking met derde landen is de gelijkwaardigheid van het toezichtstelsel van het derde land met het Europese toezichtstelsel. Die gelijkwaardigheid moet door de Commissie in samenwerking met de lidstaten worden beoordeeld. De Commissie neemt terzake een besluit volgens de procedure voor de vaststelling van uitvoeringsmaatregelen. Daarbij gaat het Comité ervan uit dat voor de beroepsuitoefening van accountants uit derde landen dezelfde toelatingsvoorwaarden gelden als voor accountants uit EU-lidstaten. |
| --- | --- |

5.2

In het richtlijnvoorstel wordt bepaald dat accountants uit derde landen op grond van wederkerigheid kunnen worden toegelaten, indien ze bepaalde bewijzen leveren. Voorwaarde voor samenwerking met derde landen is de gelijkwaardigheid van het toezichtstelsel van het derde land met het Europese toezichtstelsel. Die gelijkwaardigheid moet door de Commissie in samenwerking met de lidstaten worden beoordeeld. De Commissie neemt terzake een besluit volgens de procedure voor de vaststelling van uitvoeringsmaatregelen. Daarbij gaat het Comité ervan uit dat voor de beroepsuitoefening van accountants uit derde landen dezelfde toelatingsvoorwaarden gelden als voor accountants uit EU-lidstaten.

| 5.3 | Het is moeilijk te zeggen of het voorgestelde model voor internationale samenwerking met alle aspecten voldoende rekening houdt. Het Comité vindt dat de Commissie nader zou moeten onderzoeken in hoeverre er draagvlak voor het voorgestelde model bestaat, vooral bij de bevoegde autoriteiten van de Verenigde Staten. |
| --- | --- |

5.3

Het is moeilijk te zeggen of het voorgestelde model voor internationale samenwerking met alle aspecten voldoende rekening houdt. Het Comité vindt dat de Commissie nader zou moeten onderzoeken in hoeverre er draagvlak voor het voorgestelde model bestaat, vooral bij de bevoegde autoriteiten van de Verenigde Staten.

6.   Conclusies

| 6.1 | Het Comité stemt in met het voorstel van de Commissie voor een richtlijn betreffende de wettelijke accountantscontrole van jaarrekeningen en geconsolideerde jaarrekeningen en tot wijziging van de Richtlijnen 78/660/EEG en 83/349/EEG. Het is van mening dat het voorstel vrijwel alle belangrijke gebieden van de wettelijke accountantscontrole omvat. Met de volledige omzetting van de richtlijn wordt er wezenlijk toe bijgedragen de accountantscontrole te versterken en te uniformiseren, zoals de Commissie beoogt. |
| --- | --- |

6.1

Het Comité stemt in met het voorstel van de Commissie voor een richtlijn betreffende de wettelijke accountantscontrole van jaarrekeningen en geconsolideerde jaarrekeningen en tot wijziging van de Richtlijnen 78/660/EEG en 83/349/EEG. Het is van mening dat het voorstel vrijwel alle belangrijke gebieden van de wettelijke accountantscontrole omvat. Met de volledige omzetting van de richtlijn wordt er wezenlijk toe bijgedragen de accountantscontrole te versterken en te uniformiseren, zoals de Commissie beoogt.

| 6.2 | Het Comité heeft bij een aantal specifieke aspecten van het richtlijnvoorstel stilgestaan om ten behoeve van de Commissie concrete opmerkingen en suggesties te formuleren, ook met het oog op nadere bestudering en analyse. Het Comité hecht veel belang aan de voorgestelde richtlijn en pleit er dan ook voor dat deze snel in wetgeving wordt omgezet. |
| --- | --- |

6.2

Het Comité heeft bij een aantal specifieke aspecten van het richtlijnvoorstel stilgestaan om ten behoeve van de Commissie concrete opmerkingen en suggesties te formuleren, ook met het oog op nadere bestudering en analyse. Het Comité hecht veel belang aan de voorgestelde richtlijn en pleit er dan ook voor dat deze snel in wetgeving wordt omgezet.

Brussel, 15 december 2004

De voorzitter

van het Europees Economisch en Sociaal Comité

A.-M. SIGMUND

---

(1)  PB C 236 van 2 oktober 2003, blz. 2, par. 3.10

1

(2)  zie het EESC-advies van 10 december 2003 over de „Mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement betreffende versterking van de wettelijke accountantscontrole in de EU” (COM(2003) 286 def.) (2004/C 80/06), PB C 80 van 30 maart 2004, blz. 17, par. 4.7

2

(3)  PB L 191 van 19 juli 2002

3

(4)  Voorwaarde om voor een hoge kwaliteit van de accountantscontrole te zorgen is naar de mening van het Comité dat de IAS en de IFRS op eenvormige wijze worden geïnterpreteerd.

4

---

BIJLAGE

bij het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Als gevolg van een tijdens de beraadslagingen goedgekeurd wijzigingsvoorstel is onderstaande passage uit het afdelingsadvies geschrapt, al was er tegen het schrappen ervan ten minste een kwart van de stemmen uitgebracht:

Par. 4.3

„Het Comité is evenwel van mening dat het met het oog op de verbetering van de kwaliteit van de wettelijke accountantscontrole geen goed idee is om accountantskantoren bij de controle op instellingen van openbaar belang te laten rouleren. Immers, wanneer de voor de te controleren entiteit specifieke kennis naar een nieuwe accountant moet worden doorgespeeld, gaat er hoe dan ook knowhow verloren. Daardoor zal de kwaliteit van de controle erop achteruitgaan vergeleken bij controle door accountants die de cliënt al een aantal jaren kennen. Bovendien brengt zo'n regeling het gevaar met zich mee dat de markt in handen komt van de grote accountantskantoren. Van deze marktconcentratie zouden de kleinere en middelgrote kantoren de dupe worden.”

Stemuitslag:

Vóór: 50

Tegen: 21

Onthoudingen: 4

---

| 28.6.2005 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 157/120 |
| --- | --- | --- | --- |

28.6.2005

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 157/120

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de „Mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's over Langere deelname aan en latere uittreding uit het arbeidsproces van oudere werknemers”

(COM(2004) 146 def.)

(2005/C 157/22)

Preambule

De Europese Commissie heeft op 3 maart 2004 besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité, overeenkomstig artikel 262 van het EG-Verdrag, te raadplegen over voornoemde mededeling.

De afdeling werkgelegenheid, sociale zaken, burgerschap, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 24 november 2004 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Dantin.

Het Comité heeft tijdens zijn op 15 en 16 december 2004 gehouden 413e zitting (vergadering van 15 december) het volgende advies uitgebracht, dat met 125 stemmen vóór en 1 stem tegen, bij 5 onthoudingen, is goedgekeurd.

Preambule

| I. | Al in oktober 2000 stelde het EESC in een initiatiefadvies het volgende: „Daar de problematiek van de oudere werknemers een belangrijke aangelegenheid is, wil het Comité de verschillende aspecten ervan in dit initiatiefadvies uitdiepen. Het onderstreept tevens de noodzaak van een positieve benadering van oudere werknemers; de wijze waarop ze vaak worden behandeld, is immers niet alleen een bewijs van discriminatie en van een weinig solidaire samenleving maar leidt ook tot verlies van hooggekwalificeerd personeel, en vandaar ook tot een algemene vermindering van het concurrentievermogen. Overigens, als de wetenschappelijke vooruitgang het thans mogelijk maakt” het leven meer tijd te geven„, m.a.w. te rekken, dan moet onze samenleving volgens het Comité tegelijk ook zo worden georganiseerd dat er” meer leven wordt gegeven aan de tijd „en dat ouderen langer actief bezig kunnen blijven.”
   (1) |
| --- | --- |

I.

Al in oktober 2000 stelde het EESC in een initiatiefadvies het volgende: „Daar de problematiek van de oudere werknemers een belangrijke aangelegenheid is, wil het Comité de verschillende aspecten ervan in dit initiatiefadvies uitdiepen. Het onderstreept tevens de noodzaak van een positieve benadering van oudere werknemers; de wijze waarop ze vaak worden behandeld, is immers niet alleen een bewijs van discriminatie en van een weinig solidaire samenleving maar leidt ook tot verlies van hooggekwalificeerd personeel, en vandaar ook tot een algemene vermindering van het concurrentievermogen. Overigens, als de wetenschappelijke vooruitgang het thans mogelijk maakt” het leven meer tijd te geven„, m.a.w. te rekken, dan moet onze samenleving volgens het Comité tegelijk ook zo worden georganiseerd dat er” meer leven wordt gegeven aan de tijd „en dat ouderen langer actief bezig kunnen blijven.”
   (1)

| II. | De inhoud van het genoemde initiatiefadvies, dat tijdens de zitting bijna unaniem werd goedgekeurd, vormt een succes voor het Comité; in het advies worden zijn opvattingen en standpunten ten aanzien van het betreffende onderwerp weergegeven. |
| --- | --- |

II.

De inhoud van het genoemde initiatiefadvies, dat tijdens de zitting bijna unaniem werd goedgekeurd, vormt een succes voor het Comité; in het advies worden zijn opvattingen en standpunten ten aanzien van het betreffende onderwerp weergegeven.

| III. | De Mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's over „Langere deelname aan en latere uittreding uit het arbeidsproces van oudere werknemers”, waarop dit advies betrekking heeft, zal derhalve worden behandeld aan de hand van de doelstellingen, de analyses, de aanbevelingen en de conclusies van het genoemde initiatiefadvies. Ook zullen in dit advies nieuwe elementen aan de orde komen. |
| --- | --- |

III.

De Mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's over „Langere deelname aan en latere uittreding uit het arbeidsproces van oudere werknemers”, waarop dit advies betrekking heeft, zal derhalve worden behandeld aan de hand van de doelstellingen, de analyses, de aanbevelingen en de conclusies van het genoemde initiatiefadvies. Ook zullen in dit advies nieuwe elementen aan de orde komen.

1.   Inleiding

| 1.1 | De Europese Raad van Lissabon heeft de EU de ambitieuze opdracht gegeven „de arbeidsparticipatie vóór 2010 zo dicht mogelijk bij 70 % te brengen”; voor vrouwen wordt 60 % als streefcijfer genoemd. Deze doelstelling is zowel uit sociaal als uit economisch oogpunt te rechtvaardigen. Werk is immers het beste middel om sociale uitsluiting tegen te gaan. Voor het bedrijfsleven en de economie in het algemeen is een groeiende participatiegraad van oudere werknemers van cruciaal belang om een gebrek aan arbeidskrachten te voorkomen of te beperken; er moet immers gebruik worden gemaakt van het volledige potentieel. Ook moeten aldus de economische groei, de belastinginkomsten en de socialezekerheidsstelsels op peil worden gehouden met het oog op de verwachte afname van de beroepsbevolking. |
| --- | --- |

1.1

De Europese Raad van Lissabon heeft de EU de ambitieuze opdracht gegeven „de arbeidsparticipatie vóór 2010 zo dicht mogelijk bij 70 % te brengen”; voor vrouwen wordt 60 % als streefcijfer genoemd. Deze doelstelling is zowel uit sociaal als uit economisch oogpunt te rechtvaardigen. Werk is immers het beste middel om sociale uitsluiting tegen te gaan. Voor het bedrijfsleven en de economie in het algemeen is een groeiende participatiegraad van oudere werknemers van cruciaal belang om een gebrek aan arbeidskrachten te voorkomen of te beperken; er moet immers gebruik worden gemaakt van het volledige potentieel. Ook moeten aldus de economische groei, de belastinginkomsten en de socialezekerheidsstelsels op peil worden gehouden met het oog op de verwachte afname van de beroepsbevolking.

| 1.2 | Tijdens de stapsgewijze verwezenlijking van deze doelstelling komen de meeste landen in eerste instantie voor de uitdaging te staan de participatiegraad van oudere werknemers te verhogen. |
| --- | --- |

1.2

Tijdens de stapsgewijze verwezenlijking van deze doelstelling komen de meeste landen in eerste instantie voor de uitdaging te staan de participatiegraad van oudere werknemers te verhogen.

| 1.2.1 | Met name daarom is de bevordering van actieve vergrijzing vastgelegd in de beide aanvullende doelen die de EU zich heeft gesteld. De Europese Raad te Stockholm (2001) heeft bepaald dat in 2010 de helft van de EU-bevolking in de leeftijdsgroep 55-64 jaar aan het arbeidsproces dient deel te nemen. In 2002 luidde een van de conclusies van de Europese Raad in Barcelona: „Er moet naar gestreefd worden de leeftijd waarop mensen stoppen met werken binnen de Europese Unie in de periode tot 2010 geleidelijk op te trekken met circa 5 jaar”. |
| --- | --- |

1.2.1

Met name daarom is de bevordering van actieve vergrijzing vastgelegd in de beide aanvullende doelen die de EU zich heeft gesteld. De Europese Raad te Stockholm (2001) heeft bepaald dat in 2010 de helft van de EU-bevolking in de leeftijdsgroep 55-64 jaar aan het arbeidsproces dient deel te nemen. In 2002 luidde een van de conclusies van de Europese Raad in Barcelona: „Er moet naar gestreefd worden de leeftijd waarop mensen stoppen met werken binnen de Europese Unie in de periode tot 2010 geleidelijk op te trekken met circa 5 jaar”.

| 1.3 | In haar syntheseverslag t.a.v. de voorjaarstop 2004 van de Europese Raad (2) wijst de Europese Commissie actieve vergrijzing aan als een van de drie prioriteiten waarvoor urgente maatregelen moeten worden genomen om de strategie van Lissabon te kunnen verwezenlijken. |
| --- | --- |

1.3

In haar syntheseverslag t.a.v. de voorjaarstop 2004 van de Europese Raad (2) wijst de Europese Commissie actieve vergrijzing aan als een van de drie prioriteiten waarvoor urgente maatregelen moeten worden genomen om de strategie van Lissabon te kunnen verwezenlijken.

| 1.4 | Deze mededeling is derhalve bedoeld als onderbouwing van het debat over de vorderingen in verband met de doelen van Stockholm en Barcelona, en beoogt de rol van regeringen en sociale partners bij de bevordering van actieve vergrijzing te belichten. Met de mededeling wordt mede tegemoetgekomen aan het verzoek van de Europese Raad van Barcelona om de voortgang op dit terrein jaarlijks vóór de voorjaarstop van de Europese Raad te analyseren. |
| --- | --- |

1.4

Deze mededeling is derhalve bedoeld als onderbouwing van het debat over de vorderingen in verband met de doelen van Stockholm en Barcelona, en beoogt de rol van regeringen en sociale partners bij de bevordering van actieve vergrijzing te belichten. Met de mededeling wordt mede tegemoetgekomen aan het verzoek van de Europese Raad van Barcelona om de voortgang op dit terrein jaarlijks vóór de voorjaarstop van de Europese Raad te analyseren.

| 1.5 | Dit advies vormt de bijdrage van het Europees Economisch en Sociaal Comité aan de discussie over de „arbeidsparticipatie van oudere werknemers”, die door deze mededeling wordt aangewakkerd en in december van dit jaar een voorlopige conclusie moet opleveren. |
| --- | --- |

1.5

Dit advies vormt de bijdrage van het Europees Economisch en Sociaal Comité aan de discussie over de „arbeidsparticipatie van oudere werknemers”, die door deze mededeling wordt aangewakkerd en in december van dit jaar een voorlopige conclusie moet opleveren.

2.   De Mededeling

| 2.1 | De mededeling stelt dat in het licht van de vergrijzing en van de komende inkrimping van de beroepsgeschikte bevolking het besef moet doordringen dat oudere werknemers een essentiële component van het arbeidsaanbod zijn en een sleutelrol spelen bij de duurzame ontwikkeling van de Europese Unie. |
| --- | --- |

2.1

De mededeling stelt dat in het licht van de vergrijzing en van de komende inkrimping van de beroepsgeschikte bevolking het besef moet doordringen dat oudere werknemers een essentiële component van het arbeidsaanbod zijn en een sleutelrol spelen bij de duurzame ontwikkeling van de Europese Unie.

| 2.2 | Daarom zijn volgens de mededeling ook in tijden waarin er sprake is van een trage groei van de werkgelegenheid, beleidsmaatregelen van essentieel belang, door middel waarvan het arbeidsaanbod en de inzetbaarheid van deze leeftijdscategorie gegarandeerd worden. |
| --- | --- |

2.2

Daarom zijn volgens de mededeling ook in tijden waarin er sprake is van een trage groei van de werkgelegenheid, beleidsmaatregelen van essentieel belang, door middel waarvan het arbeidsaanbod en de inzetbaarheid van deze leeftijdscategorie gegarandeerd worden.

| 2.3 | Een preventieve benadering, gebaseerd — in de context van het concept „levenscyclus” — op het inzetten van het volledige potentieel van mensen van alle leeftijden, dient het belangrijkste uitgangspunt van de beleidsmaatregelen te zijn. |
| --- | --- |

2.3

Een preventieve benadering, gebaseerd — in de context van het concept „levenscyclus” — op het inzetten van het volledige potentieel van mensen van alle leeftijden, dient het belangrijkste uitgangspunt van de beleidsmaatregelen te zijn.

| 2.3.1 | De mededeling doet aanbevelingen die erop neerkomen dat lidstaten brede strategieën voor actieve vergrijzing moeten ontwikkelen, waaronder:






  — | financiële prikkels om vervroegde uittreding tegen te gaan en te waarborgen dat werk loont; |
| --- | --- | --- |

2.3.1

De mededeling doet aanbevelingen die erop neerkomen dat lidstaten brede strategieën voor actieve vergrijzing moeten ontwikkelen, waaronder:

—

financiële prikkels om vervroegde uittreding tegen te gaan en te waarborgen dat werk loont;

| — | toegang tot scholing en strategieën voor levenslang leren; |
| --- | --- |

—

toegang tot scholing en strategieën voor levenslang leren;

| — | effectief actief arbeidsmarktbeleid; |
| --- | --- |

—

effectief actief arbeidsmarktbeleid;

| — | goede arbeidsomstandigheden, vooral wat betreft gezondheid, veiligheid en flexibele arbeidsregelingen, die behoud van werkgelegenheid bevorderen. |
| --- | --- |

—

goede arbeidsomstandigheden, vooral wat betreft gezondheid, veiligheid en flexibele arbeidsregelingen, die behoud van werkgelegenheid bevorderen.

| 2.3.2 | In de mededeling wordt er tevens op gewezen dat bij de formulering en uitvoering van brede strategieën voor actieve vergrijzing een veel intensievere participatie en inzet van de sociale partners vereist zijn. Deze kunnen door middel van collectieve overeenkomsten een bijzonder belangrijke rol spelen. |
| --- | --- |

2.3.2

In de mededeling wordt er tevens op gewezen dat bij de formulering en uitvoering van brede strategieën voor actieve vergrijzing een veel intensievere participatie en inzet van de sociale partners vereist zijn. Deze kunnen door middel van collectieve overeenkomsten een bijzonder belangrijke rol spelen.

| 2.4 | Er kan worden vastgesteld — en hierop wordt verderop in dit advies nog teruggekomen — dat in de mededeling weliswaar een nauwkeurige beschrijving wordt gegeven van situaties en hun ontwikkelingen, maar dat de oorzaken ervan niet worden geanalyseerd. Bovendien wordt onvoldoende ingegaan op de door de Raad van Barcelona genomen besluiten. |
| --- | --- |

2.4

Er kan worden vastgesteld — en hierop wordt verderop in dit advies nog teruggekomen — dat in de mededeling weliswaar een nauwkeurige beschrijving wordt gegeven van situaties en hun ontwikkelingen, maar dat de oorzaken ervan niet worden geanalyseerd. Bovendien wordt onvoldoende ingegaan op de door de Raad van Barcelona genomen besluiten.

3.   De feiten

| 3.1 | Tegen 2030 zullen er in de EU-25 110 miljoen mensen van boven de 65 jaar (tegen 71 miljoen in 2000) zijn en zal de beroepsgeschikte bevolking 280 miljoen bedragen, tegenover de huidige 303 miljoen. Hierdoor zal de verhouding van de beroepsbevolking ten opzichte van 65-plussers dalen van 4,27 tot 2,55. |
| --- | --- |

3.1

Tegen 2030 zullen er in de EU-25 110 miljoen mensen van boven de 65 jaar (tegen 71 miljoen in 2000) zijn en zal de beroepsgeschikte bevolking 280 miljoen bedragen, tegenover de huidige 303 miljoen. Hierdoor zal de verhouding van de beroepsbevolking ten opzichte van 65-plussers dalen van 4,27 tot 2,55.

| 3.2 | De spreiding van arbeid over de looptijd van een leven is de laatste twintig jaar bovendien aanzienlijk veranderd. |
| --- | --- |

3.2

De spreiding van arbeid over de looptijd van een leven is de laatste twintig jaar bovendien aanzienlijk veranderd.

| 3.2.1 | Jongeren doen minder vroeg hun intrede op de arbeidsmarkt ten gevolge van de verlenging van de leerplicht, van hun opleiding, alsmede van de moeilijkheden die zij ondervinden om een passende baan te vinden. (3) |
| --- | --- |

3.2.1

Jongeren doen minder vroeg hun intrede op de arbeidsmarkt ten gevolge van de verlenging van de leerplicht, van hun opleiding, alsmede van de moeilijkheden die zij ondervinden om een passende baan te vinden. (3)

| 3.2.2 | De afgelopen dertig jaar daalde de arbeidsparticipatie van de totale bevolking na de leeftijd van 55 jaar in Europa aanzienlijk en in de VS in mindere mate; voor de leeftijdscategorie van 55 tot 64 jaar bedroeg zij in 1999 in Europa 37 % en in de Verenigde Staten 55 %. (4) In 2002 viel in Europa een groot verschil tussen mannen (50,1 %) en vrouwen (30,25 %) waar te nemen; de totale arbeidsparticipatie bedroeg 40,1 %. |
| --- | --- |

3.2.2

De afgelopen dertig jaar daalde de arbeidsparticipatie van de totale bevolking na de leeftijd van 55 jaar in Europa aanzienlijk en in de VS in mindere mate; voor de leeftijdscategorie van 55 tot 64 jaar bedroeg zij in 1999 in Europa 37 % en in de Verenigde Staten 55 %. (4) In 2002 viel in Europa een groot verschil tussen mannen (50,1 %) en vrouwen (30,25 %) waar te nemen; de totale arbeidsparticipatie bedroeg 40,1 %.

| 3.2.3 | Dit cijfer is vanaf de jaren 70 en tot voor kort aanzienlijk en gestaag blijven dalen, waarbij tussen 1980 en 1985 een echt dieptepunt kon worden waargenomen. (5) Tussen 1971 en 1999 is de participatiegraad gedaald met 47,4 % in Frankrijk, 45,8 % in Nederland, 39 % in Spanje, 38,7 % in Duitsland, 30 % in Ierland en 29 % in Portugal en het Verenigd Koninkrijk. In 2002 bedroeg de participatiegraad van de leeftijdscategorie van 55-64 jaar 40,1 % in de EU van 15 lidstaten, en 38,7 % in de EU van 25 lidstaten. In de bijlage worden per lidstaat de algemene tendensen tussen 1997 en 2002 weergegeven. (6) Er is ongetwijfeld sprake van een individualisering van de levensloop. Deze gaat evenwel niet noodzakelijk gepaard met een uitbreiding van de individuele keuzemogelijkheden. Vervroegde uittreding wordt in sommige lidstaten over het algemeen vaker opgedrongen dan gekozen. Zo ook houdt de flexibiliteit op het einde van de loopbaan in eerste instantie verband met de druk op de arbeidsmarkt, alsmede met de daarmee samenhangende strategieën van ondernemingen en openbare instanties op het gebied van het personeelsbeleid (7), en in veel gevallen met de pensioenregelingen. |
| --- | --- |

3.2.3

Dit cijfer is vanaf de jaren 70 en tot voor kort aanzienlijk en gestaag blijven dalen, waarbij tussen 1980 en 1985 een echt dieptepunt kon worden waargenomen. (5) Tussen 1971 en 1999 is de participatiegraad gedaald met 47,4 % in Frankrijk, 45,8 % in Nederland, 39 % in Spanje, 38,7 % in Duitsland, 30 % in Ierland en 29 % in Portugal en het Verenigd Koninkrijk. In 2002 bedroeg de participatiegraad van de leeftijdscategorie van 55-64 jaar 40,1 % in de EU van 15 lidstaten, en 38,7 % in de EU van 25 lidstaten. In de bijlage worden per lidstaat de algemene tendensen tussen 1997 en 2002 weergegeven. (6) Er is ongetwijfeld sprake van een individualisering van de levensloop. Deze gaat evenwel niet noodzakelijk gepaard met een uitbreiding van de individuele keuzemogelijkheden. Vervroegde uittreding wordt in sommige lidstaten over het algemeen vaker opgedrongen dan gekozen. Zo ook houdt de flexibiliteit op het einde van de loopbaan in eerste instantie verband met de druk op de arbeidsmarkt, alsmede met de daarmee samenhangende strategieën van ondernemingen en openbare instanties op het gebied van het personeelsbeleid (7), en in veel gevallen met de pensioenregelingen.

| 3.3 | Het actieve leven lijkt dus aan het begin en aan het einde steeds meer te worden ingekort en is tegenwoordig voornamelijk een zaak van de middelste leeftijdsgroepen. |
| --- | --- |

3.3

Het actieve leven lijkt dus aan het begin en aan het einde steeds meer te worden ingekort en is tegenwoordig voornamelijk een zaak van de middelste leeftijdsgroepen.

| 3.4 | De leeftijdscategorie van 50 tot 64 jaar is van bijzonder belang voor het werkgelegenheidsbeleid. Haar aandeel in de Europese Unie van 15 lidstaten zal stijgen van 25 % in 1995 tot 34,4 % van de totale bevolking in 2025. Deze groei zal zich het sterkst aftekenen in de Scandinavische landen. (8) |
| --- | --- |

3.4

De leeftijdscategorie van 50 tot 64 jaar is van bijzonder belang voor het werkgelegenheidsbeleid. Haar aandeel in de Europese Unie van 15 lidstaten zal stijgen van 25 % in 1995 tot 34,4 % van de totale bevolking in 2025. Deze groei zal zich het sterkst aftekenen in de Scandinavische landen. (8)

| 3.5 | Deze ontwikkeling is vooral verontrustend in het licht van de versnelde vergrijzing waarmee de Europese Unie te maken zal krijgen. (9) Aan het einde van het eerste decennium van deze eeuw zal zich een situatie voordoen met een symboliek die de verontrustende feiten niet kan verhullen: het aantal mensen van onder de 20 zal lager komen te liggen dan het aantal personen van boven de 60. Dit is slechts een fase in een ontwikkeling die er de komende vijftig jaar toe kan leiden dat het verhoudingsgetal van de gepensioneerden ten opzichte van de beroepsbevolking verdubbelt (van 4 op 10 naar 8 op 10) (10). |
| --- | --- |

3.5

Deze ontwikkeling is vooral verontrustend in het licht van de versnelde vergrijzing waarmee de Europese Unie te maken zal krijgen. (9) Aan het einde van het eerste decennium van deze eeuw zal zich een situatie voordoen met een symboliek die de verontrustende feiten niet kan verhullen: het aantal mensen van onder de 20 zal lager komen te liggen dan het aantal personen van boven de 60. Dit is slechts een fase in een ontwikkeling die er de komende vijftig jaar toe kan leiden dat het verhoudingsgetal van de gepensioneerden ten opzichte van de beroepsbevolking verdubbelt (van 4 op 10 naar 8 op 10) (10).

| 3.6 | Uit de mededeling blijkt echter dat er vooruitgang is geboekt ten aanzien van de doelstellingen van Stockholm en Barcelona. In 2002 steeg het werkgelegenheidscijfer van oudere werknemers namelijk met 5,4 %, waardoor sprake was van een stijging van het werkgelegenheidspercentage met 1,3 procentpunt tot 40,1 %. De gemiddelde leeftijd waarop mensen ophielden met werken, steeg van 60,4 jaar in 2001 tot 60,8 jaar in 2002. |
| --- | --- |

3.6

Uit de mededeling blijkt echter dat er vooruitgang is geboekt ten aanzien van de doelstellingen van Stockholm en Barcelona. In 2002 steeg het werkgelegenheidscijfer van oudere werknemers namelijk met 5,4 %, waardoor sprake was van een stijging van het werkgelegenheidspercentage met 1,3 procentpunt tot 40,1 %. De gemiddelde leeftijd waarop mensen ophielden met werken, steeg van 60,4 jaar in 2001 tot 60,8 jaar in 2002.

| 3.6.1 | Het zou volgens de mededeling evenwel voorbarig zijn de stijging van de uittredingsleeftijd voor een duidelijke indicatie van een positieve trend aan te zien, aangezien er slechts over twee jaren gegevens beschikbaar zijn. |
| --- | --- |

3.6.1

Het zou volgens de mededeling evenwel voorbarig zijn de stijging van de uittredingsleeftijd voor een duidelijke indicatie van een positieve trend aan te zien, aangezien er slechts over twee jaren gegevens beschikbaar zijn.

| 3.6.2 | Ondanks recente problemen bij het doorvoeren van bepaalde hervormingen zou het zinvol zijn om — in tegenstelling tot wat de mededeling doet — de oorzaken van deze stijging zo nauwkeurig mogelijk te analyseren, zodat op basis hiervan strategieën kunnen worden geformuleerd. |
| --- | --- |

3.6.2

Ondanks recente problemen bij het doorvoeren van bepaalde hervormingen zou het zinvol zijn om — in tegenstelling tot wat de mededeling doet — de oorzaken van deze stijging zo nauwkeurig mogelijk te analyseren, zodat op basis hiervan strategieën kunnen worden geformuleerd.

| 3.6.3 | Ook zou in dit verband moeten worden nagegaan in welke mate de waargenomen stijging samenhangt met de invoering van maatregelen die voornamelijk of uitsluitend tot doel hebben de arbeidsparticipatie van oudere werknemers te vergroten, en in welke mate de stijging indirect voortvloeit uit wijzigingen in sociale stelsels die erop gericht waren de economische levensvatbaarheid van deze stelsels, die door de demografische ontwikkelingen en voorspellingen in gevaar was gebracht, te waarborgen. |
| --- | --- |

3.6.3

Ook zou in dit verband moeten worden nagegaan in welke mate de waargenomen stijging samenhangt met de invoering van maatregelen die voornamelijk of uitsluitend tot doel hebben de arbeidsparticipatie van oudere werknemers te vergroten, en in welke mate de stijging indirect voortvloeit uit wijzigingen in sociale stelsels die erop gericht waren de economische levensvatbaarheid van deze stelsels, die door de demografische ontwikkelingen en voorspellingen in gevaar was gebracht, te waarborgen.

| 3.7 | Dit neemt niet weg dat van de arbeidsmarktverlaters in de leeftijdscategorie van 55 tot 64 jaar over de periode 1995-2002 gemiddeld slechts 35 % de arbeidsmarkt op pensioengerechtigde leeftijd verliet, terwijl 22 % vervroegd uittrad, 17 % arbeidsongeschikt raakte, 13 % op individuele of collectieve basis werd ontslagen, en nog eens 13 % om andere redenen uittrad. (11) |
| --- | --- |

3.7

Dit neemt niet weg dat van de arbeidsmarktverlaters in de leeftijdscategorie van 55 tot 64 jaar over de periode 1995-2002 gemiddeld slechts 35 % de arbeidsmarkt op pensioengerechtigde leeftijd verliet, terwijl 22 % vervroegd uittrad, 17 % arbeidsongeschikt raakte, 13 % op individuele of collectieve basis werd ontslagen, en nog eens 13 % om andere redenen uittrad. (11)

| 3.7.1 | Hoewel deze cijfers de afgelopen jaren zijn verbeterd, blijven ze veelzeggend. Terwijl in de jaren tachtig nog kon worden aangenomen dat het grote aantal vervroegde uittredingen en gevallen van arbeidsongeschiktheid — die soms als surrogaat voor vervroegde uittreding kunnen worden gezien — verband hield met de ingrijpende industriële hervormingen uit die tijd, lijkt deze verklaring vanwege het voortduren van de situatie thans niet steek te houden; slechts 35 % van de werknemers verlaat de arbeidsmarkt immers op pensioengerechtigde leeftijd. |
| --- | --- |

3.7.1

Hoewel deze cijfers de afgelopen jaren zijn verbeterd, blijven ze veelzeggend. Terwijl in de jaren tachtig nog kon worden aangenomen dat het grote aantal vervroegde uittredingen en gevallen van arbeidsongeschiktheid — die soms als surrogaat voor vervroegde uittreding kunnen worden gezien — verband hield met de ingrijpende industriële hervormingen uit die tijd, lijkt deze verklaring vanwege het voortduren van de situatie thans niet steek te houden; slechts 35 % van de werknemers verlaat de arbeidsmarkt immers op pensioengerechtigde leeftijd.

4.   Mogelijke oplossingen — in de mededeling gedane voorstellen

| 4.1 | Om het evenwicht tussen de actieve en de niet-actieve bevolking te herstellen, de gemiddelde uittredingsleeftijd aan te passen, en in verband met de verwachte demografische ontwikkeling een optimaal volume aan arbeidskrachten te behouden, dient met name werk te worden gemaakt van een verhoging van de arbeidsparticipatie van werknemers van meer dan 55 jaar. Desbetreffende maatregelen moeten uiteraard passen in het kader van het wenselijke evenwicht tussen actief leven en pensioen, en tussen vrije tijd en werken, daar het Europese sociale model o.m. op deze waarden is gebaseerd. |
| --- | --- |

4.1

Om het evenwicht tussen de actieve en de niet-actieve bevolking te herstellen, de gemiddelde uittredingsleeftijd aan te passen, en in verband met de verwachte demografische ontwikkeling een optimaal volume aan arbeidskrachten te behouden, dient met name werk te worden gemaakt van een verhoging van de arbeidsparticipatie van werknemers van meer dan 55 jaar. Desbetreffende maatregelen moeten uiteraard passen in het kader van het wenselijke evenwicht tussen actief leven en pensioen, en tussen vrije tijd en werken, daar het Europese sociale model o.m. op deze waarden is gebaseerd.

| 4.2 | Een en ander moet op middellange termijn worden gepland; er moeten maatregelen komen om de inzetbaarheid tijdens het gehele actieve leven te verzekeren en om werknemers (zowel mannen als vrouwen) van meer dan 40 jaar de kans te geven zich te herscholen. Het zou immers van weinig realisme getuigen, te hopen op een spontane kentering waarbij een ombuiging van de tendensen op de arbeidsmarkt zou volstaan om de ondernemingen hun oudere werknemers te doen behouden. |
| --- | --- |

4.2

Een en ander moet op middellange termijn worden gepland; er moeten maatregelen komen om de inzetbaarheid tijdens het gehele actieve leven te verzekeren en om werknemers (zowel mannen als vrouwen) van meer dan 40 jaar de kans te geven zich te herscholen. Het zou immers van weinig realisme getuigen, te hopen op een spontane kentering waarbij een ombuiging van de tendensen op de arbeidsmarkt zou volstaan om de ondernemingen hun oudere werknemers te doen behouden.

| 4.2.1 | Naast de concrete maatregelen die moeten worden genomen, moet vooral alles in het werk worden gesteld om een mentaliteitsverandering en een bewustwording te bewerkstelligen bij zowel ondernemingen als werknemers. Werken na zijn 55ste moet door een werknemer als een pluspunt worden beschouwd, en ondernemingen of openbare instanties moeten zich bewust worden van de voordelen die oudere werknemers kunnen opleveren (opgedane ervaring, knowhow, kennisoverdracht, enz.). Wanneer deze brede bewustwording achterwege blijft, zullen concrete maatregelen niet volledig effectief kunnen zijn. |
| --- | --- |

4.2.1

Naast de concrete maatregelen die moeten worden genomen, moet vooral alles in het werk worden gesteld om een mentaliteitsverandering en een bewustwording te bewerkstelligen bij zowel ondernemingen als werknemers. Werken na zijn 55ste moet door een werknemer als een pluspunt worden beschouwd, en ondernemingen of openbare instanties moeten zich bewust worden van de voordelen die oudere werknemers kunnen opleveren (opgedane ervaring, knowhow, kennisoverdracht, enz.). Wanneer deze brede bewustwording achterwege blijft, zullen concrete maatregelen niet volledig effectief kunnen zijn.

| 4.2.2 | Het Comité heeft de Commissie in zijn initiatiefadvies hierover van oktober 2000 (12) dan ook voorgesteld om samen met de lidstaten een breed opgezette voorlichtings- en bewustmakingscampagne te lanceren, zodat een positief beeld wordt geschetst van de rol die oudere werknemers in ondernemingen of openbare instellingen kunnen spelen. |
| --- | --- |

4.2.2

Het Comité heeft de Commissie in zijn initiatiefadvies hierover van oktober 2000 (12) dan ook voorgesteld om samen met de lidstaten een breed opgezette voorlichtings- en bewustmakingscampagne te lanceren, zodat een positief beeld wordt geschetst van de rol die oudere werknemers in ondernemingen of openbare instellingen kunnen spelen.

| 4.2.2.1 | Het EESC stelt met voldoening vast dat in het „Rapport van de groep van hoog niveau over de toekomst van het sociaal beleid in de uitgebreide Unie”, dat aan het eind van het eerste halfjaar van 2004 is verschenen, het voorstel van het Comité is overgenomen. |
| --- | --- |

4.2.2.1

Het EESC stelt met voldoening vast dat in het „Rapport van de groep van hoog niveau over de toekomst van het sociaal beleid in de uitgebreide Unie”, dat aan het eind van het eerste halfjaar van 2004 is verschenen, het voorstel van het Comité is overgenomen.

| 4.2.3 | Bovendien moet veel meer erkenning komen voor de betekenis van ouderen voor de sociale economie; dit geldt zowel voor de rol die zij in gezinsverband spelen als voor vrijwilligerswerk dat zij verrichten in de civiele samenleving, democratische instellingen en NGO's, en in het verenigingsleven in het algemeen. Aan de hand hiervan kan men zich een concreet beeld vormen van hun enorme dynamiek, vernieuwingsvermogen en doeltreffendheid. |
| --- | --- |

4.2.3

Bovendien moet veel meer erkenning komen voor de betekenis van ouderen voor de sociale economie; dit geldt zowel voor de rol die zij in gezinsverband spelen als voor vrijwilligerswerk dat zij verrichten in de civiele samenleving, democratische instellingen en NGO's, en in het verenigingsleven in het algemeen. Aan de hand hiervan kan men zich een concreet beeld vormen van hun enorme dynamiek, vernieuwingsvermogen en doeltreffendheid.

| 4.3 | In haar mededeling noemt de Commissie de „De voornaamste voorwaarden voor de bevordering van de werkgelegenheid van oudere werknemers”, namelijk: |
| --- | --- |

4.3

In haar mededeling noemt de Commissie de „De voornaamste voorwaarden voor de bevordering van de werkgelegenheid van oudere werknemers”, namelijk:

4.3.1   Vervroegde uittreding en financiële prikkels

In de mededeling wordt vastgesteld dat meer dan 20 % van de werknemers — ongeveer 3 miljoen — gebruik maakt van vervroegde uittreding, en wordt voorgesteld de „financiële prikkels” te heroverwegen om het voor deze categorie lonend te maken voor de arbeidsmarkt beschikbaar te blijven.

| 4.3.1.1 | Volgens het Comité moet dit voorstel, dat aansluit bij de Mededeling „Modernisering van de sociale bescherming: werk lonend maken” (13), al naargelang van de aard en kwaliteit van de uitvoeringsmaatregelen positief worden beoordeeld. Bij de voorgestelde aanpak — voor zover deze effectief kan zijn — moet echter ook terdege rekening worden gehouden met de objectieve factoren die bepalend zijn voor de situatie van werknemers (namelijk de mate van inzetbaarheid en het personeelsbeleid gedurende met name de tweede helft van de loopbaan), en meer in het algemeen voor hun situatie die voortvloeit uit het gevoerde bedrijfsbeleid. Ook zouden de persoonlijke wensen van de werknemer ten aanzien van zijn privé-leven in aanmerking kunnen worden genomen. |
| --- | --- |

4.3.1.1

Volgens het Comité moet dit voorstel, dat aansluit bij de Mededeling „Modernisering van de sociale bescherming: werk lonend maken” (13), al naargelang van de aard en kwaliteit van de uitvoeringsmaatregelen positief worden beoordeeld. Bij de voorgestelde aanpak — voor zover deze effectief kan zijn — moet echter ook terdege rekening worden gehouden met de objectieve factoren die bepalend zijn voor de situatie van werknemers (namelijk de mate van inzetbaarheid en het personeelsbeleid gedurende met name de tweede helft van de loopbaan), en meer in het algemeen voor hun situatie die voortvloeit uit het gevoerde bedrijfsbeleid. Ook zouden de persoonlijke wensen van de werknemer ten aanzien van zijn privé-leven in aanmerking kunnen worden genomen.

| 4.3.1.2 | Tegen de achtergrond van de voortdurende en exponentiële ontwikkeling van het productieapparaat en de productieprocessen, en van een steeds veranderende economie en arbeidsmarkt, moeten ondernemingen zich aanpassen, zich ontwikkelen en zich herstructureren teneinde in een gemondialiseerde omgeving vooruitgang te kunnen boeken; tegelijkertijd moeten zij een evenwicht vinden tussen sociale en economische vereisten, daar zij alleen op die manier hun dynamiek kunnen bewaren en kunnen groeien. Zij hebben daartoe dan ook de nodige speel- en ademruimte nodig. |
| --- | --- |

4.3.1.2

Tegen de achtergrond van de voortdurende en exponentiële ontwikkeling van het productieapparaat en de productieprocessen, en van een steeds veranderende economie en arbeidsmarkt, moeten ondernemingen zich aanpassen, zich ontwikkelen en zich herstructureren teneinde in een gemondialiseerde omgeving vooruitgang te kunnen boeken; tegelijkertijd moeten zij een evenwicht vinden tussen sociale en economische vereisten, daar zij alleen op die manier hun dynamiek kunnen bewaren en kunnen groeien. Zij hebben daartoe dan ook de nodige speel- en ademruimte nodig.

| 4.3.1.3 | Ondernemingen gebruiken oudere werknemers vaak om voor zichzelf speelruimte te creëren, zowel wat kwaliteit als kwantiteit van arbeidsplaatsen betreft. Dit is met name hetgeen gebeurt bij „sociale plannen” na herstructureringen. |
| --- | --- |

4.3.1.3

Ondernemingen gebruiken oudere werknemers vaak om voor zichzelf speelruimte te creëren, zowel wat kwaliteit als kwantiteit van arbeidsplaatsen betreft. Dit is met name hetgeen gebeurt bij „sociale plannen” na herstructureringen.

| 4.3.1.4 | Afgezien van deze „sociale plannen” kunnen ondernemingen via regelingen voor vervroegde uittreding oudere werknemers die volgens hen niet voldoende productief zijn of wier vaardigheden niet meer zijn aangepast, vervangen door een vaak geringer aantal arbeidskrachten die echter jonger zijn. Zo hopen zij hun concurrentievermogen te verbeteren, terwijl ze tegelijkertijd hun loonsom verminderen en de leeftijdspiramide binnen hun bedrijf opnieuw in evenwicht brengen. Hoewel een andere aanpak niet meteen voor de hand ligt, getuigt deze situatie in sommige gevallen van een gebrekkig beheer van menselijke hulpbronnen en van kortzichtigheid wat het inschatten van de toekomstige behoeften aan arbeidskrachten en vaardigheden betreft. Dergelijke toestanden zijn — afhankelijk van de lidstaat — vaak kunnen ontstaan door de instrumenten die de overheden en/of de socialezekerheidsstelsels hebben ingesteld. |
| --- | --- |

4.3.1.4

Afgezien van deze „sociale plannen” kunnen ondernemingen via regelingen voor vervroegde uittreding oudere werknemers die volgens hen niet voldoende productief zijn of wier vaardigheden niet meer zijn aangepast, vervangen door een vaak geringer aantal arbeidskrachten die echter jonger zijn. Zo hopen zij hun concurrentievermogen te verbeteren, terwijl ze tegelijkertijd hun loonsom verminderen en de leeftijdspiramide binnen hun bedrijf opnieuw in evenwicht brengen. Hoewel een andere aanpak niet meteen voor de hand ligt, getuigt deze situatie in sommige gevallen van een gebrekkig beheer van menselijke hulpbronnen en van kortzichtigheid wat het inschatten van de toekomstige behoeften aan arbeidskrachten en vaardigheden betreft. Dergelijke toestanden zijn — afhankelijk van de lidstaat — vaak kunnen ontstaan door de instrumenten die de overheden en/of de socialezekerheidsstelsels hebben ingesteld.

| 4.3.1.5 | Er mag echter niet worden voorbijgegaan aan de werkelijke wensen van werknemers. Van de werknemers die vervroegd zijn uitgetreden, hadden slechts 4 op de 10 willen doorwerken. (14) Zonder voorbij te gaan aan werknemers die daadwerkelijk invalide zijn, moet worden onderkend dat mensen graag op een nieuwe en aantrekkelijke manier de vruchten willen plukken van de groei; zij zijn het werken moe en verlangen naar een andere manier van leven nadat zij gedurende een periode van soms meer dan veertig jaar vaak werk met weinig of geen afwisseling, ondergewaardeerd werk of werk met job rotation hebben verricht. Vanuit het gevoel van „reeds veel gegeven te hebben” verklaren ze zich vaak bereid op te stappen, soms ook doordat er geen passender nieuw werk wordt aangeboden. |
| --- | --- |

4.3.1.5

Er mag echter niet worden voorbijgegaan aan de werkelijke wensen van werknemers. Van de werknemers die vervroegd zijn uitgetreden, hadden slechts 4 op de 10 willen doorwerken. (14) Zonder voorbij te gaan aan werknemers die daadwerkelijk invalide zijn, moet worden onderkend dat mensen graag op een nieuwe en aantrekkelijke manier de vruchten willen plukken van de groei; zij zijn het werken moe en verlangen naar een andere manier van leven nadat zij gedurende een periode van soms meer dan veertig jaar vaak werk met weinig of geen afwisseling, ondergewaardeerd werk of werk met job rotation hebben verricht. Vanuit het gevoel van „reeds veel gegeven te hebben” verklaren ze zich vaak bereid op te stappen, soms ook doordat er geen passender nieuw werk wordt aangeboden.

| 4.3.1.6 | In de huidige omstandigheden kan worden gesteld dat de belangen van de onderneming en de werknemer vaak samenvallen of dat de twee in objectieve zin bondgenoten zijn, hetgeen over het algemeen wordt vertaald in collectieve arbeidsovereenkomsten die via onderhandelingen op verschillende niveaus, met inbegrip van het niveau van ondernemingen, door de sociale partners worden gesloten. |
| --- | --- |

4.3.1.6

In de huidige omstandigheden kan worden gesteld dat de belangen van de onderneming en de werknemer vaak samenvallen of dat de twee in objectieve zin bondgenoten zijn, hetgeen over het algemeen wordt vertaald in collectieve arbeidsovereenkomsten die via onderhandelingen op verschillende niveaus, met inbegrip van het niveau van ondernemingen, door de sociale partners worden gesloten.

| 4.3.1.7 | Alle bovengenoemde feiten en problemen worden aangevoerd om vervroegde uittreding te „rechtvaardigen”. Om de huidige situatie te veranderen, moeten alle bepalende factoren — ook die welke worden genoemd in paragraaf 4.3.2 — in aanmerking worden genomen. |
| --- | --- |

4.3.1.7

Alle bovengenoemde feiten en problemen worden aangevoerd om vervroegde uittreding te „rechtvaardigen”. Om de huidige situatie te veranderen, moeten alle bepalende factoren — ook die welke worden genoemd in paragraaf 4.3.2 — in aanmerking worden genomen.

4.3.2   Herziening van de regelingen voor vervroegde uittreding

In de mededeling wordt tevens in algemene bewoordingen gewezen op de noodzaak om de regelingen voor vervroegde uittreding te herzien. Het EESC kan dit algehele streven steunen indien het uitsluitend erop is gericht om oudere werknemers aan het werk te houden, en niet om ze werkloos te maken; doel is immers de arbeidsparticipatie te vergroten. In navolging van de Commissie moet hier worden benadrukt dat „de prikkels voor oudere werknemers om langer te blijven werken vanzelfsprekend tot uitdrukking moeten komen in reële vooruitzichten op werk”; tot dusver is vervroegde uittreding immers slechts een middel dat de arbeidsmarkt ter beschikking staat om de sociale kosten van langdurige werkloosheid of uitsluiting op te vangen. Vervroegde uittreding wordt m.a.w. gehanteerd als een instrument van het „werkgelegenheidsbeleid”, of liever als maatregel ter bestrijding van de werkloosheid. In tal van lidstaten zijn deze regelingen uitgegroeid tot instrumenten die door bedrijven als een onderdeel van hun personeelsbeleid en door de werknemers als een maatschappelijk voordeel en een verworven recht worden beschouwd.

| 4.3.2.1 | In twee gevallen dient vervroegde uittreding evenwel met overleg en de nodige omzichtigheid te worden benaderd:






  — | gevallen van vervroegde uittreding bij omvangrijke herstructureringen, daar een „jonge” gepensioneerde uit het oogpunt van de sociale samenhang nog steeds te verkiezen is boven een langdurig werkloze met weinig kansen om opnieuw te worden tewerkgesteld. Men moet zich realiseren dat de industriële reconversie nog niet is voltooid, zeker niet in de nieuwe lidstaten; |
| --- | --- | --- |

4.3.2.1

In twee gevallen dient vervroegde uittreding evenwel met overleg en de nodige omzichtigheid te worden benaderd:

—

gevallen van vervroegde uittreding bij omvangrijke herstructureringen, daar een „jonge” gepensioneerde uit het oogpunt van de sociale samenhang nog steeds te verkiezen is boven een langdurig werkloze met weinig kansen om opnieuw te worden tewerkgesteld. Men moet zich realiseren dat de industriële reconversie nog niet is voltooid, zeker niet in de nieuwe lidstaten;

| — | volledige of gedeeltelijke vervroegde uittreding, met overeenkomstige aanwerving van een werkzoekende, daar ook in dit geval een gepensioneerde te verkiezen valt boven een werkloze zonder kansen om op de arbeidsmarkt te integreren. |
| --- | --- |

—

volledige of gedeeltelijke vervroegde uittreding, met overeenkomstige aanwerving van een werkzoekende, daar ook in dit geval een gepensioneerde te verkiezen valt boven een werkloze zonder kansen om op de arbeidsmarkt te integreren.

| 4.3.2.2 | Overigens kan vervroegde uittreding een oplossing zijn voor oudere werknemers die zeer zware arbeidsomstandigheden hebben gekend. Want hoewel mensen steeds ouder worden, geldt dit niet voor iedereen in gelijke mate. Er bestaan grote verschillen tussen de sociale klassen, en dan met name tussen „leidinggevenden” enerzijds en „arbeiders” anderzijds. Zo had een 35-jarige leidinggevende in 1999 een levensverwachting van 44,5 jaar, tegen 38 jaar voor een arbeider (15). Bij alle discussies over de duur van de arbeidsparticipatie en van het leven na uittreding moet met deze gegevens rekening worden gehouden. Deze verschillen moeten absoluut worden verkleind. |
| --- | --- |

4.3.2.2

Overigens kan vervroegde uittreding een oplossing zijn voor oudere werknemers die zeer zware arbeidsomstandigheden hebben gekend. Want hoewel mensen steeds ouder worden, geldt dit niet voor iedereen in gelijke mate. Er bestaan grote verschillen tussen de sociale klassen, en dan met name tussen „leidinggevenden” enerzijds en „arbeiders” anderzijds. Zo had een 35-jarige leidinggevende in 1999 een levensverwachting van 44,5 jaar, tegen 38 jaar voor een arbeider (15). Bij alle discussies over de duur van de arbeidsparticipatie en van het leven na uittreding moet met deze gegevens rekening worden gehouden. Deze verschillen moeten absoluut worden verkleind.

4.3.3   Goede voorwaarden voor gezondheid en veiligheid op het werk

Langdurige ziekte of arbeidsongeschiktheid wordt in de mededeling terecht als tweede belangrijkste reden genoemd waarom werknemers ophouden met werken. Het gaat hierbij namelijk om meer dan 15 % van de beroepsbevolking.

| 4.3.3.1 | Deze situatie moet in zoverre worden gerelativeerd dat bepaalde lidstaten sommige werklozen als arbeidsongeschikt aanmerken of arbeidsongeschiktheid gebruiken als vervanging voor vervroegde uittreding (16). |
| --- | --- |

4.3.3.1

Deze situatie moet in zoverre worden gerelativeerd dat bepaalde lidstaten sommige werklozen als arbeidsongeschikt aanmerken of arbeidsongeschiktheid gebruiken als vervanging voor vervroegde uittreding (16).

| 4.3.3.2 | Hoe dan ook is duidelijk dat arbeidsomstandigheden die de gezondheid en veiligheid gedurende het gehele beroepsleven optimaal waarborgen, ertoe bijdragen dat werknemers langer blijven werken. Ook ergonomie, onderzoek naar functies en de zwaarte daarvan, taakomschrijvingen en de aanpassing en verbetering daarvan — kortom: kwalitatief hoogwaardige arbeid gedurende de gehele loopbaan — zijn van cruciaal belang voor de arbeidsparticipatie van oudere werknemers in de laatste fase van hun loopbaan. |
| --- | --- |

4.3.3.2

Hoe dan ook is duidelijk dat arbeidsomstandigheden die de gezondheid en veiligheid gedurende het gehele beroepsleven optimaal waarborgen, ertoe bijdragen dat werknemers langer blijven werken. Ook ergonomie, onderzoek naar functies en de zwaarte daarvan, taakomschrijvingen en de aanpassing en verbetering daarvan — kortom: kwalitatief hoogwaardige arbeid gedurende de gehele loopbaan — zijn van cruciaal belang voor de arbeidsparticipatie van oudere werknemers in de laatste fase van hun loopbaan.

| 4.3.3.3 | In zijn algemeenheid moet echter worden gesteld dat invaliditeit niet moet worden beschouwd als een situatie die systematisch zou moeten leiden tot het verlaten van de arbeidsmarkt. Werknemers die tijdens hun beroepsleven gehandicapt raken, vormen namelijk menselijk kapitaal met een grote potentiële waarde. Met de nodige aanpassingen, revalidatie en aanvullende opleidingen kunnen deze werknemers ruimschoots de vaardigheden opdoen die vereist zijn voor andere werkzaamheden dan die welke ze vanwege hun handicap niet meer kunnen uitvoeren. Om deze reden en met het oog op een grotere efficiëntie kan het zinvol zijn om na te gaan welke impact zou uitgaan van de accumulatie van de inkomsten uit het invaliditeitspensioen en de inkomsten uit het salaris. |
| --- | --- |

4.3.3.3

In zijn algemeenheid moet echter worden gesteld dat invaliditeit niet moet worden beschouwd als een situatie die systematisch zou moeten leiden tot het verlaten van de arbeidsmarkt. Werknemers die tijdens hun beroepsleven gehandicapt raken, vormen namelijk menselijk kapitaal met een grote potentiële waarde. Met de nodige aanpassingen, revalidatie en aanvullende opleidingen kunnen deze werknemers ruimschoots de vaardigheden opdoen die vereist zijn voor andere werkzaamheden dan die welke ze vanwege hun handicap niet meer kunnen uitvoeren. Om deze reden en met het oog op een grotere efficiëntie kan het zinvol zijn om na te gaan welke impact zou uitgaan van de accumulatie van de inkomsten uit het invaliditeitspensioen en de inkomsten uit het salaris.

4.3.4   Flexibele vormen van arbeidsorganisatie

| 4.3.4.1 | Flexibele vormen van arbeidsorganisatie in de fase voorafgaand aan de pensioengerechtigde leeftijd zijn ook een aspect van de arbeidsomstandigheden door middel waarvan de uittredingsleeftijd van oudere werknemers kan worden verhoogd. Uit veel nationale onderzoeken komt naar voren dat een belangrijk deel van de oudere werknemers de voorkeur zou geven aan geleidelijke pensionering, voornamelijk om met leeftijd samenhangende gezondheidsredenen, maar ook om de overgang van het beroepsleven naar het pensioen soepel te laten verlopen. Vervroegd uittreden dient, in plaats van een plotselinge stap, een proces te zijn waarin de betrokkenen besluiten in de loop van de tijd geleidelijk minder te gaan werken. |
| --- | --- |

4.3.4.1

Flexibele vormen van arbeidsorganisatie in de fase voorafgaand aan de pensioengerechtigde leeftijd zijn ook een aspect van de arbeidsomstandigheden door middel waarvan de uittredingsleeftijd van oudere werknemers kan worden verhoogd. Uit veel nationale onderzoeken komt naar voren dat een belangrijk deel van de oudere werknemers de voorkeur zou geven aan geleidelijke pensionering, voornamelijk om met leeftijd samenhangende gezondheidsredenen, maar ook om de overgang van het beroepsleven naar het pensioen soepel te laten verlopen. Vervroegd uittreden dient, in plaats van een plotselinge stap, een proces te zijn waarin de betrokkenen besluiten in de loop van de tijd geleidelijk minder te gaan werken.

| 4.3.4.2 | Door voornamelijk de nadruk te leggen op de leeftijd waarop werknemers met pensioen gaan, wordt voorbijgegaan aan de arbeidsomstandigheden van oudere werknemers. Positieve maatregelen op het gebied van uittreding, zoals het geleidelijk vervroegd uittreden, zijn vaak tenietgedaan door het vasthouden aan het volledig vervroegd uittreden, en hebben derhalve niet het gewenste effect gehad. In deze situatie moet verandering komen. In plaats van een gebeurtenis die zoveel mogelijk moet worden vervroegd, moet het pensioen een „gekozen en geleidelijk” proces worden waarin werknemers tegen collectieve garanties hun arbeidstijd geleidelijk kunnen terugbrengen. |
| --- | --- |

4.3.4.2

Door voornamelijk de nadruk te leggen op de leeftijd waarop werknemers met pensioen gaan, wordt voorbijgegaan aan de arbeidsomstandigheden van oudere werknemers. Positieve maatregelen op het gebied van uittreding, zoals het geleidelijk vervroegd uittreden, zijn vaak tenietgedaan door het vasthouden aan het volledig vervroegd uittreden, en hebben derhalve niet het gewenste effect gehad. In deze situatie moet verandering komen. In plaats van een gebeurtenis die zoveel mogelijk moet worden vervroegd, moet het pensioen een „gekozen en geleidelijk” proces worden waarin werknemers tegen collectieve garanties hun arbeidstijd geleidelijk kunnen terugbrengen.

4.3.5   Voortdurende toegang tot scholing

De volgende constatering moet sterker naar voren worden gebracht: „Het productiviteitspotentieel van oudere werknemers wordt niet nadelig beïnvloed door hun leeftijd, maar door het feit dat hun kwalificaties verouderd zijn, en dat kan weer worden opgevangen door bij- en nascholing”. (17)

Het volstaat niet een personeelsbeleid te voeren dat specifiek gericht is op de leeftijdscategorieën vanaf 40-50 jaar. Volgens de Belgische Hoge Raad voor de Werkgelegenheid komt een beleid dat de problematiek van oudere werknemers wil aanpakken, te laat als daarbij alleen deze categorie werknemers wordt betrokken. Er moet een beleid voor personeelsbeheer worden ontwikkeld waarbij rekening wordt gehouden met de leeftijd vanaf het moment dat werknemers voor het eerst aan het arbeidsproces deelnemen. (18)

| 4.3.5.1 | Hoewel „levenslang leren” inmiddels een bekend adagium en een kernpunt van het Europese werkgelegenheidsbeleid is geworden, is het percentage werknemers dat deelneemt aan opleiding en scholing verontrustend. Dit percentage bedraagt gemiddeld 14 % voor de leeftijdscategorie van 25-29 jaar en neemt met het stijgen van de leeftijd geleidelijk af tot zo'n 5 % voor werknemers tussen de 55 en 64 jaar (19). De afgelopen jaren is dit cijfer niet of nauwelijks verbeterd. |
| --- | --- |

4.3.5.1

Hoewel „levenslang leren” inmiddels een bekend adagium en een kernpunt van het Europese werkgelegenheidsbeleid is geworden, is het percentage werknemers dat deelneemt aan opleiding en scholing verontrustend. Dit percentage bedraagt gemiddeld 14 % voor de leeftijdscategorie van 25-29 jaar en neemt met het stijgen van de leeftijd geleidelijk af tot zo'n 5 % voor werknemers tussen de 55 en 64 jaar (19). De afgelopen jaren is dit cijfer niet of nauwelijks verbeterd.

| 4.3.5.2 | In een productiesysteem waarin banen steeds meer technische kennis en vaardigheden vereisen, is dit een zorgelijke situatie, niet alleen wat de participatiegraad van oudere werknemers betreft, maar meer in het algemeen voor het concurrentievermogen van Europa. Het is wenselijk — zoniet onontbeerlijk — dat in deze situatie verandering wordt gebracht door:






  — | bedrijven, die scholing moeten opnemen in hun strategie als investering op de middellange of lange termijn, en niet als maatregel die zichzelf snel — zoniet onmiddellijk — terugverdient; |
| --- | --- | --- |

4.3.5.2

In een productiesysteem waarin banen steeds meer technische kennis en vaardigheden vereisen, is dit een zorgelijke situatie, niet alleen wat de participatiegraad van oudere werknemers betreft, maar meer in het algemeen voor het concurrentievermogen van Europa. Het is wenselijk — zoniet onontbeerlijk — dat in deze situatie verandering wordt gebracht door:

—

bedrijven, die scholing moeten opnemen in hun strategie als investering op de middellange of lange termijn, en niet als maatregel die zichzelf snel — zoniet onmiddellijk — terugverdient;

| — | werknemers, die soms moeilijkheden ondervinden om zich bij te scholen vanwege gebrek aan enthousiasme (wat vaak het geval is bij laag of niet geschoolde arbeidskrachten), omdat zij zich na mislukkingen op school niet bekwaam voelen, of omdat zij het in het licht van een naderend loopbaaneinde niet meer inzien waarom zij zich nog zouden moeten inzetten. |
| --- | --- |

—

werknemers, die soms moeilijkheden ondervinden om zich bij te scholen vanwege gebrek aan enthousiasme (wat vaak het geval is bij laag of niet geschoolde arbeidskrachten), omdat zij zich na mislukkingen op school niet bekwaam voelen, of omdat zij het in het licht van een naderend loopbaaneinde niet meer inzien waarom zij zich nog zouden moeten inzetten.

| 4.3.5.3 | Het is duidelijk dat de sociale partners op alle onderhandelingsniveaus een cruciale rol kunnen spelen bij het oplossen van deze problematiek. Zo wordt met het door de Europese sociale partners vastgestelde „actiekader voor de levenslange ontwikkeling van vaardigheden en kwalificaties” een belangrijke inspanning geleverd voor de bevordering van levenslang leren in alle leeftijdscategorieën. Tegelijkertijd is ook de rol de overheid, die randvoorwaarden moet scheppen die bevorderlijk zijn voor levenslang leren, van cruciaal belang. |
| --- | --- |

4.3.5.3

Het is duidelijk dat de sociale partners op alle onderhandelingsniveaus een cruciale rol kunnen spelen bij het oplossen van deze problematiek. Zo wordt met het door de Europese sociale partners vastgestelde „actiekader voor de levenslange ontwikkeling van vaardigheden en kwalificaties” een belangrijke inspanning geleverd voor de bevordering van levenslang leren in alle leeftijdscategorieën. Tegelijkertijd is ook de rol de overheid, die randvoorwaarden moet scheppen die bevorderlijk zijn voor levenslang leren, van cruciaal belang.

| 4.3.5.4 | Beroepsopleidingen, scholing en levenslang leren mogen echter niet los van elkaar worden gezien, maar moeten onderdeel uitmaken van de carrièreplanning van werknemers. Door middel van scholing moeten werknemers van alle leeftijden worden gemotiveerd om hun vaardigheden te vergroten en hun loopbaan een impuls te geven. Beoordeling van vaardigheden en evaluatie van verworven kennis zijn dan ook instrumenten die moeten worden ontwikkeld in het gemeenschappelijke kader van individuele carrièreplanning en bedrijfsdoelstellingen. |
| --- | --- |

4.3.5.4

Beroepsopleidingen, scholing en levenslang leren mogen echter niet los van elkaar worden gezien, maar moeten onderdeel uitmaken van de carrièreplanning van werknemers. Door middel van scholing moeten werknemers van alle leeftijden worden gemotiveerd om hun vaardigheden te vergroten en hun loopbaan een impuls te geven. Beoordeling van vaardigheden en evaluatie van verworven kennis zijn dan ook instrumenten die moeten worden ontwikkeld in het gemeenschappelijke kader van individuele carrièreplanning en bedrijfsdoelstellingen.

| 4.3.5.5 | De Europese Unie staat hier voor een belangrijke uitdaging die mede bepalend is voor het welslagen van de strategie van Lissabon. De deelname van werknemers aan beroepsopleidingen moet in het algemeen worden verbeterd, wat ook de kennis en vaardigheden van oudere werknemers ten goede zal komen. |
| --- | --- |

4.3.5.5

De Europese Unie staat hier voor een belangrijke uitdaging die mede bepalend is voor het welslagen van de strategie van Lissabon. De deelname van werknemers aan beroepsopleidingen moet in het algemeen worden verbeterd, wat ook de kennis en vaardigheden van oudere werknemers ten goede zal komen.

4.3.6   Doeltreffend actief arbeidsmarktbeleid

| 4.3.6.1 | Het EESC deelt het in de Mededeling verwoorde standpunt dat „een absolute vereiste voor een langduriger deelname aan het arbeidsproces het anticiperen op veranderingen en een succesvolle aansturing van economische herstructureringen” is. Deze analyse bevestigt een van de oorzaken van de in paragraaf 4.3.1.4 van dit advies geanalyseerde situatie, die volgens de Commissie getuigt van „met name van kortzichtigheid wat het inschatten van de toekomstige behoeften aan arbeidskrachten en vaardigheden betreft.” |
| --- | --- |

4.3.6.1

Het EESC deelt het in de Mededeling verwoorde standpunt dat „een absolute vereiste voor een langduriger deelname aan het arbeidsproces het anticiperen op veranderingen en een succesvolle aansturing van economische herstructureringen” is. Deze analyse bevestigt een van de oorzaken van de in paragraaf 4.3.1.4 van dit advies geanalyseerde situatie, die volgens de Commissie getuigt van „met name van kortzichtigheid wat het inschatten van de toekomstige behoeften aan arbeidskrachten en vaardigheden betreft.”

| 4.3.6.2 | Het EESC steunt eveneens de stelling dat „op maat gesneden initiatieven voor individuele behoeften zoals begeleiding en advisering, specifieke systemen voor scholing en outplacement in dit verband onontbeerlijk” zijn. Om dit te realiseren, kan het zinvol zijn om — zoals in de Mededeling wordt voorgesteld en in sommige lidstaten wordt toegepast — te overwegen werkloosheidsuitkeringen aan te wenden om de kennis en vaardigheden van werknemers op peil te houden en uit te breiden; aldus kunnen werkloze oudere werknemers gemakkelijker in dienst worden genomen met behoud van hun recht op werkloosheidsuitkering, en kan begeleiding worden geboden bij de overstap naar ander werk of naar werk als zelfstandige. |
| --- | --- |

4.3.6.2

Het EESC steunt eveneens de stelling dat „op maat gesneden initiatieven voor individuele behoeften zoals begeleiding en advisering, specifieke systemen voor scholing en outplacement in dit verband onontbeerlijk” zijn. Om dit te realiseren, kan het zinvol zijn om — zoals in de Mededeling wordt voorgesteld en in sommige lidstaten wordt toegepast — te overwegen werkloosheidsuitkeringen aan te wenden om de kennis en vaardigheden van werknemers op peil te houden en uit te breiden; aldus kunnen werkloze oudere werknemers gemakkelijker in dienst worden genomen met behoud van hun recht op werkloosheidsuitkering, en kan begeleiding worden geboden bij de overstap naar ander werk of naar werk als zelfstandige.

| 4.3.6.3 | De tenuitvoerlegging van „doeltreffend actief arbeidsmarktbeleid” heeft betrekking op zowel de vraag naar als het aanbod van werk. Alle in de Mededeling gedane aanbevelingen gaan uit van dit principe. Het Comité is hiermee ingenomen, aangezien het evenwicht tussen de vraag naar en het aanbod van werk een van de voorwaarden voor wezenlijke vooruitgang is. |
| --- | --- |

4.3.6.3

De tenuitvoerlegging van „doeltreffend actief arbeidsmarktbeleid” heeft betrekking op zowel de vraag naar als het aanbod van werk. Alle in de Mededeling gedane aanbevelingen gaan uit van dit principe. Het Comité is hiermee ingenomen, aangezien het evenwicht tussen de vraag naar en het aanbod van werk een van de voorwaarden voor wezenlijke vooruitgang is.

4.3.7   Verbetering van de kwaliteit van het werk

| 4.3.7.1 | In de mededeling wordt er terecht op gewezen dat werkkwaliteit in de regel een doorslaggevende factor is voor de herintreding of het aan het werk blijven van oudere werknemers. Tegelijkertijd ligt het uittredingscijfer van oudere werknemers die laaggeschoolde arbeid verrichten viermaal zo hoog als dat van oudere werknemers met hooggeschoolde arbeid, maar ook tweemaal zo hoog als dat van jongeren met laaggeschoold werk. (20) Dit onderdeel van de mededeling was duidelijker geweest en had de discussie kunnen aanzwengelen wanneer het begrip „kwaliteit van het werk” was gedefinieerd en er een voorstel was gedaan om dit te verwezenlijken. Het zou zinvol zijn geweest wanneer op zijn minst een samenvatting was gegeven van in eerdere teksten (COM(2003) 728 van 26 november 2003; het verslag „Werkgelegenheid in Europa 2002”) voorgestelde maatregelen. |
| --- | --- |

4.3.7.1

In de mededeling wordt er terecht op gewezen dat werkkwaliteit in de regel een doorslaggevende factor is voor de herintreding of het aan het werk blijven van oudere werknemers. Tegelijkertijd ligt het uittredingscijfer van oudere werknemers die laaggeschoolde arbeid verrichten viermaal zo hoog als dat van oudere werknemers met hooggeschoolde arbeid, maar ook tweemaal zo hoog als dat van jongeren met laaggeschoold werk. (20) Dit onderdeel van de mededeling was duidelijker geweest en had de discussie kunnen aanzwengelen wanneer het begrip „kwaliteit van het werk” was gedefinieerd en er een voorstel was gedaan om dit te verwezenlijken. Het zou zinvol zijn geweest wanneer op zijn minst een samenvatting was gegeven van in eerdere teksten (COM(2003) 728 van 26 november 2003; het verslag „Werkgelegenheid in Europa 2002”) voorgestelde maatregelen.

4.4   Overige voorstellen en overwegingen

| — | Zoals voor alle richtsnoeren van Lissabon geldt in het algemeen voor de strategie ter verhoging van de uittredingsleeftijd, dat ze efficiënter ten uitvoer zal worden gelegd wanneer ze gepaard gaat met een sterke groei van de werkgelegenheid. |
| --- | --- |

—

Zoals voor alle richtsnoeren van Lissabon geldt in het algemeen voor de strategie ter verhoging van de uittredingsleeftijd, dat ze efficiënter ten uitvoer zal worden gelegd wanneer ze gepaard gaat met een sterke groei van de werkgelegenheid.

| — | De open coördinatiemethode wordt toegepast op verschillende aspecten die samenhangen met pensionering. Ten aanzien van „actieve vergrijzing” wordt in de Mededeling in het kader van de Europese werkgelegenheidsstrategie evenwel gepleit voor een „procedure voor peer review”. Het is moeilijk te begrijpen waarom gebruik zou moeten worden gemaakt van twee verschillende procedures. Om redenen van pragmatisme en efficiëntie lijkt het raadzaam om vast te houden aan het uitgangspunt van „de leeftijd waarop werknemers het arbeidsproces verlaten” — met andere woorden: het pensioen — en derhalve de voorkeur te geven aan de open coördinatiemethode. |
| --- | --- |

—

De open coördinatiemethode wordt toegepast op verschillende aspecten die samenhangen met pensionering. Ten aanzien van „actieve vergrijzing” wordt in de Mededeling in het kader van de Europese werkgelegenheidsstrategie evenwel gepleit voor een „procedure voor peer review”. Het is moeilijk te begrijpen waarom gebruik zou moeten worden gemaakt van twee verschillende procedures. Om redenen van pragmatisme en efficiëntie lijkt het raadzaam om vast te houden aan het uitgangspunt van „de leeftijd waarop werknemers het arbeidsproces verlaten” — met andere woorden: het pensioen — en derhalve de voorkeur te geven aan de open coördinatiemethode.

| — | Op grond van de richtsnoeren van de Europese Raad van Stockholm en op grond van bovenstaande overwegingen steunt het EESC de in de mededeling voorgestelde maatregelen en strategieën. Aangezien het gaat om voorstellen van de Task Force „Werkgelegenheid”, zij verwezen naar het EESC-advies hierover (21). |
| --- | --- |

—

Op grond van de richtsnoeren van de Europese Raad van Stockholm en op grond van bovenstaande overwegingen steunt het EESC de in de mededeling voorgestelde maatregelen en strategieën. Aangezien het gaat om voorstellen van de Task Force „Werkgelegenheid”, zij verwezen naar het EESC-advies hierover (21).

Er kunnen echter nog andere voorstellen en overwegingen naar voren worden gebracht of nader worden uitgewerkt.

4.4.1   Werving

Voor de arbeidsparticipatie van oudere werknemers is aanwerving van strategisch belang. (22) Dit aspect wordt in algemene discussies over dit onderwerp echter buiten beschouwing gelaten. Ook wordt hiervan in de mededeling geen hoofdthema gemaakt dat betrekking heeft op zowel een psychologische aanpak, als bestrijding van discriminatie en dus naleving van het Handvest van grondrechten van de Europese Unie.

| 4.4.1.1 | Het is echter van groot belang alle vormen van discriminatie bij de werving van werknemers — waaronder de in deze mededeling behandelde leeftijdsdiscriminatie — te bestrijden. Bij de selectie van personeel mag leeftijd geen criterium zijn, maar moeten juist de kwaliteiten en vaardigheden die het individu zich in zijn loopbaan eigen heeft gemaakt, worden onderkend en benut. Er moet zeker ook rekening worden gehouden met de wensen en keuzen van werknemers, met name ten aanzien van de organisatie van het werk (arbeidsduur, werkverdeling, werktijden etc.). |
| --- | --- |

4.4.1.1

Het is echter van groot belang alle vormen van discriminatie bij de werving van werknemers — waaronder de in deze mededeling behandelde leeftijdsdiscriminatie — te bestrijden. Bij de selectie van personeel mag leeftijd geen criterium zijn, maar moeten juist de kwaliteiten en vaardigheden die het individu zich in zijn loopbaan eigen heeft gemaakt, worden onderkend en benut. Er moet zeker ook rekening worden gehouden met de wensen en keuzen van werknemers, met name ten aanzien van de organisatie van het werk (arbeidsduur, werkverdeling, werktijden etc.).

| 4.4.1.2 | In dit verband is het veelzeggend dat bij selectieprocedures voor ambtenaren in sommige lidstaten vaak een maximumleeftijd geldt, die meestal rond de 40 ligt. Dit betekent dat een werkzoekende van boven de 40 die afkomstig is uit de privé-sector niet in aanmerking komt voor een functie bij de overheid. Deze vorm van discriminatie is onaanvaardbaar, aangezien het hierdoor zelfs (hoog-)gekwalificeerde werkzoekenden die aan de functievereisten voldoen, onmogelijk wordt gemaakt om een vacature te vervullen, en de overheid de ervaring van een werknemer uit de marktsector wordt onthouden. De betreffende lidstaten zijn volledig verantwoordelijk voor deze situatie. Hierbij moet erop worden gewezen dat de Commissie er na kritiek van de Europese ombudsman pas in april 2002 mee heeft ingestemd om de leeftijdsgrenzen voor haar sollicitatieprocedures af te schaffen. In juli 2004 heeft de ombudsman naar aanleiding van een klacht de Commissie gevraagd de leeftijdsgrens voor stagiairs af te schaffen. De ombudsman was van mening dat deze leeftijdsgrens ongerechtvaardigde discriminatie inhield, terwijl de eiser stelde dat deze praktijk tegen het Handvest van grondrechten van de EU indruiste. |
| --- | --- |

4.4.1.2

In dit verband is het veelzeggend dat bij selectieprocedures voor ambtenaren in sommige lidstaten vaak een maximumleeftijd geldt, die meestal rond de 40 ligt. Dit betekent dat een werkzoekende van boven de 40 die afkomstig is uit de privé-sector niet in aanmerking komt voor een functie bij de overheid. Deze vorm van discriminatie is onaanvaardbaar, aangezien het hierdoor zelfs (hoog-)gekwalificeerde werkzoekenden die aan de functievereisten voldoen, onmogelijk wordt gemaakt om een vacature te vervullen, en de overheid de ervaring van een werknemer uit de marktsector wordt onthouden. De betreffende lidstaten zijn volledig verantwoordelijk voor deze situatie. Hierbij moet erop worden gewezen dat de Commissie er na kritiek van de Europese ombudsman pas in april 2002 mee heeft ingestemd om de leeftijdsgrenzen voor haar sollicitatieprocedures af te schaffen. In juli 2004 heeft de ombudsman naar aanleiding van een klacht de Commissie gevraagd de leeftijdsgrens voor stagiairs af te schaffen. De ombudsman was van mening dat deze leeftijdsgrens ongerechtvaardigde discriminatie inhield, terwijl de eiser stelde dat deze praktijk tegen het Handvest van grondrechten van de EU indruiste.

| 4.4.1.3 | Samen met de toename van vervroegde uittredingen is overigens ook de waardering voor oudere werknemers op de arbeidsmarkt en dus bij sollicitaties sterker gedaald. De verlaging van leeftijdsdrempels om vervroegde uittreding mogelijk te maken, heeft aanzienlijke gevolgen gehad voor de betrokken werknemers, aangezien daarmee de leeftijd werd gewijzigd waarop werknemers door werkgevers als „te oud” kunnen worden beschouwd. |
| --- | --- |

4.4.1.3

Samen met de toename van vervroegde uittredingen is overigens ook de waardering voor oudere werknemers op de arbeidsmarkt en dus bij sollicitaties sterker gedaald. De verlaging van leeftijdsdrempels om vervroegde uittreding mogelijk te maken, heeft aanzienlijke gevolgen gehad voor de betrokken werknemers, aangezien daarmee de leeftijd werd gewijzigd waarop werknemers door werkgevers als „te oud” kunnen worden beschouwd.

| 4.4.1.4 | Vanuit psychologisch oogpunt voelt de oudere of ouder wordende werknemer, vertrouwd als hij is met de bedrijfsgeest, impliciet aan dat hij niet meer in de eerste plaats een persoon is die de pensioengerechtigde leeftijd nadert. Hij is „werkonbekwaam” of „niet langer inzetbaar” geworden. Daar meer dan de helft van de gepensioneerde werknemers in sommige landen van de Europese Unie via het zijspoor van de „invaliditeit” hun activiteit vervroegd stopzetten, dreigt de periode van inactiviteit niet meer te worden beschouwd als een periode waarin men recht op welverdiende rust geniet, maar als een periode van werkonbekwaamheid. Door leeftijd aldus te stigmatiseren, wordt ook het gedrag van mensen beïnvloed, en wordt bij de werknemer het gevoel gewekt, zowel op de arbeidsmarkt (en dus bij sollicitaties) als binnen de onderneming en uiteindelijk in de samenleving zelf gemarginaliseerd te raken. |
| --- | --- |

4.4.1.4

Vanuit psychologisch oogpunt voelt de oudere of ouder wordende werknemer, vertrouwd als hij is met de bedrijfsgeest, impliciet aan dat hij niet meer in de eerste plaats een persoon is die de pensioengerechtigde leeftijd nadert. Hij is „werkonbekwaam” of „niet langer inzetbaar” geworden. Daar meer dan de helft van de gepensioneerde werknemers in sommige landen van de Europese Unie via het zijspoor van de „invaliditeit” hun activiteit vervroegd stopzetten, dreigt de periode van inactiviteit niet meer te worden beschouwd als een periode waarin men recht op welverdiende rust geniet, maar als een periode van werkonbekwaamheid. Door leeftijd aldus te stigmatiseren, wordt ook het gedrag van mensen beïnvloed, en wordt bij de werknemer het gevoel gewekt, zowel op de arbeidsmarkt (en dus bij sollicitaties) als binnen de onderneming en uiteindelijk in de samenleving zelf gemarginaliseerd te raken.

| 4.4.1.5 | In de geest van het Handvest van grondrechten van de Europese Unie heeft Richtlijn 2000/78/EG een algemeen kader geschapen voor gelijke behandeling op het gebied van werk en werkgelegenheid. Krachtens deze richtlijn zijn vormen van discriminatie op grond van met name leeftijd onder bepaalde omstandigheden verboden. De richtlijn moet uiterlijk in december 2003 in nationale wetgeving zijn omgezet. Het zou wenselijk zijn om in de nabije toekomst de balans op te maken van de toepassing van deze richtlijn en daarbij na te gaan in hoeverre ze effectief is. |
| --- | --- |

4.4.1.5

In de geest van het Handvest van grondrechten van de Europese Unie heeft Richtlijn 2000/78/EG een algemeen kader geschapen voor gelijke behandeling op het gebied van werk en werkgelegenheid. Krachtens deze richtlijn zijn vormen van discriminatie op grond van met name leeftijd onder bepaalde omstandigheden verboden. De richtlijn moet uiterlijk in december 2003 in nationale wetgeving zijn omgezet. Het zou wenselijk zijn om in de nabije toekomst de balans op te maken van de toepassing van deze richtlijn en daarbij na te gaan in hoeverre ze effectief is.

4.4.2   Flexibiliteit

De gedachte van een flexibele uittredingsleeftijd en flexibele vormen van arbeidsorganisatie is reeds aan de orde gesteld (zie par. 4.3.2). De argumenten hiervoor gelden ook voor de pensioengerechtigde leeftijd. Vier op de tien werknemers zouden namelijk graag hebben doorgewerkt (23) (om redenen van werk of gezin, of om persoonlijke redenen (24)). Om aan deze wensen tegemoet te komen, zouden dus flexibelere uittredingsregelingen moeten worden ingevoerd.

| 4.4.2.1 | Het zou voor werknemers mogelijk moeten worden om geleidelijk minder te gaan werken in plaats van — zoals nu doorgaans het geval is — van de ene op de andere dag met pensioen te gaan. Er zouden regelingen moet komen die het voor werknemers mogelijk maken om aan het einde van hun loopbaan driekwart, een derde of de helft van de gebruikelijke arbeidstijd te gaan werken. Om dit uitgangspunt kracht bij te zetten, zou het raadzaam zijn om na te gaan wat de impact kan zijn van de invoering van een salaris dat evenredig hoger ligt dan het percentage gewerkte uren. |
| --- | --- |

4.4.2.1

Het zou voor werknemers mogelijk moeten worden om geleidelijk minder te gaan werken in plaats van — zoals nu doorgaans het geval is — van de ene op de andere dag met pensioen te gaan. Er zouden regelingen moet komen die het voor werknemers mogelijk maken om aan het einde van hun loopbaan driekwart, een derde of de helft van de gebruikelijke arbeidstijd te gaan werken. Om dit uitgangspunt kracht bij te zetten, zou het raadzaam zijn om na te gaan wat de impact kan zijn van de invoering van een salaris dat evenredig hoger ligt dan het percentage gewerkte uren.

| 4.4.2.2 | Ouderen zouden hun werktijd kunnen gebruiken om bijvoorbeeld hun kennis en ervaring over te dragen op jongeren, door hen te begeleiden en te ondersteunen, en door mee te werken aan leerprogramma's (25) en diverse alternerende beroepsopleidingen. Hierbij zouden alle partijen baat hebben: de vrijwillig werkende omdat hij activiteiten kan ontplooien die hem voldoening geven, het bedrijf omdat know-how behouden blijft en wordt overgedragen, en ten slotte de maatschappij als geheel omdat de participatiegraad stijgt. |
| --- | --- |

4.4.2.2

Ouderen zouden hun werktijd kunnen gebruiken om bijvoorbeeld hun kennis en ervaring over te dragen op jongeren, door hen te begeleiden en te ondersteunen, en door mee te werken aan leerprogramma's (25) en diverse alternerende beroepsopleidingen. Hierbij zouden alle partijen baat hebben: de vrijwillig werkende omdat hij activiteiten kan ontplooien die hem voldoening geven, het bedrijf omdat know-how behouden blijft en wordt overgedragen, en ten slotte de maatschappij als geheel omdat de participatiegraad stijgt.

4.4.3   Vrouwen en gelijkheid van kansen

In de Mededeling wordt gewezen op het verschil in arbeidsparticipatie tussen oudere vrouwen en mannen. Dit verschil is groot: het bedraagt 30,5 % voor vrouwen en 50,1 % voor mannen. Het verschil tussen de leeftijden waarop vrouwen en mannen de arbeidsmarkt verlaten, is gering. (26) (Zie de tabel in bijlage 3).

| 4.4.3.1 | Het verschil in arbeidsparticipatie in deze leeftijdscategorie houdt verband met een cohorteffect dat de samenstelling van de arbeidsmarkt in het algemeen weerspiegelt. Hierbij moet worden opgemerkt dat dit verschil niet van invloed is op en niet tot uitdrukking komt in de gemiddelde leeftijd waarop werknemers de arbeidsmarkt verlaten. |
| --- | --- |

4.4.3.1

Het verschil in arbeidsparticipatie in deze leeftijdscategorie houdt verband met een cohorteffect dat de samenstelling van de arbeidsmarkt in het algemeen weerspiegelt. Hierbij moet worden opgemerkt dat dit verschil niet van invloed is op en niet tot uitdrukking komt in de gemiddelde leeftijd waarop werknemers de arbeidsmarkt verlaten.

| 4.4.3.2 | Het verhogen van de participatiegraad van vrouwen is een essentiële voorwaarde voor de verwezenlijking van de in Stockholm geformuleerde doelstellingen. De participatiegraad van deze leeftijdscategorie hangt voornamelijk af van de participatiegraad van lagere leeftijdscategorieën. Kern van het probleem is dus de participatiegraad van vrouwen in het algemeen, en niet alleen de leeftijd waarop zij de arbeidsmarkt verlaten. |
| --- | --- |

4.4.3.2

Het verhogen van de participatiegraad van vrouwen is een essentiële voorwaarde voor de verwezenlijking van de in Stockholm geformuleerde doelstellingen. De participatiegraad van deze leeftijdscategorie hangt voornamelijk af van de participatiegraad van lagere leeftijdscategorieën. Kern van het probleem is dus de participatiegraad van vrouwen in het algemeen, en niet alleen de leeftijd waarop zij de arbeidsmarkt verlaten.

| 4.4.3.3 | Behalve om de economische gevolgen gaat het bij deze problematiek ook om het vaak door het Comité benadrukte streven naar gelijkheid, zowel wat schoolkeuze, opleiding en salaris, als wat de verantwoordelijkheid betreft die bij gelijke kwalificaties moet worden gedragen. |
| --- | --- |

4.4.3.3

Behalve om de economische gevolgen gaat het bij deze problematiek ook om het vaak door het Comité benadrukte streven naar gelijkheid, zowel wat schoolkeuze, opleiding en salaris, als wat de verantwoordelijkheid betreft die bij gelijke kwalificaties moet worden gedragen.

| 4.4.3.4 | Het streven naar verhoging van de participatiegraad van vrouwen houdt automatisch in dat hun toegang tot de arbeidsmarkt moet worden verbeterd. Om dit te bereiken, moeten maatregelen worden genomen die mannen en vrouwen in staat stellen om hun beroepsleven en hun privé-leven op gelijkwaardige wijze te combineren. Dit kan worden gerealiseerd door een netwerk van sociale dienstverlening op te bouwen waarmee kan worden voldaan aan de behoefte aan aandacht en zorg in de privé-sfeer: minderjarigen (met name door de opvang van jonge kinderen; zie de tabel in bijlage 3) en mensen die afhankelijk zijn (ouderen, zieken enz.). |
| --- | --- |

4.4.3.4

Het streven naar verhoging van de participatiegraad van vrouwen houdt automatisch in dat hun toegang tot de arbeidsmarkt moet worden verbeterd. Om dit te bereiken, moeten maatregelen worden genomen die mannen en vrouwen in staat stellen om hun beroepsleven en hun privé-leven op gelijkwaardige wijze te combineren. Dit kan worden gerealiseerd door een netwerk van sociale dienstverlening op te bouwen waarmee kan worden voldaan aan de behoefte aan aandacht en zorg in de privé-sfeer: minderjarigen (met name door de opvang van jonge kinderen; zie de tabel in bijlage 3) en mensen die afhankelijk zijn (ouderen, zieken enz.).

4.4.4   CAO-onderhandelingen

In de Mededeling wordt het volgende gesteld: „Ondanks deze nieuwe ontwikkelingen dienen de sociale partners op nationaal en EU-niveau hun inspanningen om een nieuwe cultuur op het terrein van de vergrijzing en veranderingsmanagement tot stand te brengen, te verbreden en te intensiveren. De werkgevers geven nog veel te vaak de voorkeur aan regelingen voor vervroegde uittreding.”

| 4.4.4.1 | In dit verband is het EESC verheugd over de belangrijke rol die in het Commissiedocument wordt toegekend aan de sociale dialoog als instrument voor het boeken van substantiële vooruitgang. Het Comité verwelkomt dit standpunt en steunt het streven van de Commissie, maar zou graag zien dat hierop nader wordt ingegaan. Wanneer de sociale dialoog en met name cao-onderhandelingen op nationaal en communautair niveau moeten worden geïntensiveerd, dienen ze tevens te voorzien in „oplossingen-op-maat”, aangezien er steeds minder universeel toepasbare maatregelen zijn. Om rekening te houden met de specifieke beroepskenmerken (werklast, arbeidsomstandigheden, arbeidsorganisatie, kwalificatieniveau, enz.) moeten ook de Europese en nationale beroepsorganisaties (en dus bedrijven) worden betrokken bij de cao-onderhandelingen. Alleen dan kunnen algemene voorschriften geheel doelmatig zijn. |
| --- | --- |

4.4.4.1

In dit verband is het EESC verheugd over de belangrijke rol die in het Commissiedocument wordt toegekend aan de sociale dialoog als instrument voor het boeken van substantiële vooruitgang. Het Comité verwelkomt dit standpunt en steunt het streven van de Commissie, maar zou graag zien dat hierop nader wordt ingegaan. Wanneer de sociale dialoog en met name cao-onderhandelingen op nationaal en communautair niveau moeten worden geïntensiveerd, dienen ze tevens te voorzien in „oplossingen-op-maat”, aangezien er steeds minder universeel toepasbare maatregelen zijn. Om rekening te houden met de specifieke beroepskenmerken (werklast, arbeidsomstandigheden, arbeidsorganisatie, kwalificatieniveau, enz.) moeten ook de Europese en nationale beroepsorganisaties (en dus bedrijven) worden betrokken bij de cao-onderhandelingen. Alleen dan kunnen algemene voorschriften geheel doelmatig zijn.

5.   Verhoging van de gemiddelde uittredingsleeftijd

| 5.1 | In punt 32 van zijn conclusies heeft het voorzitterschap van de Raad van Barcelona ten aanzien van het huidige werkgelegenheidsbeleid onder meer vastgelegd dat






  — | „de Europese Unie ernaar moet streven de gemiddelde leeftijd waarop mensen werkelijk stoppen met werken, in de periode tot 2010 geleidelijk op te trekken met circa 5 jaar.” |
| --- | --- | --- |

5.1

In punt 32 van zijn conclusies heeft het voorzitterschap van de Raad van Barcelona ten aanzien van het huidige werkgelegenheidsbeleid onder meer vastgelegd dat

—

„de Europese Unie ernaar moet streven de gemiddelde leeftijd waarop mensen werkelijk stoppen met werken, in de periode tot 2010 geleidelijk op te trekken met circa 5 jaar.”

| 5.2 | Alle analyses en voorstellen die in voorgaande paragrafen aan de orde zijn gesteld en die met name betrekking hebben op de besluiten van de Raad van Stockholm om de arbeidsparticipatie van oudere werknemers tussen de 55 en 64 jaar met 50 % te verhogen, leveren een bijdrage aan de tenuitvoerlegging van de richtsnoeren van Barcelona. Iedere werknemer tussen de 55 en 64 jaar die zijn uittreding uitstelt, helpt immers de gemiddelde uittredingsleeftijd in de EU te verhogen. |
| --- | --- |

5.2

Alle analyses en voorstellen die in voorgaande paragrafen aan de orde zijn gesteld en die met name betrekking hebben op de besluiten van de Raad van Stockholm om de arbeidsparticipatie van oudere werknemers tussen de 55 en 64 jaar met 50 % te verhogen, leveren een bijdrage aan de tenuitvoerlegging van de richtsnoeren van Barcelona. Iedere werknemer tussen de 55 en 64 jaar die zijn uittreding uitstelt, helpt immers de gemiddelde uittredingsleeftijd in de EU te verhogen.

| 5.3 | Tenuitvoerlegging van de besluiten van de Europese Raad van Stockholm is essentieel voor de verwezenlijking van de richtsnoeren van de Raad van Barcelona. Daarbij kan „het geleidelijk optrekken van de gemiddelde leeftijd waarop mensen werkelijk stoppen met werken” niet los van „het vergroten van de arbeidsparticipatie van werknemers tussen de 55 en 64 jaar” worden geanalyseerd en beoordeeld. |
| --- | --- |

5.3

Tenuitvoerlegging van de besluiten van de Europese Raad van Stockholm is essentieel voor de verwezenlijking van de richtsnoeren van de Raad van Barcelona. Daarbij kan „het geleidelijk optrekken van de gemiddelde leeftijd waarop mensen werkelijk stoppen met werken” niet los van „het vergroten van de arbeidsparticipatie van werknemers tussen de 55 en 64 jaar” worden geanalyseerd en beoordeeld.

| 5.4 | Gezien de problemen die zich voordoen bij pogingen om de arbeidsparticipatie van werknemers van 55 tot 64 jaar te vergroten, is het niet zinvol om de in Barcelona voorgestelde aanpak geïsoleerd te bekijken. Dit zou kunnen leiden tot een voorstel om de pensioengerechtigde leeftijd te verhogen om de doelstellingen te bereiken. |
| --- | --- |

5.4

Gezien de problemen die zich voordoen bij pogingen om de arbeidsparticipatie van werknemers van 55 tot 64 jaar te vergroten, is het niet zinvol om de in Barcelona voorgestelde aanpak geïsoleerd te bekijken. Dit zou kunnen leiden tot een voorstel om de pensioengerechtigde leeftijd te verhogen om de doelstellingen te bereiken.

| 5.5 | Het zou geen steek houden om een dergelijke optie te overwegen, aangezien het werknemers die dat willen, soms wordt belet om tot de pensioengerechtigde leeftijd door te werken. |
| --- | --- |

5.5

Het zou geen steek houden om een dergelijke optie te overwegen, aangezien het werknemers die dat willen, soms wordt belet om tot de pensioengerechtigde leeftijd door te werken.

6.   Conclusies en aanbevelingen

| 6.1 | Het Comité staat nog steeds achter het algemene richtsnoer die het heeft verwoord in zijn initiatiefadvies „Oudere werknemers” van oktober 2000: „Het [Comité] onderstreept tevens de noodzaak van een positieve benadering van oudere werknemers; de wijze waarop ze vaak worden behandeld, is immers niet alleen een bewijs van discriminatie en van een weinig solidaire samenleving maar leidt ook tot verlies van hooggekwalificeerd personeel, en vandaar ook tot een algemene vermindering van het concurrentievermogen.” |
| --- | --- |

6.1

Het Comité staat nog steeds achter het algemene richtsnoer die het heeft verwoord in zijn initiatiefadvies „Oudere werknemers” van oktober 2000: „Het [Comité] onderstreept tevens de noodzaak van een positieve benadering van oudere werknemers; de wijze waarop ze vaak worden behandeld, is immers niet alleen een bewijs van discriminatie en van een weinig solidaire samenleving maar leidt ook tot verlies van hooggekwalificeerd personeel, en vandaar ook tot een algemene vermindering van het concurrentievermogen.”

| 6.1.1 | In het kader van dit richtsnoer is het Comité verheugd dat de Europese Raad tijdens zijn voorjaarstop 2004 actieve vergrijzing heeft aangewezen als een van de drie prioriteiten op basis waarvan urgente maatregelen moeten worden genomen om de strategie van Lissabon te kunnen verwezenlijken. Het Comité is ermee ingenomen dat de Commissie door middel van de onderhavige mededeling heeft gekozen voor onderbouwing van het debat over de vorderingen in verband met de doelen van Stockholm en Barcelona, en voor belichting van de rol van regeringen en sociale partners bij de bevordering van actieve vergrijzing. |
| --- | --- |

6.1.1

In het kader van dit richtsnoer is het Comité verheugd dat de Europese Raad tijdens zijn voorjaarstop 2004 actieve vergrijzing heeft aangewezen als een van de drie prioriteiten op basis waarvan urgente maatregelen moeten worden genomen om de strategie van Lissabon te kunnen verwezenlijken. Het Comité is ermee ingenomen dat de Commissie door middel van de onderhavige mededeling heeft gekozen voor onderbouwing van het debat over de vorderingen in verband met de doelen van Stockholm en Barcelona, en voor belichting van de rol van regeringen en sociale partners bij de bevordering van actieve vergrijzing.

| 6.2 | Over het geheel genomen stemt het EESC in met de keuze van de actieterreinen die de kern van de Mededeling vormen. De voorgestelde maatregelen die mogelijke oplossingen bieden, moeten onder voorbehoud van de kwaliteit en aard van de gekozen uitvoeringsmaatregelen en onder voorbehoud van inachtneming van de in dit advies gemaakte opmerkingen positief worden beoordeeld. Dit geldt in gelijke mate voor vervroegde uittreding en financiële prikkels, de herziening van de regeling voor vervroegde uittreding, flexibele vormen van arbeidsorganisatie, de voorwaarden voor gezondheid en veiligheid op het werk, en de verbetering van de kwaliteit van het werk. |
| --- | --- |

6.2

Over het geheel genomen stemt het EESC in met de keuze van de actieterreinen die de kern van de Mededeling vormen. De voorgestelde maatregelen die mogelijke oplossingen bieden, moeten onder voorbehoud van de kwaliteit en aard van de gekozen uitvoeringsmaatregelen en onder voorbehoud van inachtneming van de in dit advies gemaakte opmerkingen positief worden beoordeeld. Dit geldt in gelijke mate voor vervroegde uittreding en financiële prikkels, de herziening van de regeling voor vervroegde uittreding, flexibele vormen van arbeidsorganisatie, de voorwaarden voor gezondheid en veiligheid op het werk, en de verbetering van de kwaliteit van het werk.

| 6.2.1 | Naast deze actieterreinen en de concrete maatregelen die moeten worden genomen, moet vooral alles in het werk worden gesteld om een mentaliteitsverandering en een bewustwording te bewerkstelligen bij zowel ondernemingen als werknemers. Werken na zijn 55ste moet door een werknemer als een pluspunt worden beschouwd, en ondernemingen of openbare instanties moeten zich bewust worden van de voordelen die oudere werknemers kunnen opleveren. Wanneer deze brede bewustwording achterwege blijft, zullen concrete maatregelen niet volledig effectief kunnen zijn. |
| --- | --- |

6.2.1

Naast deze actieterreinen en de concrete maatregelen die moeten worden genomen, moet vooral alles in het werk worden gesteld om een mentaliteitsverandering en een bewustwording te bewerkstelligen bij zowel ondernemingen als werknemers. Werken na zijn 55ste moet door een werknemer als een pluspunt worden beschouwd, en ondernemingen of openbare instanties moeten zich bewust worden van de voordelen die oudere werknemers kunnen opleveren. Wanneer deze brede bewustwording achterwege blijft, zullen concrete maatregelen niet volledig effectief kunnen zijn.

| 6.2.2 | Zoals het in zijn initiatiefadvies van oktober 2000 reeds heeft gedaan, stelt het Comité de Commissie dan ook voor om samen met de lidstaten een breed opgezette voorlichtings- en bewustmakingscampagne te lanceren die gericht moet zijn op de voornaamste actoren en op de samenleving als geheel, zodat een positief beeld kan ontstaan van de rol die oudere werknemers kunnen spelen in ondernemingen, openbare instellingen en de maatschappij in het algemeen. |
| --- | --- |

6.2.2

Zoals het in zijn initiatiefadvies van oktober 2000 reeds heeft gedaan, stelt het Comité de Commissie dan ook voor om samen met de lidstaten een breed opgezette voorlichtings- en bewustmakingscampagne te lanceren die gericht moet zijn op de voornaamste actoren en op de samenleving als geheel, zodat een positief beeld kan ontstaan van de rol die oudere werknemers kunnen spelen in ondernemingen, openbare instellingen en de maatschappij in het algemeen.

| 6.2.2.1 | Het EESC stelt met voldoening vast dat in het „Rapport van de groep van hoog niveau over de toekomst van het sociaal beleid in de uitgebreide Unie”, dat aan het eind van het eerste halfjaar van 2004 is verschenen, het voorstel van het Comité is overgenomen. |
| --- | --- |

6.2.2.1

Het EESC stelt met voldoening vast dat in het „Rapport van de groep van hoog niveau over de toekomst van het sociaal beleid in de uitgebreide Unie”, dat aan het eind van het eerste halfjaar van 2004 is verschenen, het voorstel van het Comité is overgenomen.

| 6.3 | Het standpunt van het Europees Economisch en Sociaal Comité kan als volgt worden weergegeven: |
| --- | --- |

6.3

Het standpunt van het Europees Economisch en Sociaal Comité kan als volgt worden weergegeven:

| 6.3.1 | Alle maatregelen die de verwezenlijking van de in Stockholm of Barcelona genomen besluiten dichterbij moeten brengen, moeten er uitsluitend op gericht zijn om oudere werknemers aan het werk te helpen of te houden. Aangezien er moet worden gestreefd naar een stijging van de participatiegraad en van de leeftijd waarop werknemers de arbeidsmarkt verlaten, moet worden voorkomen dat wijzigingen in de huidige situatie — met name ten aanzien van de regeling voor vervroegd uittreden — leiden tot werkloosheid. In navolging van de Commissie moet hier worden benadrukt dat „de prikkels voor oudere werknemers om langer te blijven werken vanzelfsprekend tot uitdrukking moeten komen in reële vooruitzichten op werk”. |
| --- | --- |

6.3.1

Alle maatregelen die de verwezenlijking van de in Stockholm of Barcelona genomen besluiten dichterbij moeten brengen, moeten er uitsluitend op gericht zijn om oudere werknemers aan het werk te helpen of te houden. Aangezien er moet worden gestreefd naar een stijging van de participatiegraad en van de leeftijd waarop werknemers de arbeidsmarkt verlaten, moet worden voorkomen dat wijzigingen in de huidige situatie — met name ten aanzien van de regeling voor vervroegd uittreden — leiden tot werkloosheid. In navolging van de Commissie moet hier worden benadrukt dat „de prikkels voor oudere werknemers om langer te blijven werken vanzelfsprekend tot uitdrukking moeten komen in reële vooruitzichten op werk”.

| 6.3.2 | Het EESC is van mening dat het voor de vergroting van de arbeidsparticipatie in het algemeen en van werknemers in de leeftijd van 55-64 jaar in het bijzonder, tevens noodzakelijk is om de arbeidsparticipatie te verhogen van groepen potentiële werknemers die op de arbeidsmarkt onvoldoende zijn vertegenwoordigd. In dit verband moeten ingrijpende maatregelen worden genomen om alle in de Unie beschikbare arbeidsreserves in te zetten, met name als het gaat om jongeren die al te vaak te maken hebben met een werkloosheid die ontmoedigend werkt en een bedreiging voor de toekomstige arbeidsparticipatie in het algemeen vormt, of als het vrouwen en gehandicapten betreft. |
| --- | --- |

6.3.2

Het EESC is van mening dat het voor de vergroting van de arbeidsparticipatie in het algemeen en van werknemers in de leeftijd van 55-64 jaar in het bijzonder, tevens noodzakelijk is om de arbeidsparticipatie te verhogen van groepen potentiële werknemers die op de arbeidsmarkt onvoldoende zijn vertegenwoordigd. In dit verband moeten ingrijpende maatregelen worden genomen om alle in de Unie beschikbare arbeidsreserves in te zetten, met name als het gaat om jongeren die al te vaak te maken hebben met een werkloosheid die ontmoedigend werkt en een bedreiging voor de toekomstige arbeidsparticipatie in het algemeen vormt, of als het vrouwen en gehandicapten betreft.

| 6.3.3 | Beroepsopleidingen, scholing en levenslang leren mogen niet los van elkaar worden gezien, maar moeten onderdeel uitmaken van de carrièreplanning van werknemers. Door middel van scholing moeten werknemers van alle leeftijden worden gemotiveerd om hun vaardigheden te vergroten en hun loopbaan een impuls te geven. Alleen zo kan ervoor worden gezorgd dat oudere werknemers voldoende vaardigheden bezitten en dus inzetbaar zijn. |
| --- | --- |

6.3.3

Beroepsopleidingen, scholing en levenslang leren mogen niet los van elkaar worden gezien, maar moeten onderdeel uitmaken van de carrièreplanning van werknemers. Door middel van scholing moeten werknemers van alle leeftijden worden gemotiveerd om hun vaardigheden te vergroten en hun loopbaan een impuls te geven. Alleen zo kan ervoor worden gezorgd dat oudere werknemers voldoende vaardigheden bezitten en dus inzetbaar zijn.

| 6.3.3.1 | In het algemeen dient er op te worden gewezen dat maatregelen — niet alleen op het gebied van scholing — die worden genomen in het kader van een strategie ter vergroting van de arbeidsparticipatie van oudere werknemers, niet alleen moeten gelden voor werknemers vanaf de leeftijd van 40-50 jaar. Een beleid dat de problematiek van oudere werknemers wil aanpakken, komt te laat als daarbij alleen deze categorie werknemers wordt betrokken. Er moet personeelsbeheer worden ontwikkeld waarbij rekening wordt gehouden met de leeftijd vanaf het moment dat werknemers voor het eerst aan het arbeidsproces deelnemen. |
| --- | --- |

6.3.3.1

In het algemeen dient er op te worden gewezen dat maatregelen — niet alleen op het gebied van scholing — die worden genomen in het kader van een strategie ter vergroting van de arbeidsparticipatie van oudere werknemers, niet alleen moeten gelden voor werknemers vanaf de leeftijd van 40-50 jaar. Een beleid dat de problematiek van oudere werknemers wil aanpakken, komt te laat als daarbij alleen deze categorie werknemers wordt betrokken. Er moet personeelsbeheer worden ontwikkeld waarbij rekening wordt gehouden met de leeftijd vanaf het moment dat werknemers voor het eerst aan het arbeidsproces deelnemen.

| 6.3.4 | Werving vormt de kern van de problematiek. Alle vormen van discriminatie op grond van leeftijd moeten worden bestreden. In dit verband moet de balans worden opgemaakt van de toepassing van Richtlijn 2000/78/EG, die een algemeen kader heeft geschapen voor gelijke behandeling op het gebied van werk en werkgelegenheid. Krachtens deze richtlijn zijn alle vormen van discriminatie op grond van met name leeftijd onder bepaalde omstandigheden verboden. Dit geldt voor alle leeftijdscategorieën, ongeacht of het om oudere of jongere werknemers gaat. |
| --- | --- |

6.3.4

Werving vormt de kern van de problematiek. Alle vormen van discriminatie op grond van leeftijd moeten worden bestreden. In dit verband moet de balans worden opgemaakt van de toepassing van Richtlijn 2000/78/EG, die een algemeen kader heeft geschapen voor gelijke behandeling op het gebied van werk en werkgelegenheid. Krachtens deze richtlijn zijn alle vormen van discriminatie op grond van met name leeftijd onder bepaalde omstandigheden verboden. Dit geldt voor alle leeftijdscategorieën, ongeacht of het om oudere of jongere werknemers gaat.

| 6.3.5 | Het moet mogelijk zijn om geleidelijk te stoppen met werken, of het nu gaat om vervroegd uittreden of om uittreden op de pensioengerechtigde leeftijd. In plaats van een plotselinge gebeurtenis die zoveel mogelijk moet worden vervroegd, moet het pensioen een „gekozen en geleidelijk” proces worden waarin werknemers tegen collectieve garanties hun arbeidstijd geleidelijk kunnen terugbrengen. Dit onderwerp zou in het kader van de werkgelegenheidsrichtsnoeren voor 2005 een prioritair thema voor onderzoek en maatregelen kunnen zijn. |
| --- | --- |

6.3.5

Het moet mogelijk zijn om geleidelijk te stoppen met werken, of het nu gaat om vervroegd uittreden of om uittreden op de pensioengerechtigde leeftijd. In plaats van een plotselinge gebeurtenis die zoveel mogelijk moet worden vervroegd, moet het pensioen een „gekozen en geleidelijk” proces worden waarin werknemers tegen collectieve garanties hun arbeidstijd geleidelijk kunnen terugbrengen. Dit onderwerp zou in het kader van de werkgelegenheidsrichtsnoeren voor 2005 een prioritair thema voor onderzoek en maatregelen kunnen zijn.

| 6.3.6 | De sociale dialoog en met name cao-onderhandelingen moeten op zowel nationaal als communautair niveau worden geïntensiveerd; deze dienen tevens te voorzien in „oplossingen-op-maat”, daar er steeds minder universeel toepasbare maatregelen zijn. Om rekening te houden met de specifieke beroepskenmerken (werklast, arbeidsomstandigheden, arbeidsorganisatie, kwalificatieniveau, enz.) moeten ook de Europese en nationale beroepsorganisaties (en dus bedrijven) worden betrokken bij de cao-onderhandelingen. |
| --- | --- |

6.3.6

De sociale dialoog en met name cao-onderhandelingen moeten op zowel nationaal als communautair niveau worden geïntensiveerd; deze dienen tevens te voorzien in „oplossingen-op-maat”, daar er steeds minder universeel toepasbare maatregelen zijn. Om rekening te houden met de specifieke beroepskenmerken (werklast, arbeidsomstandigheden, arbeidsorganisatie, kwalificatieniveau, enz.) moeten ook de Europese en nationale beroepsorganisaties (en dus bedrijven) worden betrokken bij de cao-onderhandelingen.

| 6.3.6.1 | Het zou zinvol zijn om actieve vergrijzing centraal te stellen op de nieuwe Agenda voor het sociaal beleid na 2006. |
| --- | --- |

6.3.6.1

Het zou zinvol zijn om actieve vergrijzing centraal te stellen op de nieuwe Agenda voor het sociaal beleid na 2006.

| 6.3.7 | Het Comité is van mening dat de tenuitvoerlegging van de besluiten van de Europese Raad van Stockholm essentieel is voor de verwezenlijking van de richtsnoeren van de Raad van Barcelona. Daarbij kan „het geleidelijk optrekken van de gemiddelde leeftijd waarop mensen werkelijk stoppen met werken” niet los van „het vergroten van de arbeidsparticipatie van werknemers tussen de 55 en 64 jaar” worden geanalyseerd en beoordeeld. |
| --- | --- |

6.3.7

Het Comité is van mening dat de tenuitvoerlegging van de besluiten van de Europese Raad van Stockholm essentieel is voor de verwezenlijking van de richtsnoeren van de Raad van Barcelona. Daarbij kan „het geleidelijk optrekken van de gemiddelde leeftijd waarop mensen werkelijk stoppen met werken” niet los van „het vergroten van de arbeidsparticipatie van werknemers tussen de 55 en 64 jaar” worden geanalyseerd en beoordeeld.

Brussel, 15 december 2004

De voorzitter

van het Europees Economisch en Sociaal Comité

A.-M. SIGMUND

---

(1)  Initiatiefadvies over „Oudere werknemers”, par. 1.5, PB C 14 van 16.1.2001, rapporteur: de heer DANTIN.

1

(2)  COM(2004) 29 „Lissabon waarmaken – hervormingen voor de uitgebreide Unie”, verslag van de Commissie voor de voorjaarsbijeenkomst van de Europese Raad.

2

(3)  EESC-advies over „Jeugdwerkloosheid”, PB C 18 van 22 januari 1996, rapporteur: de heer RUPP.

3

(4)  Bijdrage van de Europese Commissie aan de Sociale Raad van Lissabon. Bron Eurostat.

4

(5)  Bron: Eurostat-studie over de beroepsbevolking.

5

(6)  Zie bijlage 1.

6

(7)  Guillemard 1986; Casey en Laczko 1989.

7

(8)  Eurostat, demografische ramingen 1997 (basisscenario).

8

(9)  „De demografische ontwikkeling in de Europese Unie”, rapporteur: de heer BURNEL.

9

(10)  „Leeftijden en arbeidsparticipatie in 2010”, Franse sociaal-economische raad, oktober 2001, rapporteur: de heer QUINTREAU.

10

(11)  Bron: studie van Eurostat over de beroepsbevolking, resultaten van voorjaar 2003

11

(12)  „Oudere werknemers”; rapporteur: de heer Dantin – PB C 14 van 16 januari 2001.

12

(13)  Zie SOC/162 – rapporteur: mevrouw St-Hill.

13

(14)  Europese Stichting tot verbetering van de levens- en arbeidsomstandigheden: „Bestrijding van leeftijdsgrenzen op de arbeidsmarkt”, 1999.

14

(15)  Idem 9.

15

(16)  Idem 1 (par. 3.3.3).

16

(17)  Internationaal onderzoek van de OESO naar alfabetisme onder volwassenen (International Adult Literacy Survey – IALS).

17

(18)  Idem 1 (par. 4.3.2).

18

(19)  Idem 10.

19

(20)  COM(2003) 728 „De arbeidskwaliteit verbeteren: een overzicht van de recente vorderingen”.

20

(21)  EESC-advies „Werkgelegenheidsbevorderende maatregelen”; rapporteur: mevrouw Hornung-Draus; co-rapporteur: de heer Greif– PB C 110 van 30 april 2004.

21

(22)  Idem 11.

22

(23)  Idem 11.

23

„Age and Attitudes-Main Resultats from à Eurobaromètre Survey”- Europese Commissie, 1993.

(24)  Idem 1 (par. 3.3.5).

24

(25)  Idem 1 (par. 4.3.4).

25

(26)  Zie bijlage 2.

26

---

| 28.6.2005 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 157/130 |
| --- | --- | --- | --- |

28.6.2005

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 157/130

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het witboek over de herziening van Verordening 4056/86 tot vaststelling van de wijze van toepassing van de communautaire mededingingsregels op het zeevervoer

(COM (2004) 675 def.)

(2005/C 157/23)

De Europese Commissie heeft op 13 oktober 2004 besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité, overeenkomstig artikel 262 van het EG-Verdrag, te raadplegen over het: Witboek over de herziening van Verordening 4056/86 tot vaststelling van de wijze van toepassing van de communautaire mededingingsregels op het zeevervoer

De gespecialiseerde afdeling „Vervoer, energie, infrastructuur, informatiemaatschappij” werd belast met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden.

Gezien de urgentie van de werkzaamheden heeft het Europees Economisch en Sociaal Comité tijdens zijn op 15 en 16 december 2004 gehouden 413e zitting (vergadering van 16 december) mevrouw Bredima-Savopoulou als algemeen rapporteur aangewezen en vervolgens het volgende advies met 148 stemmen vóór en 12 stemmen tegen, bij 10 onthoudingen, goedgekeurd.

1.   Inleiding

| 1.1 | Het zeevervoer, een bedrijfstak die bij uitstek gekenmerkt wordt door internationalisering en globalisering, bestaat eigenlijk uit twee soorten diensten: de lijnvaart en de wilde vaart. Sinds 1875 is de lijnvaart georganiseerd in de vorm van conferences, d.w.z. samenwerkingsverbanden van scheepvaartmaatschappijen die op bepaalde geografische routes geregelde, bekendgemaakte vrachtvervoersdiensten leveren tegen uniforme of gemeenschappelijke tarieven. De wilde vaart daarentegen heeft betrekking op het niet-geregelde en niet-bekendgemaakte vervoer van droge of natte bulk waarbij over de vrachttarieven per geval afzonderlijk onderhandeld wordt overeenkomstig de vraag- en aanbodvoorwaarden. Zoals al eens heel treffend is gesteld fungeren lijnvaartschepen als bussen en schepen in de wilde vaart als taxi's op zee; lijnvaartconferences verzorgen geregelde diensten met vaste aankomst- en vertrektijden terwijl de wilde vaart vervoersdiensten verzorgt die precies op de vracht in kwestie zijn afgestemd. |
| --- | --- |

1.1

Het zeevervoer, een bedrijfstak die bij uitstek gekenmerkt wordt door internationalisering en globalisering, bestaat eigenlijk uit twee soorten diensten: de lijnvaart en de wilde vaart. Sinds 1875 is de lijnvaart georganiseerd in de vorm van conferences, d.w.z. samenwerkingsverbanden van scheepvaartmaatschappijen die op bepaalde geografische routes geregelde, bekendgemaakte vrachtvervoersdiensten leveren tegen uniforme of gemeenschappelijke tarieven. De wilde vaart daarentegen heeft betrekking op het niet-geregelde en niet-bekendgemaakte vervoer van droge of natte bulk waarbij over de vrachttarieven per geval afzonderlijk onderhandeld wordt overeenkomstig de vraag- en aanbodvoorwaarden. Zoals al eens heel treffend is gesteld fungeren lijnvaartschepen als bussen en schepen in de wilde vaart als taxi's op zee; lijnvaartconferences verzorgen geregelde diensten met vaste aankomst- en vertrektijden terwijl de wilde vaart vervoersdiensten verzorgt die precies op de vracht in kwestie zijn afgestemd.

| 1.2 | In 1974 heeft de UNCTAD (United Nations Conference on Trade and Development) de Gedragscode voor lijnvaartconferences goedgekeurd om tegemoet te komen aan de wens van ontwikkelingslanden om hun schepen een grotere rol in de lijnvaart te laten spelen. De Gedragscode voorziet in een verdeling van de vracht: 40 % is voorbehouden aan scheepvaartmaatschappijen van het exportland, 40 % aan die van het importland en de resterende 20 % is voor scheepvaartmaatschappijen van derde landen. De code werd door diverse EU-lidstaten alsook andere ontwikkelde (OESO) en ontwikkelingslanden geratificeerd en werd van kracht op 6 oktober 1983. De Gedragscode is dan ook het fundamentele rechtsinstrument waarmee de lijnvaart wereldwijd wordt gereguleerd. Met Verordening 954/79 (1) werden de voorwaarden voor toepassing van de Gedragscode overeenkomstig het EG-Verdrag vastgesteld. Verordening 954/79 (het „pakket van Brussel”) was volgens de Commissie (ten tijde van de goedkeuring) een uitgebalanceerd compromis tussen de wens van ontwikkelingslanden om toegang tot lijnvaartconferences te krijgen en handhaving van de belangrijkste handelsbeginselen tussen de OESO-landen, en is in overeenstemming met de grondbeginselen van het EG-Verdrag (2). |
| --- | --- |

1.2

In 1974 heeft de UNCTAD (United Nations Conference on Trade and Development) de Gedragscode voor lijnvaartconferences goedgekeurd om tegemoet te komen aan de wens van ontwikkelingslanden om hun schepen een grotere rol in de lijnvaart te laten spelen. De Gedragscode voorziet in een verdeling van de vracht: 40 % is voorbehouden aan scheepvaartmaatschappijen van het exportland, 40 % aan die van het importland en de resterende 20 % is voor scheepvaartmaatschappijen van derde landen. De code werd door diverse EU-lidstaten alsook andere ontwikkelde (OESO) en ontwikkelingslanden geratificeerd en werd van kracht op 6 oktober 1983. De Gedragscode is dan ook het fundamentele rechtsinstrument waarmee de lijnvaart wereldwijd wordt gereguleerd. Met Verordening 954/79 (1) werden de voorwaarden voor toepassing van de Gedragscode overeenkomstig het EG-Verdrag vastgesteld. Verordening 954/79 (het „pakket van Brussel”) was volgens de Commissie (ten tijde van de goedkeuring) een uitgebalanceerd compromis tussen de wens van ontwikkelingslanden om toegang tot lijnvaartconferences te krijgen en handhaving van de belangrijkste handelsbeginselen tussen de OESO-landen, en is in overeenstemming met de grondbeginselen van het EG-Verdrag (2).

| 1.3 | In 1986 werd Verordening 4056/86 inzake de toepassing van de artikelen 85 en 86 van het EG-Verdrag op zeevervoer goedgekeurd. In de Verordening wordt expliciet naar Verordening 954/79 en de Gedragscode van de UNCTAD verwezen; de considerans is in dat opzicht veelzeggend. Er werd onderscheid gemaakt tussen open en gesloten lijnvaartconferences, al naar gelang nieuwkomers automatisch toegang kregen dan wel daarvoor toestemming van de conferenceleden moesten krijgen. Met Verordening 4056/86 koos de EG voor een systeem van gesloten conferences in combinatie met een open vaart, waarmee effectieve concurrentie door onafhankelijke scheepvaartmaatschappijen werd gewaarborgd en andere concurrentiebeperkingen door lijnvaartconferences niet toegestaan waren. Verordening 4056/86 was een Raadsverordening, hetgeen ongebruikelijk was voor een verordening op mededingingsgebied. Dit gebeurde vanwege de specifieke kenmerken en het internationale karakter van het zeevervoer. |
| --- | --- |

1.3

In 1986 werd Verordening 4056/86 inzake de toepassing van de artikelen 85 en 86 van het EG-Verdrag op zeevervoer goedgekeurd. In de Verordening wordt expliciet naar Verordening 954/79 en de Gedragscode van de UNCTAD verwezen; de considerans is in dat opzicht veelzeggend. Er werd onderscheid gemaakt tussen open en gesloten lijnvaartconferences, al naar gelang nieuwkomers automatisch toegang kregen dan wel daarvoor toestemming van de conferenceleden moesten krijgen. Met Verordening 4056/86 koos de EG voor een systeem van gesloten conferences in combinatie met een open vaart, waarmee effectieve concurrentie door onafhankelijke scheepvaartmaatschappijen werd gewaarborgd en andere concurrentiebeperkingen door lijnvaartconferences niet toegestaan waren. Verordening 4056/86 was een Raadsverordening, hetgeen ongebruikelijk was voor een verordening op mededingingsgebied. Dit gebeurde vanwege de specifieke kenmerken en het internationale karakter van het zeevervoer.

| 1.4 | Overeenkomstig Verordening 4056/86 kregen lijnvaartconferences groepsvrijstelling, waarbij zij wel aan bepaalde voorwaarden moesten voldoen en bepaalde verplichtingen in acht moesten nemen. Conferences mochten verscheidene, met de communautaire mededingingswetgeving verenigbare activiteiten ondernemen (bijv. verdeling van vervoerde tonnage of opbrengsten onder de leden, coördinatie van dienstregelingen, verdeling van reizen onder de leden) alsook de mededinging op twee fundamentele manieren beperken: door middel van horizontale prijsafspraken en capaciteitsregeling. Dat zij van het verbod op deze zgn. „hardcore”-beperkingen werden vrijgesteld, was gerechtvaardigd omdat lijnvaartconferences een stabiliserende effect hadden op de vervoerstarieven, expediteurs onmisbare en doelmatige diensten aanboden en er sprake was van effectieve mededinging van onafhankelijke scheepvaartmaatschappijen. Verordening 4056/86 bevat de meest royale groepsvrijstelling die een industriële sector in de Europese Unie ooit heeft gekregen. Geen enkele andere industriële sector is vrijgesteld van de Europese mededingingsregels inzake prijsbepaling. Verordening 4056/86 is daarnaast ook uniek omdat de groepsvrijstelling voor onbepaalde tijd is verleend. |
| --- | --- |

1.4

Overeenkomstig Verordening 4056/86 kregen lijnvaartconferences groepsvrijstelling, waarbij zij wel aan bepaalde voorwaarden moesten voldoen en bepaalde verplichtingen in acht moesten nemen. Conferences mochten verscheidene, met de communautaire mededingingswetgeving verenigbare activiteiten ondernemen (bijv. verdeling van vervoerde tonnage of opbrengsten onder de leden, coördinatie van dienstregelingen, verdeling van reizen onder de leden) alsook de mededinging op twee fundamentele manieren beperken: door middel van horizontale prijsafspraken en capaciteitsregeling. Dat zij van het verbod op deze zgn. „hardcore”-beperkingen werden vrijgesteld, was gerechtvaardigd omdat lijnvaartconferences een stabiliserende effect hadden op de vervoerstarieven, expediteurs onmisbare en doelmatige diensten aanboden en er sprake was van effectieve mededinging van onafhankelijke scheepvaartmaatschappijen. Verordening 4056/86 bevat de meest royale groepsvrijstelling die een industriële sector in de Europese Unie ooit heeft gekregen. Geen enkele andere industriële sector is vrijgesteld van de Europese mededingingsregels inzake prijsbepaling. Verordening 4056/86 is daarnaast ook uniek omdat de groepsvrijstelling voor onbepaalde tijd is verleend.

| 1.5 | Sinds 1986 hebben de Commissie en het Gerecht van Eerste Aanleg zich in een aantal zaken (3) over diverse aspecten van de activiteiten van conferences gebogen. Het Gerecht formuleerde een aantal rechtsbeginselen met betrekking tot de toepassing van Verordening 4056/86. Deze beginselen werden door de conferences op de lijnvaart in de EU overgenomen. In de loop der jaren is zowel de omvang als de reikwijdte van de activiteiten van conferences vanwege de veranderde marktomstandigheden drastisch afgenomen. Concreet betekent dit het volgende:






  a) | conferences kunnen niet langer de prijs vaststellen van het gedeelte van multimodaal vervoer dat over land plaatsvindt; |
| --- | --- | --- |

1.5

Sinds 1986 hebben de Commissie en het Gerecht van Eerste Aanleg zich in een aantal zaken (3) over diverse aspecten van de activiteiten van conferences gebogen. Het Gerecht formuleerde een aantal rechtsbeginselen met betrekking tot de toepassing van Verordening 4056/86. Deze beginselen werden door de conferences op de lijnvaart in de EU overgenomen. In de loop der jaren is zowel de omvang als de reikwijdte van de activiteiten van conferences vanwege de veranderde marktomstandigheden drastisch afgenomen. Concreet betekent dit het volgende:

a)

conferences kunnen niet langer de prijs vaststellen van het gedeelte van multimodaal vervoer dat over land plaatsvindt;

| b) | niet alleen tussen de leden van de conference moet sprake zijn van gemeenschappelijke of uniforme tarieven, maar ook ten opzichte van alle expediteurs van een bepaald goed; |
| --- | --- |

b)

niet alleen tussen de leden van de conference moet sprake zijn van gemeenschappelijke of uniforme tarieven, maar ook ten opzichte van alle expediteurs van een bepaald goed;

| c) | conferences kunnen geen beperkingen opleggen aan leden die individuele dienstencontracten met expediteurs willen sluiten; |
| --- | --- |

c)

conferences kunnen geen beperkingen opleggen aan leden die individuele dienstencontracten met expediteurs willen sluiten;

| d) | capaciteitsregeling is alleen toegestaan indien dat niet gepaard gaat met tariefsverhogingen en er geen artificieel „topseizoen” wordt gecreëerd. |
| --- | --- |

d)

capaciteitsregeling is alleen toegestaan indien dat niet gepaard gaat met tariefsverhogingen en er geen artificieel „topseizoen” wordt gecreëerd.

| 1.6 | In Verordening 4056/86 stond dat de wilde vaart en cabotage van het toepassingsgebied waren uitgesloten. Aangezien er geen aparte verordening voor deze activiteiten bestond, waren de artikelen 85 en 86 van het Verdrag rechtstreeks van toepassing. De wilde vaart werd beschouwd als een zeer zeldzaam voorbeeld van een perfecte concurrentiesituatie op mondiaal niveau en cabotage zou de communautaire handel niet noemenswaardig verstoren. |
| --- | --- |

1.6

In Verordening 4056/86 stond dat de wilde vaart en cabotage van het toepassingsgebied waren uitgesloten. Aangezien er geen aparte verordening voor deze activiteiten bestond, waren de artikelen 85 en 86 van het Verdrag rechtstreeks van toepassing. De wilde vaart werd beschouwd als een zeer zeldzaam voorbeeld van een perfecte concurrentiesituatie op mondiaal niveau en cabotage zou de communautaire handel niet noemenswaardig verstoren.

| 1.6.1 | De belangrijkste kenmerken van de wilde vaart kunnen in de volgende tien punten worden samengevat:






  — | wereldwijde concurrentie |
| --- | --- | --- |

1.6.1

De belangrijkste kenmerken van de wilde vaart kunnen in de volgende tien punten worden samengevat:

—

wereldwijde concurrentie

| — | bijna perfect mededingingsmodel |
| --- | --- |

—

bijna perfect mededingingsmodel

| — | verschillende marktsegmenten conform de behoeften van klanten |
| --- | --- |

—

verschillende marktsegmenten conform de behoeften van klanten

| — | concurrentie tussen marktsegmenten op het gebied van vracht |
| --- | --- |

—

concurrentie tussen marktsegmenten op het gebied van vracht

| — | grillige en onvoorspelbare vraag |
| --- | --- |

—

grillige en onvoorspelbare vraag

| — | vele kleine ondernemingen |
| --- | --- |

—

vele kleine ondernemingen

| — | wereldwijde handelspatronen |
| --- | --- |

—

wereldwijde handelspatronen

| — | laagdrempelige markttoegang en -uittreding |
| --- | --- |

—

laagdrempelige markttoegang en -uittreding

| — | zeer rendabel |
| --- | --- |

—

zeer rendabel

| — | vermogen om snel op marktontwikkelingen en op behoeften van expediteurs in te spelen. |
| --- | --- |

—

vermogen om snel op marktontwikkelingen en op behoeften van expediteurs in te spelen.

| 1.6.2 | Over het geheel genomen is de markt voor de wilde vaart sterk versnipperd (4). De afgelopen dertig jaar zijn bulkpools en gespecialiseerde vaart ontstaan om te voorzien in de behoeften van expediteurs en bevrachters. Voor het overgrote merendeel van de gevallen geldt dan ook dat deze markt naar tevredenheid van de bevrachters/expediteurs functioneert en dat zich in internationaal of EU-verband geen grote problemen met mededingingsregels hebben voorgedaan. |
| --- | --- |

1.6.2

Over het geheel genomen is de markt voor de wilde vaart sterk versnipperd (4). De afgelopen dertig jaar zijn bulkpools en gespecialiseerde vaart ontstaan om te voorzien in de behoeften van expediteurs en bevrachters. Voor het overgrote merendeel van de gevallen geldt dan ook dat deze markt naar tevredenheid van de bevrachters/expediteurs functioneert en dat zich in internationaal of EU-verband geen grote problemen met mededingingsregels hebben voorgedaan.

| 1.7 | Momenteel zijn er wereldwijd 150 lijnvaartconferences actief, waarvan 28 op routes van en naar de EU. Het gaat daarbij hoofdzakelijk om de drie belangrijkste vaargebieden: de transatlantische koopvaart, de koopvaart tussen de EU en Oost-Azië en de koopvaart tussen de EU en Australië/Nieuw-Zeeland. Tot de conferences behoren zowel Europese als niet-Europese lijnvaartschepen. Daarnaast zijn andere conferences actief in de koopvaart tussen de EU en Zuid-Amerika, de EU en West-Afrika en in andere gebieden. |
| --- | --- |

1.7

Momenteel zijn er wereldwijd 150 lijnvaartconferences actief, waarvan 28 op routes van en naar de EU. Het gaat daarbij hoofdzakelijk om de drie belangrijkste vaargebieden: de transatlantische koopvaart, de koopvaart tussen de EU en Oost-Azië en de koopvaart tussen de EU en Australië/Nieuw-Zeeland. Tot de conferences behoren zowel Europese als niet-Europese lijnvaartschepen. Daarnaast zijn andere conferences actief in de koopvaart tussen de EU en Zuid-Amerika, de EU en West-Afrika en in andere gebieden.

| 1.8 | De meeste OESO-landen erkennen het systeem van lijnvaartconferences en hebben een of andere vorm van immuniteit op antitrustgebied verleend. De VS erkennen het open conferencesysteem met de Ocean Shipping Reform Act (OSRA) van 1999 (5). Australië voorziet in een beperkte vrijstelling voor lijnvaartconferences met de Australian Trade Practices Act 1974 (Part X), die in 1999 werd herzien en momenteel opnieuw onder de loep genomen wordt. Op soortgelijke wijze erkennen Canada, Japan en China het lijnvaartconferencesysteem en verlenen zij onder bepaalde voorwaarden immuniteit of vrijstellingen op antitrustgebied. |
| --- | --- |

1.8

De meeste OESO-landen erkennen het systeem van lijnvaartconferences en hebben een of andere vorm van immuniteit op antitrustgebied verleend. De VS erkennen het open conferencesysteem met de Ocean Shipping Reform Act (OSRA) van 1999 (5). Australië voorziet in een beperkte vrijstelling voor lijnvaartconferences met de Australian Trade Practices Act 1974 (Part X), die in 1999 werd herzien en momenteel opnieuw onder de loep genomen wordt. Op soortgelijke wijze erkennen Canada, Japan en China het lijnvaartconferencesysteem en verlenen zij onder bepaalde voorwaarden immuniteit of vrijstellingen op antitrustgebied.

| 1.9 | Inmiddels zijn de Gedragscode, als internationaal basisinstrument voor de lijnvaart tussen ontwikkelde en ontwikkelingslanden, en het conferencesysteem, als internationaal basissysteem voor de coördinatie van lijnvaartactiviteiten, in verscheidene rechtsinstrumenten van de EU verankerd:






  — | de Europa-Akkoorden (waarvan de meeste na de uitbreiding in 2004 overbodig zijn geworden) bevatten een standaardbepaling waarin wordt verwezen naar de beginselen van de Gedragscode en naar lijnvaartconferences als belangrijkste maatstaven binnen de lijnvaart; |
| --- | --- | --- |

1.9

Inmiddels zijn de Gedragscode, als internationaal basisinstrument voor de lijnvaart tussen ontwikkelde en ontwikkelingslanden, en het conferencesysteem, als internationaal basissysteem voor de coördinatie van lijnvaartactiviteiten, in verscheidene rechtsinstrumenten van de EU verankerd:

—

de Europa-Akkoorden (waarvan de meeste na de uitbreiding in 2004 overbodig zijn geworden) bevatten een standaardbepaling waarin wordt verwezen naar de beginselen van de Gedragscode en naar lijnvaartconferences als belangrijkste maatstaven binnen de lijnvaart;

| — | De overeenkomst tussen de EU en Rusland (art. 39, lid 1, sub a) en de overeenkomst tussen de EU en de Oekraïne bevatten soortgelijke bepalingen; |
| --- | --- |

—

De overeenkomst tussen de EU en Rusland (art. 39, lid 1, sub a) en de overeenkomst tussen de EU en de Oekraïne bevatten soortgelijke bepalingen;

| — | Bij de lopende WTO-onderhandelingen over diensten zijn de EU en andere landen er in hun voorstellen van uitgegaan dat de Gedragscode een toepasbaar instrument is. |
| --- | --- |

—

Bij de lopende WTO-onderhandelingen over diensten zijn de EU en andere landen er in hun voorstellen van uitgegaan dat de Gedragscode een toepasbaar instrument is.

| 1.10 | Recente ontwikkelingen op het gebied van de regelgeving voor de lijnvaart wijzen erop dat de meeste ontwikkelde landen (VS, Australië, Canada, Japan) ervoor hebben gekozen het lijnvaartconferencesysteem op soortgelijke wijze als de EU te reguleren. Er hebben zich ook belangrijke marktontwikkelingen voorgedaan: sinds de jaren 80 hebben conferences marktaandeel moeten prijsgeven aan onafhankelijke scheepvaartmaatschappijen op de belangrijkste routes van en naar Europa. Dit kan worden aangetoond met een analyse van de afzonderlijke routes. Over het geheel genomen staat de koopvaart nog altijd open voor effectieve concurrentie. Binnen de conferences zijn ook nog andere praktijken ontstaan. Zo komt het voor dat lijnvaartmaatschappijen die lid zijn van een conference, diensten aanbieden op basis van contracten met expediteurs waarbij wordt afgesproken dat de expediteur over een bepaalde periode een bepaalde hoeveelheid lading laat vervoeren tegen een tarief dat met de lijnvaartmaatschappij apart is overeengekomen. |
| --- | --- |

1.10

Recente ontwikkelingen op het gebied van de regelgeving voor de lijnvaart wijzen erop dat de meeste ontwikkelde landen (VS, Australië, Canada, Japan) ervoor hebben gekozen het lijnvaartconferencesysteem op soortgelijke wijze als de EU te reguleren. Er hebben zich ook belangrijke marktontwikkelingen voorgedaan: sinds de jaren 80 hebben conferences marktaandeel moeten prijsgeven aan onafhankelijke scheepvaartmaatschappijen op de belangrijkste routes van en naar Europa. Dit kan worden aangetoond met een analyse van de afzonderlijke routes. Over het geheel genomen staat de koopvaart nog altijd open voor effectieve concurrentie. Binnen de conferences zijn ook nog andere praktijken ontstaan. Zo komt het voor dat lijnvaartmaatschappijen die lid zijn van een conference, diensten aanbieden op basis van contracten met expediteurs waarbij wordt afgesproken dat de expediteur over een bepaalde periode een bepaalde hoeveelheid lading laat vervoeren tegen een tarief dat met de lijnvaartmaatschappij apart is overeengekomen.

| 1.10.1 | De praktijk van dienstencontracten is in de jurisprudentie van de EU en in de wetgeving van de VS (OSRA 1999) gereguleerd als het verlenen van diensten aan expediteurs. In de transatlantische lijnvaart en de lijnvaart tussen Europa en Australië/Nieuw-Zeeland wordt 90 % resp. 75-80 % van de lading vervoerd op basis van dienstencontracten. Dit zijn strikt vertrouwelijke contracten tussen lijnvaartmaatschappij en expediteur. |
| --- | --- |

1.10.1

De praktijk van dienstencontracten is in de jurisprudentie van de EU en in de wetgeving van de VS (OSRA 1999) gereguleerd als het verlenen van diensten aan expediteurs. In de transatlantische lijnvaart en de lijnvaart tussen Europa en Australië/Nieuw-Zeeland wordt 90 % resp. 75-80 % van de lading vervoerd op basis van dienstencontracten. Dit zijn strikt vertrouwelijke contracten tussen lijnvaartmaatschappij en expediteur.

| 1.10.2 | De opkomst van het containervervoer heeft aanzienlijke ontwikkelingen in de lijnvaarthandel teweeggebracht. Lijnvaartmaatschappijen werken steeds meer samen binnen consortia, die verschillende lijnvaartdiensten leveren maar geen prijsafspraken maken. Containervervoer is kapitaalintensief, maar levert wel schaalvoordelen op. Onder bepaalde voorwaarden hebben consortia groepsvrijstelling gekregen krachtens Verordening 479/1992 (6) en Verordening 870/1995 (7), zoals gewijzigd bij Verordening 823/2000 (8), die op 25 april 2005 afloopt. Samenwerking in de vorm van een consortium komt in de lijnvaart op grote schaal voor. |
| --- | --- |

1.10.2

De opkomst van het containervervoer heeft aanzienlijke ontwikkelingen in de lijnvaarthandel teweeggebracht. Lijnvaartmaatschappijen werken steeds meer samen binnen consortia, die verschillende lijnvaartdiensten leveren maar geen prijsafspraken maken. Containervervoer is kapitaalintensief, maar levert wel schaalvoordelen op. Onder bepaalde voorwaarden hebben consortia groepsvrijstelling gekregen krachtens Verordening 479/1992 (6) en Verordening 870/1995 (7), zoals gewijzigd bij Verordening 823/2000 (8), die op 25 april 2005 afloopt. Samenwerking in de vorm van een consortium komt in de lijnvaart op grote schaal voor.

| 1.10.3 | Een andere wijze van samenwerking vindt plaats met de zgn. discussieovereenkomsten, die in de jaren 80 voor het eerst werden gesloten en in andere rechtsgebieden worden erkend (VS, Azië, Australië en Zuid-Amerika). |
| --- | --- |

1.10.3

Een andere wijze van samenwerking vindt plaats met de zgn. discussieovereenkomsten, die in de jaren 80 voor het eerst werden gesloten en in andere rechtsgebieden worden erkend (VS, Azië, Australië en Zuid-Amerika).

| 1.11 | In 2003 trok de Europese Commissie de procedurele bepalingen van Verordening 4056/86 in en verving deze door Verordening 1/2003 (9), die thans van toepassing is op alle economische sectoren. Daarmee is de lijnvaartsector onderworpen aan dezelfde bepalingen inzake decentralisering van de mededingingsprocedures als alle andere sectoren. Krachtens artikel 32 van Verordening 1/2003 zijn de wilde vaart en cabotage van en naar havens in de EU echter van het toepassingsgebied uitgesloten. |
| --- | --- |

1.11

In 2003 trok de Europese Commissie de procedurele bepalingen van Verordening 4056/86 in en verving deze door Verordening 1/2003 (9), die thans van toepassing is op alle economische sectoren. Daarmee is de lijnvaartsector onderworpen aan dezelfde bepalingen inzake decentralisering van de mededingingsprocedures als alle andere sectoren. Krachtens artikel 32 van Verordening 1/2003 zijn de wilde vaart en cabotage van en naar havens in de EU echter van het toepassingsgebied uitgesloten.

| 1.12 | Intussen concludeerde het OESO-secretariaat in een verslag van 2002 (10) met betrekking tot lijnvaartconferences dat vrijstellingen van de antitrustregels voor overeenkomsten inzake prijsafspraken en vervoertarieven opnieuw onderzocht moeten worden teneinde deze af te schaffen, behalve in de specifieke en uitzonderlijke gevallen waarin zij gerechtvaardigd zijn. Een en ander werd echter aan de afzonderlijke lidstaten zelf overgelaten. De juistheid van het OESO-rapport werd sterk betwist en het werd daarom gepubliceerd als een rapport van het OESO-secretariaat, niet van de OESO. Bovendien verklaarden belangrijke partijen (Canada, VS, Japan, Australië) dat zij niet van plan waren hun regelingen in dit stadium te veranderen. |
| --- | --- |

1.12

Intussen concludeerde het OESO-secretariaat in een verslag van 2002 (10) met betrekking tot lijnvaartconferences dat vrijstellingen van de antitrustregels voor overeenkomsten inzake prijsafspraken en vervoertarieven opnieuw onderzocht moeten worden teneinde deze af te schaffen, behalve in de specifieke en uitzonderlijke gevallen waarin zij gerechtvaardigd zijn. Een en ander werd echter aan de afzonderlijke lidstaten zelf overgelaten. De juistheid van het OESO-rapport werd sterk betwist en het werd daarom gepubliceerd als een rapport van het OESO-secretariaat, niet van de OESO. Bovendien verklaarden belangrijke partijen (Canada, VS, Japan, Australië) dat zij niet van plan waren hun regelingen in dit stadium te veranderen.

2.   Het Witboek van de Europese Commissie van 2004

| 2.1 | Op verzoek van de Europese Raad van Lissabon van 2000 ging de Europese Commissie over tot herziening van Verordening 4056/86. De Raad van Lissabon had de Commissie opgeroepen „de liberalisering te bespoedigen in sectoren zoals gas, elektriciteit, water, postdiensten en vervoer”. Het herzieningsproces ging van start in maart 2003 met de publicatie van een raadplegingsdocument, waarop 36 reacties van belanghebbende partijen (expediteurs, scheepvaartmaatschappijen, lidstaten, consumenten) binnenkwamen. De Erasmus Universiteit van Rotterdam hielp de Commissie met het verwerken van de reacties. Vervolgens werd in december 2003 een openbare hoorzitting georganiseerd en werd in mei 2004 een discussiestuk uitgebracht, dat aan de lidstaten was gericht. Op 13 oktober 2004 publiceerde de Commissie een Witboek met een bijlage, waarin zij overweegt de groepsvrijstelling voor lijnvaartconferences in te trekken. Zij gaat na of de huidige verordening gehandhaafd, gewijzigd dan wel ingetrokken moet worden en of de verordening vervangen moet worden door optionele regelingen zoals bijv. door de ELAA (European Liner Affairs Association) is voorgesteld. Voor de wilde vaart overweegt de Commissie een soort leidraad op te stellen. De Commissie verzoekt ook het Comité om — binnen een periode van twee maanden — opmerkingen in te dienen. |
| --- | --- |

2.1

Op verzoek van de Europese Raad van Lissabon van 2000 ging de Europese Commissie over tot herziening van Verordening 4056/86. De Raad van Lissabon had de Commissie opgeroepen „de liberalisering te bespoedigen in sectoren zoals gas, elektriciteit, water, postdiensten en vervoer”. Het herzieningsproces ging van start in maart 2003 met de publicatie van een raadplegingsdocument, waarop 36 reacties van belanghebbende partijen (expediteurs, scheepvaartmaatschappijen, lidstaten, consumenten) binnenkwamen. De Erasmus Universiteit van Rotterdam hielp de Commissie met het verwerken van de reacties. Vervolgens werd in december 2003 een openbare hoorzitting georganiseerd en werd in mei 2004 een discussiestuk uitgebracht, dat aan de lidstaten was gericht. Op 13 oktober 2004 publiceerde de Commissie een Witboek met een bijlage, waarin zij overweegt de groepsvrijstelling voor lijnvaartconferences in te trekken. Zij gaat na of de huidige verordening gehandhaafd, gewijzigd dan wel ingetrokken moet worden en of de verordening vervangen moet worden door optionele regelingen zoals bijv. door de ELAA (European Liner Affairs Association) is voorgesteld. Voor de wilde vaart overweegt de Commissie een soort leidraad op te stellen. De Commissie verzoekt ook het Comité om — binnen een periode van twee maanden — opmerkingen in te dienen.

| 2.2 | In het Witboek gaat de Commissie in op diverse fundamentele vragen. Zo bekijkt zij of het nog steeds gerechtvaardigd is dat lijnvaartconferences waaraan op grond van artikel 81, lid 3, van het EG-verdrag groepsvrijstelling is verleend, prijzen vaststellen en capaciteit reguleren. Zij concludeert dat het gezien de huidige marktomstandigheden niet gerechtvaardigd is de groepsvrijstelling voor lijnvaartconferences te handhaven, omdat prijsstabiliteit door middel van andere, minder beperkende vormen van samenwerking kan worden bereikt en niet langer aan de vier cumulatieve voorwaarden van artikel 81, lid 3, wordt voldaan. |
| --- | --- |

2.2

In het Witboek gaat de Commissie in op diverse fundamentele vragen. Zo bekijkt zij of het nog steeds gerechtvaardigd is dat lijnvaartconferences waaraan op grond van artikel 81, lid 3, van het EG-verdrag groepsvrijstelling is verleend, prijzen vaststellen en capaciteit reguleren. Zij concludeert dat het gezien de huidige marktomstandigheden niet gerechtvaardigd is de groepsvrijstelling voor lijnvaartconferences te handhaven, omdat prijsstabiliteit door middel van andere, minder beperkende vormen van samenwerking kan worden bereikt en niet langer aan de vier cumulatieve voorwaarden van artikel 81, lid 3, wordt voldaan.

| 2.2.1 | De Commissie gaat in het Witboek na of er een ander rechtsinstrument moet komen dat in een nieuwe kaderregeling voor samenwerking tussen lijnvaartmaatschappijen voorziet. Zij verzoekt de belanghebbenden met suggesties voor een adequaat rechtsinstrument en een alternatief samenwerkingskader voor lijnvaartmaatschappijen te komen. |
| --- | --- |

2.2.1

De Commissie gaat in het Witboek na of er een ander rechtsinstrument moet komen dat in een nieuwe kaderregeling voor samenwerking tussen lijnvaartmaatschappijen voorziet. Zij verzoekt de belanghebbenden met suggesties voor een adequaat rechtsinstrument en een alternatief samenwerkingskader voor lijnvaartmaatschappijen te komen.

| 2.3 | Voorts onderzoekt de Commissie of het nog steeds gerechtvaardigd is dat de wilde vaart en cabotage zijn uitgesloten van de in Verordening 1/2003 vervatte uitvoeringsbepalingen op mededingingsgebied. Zij stelt vast dat er geen geloofwaardige reden is aangevoerd om deze diensten anders dan alle andere economische sectoren te behandelen. Daarom stelt zij voor de wilde vaart en cabotage onder het toepassingsgebied van Verordening 1/2003 te brengen. Ter wille van de rechtszekerheid overweegt de Commissie tevens een soort leidraad in te voeren om het scheepvaartmaatschappijen gemakkelijker te maken hun poolovereenkomsten zelf te beoordelen. |
| --- | --- |

2.3

Voorts onderzoekt de Commissie of het nog steeds gerechtvaardigd is dat de wilde vaart en cabotage zijn uitgesloten van de in Verordening 1/2003 vervatte uitvoeringsbepalingen op mededingingsgebied. Zij stelt vast dat er geen geloofwaardige reden is aangevoerd om deze diensten anders dan alle andere economische sectoren te behandelen. Daarom stelt zij voor de wilde vaart en cabotage onder het toepassingsgebied van Verordening 1/2003 te brengen. Ter wille van de rechtszekerheid overweegt de Commissie tevens een soort leidraad in te voeren om het scheepvaartmaatschappijen gemakkelijker te maken hun poolovereenkomsten zelf te beoordelen.

| 2.4 | Opgemerkt zij dat de ELAA, die onlangs (in 2003) is opgericht om deze kwestie te behandelen, een nieuw kader voor samenwerking tussen lijnvaartmaatschappijen voorstelde. Zij pleitte voor een nieuw kader voor overleg tussen lijnvaartmaatschappijen over capaciteitsregeling, marktaandelen, vrachtontwikkelingen op de verschillende routes, openbare prijsindex, bespreking van toeslagen/bijkomende kosten. |
| --- | --- |

2.4

Opgemerkt zij dat de ELAA, die onlangs (in 2003) is opgericht om deze kwestie te behandelen, een nieuw kader voor samenwerking tussen lijnvaartmaatschappijen voorstelde. Zij pleitte voor een nieuw kader voor overleg tussen lijnvaartmaatschappijen over capaciteitsregeling, marktaandelen, vrachtontwikkelingen op de verschillende routes, openbare prijsindex, bespreking van toeslagen/bijkomende kosten.

3.   Algemene opmerkingen

| 3.1 | Het EESC houdt de ontwikkelingen ter zake al sinds de jaren 80 nauwlettend in het oog. Het heeft in 1982 (11) en in 1985 (12) advies uitgebracht, waarvan de essentie terug te vinden was in Verordening 4056/86. Het EESC is dan ook ingenomen met het Witboek en de brainstorming waartoe de Commissie het initiatief heeft genomen en hoopt een significante bijdrage te kunnen leveren aan de totstandbrenging van een adequaat mededingingsregime op communautair en op mondiaal niveau. |
| --- | --- |

3.1

Het EESC houdt de ontwikkelingen ter zake al sinds de jaren 80 nauwlettend in het oog. Het heeft in 1982 (11) en in 1985 (12) advies uitgebracht, waarvan de essentie terug te vinden was in Verordening 4056/86. Het EESC is dan ook ingenomen met het Witboek en de brainstorming waartoe de Commissie het initiatief heeft genomen en hoopt een significante bijdrage te kunnen leveren aan de totstandbrenging van een adequaat mededingingsregime op communautair en op mondiaal niveau.

| 3.1.1 | In de bijlage bij het Witboek wordt geanalyseerd in hoeverre lijnvaartconferences voldoen aan de vier cumulatieve voorwaarden van art. 81, lid 3, van het EG-Verdrag. Gezien de situatie die de afgelopen jaren is ontstaan, waarin capaciteitsregeling volgens de jurisprudentie van de EU uitsluitend is toegestaan op voorwaarde dat dit niet gepaard gaat met tariefsverhogingen en er geen artificieel „topseizoen” wordt gecreëerd, en waarin de macht van conferences om prijzen vast te stellen grotendeels is verdwenen, is het de vraag of nog steeds aan de vier cumulatieve voorwaarden van art. 81, lid 3, wordt voldaan. |
| --- | --- |

3.1.1

In de bijlage bij het Witboek wordt geanalyseerd in hoeverre lijnvaartconferences voldoen aan de vier cumulatieve voorwaarden van art. 81, lid 3, van het EG-Verdrag. Gezien de situatie die de afgelopen jaren is ontstaan, waarin capaciteitsregeling volgens de jurisprudentie van de EU uitsluitend is toegestaan op voorwaarde dat dit niet gepaard gaat met tariefsverhogingen en er geen artificieel „topseizoen” wordt gecreëerd, en waarin de macht van conferences om prijzen vast te stellen grotendeels is verdwenen, is het de vraag of nog steeds aan de vier cumulatieve voorwaarden van art. 81, lid 3, wordt voldaan.

| 3.1.2 | Het EESC zou graag zien dat de steeds grotere rol die onafhankelijke scheepvaartmaatschappijen sinds de jaren 80 spelen, nader wordt geanalyseerd. Uit de beschikbare gegevens blijkt dat conferences de opkomst van deze onafhankelijke ondernemingen, die aanzienlijke marktaandelen hebben verworven, niet hebben belemmerd. Er is dus sprake van effectieve concurrentie, waarmee aan de vierde cumulatieve voorwaarde van art. 81, lid 3, van het EG-Verdrag wordt voldaan (de mededinging mag niet uitgeschakeld worden). Zo ook tonen de beschikbare gegevens aan dat de vervoerskosten thans een marginaal percentage van de consumentenprijs van de betrokken goederen uitmaken. Het valt dan ook te betwisten of er sprake is van een voor consumenten negatieve prijsbepaling door conferences. |
| --- | --- |

3.1.2

Het EESC zou graag zien dat de steeds grotere rol die onafhankelijke scheepvaartmaatschappijen sinds de jaren 80 spelen, nader wordt geanalyseerd. Uit de beschikbare gegevens blijkt dat conferences de opkomst van deze onafhankelijke ondernemingen, die aanzienlijke marktaandelen hebben verworven, niet hebben belemmerd. Er is dus sprake van effectieve concurrentie, waarmee aan de vierde cumulatieve voorwaarde van art. 81, lid 3, van het EG-Verdrag wordt voldaan (de mededinging mag niet uitgeschakeld worden). Zo ook tonen de beschikbare gegevens aan dat de vervoerskosten thans een marginaal percentage van de consumentenprijs van de betrokken goederen uitmaken. Het valt dan ook te betwisten of er sprake is van een voor consumenten negatieve prijsbepaling door conferences.

| 3.1.3 | Verordening 4056/86 vloeide voort uit de marktomstandigheden die in de jaren 80 heersten. De verordening maakt deel uit van een pakket van vier maritieme verordeningen, waarmee in 1986 het fundament van het communautaire scheepvaartbeleid werd gelegd. De conferences hebben 18 jaar lang een genereuze vrijstelling van de mededingingsregels gekregen. |
| --- | --- |

3.1.3

Verordening 4056/86 vloeide voort uit de marktomstandigheden die in de jaren 80 heersten. De verordening maakt deel uit van een pakket van vier maritieme verordeningen, waarmee in 1986 het fundament van het communautaire scheepvaartbeleid werd gelegd. De conferences hebben 18 jaar lang een genereuze vrijstelling van de mededingingsregels gekregen.

| 3.2 | De Commissie verwijst wel naar de internationale positie van lijnvaartconferences en naar de wetgeving in de VS en Australië, maar gaat niet in op de juridische gevolgen daarvan. Veertien EU-lidstaten en Noorwegen hebben de Gedragscode ondertekend of bekrachtigd; indien Verordening 4056/86 wordt ingetrokken, moeten zij de Gedragscode opzeggen. Het EESC wijst erop dat opzeggingen krachtens art. 50 van de Gedragscode pas na minimaal één jaar na ontvangst van de opzegging ingaan. Verordening 954/79 zal ingetrokken moeten worden en de EU zal dan haar voorstellen in het kader van de WTO-onderhandelingen over diensten moeten aanpassen. De Commissie gaat in haar Witboek niet in op de juridische Verdragsproblemen als gevolg van eventuele afschaffing van het lijnvaartconferencesysteem. De EU zal opnieuw moeten onderhandelen over de akkoorden met Oekraïne en Rusland. |
| --- | --- |

3.2

De Commissie verwijst wel naar de internationale positie van lijnvaartconferences en naar de wetgeving in de VS en Australië, maar gaat niet in op de juridische gevolgen daarvan. Veertien EU-lidstaten en Noorwegen hebben de Gedragscode ondertekend of bekrachtigd; indien Verordening 4056/86 wordt ingetrokken, moeten zij de Gedragscode opzeggen. Het EESC wijst erop dat opzeggingen krachtens art. 50 van de Gedragscode pas na minimaal één jaar na ontvangst van de opzegging ingaan. Verordening 954/79 zal ingetrokken moeten worden en de EU zal dan haar voorstellen in het kader van de WTO-onderhandelingen over diensten moeten aanpassen. De Commissie gaat in haar Witboek niet in op de juridische Verdragsproblemen als gevolg van eventuele afschaffing van het lijnvaartconferencesysteem. De EU zal opnieuw moeten onderhandelen over de akkoorden met Oekraïne en Rusland.

| 3.3 | Lijnvaartconferences hoeven niet afgeschaft te worden; zij kunnen ook blijven bestaan en zich bezig houden met wettige activiteiten. Conferences zijn actief in de lijnvaart tussen ontwikkelde en ontwikkelingslanden. Indien een conference aan de EU-zijde van een route wordt afgeschaft, wat gebeurt er dan aan de andere zijde van de route? Er bestaan bijvoorbeeld conferences tussen de EU en Zuid-Amerika en tussen de EU en West-Afrika, die onder de Gedragscode vallen. Hierover staat niets in het Witboek. |
| --- | --- |

3.3

Lijnvaartconferences hoeven niet afgeschaft te worden; zij kunnen ook blijven bestaan en zich bezig houden met wettige activiteiten. Conferences zijn actief in de lijnvaart tussen ontwikkelde en ontwikkelingslanden. Indien een conference aan de EU-zijde van een route wordt afgeschaft, wat gebeurt er dan aan de andere zijde van de route? Er bestaan bijvoorbeeld conferences tussen de EU en Zuid-Amerika en tussen de EU en West-Afrika, die onder de Gedragscode vallen. Hierover staat niets in het Witboek.

| 3.4 | Indien een conference activiteiten kan uitoefenen die de mededinging niet beperken, waarom zou het conferencesysteem dan afgeschaft moeten worden? Dit alternatief komt in het Witboek niet aan de orde. Activiteiten als verdeling van tonnage of opbrengsten onder de leden en coördinatie van dienstregelingen/reizen kunnen de toets van de vier cumulatieve voorwaarden doorstaan. In een recent discussiestuk van de Nederlandse en de Duitse regering (13) werden mogelijke samenwerkingvormen en rechtsinstrumenten verkend. Dit initiatief dient aandacht te krijgen. Ook sommige andere activiteiten die door de ELAA en in genoemd discussiestuk worden voorgesteld, zouden de toets van de vier cumulatieve voorwaarden kunnen doorstaan. Zorgwekkend is dan ook niet het opheffen van de bestaande groepsvrijstelling op zich, maar het feit dat de EU zonder overleg met andere belangrijke geïndustrialiseerde landen (OESO) of ontwikkelingslanden overweegt het lijnvaartconferencesysteem eenzijdig af te schaffen. |
| --- | --- |

3.4

Indien een conference activiteiten kan uitoefenen die de mededinging niet beperken, waarom zou het conferencesysteem dan afgeschaft moeten worden? Dit alternatief komt in het Witboek niet aan de orde. Activiteiten als verdeling van tonnage of opbrengsten onder de leden en coördinatie van dienstregelingen/reizen kunnen de toets van de vier cumulatieve voorwaarden doorstaan. In een recent discussiestuk van de Nederlandse en de Duitse regering (13) werden mogelijke samenwerkingvormen en rechtsinstrumenten verkend. Dit initiatief dient aandacht te krijgen. Ook sommige andere activiteiten die door de ELAA en in genoemd discussiestuk worden voorgesteld, zouden de toets van de vier cumulatieve voorwaarden kunnen doorstaan. Zorgwekkend is dan ook niet het opheffen van de bestaande groepsvrijstelling op zich, maar het feit dat de EU zonder overleg met andere belangrijke geïndustrialiseerde landen (OESO) of ontwikkelingslanden overweegt het lijnvaartconferencesysteem eenzijdig af te schaffen.

| 3.5 | Uit het bovenstaande blijkt duidelijk dat het intrekken van de groepsvrijstelling weliswaar te overwegen valt, maar dat afschaffing van de lijnvaartconferences zelf een hele reeks juridische problemen zou opleveren, die eerst opgelost moeten worden. Daarnaast dient ervoor gezorgd te worden dat het nieuwe EU-regime verenigbaar is met het internationale regelgevingskader. Een unilaterale actie van de EU is ondenkbaar aangezien lijnvaartconferences een wereldwijd opererend systeem vormen. De Commissie gaat in haar Witboek onvoldoende in op de internationale gevolgen op het vlak van regelgeving (nl. de internationale verplichtingen van de EU en haar lidstaten) of op de juridische Verdragsproblemen als gevolg van afschaffing van lijnvaartconferences. |
| --- | --- |

3.5

Uit het bovenstaande blijkt duidelijk dat het intrekken van de groepsvrijstelling weliswaar te overwegen valt, maar dat afschaffing van de lijnvaartconferences zelf een hele reeks juridische problemen zou opleveren, die eerst opgelost moeten worden. Daarnaast dient ervoor gezorgd te worden dat het nieuwe EU-regime verenigbaar is met het internationale regelgevingskader. Een unilaterale actie van de EU is ondenkbaar aangezien lijnvaartconferences een wereldwijd opererend systeem vormen. De Commissie gaat in haar Witboek onvoldoende in op de internationale gevolgen op het vlak van regelgeving (nl. de internationale verplichtingen van de EU en haar lidstaten) of op de juridische Verdragsproblemen als gevolg van afschaffing van lijnvaartconferences.

| 3.6 | Het EESC blijft erbij dat de Gedragscode en het daaruit voortvloeiende conferencesysteem weliswaar tekortkomingen kennen en verouderd zijn, maar nog altijd de hoekstenen uitmaken van het pakket van vier maritieme verordeningen waarmee in 1986 de aanzet tot het communautaire scheepvaartbeleid werd gegeven. Drie van de vier verordeningen zijn gebaseerd op de Gedragscode en verwijzen er ook rechtstreeks naar: Verordeningen 4055/86, 4056/86 en 4058/86 (14). Het pakket was het resultaat van jarenlange moeizame onderhandelingen en vormde een delicaat evenwicht van wederzijdse concessies van de lidstaten. Verordening 4056/86 kan niet zomaar worden ingetrokken zonder eerst Verordeningen 4055/86 en 4058/86 te wijzigen. |
| --- | --- |

3.6

Het EESC blijft erbij dat de Gedragscode en het daaruit voortvloeiende conferencesysteem weliswaar tekortkomingen kennen en verouderd zijn, maar nog altijd de hoekstenen uitmaken van het pakket van vier maritieme verordeningen waarmee in 1986 de aanzet tot het communautaire scheepvaartbeleid werd gegeven. Drie van de vier verordeningen zijn gebaseerd op de Gedragscode en verwijzen er ook rechtstreeks naar: Verordeningen 4055/86, 4056/86 en 4058/86 (14). Het pakket was het resultaat van jarenlange moeizame onderhandelingen en vormde een delicaat evenwicht van wederzijdse concessies van de lidstaten. Verordening 4056/86 kan niet zomaar worden ingetrokken zonder eerst Verordeningen 4055/86 en 4058/86 te wijzigen.

| 3.7 | Aangezien het conferencesysteem momenteel ook elders wordt herzien, doet de EU er beter aan niet eenzijdig op te treden maar samen met deze rechtsgebieden te werken aan een nieuw internationaal regime dat wereldwijd toegepast kan worden. Anders zou de EU zonder overleg of coördinatie overgaan tot afschaffing van hetzelfde systeem waarvoor de VS en Australië juist gekozen hebben. Deze kwestie zou ook ter sprake gebracht kunnen worden in het International Competition Network (ICN), waarvan de Commissie een van de oprichters is geweest (2001). Het ICN is een toonaangevend forum voor de bespreking van internationaal mededingingsbeleid in multilateraal verband. Afschaffing van het conferencesysteem zou zeer schadelijke gevolgen hebben en zeer nadelig uitpakken voor Europese ondernemers, die ondanks felle concurrentie van bedrijven uit derde (vooral Aziatische) landen tot de belangrijkste scheepvaartondernemingen ter wereld behoren (de eerste vier bedrijven op de ranglijst zijn Europees). Om bovenstaande redenen zou de herziening van Verordening 4056/86 binnen de ICN besproken moeten worden. |
| --- | --- |

3.7

Aangezien het conferencesysteem momenteel ook elders wordt herzien, doet de EU er beter aan niet eenzijdig op te treden maar samen met deze rechtsgebieden te werken aan een nieuw internationaal regime dat wereldwijd toegepast kan worden. Anders zou de EU zonder overleg of coördinatie overgaan tot afschaffing van hetzelfde systeem waarvoor de VS en Australië juist gekozen hebben. Deze kwestie zou ook ter sprake gebracht kunnen worden in het International Competition Network (ICN), waarvan de Commissie een van de oprichters is geweest (2001). Het ICN is een toonaangevend forum voor de bespreking van internationaal mededingingsbeleid in multilateraal verband. Afschaffing van het conferencesysteem zou zeer schadelijke gevolgen hebben en zeer nadelig uitpakken voor Europese ondernemers, die ondanks felle concurrentie van bedrijven uit derde (vooral Aziatische) landen tot de belangrijkste scheepvaartondernemingen ter wereld behoren (de eerste vier bedrijven op de ranglijst zijn Europees). Om bovenstaande redenen zou de herziening van Verordening 4056/86 binnen de ICN besproken moeten worden.

| 3.8 | Het EESC is zich ervan bewust dat dit een tijdrovend proces kan zijn. Het stelt dan ook voor dat Verordening 4056/86 middels een nieuwe verordening van de Commissie wordt ingetrokken totdat de Gedragscode wordt vervangen door een nieuw internationaal systeem en totdat de verschillende rechtsgebieden samenwerken om het lijnvaartconferencesysteem te vervangen. De nieuwe verordening zou moeten voorzien in een groepsvrijstelling onder strikte voorwaarden, waarbij de specifieke criteria die in de jurisprudentie van de EU zijn opgesteld (bijv. de zaak TACA), in acht genomen moeten worden. |
| --- | --- |

3.8

Het EESC is zich ervan bewust dat dit een tijdrovend proces kan zijn. Het stelt dan ook voor dat Verordening 4056/86 middels een nieuwe verordening van de Commissie wordt ingetrokken totdat de Gedragscode wordt vervangen door een nieuw internationaal systeem en totdat de verschillende rechtsgebieden samenwerken om het lijnvaartconferencesysteem te vervangen. De nieuwe verordening zou moeten voorzien in een groepsvrijstelling onder strikte voorwaarden, waarbij de specifieke criteria die in de jurisprudentie van de EU zijn opgesteld (bijv. de zaak TACA), in acht genomen moeten worden.

| 3.9 | Volledige deregulering zonder dat er een nieuw rechtsinstrument is, valt ook om andere redenen niet aan te raden: met het onlangs opgerichte European Competition Network (ECN) (15) wordt de afhandeling van mededingingszaken gedecentraliseerd en in handen gegeven van de nationale autoriteiten. De tien nieuwe EU-lidstaten hebben wellicht advies nodig op inhoudelijk en procedureel vlak. Zij zullen de nodige tijd moeten krijgen om vertrouwd te raken met de markteconomie, vooral omdat nog niet alle nieuwe lidstaten een mededingingsautoriteit hebben. Er zal behoefte zijn aan een verordening met specifieke criteria ten aanzien van eventuele mededingingsbeperkende praktijken van verschillende samenwerkingsvormen in de lijnvaart. Anders zou de situatie een paradijs voor advocaten worden, met als gevolg dat de EU-wetgeving in de lidstaten uiteenlopend wordt toegepast. |
| --- | --- |

3.9

Volledige deregulering zonder dat er een nieuw rechtsinstrument is, valt ook om andere redenen niet aan te raden: met het onlangs opgerichte European Competition Network (ECN) (15) wordt de afhandeling van mededingingszaken gedecentraliseerd en in handen gegeven van de nationale autoriteiten. De tien nieuwe EU-lidstaten hebben wellicht advies nodig op inhoudelijk en procedureel vlak. Zij zullen de nodige tijd moeten krijgen om vertrouwd te raken met de markteconomie, vooral omdat nog niet alle nieuwe lidstaten een mededingingsautoriteit hebben. Er zal behoefte zijn aan een verordening met specifieke criteria ten aanzien van eventuele mededingingsbeperkende praktijken van verschillende samenwerkingsvormen in de lijnvaart. Anders zou de situatie een paradijs voor advocaten worden, met als gevolg dat de EU-wetgeving in de lidstaten uiteenlopend wordt toegepast.

| 3.10 | Het EESC vindt dat de decentralisatie van de mededingingsprocedures niet mag samenvallen met de deregulering van het lijnvaartsysteem. Om al deze redenen is deregulering in dit stadium niet aan te raden. Bovendien kan deregulering leiden tot meer concentratie en tot een geringer aantal scheepvaartmaatschappijen op de markt. |
| --- | --- |

3.10

Het EESC vindt dat de decentralisatie van de mededingingsprocedures niet mag samenvallen met de deregulering van het lijnvaartsysteem. Om al deze redenen is deregulering in dit stadium niet aan te raden. Bovendien kan deregulering leiden tot meer concentratie en tot een geringer aantal scheepvaartmaatschappijen op de markt.

| 3.11 | De in het Witboek voorgestelde behandeling van de wilde vaart en cabotage is acceptabel. Naar verwachting zal de overgrote meerderheid van de gevallen niet tot mededingingsproblemen leiden (16). Ter wille van de rechtszekerheid doet de Commissie er echter verstandig aan te zorgen voor een juridische leidraad met betrekking tot bulkpools en gespecialiseerde vaart, zodat de scheepvaartmaatschappijen zelf kunnen nagaan of hun activiteiten verenigbaar zijn met art. 81 van het EG-Verdrag, nu aanmelding van overeenkomsten en oppositieprocedures niet langer zijn toegestaan. |
| --- | --- |

3.11

De in het Witboek voorgestelde behandeling van de wilde vaart en cabotage is acceptabel. Naar verwachting zal de overgrote meerderheid van de gevallen niet tot mededingingsproblemen leiden (16). Ter wille van de rechtszekerheid doet de Commissie er echter verstandig aan te zorgen voor een juridische leidraad met betrekking tot bulkpools en gespecialiseerde vaart, zodat de scheepvaartmaatschappijen zelf kunnen nagaan of hun activiteiten verenigbaar zijn met art. 81 van het EG-Verdrag, nu aanmelding van overeenkomsten en oppositieprocedures niet langer zijn toegestaan.

4.   Bijzondere opmerkingen

| 4.1 | Wettelijke bescherming van de positie van onafhankelijke scheepvaartmaatschappijen komt niet aan de orde in het Witboek. De Commissie acht het vanzelfsprekend dat hun marktaandeel sinds de jaren 80 is gegroeid en ook in de toekomst nog groter zal worden. De specifieke garanties in Verordening 4056/86 moeten echter wel worden overgenomen in iedere nieuwe verordening om te voorkomen dat onafhankelijke scheepvaartmaatschappijen in hun activiteiten worden beperkt en ervoor te zorgen dat de lijnvaart open blijft. |
| --- | --- |

4.1

Wettelijke bescherming van de positie van onafhankelijke scheepvaartmaatschappijen komt niet aan de orde in het Witboek. De Commissie acht het vanzelfsprekend dat hun marktaandeel sinds de jaren 80 is gegroeid en ook in de toekomst nog groter zal worden. De specifieke garanties in Verordening 4056/86 moeten echter wel worden overgenomen in iedere nieuwe verordening om te voorkomen dat onafhankelijke scheepvaartmaatschappijen in hun activiteiten worden beperkt en ervoor te zorgen dat de lijnvaart open blijft.

| 4.2 | De Commissie erkent dat het intrekken van de immuniteit op antitrustgebied kan leiden tot meer concentratie, d.w.z. fusies en overnames, die op hun beurt weer kunnen leiden tot een eenzijdige toename van marktmacht of een groter gevaar van geheime mededingingsbeperkende afspraken vanwege het geringere aantal marktdeelnemers (par. 73 en 74 in de bijlage bij het Witboek). Er zijn echter geen nieuwkomers in de lijnvaart, omdat succes gezien de hoge kosten en de grilligheid van de markt niet gegarandeerd is; hoe kan de huidige fusiecontroleverordening van de EU de vrije koopvaart dan waarborgen? Kleine en middelgrote scheepvaartmaatschappijen die het hoofd nauwelijks boven water kunnen houden, zullen echt geen langdurige en kostbare juridische stappen uit hoofde van de fusieverordening ondernemen om fusies waarbij grotere scheepvaartmaatschappijen zullen ontstaan, te voorkomen. De wetgeving dient dan ook de nodige waarborgen te bieden. |
| --- | --- |

4.2

De Commissie erkent dat het intrekken van de immuniteit op antitrustgebied kan leiden tot meer concentratie, d.w.z. fusies en overnames, die op hun beurt weer kunnen leiden tot een eenzijdige toename van marktmacht of een groter gevaar van geheime mededingingsbeperkende afspraken vanwege het geringere aantal marktdeelnemers (par. 73 en 74 in de bijlage bij het Witboek). Er zijn echter geen nieuwkomers in de lijnvaart, omdat succes gezien de hoge kosten en de grilligheid van de markt niet gegarandeerd is; hoe kan de huidige fusiecontroleverordening van de EU de vrije koopvaart dan waarborgen? Kleine en middelgrote scheepvaartmaatschappijen die het hoofd nauwelijks boven water kunnen houden, zullen echt geen langdurige en kostbare juridische stappen uit hoofde van de fusieverordening ondernemen om fusies waarbij grotere scheepvaartmaatschappijen zullen ontstaan, te voorkomen. De wetgeving dient dan ook de nodige waarborgen te bieden.

| 4.3 | Volgens de Commissie behoudt de containermarkt een cyclisch karakter in die zin dat er een voortdurende golfbeweging van be- en uittredende ondernemingen bestaat zolang er geen collectieve actie wordt ondernomen (par. 64 van de bijlage bij het Witboek). Inefficiënte scheepvaartmaatschappijen verkopen hun schepen en nieuwe, efficiënte maatschappijen betreden de markt. Dit is een wel erg simplistische weergave van de markt. Vandaag de dag zijn er nauwelijks nieuwkomers in de lijnvaart te vinden, zeker niet op de diepzeeroutes, omdat opbrengsten door de enorme kosten en de grillige aard van de koopvaart niet gegarandeerd zijn. Bovendien is het onderscheid tussen efficiënte en inefficiënte scheepvaartmaatschappijen niet correct. Inefficiënte maatschappijen zijn in de felle concurrentiestrijd binnen de lijnvaart tot de ondergang gedoemd. |
| --- | --- |

4.3

Volgens de Commissie behoudt de containermarkt een cyclisch karakter in die zin dat er een voortdurende golfbeweging van be- en uittredende ondernemingen bestaat zolang er geen collectieve actie wordt ondernomen (par. 64 van de bijlage bij het Witboek). Inefficiënte scheepvaartmaatschappijen verkopen hun schepen en nieuwe, efficiënte maatschappijen betreden de markt. Dit is een wel erg simplistische weergave van de markt. Vandaag de dag zijn er nauwelijks nieuwkomers in de lijnvaart te vinden, zeker niet op de diepzeeroutes, omdat opbrengsten door de enorme kosten en de grillige aard van de koopvaart niet gegarandeerd zijn. Bovendien is het onderscheid tussen efficiënte en inefficiënte scheepvaartmaatschappijen niet correct. Inefficiënte maatschappijen zijn in de felle concurrentiestrijd binnen de lijnvaart tot de ondergang gedoemd.

| 4.4 | Om de redenen die in paragraaf 3 uiteen zijn gezet, dient de in Verordening 4056/86 opgenomen bepaling inzake conflicten van recht in de nieuwe verordening overgenomen te worden. |
| --- | --- |

4.4

Om de redenen die in paragraaf 3 uiteen zijn gezet, dient de in Verordening 4056/86 opgenomen bepaling inzake conflicten van recht in de nieuwe verordening overgenomen te worden.

5.   Conclusies

| 5.1 | Onder voorbehoud van de opmerkingen die het in dit advies naar voren heeft gebracht, is het EESC verheugd over het Witboek en de brainstorming waartoe de Commissie het initiatief heeft genomen. |
| --- | --- |

5.1

Onder voorbehoud van de opmerkingen die het in dit advies naar voren heeft gebracht, is het EESC verheugd over het Witboek en de brainstorming waartoe de Commissie het initiatief heeft genomen.

| 5.2 | Elk toekomstig rechtskader moet verenigbaar zijn met artikel 81 van het EG-Verdrag en ook evenwichtig zijn, d.w.z. aan de eisen van zowel expediteurs als scheepvaartondernemingen tegemoet komen. Vraag- en aanbodzijde van de lijnvaart dienen in gelijke mate in aanmerking genomen te worden. Het rechtskader moet transparant zijn en een open lijnvaart mogelijk maken (d.w.z. waarin ook plaats is voor onafhankelijke scheepvaartmaatschappijen). |
| --- | --- |

5.2

Elk toekomstig rechtskader moet verenigbaar zijn met artikel 81 van het EG-Verdrag en ook evenwichtig zijn, d.w.z. aan de eisen van zowel expediteurs als scheepvaartondernemingen tegemoet komen. Vraag- en aanbodzijde van de lijnvaart dienen in gelijke mate in aanmerking genomen te worden. Het rechtskader moet transparant zijn en een open lijnvaart mogelijk maken (d.w.z. waarin ook plaats is voor onafhankelijke scheepvaartmaatschappijen).

| 5.3 | Het EESC vindt dat een nieuwe verordening geen verordening van de Raad maar van de Commissie moet zijn, zoals ook met andere communautaire verordeningen op mededingingsgebied het geval is. In dat geval moet de Commissie echter wel de mogelijkheid krijgen om de specifieke kenmerken van zeevervoer en de internationale gevolgen van het nieuwe regime zorgvuldiger na te gaan. Positief is dat de Commissie belanghebbenden in haar Witboek oproept alternatieve systemen voor te stellen. |
| --- | --- |

5.3

Het EESC vindt dat een nieuwe verordening geen verordening van de Raad maar van de Commissie moet zijn, zoals ook met andere communautaire verordeningen op mededingingsgebied het geval is. In dat geval moet de Commissie echter wel de mogelijkheid krijgen om de specifieke kenmerken van zeevervoer en de internationale gevolgen van het nieuwe regime zorgvuldiger na te gaan. Positief is dat de Commissie belanghebbenden in haar Witboek oproept alternatieve systemen voor te stellen.

| 5.4 | Van oudsher genieten conferences in alle rechtsgebieden een of andere vorm van immuniteit op mededingingsgebied en geen van de bevoegde autoriteiten die zich daarover hebben gebogen (bijv. de VS, Canada, Australië, Japan), heeft tot dusver besloten deze immuniteit in te trekken. De lijnvaartmarkt ondergaat momenteel ingrijpende veranderingen, waarvan het einde nog lang niet in zicht is. De marktaandelen van conferences zijn aanzienlijk kleiner geworden en de meeste contracten die thans worden afgesloten zijn individuele dienstencontracten, die de voorkeur hebben van expediteurs en die door andere rechtsgebieden worden erkend. Bovendien breidt het aantal discussieovereenkomsten en consortia/allianties in de wereld zich snel uit. |
| --- | --- |

5.4

Van oudsher genieten conferences in alle rechtsgebieden een of andere vorm van immuniteit op mededingingsgebied en geen van de bevoegde autoriteiten die zich daarover hebben gebogen (bijv. de VS, Canada, Australië, Japan), heeft tot dusver besloten deze immuniteit in te trekken. De lijnvaartmarkt ondergaat momenteel ingrijpende veranderingen, waarvan het einde nog lang niet in zicht is. De marktaandelen van conferences zijn aanzienlijk kleiner geworden en de meeste contracten die thans worden afgesloten zijn individuele dienstencontracten, die de voorkeur hebben van expediteurs en die door andere rechtsgebieden worden erkend. Bovendien breidt het aantal discussieovereenkomsten en consortia/allianties in de wereld zich snel uit.

| 5.5 | Intrekking van Verordening 4056/86 zonder dat deze wordt vervangen door een nieuwe verordening die groepsvrijstelling mogelijk maakt, betekent een herculeswerk in de vorm van onderhandelingen, nieuwe onderhandelingen over bestaande overeenkomsten met diverse derde landen én veel werk binnen de EU om het acquis communautaire (nl. Verordeningen 954/79, 4055/86 en 4058/86) aan te passen. Bovendien zullen EU-lidstaten de Gedragscode moeten opzeggen. Het EESC dringt er bij de Commissie op aan al deze juridische problemen op te lossen alvorens zich te buigen over alternatieven voor de lijnvaartconferences en over afschaffing van de huidige groepsvrijstelling. |
| --- | --- |

5.5

Intrekking van Verordening 4056/86 zonder dat deze wordt vervangen door een nieuwe verordening die groepsvrijstelling mogelijk maakt, betekent een herculeswerk in de vorm van onderhandelingen, nieuwe onderhandelingen over bestaande overeenkomsten met diverse derde landen én veel werk binnen de EU om het acquis communautaire (nl. Verordeningen 954/79, 4055/86 en 4058/86) aan te passen. Bovendien zullen EU-lidstaten de Gedragscode moeten opzeggen. Het EESC dringt er bij de Commissie op aan al deze juridische problemen op te lossen alvorens zich te buigen over alternatieven voor de lijnvaartconferences en over afschaffing van de huidige groepsvrijstelling.

| 5.6 | Gezien de talloze juridische problemen die afschaffing van de conferences zal opleveren dringt het EESC er bij de Commissie op aan onderzoek te doen naar de veranderingen die op het gebied van regelgeving noodzakelijk zijn indien de EU het conferencesysteem afschaft terwijl het in de rest van de wereld wordt gehandhaafd. Daaruit zal wellicht blijken dat deregulering van de lijnvaartmarkt momenteel geen meerwaarde oplevert, zeker niet nu de afhandeling van mededingingszaken wordt gedecentraliseerd en in handen van de nationale mededingingsautoriteiten komt. Deregulering leidt dan immers tot een vacuüm waarin geen specifieke wettelijke regels voor deze sector gelden. |
| --- | --- |

5.6

Gezien de talloze juridische problemen die afschaffing van de conferences zal opleveren dringt het EESC er bij de Commissie op aan onderzoek te doen naar de veranderingen die op het gebied van regelgeving noodzakelijk zijn indien de EU het conferencesysteem afschaft terwijl het in de rest van de wereld wordt gehandhaafd. Daaruit zal wellicht blijken dat deregulering van de lijnvaartmarkt momenteel geen meerwaarde oplevert, zeker niet nu de afhandeling van mededingingszaken wordt gedecentraliseerd en in handen van de nationale mededingingsautoriteiten komt. Deregulering leidt dan immers tot een vacuüm waarin geen specifieke wettelijke regels voor deze sector gelden.

| 5.7 | Het EESC acht het nog altijd gerechtvaardigd om het lijnvaartconferencesysteem in de EU te behouden totdat er wereldwijd een nieuw regime is ingevoerd. Het conferencesysteem blijft noodzakelijk omdat dit het fundamentele instrument is waarmee de lijnvaart wereldwijd wordt gereguleerd. Intrekking van de groepsvrijstelling binnen de EU zal enorme, complexe gevolgen hebben voor het internationale kader, en daarmee voor zowel ontwikkelingslanden als voor andere OESO-landen. |
| --- | --- |

5.7

Het EESC acht het nog altijd gerechtvaardigd om het lijnvaartconferencesysteem in de EU te behouden totdat er wereldwijd een nieuw regime is ingevoerd. Het conferencesysteem blijft noodzakelijk omdat dit het fundamentele instrument is waarmee de lijnvaart wereldwijd wordt gereguleerd. Intrekking van de groepsvrijstelling binnen de EU zal enorme, complexe gevolgen hebben voor het internationale kader, en daarmee voor zowel ontwikkelingslanden als voor andere OESO-landen.

| 5.8 | Het EESC blijft erbij dat Verordening 4056/86 moet worden ingetrokken en vervangen door een nieuwe Verordening van de Commissie voor lijnvaartconferences die in een groepsvrijstelling voorziet. Het nieuwe regime dient strikt gebaseerd te zijn op de voorwaarden die in de jurisprudentie van het Gerecht van Eerste Aanleg en van de Commissie zijn geformuleerd (bijv. de TACA-zaak). Het conferencesysteem dient ook gehandhaafd te worden om het concurrentievermogen van communautaire reders in de hele wereld te beschermen. Allianties en andere vormen van samenwerking mogen dan wel geschikt zijn voor grote scheepvaartmaatschappijen, maar kleine en middelgrote ondernemingen kunnen niet zonder conferences om hun marktaandelen te behouden, met name op de routes met ontwikkelingslanden. Intrekking van de vrijstelling kan de concurrentiepositie van deze kleine ondernemingen aantasten en de dominante positie van grotere scheepvaartmaatschappijen verder versterken. |
| --- | --- |

5.8

Het EESC blijft erbij dat Verordening 4056/86 moet worden ingetrokken en vervangen door een nieuwe Verordening van de Commissie voor lijnvaartconferences die in een groepsvrijstelling voorziet. Het nieuwe regime dient strikt gebaseerd te zijn op de voorwaarden die in de jurisprudentie van het Gerecht van Eerste Aanleg en van de Commissie zijn geformuleerd (bijv. de TACA-zaak). Het conferencesysteem dient ook gehandhaafd te worden om het concurrentievermogen van communautaire reders in de hele wereld te beschermen. Allianties en andere vormen van samenwerking mogen dan wel geschikt zijn voor grote scheepvaartmaatschappijen, maar kleine en middelgrote ondernemingen kunnen niet zonder conferences om hun marktaandelen te behouden, met name op de routes met ontwikkelingslanden. Intrekking van de vrijstelling kan de concurrentiepositie van deze kleine ondernemingen aantasten en de dominante positie van grotere scheepvaartmaatschappijen verder versterken.

| 5.9 | Deze overgangsperiode zou door de Commissie gebruikt moeten worden om de ontwikkelingen op de lijnvaartmarkt, waaronder consolidatietendensen, in het oog te houden. Bovendien zou de Commissie overleg moeten voeren met andere rechtsgebieden (OESO) om te komen tot een adequaat alternatief systeem dat overal ter wereld toegepast kan worden. |
| --- | --- |

5.9

Deze overgangsperiode zou door de Commissie gebruikt moeten worden om de ontwikkelingen op de lijnvaartmarkt, waaronder consolidatietendensen, in het oog te houden. Bovendien zou de Commissie overleg moeten voeren met andere rechtsgebieden (OESO) om te komen tot een adequaat alternatief systeem dat overal ter wereld toegepast kan worden.

| 5.10 | Het EESC steunt voorstellen in het Witboek inzake de behandeling van de wilde vaart en cabotage, aangezien de overgrote meerderheid van de gevallen in deze sectoren geen problemen op mededingingsgebied zal opleveren. Ter wille van de rechtszekerheid wordt de Commissie echter verzocht te zorgen voor een juridische leidraad met betrekking tot bulkpools en gespecialiseerde vaart, zodat de scheepvaartmaatschappijen zelf kunnen nagaan of hun activiteiten verenigbaar zijn met art. 81 van het EG-Verdrag. |
| --- | --- |

5.10

Het EESC steunt voorstellen in het Witboek inzake de behandeling van de wilde vaart en cabotage, aangezien de overgrote meerderheid van de gevallen in deze sectoren geen problemen op mededingingsgebied zal opleveren. Ter wille van de rechtszekerheid wordt de Commissie echter verzocht te zorgen voor een juridische leidraad met betrekking tot bulkpools en gespecialiseerde vaart, zodat de scheepvaartmaatschappijen zelf kunnen nagaan of hun activiteiten verenigbaar zijn met art. 81 van het EG-Verdrag.

| 5.11 | Het EESC hoopt behulpzaam te kunnen zijn met de follow-up van de brainstorming waartoe de Commissie in dit Witboek de aanzet heeft gegeven. |
| --- | --- |

5.11

Het EESC hoopt behulpzaam te kunnen zijn met de follow-up van de brainstorming waartoe de Commissie in dit Witboek de aanzet heeft gegeven.

Brussel, 16 december 2004

De voorzitter

van het Europees Economisch en Sociaal Comité

A.-M. SIGMUND

---

(1)  Verordening (EEG) nr. 954/1979 van de Raad van 15.5.1979 betreffende de bekrachtiging door de lidstaten van of de toetreding van de lidstaten tot de het Verdrag van de VN inzake een Gedragscode voor lijnvaartconferences

1

(2)  cf. Bredima-Savopoulou/Tzoannos „The Common Shipping Policy of the EC”, Noord-Holland, Asser Instituut 1990; L. Schmdt – O. Seiler „The Unctad Code of Conduct for Liner Conferences”, Hamburg 1979; A. Mc Intosh „Anti-trust implications of liner conferences” Lloyds Maritime and Commercial Law Quarterly, mei 1980 blz.139; Clough/Randolph „Shipping and EC Competition Law, Butterworths. 1991, Bellamy/Child” Common Market Law of Competition „Sweet & Maxwell, 1993, 2001; P. Ruttley” International Shipping and EEC Competition Law (1991) 2 ECLR, 5; Kreis „European Community Competition Policy and International Shipping” (1989) Fordham International Law Journal, blz. 411, vol. 13; J. Erdmenger, Conference on EEC Shipping Law, 4-5/2/1988, Rotterdam; Bredima „The Common Shipping Policy of the EEC”, 18 Common Market Law Review, 1981, p.9-32.

2

(3)  bijv. Herziene TACA (14/11/2002PB L 26 van 31.01.2003, blz. 53), TAA, FEFC, EATA, Eurocorde; CEWAL, COWAC, UKWAL (PB L 34, 10/02/1993, blz. 20), Frans-Westafrikaanse rederscomités PB L 134, 18/05/1992, blz .1

3

(4)  Volgens Clarkson Research Studies, „The Tramp Shipping Market” (april 2004) zijn er ongeveer 4 795 ondernemingen die schepen voor de wilde vaart bezitten, maar slechts 4 daarvan hebben meer dan 300 schepen (d.w.z. een marktaandeel van 2 %) en de ondernemingen hebben gemiddeld 5 schepen.

4

(5)  tot wijziging van de US Merchant Shipping Act 1984

5

(6)  PB L 55 van 29.02.1992. blz.3

6

(7)  PB L 89 van 21.04.1995, blz. 7

7

(8)  PB L 100 van 20.04.2000, blz. 24.

8

(9)  PB L 1 of 4.1.2003, blz. 1

9

(10)  DSTI/DOT (2002) 2 van 16.4.2002

10

(11)  PB C 77 van 21.03.1983, blz. 13

11

(12)  PB C 344 van 31.12.1985, blz.31

12

(13)  oktober 2004

13

(14)  Verordening 4055/86 van 22.12.86 („houdende toepassing van het beginsel van het vrij verrichten van diensten op het zeevervoer tussen de Lid-Staten onderling en tussen de Lid-Staten en derde landen”) is gebaseerd op de Gedragscode van de UNCTAD. Art. 4, lid 1, sub a) en b) voorziet in een geleidelijke afschaffing van bestaande vrachtverdelingsregelingen onder rechtstreekse verwijzing naar de Gedragscode; Verordening 4058/86 of 22.12.86 („betreffende een gecoördineerd optreden ter vrijwaring van de vrije toegang tot lading in het vervoer over zee”) is gebaseerd op de Gedragscode. Artikel 1 voorziet in maatregelen op codegebonden resp. niet-codegebonden routes - PB L 378 van 31.12.1986, blz. 4

14

(15)  Verordening 1/2003

15

(16)  De wilde vaart is beschreven als een voorbeeldige sector waar perfecte mededinging bestaat: William Boyes, Michael Melvin, „Microeconomics”, 1999 Houghton Mifflin College, 4th Edition

16

th

---

| 28.6.2005 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 157/136 |
| --- | --- | --- | --- |

28.6.2005

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 157/136

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het „Voorstel voor een beschikking van het Europees Parlement en de Raad betreffende de vaststelling van een communautair meerjarenprogramma ter bevordering van een veiliger gebruik van het internet en nieuwe online-technologieën”

(COM(2004) 91 def. — 2004/0023 (COD))

(2005/C 157/24)

De Raad heeft op 26 maart 2004 besloten, overeenkomstig de bepalingen van art. 153 van het EG-Verdrag, het Europees Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over voornoemd voorstel.

De gespecialiseerde afdeling „Vervoer, energie, infrastructuur, informatiemaatschappij”, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 5 oktober 2004 goedgekeurd (rapporteur was de heer RETUREAU, co-rapporteur mevrouw DAVISON).

Het Comité heeft tijdens zijn 413e zitting op 15 en 16 december 2004 (vergadering van 16 december 2004) het volgende advies uitgebracht, dat met 147 stemmen vóór en zonder stemmen tegen, bij 1 onthouding, is goedgekeurd.

1.   Samenvatting van het ontwerpadvies

| 1.1 | De Commissie stelt voor een nieuw programma „Safer Internet” te lanceren. Dit versterkte programma moet rekening houden met de snelle ontwikkelingen in de informatiemaatschappij op het gebied van de communicatienetwerken. Het programma wordt „Safer internet plus” genoemd (2005-2008). |
| --- | --- |

1.1

De Commissie stelt voor een nieuw programma „Safer Internet” te lanceren. Dit versterkte programma moet rekening houden met de snelle ontwikkelingen in de informatiemaatschappij op het gebied van de communicatienetwerken. Het programma wordt „Safer internet plus” genoemd (2005-2008).

| 1.2 | Behalve het door de Commissie ingediende voorstel voor een beschikking van het Europees Parlement en de Raad heeft het Comité zich gebogen over het werkdocument van de Commissiediensten over de evaluatie ex ante van Safer internet plus (2005-2008) (SEC(2004)148 en COM(2004) 91 def.). Het stemt in met de uitbreiding van het toepassingsgebied van het nieuwe actieplan en de doelstellingen daarvan, waarbij rekening wordt gehouden met de snelle ontwikkelingen en de diversifiëring van de mogelijkheden voor online-toegang, en de explosieve groei van het aantal hogesnelheids- en permanente verbindingen. In de algemene en bijzondere opmerkingen formuleert het EESC enkele aanvullende voorstellen voor beleids- en wetgevende maatregelen, met name:






  — | technische en juridische voorschriften (verplicht en vrijwillig); |
| --- | --- | --- |

1.2

Behalve het door de Commissie ingediende voorstel voor een beschikking van het Europees Parlement en de Raad heeft het Comité zich gebogen over het werkdocument van de Commissiediensten over de evaluatie ex ante van Safer internet plus (2005-2008) (SEC(2004)148 en COM(2004) 91 def.). Het stemt in met de uitbreiding van het toepassingsgebied van het nieuwe actieplan en de doelstellingen daarvan, waarbij rekening wordt gehouden met de snelle ontwikkelingen en de diversifiëring van de mogelijkheden voor online-toegang, en de explosieve groei van het aantal hogesnelheids- en permanente verbindingen. In de algemene en bijzondere opmerkingen formuleert het EESC enkele aanvullende voorstellen voor beleids- en wetgevende maatregelen, met name:

—

technische en juridische voorschriften (verplicht en vrijwillig);

| — | educatie/opleiding van gebruikers; |
| --- | --- |

—

educatie/opleiding van gebruikers;

| — | verplichtingen voor aanbieders van toegang en ruimte, en voor andere exploitanten (kredietkaartmaatschappijen, zoekmotoren, enz.); |
| --- | --- |

—

verplichtingen voor aanbieders van toegang en ruimte, en voor andere exploitanten (kredietkaartmaatschappijen, zoekmotoren, enz.);

| — | de verantwoordelijkheid van auteurs van software en leveranciers van beveiligingsmiddelen; |
| --- | --- |

—

de verantwoordelijkheid van auteurs van software en leveranciers van beveiligingsmiddelen;

| — | de bescherming van kwetsbare personen tegen fraude of twijfelachtige informatie (verschillende soorten oplichterij, „vrije” verkoop van geneesmiddelen, gezondheidsadviezen of behandelingen door personen zonder medische bevoegdheid, enz.). |
| --- | --- |

—

de bescherming van kwetsbare personen tegen fraude of twijfelachtige informatie (verschillende soorten oplichterij, „vrije” verkoop van geneesmiddelen, gezondheidsadviezen of behandelingen door personen zonder medische bevoegdheid, enz.).

2.   Voorstellen van de Commissie (samenvatting)

| 2.1 | Het voorgestelde programma is gericht op de bevordering van een veiliger gebruik van het internet en van online-technologieën door de eindgebruiker, met name voor kinderen en jongeren, zowel thuis als op school. Hiervoor zullen projecten van verenigingen en andere groepen (onderzoekteams, ontwerpers van software, onderwijsinstellingen, enz.) worden gecofinancierd, om hen te helpen beschermende middelen te ontwikkelen, zoals „hotlines”, anti-spam en anti-virusprogramma's, en intelligente filtertechnologieën. |
| --- | --- |

2.1

Het voorgestelde programma is gericht op de bevordering van een veiliger gebruik van het internet en van online-technologieën door de eindgebruiker, met name voor kinderen en jongeren, zowel thuis als op school. Hiervoor zullen projecten van verenigingen en andere groepen (onderzoekteams, ontwerpers van software, onderwijsinstellingen, enz.) worden gecofinancierd, om hen te helpen beschermende middelen te ontwikkelen, zoals „hotlines”, anti-spam en anti-virusprogramma's, en intelligente filtertechnologieën.

| 2.2 | Het vorige plan voor een veilig internet (1999-2002) is verlengd voor de periode 2003-2004. |
| --- | --- |

2.2

Het vorige plan voor een veilig internet (1999-2002) is verlengd voor de periode 2003-2004.

| 2.3 | Op de website van de Commissie staan de projecten die, tot eind 2003, reeds werden gerealiseerd in het kader van het programma Safer Internet. (1) |
| --- | --- |

2.3

Op de website van de Commissie staan de projecten die, tot eind 2003, reeds werden gerealiseerd in het kader van het programma Safer Internet. (1)

| 2.4 | Het onderhavige voorstel (voor de periode 2005-2008) heeft tevens betrekking op de nieuwe online-communicatiemiddelen; de Commissie wil de strijd tegen illegale en schadelijke inhoud opvoeren, met inbegrip van virussen en andere schadelijke of ongevraagde inhoud (spam). |
| --- | --- |

2.4

Het onderhavige voorstel (voor de periode 2005-2008) heeft tevens betrekking op de nieuwe online-communicatiemiddelen; de Commissie wil de strijd tegen illegale en schadelijke inhoud opvoeren, met inbegrip van virussen en andere schadelijke of ongevraagde inhoud (spam).

| 2.5 | Er zijn verschillende redenen voor de EU-instellingen om deze strijd op te voeren, maar de belangrijkste zijn:






  — | de snelle ontwikkeling van langdurige of permanente hogesnelheidsverbindingen van particulieren, ondernemingen, overheden en particuliere organisaties (NGO's); |
| --- | --- | --- |

2.5

Er zijn verschillende redenen voor de EU-instellingen om deze strijd op te voeren, maar de belangrijkste zijn:

—

de snelle ontwikkeling van langdurige of permanente hogesnelheidsverbindingen van particulieren, ondernemingen, overheden en particuliere organisaties (NGO's);

| — | de diversifiëring van de mogelijkheden voor de toegang tot internet en nieuwe online-inhoud, vaak ongevraagd (mails, SMS), en een aantrekkelijker inhoud (multimedia); |
| --- | --- |

—

de diversifiëring van de mogelijkheden voor de toegang tot internet en nieuwe online-inhoud, vaak ongevraagd (mails, SMS), en een aantrekkelijker inhoud (multimedia);

| — | de enorme explosie van ongevraagde en potentieel gevaarlijke of ongeschikte inhoud brengt nieuwe gevaren met zich mee voor het grote publiek (virussen: het binnendringen van het geheugen, misbruik of vernietiging van gegevens, een ongeautoriseerd gebruik van de communicatiemiddelen van het slachtoffer; spam-mails: misbruik van de breedband en het geheugen, binnendringing van de elektronische mailbox, waardoor het gebruik van internet en de communicatie worden geblokkeerd of bemoeilijkt, vaak met aanzienlijke kosten (waarvoor niet de „vervuiler”, maar de eindgebruiker opdraait); soms zijn deze gericht op bepaalde grote groepen gebruikers, zoals kinderen (expliciet seksueel getinte spams, ongeschikte boodschappen en pedofielen die via chatrooms met kinderen afspraakjes proberen te maken); |
| --- | --- |

—

de enorme explosie van ongevraagde en potentieel gevaarlijke of ongeschikte inhoud brengt nieuwe gevaren met zich mee voor het grote publiek (virussen: het binnendringen van het geheugen, misbruik of vernietiging van gegevens, een ongeautoriseerd gebruik van de communicatiemiddelen van het slachtoffer; spam-mails: misbruik van de breedband en het geheugen, binnendringing van de elektronische mailbox, waardoor het gebruik van internet en de communicatie worden geblokkeerd of bemoeilijkt, vaak met aanzienlijke kosten (waarvoor niet de „vervuiler”, maar de eindgebruiker opdraait); soms zijn deze gericht op bepaalde grote groepen gebruikers, zoals kinderen (expliciet seksueel getinte spams, ongeschikte boodschappen en pedofielen die via chatrooms met kinderen afspraakjes proberen te maken);

| — | inhoud die ongeschikt maar gemakkelijk toegankelijk is voor kinderen, omdat de filtermethoden waarover de voor kinderen verantwoordelijke personen momenteel de beschikking hebben, niet erg doeltreffend zijn. |
| --- | --- |

—

inhoud die ongeschikt maar gemakkelijk toegankelijk is voor kinderen, omdat de filtermethoden waarover de voor kinderen verantwoordelijke personen momenteel de beschikking hebben, niet erg doeltreffend zijn.

| 2.6 | Hoofddoelstelling van het programma is de bescherming van kinderen en de ondersteuning van de personen die verantwoordelijk voor hen zijn (ouders, onderwijzers, opvoeders, enz.) of die opkomen voor hun morele belangen en welzijn. Zo is het programma relevant voor NGO's die actief zijn in de sociale sector, op het gebied van kinderrechten, de bestrijding van racisme en vreemdelingenhaat (2) en iedere andere vorm van discriminatie, consumentenbescherming en de bescherming van de burgerlijke vrijheden, enz. |
| --- | --- |

2.6

Hoofddoelstelling van het programma is de bescherming van kinderen en de ondersteuning van de personen die verantwoordelijk voor hen zijn (ouders, onderwijzers, opvoeders, enz.) of die opkomen voor hun morele belangen en welzijn. Zo is het programma relevant voor NGO's die actief zijn in de sociale sector, op het gebied van kinderrechten, de bestrijding van racisme en vreemdelingenhaat (2) en iedere andere vorm van discriminatie, consumentenbescherming en de bescherming van de burgerlijke vrijheden, enz.

| 2.7 | Het programma is eveneens van belang voor regeringen, wetgevers, justitie en politie, en de regelgevingsorganen. Het materiële en procedurele recht moet worden aangepast, en er moet voldoende personeel worden opgeleid en van de benodigde apparatuur worden voorzien. |
| --- | --- |

2.7

Het programma is eveneens van belang voor regeringen, wetgevers, justitie en politie, en de regelgevingsorganen. Het materiële en procedurele recht moet worden aangepast, en er moet voldoende personeel worden opgeleid en van de benodigde apparatuur worden voorzien.

| 2.8 | Het programma is tevens relevant voor het bedrijfsleven, dat behoefte heeft aan een veilige omgeving om het vertrouwen van de consumenten te versterken. |
| --- | --- |

2.8

Het programma is tevens relevant voor het bedrijfsleven, dat behoefte heeft aan een veilige omgeving om het vertrouwen van de consumenten te versterken.

| 2.9 | Universiteiten en onderzoekers kunnen hun licht laten schijnen over het gebruik van de nieuwe media door kinderen. De beste manier om voorlichting over veiligheid te geven, is de gebruikers erop te attenderen hoe criminelen zich van de media bedienen. Daarnaast moeten nieuwe technische oplossingen worden gezocht, en is het zaak een onafhankelijk standpunt in te nemen t.a.v. de wenselijkheid van regelgeving c.q. zelfregulering. |
| --- | --- |

2.9

Universiteiten en onderzoekers kunnen hun licht laten schijnen over het gebruik van de nieuwe media door kinderen. De beste manier om voorlichting over veiligheid te geven, is de gebruikers erop te attenderen hoe criminelen zich van de media bedienen. Daarnaast moeten nieuwe technische oplossingen worden gezocht, en is het zaak een onafhankelijk standpunt in te nemen t.a.v. de wenselijkheid van regelgeving c.q. zelfregulering.

| 2.10 | Het programma heeft een dubbele dimensie. Op sociaal vlak richt het programma zich op gebieden waarop de veiligheid van gebruikers niet louter met regelgeving en de marktwerking kan worden gewaarborgd. Op economisch vlak is het programma bedoeld om een veilig gebruik van internet en online-technologieën te bevorderen door een klimaat van vertrouwen te scheppen. |
| --- | --- |

2.10

Het programma heeft een dubbele dimensie. Op sociaal vlak richt het programma zich op gebieden waarop de veiligheid van gebruikers niet louter met regelgeving en de marktwerking kan worden gewaarborgd. Op economisch vlak is het programma bedoeld om een veilig gebruik van internet en online-technologieën te bevorderen door een klimaat van vertrouwen te scheppen.

| 2.11 | Er wordt een bedrag van ongeveer 50 miljoen euro ter beschikking gesteld voor de ontwikkeling van technische en juridische instrumenten, software en informatie, om nog doeltreffender te kunnen optreden tegen een invasie of frauduleus gebruik van netwerken en computers d.m.v. ongevraagde inhoud die vanuit moreel, sociaal of economisch oogpunt schadelijk kan zijn. |
| --- | --- |

2.11

Er wordt een bedrag van ongeveer 50 miljoen euro ter beschikking gesteld voor de ontwikkeling van technische en juridische instrumenten, software en informatie, om nog doeltreffender te kunnen optreden tegen een invasie of frauduleus gebruik van netwerken en computers d.m.v. ongevraagde inhoud die vanuit moreel, sociaal of economisch oogpunt schadelijk kan zijn.

3.   Algemene opmerkingen van het EESC

| 3.1 | Het EESC herinnert aan de standpunten die het in eerdere adviezen over de bescherming van kinderen op internet en over het eerste actieplan heeft ingenomen. (3) Het is verheugd over het voorstel voor een nieuw plan ter bestrijding van illegale en schadelijke inhoud in de online-communicatie (zie de samenvatting van het ontwerpadvies aan het begin van dit document). Het staat achter de doelstellingen en prioriteiten van het programma Safer internet plus, als een van de mechanismen die in stelling worden gebracht om de veiligheid op het internet te verbeteren. Het EESC onderstreept echter de zeer grote reikwijdte van het probleem, en de behoefte aan internationale maatregelen en regelgeving om dit probleem aan te pakken. |
| --- | --- |

3.1

Het EESC herinnert aan de standpunten die het in eerdere adviezen over de bescherming van kinderen op internet en over het eerste actieplan heeft ingenomen. (3) Het is verheugd over het voorstel voor een nieuw plan ter bestrijding van illegale en schadelijke inhoud in de online-communicatie (zie de samenvatting van het ontwerpadvies aan het begin van dit document). Het staat achter de doelstellingen en prioriteiten van het programma Safer internet plus, als een van de mechanismen die in stelling worden gebracht om de veiligheid op het internet te verbeteren. Het EESC onderstreept echter de zeer grote reikwijdte van het probleem, en de behoefte aan internationale maatregelen en regelgeving om dit probleem aan te pakken.

| 3.2 | Het internet en de nieuwe online-communicatietechnologieën (zoals mobiele telefoons en elektronische zakagenda's met multimediafuncties, die sterk in opkomst zijn), zijn in de ogen van het EESC fundamentele instrumenten voor de ontwikkeling van de kenniseconomie, e-economie en e-government. Het zijn veelzijdige instrumenten t.b.v. communicatie, cultuur, werk en vrijetijdsbesteding. Het is dus van wezenlijk belang dat de veiligheid en continuïteit van de communicatienetwerken zijn gewaarborgd, omdat het gaat om essentiële openbare diensten, die open en toegankelijk moeten blijven en waarin alle gebruikers vertrouwen moeten hebben, zodat de vele, uiteenlopende functies in optimale omstandigheden kunnen worden uitgeoefend. De informatie over een veiliger internet integreren in de verschillende e-Europe programma's, met name op het gebied van opleiding, is vanuit het oogpunt van de kosteneffectiviteit een van de meest veelbelovende tactieken, waarmee een groot publiek kan worden bereikt. |
| --- | --- |

3.2

Het internet en de nieuwe online-communicatietechnologieën (zoals mobiele telefoons en elektronische zakagenda's met multimediafuncties, die sterk in opkomst zijn), zijn in de ogen van het EESC fundamentele instrumenten voor de ontwikkeling van de kenniseconomie, e-economie en e-government. Het zijn veelzijdige instrumenten t.b.v. communicatie, cultuur, werk en vrijetijdsbesteding. Het is dus van wezenlijk belang dat de veiligheid en continuïteit van de communicatienetwerken zijn gewaarborgd, omdat het gaat om essentiële openbare diensten, die open en toegankelijk moeten blijven en waarin alle gebruikers vertrouwen moeten hebben, zodat de vele, uiteenlopende functies in optimale omstandigheden kunnen worden uitgeoefend. De informatie over een veiliger internet integreren in de verschillende e-Europe programma's, met name op het gebied van opleiding, is vanuit het oogpunt van de kosteneffectiviteit een van de meest veelbelovende tactieken, waarmee een groot publiek kan worden bereikt.

| 3.3 | De op het internet heersende vrijheid van meningsuiting en communicatie wordt nog vergroot door de relatief lage verbindingskosten, zelfs van hogesnelheidsverbindingen, die steeds gemakkelijker toegang geven tot multimedia-inhoud. Slechts een aantal landen met een duidelijk tekortschietende democratie willen de communicatie en de voor hun onderdanen beschikbare inhoud kunnen controleren, wat een permanente inbreuk op de vrijheden betekent. Het EESC is van mening dat de veiligheid moet worden vergroot, maar dat de vrijheid van informatie, communicatie en meningsuiting tevens gewaarborgd moeten zijn. |
| --- | --- |

3.3

De op het internet heersende vrijheid van meningsuiting en communicatie wordt nog vergroot door de relatief lage verbindingskosten, zelfs van hogesnelheidsverbindingen, die steeds gemakkelijker toegang geven tot multimedia-inhoud. Slechts een aantal landen met een duidelijk tekortschietende democratie willen de communicatie en de voor hun onderdanen beschikbare inhoud kunnen controleren, wat een permanente inbreuk op de vrijheden betekent. Het EESC is van mening dat de veiligheid moet worden vergroot, maar dat de vrijheid van informatie, communicatie en meningsuiting tevens gewaarborgd moeten zijn.

| 3.4 | Deze ruimte voor vrijheid van meningsuiting en informatie — het internet — wordt, meer nog dan andere communicatiemiddelen, tevens gebruikt voor illegale activiteiten zoals pedofilie of de verspreiding van racistische en van vreemdelingenhaat getuigende inhoud. Ook kunnen sommige soorten inhoud schadelijk zijn voor bepaalde bevolkingsgroepen, met name minderjarigen, zoals pornografie of gokspelletjes (die in sommige landen zelfs verboden zijn) en diverse criminele activiteiten (pedofilie, misbruik van de breedband of een frauduleus gebruik van gegevens en servers). Het EESC stemt derhalve in met de uitbreiding van het actieplan tot alle elektronische communicatiemiddelen die ongevraagd toegang bieden of toegankelijk zijn voor mensen met vijandige bedoelingen. |
| --- | --- |

3.4

Deze ruimte voor vrijheid van meningsuiting en informatie — het internet — wordt, meer nog dan andere communicatiemiddelen, tevens gebruikt voor illegale activiteiten zoals pedofilie of de verspreiding van racistische en van vreemdelingenhaat getuigende inhoud. Ook kunnen sommige soorten inhoud schadelijk zijn voor bepaalde bevolkingsgroepen, met name minderjarigen, zoals pornografie of gokspelletjes (die in sommige landen zelfs verboden zijn) en diverse criminele activiteiten (pedofilie, misbruik van de breedband of een frauduleus gebruik van gegevens en servers). Het EESC stemt derhalve in met de uitbreiding van het actieplan tot alle elektronische communicatiemiddelen die ongevraagd toegang bieden of toegankelijk zijn voor mensen met vijandige bedoelingen.

| 3.5 | De regelgeving van deze nieuwe materie is zeer complex omdat het een internationaal en open netwerk is, dat voor iedereen vrij toegankelijk is, vanaf iedere server of computer die aangesloten is op het netwerk, in welk land dan ook. Vele landen hebben echter nog steeds een tekortschietende of onvoldoende wetgeving op dit gebied, waardoor websites die in de EU verboden zijn hun activiteiten elders kunnen voortzetten. Het is van het grootste belang dat de EU samen met de landen waar breedbandinternet het meest verspreid is, zoals in Noord Amerika en Azië, aandringt op en zich inzet voor internationale maatregelen om de allerzwaksten in de samenleving te beschermen, en om een doeltreffender strijd aan te binden tegen ongewenste inhoud (spam), die de ontwikkeling van de elektronische communicatie bedreigt, en tegen de verspreiding van virussen, die de digitale economie kwetsbaar maken. Ofschoon zij noodzakelijk zijn in EU-verband, moeten de middelen om e.e.a. te bereiken ook in een wereldwijde aanpak worden geïntegreerd. |
| --- | --- |

3.5

De regelgeving van deze nieuwe materie is zeer complex omdat het een internationaal en open netwerk is, dat voor iedereen vrij toegankelijk is, vanaf iedere server of computer die aangesloten is op het netwerk, in welk land dan ook. Vele landen hebben echter nog steeds een tekortschietende of onvoldoende wetgeving op dit gebied, waardoor websites die in de EU verboden zijn hun activiteiten elders kunnen voortzetten. Het is van het grootste belang dat de EU samen met de landen waar breedbandinternet het meest verspreid is, zoals in Noord Amerika en Azië, aandringt op en zich inzet voor internationale maatregelen om de allerzwaksten in de samenleving te beschermen, en om een doeltreffender strijd aan te binden tegen ongewenste inhoud (spam), die de ontwikkeling van de elektronische communicatie bedreigt, en tegen de verspreiding van virussen, die de digitale economie kwetsbaar maken. Ofschoon zij noodzakelijk zijn in EU-verband, moeten de middelen om e.e.a. te bereiken ook in een wereldwijde aanpak worden geïntegreerd.

| 3.6 | Zolang er op dit gebied geen internationale overeenkomsten bestaan, kan het verbod op bepaalde soorten inhoud in sommige landen zelfs aanleiding geven tot het indienen van een klacht bij de WTO, in het kader van een TBT-procedure (4); deze kwestie moet in de lopende onderhandelingen worden meegenomen. |
| --- | --- |

3.6

Zolang er op dit gebied geen internationale overeenkomsten bestaan, kan het verbod op bepaalde soorten inhoud in sommige landen zelfs aanleiding geven tot het indienen van een klacht bij de WTO, in het kader van een TBT-procedure (4); deze kwestie moet in de lopende onderhandelingen worden meegenomen.

| 3.7 | Het territoriale karakter van het recht en de verscheidenheid van de nationale wetgevingen vormen een lastig probleem. De stand van de technologie maakt de rechtstreekse uitwisseling van allerlei soorten bestanden mogelijk (P2P, peer to peer), met inbegrip van versleutelde bestanden waarvan de inhoud oncontroleerbaar is. Iedere computer of netwerk kan worden gebruikt voor het opslaan en versturen van meer geavanceerde inhoud, en het is mogelijk anoniem toegang te krijgen tot iedere server zonder sporen na te laten, en zeer sterke en zelfs „onbreekbare” versleutelmethoden te gebruiken. |
| --- | --- |

3.7

Het territoriale karakter van het recht en de verscheidenheid van de nationale wetgevingen vormen een lastig probleem. De stand van de technologie maakt de rechtstreekse uitwisseling van allerlei soorten bestanden mogelijk (P2P, peer to peer), met inbegrip van versleutelde bestanden waarvan de inhoud oncontroleerbaar is. Iedere computer of netwerk kan worden gebruikt voor het opslaan en versturen van meer geavanceerde inhoud, en het is mogelijk anoniem toegang te krijgen tot iedere server zonder sporen na te laten, en zeer sterke en zelfs „onbreekbare” versleutelmethoden te gebruiken.

| 3.8 | Er zijn wereldwijd honderden miljoenen websites: persoonlijke websites en weblogs (die nu zo in de mode zijn), commerciële sites of financiële online-diensten, en een veelvoud aan informatieve, educatieve, wetenschappelijke en technische maar ook pornografische en ontspanningssites met (geld)spelletjes. Toch is het mogelijk een zeker toezicht uit te oefenen tijden de indexering van sleutelwoorden door zoekmachines. De totstandbrenging van rechtstreekse verbindingen en sites voor de automatische verzending van inhoud, zoals spam, kunnen ook worden gecontroleerd door IAP's (Internet Access Providers, aanbieders van toegang tot het internet); aldus verzonden reclame en andere ongevraagde inhoud kunnen algemene schade aanrichten (misbruik van de breedband, virussen), of alleen schadelijk zijn voor bepaalde groepen gebruikers, zoals kinderen (morele of psychologische schade). |
| --- | --- |

3.8

Er zijn wereldwijd honderden miljoenen websites: persoonlijke websites en weblogs (die nu zo in de mode zijn), commerciële sites of financiële online-diensten, en een veelvoud aan informatieve, educatieve, wetenschappelijke en technische maar ook pornografische en ontspanningssites met (geld)spelletjes. Toch is het mogelijk een zeker toezicht uit te oefenen tijden de indexering van sleutelwoorden door zoekmachines. De totstandbrenging van rechtstreekse verbindingen en sites voor de automatische verzending van inhoud, zoals spam, kunnen ook worden gecontroleerd door IAP's (Internet Access Providers, aanbieders van toegang tot het internet); aldus verzonden reclame en andere ongevraagde inhoud kunnen algemene schade aanrichten (misbruik van de breedband, virussen), of alleen schadelijk zijn voor bepaalde groepen gebruikers, zoals kinderen (morele of psychologische schade).

| 3.9 | Het internet wordt gebruikt door de maffia, fraudeurs, bedenkers van virussen, piraten, industriële spionnen en andere delinquenten, om er hun activiteiten te ontplooien. De repressie hiervan is geen sinecure, hoewel in veel landen gespecialiseerde politiediensten zich bezighouden met het identificeren en lokaliseren van de daders, zodat zij kunnen worden vervolgd en een einde kan worden gemaakt aan vastgestelde criminele activiteiten. Dit vergt over het algemeen een internationale samenwerking, die meer zou moeten worden bevorderd. |
| --- | --- |

3.9

Het internet wordt gebruikt door de maffia, fraudeurs, bedenkers van virussen, piraten, industriële spionnen en andere delinquenten, om er hun activiteiten te ontplooien. De repressie hiervan is geen sinecure, hoewel in veel landen gespecialiseerde politiediensten zich bezighouden met het identificeren en lokaliseren van de daders, zodat zij kunnen worden vervolgd en een einde kan worden gemaakt aan vastgestelde criminele activiteiten. Dit vergt over het algemeen een internationale samenwerking, die meer zou moeten worden bevorderd.

| 3.10 | Hoe kunnen criminele activiteiten, zoals pedofiliewebsites, worden bestreden? Een verbod hierop behoeft geen juridische problemen op te leveren, maar het komt erop aan instrumenten te ontwikkelen om dergelijke netwerken op te sporen. Hoe kunnen kinderen worden beschermd tegen pedofielen, die zich ophouden in de onder jongeren populaire chatrooms, waar zij proberen afspraakjes te maken met kinderen? De vraag is niet of een verbod en de repressie in deze bijzondere gevallen legitiem is, maar hoe daaraan in de praktijk vorm kan worden gegeven. |
| --- | --- |

3.10

Hoe kunnen criminele activiteiten, zoals pedofiliewebsites, worden bestreden? Een verbod hierop behoeft geen juridische problemen op te leveren, maar het komt erop aan instrumenten te ontwikkelen om dergelijke netwerken op te sporen. Hoe kunnen kinderen worden beschermd tegen pedofielen, die zich ophouden in de onder jongeren populaire chatrooms, waar zij proberen afspraakjes te maken met kinderen? De vraag is niet of een verbod en de repressie in deze bijzondere gevallen legitiem is, maar hoe daaraan in de praktijk vorm kan worden gegeven.

| 3.11 | Aanbieders van ruimte en toegang (IAP's) kunnen niet alle doorgegeven websites en communicatie (= privé-correspondentie) controleren. Wel moeten zij, op bevel van een rechter, de politie of daartoe bevoegde kinderbeschermingsorganisaties, onmiddellijk reageren op verzoeken of beslissingen tot sluiting van dergelijke sites en de identificatie van de gebruikers daarvan. Dit houdt in dat informatie over de vorming van netwerken en over verbindingen een tijd lang moet worden bewaard. |
| --- | --- |

3.11

Aanbieders van ruimte en toegang (IAP's) kunnen niet alle doorgegeven websites en communicatie (= privé-correspondentie) controleren. Wel moeten zij, op bevel van een rechter, de politie of daartoe bevoegde kinderbeschermingsorganisaties, onmiddellijk reageren op verzoeken of beslissingen tot sluiting van dergelijke sites en de identificatie van de gebruikers daarvan. Dit houdt in dat informatie over de vorming van netwerken en over verbindingen een tijd lang moet worden bewaard.

| 3.12 | Kredietkaartmaatschappijen, aanbieders van zoekmotoren en toegang zouden, bijvoorbeeld m.b.v steekproeven, hun bestanden moeten doorlichten om aan de hand van aanwijzingen zoals sleutelwoorden of geografische gebieden, pedofiliewebsites of websites met anderszins criminele inhoud op te speuren, en daarvan vervolgens aangifte te doen bij de politie. Dezelfde techniek zou moeten worden gebruikt om „klanten” van kinderpornografie en snuffmovies (5), die daarvoor met hun kredietkaart betalen, te identificeren. Zonodig zouden dergelijke onderzoeken bij wet moeten worden verplicht. Zoekmotoren zouden het ook voor surfers minder gemakkelijk moeten maken om kinderpornografie of andere criminele inhoud op te sporen m.b.v. sleutelwoorden en zinnen. |
| --- | --- |

3.12

Kredietkaartmaatschappijen, aanbieders van zoekmotoren en toegang zouden, bijvoorbeeld m.b.v steekproeven, hun bestanden moeten doorlichten om aan de hand van aanwijzingen zoals sleutelwoorden of geografische gebieden, pedofiliewebsites of websites met anderszins criminele inhoud op te speuren, en daarvan vervolgens aangifte te doen bij de politie. Dezelfde techniek zou moeten worden gebruikt om „klanten” van kinderpornografie en snuffmovies (5), die daarvoor met hun kredietkaart betalen, te identificeren. Zonodig zouden dergelijke onderzoeken bij wet moeten worden verplicht. Zoekmotoren zouden het ook voor surfers minder gemakkelijk moeten maken om kinderpornografie of andere criminele inhoud op te sporen m.b.v. sleutelwoorden en zinnen.

| 3.13 | Hiervoor is het zaak dat de overheid beschikt over adequate bestrijdingsmiddelen en gekwalificeerd personeel, een wijdverbreide grensoverschrijdende samenwerking en evenwichtige normen op nationaal, Europees en internationaal niveau, die de vrijheid van internauten niet aantasten, terwijl het tevens mogelijk moet worden gemaakt om individuen en groepen die deze netwerken gebruiken om illegale inhoud te verspreiden, uit te schakelen, en ongeschikte of schadelijke inhoud welbewust tegen te houden. |
| --- | --- |

3.13

Hiervoor is het zaak dat de overheid beschikt over adequate bestrijdingsmiddelen en gekwalificeerd personeel, een wijdverbreide grensoverschrijdende samenwerking en evenwichtige normen op nationaal, Europees en internationaal niveau, die de vrijheid van internauten niet aantasten, terwijl het tevens mogelijk moet worden gemaakt om individuen en groepen die deze netwerken gebruiken om illegale inhoud te verspreiden, uit te schakelen, en ongeschikte of schadelijke inhoud welbewust tegen te houden.

| 3.14 | Om doeltreffend te zijn moet de bestrijding rechtstreeks zijn gericht tot alle gebruikers van het internet; zij moeten worden onderricht en voorgelicht over de te nemen voorzorgsmaatregelen en de middelen waarmee zij zich kunnen wapenen tegen schadelijke of ongewenste inhoud, of om te voorkomen dat zij als doorgeefluik voor dergelijke inhoud worden gebruikt. In het onderdeel van het actieplan dat betrekking heeft op voorlichting en vorming moet volgens het EESC een hoge prioriteit worden toegekend aan het mobiliseren van de gebruikers, om ze meer verantwoordelijkheidsgevoel te geven, voor henzelf en voor de personen die van hen afhankelijk zijn. Een probleem zijn bijvoorbeeld niet-gereguleerde gezondsheidssites. Ook ondernemingen moeten zich beschermen door aandacht te besteden aan de educatie van hun personeel en de beveiliging van hun netwerken en e-commerce websites, maar ook overheden en openbare en particuliere instellingen moeten een veiligheidsbeleid hebben en instaan voor de absolute vertrouwelijkheid van de verwerkte data, met name van persoonlijke gegevens. De bewustwording moet gepaard gaan met de bevordering van kwaliteitsinhoud op het internet; daarnaast moeten off-line-activiteiten worden aangemoedigd, als alternatief voor langdurig „surfen” of voor bepaalde spelletjes die op termijn van nadelige invloed kunnen zijn op minderjarigen. |
| --- | --- |

3.14

Om doeltreffend te zijn moet de bestrijding rechtstreeks zijn gericht tot alle gebruikers van het internet; zij moeten worden onderricht en voorgelicht over de te nemen voorzorgsmaatregelen en de middelen waarmee zij zich kunnen wapenen tegen schadelijke of ongewenste inhoud, of om te voorkomen dat zij als doorgeefluik voor dergelijke inhoud worden gebruikt. In het onderdeel van het actieplan dat betrekking heeft op voorlichting en vorming moet volgens het EESC een hoge prioriteit worden toegekend aan het mobiliseren van de gebruikers, om ze meer verantwoordelijkheidsgevoel te geven, voor henzelf en voor de personen die van hen afhankelijk zijn. Een probleem zijn bijvoorbeeld niet-gereguleerde gezondsheidssites. Ook ondernemingen moeten zich beschermen door aandacht te besteden aan de educatie van hun personeel en de beveiliging van hun netwerken en e-commerce websites, maar ook overheden en openbare en particuliere instellingen moeten een veiligheidsbeleid hebben en instaan voor de absolute vertrouwelijkheid van de verwerkte data, met name van persoonlijke gegevens. De bewustwording moet gepaard gaan met de bevordering van kwaliteitsinhoud op het internet; daarnaast moeten off-line-activiteiten worden aangemoedigd, als alternatief voor langdurig „surfen” of voor bepaalde spelletjes die op termijn van nadelige invloed kunnen zijn op minderjarigen.

| 3.15 | Gebruikers moeten de mogelijkheid hebben illegale inhoud die zij op de netwerken tegenkomen, op eenvoudige wijze aan te geven bij een erkend meldpunt (via een speciaal noodnummer) of gespecialiseerde politiedienst, om de overheid te waarschuwen, opdat zij de nodige maatregelen kan nemen. In landen waar vaak kinderen worden misbruikt voor de vervaardiging van kinderporno voor publicatie op het internet of andere dragers, bijvoorbeeld landen die grenzen aan de Unie, moeten ouders hiervoor worden gewaarschuwd. Dit zou in bepaalde samenwerkingsprogramma's van DG RELEX kunnen worden opgenomen. |
| --- | --- |

3.15

Gebruikers moeten de mogelijkheid hebben illegale inhoud die zij op de netwerken tegenkomen, op eenvoudige wijze aan te geven bij een erkend meldpunt (via een speciaal noodnummer) of gespecialiseerde politiedienst, om de overheid te waarschuwen, opdat zij de nodige maatregelen kan nemen. In landen waar vaak kinderen worden misbruikt voor de vervaardiging van kinderporno voor publicatie op het internet of andere dragers, bijvoorbeeld landen die grenzen aan de Unie, moeten ouders hiervoor worden gewaarschuwd. Dit zou in bepaalde samenwerkingsprogramma's van DG RELEX kunnen worden opgenomen.

| 3.16 | Het EESC stemt in met de specifieke doelstellingen van het programma — gebruikers de gelegenheid geven om via hotlines aangifte te doen van illegale inhoud, ontwikkeling van filtertechnologieën voor ongewenste inhoud, classificatie van verschillende soorten inhoud, bestrijding van spam, zelfregulering van de industrie en mensen meer bewust maken van een veilig gebruik van het internet — maar stelt hieronder enkele aanvullende doelstellingen voor die naar zijn mening nuttig zijn. |
| --- | --- |

3.16

Het EESC stemt in met de specifieke doelstellingen van het programma — gebruikers de gelegenheid geven om via hotlines aangifte te doen van illegale inhoud, ontwikkeling van filtertechnologieën voor ongewenste inhoud, classificatie van verschillende soorten inhoud, bestrijding van spam, zelfregulering van de industrie en mensen meer bewust maken van een veilig gebruik van het internet — maar stelt hieronder enkele aanvullende doelstellingen voor die naar zijn mening nuttig zijn.

4.   Bijzondere opmerkingen van het EESC

| 4.1 | Het EESC heeft er in het verleden al bij de Commissie op aangedrongen dat de overdreven bureaucratie in de door de EU gefinancierde programma's wordt teruggedrongen, met name om de toegang tot de financiering van microprojecten of lokale NGO's te vergemakkelijken. Het is voorstander van een controle die is gericht op de tastbare resultaten van het programma en de doeltreffendheid van de voorgestelde oplossingen. De informatie over de oplossingen zou een minder vertrouwelijk karakter moeten hebben. |
| --- | --- |

4.1

Het EESC heeft er in het verleden al bij de Commissie op aangedrongen dat de overdreven bureaucratie in de door de EU gefinancierde programma's wordt teruggedrongen, met name om de toegang tot de financiering van microprojecten of lokale NGO's te vergemakkelijken. Het is voorstander van een controle die is gericht op de tastbare resultaten van het programma en de doeltreffendheid van de voorgestelde oplossingen. De informatie over de oplossingen zou een minder vertrouwelijk karakter moeten hebben.

| 4.2 | Naar het oordeel van het EESC zouden normstellende maatregelen voor de bescherming van eindgebruikers moeten worden overwogen, zo mogelijk in het kader van dit programma, of anders van een ander, nieuw initiatief van de Commissie. |
| --- | --- |

4.2

Naar het oordeel van het EESC zouden normstellende maatregelen voor de bescherming van eindgebruikers moeten worden overwogen, zo mogelijk in het kader van dit programma, of anders van een ander, nieuw initiatief van de Commissie.

| 4.3 | Auteurs van software die toegang geeft tot het internet en makers van computerbesturingssystemen of systemen voor virusbescherming moeten volledig aansprakelijk worden gemaakt. De gebruikers zouden de garantie moeten hebben dat de auteurs van deze software gebruik maken van de beste bestaande technieken, en hun producten regelmatig up-to-date maken. Zelfregulering, en bij gebrek daaraan een communautaire regeling, zou de klanten meer waarborgen moeten bieden. |
| --- | --- |

4.3

Auteurs van software die toegang geeft tot het internet en makers van computerbesturingssystemen of systemen voor virusbescherming moeten volledig aansprakelijk worden gemaakt. De gebruikers zouden de garantie moeten hebben dat de auteurs van deze software gebruik maken van de beste bestaande technieken, en hun producten regelmatig up-to-date maken. Zelfregulering, en bij gebrek daaraan een communautaire regeling, zou de klanten meer waarborgen moeten bieden.

| 4.4 | De aanbieders van toegang zouden (wat velen van hen nu al doen) op voorhand eenvoudige anti-virussoftware en filters moeten aanbieden voor het verzenden en ontvangen van e-mails en attachments en de bescherming tegen spam. Dit kan een concurrentievoordeel betekenen voor aanbieders die serieuze inspanningen doen om hun klanten te beschermen. Aangezien kinderen vaak meer en beter gebruik weten te maken van het internet dan hun ouders, moeten de systemen voor het filteren van e-mails, het onderscheppen van virussen en beschermen tegen indringers, alsook de systemen voor ouderlijk toezicht van te voren worden geïnstalleerd, en gemakkelijk kunnen worden gebruikt en toegepast, óók door personen zonder bijzondere technische kennis. |
| --- | --- |

4.4

De aanbieders van toegang zouden (wat velen van hen nu al doen) op voorhand eenvoudige anti-virussoftware en filters moeten aanbieden voor het verzenden en ontvangen van e-mails en attachments en de bescherming tegen spam. Dit kan een concurrentievoordeel betekenen voor aanbieders die serieuze inspanningen doen om hun klanten te beschermen. Aangezien kinderen vaak meer en beter gebruik weten te maken van het internet dan hun ouders, moeten de systemen voor het filteren van e-mails, het onderscheppen van virussen en beschermen tegen indringers, alsook de systemen voor ouderlijk toezicht van te voren worden geïnstalleerd, en gemakkelijk kunnen worden gebruikt en toegepast, óók door personen zonder bijzondere technische kennis.

| 4.5 | Ook zou het programma het onderzoek moeten stimuleren naar gespecialiseerde software en andere methoden om de „waterdichtheid” van de diverse codes van beveiligings- of beschermingssoftware te verifiëren, en zouden aanbieders moeten worden aangespoord of eventueel worden verplicht om snel patches (correcties) te verstrekken voor alle geconstateerde of gemelde gebreken die binnendringing mogelijk maken, om de doeltreffendheid van de firewalls te vergroten en steeds betere filter- en opsporingsmethoden te ontwikkelen om de werkelijke oorsprong van inhoud te identificeren en te filteren. |
| --- | --- |

4.5

Ook zou het programma het onderzoek moeten stimuleren naar gespecialiseerde software en andere methoden om de „waterdichtheid” van de diverse codes van beveiligings- of beschermingssoftware te verifiëren, en zouden aanbieders moeten worden aangespoord of eventueel worden verplicht om snel patches (correcties) te verstrekken voor alle geconstateerde of gemelde gebreken die binnendringing mogelijk maken, om de doeltreffendheid van de firewalls te vergroten en steeds betere filter- en opsporingsmethoden te ontwikkelen om de werkelijke oorsprong van inhoud te identificeren en te filteren.

| 4.6 | Het EESC had graag gezien dat aan de evaluatie van de doeltreffendheid en de resultaten van het vorige Safer internet-programma (waarbij die resultaten zijn ingedeeld naar categorie van met ieder project aangepakte problemen) meer bekendheid wordt gegeven. Er zou op moeten worden toegezien dat alle links naar gefinancierde projecten actief blijven, en dat zij meer bekend zijn bij de personen voor wie zij zijn bestemd. Ook zou de website van de Commissie informatie moeten bieden over de initiatieven en ervaringen in lidstaten of derde landen, om nuttige kennis en ervaringen met samenwerking uit te wisselen. |
| --- | --- |

4.6

Het EESC had graag gezien dat aan de evaluatie van de doeltreffendheid en de resultaten van het vorige Safer internet-programma (waarbij die resultaten zijn ingedeeld naar categorie van met ieder project aangepakte problemen) meer bekendheid wordt gegeven. Er zou op moeten worden toegezien dat alle links naar gefinancierde projecten actief blijven, en dat zij meer bekend zijn bij de personen voor wie zij zijn bestemd. Ook zou de website van de Commissie informatie moeten bieden over de initiatieven en ervaringen in lidstaten of derde landen, om nuttige kennis en ervaringen met samenwerking uit te wisselen.

| 4.7 | Het is perfect mogelijk e.e.a. wettelijk te regelen. Internet Access Providers, uitgevers van kredietkaarten en aanbieders van zoekmachines kunnen zonder uitzondering aan regelgeving worden onderworpen, en sommige passen nu al zelfregulering toe. De straffen voor websites die aanzetten tot terrorisme, racisme, zelfmoord of kinderpornografie moeten streng zijn en een afschrikwekkend effect sorteren. Er zouden meer internationale inspanningen moeten worden gedaan om dergelijke sites op te sporen en te lokaliseren, zodat deze sites kunnen worden afgesloten voor zover dat mogelijk is; zo niet dan zouden onderhandelingen moeten worden gevoerd met de landen die dergelijke sites herbergen. |
| --- | --- |

4.7

Het is perfect mogelijk e.e.a. wettelijk te regelen. Internet Access Providers, uitgevers van kredietkaarten en aanbieders van zoekmachines kunnen zonder uitzondering aan regelgeving worden onderworpen, en sommige passen nu al zelfregulering toe. De straffen voor websites die aanzetten tot terrorisme, racisme, zelfmoord of kinderpornografie moeten streng zijn en een afschrikwekkend effect sorteren. Er zouden meer internationale inspanningen moeten worden gedaan om dergelijke sites op te sporen en te lokaliseren, zodat deze sites kunnen worden afgesloten voor zover dat mogelijk is; zo niet dan zouden onderhandelingen moeten worden gevoerd met de landen die dergelijke sites herbergen.

5.   Conclusies

Het EESC stemt weliswaar in met de voortzetting en uitbreiding van het programma „Safer Internet plus” (het heeft er zelfs mede voor gezorgd dat dit programma er is gekomen), maar is van mening dat de ernst en strekking van de dreiging van misbruik, in de eerste plaats jegens kinderen, dringend aanvullende wettelijke maatregelen en soms ook praktische maatregelen vergt, op de volgende gebieden:

| — | een algemene plicht voor alle betrokken exploitanten om kinderen en meer in het algemeen de gebruikers, met name de meest kwetsbare, te beschermen; |
| --- | --- |

—

een algemene plicht voor alle betrokken exploitanten om kinderen en meer in het algemeen de gebruikers, met name de meest kwetsbare, te beschermen;

| — | standaardinstallatie van filtersystemen; |
| --- | --- |

—

standaardinstallatie van filtersystemen;

| — | duidelijke veiligheidsboodschappen op de startpagina's van websites en chat rooms; |
| --- | --- |

—

duidelijke veiligheidsboodschappen op de startpagina's van websites en chat rooms;

| — | ondersteuning van instanties die hotlines instellen waarop aangifte kan worden gedaan van websites en online-activiteiten die ernstige schade toebrengen aan kinderen; |
| --- | --- |

—

ondersteuning van instanties die hotlines instellen waarop aangifte kan worden gedaan van websites en online-activiteiten die ernstige schade toebrengen aan kinderen;

| — | voorkómen dat kredietkaarten kunnen worden gebruikt om kinderporno en andere illegale inhoud te bestellen op het internet, en voor witwasoperaties; |
| --- | --- |

—

voorkómen dat kredietkaarten kunnen worden gebruikt om kinderporno en andere illegale inhoud te bestellen op het internet, en voor witwasoperaties;

| — | waarschuwingen en acties gericht aan ouders en opvoeders, en aan de autoriteiten van landen waar kindermishandeling t.b.v. kinderporno een zorgwekkende omvang aanneemt; |
| --- | --- |

—

waarschuwingen en acties gericht aan ouders en opvoeders, en aan de autoriteiten van landen waar kindermishandeling t.b.v. kinderporno een zorgwekkende omvang aanneemt;

| — | méér maatregelen om de banden tussen kinderporno en de georganiseerde misdaad te bestrijden; |
| --- | --- |

—

méér maatregelen om de banden tussen kinderporno en de georganiseerde misdaad te bestrijden;

| — | systemen om schadelijke inhoud op te sporen en informatie hierover te geven, en systemen om racistische inhoud van het internet te halen, en verspreiding van informatie over pogingen tot oplichting of de verkoop van stoffen die de gezondheid kunnen beïnvloeden via internet, om kwetsbare of slecht geïnformeerde personen te beschermen; |
| --- | --- |

—

systemen om schadelijke inhoud op te sporen en informatie hierover te geven, en systemen om racistische inhoud van het internet te halen, en verspreiding van informatie over pogingen tot oplichting of de verkoop van stoffen die de gezondheid kunnen beïnvloeden via internet, om kwetsbare of slecht geïnformeerde personen te beschermen;

| — | streven naar internationale samenwerking en gemeenschappelijke regels om doeltreffender op te treden tegen spam; |
| --- | --- |

—

streven naar internationale samenwerking en gemeenschappelijke regels om doeltreffender op te treden tegen spam;

| — | internationale samenwerking (verbetering van het systeem voor vroegtijdige waarschuwing) en afschrikwekkende sancties voor verspreiders van virussen en voor illegaal gebruik van private en publieke netwerken voor criminele doeleinden (zoals binnendringen van het netwerk voor bedrijfsspionage, misbruik van de breedband en andere vormen van misbruik). |
| --- | --- |

—

internationale samenwerking (verbetering van het systeem voor vroegtijdige waarschuwing) en afschrikwekkende sancties voor verspreiders van virussen en voor illegaal gebruik van private en publieke netwerken voor criminele doeleinden (zoals binnendringen van het netwerk voor bedrijfsspionage, misbruik van de breedband en andere vormen van misbruik).

Brussel, 16 december 2004

De voorzitter

van het Europees Economisch en Sociaal Comité

A.-M. SIGMUND

---

(1)  http://www.europa.eu.int/information_society/programmes/iap/index_en.htm

1

(2)  Zie eerdere adviezen van het EESC.

2

(3)  Advies van het EESC over een „Programma voor de bescherming van kinderen op internet”, rapporteur: mevrouw DAVISON, in PB C 48 van 21/02/2002, en over de „Mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's - Netwerk- en informatieveiligheid: Voorstel voor een Europese beleidsaanpak”, rapporteur: de heer RETUREAU, in PB C 48 van 21/02/2002, evenals het advies over het „Groenboek over de bescherming van minderjarigen en de menselijke waardigheid in de context van de audiovisuele en informatiediensten”, rapporteur: mevrouw BARROW, in PB C 287 van 22/09/1997.

3

(4)  TBT = „technical barriers to trade” (technische handelsbelemmeringen); overeenkomsten inzake technische handelsbelemmeringen en het verrichten van diensten. Zie bijvoorbeeld de zaak USA vs. Antigua en Barbuda, Measures Affecting the Cross-Border Supply of Gambling and Betting Services, beroep bij de WTO tegen het besluit van het panel ( http://www.wto.org/english/tratop_e/dispu_e/distabase_wto_members1_e.htm) document 03-4429 cote WT/DS285/3 van 26/08/2003. Lopende zaak.

4

(5)  Films met gruwelijke scènes (geweld, martelingen, moord) die werkelijk hebben plaatsgevonden.

5

---

| 28.6.2005 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 157/141 |
| --- | --- | --- | --- |

28.6.2005

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 157/141

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over „De maritieme toegang tot Europa in de toekomst: welke ontwikkelingen zijn te verwachten en hoe kan hierop worden ingespeeld?”

(2005/C 157/25)

Het Europees Economisch en Sociaal Comité besloot op 1 juli 2004 overeenkomstig artikel 29, lid 2, van zijn reglement van orde een advies op te stellen over: „De maritieme toegang tot Europa in de toekomst: welke ontwikkelingen zijn te verwachten en hoe kan hierop worden ingespeeld?”

De gespecialiseerde afdeling „Vervoer, energie, infrastructuur, informatiemaatschappij”, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 24 november 2004 goedgekeurd; rapporteur was de heer SIMONS.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 413 e zitting op 15/16 december 2004 (vergadering van 16 december) het volgende advies uitgebracht, dat met 124 stemmen voor en 2 onthoudingen is goedgekeurd:

1.   Inleiding

| 1.1 | Het maritieme transport van/naar en tussen de landen van de Europese Unie is van eminent belang. Jaarlijks wordt er meer dan 3 500 miljoen ton aan vracht over zee aan- en afgevoerd naar de ruim 1 000 zeehavens van de EU. Daarnaast worden jaarlijks zo'n 350 miljoen passagiers per ferry en cruiseschip vervoerd. |
| --- | --- |

1.1

Het maritieme transport van/naar en tussen de landen van de Europese Unie is van eminent belang. Jaarlijks wordt er meer dan 3 500 miljoen ton aan vracht over zee aan- en afgevoerd naar de ruim 1 000 zeehavens van de EU. Daarnaast worden jaarlijks zo'n 350 miljoen passagiers per ferry en cruiseschip vervoerd.

| 1.2 | Meer dan 90 % van het transport tussen Europa met de rest van de wereld gaat via haar zeehavens. Daarnaast verloopt 40 % van het intra-Europese verkeer eveneens over zee. Vanuit energie- en milieuoogpunt scoort het maritieme transport hoog. In vergelijking met het wegverkeer kan het 13 keer minder vervuilend zijn wat betreft de uitstoot van CO2 en deeltjes en zelfs 19 minder wat betreft de uitstoot van CHx (1). |
| --- | --- |

1.2

Meer dan 90 % van het transport tussen Europa met de rest van de wereld gaat via haar zeehavens. Daarnaast verloopt 40 % van het intra-Europese verkeer eveneens over zee. Vanuit energie- en milieuoogpunt scoort het maritieme transport hoog. In vergelijking met het wegverkeer kan het 13 keer minder vervuilend zijn wat betreft de uitstoot van CO2 en deeltjes en zelfs 19 minder wat betreft de uitstoot van CHx (1).

| 1.3 | Zo'n 250 000 mensen zijn werkzaam in de havens van Europa of in de direct daaraan gerelateerde dienstensector. Het totale maritieme cluster biedt werk aan zo'n 2,5 miljoen mensen in Europa en genereert ongeveer 111 biljoen euro aan toegevoegde waarde. Het belang van het maritieme transport voor Europa moge hiermee duidelijk zijn. |
| --- | --- |

1.3

Zo'n 250 000 mensen zijn werkzaam in de havens van Europa of in de direct daaraan gerelateerde dienstensector. Het totale maritieme cluster biedt werk aan zo'n 2,5 miljoen mensen in Europa en genereert ongeveer 111 biljoen euro aan toegevoegde waarde. Het belang van het maritieme transport voor Europa moge hiermee duidelijk zijn.

| 1.4 | De omvang van het maritiem transport binnen, van en naar Europa blijft jaarlijks toenemen. Het is derhalve van groot belang dat de EU de groei van deze maritieme stromen op de voet volgt en tijdig de juiste maatregelen stimuleert of zo nodig zelf neemt, om de groei te kunnen accommoderen. |
| --- | --- |

1.4

De omvang van het maritiem transport binnen, van en naar Europa blijft jaarlijks toenemen. Het is derhalve van groot belang dat de EU de groei van deze maritieme stromen op de voet volgt en tijdig de juiste maatregelen stimuleert of zo nodig zelf neemt, om de groei te kunnen accommoderen.

| 1.5 | Het maritieme vervoer kan onderscheiden worden in verschillende soorten en categorieën. Naar doelstelling: recreatief en commercieel; naar organisatievorm: wilde vaart (tramp shipping) en lijnvaart; naar vaargebied: overzee (deep sea) en korte vaart (short sea); naar ladingsoort: passagiersvaart of goederenvervoer. Het zijn het commerciële vervoer en de vier laatstgenoemde categorieën die vooral de interne markt beroeren en waarop dit advies betrekking heeft. |
| --- | --- |

1.5

Het maritieme vervoer kan onderscheiden worden in verschillende soorten en categorieën. Naar doelstelling: recreatief en commercieel; naar organisatievorm: wilde vaart (tramp shipping) en lijnvaart; naar vaargebied: overzee (deep sea) en korte vaart (short sea); naar ladingsoort: passagiersvaart of goederenvervoer. Het zijn het commerciële vervoer en de vier laatstgenoemde categorieën die vooral de interne markt beroeren en waarop dit advies betrekking heeft.

| 1.6 | In de passagiersvaart springt het onderscheid cruise- en ferry/RoRovaart in het oog, het goederenvervoer over zee valt te onderscheiden naar verschijningsvorm van de lading:






  — | Droge bulklading. Deze lading wordt als stortgoed in de speciale bulkcarriers gestort. Bijvoorbeeld ertsen, kolen en graan. |
| --- | --- | --- |

1.6

In de passagiersvaart springt het onderscheid cruise- en ferry/RoRovaart in het oog, het goederenvervoer over zee valt te onderscheiden naar verschijningsvorm van de lading:

—

Droge bulklading. Deze lading wordt als stortgoed in de speciale bulkcarriers gestort. Bijvoorbeeld ertsen, kolen en graan.

| — | Natte bulklading. Deze lading wordt vervoerd in tankers. Bijvoorbeeld ruwe olie, olieproducten en chemicaliën |
| --- | --- |

—

Natte bulklading. Deze lading wordt vervoerd in tankers. Bijvoorbeeld ruwe olie, olieproducten en chemicaliën

| — | Stukgoedlading. Deze lading wordt onderscheiden in Roll on — Roll off lading, overig stukgoed en containers. |
| --- | --- |

—

Stukgoedlading. Deze lading wordt onderscheiden in Roll on — Roll off lading, overig stukgoed en containers.

2.   Schetsen van de marktsituatie van de relevante categorieën

| 2.1 | De cruise- en ferry/RoRovaart betreft beide passagiersvaart, maar van een geheel andere aard. De cruisevaart is een vorm van toerisme per schip, terwijl de ferryvaart transport van A naar B is, overigens met RoRo ook voor goederen mogelijk. Het totale passagierstransport over zee in de EU is 350 miljoen passagiers, waarvan de Cruisevaart ongeveer 4 miljoen passagiers voor haar rekening neemt. |
| --- | --- |

2.1

De cruise- en ferry/RoRovaart betreft beide passagiersvaart, maar van een geheel andere aard. De cruisevaart is een vorm van toerisme per schip, terwijl de ferryvaart transport van A naar B is, overigens met RoRo ook voor goederen mogelijk. Het totale passagierstransport over zee in de EU is 350 miljoen passagiers, waarvan de Cruisevaart ongeveer 4 miljoen passagiers voor haar rekening neemt.

| 2.2 | De grootste cruisehavens in Europa zijn Barcelona (832 000 passagiers), Palma de Majorca (665 000), Venetië (634 000), Napels (534 000), Southampton (533 000) en Civitavecchia (520 000). Het grootste cruiseschip is de dit jaar in de vaart gekomen: de Queen Mary 2 met 345 meter lengte, 41 meter breedte en een diepgang van 10,3 meter.
  Qua lengte is de Queen Mary 2 ongeveer gelijk aan de grootste bulkcarriers en containerschepen. De diepgang van cruiseschepen is echter beperkt in vergelijking met container- en bulkschepen. Voor de grotere havens levert de toegankelijkheid voor deze enkele schepen geen grote problemen op. |
| --- | --- |

2.2

De grootste cruisehavens in Europa zijn Barcelona (832 000 passagiers), Palma de Majorca (665 000), Venetië (634 000), Napels (534 000), Southampton (533 000) en Civitavecchia (520 000). Het grootste cruiseschip is de dit jaar in de vaart gekomen: de Queen Mary 2 met 345 meter lengte, 41 meter breedte en een diepgang van 10,3 meter.

Qua lengte is de Queen Mary 2 ongeveer gelijk aan de grootste bulkcarriers en containerschepen. De diepgang van cruiseschepen is echter beperkt in vergelijking met container- en bulkschepen. Voor de grotere havens levert de toegankelijkheid voor deze enkele schepen geen grote problemen op.

| 2.3 | Veelal is er bij de ferryschepen ook sprake van RoRo goederentransport en zijn het gecombineerde passagiers/vrachtschepen. Binnen de EU vindt het ferrytransport plaats tussen het Europese vasteland en de UK, Ierland, Scandinavië, de Baltische Staten, Canarische eilanden, en met name in de Middellandse Zee is er een uitgebreid netwerk van ferryverbindingen, ook naar landen buiten de EU. De grootste ferry/Roroschepen zijn de Pride of Rotterdam en de Pride of Hull, zusterschepen van rederij P&O North Sea ferries. Deze schepen zijn 215 meter lang, 32m breed, maar hebben een beperkte diepgang van 6,3 m. |
| --- | --- |

2.3

Veelal is er bij de ferryschepen ook sprake van RoRo goederentransport en zijn het gecombineerde passagiers/vrachtschepen. Binnen de EU vindt het ferrytransport plaats tussen het Europese vasteland en de UK, Ierland, Scandinavië, de Baltische Staten, Canarische eilanden, en met name in de Middellandse Zee is er een uitgebreid netwerk van ferryverbindingen, ook naar landen buiten de EU. De grootste ferry/Roroschepen zijn de Pride of Rotterdam en de Pride of Hull, zusterschepen van rederij P&O North Sea ferries. Deze schepen zijn 215 meter lang, 32m breed, maar hebben een beperkte diepgang van 6,3 m.

| 2.4 | Afgezien van soms tot de locatie beperkte moeilijkheden is vooralsnog op Europees vlak geen structurele aandacht meer nodig wat betreft de fysieke toegangsmogelijkheden tot Europa van deze categorie. De toegang tot Europa voor deze categorieën is dan ook reeds voor de toekomst verzekerd, waardoor tevens een verdere groeiontwikkeling in dit vervoer mogelijk is. |
| --- | --- |

2.4

Afgezien van soms tot de locatie beperkte moeilijkheden is vooralsnog op Europees vlak geen structurele aandacht meer nodig wat betreft de fysieke toegangsmogelijkheden tot Europa van deze categorie. De toegang tot Europa voor deze categorieën is dan ook reeds voor de toekomst verzekerd, waardoor tevens een verdere groeiontwikkeling in dit vervoer mogelijk is.

| 2.5 | De droge en natte bulklading zijn van groot belang bij de bevoorrading van de Europese industrieën. De droge en natte bulkvaart op Europa hebben met name in de zestiger en zeventiger jaren een enorme groei doorgemaakt qua ladingvolumes en scheepsgrootte. |
| --- | --- |

2.5

De droge en natte bulklading zijn van groot belang bij de bevoorrading van de Europese industrieën. De droge en natte bulkvaart op Europa hebben met name in de zestiger en zeventiger jaren een enorme groei doorgemaakt qua ladingvolumes en scheepsgrootte.

| 2.6 | In de natte bulkvaart is toen door de sluiting van het Suezkanaal na de Zesdaagse Oorlog en de blijvende groei van de vraag naar ruwe olie de maximale scheepsgrootte gegroeid van 85 000 DWT in 1968 tot 560 000 DWT (2) in 1976. Meerdere Europese havens hebben gezorgd dat deze schepen bij hen konden aanlanden. Met de eerste oliecrisis in 1973 bleken deze schepen niet meer rendabel en zijn ze uiteindelijk gesloopt. De nieuwbouw van tankers in de tachtiger en negentiger jaren laat geen verdere scheepsgrootteontwikkelingen meer zien. De grote tankers blijven rond de 300 000 DWT. Pas in 2002 zijn weer een paar ULCC's (Ultra Large Crude Carrier) van 400 000 DWT gebouwd, waarvoor de havenaccommodatie nog steeds toereikend is. |
| --- | --- |

2.6

In de natte bulkvaart is toen door de sluiting van het Suezkanaal na de Zesdaagse Oorlog en de blijvende groei van de vraag naar ruwe olie de maximale scheepsgrootte gegroeid van 85 000 DWT in 1968 tot 560 000 DWT (2) in 1976. Meerdere Europese havens hebben gezorgd dat deze schepen bij hen konden aanlanden. Met de eerste oliecrisis in 1973 bleken deze schepen niet meer rendabel en zijn ze uiteindelijk gesloopt. De nieuwbouw van tankers in de tachtiger en negentiger jaren laat geen verdere scheepsgrootteontwikkelingen meer zien. De grote tankers blijven rond de 300 000 DWT. Pas in 2002 zijn weer een paar ULCC's (Ultra Large Crude Carrier) van 400 000 DWT gebouwd, waarvoor de havenaccommodatie nog steeds toereikend is.

| 2.7 | In de droge bulkvaart heeft zich een soortgelijke ontwikkeling voorgedaan vanaf eind jaren zestig. De ontwikkeling van deze scheepsgrootte heeft uiteindelijk geresulteerd in de 365 000 DWT grote „Berge Stahl”, die al 18 jaar ijzererts vervoert van Brazilië naar Rotterdam met zijn 23 meter (76 voet) diepgang, en die ook nergens anders ter wereld terechtkan. De overgrote meerderheid van nieuwe bulkcarriers zit vanaf de jaren tachtig echter tussen de 150 000 en 175 000 DWT. Hieruit blijkt dat de droge en de natte bulkvaart volwassen markten zijn geworden, waarbij de Europese zeehavens, voor zover ze worden aangelopen, zich al hebben aangepast, zelfs voor het grootste droge bulkschip ter wereld. Er is geen grote groei in lading en scheepsgrootte meer te verwachten. De toegang tot Europa is dan ook voor deze categorieën reeds voor de toekomst verzekerd. |
| --- | --- |

2.7

In de droge bulkvaart heeft zich een soortgelijke ontwikkeling voorgedaan vanaf eind jaren zestig. De ontwikkeling van deze scheepsgrootte heeft uiteindelijk geresulteerd in de 365 000 DWT grote „Berge Stahl”, die al 18 jaar ijzererts vervoert van Brazilië naar Rotterdam met zijn 23 meter (76 voet) diepgang, en die ook nergens anders ter wereld terechtkan. De overgrote meerderheid van nieuwe bulkcarriers zit vanaf de jaren tachtig echter tussen de 150 000 en 175 000 DWT. Hieruit blijkt dat de droge en de natte bulkvaart volwassen markten zijn geworden, waarbij de Europese zeehavens, voor zover ze worden aangelopen, zich al hebben aangepast, zelfs voor het grootste droge bulkschip ter wereld. Er is geen grote groei in lading en scheepsgrootte meer te verwachten. De toegang tot Europa is dan ook voor deze categorieën reeds voor de toekomst verzekerd.

| 2.8 | Bij stukgoedlading wordt gebruik gemaakt van general cargo en multipurpose schepen. Sinds de opkomst van de container is de stukgoedmarkt sterk teruggelopen en beperkt tot nichemarkten, zoals de Afrikavaart en als reefer in de gespecialiseerde fruit trade. De schepen zijn beperkt qua omvang tot zo'n 40 000 DWT en er is geen groei meer in de scheepsgrootte. |
| --- | --- |

2.8

Bij stukgoedlading wordt gebruik gemaakt van general cargo en multipurpose schepen. Sinds de opkomst van de container is de stukgoedmarkt sterk teruggelopen en beperkt tot nichemarkten, zoals de Afrikavaart en als reefer in de gespecialiseerde fruit trade. De schepen zijn beperkt qua omvang tot zo'n 40 000 DWT en er is geen groei meer in de scheepsgrootte.

| 2.9 | De containervaart daarentegen maakt heden ten dage een ongekende structurele groei door, zowel qua omvang als qua scheepsgrootte. In 1966 was de Fairland het eerste schip dat intercontinentaal containers vervoerde van VS naar Europa. De Fairland van rederij Sea-Land had een capaciteit van 266 containers van 35 ft. Vandaag de dag is de CSCL Europe met 8 500 TEU (Twenty Foot Equivalent Unit) het grootste containerschip ter wereld, terwijl er al 9 200 TEU schepen in aanbouw zijn. De CSCL Europe is 334 m lang, 42,8 m breed en heeft een maximale diepgang van 14,5 m.
  In de volgende figuur is het grootste containerschip aangegeven dat in het betreffende jaar gebouwd is. De spectaculaire groei met name vanaf 1995 is verbazingwekkend. Op dit moment zijn 156 schepen in bestelling met een capaciteit van meer dan 7 000 TEU. |
| --- | --- |

2.9

De containervaart daarentegen maakt heden ten dage een ongekende structurele groei door, zowel qua omvang als qua scheepsgrootte. In 1966 was de Fairland het eerste schip dat intercontinentaal containers vervoerde van VS naar Europa. De Fairland van rederij Sea-Land had een capaciteit van 266 containers van 35 ft. Vandaag de dag is de CSCL Europe met 8 500 TEU (Twenty Foot Equivalent Unit) het grootste containerschip ter wereld, terwijl er al 9 200 TEU schepen in aanbouw zijn. De CSCL Europe is 334 m lang, 42,8 m breed en heeft een maximale diepgang van 14,5 m.

In de volgende figuur is het grootste containerschip aangegeven dat in het betreffende jaar gebouwd is. De spectaculaire groei met name vanaf 1995 is verbazingwekkend. Op dit moment zijn 156 schepen in bestelling met een capaciteit van meer dan 7 000 TEU.

Image

| 2.10 | De verwachting is dat de werfbestellingen voor 10 000 Teu schepen en oplopend tot 12 000, waarin nog steeds slechts één motor hoeft te worden ingebouwd, niet lang meer op zich laat wachten. Er is zelfs berekend (3) wat de uiterste limiet zou kunnen zijn. Gebonden aan de rotsdrempel in de Straat van Malakka, dat essentieel onderdeel is van de vaarroute voor de Asia-trade, komt hij op 18 000 Teu, zij het dan wel met twee motoren, waardoor de vervoerskostprijs per container significant stijgt. Het is dus niet zo dat schepen voor het intercontinentale containervervoer automatisch tot de technische en geografische grenzen zullen doorgroeien, zoals de afgelopen decennia ook het geval is geweest bij schepen voor het intercontinentale vervoer van droge en natte bulklading. |
| --- | --- |

2.10

De verwachting is dat de werfbestellingen voor 10 000 Teu schepen en oplopend tot 12 000, waarin nog steeds slechts één motor hoeft te worden ingebouwd, niet lang meer op zich laat wachten. Er is zelfs berekend (3) wat de uiterste limiet zou kunnen zijn. Gebonden aan de rotsdrempel in de Straat van Malakka, dat essentieel onderdeel is van de vaarroute voor de Asia-trade, komt hij op 18 000 Teu, zij het dan wel met twee motoren, waardoor de vervoerskostprijs per container significant stijgt. Het is dus niet zo dat schepen voor het intercontinentale containervervoer automatisch tot de technische en geografische grenzen zullen doorgroeien, zoals de afgelopen decennia ook het geval is geweest bij schepen voor het intercontinentale vervoer van droge en natte bulklading.

| 2.11 | De afgelopen jaren is vooral het vervoer van intercontinentale containers van/naar de Europese havens sterk toegenomen. De voortschrijdende globalisatie en de daarmee samenhangende sterke opkomst van China als productieland heeft ertoe geleid dat bijvoorbeeld de noordwestelijke Europese containerhavens in de Hamburg-Le Havre range de afgelopen jaren een structurele groei van ruim 10 % per jaar doorgemaakt hebben. Ook de Middellandse-Zeehavens hebben een explosieve groei meegemaakt. |
| --- | --- |

2.11

De afgelopen jaren is vooral het vervoer van intercontinentale containers van/naar de Europese havens sterk toegenomen. De voortschrijdende globalisatie en de daarmee samenhangende sterke opkomst van China als productieland heeft ertoe geleid dat bijvoorbeeld de noordwestelijke Europese containerhavens in de Hamburg-Le Havre range de afgelopen jaren een structurele groei van ruim 10 % per jaar doorgemaakt hebben. Ook de Middellandse-Zeehavens hebben een explosieve groei meegemaakt.

| 2.12 | De grote containerschepen vanuit bijvoorbeeld het Verre Oosten doen slechts een beperkt aantal havens in Europa aan. Enerzijds omdat ze voor veel havens te groot zijn, anderzijds zijn de schepen dermate duur dat ze niet teveel tijd in havens willen verliezen. In Europa worden door de grootste schepen meestal 2 of 3 havens in Middellandse zee aangelopen en ongeveer 4 in Noord-West-Europa. Vanuit deze grote containerhavens worden de containers verder over Europa verspreid. Enerzijds over zee middels een uitgebreid netwerk aan feederverbindingen, anderzijds over land waarbij in toenemende mate gebruik gemaakt wordt van spoor en binnenvaart. |
| --- | --- |

2.12

De grote containerschepen vanuit bijvoorbeeld het Verre Oosten doen slechts een beperkt aantal havens in Europa aan. Enerzijds omdat ze voor veel havens te groot zijn, anderzijds zijn de schepen dermate duur dat ze niet teveel tijd in havens willen verliezen. In Europa worden door de grootste schepen meestal 2 of 3 havens in Middellandse zee aangelopen en ongeveer 4 in Noord-West-Europa. Vanuit deze grote containerhavens worden de containers verder over Europa verspreid. Enerzijds over zee middels een uitgebreid netwerk aan feederverbindingen, anderzijds over land waarbij in toenemende mate gebruik gemaakt wordt van spoor en binnenvaart.

| 2.13 | Steeds vaker echter treedt, zeker in de top van de belangrijkste Europese containerhavens (4), congestie op bij het verwerken van deze wassende containerstroom op de haventerminals en de daaropvolgende doorvoer. Naast de terminalgerichte tegenmaatregelen, waaronder ook uitbreidingen, in de havens zelf, is een efficiënt verloop van de voor- en natransporten aan zowel zee- als landzijde geboden. |
| --- | --- |

2.13

Steeds vaker echter treedt, zeker in de top van de belangrijkste Europese containerhavens (4), congestie op bij het verwerken van deze wassende containerstroom op de haventerminals en de daaropvolgende doorvoer. Naast de terminalgerichte tegenmaatregelen, waaronder ook uitbreidingen, in de havens zelf, is een efficiënt verloop van de voor- en natransporten aan zowel zee- als landzijde geboden.

| 2.14 | Daarnaast vergen ook de nieuwe security-eisen veel aandacht van de havens, teneinde met toenemende controles toch het overslag- en transportproces zo soepel mogelijk te laten verlopen. |
| --- | --- |

2.14

Daarnaast vergen ook de nieuwe security-eisen veel aandacht van de havens, teneinde met toenemende controles toch het overslag- en transportproces zo soepel mogelijk te laten verlopen.

| 2.15 | Gezien de schaalvergroting zoals beschreven in par. 2.9 en 2.10 ligt verspreiding van de deep sea containerstromen over andere Europese havens door de zeevaartmarkt niet voor de hand. Fysieke kenmerken, zoals soms onvoldoende diepgang, en/of faciliteiten en/of te lange vaartijden, en/of het ontbreken van voldoende volume lading (5) om de extra havenaanloop rendabel te doen zijn, zijn daarvoor de belangrijke redenen. Dit is echter niet absoluut, want de economische dynamiek kan kleinere havens opstuwen naar meer bedrijvigheid. |
| --- | --- |

2.15

Gezien de schaalvergroting zoals beschreven in par. 2.9 en 2.10 ligt verspreiding van de deep sea containerstromen over andere Europese havens door de zeevaartmarkt niet voor de hand. Fysieke kenmerken, zoals soms onvoldoende diepgang, en/of faciliteiten en/of te lange vaartijden, en/of het ontbreken van voldoende volume lading (5) om de extra havenaanloop rendabel te doen zijn, zijn daarvoor de belangrijke redenen. Dit is echter niet absoluut, want de economische dynamiek kan kleinere havens opstuwen naar meer bedrijvigheid.

3.   Voor- en achterlandverbindingen

| 3.1 | De meeste containers die in de Europese havens overgeslagen worden, moeten van daaruit verder vervoerd worden. Voor een deel worden ze over zee met kleine zeeschepen gefeederd naar andere havens. Het grootste deel gaat het Europese achterland in per vrachtwagen, binnenvaartschip of per spoor. De capaciteit van de achterlandverbindingen moet dus gelijke tred houden met de groei van het containerverkeer, waarbij, in lijn met het EU-beleid, zonder het noodzakelijke wegvervoer in de weg te staan zoveel mogelijk het gebruik van binnenvaart, spoor en shortsea/feederschepen wordt gestimuleerd. |
| --- | --- |

3.1

De meeste containers die in de Europese havens overgeslagen worden, moeten van daaruit verder vervoerd worden. Voor een deel worden ze over zee met kleine zeeschepen gefeederd naar andere havens. Het grootste deel gaat het Europese achterland in per vrachtwagen, binnenvaartschip of per spoor. De capaciteit van de achterlandverbindingen moet dus gelijke tred houden met de groei van het containerverkeer, waarbij, in lijn met het EU-beleid, zonder het noodzakelijke wegvervoer in de weg te staan zoveel mogelijk het gebruik van binnenvaart, spoor en shortsea/feederschepen wordt gestimuleerd.

| 3.2 | Zo wordt met name de intra-Europese shortsea vanuit de EU krachtig ondersteund. Daaraan is binnen het kader van de nieuwe Trans-Europese Vervoersnetwerken het overigens nog verder concreet uit te werken „Motorways of the Sea” Programma toegevoegd. Recentelijk (16-7-2004) is voorgesteld de TEN-T-begroting op te trekken tot 20,35 miljard euro, en maatregelen in het kader van „motorways of the sea” en „traffic avoidance” op te nemen in het programma MARCO POLO II, dat een totale begroting van 740 miljard euro zou krijgen. |
| --- | --- |

3.2

Zo wordt met name de intra-Europese shortsea vanuit de EU krachtig ondersteund. Daaraan is binnen het kader van de nieuwe Trans-Europese Vervoersnetwerken het overigens nog verder concreet uit te werken „Motorways of the Sea” Programma toegevoegd. Recentelijk (16-7-2004) is voorgesteld de TEN-T-begroting op te trekken tot 20,35 miljard euro, en maatregelen in het kader van „motorways of the sea” en „traffic avoidance” op te nemen in het programma MARCO POLO II, dat een totale begroting van 740 miljard euro zou krijgen.

| 3.3. | Het „Motorways of the Sea”-concept is door de Europese Commissie ontwikkeld ter aanvulling van de ondersteuning die andere modaliteiten in het kader van de trans-Europese netwerken wordt geboden. Een dergelijke „maritieme snelweg” vormt een sterk alternatief op gelijkwaardige basis voor het wegverkeer binnen Europa, zonder overbodige procedures en met efficiënte intermodale verbindingen. Doel van het programma is de congestie op de Europese doorvoerroutes te verminderen en de bereikbaarheid van perifere en insulaire gebieden en staten te verbeteren. |
| --- | --- |

3.3.

Het „Motorways of the Sea”-concept is door de Europese Commissie ontwikkeld ter aanvulling van de ondersteuning die andere modaliteiten in het kader van de trans-Europese netwerken wordt geboden. Een dergelijke „maritieme snelweg” vormt een sterk alternatief op gelijkwaardige basis voor het wegverkeer binnen Europa, zonder overbodige procedures en met efficiënte intermodale verbindingen. Doel van het programma is de congestie op de Europese doorvoerroutes te verminderen en de bereikbaarheid van perifere en insulaire gebieden en staten te verbeteren.

| 3.4 | Ter bevordering van de shortsea zelf kunnen verbeteringen in de havens en in de samenwerking tussen havens worden aangebracht. Sleutel tot het succes is een hoge frequentie van de diensten, wat een hoog volume lading inhoudt. Marktpotentieel en commerciële exploitatie zijn dan ook belangrijk voor de levensvatbaarheid van short sea verbindingen. |
| --- | --- |

3.4

Ter bevordering van de shortsea zelf kunnen verbeteringen in de havens en in de samenwerking tussen havens worden aangebracht. Sleutel tot het succes is een hoge frequentie van de diensten, wat een hoog volume lading inhoudt. Marktpotentieel en commerciële exploitatie zijn dan ook belangrijk voor de levensvatbaarheid van short sea verbindingen.

| 3.5 | Ook het binnenlandvervoer heeft binnen de EU veel aandacht nodig. Het Europees vervoersbeleid, waaronder hier ook de desbetreffende infrastructuur wordt begrepen, getuigt daar al van met zijn streven naar efficiëntie en effectiviteit door de vrije marktvorming binnen bepaalde kaders van andere maatschappelijke waarden, zoals duurzaamheid. |
| --- | --- |

3.5

Ook het binnenlandvervoer heeft binnen de EU veel aandacht nodig. Het Europees vervoersbeleid, waaronder hier ook de desbetreffende infrastructuur wordt begrepen, getuigt daar al van met zijn streven naar efficiëntie en effectiviteit door de vrije marktvorming binnen bepaalde kaders van andere maatschappelijke waarden, zoals duurzaamheid.

| 3.6 | De regelgeving daarvoor is reeds bij het wegvervoer en de binnenvaart voltooid en vindt toepassing, terwijl bij het spoorvervoer dit proces op het gehele Europese net nu eindelijk op gang begint te komen. Mede gezien de bovenbeschreven containerontwikkelingen zou daar een versnelling van dit proces meer dan welkom zijn. |
| --- | --- |

3.6

De regelgeving daarvoor is reeds bij het wegvervoer en de binnenvaart voltooid en vindt toepassing, terwijl bij het spoorvervoer dit proces op het gehele Europese net nu eindelijk op gang begint te komen. Mede gezien de bovenbeschreven containerontwikkelingen zou daar een versnelling van dit proces meer dan welkom zijn.

4.   Havencategorieën

| 4.1 | Binnen de EU-besluitvorming (6) wordt alleen onderscheid gemaakt tussen drie categorieën TEN havens:






  a. | Internationale zeehavens, met een jaarlijks overslag- of verkeersvolume van tenminste 1,5 mln ton of 200 000 passagiers; |
| --- | --- | --- |

4.1

Binnen de EU-besluitvorming (6) wordt alleen onderscheid gemaakt tussen drie categorieën TEN havens:

a.

Internationale zeehavens, met een jaarlijks overslag- of verkeersvolume van tenminste 1,5 mln ton of 200 000 passagiers;

| b. | Zeehavens met een jaarlijks overslag- of verkeersvolume van tenminste 0,5 mln ton of van 100 000 tot 199 000 passagiers, en die uitgerust zijn met installaties voor de korte vaart (short sea); |
| --- | --- |

b.

Zeehavens met een jaarlijks overslag- of verkeersvolume van tenminste 0,5 mln ton of van 100 000 tot 199 000 passagiers, en die uitgerust zijn met installaties voor de korte vaart (short sea);

| c. | Regionale zeehavens die niet voldoen voor de criteria sub A) en sub B), gelegen op eilanden of in perifere regio's. |
| --- | --- |

c.

Regionale zeehavens die niet voldoen voor de criteria sub A) en sub B), gelegen op eilanden of in perifere regio's.

| 4.2 | Dit onderscheid heeft tot nu toe niet tot een inhoudelijk verschillende benadering geleid. In de hernieuwde TEN-vervoersprioriteitenlijst worden immers geen havens genoemd, ook niet bij de prioriteit „Motorways of the Sea”. Er is zowel aan bestuurlijke als bedrijfslevenzijde, de uitzonderingen daargelaten, vooralsnog geen draagvlak, om geen nog verfijndere keuzes tussen havens te maken voor specifieke EU medefinancieringsfaciliteiten voor de gigantische investeringen die zich een deep sea containerhaven moet getroosten voor de voor het merendeel transitolading, die relatief weinig toegevoegde waarde voor de haven zelf oplevert.
  Het EESC steunt het pleidooi dat de Conferentie van Europese Perifere Kustregio's onlangs heeft gehouden (20-7-2004) om bij de begrippen „Motorways of the Sea” en „toegankelijkheid” te zorgen voor een evenwicht door ook kleine en middelgrote havens in dit verband in aanmerking te nemen. |
| --- | --- |

4.2

Dit onderscheid heeft tot nu toe niet tot een inhoudelijk verschillende benadering geleid. In de hernieuwde TEN-vervoersprioriteitenlijst worden immers geen havens genoemd, ook niet bij de prioriteit „Motorways of the Sea”. Er is zowel aan bestuurlijke als bedrijfslevenzijde, de uitzonderingen daargelaten, vooralsnog geen draagvlak, om geen nog verfijndere keuzes tussen havens te maken voor specifieke EU medefinancieringsfaciliteiten voor de gigantische investeringen die zich een deep sea containerhaven moet getroosten voor de voor het merendeel transitolading, die relatief weinig toegevoegde waarde voor de haven zelf oplevert.

Het EESC steunt het pleidooi dat de Conferentie van Europese Perifere Kustregio's onlangs heeft gehouden (20-7-2004) om bij de begrippen „Motorways of the Sea” en „toegankelijkheid” te zorgen voor een evenwicht door ook kleine en middelgrote havens in dit verband in aanmerking te nemen.

| 4.3 | Gezien het bovenstaande dringt het EESC er bij de Commissie met klem op aan het congestieprobleem in EU-havens — met name containerhavens — te onderzoeken en na te gaan op welke manieren dit probleem verminderd kan worden. |
| --- | --- |

4.3

Gezien het bovenstaande dringt het EESC er bij de Commissie met klem op aan het congestieprobleem in EU-havens — met name containerhavens — te onderzoeken en na te gaan op welke manieren dit probleem verminderd kan worden.

| 4.4 | Desalniettemin zien de grotere containerhavens (7) in Europa, die redelijk gelijk verdeeld zijn over de Middellandse Zee en Noordwest-Europa, zowel echt grote havens als middelgrote havens zijn en meestal niet louter containerhavens, maar ook belangrijke havens voor bulk- en overig stukgoedoverslag, zich vanwege de aanhoudende groei geconfronteerd met een aantal speciale uitdagingen:






  — | Hoe tijdig extra overslagcapaciteit te realiseren, zowel aan de zeezijde als aan de landzijde, binnen de huidige zorgvuldige regelgeving t.a.v. geluid, milieu en externe veiligheid? |
| --- | --- | --- |

4.4

Desalniettemin zien de grotere containerhavens (7) in Europa, die redelijk gelijk verdeeld zijn over de Middellandse Zee en Noordwest-Europa, zowel echt grote havens als middelgrote havens zijn en meestal niet louter containerhavens, maar ook belangrijke havens voor bulk- en overig stukgoedoverslag, zich vanwege de aanhoudende groei geconfronteerd met een aantal speciale uitdagingen:

—

Hoe tijdig extra overslagcapaciteit te realiseren, zowel aan de zeezijde als aan de landzijde, binnen de huidige zorgvuldige regelgeving t.a.v. geluid, milieu en externe veiligheid?

| — | Hoe zich aan te passen qua nautische bereikbaarheid, diepte van kades en grootte van overslagequipment aan de komende hausse van 8 000+ TEU schepen? |
| --- | --- |

—

Hoe zich aan te passen qua nautische bereikbaarheid, diepte van kades en grootte van overslagequipment aan de komende hausse van 8 000+ TEU schepen?

| — | Hoe ervoor zorg te dragen dat de verbindingen tussen de haven en het achterland in Europa voldoende capaciteit hebben om de toenemende stroom containers te kunnen verwerken? |
| --- | --- |

—

Hoe ervoor zorg te dragen dat de verbindingen tussen de haven en het achterland in Europa voldoende capaciteit hebben om de toenemende stroom containers te kunnen verwerken?

| — | Hoe met toenemende controles de logistieke processen in de haven zo soepel mogelijk te kunnen laten verlopen? |
| --- | --- |

—

Hoe met toenemende controles de logistieke processen in de haven zo soepel mogelijk te kunnen laten verlopen?

| 4.5 | Het is een van de doelstellingen van de Lissabonagenda: om concurrerend in de wereld te blijven, is het van Europees belang dat die havens deze uitdagingen ook daadwerkelijk adequaat ter hand nemen en oplossingen bieden. Voor zover de Europese Unie daarop invloed kan uitoefenen dient zij dat dan ook niet na te laten. |
| --- | --- |

4.5

Het is een van de doelstellingen van de Lissabonagenda: om concurrerend in de wereld te blijven, is het van Europees belang dat die havens deze uitdagingen ook daadwerkelijk adequaat ter hand nemen en oplossingen bieden. Voor zover de Europese Unie daarop invloed kan uitoefenen dient zij dat dan ook niet na te laten.

| 4.6 | Havens, in het bijzonder die, die in deze paragraaf worden bedoeld, zijn ook de poorten van de EU vanuit security gezien. Het feit dat de EU via havens over water kan worden bereikt, brengt gevolgen op het vlak van security met zich mee. Het EESC verzoekt de Commissie net als in eerdere adviezen onderzoek te doen naar de totale financiële gevolgen van beveiligingsmaatregelen in havens en daartoe een EU-financieringsregeling uit te werken. |
| --- | --- |

4.6

Havens, in het bijzonder die, die in deze paragraaf worden bedoeld, zijn ook de poorten van de EU vanuit security gezien. Het feit dat de EU via havens over water kan worden bereikt, brengt gevolgen op het vlak van security met zich mee. Het EESC verzoekt de Commissie net als in eerdere adviezen onderzoek te doen naar de totale financiële gevolgen van beveiligingsmaatregelen in havens en daartoe een EU-financieringsregeling uit te werken.

| 4.7 | Extra aandacht voor de grote containerhavens is niet in tegenspraak met de bevordering van de short sea en het „Motorway of the Sea”-concept. Juist de grote containerhavens voor de deep sea zijn veelal ook de grote short sea havens. Daarenboven beschikken deze havens over de benodigde omvang, infrastructuur en achterland om voldoende lading te kunnen genereren en zo via de „Motorways of the Sea” de andere short sea havens te helpen groeien. |
| --- | --- |

4.7

Extra aandacht voor de grote containerhavens is niet in tegenspraak met de bevordering van de short sea en het „Motorway of the Sea”-concept. Juist de grote containerhavens voor de deep sea zijn veelal ook de grote short sea havens. Daarenboven beschikken deze havens over de benodigde omvang, infrastructuur en achterland om voldoende lading te kunnen genereren en zo via de „Motorways of the Sea” de andere short sea havens te helpen groeien.

5.   Wat de Europese Unie al concreet kan doen

| 5.1 | Vermeden moet worden dat door concurrentievervalsing, en/of onvoldoende infrastructuur en/of een inefficiënt vervoersbeleid de grote investeringen, die de grotere containerhavens zich al of spoedig gaan getroosten om de in par. 4.3 genoemde uitdagingen aan te gaan en een oplossing willen bieden, niet effectief kunnen zijn of niet optimaal uitwerken. Gezien de nauwe relatie van de containerhavens met de short sea via de feederlijnen en het gebruik van de „Motorways of the Sea” alsmede de achterlandverbindingen is de impact van zo'n beleid verstrekkend en komt het ten goede aan de gehele vervoersmarkt. |
| --- | --- |

5.1

Vermeden moet worden dat door concurrentievervalsing, en/of onvoldoende infrastructuur en/of een inefficiënt vervoersbeleid de grote investeringen, die de grotere containerhavens zich al of spoedig gaan getroosten om de in par. 4.3 genoemde uitdagingen aan te gaan en een oplossing willen bieden, niet effectief kunnen zijn of niet optimaal uitwerken. Gezien de nauwe relatie van de containerhavens met de short sea via de feederlijnen en het gebruik van de „Motorways of the Sea” alsmede de achterlandverbindingen is de impact van zo'n beleid verstrekkend en komt het ten goede aan de gehele vervoersmarkt.

| 5.2 | Allereerst zou de EU er dan ook voor moeten zorgen dat de randvoorwaarde voor eerlijke mededinging, ook wel 'level playing field' genoemd, staat als een huis. Havens, en dan worden met name bedoeld de marktpartijen in havens, moeten zuiver met elkaar kunnen concurreren, binnen die zeehavens en tussen die zeehavens. |
| --- | --- |

5.2

Allereerst zou de EU er dan ook voor moeten zorgen dat de randvoorwaarde voor eerlijke mededinging, ook wel 'level playing field' genoemd, staat als een huis. Havens, en dan worden met name bedoeld de marktpartijen in havens, moeten zuiver met elkaar kunnen concurreren, binnen die zeehavens en tussen die zeehavens.

| 5.3 | Een zekere liberalisering van de zeehavenmarkt lijkt, gezien de ervaringen in het goederenvervoer door de andere vervoerssectoren, die al zover zijn, bevorderlijk en hoopgevend voor optimalisering van de gebruiksmogelijkheden. Op de valreep heeft de afscheidsnemende Commissie, op voorstel van vervoerscommissaris de Palacio bij de Raad een nieuwe havenrichtlijn over de toegang tot de markt voor havendiensten ingediend. Dit geeft wederom (8) de gelegenheid aan het Comité zijn licht in detail in adviesvorm te laten schijnen; weshalve er hier in dit advies van wordt afgezien. |
| --- | --- |

5.3

Een zekere liberalisering van de zeehavenmarkt lijkt, gezien de ervaringen in het goederenvervoer door de andere vervoerssectoren, die al zover zijn, bevorderlijk en hoopgevend voor optimalisering van de gebruiksmogelijkheden. Op de valreep heeft de afscheidsnemende Commissie, op voorstel van vervoerscommissaris de Palacio bij de Raad een nieuwe havenrichtlijn over de toegang tot de markt voor havendiensten ingediend. Dit geeft wederom (8) de gelegenheid aan het Comité zijn licht in detail in adviesvorm te laten schijnen; weshalve er hier in dit advies van wordt afgezien.

| 5.4 | Er moet een veel duidelijker inzicht, met name op het gebied van de staatssteun, komen in wat wel mag en wat niet mag. Bijvoorbeeld, tot waar mag infrastructuur in een zeehaven — en dit heeft een direct verband met de toenemende scheepsgrootte — door de overheid worden betaald? Nationale overheden en zeehavenbeheerders dienen te weten waar men aan toe is. Eenduidige richtsnoeren inzake staatssteun zijn daarom dringend gewenst. Het EESC neemt nota van het voornemen van de Commissie om richtsnoeren inzake overheidssteun aan havens op te stellen; het dringt er bij haar op aan hier spoed achter te zetten, ongeacht of de nieuwe voorgestelde havenrichtlijn nu wel of niet wordt goedgekeurd. |
| --- | --- |

5.4

Er moet een veel duidelijker inzicht, met name op het gebied van de staatssteun, komen in wat wel mag en wat niet mag. Bijvoorbeeld, tot waar mag infrastructuur in een zeehaven — en dit heeft een direct verband met de toenemende scheepsgrootte — door de overheid worden betaald? Nationale overheden en zeehavenbeheerders dienen te weten waar men aan toe is. Eenduidige richtsnoeren inzake staatssteun zijn daarom dringend gewenst. Het EESC neemt nota van het voornemen van de Commissie om richtsnoeren inzake overheidssteun aan havens op te stellen; het dringt er bij haar op aan hier spoed achter te zetten, ongeacht of de nieuwe voorgestelde havenrichtlijn nu wel of niet wordt goedgekeurd.

| 5.5 | Intensieve aandacht is nodig voor de implementatie en handhaving van de regelgeving. Er ontstaat veelal interpretatieruimte bij het omzetten van EU-regelgeving in nationale regelgeving. De EU zou veel beter moeten toezien op een eenduidige implementatie van EU-regelgeving. Een zelfde soort fenomeen doet zich voor bij de handhaving van bestaande EU-wet- en -regelgeving. Dit geschiedt onvoldoende en niet consequent. Met name bij interpretaties van voorschriften op het vlak van milieu, natuur en veiligheid zijn tussen de EU lidstaten duidelijke verschillen zichtbaar. Competitie tussen de havens op deze randvoorwaardelijke terreinen is ongewenst. |
| --- | --- |

5.5

Intensieve aandacht is nodig voor de implementatie en handhaving van de regelgeving. Er ontstaat veelal interpretatieruimte bij het omzetten van EU-regelgeving in nationale regelgeving. De EU zou veel beter moeten toezien op een eenduidige implementatie van EU-regelgeving. Een zelfde soort fenomeen doet zich voor bij de handhaving van bestaande EU-wet- en -regelgeving. Dit geschiedt onvoldoende en niet consequent. Met name bij interpretaties van voorschriften op het vlak van milieu, natuur en veiligheid zijn tussen de EU lidstaten duidelijke verschillen zichtbaar. Competitie tussen de havens op deze randvoorwaardelijke terreinen is ongewenst.

| 5.6 | Om een duidelijker inzicht te verkrijgen in hoe zeehavens gefinancierd zijn is transparantie van hun boekhoudingen — en dan vooral van de geldstromen van en naar de verschillende overheden (lokaal, regionaal en landelijk) noodzakelijk. Ook hiertoe dient de EU effectieve instrumenten te ontwikkelen. De in het advies van 2001 door het Comité neergelegde overtuiging (9) dat met de toepassing van de zogenaamde „Doorzichtigheidrichtlijn” op alle TEN-havens gecombineerd met de Verdragsartikelen inzake mededinging en staatssteun alsook de relevante jurisprudentie van het Europese Hof van Justitie, de Commissie voldoende doeltreffende middelen heeft, is tot nu toe niet in de praktijk tot uiting gekomen. |
| --- | --- |

5.6

Om een duidelijker inzicht te verkrijgen in hoe zeehavens gefinancierd zijn is transparantie van hun boekhoudingen — en dan vooral van de geldstromen van en naar de verschillende overheden (lokaal, regionaal en landelijk) noodzakelijk. Ook hiertoe dient de EU effectieve instrumenten te ontwikkelen. De in het advies van 2001 door het Comité neergelegde overtuiging (9) dat met de toepassing van de zogenaamde „Doorzichtigheidrichtlijn” op alle TEN-havens gecombineerd met de Verdragsartikelen inzake mededinging en staatssteun alsook de relevante jurisprudentie van het Europese Hof van Justitie, de Commissie voldoende doeltreffende middelen heeft, is tot nu toe niet in de praktijk tot uiting gekomen.

6.   Samenvatting en conclusies

| 6.1 | De omvang van het maritiem transport binnen, van en naar Europa blijft jaarlijks toenemen. Gezien het grote belang van dit transport voor de EU dient deze de groei van deze maritieme stromen op de voet te volgen en tijdig de juiste maatregelen te stimuleren of zo nodig zelf te nemen, om de groei te kunnen accommoderen. |
| --- | --- |

6.1

De omvang van het maritiem transport binnen, van en naar Europa blijft jaarlijks toenemen. Gezien het grote belang van dit transport voor de EU dient deze de groei van deze maritieme stromen op de voet te volgen en tijdig de juiste maatregelen te stimuleren of zo nodig zelf te nemen, om de groei te kunnen accommoderen.

| 6.2 | Het maritieme vervoer kan onderscheiden worden in verschillende soorten en categorieën, onder meer naar doelstelling: recreatief en commercieel; naar vaargebied: overzee (deepsea) en korte vaart (short sea) en naar ladingsoort: passagiersvaart of goederenvervoer. Het zijn het commerciële vervoer en de genoemde categorieën die vooral de interne markt beroeren en waarop dit advies betrekking heeft. |
| --- | --- |

6.2

Het maritieme vervoer kan onderscheiden worden in verschillende soorten en categorieën, onder meer naar doelstelling: recreatief en commercieel; naar vaargebied: overzee (deepsea) en korte vaart (short sea) en naar ladingsoort: passagiersvaart of goederenvervoer. Het zijn het commerciële vervoer en de genoemde categorieën die vooral de interne markt beroeren en waarop dit advies betrekking heeft.

| 6.3 | De passagiersvaart binnen de EU is met 350 miljoen passagiers erg groot. Qua groei en scheepsgrootte-ontwikkeling echter niet een sector die qua infrastructuur, in tegenstelling met de groeiontwikkeling zelf, extra aandacht van de EU behoeft. Wel is de security bij de passagiersvaart en met name de cruisevaart een zeer belangrijk aandachtspunt. |
| --- | --- |

6.3

De passagiersvaart binnen de EU is met 350 miljoen passagiers erg groot. Qua groei en scheepsgrootte-ontwikkeling echter niet een sector die qua infrastructuur, in tegenstelling met de groeiontwikkeling zelf, extra aandacht van de EU behoeft. Wel is de security bij de passagiersvaart en met name de cruisevaart een zeer belangrijk aandachtspunt.

| 6.4 | Ook in de natte en droge bulkvaart is de grote groei in jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw geweest en zijn destijds passende maatregelen genomen om havens aan te passen aan de toenemende scheepsgrootte. Inmiddels zijn het volwassen markten geworden. Het conventionele stukgoed is duidelijk op zijn retour. De Roro valt deels samen met de Ferry vaart en is een belangrijke markt, maar eveneens een volwassen markt. |
| --- | --- |

6.4

Ook in de natte en droge bulkvaart is de grote groei in jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw geweest en zijn destijds passende maatregelen genomen om havens aan te passen aan de toenemende scheepsgrootte. Inmiddels zijn het volwassen markten geworden. Het conventionele stukgoed is duidelijk op zijn retour. De Roro valt deels samen met de Ferry vaart en is een belangrijke markt, maar eveneens een volwassen markt.

| 6.5 | De containervaart daarentegen maakt heden ten dage een ongekende structurele groei door, zowel qua omvang als qua scheepsgrootte. |
| --- | --- |

6.5

De containervaart daarentegen maakt heden ten dage een ongekende structurele groei door, zowel qua omvang als qua scheepsgrootte.

| 6.6 | Steeds vaker treedt congestie op bij het verwerken van deze wassende containerstroom op de haventerminals en de daaropvolgende doorvoer. Naast de terminalgerichte tegenmaatregelen, waaronder ook uitbreidingen, in de havens zelf is een efficiënt verloop van de voor- en natransporten aan zowel zee- als landzijde geboden. |
| --- | --- |

6.6

Steeds vaker treedt congestie op bij het verwerken van deze wassende containerstroom op de haventerminals en de daaropvolgende doorvoer. Naast de terminalgerichte tegenmaatregelen, waaronder ook uitbreidingen, in de havens zelf is een efficiënt verloop van de voor- en natransporten aan zowel zee- als landzijde geboden.

| 6.7 | Gezien de schaalvergroting ligt verspreiding van de deep sea containerstromen over andere Europese havens door de zeevaartmarkt niet voor de hand, wat niet wil zeggen dat de economische dynamiek kleinere havens niet kan laten groeien. |
| --- | --- |

6.7

Gezien de schaalvergroting ligt verspreiding van de deep sea containerstromen over andere Europese havens door de zeevaartmarkt niet voor de hand, wat niet wil zeggen dat de economische dynamiek kleinere havens niet kan laten groeien.

| 6.8 | Gezien het bovenstaande dringt het EESC er bij de Commissie met klem op aan het congestieprobleem in EU-havens — met name containerhavens — te onderzoeken en na te gaan op welke manieren dit probleem verminderd kan worden, naast hetgeen momenteel in het kader van de TEN wordt gedaan. |
| --- | --- |

6.8

Gezien het bovenstaande dringt het EESC er bij de Commissie met klem op aan het congestieprobleem in EU-havens — met name containerhavens — te onderzoeken en na te gaan op welke manieren dit probleem verminderd kan worden, naast hetgeen momenteel in het kader van de TEN wordt gedaan.

| 6.9 | Al voltooid bij het wegvervoer, de binnenvaart en de zeevaart begint eindelijk ook bij het spoorvervoer het proces van efficiëntie en effectiviteit op het gehele Europese net op gang te komen. Versnelling van dit proces is meer dan welkom. |
| --- | --- |

6.9

Al voltooid bij het wegvervoer, de binnenvaart en de zeevaart begint eindelijk ook bij het spoorvervoer het proces van efficiëntie en effectiviteit op het gehele Europese net op gang te komen. Versnelling van dit proces is meer dan welkom.

| 6.10 | Het is om concurrerend in de wereld te blijven van Europees belang dat de grotere containerhavens de gestelde uitdagingen ook daadwerkelijk adequaat ter hand nemen en oplossingen bieden. Voorzover de Europese Unie daarop invloed kan uitoefenen dient zij dat dan ook niet na te laten. Daarbij moet echter niet gedacht worden aan voorstellen voor andere dan de bestaande mogelijkheden van financiële havenondersteuning door de Europese Unie. Hoe ze op zich ook, juist bij het containertransport, te rechtvaardigen zijn, ondervinden ze momenteel niet voldoende draagvlak, omdat zowel van bestuurlijke- als bedrijfslevenzijde geen verder onderscheid dan de bestaande TEN onderscheidingen van havens in Europa gewenst wordt. |
| --- | --- |

6.10

Het is om concurrerend in de wereld te blijven van Europees belang dat de grotere containerhavens de gestelde uitdagingen ook daadwerkelijk adequaat ter hand nemen en oplossingen bieden. Voorzover de Europese Unie daarop invloed kan uitoefenen dient zij dat dan ook niet na te laten. Daarbij moet echter niet gedacht worden aan voorstellen voor andere dan de bestaande mogelijkheden van financiële havenondersteuning door de Europese Unie. Hoe ze op zich ook, juist bij het containertransport, te rechtvaardigen zijn, ondervinden ze momenteel niet voldoende draagvlak, omdat zowel van bestuurlijke- als bedrijfslevenzijde geen verder onderscheid dan de bestaande TEN onderscheidingen van havens in Europa gewenst wordt.

| 6.11 | Het feit dat de EU via havens over water kan worden bereikt, brengt gevolgen op het vlak van security met zich mee. Het EESC verzoekt de Commissie net als in eerdere adviezen onderzoek te doen naar de totale financiële gevolgen van beveiligingsmaatregelen in havens en daartoe een EU-financieringsregeling uit te werken. |
| --- | --- |

6.11

Het feit dat de EU via havens over water kan worden bereikt, brengt gevolgen op het vlak van security met zich mee. Het EESC verzoekt de Commissie net als in eerdere adviezen onderzoek te doen naar de totale financiële gevolgen van beveiligingsmaatregelen in havens en daartoe een EU-financieringsregeling uit te werken.

| 6.12 | De Europese Unie kan wel al concreet een „level playing field” voor de eerlijke mededinging scheppen; een zekere liberalisering van de zeehavenmarkt bevorderen; duidelijker inzicht op het gebied van de staatssteun brengen door eenduidige richtsnoeren; intensieve aandacht geven aan de implementatie en handhaving van de vigerende regelgeving alsmede transparantie van de geldstromen afdwingen. |
| --- | --- |

6.12

De Europese Unie kan wel al concreet een „level playing field” voor de eerlijke mededinging scheppen; een zekere liberalisering van de zeehavenmarkt bevorderen; duidelijker inzicht op het gebied van de staatssteun brengen door eenduidige richtsnoeren; intensieve aandacht geven aan de implementatie en handhaving van de vigerende regelgeving alsmede transparantie van de geldstromen afdwingen.

Brussel, 16 december 2004

De voorzitter

van het Europees Economisch en Sociaal Comité

A.-M. SIGMUND

---

(1)  Bron: ESPO - brochure: „Ports creating opportunities by connecting people, products and business - by connecting Europe.”

1

(2)  DWT= Deadweight Tonnage van een schip, dat is het draagvermogen van een schip uitgedrukt in tonnen gewicht. Bij containerschepen wordt als eenheid voor capaciteit het aantal TEU's (Twenty Foot Equivalent Unit) gebruikt. Dat is het maximale aantal containers uitgedrukt in TEU's dat het schip kan vervoeren. Omdat een lege container evenveel ruimte inneemt als een geladen wordt de DWT niet bij containerschepen gebruikt.

2

(3)  Niko Wijnolst e.a. : Malacca-Max, The Ultimate Container Carrier, TU Delft 1999

3

(4)  voor een overzicht van de belangrijkste Europese containerhavens zowel in tabel- als kaartvorm, zie bijlagen

4

(5)  Dit zijn bijvoorbeeld de redenen waarom het noorden van de Adriatische Zee, het noorden van het Verenigd Koningrijk, Ierland en de Baltische zee niet door de allergrootste containerschepen worden aangelopen. Via feedering naar en van de havens,die wel worden aangelopen, komt de lading uit die omgeving uiteindelijk wel op deze schepen, terecht.

5

(6)  TEN-richtnoeren (Beschikking 1692/96), waarin zeehavens, binnenhavens en internationale terminals opgenomen zijn in de TEN

6

(7)  Zie bijlagen, ook genoemd in voetnoot 2

7

(8)  Over het begin 2001 ingediende voorstel, dat inmiddels verworpen is door de medewetgever het Europees Parlement, is door het Comité advies uitgebracht TEN 075, Markttoegang/ havendiensten, rapporteur Retureau., (PB C 48 van 21.2.2002, blz 122)

8

(9)  Zie voor de vindplaats voetnoot 7

9

---

| 28.6.2005 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 157/147 |
| --- | --- | --- | --- |

28.6.2005

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 157/147

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een verordening van de Raad tot wijziging van Verordening (EG) nr. 1260/1999 houdende algemene bepalingen inzake de Structuurfondsen, wat de verlenging van de looptijd van het PEACE-programma en de toekenning van nieuwe vastleggingskredieten betreft

(COM (2004) 631 def.)

(2005/C 157/26)

De Raad heeft op 9 december 2004 besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité, overeenkomstig artikel 262 van het EG-Verdrag, te raadplegen over voornoemd voorstel.

Gezien de urgentie van de werkzaamheden heeft het Europees Economisch en Sociaal Comité tijdens zijn op 15 en 16 december 2004 gehouden 413e zitting de heer SIMPSON als algemeen rapporteur aangewezen en het volgende advies met algemene stemmen goedgekeurd.

1.   Inleiding

| 1.1 | Sinds 1995 heeft de Europese Unie in het kader van twee verschillende vredesprogramma's, nl. het speciaal steunprogramma voor vrede en verzoening („PEACE I”) 1995/1999 en het EU-programma voor vrede en verzoening („PEACE II”) 2000/04, verschillende vredes- en verzoeningsactiviteiten in Noord-Ierland en de aangrenzende graafschappen van Ierland gesteund. |
| --- | --- |

1.1

Sinds 1995 heeft de Europese Unie in het kader van twee verschillende vredesprogramma's, nl. het speciaal steunprogramma voor vrede en verzoening („PEACE I”) 1995/1999 en het EU-programma voor vrede en verzoening („PEACE II”) 2000/04, verschillende vredes- en verzoeningsactiviteiten in Noord-Ierland en de aangrenzende graafschappen van Ierland gesteund.

| 1.2 | In het kader van deze programma's heeft de betrokken regio, met name heel Noord-Ierland en de aangrenzende graafschappen van de Republiek Ierland, jaarlijks ongeveer 100 miljoen euro aan steun ontvangen. Beide programma's hebben hetzelfde doel: vooruitgang bij de opbouw van een vreedzame en stabiele maatschappij en verzoening bevorderen; beide programma's steunen activiteiten gericht op economische heropbloei en sociale insluiting en worden door plaatselijke organen ten uitvoer gebracht. |
| --- | --- |

1.2

In het kader van deze programma's heeft de betrokken regio, met name heel Noord-Ierland en de aangrenzende graafschappen van de Republiek Ierland, jaarlijks ongeveer 100 miljoen euro aan steun ontvangen. Beide programma's hebben hetzelfde doel: vooruitgang bij de opbouw van een vreedzame en stabiele maatschappij en verzoening bevorderen; beide programma's steunen activiteiten gericht op economische heropbloei en sociale insluiting en worden door plaatselijke organen ten uitvoer gebracht.

| 1.3 | Het budget van het PEACE II-programma bedraagt 531 miljoen euro voor vijf jaar, of 106 miljoen euro per jaar. Ongeveer 85 miljoen euro gaat hiervan jaarlijks naar Noord-Ierland en ongeveer 22 miljoen euro naar de aangrenzende graafschappen van Ierland. Beide lidstaten dragen 25 % van het budget bij en zorgen ervoor dat aan de overige voorwaarden van het programma wordt voldaan. |
| --- | --- |

1.3

Het budget van het PEACE II-programma bedraagt 531 miljoen euro voor vijf jaar, of 106 miljoen euro per jaar. Ongeveer 85 miljoen euro gaat hiervan jaarlijks naar Noord-Ierland en ongeveer 22 miljoen euro naar de aangrenzende graafschappen van Ierland. Beide lidstaten dragen 25 % van het budget bij en zorgen ervoor dat aan de overige voorwaarden van het programma wordt voldaan.

2.   Doel van het voorstel voor een verordening van de Raad

| 2.1 | Aanbevolen wordt om het PEACE II-programma met twee jaar te verlengen, aangezien de politieke situatie in Noord-Ierland niet zo gunstig is geëvolueerd als in 1998 werd verwacht en de politieke instellingen nog altijd niet stabiel zijn. Vredesopbouw en verzoening zijn nog altijd van cruciaal belang. |
| --- | --- |

2.1

Aanbevolen wordt om het PEACE II-programma met twee jaar te verlengen, aangezien de politieke situatie in Noord-Ierland niet zo gunstig is geëvolueerd als in 1998 werd verwacht en de politieke instellingen nog altijd niet stabiel zijn. Vredesopbouw en verzoening zijn nog altijd van cruciaal belang.

| 2.2 | In 2003 werd een eindevaluatie van PEACE I en een tussentijdse evaluatie van PEACE II uitgevoerd. Uit de eindevaluatie van PEACE I blijkt dat dit programma niet alleen succes heeft geboekt bij het bevorderen van eenheid en verzoening, maar ook duidelijke en meetbare voordelen heeft opgeleverd op het vlak van werkgelegenheid, opleiding en economische activiteit. In de tussentijdse evaluatie wordt PEACE II geprezen omdat bij de selectie van projecten meer aandacht wordt besteed aan vredes- en verzoeningscriteria en heel wat projecten de scheiding tussen de verschillende bevolkingsgroepen doorbreken. Beide programma's bevorderen merkbaar de werkgelegenheid en het ondernemerschap. |
| --- | --- |

2.2

In 2003 werd een eindevaluatie van PEACE I en een tussentijdse evaluatie van PEACE II uitgevoerd. Uit de eindevaluatie van PEACE I blijkt dat dit programma niet alleen succes heeft geboekt bij het bevorderen van eenheid en verzoening, maar ook duidelijke en meetbare voordelen heeft opgeleverd op het vlak van werkgelegenheid, opleiding en economische activiteit. In de tussentijdse evaluatie wordt PEACE II geprezen omdat bij de selectie van projecten meer aandacht wordt besteed aan vredes- en verzoeningscriteria en heel wat projecten de scheiding tussen de verschillende bevolkingsgroepen doorbreken. Beide programma's bevorderen merkbaar de werkgelegenheid en het ondernemerschap.

| 2.3 | Tijdens de tussentijdse evaluatie is vastgesteld dat er nog altijd behoefte is aan vredesbevorderende activiteiten. Bijgevolg wordt aanbevolen meer aandacht te besteden aan projecten die de verzoening rechtstreeks bevorderen. Door de looptijd van het programma te verlengen tot eind 2006, zoals door de Commissie wordt voorgesteld, worden de aanbevelingen van de tussentijdse evaluatie opgevolgd om steun te blijven verlenen aan die programmalijnen die het best aansluiten bij de huidige behoefte aan meer verzoening. |
| --- | --- |

2.3

Tijdens de tussentijdse evaluatie is vastgesteld dat er nog altijd behoefte is aan vredesbevorderende activiteiten. Bijgevolg wordt aanbevolen meer aandacht te besteden aan projecten die de verzoening rechtstreeks bevorderen. Door de looptijd van het programma te verlengen tot eind 2006, zoals door de Commissie wordt voorgesteld, worden de aanbevelingen van de tussentijdse evaluatie opgevolgd om steun te blijven verlenen aan die programmalijnen die het best aansluiten bij de huidige behoefte aan meer verzoening.

| 2.4 | Op 18 mei 2004 hebben de premier van Groot-Brittannië en de Taoiseach (premier) van Ierland in een brief aan de Commissievoorzitter verslag uitgebracht over de verwezenlijkingen van de twee communautaire PEACE-programma's en over de positieve invloed ervan op het vredesproces in Noord-Ierland. Zij hebben gevraagd om het PEACE II-programma tot december 2006 te verlengen. |
| --- | --- |

2.4

Op 18 mei 2004 hebben de premier van Groot-Brittannië en de Taoiseach (premier) van Ierland in een brief aan de Commissievoorzitter verslag uitgebracht over de verwezenlijkingen van de twee communautaire PEACE-programma's en over de positieve invloed ervan op het vredesproces in Noord-Ierland. Zij hebben gevraagd om het PEACE II-programma tot december 2006 te verlengen.

| 2.5 | Op 16 juni 2004 heeft de Commissievoorzitter geantwoord dat de Commissie graag deze inspanningen zou willen voortzetten. Op 17/18 juni 2004 heeft de Europese Raad op verzoek van de premiers van Groot-Brittannië en Ierland kennis genomen van de huidige moeilijkheden in het Noord-Ierse vredesproces en opnieuw verklaard zich te willen scharen achter de inspanningen van de twee regeringen om de gedecentraliseerde politieke instellingen een nieuwe start te geven. |
| --- | --- |

2.5

Op 16 juni 2004 heeft de Commissievoorzitter geantwoord dat de Commissie graag deze inspanningen zou willen voortzetten. Op 17/18 juni 2004 heeft de Europese Raad op verzoek van de premiers van Groot-Brittannië en Ierland kennis genomen van de huidige moeilijkheden in het Noord-Ierse vredesproces en opnieuw verklaard zich te willen scharen achter de inspanningen van de twee regeringen om de gedecentraliseerde politieke instellingen een nieuwe start te geven.

| 2.6 | Om deze inspanningen concreet te steunen, heeft de Europese Raad de Commissie verzocht de mogelijkheid te onderzoeken om het PEACE II-programma af te stemmen op de programma's van de Structuurfondsen, die eind 2006 aflopen. |
| --- | --- |

2.6

Om deze inspanningen concreet te steunen, heeft de Europese Raad de Commissie verzocht de mogelijkheid te onderzoeken om het PEACE II-programma af te stemmen op de programma's van de Structuurfondsen, die eind 2006 aflopen.

3.   Voorstel voor een verordening van de Raad

| 3.1 | Het document COM (2004) 631 def. is het antwoord van de Commissie op het verzoek van de Raad. Hierin wordt voorgesteld om het PEACE II-programma met twee jaar te verlengen. Hiervoor wordt een budget uitgetrokken van 60 miljoen euro per jaar, waarvan 41 miljoen euro voor Noord-Ierland bestemd is en 19 miljoen euro voor de aangrenzende graafschappen van Ierland. Dit stemt overeen met het verzoek dat de twee lidstaten in september 2004 op basis van een hoorzitting hebben ingediend. |
| --- | --- |

3.1

Het document COM (2004) 631 def. is het antwoord van de Commissie op het verzoek van de Raad. Hierin wordt voorgesteld om het PEACE II-programma met twee jaar te verlengen. Hiervoor wordt een budget uitgetrokken van 60 miljoen euro per jaar, waarvan 41 miljoen euro voor Noord-Ierland bestemd is en 19 miljoen euro voor de aangrenzende graafschappen van Ierland. Dit stemt overeen met het verzoek dat de twee lidstaten in september 2004 op basis van een hoorzitting hebben ingediend.

| 3.2 | Om verlenging van PEACE II mogelijk te maken en te zorgen voor de nodige middelen, moet Verordening (EG) nr. 1260/1999 houdende dat de algemene bepalingen inzake de Structuurfondsen, met inbegrip van de duur van het PEACE II-programma en de totale jaarlijkse vastleggingskredieten voor de Structuurfondsen tot in 2006, worden gewijzigd; daartoe dient het voorstel voor een verordening van de Raad. |
| --- | --- |

3.2

Om verlenging van PEACE II mogelijk te maken en te zorgen voor de nodige middelen, moet Verordening (EG) nr. 1260/1999 houdende dat de algemene bepalingen inzake de Structuurfondsen, met inbegrip van de duur van het PEACE II-programma en de totale jaarlijkse vastleggingskredieten voor de Structuurfondsen tot in 2006, worden gewijzigd; daartoe dient het voorstel voor een verordening van de Raad.

| 3.3 | De voorgestelde verordening van de Raad, die het mogelijk moet maken dat deze verlenging kan worden bekostigd met middelen uit de begroting van de Structuurfondsen, verhoogt het totale budget van de Structuurfondsen van 195 miljard euro tot 195,1 miljard euro, en het maximale bedrag dat de Structuurfondsen kunnen besteden aan doelstelling 1 (waaronder overgangssteun valt) van 135,9 miljard euro tot 136 miljard euro (1). |
| --- | --- |

3.3

De voorgestelde verordening van de Raad, die het mogelijk moet maken dat deze verlenging kan worden bekostigd met middelen uit de begroting van de Structuurfondsen, verhoogt het totale budget van de Structuurfondsen van 195 miljard euro tot 195,1 miljard euro, en het maximale bedrag dat de Structuurfondsen kunnen besteden aan doelstelling 1 (waaronder overgangssteun valt) van 135,9 miljard euro tot 136 miljard euro (1).

| 3.4 | De voorgestelde verordening van de Raad verlengt de duur van het PEACE II-programma, dat oorspronkelijk liep over de periode 2000-2004, tot 2000-2006. |
| --- | --- |

3.4

De voorgestelde verordening van de Raad verlengt de duur van het PEACE II-programma, dat oorspronkelijk liep over de periode 2000-2004, tot 2000-2006.

4.   Conclusie

| 4.1 | Het Europees Economisch en Sociaal Comité verheugt zich over de bijdrage van de Europese Unie tot de bevordering van vrede, stabiliteit en verzoening op het Ierse eiland. |
| --- | --- |

4.1

Het Europees Economisch en Sociaal Comité verheugt zich over de bijdrage van de Europese Unie tot de bevordering van vrede, stabiliteit en verzoening op het Ierse eiland.

| 4.2 | Het Comité heeft met belangstelling kennis genomen van de vooruitgang die is geboekt sinds in 1995 het PEACE I-programma werd goedgekeurd. Het schaart zich ook met instemming achter de door de organisatie die verantwoordelijk is voor de uitvoering van en het toezicht over PEACE II (de „Special EU Programmes Body”) geformuleerde aanbevelingen, die een vereenvoudigde werking van het programma en meer nadruk op verzoeningsactiviteiten beogen. |
| --- | --- |

4.2

Het Comité heeft met belangstelling kennis genomen van de vooruitgang die is geboekt sinds in 1995 het PEACE I-programma werd goedgekeurd. Het schaart zich ook met instemming achter de door de organisatie die verantwoordelijk is voor de uitvoering van en het toezicht over PEACE II (de „Special EU Programmes Body”) geformuleerde aanbevelingen, die een vereenvoudigde werking van het programma en meer nadruk op verzoeningsactiviteiten beogen.

| 4.3 | Erkend wordt dat vredesopbouw door het betrekken van mensen bij de ontwikkeling van hun eigen gemeenschap een aanhoudend proces is. Daarom is het Comité erg ingenomen met de impuls die de in het kader van Peace II in Noord-Ierland opgerichte „partnerschappen voor een lokale strategie” (Local Strategy Partnerships) aan het sociale partnerschap en de civiele maatschappij hebben gegeven. Dat het dankzij deze partnerschappen lukt om de lokale overheden en andere openbare instellingen enerzijds en de sociale partners anderzijds met succes te doen samenwerken, is een verheugend feit. Zo hebben de partnerschappen voor een lokale strategie, samen met intermediaire financieringsorganen, bijgedragen tot verzoening en aldus de scheiding tussen de verschillende bevolkingsgroepen in Noord-Ierland overbrugd. Het Comité is verheugd dat de instellingen van de Europese Unie hebben bijgedragen tot de ontwikkeling van deze partnerschappen, die model kunnen staan voor de civiele maatschappij in andere gebieden van de EU en in andere lidstaten die te maken hebben met interne conflicten. |
| --- | --- |

4.3

Erkend wordt dat vredesopbouw door het betrekken van mensen bij de ontwikkeling van hun eigen gemeenschap een aanhoudend proces is. Daarom is het Comité erg ingenomen met de impuls die de in het kader van Peace II in Noord-Ierland opgerichte „partnerschappen voor een lokale strategie” (Local Strategy Partnerships) aan het sociale partnerschap en de civiele maatschappij hebben gegeven. Dat het dankzij deze partnerschappen lukt om de lokale overheden en andere openbare instellingen enerzijds en de sociale partners anderzijds met succes te doen samenwerken, is een verheugend feit. Zo hebben de partnerschappen voor een lokale strategie, samen met intermediaire financieringsorganen, bijgedragen tot verzoening en aldus de scheiding tussen de verschillende bevolkingsgroepen in Noord-Ierland overbrugd. Het Comité is verheugd dat de instellingen van de Europese Unie hebben bijgedragen tot de ontwikkeling van deze partnerschappen, die model kunnen staan voor de civiele maatschappij in andere gebieden van de EU en in andere lidstaten die te maken hebben met interne conflicten.

| 4.4 | Overeenkomstig de aanbeveling in de tussentijdse evaluatie van Peace II om meer nadruk te leggen op activiteiten die de verzoening rechtstreeks bevorderen, hoopt het Comité dat de verlenging van Peace II zal worden gebruikt voor projecten die specifiek gericht zijn op vrede en verzoening; aan projecten die voornamelijk beantwoorden aan puur economische criteria hebben de bevolkingsgroepen die het zwaarst getroffen worden door de maatschappelijke onrust immers weinig boodschap. Daarnaast zou het Comité graag zien dat de verlenging van Peace II ook ruimte creëert voor projecten rond racisme en andere problemen waarmee arbeidsmigranten die gebruik wensen te maken van het communautaire beleid inzake verkeer, te kampen hebben. |
| --- | --- |

4.4

Overeenkomstig de aanbeveling in de tussentijdse evaluatie van Peace II om meer nadruk te leggen op activiteiten die de verzoening rechtstreeks bevorderen, hoopt het Comité dat de verlenging van Peace II zal worden gebruikt voor projecten die specifiek gericht zijn op vrede en verzoening; aan projecten die voornamelijk beantwoorden aan puur economische criteria hebben de bevolkingsgroepen die het zwaarst getroffen worden door de maatschappelijke onrust immers weinig boodschap. Daarnaast zou het Comité graag zien dat de verlenging van Peace II ook ruimte creëert voor projecten rond racisme en andere problemen waarmee arbeidsmigranten die gebruik wensen te maken van het communautaire beleid inzake verkeer, te kampen hebben.

| 4.5 | Bijgevolg steunt het EESC de goedkeuring van de voorgestelde verordening. |
| --- | --- |

4.5

Bijgevolg steunt het EESC de goedkeuring van de voorgestelde verordening.

Brussel, 16 december 2004

De voorzitter

van het Europees Economisch en Sociaal Comité

A.-M. SIGMUND

---

(1)  Correctie: per vergissing staat in de ontwerpverordening dat voor doelstelling I momenteel 135,6 miljard euro is voorzien. In de originele versie van Verordening 1260/1999, art. 7, is sprake van 135,9 miljard euro.

1

---

| 28.6.2005 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 157/149 |
| --- | --- | --- | --- |

28.6.2005

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 157/149

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het „Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EG) nr. 1059/2003 van het Europees Parlement en de Raad betreffende de opstelling van een gemeenschappelijke nomenclatuur van territoriale eenheden voor de statistiek (NUTS) vanwege de toetreding van de Tsjechische Republiek, Estland, Cyprus, Letland, Litouwen, Hongarije, Malta, Polen, Slovenië en Slowakije tot de Europese Unie”

(COM(2004) 592 def. — 2004/0202 (COD))

(2005/C 157/27)

De Raad heeft op 10 december 2004 besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité, overeenkomstig artikel 262 van het EG-Verdrag, te raadplegen over voornoemd voorstel.

Gezien de urgentie van de werkzaamheden heeft het Europees Economisch en Sociaal Comité tijdens zijn op 15 en 16 december 2004 gehouden 413e zitting (vergadering van 16 december) de heer Tóth als algemeen rapporteur aangewezen en het volgende advies met éénparigheid van stemmen goed te keuren.

| 1. | Het Comité steunt het voorstel van de Commissie tot wijziging van Verordening (EG) nr. 1059/2003 van het Europees Parlement en de Raad betreffende de opstelling van een gemeenschappelijke nomenclatuur van territoriale eenheden voor de statistiek (NUTS) vanwege de toetreding van de Tsjechische Republiek, Estland, Cyprus, Letland, Litouwen, Hongarije, Malta, Polen, Slovenië en Slowakije tot de Europese Unie. |
| --- | --- |

1.

Het Comité steunt het voorstel van de Commissie tot wijziging van Verordening (EG) nr. 1059/2003 van het Europees Parlement en de Raad betreffende de opstelling van een gemeenschappelijke nomenclatuur van territoriale eenheden voor de statistiek (NUTS) vanwege de toetreding van de Tsjechische Republiek, Estland, Cyprus, Letland, Litouwen, Hongarije, Malta, Polen, Slovenië en Slowakije tot de Europese Unie.

| 1.1 | Het Comité geeft de Commissie de raad om de bijlagen I, II en III bij Verordening (EG) nr. 1059/2003 land per land te controleren, om er zeker van te zijn dat het gebruik van de terminologie betreffende NUTS 1, NUTS 2, NUTS 3 en bestaande grotere en kleinere administratieve eenheden in de verschillende nationale talen, correct is. |
| --- | --- |

1.1

Het Comité geeft de Commissie de raad om de bijlagen I, II en III bij Verordening (EG) nr. 1059/2003 land per land te controleren, om er zeker van te zijn dat het gebruik van de terminologie betreffende NUTS 1, NUTS 2, NUTS 3 en bestaande grotere en kleinere administratieve eenheden in de verschillende nationale talen, correct is.

| 2. | Het Comité is ervan overtuigd dat dit de opname van de nomenclatuur van de territoriale eenheden van de nieuwe lidstaten in de nomenclatuur van de communautaire statistieken zal vergemakkelijken. |
| --- | --- |

2.

Het Comité is ervan overtuigd dat dit de opname van de nomenclatuur van de territoriale eenheden van de nieuwe lidstaten in de nomenclatuur van de communautaire statistieken zal vergemakkelijken.

Brussel, 16 december 2004

De voorzitter

van het Europees Economisch en Sociaal Comité

A.-M. SIGMUND

---

| 28.6.2005 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 157/150 |
| --- | --- | --- | --- |

28.6.2005

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 157/150

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over Relaties tussen generaties

(2005/C 157/28)

Op 29 januari 2004 heeft het Europees Economisch en Sociaal Comité besloten, overeenkomstig artikel 29, lid 2, van zijn reglement van orde, een advies op te stellen over „Relaties tussen generaties”.

De gespecialiseerde afdeling „Werkgelegenheid, sociale zaken, burgerschap”, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 25 november 2004 goedgekeurd. Rapporteur was de heer BLOCH-LAINÉ.

Het Comité heeft tijdens zijn 413e zitting op 15 en 16 december 2004 (vergadering van 16 december) het volgende advies uitgebracht, dat met 143 stemmen vóór en 2 stemmen tegen, bij 9 onthoudingen, is goedgekeurd.

1.   Woord vooraf

| 1.1 | De opbouw van de relaties tussen generaties (1) is een van de meest doorslaggevende factoren voor de mate van samenhang van een samenleving, en dus ook van onze samenlevingen en van het zich ontwikkelende geopolitieke geheel dat de UNIE is. |
| --- | --- |

1.1

De opbouw van de relaties tussen generaties (1) is een van de meest doorslaggevende factoren voor de mate van samenhang van een samenleving, en dus ook van onze samenlevingen en van het zich ontwikkelende geopolitieke geheel dat de UNIE is.

| 1.2 | Kenmerkend voor de Europese naties is de vergrijzing van hun bevolking. Dit fenomeen heeft vérstrekkende gevolgen en stelt de betrokken landen voor complexe uitdagingen die goed moeten worden ingeschat en moeten worden beheerst via een zo goed mogelijk gestructureerde aanpak en de nodige vooruitziendheid. Het is aan de betrokken landen om in dit verband een „beleid voor alle leeftijdsgroepen” (2) uit te stippelen, dat niet is gebaseerd op voorbijgaande, fragmentarische en geïsoleerde acties maar op een algemene en systematische totaalstrategie die erop gericht is op lange termijn het wederzijds begrip en de solidariteit te bevorderen tussen het steeds grotere aantal generaties die op hun grondgebied samenleven en met elkaar omgaan. |
| --- | --- |

1.2

Kenmerkend voor de Europese naties is de vergrijzing van hun bevolking. Dit fenomeen heeft vérstrekkende gevolgen en stelt de betrokken landen voor complexe uitdagingen die goed moeten worden ingeschat en moeten worden beheerst via een zo goed mogelijk gestructureerde aanpak en de nodige vooruitziendheid. Het is aan de betrokken landen om in dit verband een „beleid voor alle leeftijdsgroepen” (2) uit te stippelen, dat niet is gebaseerd op voorbijgaande, fragmentarische en geïsoleerde acties maar op een algemene en systematische totaalstrategie die erop gericht is op lange termijn het wederzijds begrip en de solidariteit te bevorderen tussen het steeds grotere aantal generaties die op hun grondgebied samenleven en met elkaar omgaan.

| 1.3 | Bij het opmaken van de balans van de toestand terzake wordt echter al gauw duidelijk dat, ongeacht de nationale verschillen en specifieke kenmerken, er nog een lange weg moet worden afgelegd. Het Europees Economisch en Sociaal Comité is van mening dat deze problematiek van cruciaal belang is voor de toekomst van Europa en is dan ook van plan er met name in zijn toekomstige werkprogramma bijzondere aandacht aan te blijven schenken. |
| --- | --- |

1.3

Bij het opmaken van de balans van de toestand terzake wordt echter al gauw duidelijk dat, ongeacht de nationale verschillen en specifieke kenmerken, er nog een lange weg moet worden afgelegd. Het Europees Economisch en Sociaal Comité is van mening dat deze problematiek van cruciaal belang is voor de toekomst van Europa en is dan ook van plan er met name in zijn toekomstige werkprogramma bijzondere aandacht aan te blijven schenken.

Motivering en belang van onderhavig advies zijn aldus duidelijk. Bedoeling is voorts:

| — | eerst enkele vaststellingen en overwegingen in herinnering te brengen (2); |
| --- | --- |

—

eerst enkele vaststellingen en overwegingen in herinnering te brengen (2);

| — | vervolgens enkele richtsnoeren en aanbevelingen te formuleren (3). |
| --- | --- |

—

vervolgens enkele richtsnoeren en aanbevelingen te formuleren (3).

2.   Vaststellingen en overwegingen

| 2.1 | Terecht moet worden vastgesteld dat onze landen en gemeenschappelijke instellingen de laatste vijftig jaar geen optimaal gebruik hebben weten te maken van de prognose-instrumenten en -technieken die hun — meer dan ooit te voren — ter beschikking staan om maatregelen op het bedoelde gebied te ontwikkelen en ten uitvoer te leggen, ofwel om de meest geschikte methode te vinden om op die verschillende facetten en onderdelen van de problematiek in te spelen. |
| --- | --- |

2.1

Terecht moet worden vastgesteld dat onze landen en gemeenschappelijke instellingen de laatste vijftig jaar geen optimaal gebruik hebben weten te maken van de prognose-instrumenten en -technieken die hun — meer dan ooit te voren — ter beschikking staan om maatregelen op het bedoelde gebied te ontwikkelen en ten uitvoer te leggen, ofwel om de meest geschikte methode te vinden om op die verschillende facetten en onderdelen van de problematiek in te spelen.

| 2.1.1 | Bij het formuleren van een dergelijke stellingname moeten evenwel o.m. de hierna volgende drie misvattingen worden vermeden. |
| --- | --- |

2.1.1

Bij het formuleren van een dergelijke stellingname moeten evenwel o.m. de hierna volgende drie misvattingen worden vermeden.

| 2.1.1.1 | Om te beginnen is er de uitspraak als zou het zeer gemakkelijk zijn precieze prognoses te maken. Dit is geenszins het geval. De demografische wetenschap maakt het weliswaar mogelijk aan de hand van beproefde methoden duidelijke perspectieven op middellange tot lange termijn te schetsen, maar deze scenario's kunnen, zoals bekend, door vrij toevallige economische, sociologische of politieke variabelen gemakkelijk overhoop worden gehaald. Zo vertonen bv. geboorten, overlijdens en migratiestromen van nature al schommelingen, maar hangen zij tegelijk ook af van externe, extrinsieke factoren als economische groei of stagnatie, sociale onzekerheid, de evolutie van zeden en gewoonten, het politieke klimaat en het vertrouwen van de burgers in de toekomst. Bovendien stellen deskundigen aan de hand van demografische gegevens centrale hypothesen op, die op gemiddelden zijn gebaseerd. Deze gemiddelden verschillen evenwel naar gelang van de deskundige die ze heeft berekend. |
| --- | --- |

2.1.1.1

Om te beginnen is er de uitspraak als zou het zeer gemakkelijk zijn precieze prognoses te maken. Dit is geenszins het geval. De demografische wetenschap maakt het weliswaar mogelijk aan de hand van beproefde methoden duidelijke perspectieven op middellange tot lange termijn te schetsen, maar deze scenario's kunnen, zoals bekend, door vrij toevallige economische, sociologische of politieke variabelen gemakkelijk overhoop worden gehaald. Zo vertonen bv. geboorten, overlijdens en migratiestromen van nature al schommelingen, maar hangen zij tegelijk ook af van externe, extrinsieke factoren als economische groei of stagnatie, sociale onzekerheid, de evolutie van zeden en gewoonten, het politieke klimaat en het vertrouwen van de burgers in de toekomst. Bovendien stellen deskundigen aan de hand van demografische gegevens centrale hypothesen op, die op gemiddelden zijn gebaseerd. Deze gemiddelden verschillen evenwel naar gelang van de deskundige die ze heeft berekend.

| 2.1.1.2 | Ook zou het verkeerd zijn weldoordachte en duurzame programma's van de laatste vijftig jaar op het gebied van gezondheid, sociale bescherming, solidariteit, opleiding, voorzieningen en infrastructuur, landinrichting, sociale dialoog, verenigingsleven, enz., en de daarmee bereikte resultaten te onderwaarderen. |
| --- | --- |

2.1.1.2

Ook zou het verkeerd zijn weldoordachte en duurzame programma's van de laatste vijftig jaar op het gebied van gezondheid, sociale bescherming, solidariteit, opleiding, voorzieningen en infrastructuur, landinrichting, sociale dialoog, verenigingsleven, enz., en de daarmee bereikte resultaten te onderwaarderen.

| 2.1.1.3 | Een derde fout zou zijn, innoverende, toekomstgerichte en veelbelovende initiatieven, die de Raad, het Europees Parlement en de Commissie op tal van gebieden op touw hebben gezet of zetten, te minimaliseren. |
| --- | --- |

2.1.1.3

Een derde fout zou zijn, innoverende, toekomstgerichte en veelbelovende initiatieven, die de Raad, het Europees Parlement en de Commissie op tal van gebieden op touw hebben gezet of zetten, te minimaliseren.

| 2.1.2 | Sinds het einde van WO II is er evenwel een duidelijk gebrek aan inzicht en vooruitziendheid wat de aanpak van bepaalde, op sociaal vlak gevaarlijke gevolgen van de vergrijzing van de bevolking van onze landen betreft. Dit demografische fenomeen is het gevolg van twee, reeds geruime tijd voorspelde en vastgestelde tendensen: de verlenging van de levensduur en de daling van het geboortecijfer. Ongeacht de diagnostische nuanceverschillen van de demografen, twijfelt niemand eraan dat dit een onontkoombaar verschijnsel is. |
| --- | --- |

2.1.2

Sinds het einde van WO II is er evenwel een duidelijk gebrek aan inzicht en vooruitziendheid wat de aanpak van bepaalde, op sociaal vlak gevaarlijke gevolgen van de vergrijzing van de bevolking van onze landen betreft. Dit demografische fenomeen is het gevolg van twee, reeds geruime tijd voorspelde en vastgestelde tendensen: de verlenging van de levensduur en de daling van het geboortecijfer. Ongeacht de diagnostische nuanceverschillen van de demografen, twijfelt niemand eraan dat dit een onontkoombaar verschijnsel is.

| 2.1.3 | Men moet zich geen illusies maken: er kunnen tal van gebreken, vergetelheden of vergissingen kunnen worden vastgesteld bij de proactieve aanpak van de huidige situatie, die zich echter ook bestendigt en waarbij niet langer twee, maar steeds vaker drie of vier generaties in de EU-landen gedwongen zijn samen te leven. |
| --- | --- |

2.1.3

Men moet zich geen illusies maken: er kunnen tal van gebreken, vergetelheden of vergissingen kunnen worden vastgesteld bij de proactieve aanpak van de huidige situatie, die zich echter ook bestendigt en waarbij niet langer twee, maar steeds vaker drie of vier generaties in de EU-landen gedwongen zijn samen te leven.

| 2.1.4 | De gebieden waarop de aanpassingen tekortschieten, zijn helaas talrijk. Zo kan o.m. worden gedacht aan:






  — | de financiering van de pensioenen. In vele lidstaten heeft men, op zijn zachtst gezegd, veel te lang gewacht om het probleem aan te pakken en heeft men te laat en onder druk van de omstandigheden maatregelen genomen, d.w.z. in conflictuele situaties die voorkomen hadden kunnen worden; |
| --- | --- | --- |

2.1.4

De gebieden waarop de aanpassingen tekortschieten, zijn helaas talrijk. Zo kan o.m. worden gedacht aan:

—

de financiering van de pensioenen. In vele lidstaten heeft men, op zijn zachtst gezegd, veel te lang gewacht om het probleem aan te pakken en heeft men te laat en onder druk van de omstandigheden maatregelen genomen, d.w.z. in conflictuele situaties die voorkomen hadden kunnen worden;

| — | de posities van steeds meer verschillende leeftijdscategorieën binnen ondernemingen en besturen en de bijdragen van iedere afzonderlijke categorie aan het functioneren ervan. Soms zijn er maatregelen getroffen om personeelskwesties op te lossen en werkingskosten te verlichten zonder dat men voldoende heeft stilgestaan bij de „collaterale schade” en de ongunstige gevolgen van kortetermijnoplossingen; |
| --- | --- |

—

de posities van steeds meer verschillende leeftijdscategorieën binnen ondernemingen en besturen en de bijdragen van iedere afzonderlijke categorie aan het functioneren ervan. Soms zijn er maatregelen getroffen om personeelskwesties op te lossen en werkingskosten te verlichten zonder dat men voldoende heeft stilgestaan bij de „collaterale schade” en de ongunstige gevolgen van kortetermijnoplossingen;

| — | voortgezette opleiding. Problemen i.v.m. de verlenging van de duur van het beroepsleven werden al te vaak verwaarloosd wanneer het om „oudere” werknemers ging; |
| --- | --- |

—

voortgezette opleiding. Problemen i.v.m. de verlenging van de duur van het beroepsleven werden al te vaak verwaarloosd wanneer het om „oudere” werknemers ging;

| — | stadsplanning, woonomstandigheden, inplanting van collectieve en commerciële voorzieningen. Bij de denkbeelden die zich op dit gebied het meest deden gelden, werden vaak de specifieke behoeften van jongeren, ouderen en (al dan niet traditionele) gezinnen over het hoofd gezien; |
| --- | --- |

—

stadsplanning, woonomstandigheden, inplanting van collectieve en commerciële voorzieningen. Bij de denkbeelden die zich op dit gebied het meest deden gelden, werden vaak de specifieke behoeften van jongeren, ouderen en (al dan niet traditionele) gezinnen over het hoofd gezien;

| — | overdracht van materiële goederen. De juridische en fiscale bepalingen werden nauwelijks heroverwogen of aan de demografische ontwikkelingen aangepast; |
| --- | --- |

—

overdracht van materiële goederen. De juridische en fiscale bepalingen werden nauwelijks heroverwogen of aan de demografische ontwikkelingen aangepast;

| — | links tussen leren en werken. Op dit gebied hebben slechts enkele landen vorderingen gemaakt en vertonen de meeste een achterstand; |
| --- | --- |

—

links tussen leren en werken. Op dit gebied hebben slechts enkele landen vorderingen gemaakt en vertonen de meeste een achterstand;

| — | behoud, opwaardering, gebruik en verspreiding van ervaring en collectief geheugen. Door de technologische vooruitgang, de vernieuwingen op managementgebied, het op een voetstuk plaatsen van alles wat jong is, heeft men over het hoofd gezien dat men aldus ook waardevolle kennis, vaardigheden, ervaring en collectief geheugen verloren dreigde te laten gaan; |
| --- | --- |

—

behoud, opwaardering, gebruik en verspreiding van ervaring en collectief geheugen. Door de technologische vooruitgang, de vernieuwingen op managementgebied, het op een voetstuk plaatsen van alles wat jong is, heeft men over het hoofd gezien dat men aldus ook waardevolle kennis, vaardigheden, ervaring en collectief geheugen verloren dreigde te laten gaan;

| — | cultuur. Soms is er misschien te veel welwillende aandacht besteed (3) aan opkomende cultuurverschijnselen die de hemel in werden geprezen en heeft men onvoldoende onderscheid gemaakt tussen modeverschijnselen en innovaties die tot duurzame vooruitgang leiden. Sommige zaken werden in de vergeethoek geduwd en de verschillende generaties hebben gevoelens van minachting, vrees en afwijzing ontwikkeld, waardoor er tussen hen een kloof is ontstaan. |
| --- | --- |

—

cultuur. Soms is er misschien te veel welwillende aandacht besteed (3) aan opkomende cultuurverschijnselen die de hemel in werden geprezen en heeft men onvoldoende onderscheid gemaakt tussen modeverschijnselen en innovaties die tot duurzame vooruitgang leiden. Sommige zaken werden in de vergeethoek geduwd en de verschillende generaties hebben gevoelens van minachting, vrees en afwijzing ontwikkeld, waardoor er tussen hen een kloof is ontstaan.

| 2.1.5 | Geldigheid van de indicatoren voor het welzijn van de diverse leeftijdsgroepen. Het EESC is ingenomen met de werkzaamheden die zijn verricht door het subcomité „Indicatoren” van het coördinatiecomité voor sociale bescherming, en met name met de definitie (of verfijning van vorige definities) van de voorgestelde indicatoren. Hierdoor is het nu mogelijk een aantal indicatoren m.b.t. het armoederisico naar leeftijdsgroep op te splitsen. Het Comité zou graag zien dat deze werkzaamheden worden voortgezet, vooral omdat op die manier een reeks indicatoren op basis waarvan het welzijn van de verschillende leeftijdsgroepen zowel kwantitatief als kwalitatief steeds beter kan worden geëvalueerd, kan worden ontwikkeld en verbeterd. |
| --- | --- |

2.1.5

Geldigheid van de indicatoren voor het welzijn van de diverse leeftijdsgroepen. Het EESC is ingenomen met de werkzaamheden die zijn verricht door het subcomité „Indicatoren” van het coördinatiecomité voor sociale bescherming, en met name met de definitie (of verfijning van vorige definities) van de voorgestelde indicatoren. Hierdoor is het nu mogelijk een aantal indicatoren m.b.t. het armoederisico naar leeftijdsgroep op te splitsen. Het Comité zou graag zien dat deze werkzaamheden worden voortgezet, vooral omdat op die manier een reeks indicatoren op basis waarvan het welzijn van de verschillende leeftijdsgroepen zowel kwantitatief als kwalitatief steeds beter kan worden geëvalueerd, kan worden ontwikkeld en verbeterd.

3.   Richtsnoeren en aanbevelingen

| 3.1 | Waarom is men de laatste jaren al te vaak aan deze cruciale vragen voorbijgegaan? Deze belangrijke en omvangrijke problematiek vergt sociologisch en politiek onderzoek, en ook in dit advies kan men er zich dus niet met een oppervlakkige uiteenzetting van afmaken. Hoe dan ook staat het als een paal boven water dat het Comité een adviesorgaan is dat minder dan besluitvormers aan momentane verplichtingen en druk is blootgesteld. Door de verscheidenheid van zijn leden en hun gewoonte om in alle vrijheid en duurzaam samen te werken en hun ervaringen, kennis, informatie, bekommernissen, intuïties en analyses uit te wisselen, door hun bekwaamheid om methodes voor te stellen, en door het feit dat zij ingeworteld zijn in en zich inzetten voor wat „participatieve democratie” wordt genoemd, beschikt het Comité over evenzovele potentiële troeven en kansen, die het meer dan ooit kan en moet aangrijpen. Dit geldt met name voor het werkterrein „Relaties tussen generaties”. |
| --- | --- |

3.1

Waarom is men de laatste jaren al te vaak aan deze cruciale vragen voorbijgegaan? Deze belangrijke en omvangrijke problematiek vergt sociologisch en politiek onderzoek, en ook in dit advies kan men er zich dus niet met een oppervlakkige uiteenzetting van afmaken. Hoe dan ook staat het als een paal boven water dat het Comité een adviesorgaan is dat minder dan besluitvormers aan momentane verplichtingen en druk is blootgesteld. Door de verscheidenheid van zijn leden en hun gewoonte om in alle vrijheid en duurzaam samen te werken en hun ervaringen, kennis, informatie, bekommernissen, intuïties en analyses uit te wisselen, door hun bekwaamheid om methodes voor te stellen, en door het feit dat zij ingeworteld zijn in en zich inzetten voor wat „participatieve democratie” wordt genoemd, beschikt het Comité over evenzovele potentiële troeven en kansen, die het meer dan ooit kan en moet aangrijpen. Dit geldt met name voor het werkterrein „Relaties tussen generaties”.

| 3.1.1 | Om een dergelijk complex werkgebied aan te pakken, dient men de nodige voorzichtigheid en scherpzinnigheid aan de dag te leggen. |
| --- | --- |

3.1.1

Om een dergelijk complex werkgebied aan te pakken, dient men de nodige voorzichtigheid en scherpzinnigheid aan de dag te leggen.

| 3.1.1.1 | Het EESC moet zijn plaats kennen en vermijden buitensporige doelstellingen na te streven die niet stroken met zijn middelen of opdracht. |
| --- | --- |

3.1.1.1

Het EESC moet zijn plaats kennen en vermijden buitensporige doelstellingen na te streven die niet stroken met zijn middelen of opdracht.

| 3.1.1.2 | Anticiperend onderzoek, ook wel „verkennend” onderzoek genoemd, mag niet worden verward met planning of futurologie. |
| --- | --- |

3.1.1.2

Anticiperend onderzoek, ook wel „verkennend” onderzoek genoemd, mag niet worden verward met planning of futurologie.

| 3.1.1.3 | De meest vooraanstaande wetenschappers wijzen er graag op dat hun kennis slechts gebaseerd is op een opeenvolging van stellingen „in afwachting van het bewijs van het tegendeel”. Welnu, economie is geen exacte wetenschap en sociologie nog minder. Er is dus geen reden waarom sociaal-economisch verkennend onderzoek aan het gevaar van dwaling zou ontsnappen. |
| --- | --- |

3.1.1.3

De meest vooraanstaande wetenschappers wijzen er graag op dat hun kennis slechts gebaseerd is op een opeenvolging van stellingen „in afwachting van het bewijs van het tegendeel”. Welnu, economie is geen exacte wetenschap en sociologie nog minder. Er is dus geen reden waarom sociaal-economisch verkennend onderzoek aan het gevaar van dwaling zou ontsnappen.

| 3.1.1.4 | Van de talrijke werkterreinen die relaties tussen generaties betreffen, zijn er sommige waar herstelacties nodig zijn. Op andere werkgebieden zijn bijsturingen nodig en op weer andere een groot onderzoeks- en innoverend vermogen. Het is van belang om die verschillende behoeften goed te definiëren en van elkaar te onderscheiden, en om zich in ieder geval te hoeden voor gevaarlijke of steriele utopieën. |
| --- | --- |

3.1.1.4

Van de talrijke werkterreinen die relaties tussen generaties betreffen, zijn er sommige waar herstelacties nodig zijn. Op andere werkgebieden zijn bijsturingen nodig en op weer andere een groot onderzoeks- en innoverend vermogen. Het is van belang om die verschillende behoeften goed te definiëren en van elkaar te onderscheiden, en om zich in ieder geval te hoeden voor gevaarlijke of steriele utopieën.

| 3.1.2 | De methode die het EESC wil hanteren om zijn rol terzake, overeenkomstig zijn ambities, terdege te kunnen spelen, bestaat erin zo nauw mogelijk samen te werken met de EU-instellingen, nl. Raad, Europees Parlement en Commissie. Die gedragslijn is ingegeven door de bovenstaande overwegingen (par. 2.1.1.3 en 3.1.2) en door de wil om zowel de letter als de geest van de institutionele teksten te respecteren, maar is gewoon ook een kwestie van gezond verstand. |
| --- | --- |

3.1.2

De methode die het EESC wil hanteren om zijn rol terzake, overeenkomstig zijn ambities, terdege te kunnen spelen, bestaat erin zo nauw mogelijk samen te werken met de EU-instellingen, nl. Raad, Europees Parlement en Commissie. Die gedragslijn is ingegeven door de bovenstaande overwegingen (par. 2.1.1.3 en 3.1.2) en door de wil om zowel de letter als de geest van de institutionele teksten te respecteren, maar is gewoon ook een kwestie van gezond verstand.

| 3.1.2.1 | Het werkgebied van „relaties tussen generaties” is bijzonder omvangrijk. Bij deze eerste benadering kon het niet de bedoeling zijn om meer dan een vrij algemene inventaris ervan op te maken. |
| --- | --- |

3.1.2.1

Het werkgebied van „relaties tussen generaties” is bijzonder omvangrijk. Bij deze eerste benadering kon het niet de bedoeling zijn om meer dan een vrij algemene inventaris ervan op te maken.

| 3.1.2.2 | Het Comité wil in dit eerste advies over dit onderwerp de aandacht van de EU-instellingen vestigen op een lijst van thema's die het samen met hen, indien zij dit wensen, zou kunnen behandelen, volgens nog overeen te komen procedures en met de wil om de werkzaamheden te coördineren. In deze lijst zijn de volgende onderwerpen, zonder rangorde naar prioriteit, opgenomen:






  — | Reikwijdte, belang en grenzen van taken en verantwoordelijkheden die in de toekomst aan familieleden m.b.t. de organisatie van de samenleving kunnen worden toegekend: kinderen, volwassenen, ouders, grootouders. |
| --- | --- | --- |

3.1.2.2

Het Comité wil in dit eerste advies over dit onderwerp de aandacht van de EU-instellingen vestigen op een lijst van thema's die het samen met hen, indien zij dit wensen, zou kunnen behandelen, volgens nog overeen te komen procedures en met de wil om de werkzaamheden te coördineren. In deze lijst zijn de volgende onderwerpen, zonder rangorde naar prioriteit, opgenomen:

—

Reikwijdte, belang en grenzen van taken en verantwoordelijkheden die in de toekomst aan familieleden m.b.t. de organisatie van de samenleving kunnen worden toegekend: kinderen, volwassenen, ouders, grootouders.

| — | Toegang tot de arbeidsmarkt voor vrouwen en collectieve opvangvoorzieningen voor kinderen. |
| --- | --- |

—

Toegang tot de arbeidsmarkt voor vrouwen en collectieve opvangvoorzieningen voor kinderen.

| — | Eenzaamheid en afzondering in de Europese samenlevingen: ouderen (4), kansarme jongeren, armoede tijdens de kindertijd. |
| --- | --- |

—

Eenzaamheid en afzondering in de Europese samenlevingen: ouderen (4), kansarme jongeren, armoede tijdens de kindertijd.

| — | Generatiegebonden verwachtingspatronen en solidariteit tussen generaties: hoe op sociaal en politiek gebied goede keuzes te maken — waarbij dus met de toekomst rekening wordt gehouden — gelet op de actuele verplichtingen en de druk van de omstandigheden en het feit dat de toekomstige betrokkenen er nog niet zijn om voor hun rechten op te komen? |
| --- | --- |

—

Generatiegebonden verwachtingspatronen en solidariteit tussen generaties: hoe op sociaal en politiek gebied goede keuzes te maken — waarbij dus met de toekomst rekening wordt gehouden — gelet op de actuele verplichtingen en de druk van de omstandigheden en het feit dat de toekomstige betrokkenen er nog niet zijn om voor hun rechten op te komen?

| — | Denkbeelden en keuzes op het gebied van stadsplanning, woonomstandigheden en relaties tussen generaties: hierbij zijn de aanzienlijke behoeften van specifieke generaties de laatste jaren vaak over het hoofd gezien. Het gaat hier met name over problemen die voortvloeien uit:






  — | de (welkome) ontwikkeling van zelfstandig wonen van ouderen en hun relaties met jongere generaties, met kinderen en jongeren; |
| --- | --- | --- |

—

Denkbeelden en keuzes op het gebied van stadsplanning, woonomstandigheden en relaties tussen generaties: hierbij zijn de aanzienlijke behoeften van specifieke generaties de laatste jaren vaak over het hoofd gezien. Het gaat hier met name over problemen die voortvloeien uit:

—

de (welkome) ontwikkeling van zelfstandig wonen van ouderen en hun relaties met jongere generaties, met kinderen en jongeren;

| — | het gedwongen samenwonen met jonge, alleenstaande volwassenen (studenten, jonge werknemers) in gezinswoningen die daarvoor niet geschikt zijn; |
| --- | --- |

—

het gedwongen samenwonen met jonge, alleenstaande volwassenen (studenten, jonge werknemers) in gezinswoningen die daarvoor niet geschikt zijn;

| — | de niet-tijdelijke of segrerende huisvesting van zogenaamde „moeilijke” gezinnen. |
| --- | --- |

—

de niet-tijdelijke of segrerende huisvesting van zogenaamde „moeilijke” gezinnen.

| — | Welke nuttige rol kan en moet „participatieve democratie” spelen bij de opbouw van relaties tussen generaties? |
| --- | --- |

—

Welke nuttige rol kan en moet „participatieve democratie” spelen bij de opbouw van relaties tussen generaties?

| 3.2 | Het Comité heeft besloten om nu reeds, in de vorm van aanbevelingen, in het bijzonder en op kortere termijn de aandacht te vestigen op twee aspecten van de algemene thematiek, waarvoor ook kan worden samengewerkt met de EU-instellingen, indien deze dit wensen. |
| --- | --- |

3.2

Het Comité heeft besloten om nu reeds, in de vorm van aanbevelingen, in het bijzonder en op kortere termijn de aandacht te vestigen op twee aspecten van de algemene thematiek, waarvoor ook kan worden samengewerkt met de EU-instellingen, indien deze dit wensen.

| 3.2.1 | De duur van het beroepsleven: deze problematiek toont zeer duidelijk aan hoezeer de Europese landen in doorzicht en vooruitziendheid tekortschieten ten aanzien van de uitdagingen waarmee zij als gevolg van de reeds lang voorziene vergrijzing van hun bevolkingen worden geconfronteerd. |
| --- | --- |

3.2.1

De duur van het beroepsleven: deze problematiek toont zeer duidelijk aan hoezeer de Europese landen in doorzicht en vooruitziendheid tekortschieten ten aanzien van de uitdagingen waarmee zij als gevolg van de reeds lang voorziene vergrijzing van hun bevolkingen worden geconfronteerd.

| 3.2.1.1 | De inkorting van loopbanen leidt tot een verlies aan economisch, sociaal en cultureel potentieel. Ook werden daarmee niet de verwachte resultaten geboekt wat arbeidsverdeling en bevordering van de werkgelegenheid voor jongeren betreft. Deze maatregel wordt in tal van landen beschouwd en gebruikt als „regulation value”, als een kortzichtige oplossing. |
| --- | --- |

3.2.1.1

De inkorting van loopbanen leidt tot een verlies aan economisch, sociaal en cultureel potentieel. Ook werden daarmee niet de verwachte resultaten geboekt wat arbeidsverdeling en bevordering van de werkgelegenheid voor jongeren betreft. Deze maatregel wordt in tal van landen beschouwd en gebruikt als „regulation value”, als een kortzichtige oplossing.

| 3.2.1.2 | Bij zowel besluitvormers als ondernemingen en in de publieke opinie hebben vooroordelen en vooringenomenheid er ten onrechte toe geleid dat oudere werknemers beschouwd worden als personen die zich niet erg goed aan de ontwikkeling van productietechnieken en managementmethoden kunnen aanpassen en de productiviteitsgroei afremmen. |
| --- | --- |

3.2.1.2

Bij zowel besluitvormers als ondernemingen en in de publieke opinie hebben vooroordelen en vooringenomenheid er ten onrechte toe geleid dat oudere werknemers beschouwd worden als personen die zich niet erg goed aan de ontwikkeling van productietechnieken en managementmethoden kunnen aanpassen en de productiviteitsgroei afremmen.

| 3.2.1.3 | Reeds enkele jaren worden echter pertinente analyses, duidelijke waarschuwingen en nuttige aanbevelingen geformuleerd. In dit verband zij vooral verwezen naar de doordachtheid, de continuïteit en de hoge kwaliteit van de werkzaamheden die de Commissie op dit gebied heeft verricht. Tevens moet worden herinnerd aan de belangrijke inspanningen van de OESO heeft, evenals van diverse onderzoeksinstellingen, beroepsorganisaties en sociaal-economische raden van verschillende landen. |
| --- | --- |

3.2.1.3

Reeds enkele jaren worden echter pertinente analyses, duidelijke waarschuwingen en nuttige aanbevelingen geformuleerd. In dit verband zij vooral verwezen naar de doordachtheid, de continuïteit en de hoge kwaliteit van de werkzaamheden die de Commissie op dit gebied heeft verricht. Tevens moet worden herinnerd aan de belangrijke inspanningen van de OESO heeft, evenals van diverse onderzoeksinstellingen, beroepsorganisaties en sociaal-economische raden van verschillende landen.

| 3.2.1.4 | De verschillende maatregelen die kunnen worden genomen om deze tendens om te buigen, zijn thans tamelijk goed vastgesteld en bekend: verhoging van de inzetbaarheid van de oudste werknemers door de methoden voor permanente vorming te perfectioneren; verbetering van de kwaliteit van de arbeidsplaatsen en invoering van flexibelere arbeidstijden teneinde een beter evenwicht tussen werk en privé-leven te garanderen; ontwikkeling van teams van gemengde leeftijdsgroepen in bedrijven en bij bestuurlijke overheden; vergroting van het zelfvertrouwen van oudere werknemers; versterking van de maatregelen tot bescherming van de gezondheid van oudere werknemers; verbetering van de loopbaanplanning op lange termijn; invoering van stimulansen op het gebied van pensioenen en belastingen, enz. |
| --- | --- |

3.2.1.4

De verschillende maatregelen die kunnen worden genomen om deze tendens om te buigen, zijn thans tamelijk goed vastgesteld en bekend: verhoging van de inzetbaarheid van de oudste werknemers door de methoden voor permanente vorming te perfectioneren; verbetering van de kwaliteit van de arbeidsplaatsen en invoering van flexibelere arbeidstijden teneinde een beter evenwicht tussen werk en privé-leven te garanderen; ontwikkeling van teams van gemengde leeftijdsgroepen in bedrijven en bij bestuurlijke overheden; vergroting van het zelfvertrouwen van oudere werknemers; versterking van de maatregelen tot bescherming van de gezondheid van oudere werknemers; verbetering van de loopbaanplanning op lange termijn; invoering van stimulansen op het gebied van pensioenen en belastingen, enz.

| 3.2.1.5 | De wil om de duur van het beroepsleven in Europa, via aanmoediging tot vrijwillige keuzes, te verlengen, is duidelijk door de Raad van de EU, met name in Lissabon en Stockholm, tot uiting gebracht. |
| --- | --- |

3.2.1.5

De wil om de duur van het beroepsleven in Europa, via aanmoediging tot vrijwillige keuzes, te verlengen, is duidelijk door de Raad van de EU, met name in Lissabon en Stockholm, tot uiting gebracht.

| 3.2.1.6 | Niettemin kan, behalve in een zeer gering aantal landen, worden vastgesteld dat:






  — | de fiscale en socialezekerheidsregelingen, de cao's en de bedrijfsovereenkomsten kenmerken vertonen en bepalingen bevatten die duidelijk, en al dan niet expliciet, tot vervroegde uittreding aanzetten; |
| --- | --- | --- |

3.2.1.6

Niettemin kan, behalve in een zeer gering aantal landen, worden vastgesteld dat:

—

de fiscale en socialezekerheidsregelingen, de cao's en de bedrijfsovereenkomsten kenmerken vertonen en bepalingen bevatten die duidelijk, en al dan niet expliciet, tot vervroegde uittreding aanzetten;

| — | de verklaringen en intenties die tijdens de bijeenkomsten van de Raad worden geformuleerd, niet altijd in de lidstaten zelf evengoed in daden worden omgezet. |
| --- | --- |

—

de verklaringen en intenties die tijdens de bijeenkomsten van de Raad worden geformuleerd, niet altijd in de lidstaten zelf evengoed in daden worden omgezet.

| 3.2.1.7 | Aangenomen wordt dat de heersende tendensen en gewoonten niet in een handomdraai zullen kunnen worden veranderd.
  Gezien de kracht van gewoonten, de verscheidenheid van soorten, grootten en „culturen” van bedrijven en bestuurlijke overheden, alsmede de normale en begrijpelijke moeilijkheden bij het voeren van de sociale dialoog, met name over een dergelijk onderwerp, kan men immers niet zomaar de afschaffing van sociale verworvenheden bepleiten, tenzij men meteen op een mislukking wil afstevenen. Om de gewenste ontwikkeling te realiseren zullen vrij complexe globale strategieën moeten worden gehanteerd. Een verandering zal ongetwijfeld tamelijk veel tijd vergen. Dit is een reden te meer om geen tijd te verliezen en deze strategieën zonder dralen uit te stippelen en toe te passen. |
| --- | --- |

3.2.1.7

Aangenomen wordt dat de heersende tendensen en gewoonten niet in een handomdraai zullen kunnen worden veranderd.

Gezien de kracht van gewoonten, de verscheidenheid van soorten, grootten en „culturen” van bedrijven en bestuurlijke overheden, alsmede de normale en begrijpelijke moeilijkheden bij het voeren van de sociale dialoog, met name over een dergelijk onderwerp, kan men immers niet zomaar de afschaffing van sociale verworvenheden bepleiten, tenzij men meteen op een mislukking wil afstevenen. Om de gewenste ontwikkeling te realiseren zullen vrij complexe globale strategieën moeten worden gehanteerd. Een verandering zal ongetwijfeld tamelijk veel tijd vergen. Dit is een reden te meer om geen tijd te verliezen en deze strategieën zonder dralen uit te stippelen en toe te passen.

| 3.2.2 | Het Comité geeft stellig de wens te kennen dat de besluitvormers van de Unie, d.i. de leden van het Europees Parlement en van de Raad, zich er in de landen die hen hebben gekozen of gemandateerd, duidelijker, preciezer en actiever voor zouden inzetten dat de daad bij het woord wordt gevoegd. In het gemeenschappelijk belang van een Europese Unie die zich ten doel heeft gesteld op economisch vlak een voortrekkersrol te spelen in de wereld, moeten zij er aldus toe komen om:






  — | binnen de wettelijke of contractuele regelingen die in hun respectieve landen bestaan, de bepalingen op te sporen die expliciet of impliciet de vrijwillige verlenging van het beroepsleven ontmoedigen; |
| --- | --- | --- |

3.2.2

Het Comité geeft stellig de wens te kennen dat de besluitvormers van de Unie, d.i. de leden van het Europees Parlement en van de Raad, zich er in de landen die hen hebben gekozen of gemandateerd, duidelijker, preciezer en actiever voor zouden inzetten dat de daad bij het woord wordt gevoegd. In het gemeenschappelijk belang van een Europese Unie die zich ten doel heeft gesteld op economisch vlak een voortrekkersrol te spelen in de wereld, moeten zij er aldus toe komen om:

—

binnen de wettelijke of contractuele regelingen die in hun respectieve landen bestaan, de bepalingen op te sporen die expliciet of impliciet de vrijwillige verlenging van het beroepsleven ontmoedigen;

| — | beter en meer dan thans het geval is, de aanbevelingen van de Commissie te doen doordringen en ervoor te zorgen dat haar richtlijnen sneller en doortastender worden toegepast; |
| --- | --- |

—

beter en meer dan thans het geval is, de aanbevelingen van de Commissie te doen doordringen en ervoor te zorgen dat haar richtlijnen sneller en doortastender worden toegepast;

| — | voorlichtings-, aanmoedigings- en overredingsacties te voeren bij de besluitvormers en de economische en sociale partners, en beter te communiceren met de media van hun respectieve landen. |
| --- | --- |

—

voorlichtings-, aanmoedigings- en overredingsacties te voeren bij de besluitvormers en de economische en sociale partners, en beter te communiceren met de media van hun respectieve landen.

| 3.2.3 | Herstel van het evenwicht tussen de leeftijdsstructuren in Europa. Hierbij volstaat het te wijzen op de in tal van studies geschetste alarmerende vooruitzichten betreffende de gevolgen die de daling van de vruchtbaarheid en van het geboortecijfer op de demografische situatie van de Europese Unie zal hebben: ontoereikende generatievernieuwing, die zeker niet door de immigratiestromen gecompenseerd zal worden, waardoor de positie van Europa in de wereld ongetwijfeld zal worden verzwakt en die binnen Europa onherroepelijk aanleiding zal geven tot economische en financiële moeilijkheden, alsmede tot ongewenste breuken en conflicten tussen generaties. |
| --- | --- |

3.2.3

Herstel van het evenwicht tussen de leeftijdsstructuren in Europa. Hierbij volstaat het te wijzen op de in tal van studies geschetste alarmerende vooruitzichten betreffende de gevolgen die de daling van de vruchtbaarheid en van het geboortecijfer op de demografische situatie van de Europese Unie zal hebben: ontoereikende generatievernieuwing, die zeker niet door de immigratiestromen gecompenseerd zal worden, waardoor de positie van Europa in de wereld ongetwijfeld zal worden verzwakt en die binnen Europa onherroepelijk aanleiding zal geven tot economische en financiële moeilijkheden, alsmede tot ongewenste breuken en conflicten tussen generaties.

| 3.2.3.1 | Als men van mening is dat op lange termijn gestreefd moet worden naar het herstel van het evenwicht tussen de leeftijdsstructuren in de Europese landen, dan moet de Europese Unie zich tot taak stellen de nataliteit in haar lidstaten nog meer te stimuleren en zich met het oog daarop meer met het gezinsbeleid in de betrokken landen bezighouden. Men kan de Unie niet verwijten dat zij het gezinsbeleid uit het oog is verloren: de Raad heeft immers meermaals voorstellen in dit verband behandeld. De communautaire richtsnoeren blijven evenwel nog fragmentarisch en gericht op weliswaar gerechtvaardigde en interessante, maar zeer gedeeltelijke doelstellingen (5). |
| --- | --- |

3.2.3.1

Als men van mening is dat op lange termijn gestreefd moet worden naar het herstel van het evenwicht tussen de leeftijdsstructuren in de Europese landen, dan moet de Europese Unie zich tot taak stellen de nataliteit in haar lidstaten nog meer te stimuleren en zich met het oog daarop meer met het gezinsbeleid in de betrokken landen bezighouden. Men kan de Unie niet verwijten dat zij het gezinsbeleid uit het oog is verloren: de Raad heeft immers meermaals voorstellen in dit verband behandeld. De communautaire richtsnoeren blijven evenwel nog fragmentarisch en gericht op weliswaar gerechtvaardigde en interessante, maar zeer gedeeltelijke doelstellingen (5).

| 3.2.3.2 | Het is vanzelfsprekend niet gemakkelijk om op dit gebied meer en betere resultaten te behalen, omdat het door de lidstaten gevoerde beleid zeer heterogeen is, omdat geboorten bevorderend beleid duur is en last but not least de meningen bij zowel deskundigen als besluitvormers sterk uiteenlopen wat de effectieve impact en de specifieke doeltreffendheid van dergelijk beleid betreft. Ondanks deze overwegingen, hoe zwaarwegend ook, kunnen de EU-instellingen zich volgens het EESC toch niet afzijdig blijven houden. |
| --- | --- |

3.2.3.2

Het is vanzelfsprekend niet gemakkelijk om op dit gebied meer en betere resultaten te behalen, omdat het door de lidstaten gevoerde beleid zeer heterogeen is, omdat geboorten bevorderend beleid duur is en last but not least de meningen bij zowel deskundigen als besluitvormers sterk uiteenlopen wat de effectieve impact en de specifieke doeltreffendheid van dergelijk beleid betreft. Ondanks deze overwegingen, hoe zwaarwegend ook, kunnen de EU-instellingen zich volgens het EESC toch niet afzijdig blijven houden.

| 3.2.3.3 | Het Comité zou graag zien dat de EU-instellingen een echte strategie terzake uitstippelen en daarbij met de talrijke aspecten van de problematiek rekening houden, alsmede dat zij met name de lidstaten aansporen een gezinsbeleid te voeren dat erop gericht is het evenwicht tussen de leeftijdsstructuren in de EU-landen op lange termijn te herstellen. |
| --- | --- |

3.2.3.3

Het Comité zou graag zien dat de EU-instellingen een echte strategie terzake uitstippelen en daarbij met de talrijke aspecten van de problematiek rekening houden, alsmede dat zij met name de lidstaten aansporen een gezinsbeleid te voeren dat erop gericht is het evenwicht tussen de leeftijdsstructuren in de EU-landen op lange termijn te herstellen.

| 3.2.3.4 | Het EESC wil graag actief en binnen de grenzen van zijn mogelijkheden deelnemen aan de werkzaamheden die nodig zijn voor de ontplooiing van een dergelijk initiatief. |
| --- | --- |

3.2.3.4

Het EESC wil graag actief en binnen de grenzen van zijn mogelijkheden deelnemen aan de werkzaamheden die nodig zijn voor de ontplooiing van een dergelijk initiatief.

4.   Conclusie

| 4.1 | De samenlevingen in Europa, evenals de Europese samenleving die al die samenlevingen thans samen tot stand brengen, worden steeds en zullen ook in de toekomst geconfronteerd worden met het risico dat zich sociale, politieke, etnische en culturele breuken voordoen. Het is zaak alles in het werk te stellen om te voorkomen dat hier ook nog een breuk tussen generaties bij komt. |
| --- | --- |

4.1

De samenlevingen in Europa, evenals de Europese samenleving die al die samenlevingen thans samen tot stand brengen, worden steeds en zullen ook in de toekomst geconfronteerd worden met het risico dat zich sociale, politieke, etnische en culturele breuken voordoen. Het is zaak alles in het werk te stellen om te voorkomen dat hier ook nog een breuk tussen generaties bij komt.

| 4.2 | De problemen die voortvloeien uit de relaties tussen generaties zijn van nature langetermijnkwesties. Hetzelfde geldt dus ook voor het vinden van oplossingen voor die problemen. |
| --- | --- |

4.2

De problemen die voortvloeien uit de relaties tussen generaties zijn van nature langetermijnkwesties. Hetzelfde geldt dus ook voor het vinden van oplossingen voor die problemen.

| 4.3 | De veelheid en complexiteit van sectorale aspecten waarmee rekening moet worden gehouden, beletten niet dat een globale en systemische prospectieve aanpak moet worden uitgewerkt en ontwikkeld. Net als op andere gebieden kan het ene aspect ook hier niet los van het andere worden bekeken. Voorts zou een goede aanpak van de problemen tussen generaties ook op economisch vlak zeer gunstige gevolgen hebben. |
| --- | --- |

4.3

De veelheid en complexiteit van sectorale aspecten waarmee rekening moet worden gehouden, beletten niet dat een globale en systemische prospectieve aanpak moet worden uitgewerkt en ontwikkeld. Net als op andere gebieden kan het ene aspect ook hier niet los van het andere worden bekeken. Voorts zou een goede aanpak van de problemen tussen generaties ook op economisch vlak zeer gunstige gevolgen hebben.

| 4.4 | Ook al mag enerzijds niet overhaast te werk worden gegaan en moet het subsidiariteitsbeginsel uiteraard worden nageleefd, is het anderzijds toch ook niet wenselijk dat de Europese Unie of haar lidstaten een afwachtende of minimalistische houding aannemen. |
| --- | --- |

4.4

Ook al mag enerzijds niet overhaast te werk worden gegaan en moet het subsidiariteitsbeginsel uiteraard worden nageleefd, is het anderzijds toch ook niet wenselijk dat de Europese Unie of haar lidstaten een afwachtende of minimalistische houding aannemen.

| 4.5 | Het EESC hecht bijzonder belang aan deze problematiek, die duidelijk steeds meer aandacht geniet maar nog niet de plaats op de politieke agenda van de lidstaten en de Unie krijgt die haar toekomt. |
| --- | --- |

4.5

Het EESC hecht bijzonder belang aan deze problematiek, die duidelijk steeds meer aandacht geniet maar nog niet de plaats op de politieke agenda van de lidstaten en de Unie krijgt die haar toekomt.

| 4.6 | Onderhavig advies vormt een reactie op een uitdaging: ertoe bijdragen dat in de toekomst meer overleg wordt gepleegd over dit uiterst belangrijke thema dat een gecoördineerde en duurzame aanpak van tal van actoren vergt. Daarbij moet worden voorkomen dat kortetermijnbelangen het overwicht krijgen en moet de continuïteit van een constructief plan worden gewaarborgd. Doel is geleidelijk een nieuw pact tussen generaties in de landen van de Europese Unie tot stand te brengen (6). |
| --- | --- |

4.6

Onderhavig advies vormt een reactie op een uitdaging: ertoe bijdragen dat in de toekomst meer overleg wordt gepleegd over dit uiterst belangrijke thema dat een gecoördineerde en duurzame aanpak van tal van actoren vergt. Daarbij moet worden voorkomen dat kortetermijnbelangen het overwicht krijgen en moet de continuïteit van een constructief plan worden gewaarborgd. Doel is geleidelijk een nieuw pact tussen generaties in de landen van de Europese Unie tot stand te brengen (6).

| 4.7 | Met onderhavig advies is de zaak allesbehalve afgerond. Het advies pretendeert niet kant-en-klare oplossingen te kunnen aanbieden maar vormt de eerste aanzet voor werkzaamheden van vrij lange adem. |
| --- | --- |

4.7

Met onderhavig advies is de zaak allesbehalve afgerond. Het advies pretendeert niet kant-en-klare oplossingen te kunnen aanbieden maar vormt de eerste aanzet voor werkzaamheden van vrij lange adem.

| 4.8 | In dit stadium zou het EESC graag zien dat er binnen een haalbare termijn een openbare conferentie over deze omvangrijke thematiek wordt georganiseerd. Daaraan zou o.m. kunnen worden deelgenomen door politieke besluitvormers, vertegenwoordigers van de Europese instellingen, actoren uit het maatschappelijk middenveld en deskundigen. Het EESC stelt zich kandidaat om een dergelijk initiatief te lanceren en de conferentie te organiseren. |
| --- | --- |

4.8

In dit stadium zou het EESC graag zien dat er binnen een haalbare termijn een openbare conferentie over deze omvangrijke thematiek wordt georganiseerd. Daaraan zou o.m. kunnen worden deelgenomen door politieke besluitvormers, vertegenwoordigers van de Europese instellingen, actoren uit het maatschappelijk middenveld en deskundigen. Het EESC stelt zich kandidaat om een dergelijk initiatief te lanceren en de conferentie te organiseren.

| 4.9 | De werkzaamheden van het EESC m.b.t. deze omvangrijke problematiek kunnen en moeten tijdens het gehele proces in nauwe samenwerking met de EU-instellingen worden verricht. |
| --- | --- |

4.9

De werkzaamheden van het EESC m.b.t. deze omvangrijke problematiek kunnen en moeten tijdens het gehele proces in nauwe samenwerking met de EU-instellingen worden verricht.

Brussel, 16 december2004

De voorzitter

van het Europees Economisch en Sociaal Comité

A.-M. SIGMUND

---

(1)  Deze relaties worden vanuit verschillende invalshoeken bekeken: economisch, sociaal, cultureel, politiek, enz.

1

(2)  De uitdrukking „politique des âges de la vie” is ontleend aan een in 2004 aan de Franse SER gepresenteerd rapport van de heer BILLET.

2

(3)  Niet altijd zonder bv. commerciële bijbedoelingen ...

3

(4)  Zie met name het EESC-advies „In het vooruitzicht van het Zevende Kaderprogramma voor O & TO: de noodzaak van onderzoek naar demografische veranderingen - De kwaliteit van het bestaan van ouderen en technologische behoeften” – Rapporteur: mevrouw HEINISCH – CESE 1206/2004 van 15 september 2004

4

(5)  Gezinnen in moeilijkheden, kinderopvang, moeder- en ouderschapsverlof, enz.

5

(6)  Hierbij zij herinnerd aan het belang van het verslag van de groep op hoog niveau van mei 2004 over de toekomst van het sociaal beleid in de uitgebreide Unie.

6

---

| 28.6.2005 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 157/155 |
| --- | --- | --- | --- |

28.6.2005

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 157/155

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de „Coëxistentie van genetisch gemodificeerde gewassen, conventionele en biogewassen”

(2005/C 157/29)

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft op 29 januari 2004 besloten overeenkomstig art. 29, lid 2, van zijn reglement van orde een advies op te stellen over de „Coëxistentie van genetisch gemodificeerde gewassen, conventionele en biogewassen”.

De afdeling „Landbouw, plattelandsontwikkeling, milieu” die met de voorbereiding van de werkzaamheden was belast, heeft op haar advies op 21 september 2004 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Voss.

Het Comité heeft tijdens zijn op 15 en 16 december 2004 gehouden 413e zitting (vergadering van 16 december 2004) het volgende advies uitgebracht, dat met 47 stemmen vóór en 13 stemmen tegen, bij 4 onthoudingen, is goedgekeurd.

1.   Inleiding

| 1.1 | Het Comité acht het noodzakelijk dat er duurzame, uitvoerbare en rechtszekerheid biedende voorschriften worden uitgewerkt en vastgesteld voor het naast elkaar telen (of: de coëxistentie) van genetisch gemodificeerde gewassen enerzijds en conventionele en biogewassen anderzijds. Die coëxistentie-regels zouden ook moeten gelden voor de natuurbescherming ten behoeve van de gehele levensmiddelenindustrie en de landbouw-, visserij- en bosbouwproductie, ook als het gaat om genetisch gemodificeerde gewassen die voor de farmaceutische industrie, of voor non-food- of onderzoeksdoeleinden bestemd zijn. |
| --- | --- |

1.1

Het Comité acht het noodzakelijk dat er duurzame, uitvoerbare en rechtszekerheid biedende voorschriften worden uitgewerkt en vastgesteld voor het naast elkaar telen (of: de coëxistentie) van genetisch gemodificeerde gewassen enerzijds en conventionele en biogewassen anderzijds. Die coëxistentie-regels zouden ook moeten gelden voor de natuurbescherming ten behoeve van de gehele levensmiddelenindustrie en de landbouw-, visserij- en bosbouwproductie, ook als het gaat om genetisch gemodificeerde gewassen die voor de farmaceutische industrie, of voor non-food- of onderzoeksdoeleinden bestemd zijn.

| 1.2 | Het Comité wordt over deze kwesties niet geraadpleegd. Daarvoor zijn twee verklaringen: om te beginnen dat de Commissie wezenlijke aspecten van deze coëxistentie door de lidstaten zelf wil laten regelen, en vervolgens dat zij gebruik wil maken van de comitologie-procedure van Richtlijn 2001/18 en van de richtlijnen betreffende het in de handel brengen van zaden als oplossing voor het probleem dat bij de toekomstige vormgeving van die coëxistentie centraal staat, nl. dat niet genetisch gemodificeerd zaad in aanraking kan komen met genetisch gemodificeerde organismen (ggo's) die toevallig of technisch onvermijdbaar daarin aanwezig zijn. Vandaar het nut van onderhavig initiatiefadvies waarmee het Comité zich toch in deze discussie mengt. Het staat in dit advies met name stil bij de economische en sociale kanten van het vraagstuk, teneinde zijn standpunten daarover bij Raad, Commissie en Europees Parlement kenbaar te maken. |
| --- | --- |

1.2

Het Comité wordt over deze kwesties niet geraadpleegd. Daarvoor zijn twee verklaringen: om te beginnen dat de Commissie wezenlijke aspecten van deze coëxistentie door de lidstaten zelf wil laten regelen, en vervolgens dat zij gebruik wil maken van de comitologie-procedure van Richtlijn 2001/18 en van de richtlijnen betreffende het in de handel brengen van zaden als oplossing voor het probleem dat bij de toekomstige vormgeving van die coëxistentie centraal staat, nl. dat niet genetisch gemodificeerd zaad in aanraking kan komen met genetisch gemodificeerde organismen (ggo's) die toevallig of technisch onvermijdbaar daarin aanwezig zijn. Vandaar het nut van onderhavig initiatiefadvies waarmee het Comité zich toch in deze discussie mengt. Het staat in dit advies met name stil bij de economische en sociale kanten van het vraagstuk, teneinde zijn standpunten daarover bij Raad, Commissie en Europees Parlement kenbaar te maken.

| 1.3 | In dit initiatiefadvies belicht het Comité de belangrijkste inhoudelijke aspecten van de coëxistentie en suggereert het welke van deze aspecten in EU-verband en welke via nationale wetgeving zouden moeten worden geregeld. Ook geeft het aan welke praktische regelingen en instructies de betrokken (vooral landbouw-) ondernemingen volgens hem nodig hebben. |
| --- | --- |

1.3

In dit initiatiefadvies belicht het Comité de belangrijkste inhoudelijke aspecten van de coëxistentie en suggereert het welke van deze aspecten in EU-verband en welke via nationale wetgeving zouden moeten worden geregeld. Ook geeft het aan welke praktische regelingen en instructies de betrokken (vooral landbouw-) ondernemingen volgens hem nodig hebben.

| 1.4 | De Commissie heeft het sinds 1998 geldende moratorium op het in de handel brengen van ggo's als levensmiddel in mei van dit jaar opgeheven en is van plan om nu ook op korte termijn besluiten te nemen over vergunningen voor het telen van ggo's (1). Daarom is het hoog tijd om de coëxistentie praktisch vorm te geven. |
| --- | --- |

1.4

De Commissie heeft het sinds 1998 geldende moratorium op het in de handel brengen van ggo's als levensmiddel in mei van dit jaar opgeheven en is van plan om nu ook op korte termijn besluiten te nemen over vergunningen voor het telen van ggo's (1). Daarom is het hoog tijd om de coëxistentie praktisch vorm te geven.

2.   Algemene opmerkingen vooraf en begripsbepalingen

| 2.1 | Het toestaan van het in de handel brengen van ggo's






  — | voor de teelt van plantaardige en microbiologische gewassen en de veeteelt, |
| --- | --- | --- |

2.1

Het toestaan van het in de handel brengen van ggo's

—

voor de teelt van plantaardige en microbiologische gewassen en de veeteelt,

| — | voor onderzoeksdoeleinden, |
| --- | --- |

—

voor onderzoeksdoeleinden,

| — | als levensmiddel en diervoeder, |
| --- | --- |

—

als levensmiddel en diervoeder,

| — | als grondstof voor andere toepassingsgebieden, met inbegrip van de productie van geneesmiddelen, |
| --- | --- |

—

als grondstof voor andere toepassingsgebieden, met inbegrip van de productie van geneesmiddelen,

| — | als middel om de natuur te beïnvloeden (bv. afbraak van schadelijke stoffen), en |
| --- | --- |

—

als middel om de natuur te beïnvloeden (bv. afbraak van schadelijke stoffen), en

| — | als hulpmiddel in de land- en bosbouw (bv. voor de bestrijding van ongedierte en onkruid). |
| --- | --- |

—

als hulpmiddel in de land- en bosbouw (bv. voor de bestrijding van ongedierte en onkruid).

vereist dat er uitvoeringsbepalingen worden vastgesteld voor de wijze waarop dergelijke introducties plaatsvinden en voor de aanraking met producten ervan in levensmiddelen en diervoeders, en in de natuur.

| 2.2 | In EU-verband zijn er al wettelijke regelingen getroffen voor






  — | risicoanalyse en -beheersing (2), |
| --- | --- | --- |

2.2

In EU-verband zijn er al wettelijke regelingen getroffen voor

—

risicoanalyse en -beheersing (2),

| — | afgifte van vergunningen, |
| --- | --- |

—

afgifte van vergunningen,

| — | etiketteringsbepalingen voor levensmiddelen en diervoeders (3), |
| --- | --- |

—

etiketteringsbepalingen voor levensmiddelen en diervoeders (3),

| — | traceerbaarheid (4), |
| --- | --- |

—

traceerbaarheid (4),

| — | grensoverschrijdend vervoer buiten de EU (toepassing van het internationale protocol van Cartagena inzake bioveiligheid) (5). |
| --- | --- |

—

grensoverschrijdend vervoer buiten de EU (toepassing van het internationale protocol van Cartagena inzake bioveiligheid) (5).

| 2.3 | Tot op heden is er nog geen EU-wetgeving






  — | op het gebied van de etiketteringvoorschriften voor zaden en reproductiemateriaal; de Commissie heeft daarover momenteel een voorstel in voorbereiding (6), en |
| --- | --- | --- |

2.3

Tot op heden is er nog geen EU-wetgeving

—

op het gebied van de etiketteringvoorschriften voor zaden en reproductiemateriaal; de Commissie heeft daarover momenteel een voorstel in voorbereiding (6), en

| — | voor de wijze waarop in de praktijk met de economische, sociale en culturele gevolgen van het gebruik van ggo's (7) moet worden omgegaan; de regeringen en parlementen van de lidstaten maken hier momenteel werk van door Richtlijn 2001/18 in nationale wetgeving om te zetten en nationale voorschriften uit te vaardigen, met name t.a.v. teelt en civielrechtelijke aansprakelijkheid. |
| --- | --- |

—

voor de wijze waarop in de praktijk met de economische, sociale en culturele gevolgen van het gebruik van ggo's (7) moet worden omgegaan; de regeringen en parlementen van de lidstaten maken hier momenteel werk van door Richtlijn 2001/18 in nationale wetgeving om te zetten en nationale voorschriften uit te vaardigen, met name t.a.v. teelt en civielrechtelijke aansprakelijkheid.

| 2.4 | In al goedgekeurde EU-wetgeving is vastgelegd dat ggo's aan een bijzondere risicoanalyse en -beoordeling moeten worden onderworpen en dat daarvoor aan de gangbare regels voor etikettering en traceerbaarheid moet worden voldaan. Volgens die regelgeving moet het mogelijk zijn om van actief dan wel passief gebruik van ggo's af te zien, terwijl het gebruik van ggo's in de biologische landbouw en de biologische levensmiddelenindustrie (met uitzondering van enkele diergeneeskundige producten) verboden is. Ook is het mogelijk om de introductie van ggo's in bepaalde gebieden, nadat daarnaar per geval een onderzoek is gedaan, aan speciale verplichtingen te verbinden of helemaal te verbieden. |
| --- | --- |

2.4

In al goedgekeurde EU-wetgeving is vastgelegd dat ggo's aan een bijzondere risicoanalyse en -beoordeling moeten worden onderworpen en dat daarvoor aan de gangbare regels voor etikettering en traceerbaarheid moet worden voldaan. Volgens die regelgeving moet het mogelijk zijn om van actief dan wel passief gebruik van ggo's af te zien, terwijl het gebruik van ggo's in de biologische landbouw en de biologische levensmiddelenindustrie (met uitzondering van enkele diergeneeskundige producten) verboden is. Ook is het mogelijk om de introductie van ggo's in bepaalde gebieden, nadat daarnaar per geval een onderzoek is gedaan, aan speciale verplichtingen te verbinden of helemaal te verbieden.

| 2.5 | Ggo's zijn levende wezens die zich in de natuur kunnen reproduceren en verspreiden. De biologische systemen waarin deze organismen als bestanddelen worden geïntroduceerd en waaruit ze niet zomaar weer kunnen worden verwijderd, kunnen noch hermetisch worden afgesloten, noch net zo worden gecontroleerd en gestuurd als in gesloten wetenschappelijke, industriële of ambachtelijke installaties. De biosfeer is in feite een open systeem met vertakkingen over de gehele wereld, waarvan de wetmatigheden en gedragingen tot op heden nog slechts in beperkte mate bekend zijn en kunnen worden gestuurd. |
| --- | --- |

2.5

Ggo's zijn levende wezens die zich in de natuur kunnen reproduceren en verspreiden. De biologische systemen waarin deze organismen als bestanddelen worden geïntroduceerd en waaruit ze niet zomaar weer kunnen worden verwijderd, kunnen noch hermetisch worden afgesloten, noch net zo worden gecontroleerd en gestuurd als in gesloten wetenschappelijke, industriële of ambachtelijke installaties. De biosfeer is in feite een open systeem met vertakkingen over de gehele wereld, waarvan de wetmatigheden en gedragingen tot op heden nog slechts in beperkte mate bekend zijn en kunnen worden gestuurd.

| 2.6 | Daarom heeft de Europese wetgever als maatstaf voor het gebruik van ggo's bepaald dat daarbij het voorzorgsbeginsel in acht moet worden genomen, dat daarvoor per geval een beoordeling moet worden gemaakt en dat ook per geval een regeling moet worden getroffen. Daarenboven heeft de Europese wetgever zeer veel belang toegekend aan transparantie en keuzevrijheid bij het gebruik van ggo's. |
| --- | --- |

2.6

Daarom heeft de Europese wetgever als maatstaf voor het gebruik van ggo's bepaald dat daarbij het voorzorgsbeginsel in acht moet worden genomen, dat daarvoor per geval een beoordeling moet worden gemaakt en dat ook per geval een regeling moet worden getroffen. Daarenboven heeft de Europese wetgever zeer veel belang toegekend aan transparantie en keuzevrijheid bij het gebruik van ggo's.

| 2.7 | De context waarin dit alles zich afspeelt, is dat de meeste EU-burgers sceptisch, zoniet afwijzend staan tegenover het gebruik van ggo's in land- en bosbouw, levensmiddelen en diervoeders. |
| --- | --- |

2.7

De context waarin dit alles zich afspeelt, is dat de meeste EU-burgers sceptisch, zoniet afwijzend staan tegenover het gebruik van ggo's in land- en bosbouw, levensmiddelen en diervoeders.

| 2.8 | Bij het vraagstuk van de coëxistentie van exploitatie- en bodemgebruikvormen met of zonder ggo's gaat het dus om






  — | land- en bosbouw en visserij, met inbegrip van het beheer van grondbezit, |
| --- | --- | --- |

2.8

Bij het vraagstuk van de coëxistentie van exploitatie- en bodemgebruikvormen met of zonder ggo's gaat het dus om

—

land- en bosbouw en visserij, met inbegrip van het beheer van grondbezit,

| — | de levensmiddelenindustrie, van verwerkingsfase tot handel en gastronomie, |
| --- | --- |

—

de levensmiddelenindustrie, van verwerkingsfase tot handel en gastronomie,

| — | regionaal en lokaal bodemgebruik en economische ontwikkeling, |
| --- | --- |

—

regionaal en lokaal bodemgebruik en economische ontwikkeling,

| — | consumentenbescherming, en |
| --- | --- |

—

consumentenbescherming, en

| — | milieubescherming |
| --- | --- |

—

milieubescherming

in een steeds adequaat kader in de ruimte en in de tijd.

| 2.9 | De Commissie heeft die coëxistentie tot dusverre, in niet-bindende adviezen, tot de strikt economische aspecten van het naast elkaar bestaan van verschillende soorten landbouw herleid. Haar voorstel is om het treffen van regelingen voor die inhoudelijk aspecten aan de lidstaten over te laten. Die stellingname is omstreden in de Raad en bekritiseerd door het Europees Parlement (8). |
| --- | --- |

2.9

De Commissie heeft die coëxistentie tot dusverre, in niet-bindende adviezen, tot de strikt economische aspecten van het naast elkaar bestaan van verschillende soorten landbouw herleid. Haar voorstel is om het treffen van regelingen voor die inhoudelijk aspecten aan de lidstaten over te laten. Die stellingname is omstreden in de Raad en bekritiseerd door het Europees Parlement (8).

3.   Wezenlijke aspecten van de coëxistentie (onderverdeling)

3.1   Stand van de wetenschap

| 3.1.1 | Regelgeving voor de coëxistentie is alleen mogelijk als de wetenschappelijk onderbouwing toereikend is om de verspreiding en verdere uitkruising van ggo's naar diverse plantensoorten (en soms naar micro-organismen en dieren) te kunnen beoordelen, als daarvoor betrouwbare, praktijkgerichte experimenten worden gedaan en als betrouwbaar, praktijkgericht onderzoek wordt verricht naar alle mogelijke manieren waarop die verspreiding kan plaatsvinden bij productie, opslag, vervoer en verwerking. |
| --- | --- |

3.1.1

Regelgeving voor de coëxistentie is alleen mogelijk als de wetenschappelijk onderbouwing toereikend is om de verspreiding en verdere uitkruising van ggo's naar diverse plantensoorten (en soms naar micro-organismen en dieren) te kunnen beoordelen, als daarvoor betrouwbare, praktijkgerichte experimenten worden gedaan en als betrouwbaar, praktijkgericht onderzoek wordt verricht naar alle mogelijke manieren waarop die verspreiding kan plaatsvinden bij productie, opslag, vervoer en verwerking.

| 3.1.2 | De Commissie heeft hierover al heel wat deskundig advies (9) ingewonnen, maar al die opvattingen samen vertonen nog steeds geen samenhangend beeld. Er zijn opdrachten gegeven voor verder onderzoek. Ter gelegenheid van de eerste, in november 2003 gehouden wetenschappelijke conferentie over dit coëxistentie-vraagstuk (10) is er door de aanwezige wetenschappers op gewezen dat er nog veel onderzoek nodig is. Ook konden zij slechts tot op zekere hoogte verantwoorde verklaringen afleggen over de door die coëxistentie geboden mogelijkheden. Het Wetenschappelijk Comité van de EU stelt in een advies van 2001 (11) vast dat er nog heel veel blinde vlekken zijn, en slaagt er niet in overeenstemming te bereiken over de door de Commissie voorgestelde drempelwaarden voor ggo's in levensmiddelen, diervoeders en zaaigoed. |
| --- | --- |

3.1.2

De Commissie heeft hierover al heel wat deskundig advies (9) ingewonnen, maar al die opvattingen samen vertonen nog steeds geen samenhangend beeld. Er zijn opdrachten gegeven voor verder onderzoek. Ter gelegenheid van de eerste, in november 2003 gehouden wetenschappelijke conferentie over dit coëxistentie-vraagstuk (10) is er door de aanwezige wetenschappers op gewezen dat er nog veel onderzoek nodig is. Ook konden zij slechts tot op zekere hoogte verantwoorde verklaringen afleggen over de door die coëxistentie geboden mogelijkheden. Het Wetenschappelijk Comité van de EU stelt in een advies van 2001 (11) vast dat er nog heel veel blinde vlekken zijn, en slaagt er niet in overeenstemming te bereiken over de door de Commissie voorgestelde drempelwaarden voor ggo's in levensmiddelen, diervoeders en zaaigoed.

| 3.1.3 | De huidige stand van de kennis over uitkruisingsgedrag, verspreiding en niet-afbreekbaarheid van genetisch gemodificeerde gewassen is nog niet zover dat er al betrouwbare prognoses kunnen worden opgemaakt van het al dan niet mogelijk zijn van coëxistentie. |
| --- | --- |

3.1.3

De huidige stand van de kennis over uitkruisingsgedrag, verspreiding en niet-afbreekbaarheid van genetisch gemodificeerde gewassen is nog niet zover dat er al betrouwbare prognoses kunnen worden opgemaakt van het al dan niet mogelijk zijn van coëxistentie.

| 3.1.4 | Die laatste opmerking gaat vooral op voor langetermijnprognoses, of als sprake is van uiteenlopende ecosystemen en/of teeltvoorwaarden. |
| --- | --- |

3.1.4

Die laatste opmerking gaat vooral op voor langetermijnprognoses, of als sprake is van uiteenlopende ecosystemen en/of teeltvoorwaarden.

| 3.1.5 | Per soort gewas moet worden uitgemaakt of en in hoeverre bepaalde ggo's — gezien ook de regionale omstandigheden en de verschillen tussen productiesystemen — kunnen coëxisteren. Daarbij moet ook worden gekeken naar de daarmee verband houdende veranderingen in de teeltmethoden (bv. de mogelijkheid om niet-selectieve onkruidverdelgers te gebruiken, omdat de betrokken gewassen daartegen resistent zijn geworden). |
| --- | --- |

3.1.5

Per soort gewas moet worden uitgemaakt of en in hoeverre bepaalde ggo's — gezien ook de regionale omstandigheden en de verschillen tussen productiesystemen — kunnen coëxisteren. Daarbij moet ook worden gekeken naar de daarmee verband houdende veranderingen in de teeltmethoden (bv. de mogelijkheid om niet-selectieve onkruidverdelgers te gebruiken, omdat de betrokken gewassen daartegen resistent zijn geworden).

| 3.1.6 | In beginsel is het vooral bij gewassoorten die genetisch met wilde (d.w.z. niet-geteelde) varianten worden uitgekruist, moeilijk om een prognose op te stellen en onder controle te houden wat er gebeurt. Rapen, die genetisch gezien uit Europa afkomstig zijn, hebben in Europa een groot aantal directe en indirecte wilde en geteelde partners waarmee ze zich voortplanten. Kool, raapzaad, mosterd (rukola), herik, kleine zandkool, schijnraket, wilde mosterd, wilde kool en hirschfeldia. Hetzelfde geldt bijvoorbeeld ook voor bieten. |
| --- | --- |

3.1.6

In beginsel is het vooral bij gewassoorten die genetisch met wilde (d.w.z. niet-geteelde) varianten worden uitgekruist, moeilijk om een prognose op te stellen en onder controle te houden wat er gebeurt. Rapen, die genetisch gezien uit Europa afkomstig zijn, hebben in Europa een groot aantal directe en indirecte wilde en geteelde partners waarmee ze zich voortplanten. Kool, raapzaad, mosterd (rukola), herik, kleine zandkool, schijnraket, wilde mosterd, wilde kool en hirschfeldia. Hetzelfde geldt bijvoorbeeld ook voor bieten.

3.2   Risicobeheersing, toezicht en teeltregistratie

| 3.2.1 | Concrete voorwaarde voor de tenuitvoerlegging van de in Richtlijn 2001/18 voorgeschreven teeltregistratie en het toezicht op ggo's is dat ggo's worden geïdentificeerd en geëtiketteerd. Identificatie en etikettering zijn ook beslist noodzakelijk als bepaalde ggo's vanwege nieuwe wetenschappelijke bevindingen of omdat de voor een vergunning vastgestelde termijn is verstreken, uit de handel moeten worden genomen. Zo is voor een doeltreffende risicobeheersing de etikettering van ggo's die zich kunnen reproduceren, van doorslaggevend belang, vooral als noodmaatregelen moeten worden genomen. Etikettering mag dus niet alleen afhangen van een drempelwaarde voor een etiketteringverplichting in levensmiddelen of diervoeders die mogelijkerwijs wordt overschreden, temeer daar bij het verlopen van een vergunning de drempelwaarden voor de voorlichting van de consument vanzelf komen te vervallen. |
| --- | --- |

3.2.1

Concrete voorwaarde voor de tenuitvoerlegging van de in Richtlijn 2001/18 voorgeschreven teeltregistratie en het toezicht op ggo's is dat ggo's worden geïdentificeerd en geëtiketteerd. Identificatie en etikettering zijn ook beslist noodzakelijk als bepaalde ggo's vanwege nieuwe wetenschappelijke bevindingen of omdat de voor een vergunning vastgestelde termijn is verstreken, uit de handel moeten worden genomen. Zo is voor een doeltreffende risicobeheersing de etikettering van ggo's die zich kunnen reproduceren, van doorslaggevend belang, vooral als noodmaatregelen moeten worden genomen. Etikettering mag dus niet alleen afhangen van een drempelwaarde voor een etiketteringverplichting in levensmiddelen of diervoeders die mogelijkerwijs wordt overschreden, temeer daar bij het verlopen van een vergunning de drempelwaarden voor de voorlichting van de consument vanzelf komen te vervallen.

| 3.2.2 | De beoordeling van de aan ggo's verbonden risico's is krachtens Richtlijn 2001/18 en vergelijkbare bepalingen in andere verordeningen en richtlijnen een dwingend vereiste en een voorwaarde voor de afgifte van een desbetreffende vergunning. Desalniettemin is de wijze waarop de teelt in de praktijk plaatsvindt, doorslaggevend voor de vraag of de in de richtlijn voorgeschreven maatregelen voor de inperking van de teelt, de beperking en waarneming van de gevolgen ervan en het intrekken van een vergunning daadwerkelijk kunnen worden genomen. Het vraagstuk van de coëxistentie moet dus niet alleen worden gezien in verband met de economische aspecten van de teelt, maar vormt een onlosmakelijk onderdeel van de bij wet voorgeschreven risicobeheersing en toepassing van het voorzorgsbeginsel. |
| --- | --- |

3.2.2

De beoordeling van de aan ggo's verbonden risico's is krachtens Richtlijn 2001/18 en vergelijkbare bepalingen in andere verordeningen en richtlijnen een dwingend vereiste en een voorwaarde voor de afgifte van een desbetreffende vergunning. Desalniettemin is de wijze waarop de teelt in de praktijk plaatsvindt, doorslaggevend voor de vraag of de in de richtlijn voorgeschreven maatregelen voor de inperking van de teelt, de beperking en waarneming van de gevolgen ervan en het intrekken van een vergunning daadwerkelijk kunnen worden genomen. Het vraagstuk van de coëxistentie moet dus niet alleen worden gezien in verband met de economische aspecten van de teelt, maar vormt een onlosmakelijk onderdeel van de bij wet voorgeschreven risicobeheersing en toepassing van het voorzorgsbeginsel.

3.3   Traceerbaarheid van en toezicht op de levensmiddelen- en diervoederketen aan de hand van proeven, testen en documentatie

| 3.3.1 | In de richtlijn betreffende de etikettering en traceerbaarheid van ggo's (als onderdeel van de algemene beginselen en vereisten van het levensmiddelenrecht (12)) is bepaald dat er maatregelen moeten worden genomen voor de identificatie en etikettering van ggo's in de gehele levensmiddelenketen. Die identificatieverplichting geldt niet alleen voor het eindproduct, maar ook voor levensmiddelen waarvan het eindproduct geen sporen van ggo's meer vertoont. |
| --- | --- |

3.3.1

In de richtlijn betreffende de etikettering en traceerbaarheid van ggo's (als onderdeel van de algemene beginselen en vereisten van het levensmiddelenrecht (12)) is bepaald dat er maatregelen moeten worden genomen voor de identificatie en etikettering van ggo's in de gehele levensmiddelenketen. Die identificatieverplichting geldt niet alleen voor het eindproduct, maar ook voor levensmiddelen waarvan het eindproduct geen sporen van ggo's meer vertoont.

| 3.3.2 | De informatie die nodig is om ggo's te identificeren, wordt in een centraal register opgeslagen en openbaar gemaakt (13). |
| --- | --- |

3.3.2

De informatie die nodig is om ggo's te identificeren, wordt in een centraal register opgeslagen en openbaar gemaakt (13).

| 3.3.3 | Het Gemeenschappelijk Onderzoekscentrum van de EU houdt zich momenteel bezig met de normalisering en validering van de hiervoor vereiste proef- en testprocedures. |
| --- | --- |

3.3.3

Het Gemeenschappelijk Onderzoekscentrum van de EU houdt zich momenteel bezig met de normalisering en validering van de hiervoor vereiste proef- en testprocedures.

| 3.3.4 | De identificatie van specifiek DNA of een bepaald eiwit van een ggo is gezien de huidige stand van de techniek mogelijk voor 0,001 tot 0,05 % van de gehele geanalyseerde proef. Ongespecificeerde, kwalitatieve testen om ggo's op te sporen, kosten momenteel 100 à 150 euro per analyse, tegen 250 à 500 euro per analyse in het geval van gespecificeerde, kwantitatieve testen. |
| --- | --- |

3.3.4

De identificatie van specifiek DNA of een bepaald eiwit van een ggo is gezien de huidige stand van de techniek mogelijk voor 0,001 tot 0,05 % van de gehele geanalyseerde proef. Ongespecificeerde, kwalitatieve testen om ggo's op te sporen, kosten momenteel 100 à 150 euro per analyse, tegen 250 à 500 euro per analyse in het geval van gespecificeerde, kwantitatieve testen.

| 3.3.5 | Er zijn in de EU nog grote verschillen als het gaat om de betrouwbaarheid van de procedures, de vraag of die procedures op het gehele grondgebied beschikbaar zijn en het technisch vermogen om de procedures daadwerkelijk toe te passen. Die procedures zijn in nog maar weinig lidstaten in voldoende mate aanwezig, en in sommige lidstaten ontbreken ze volledig. |
| --- | --- |

3.3.5

Er zijn in de EU nog grote verschillen als het gaat om de betrouwbaarheid van de procedures, de vraag of die procedures op het gehele grondgebied beschikbaar zijn en het technisch vermogen om de procedures daadwerkelijk toe te passen. Die procedures zijn in nog maar weinig lidstaten in voldoende mate aanwezig, en in sommige lidstaten ontbreken ze volledig.

| 3.3.6 | Vooral kwantitatieve en gespecificeerde analyses om ggo's op te sporen, stuiten in de praktijk nog op aanzienlijk problemen. Dat geldt met name voor ondernemingen die geen geschikte procedures voor het identificeren van ggo's ter beschikking hebben gesteld en die niet over toereikend referentiemateriaal beschikken. Men denke daarbij met name aan niet in de EU toegelaten ggo's, waarvan niet kan worden uitgesloten dat zij in ingevoerd zaaigoed of in grondstoffen worden aangetroffen. |
| --- | --- |

3.3.6

Vooral kwantitatieve en gespecificeerde analyses om ggo's op te sporen, stuiten in de praktijk nog op aanzienlijk problemen. Dat geldt met name voor ondernemingen die geen geschikte procedures voor het identificeren van ggo's ter beschikking hebben gesteld en die niet over toereikend referentiemateriaal beschikken. Men denke daarbij met name aan niet in de EU toegelaten ggo's, waarvan niet kan worden uitgesloten dat zij in ingevoerd zaaigoed of in grondstoffen worden aangetroffen.

3.4   Best practices in de landbouw

| 3.4.1 | In de hele productieketen van de levensmiddelenindustrie moeten goede beroepspraktijken worden toegepast






  — | bij onderzoek en ontwikkeling, vooral als ggo's voor wetenschappelijke doeleinden worden gebruikt (deel B van Richtlijn 2001/18), |
| --- | --- | --- |

3.4.1

In de hele productieketen van de levensmiddelenindustrie moeten goede beroepspraktijken worden toegepast

—

bij onderzoek en ontwikkeling, vooral als ggo's voor wetenschappelijke doeleinden worden gebruikt (deel B van Richtlijn 2001/18),

| — | bij de ontwikkeling van zaaigoed, vooral met het oog op de kwaliteit van het genetisch basismateriaal, en in de verschillende stadia van het basiszaaigoed, |
| --- | --- |

—

bij de ontwikkeling van zaaigoed, vooral met het oog op de kwaliteit van het genetisch basismateriaal, en in de verschillende stadia van het basiszaaigoed,

| — | bij teelten om het gewassenbestand te handhaven of te vergroten, |
| --- | --- |

—

bij teelten om het gewassenbestand te handhaven of te vergroten,

| — | bij de reproductie, preparatie, behandeling en verpakking van zaaigoed, |
| --- | --- |

—

bij de reproductie, preparatie, behandeling en verpakking van zaaigoed,

| — | bij de teelt, de verwerking, de oogst en het vervoer van plantaardige producten, |
| --- | --- |

—

bij de teelt, de verwerking, de oogst en het vervoer van plantaardige producten,

| — | bij de selectie en de preparatie van geoogst zaaigoed voor de nieuwe aanplant, |
| --- | --- |

—

bij de selectie en de preparatie van geoogst zaaigoed voor de nieuwe aanplant,

| — | bij de inkoop, de preparatie, de opslag en het vervoer van landbouwgrondstoffen en –producten, |
| --- | --- |

—

bij de inkoop, de preparatie, de opslag en het vervoer van landbouwgrondstoffen en –producten,

| — | bij de verdere verwerking van levensmiddelen en diervoeders, en |
| --- | --- |

—

bij de verdere verwerking van levensmiddelen en diervoeders, en

| — | bij de verpakking, de afzet en de etikettering van de eindproducten. |
| --- | --- |

—

bij de verpakking, de afzet en de etikettering van de eindproducten.

| 3.4.2 | Op de meeste gebieden zijn reeds allerhande regelingen getroffen voor de toepassing van goede beroepspraktijken. Conditio sine qua non voor de toepassing in de praktijk van de wettelijke voorschriften inzake risicobeheer, traceerbaarheid en de identificatie van ggo's, is dat die methoden worden aangevuld met specifieke bepalingen voor het in aanraking komen met ggo's. Die aanvulling is vooral nodig met betrekking tot de productie van zaaigoed en de teelt van landbouwproducten, maar ook met betrekking tot de inkoop, de opslag en het vervoer van landbouwproducten. |
| --- | --- |

3.4.2

Op de meeste gebieden zijn reeds allerhande regelingen getroffen voor de toepassing van goede beroepspraktijken. Conditio sine qua non voor de toepassing in de praktijk van de wettelijke voorschriften inzake risicobeheer, traceerbaarheid en de identificatie van ggo's, is dat die methoden worden aangevuld met specifieke bepalingen voor het in aanraking komen met ggo's. Die aanvulling is vooral nodig met betrekking tot de productie van zaaigoed en de teelt van landbouwproducten, maar ook met betrekking tot de inkoop, de opslag en het vervoer van landbouwproducten.

| 3.4.3 | In hoeverre die methoden positieve resultaten opleveren, hangt in feite steeds af van het succes dat daarmee in de voorafgaande productiestadia is behaald. |
| --- | --- |

3.4.3

In hoeverre die methoden positieve resultaten opleveren, hangt in feite steeds af van het succes dat daarmee in de voorafgaande productiestadia is behaald.

| 3.4.4 | Om ongewenste uitkruising en andersoortige verspreiding van ggo's op akkerland of in de natuur of vermenging van oogsten met en zonder ggo's te voorkomen, moeten er (met inachtneming van het gewas en regionale omstandigheden) diverse maatregelen worden genomen. De Commissie somt daarvan al een aantal op in haar richtsnoeren voor de coëxistentie (14), en heeft de lidstaten ertoe opgeroepen om de dienovereenkomstige voorschriften uit te vaardigen. Die voorschriften gelden evengoed voor landbouwers die ggo's telen als voor landbouwers die geen ggo's in hun productie willen. Andere betrokkene zijn, behalve landbouwbedrijven met werknemers in loondienst en commerciële bedrijven (óók voor vervoer en opslag), alle mogelijke instanties die bevoegd zijn voor de landbouw, alsook instellingen die zich bezighouden met de bescherming van landschap en natuur. |
| --- | --- |

3.4.4

Om ongewenste uitkruising en andersoortige verspreiding van ggo's op akkerland of in de natuur of vermenging van oogsten met en zonder ggo's te voorkomen, moeten er (met inachtneming van het gewas en regionale omstandigheden) diverse maatregelen worden genomen. De Commissie somt daarvan al een aantal op in haar richtsnoeren voor de coëxistentie (14), en heeft de lidstaten ertoe opgeroepen om de dienovereenkomstige voorschriften uit te vaardigen. Die voorschriften gelden evengoed voor landbouwers die ggo's telen als voor landbouwers die geen ggo's in hun productie willen. Andere betrokkene zijn, behalve landbouwbedrijven met werknemers in loondienst en commerciële bedrijven (óók voor vervoer en opslag), alle mogelijke instanties die bevoegd zijn voor de landbouw, alsook instellingen die zich bezighouden met de bescherming van landschap en natuur.

3.5   Kwaliteit en etikettering van zaaigoed en het toezicht daarop

| 3.5.1 | Zaaigoed staat aan het begin van de productieketen en reproduceert zich, afhankelijk van de soort, met de factor 40 tot 1 000 en kan ten dele gedurende lange tijd in de bodem blijven. Ggo's in zaaigoed bevruchten bij gastbestuivers naburige cultuurplanten en, wanneer deze in de buurt groeien, in het wild levende varianten. Zaaigoed en stuifmeelkorrels kunnen dan grote afstanden afleggen. Gezien die ruimtelijke en tijdelijke dimensie is de aanwezigheid van ggo's in zaaigoed volgens de wetenschappers van doorslaggevend belang voor de coëxistentie. |
| --- | --- |

3.5.1

Zaaigoed staat aan het begin van de productieketen en reproduceert zich, afhankelijk van de soort, met de factor 40 tot 1 000 en kan ten dele gedurende lange tijd in de bodem blijven. Ggo's in zaaigoed bevruchten bij gastbestuivers naburige cultuurplanten en, wanneer deze in de buurt groeien, in het wild levende varianten. Zaaigoed en stuifmeelkorrels kunnen dan grote afstanden afleggen. Gezien die ruimtelijke en tijdelijke dimensie is de aanwezigheid van ggo's in zaaigoed volgens de wetenschappers van doorslaggevend belang voor de coëxistentie.

| 3.5.2 | Krachtens Richtlijn 2001/18 is het mogelijk om voor bepaalde groepen van producten drempelwaarden vast te leggen waaronder de etikettering van ggo's onder bepaalde voorwaarden niet verplicht is. In de verordening betreffende genetisch gemodificeerde levensmiddelen en diervoeders (15) en betreffende traceerbaarheid (16) is een drempelwaarde van 0,9 % vastgelegd. |
| --- | --- |

3.5.2

Krachtens Richtlijn 2001/18 is het mogelijk om voor bepaalde groepen van producten drempelwaarden vast te leggen waaronder de etikettering van ggo's onder bepaalde voorwaarden niet verplicht is. In de verordening betreffende genetisch gemodificeerde levensmiddelen en diervoeders (15) en betreffende traceerbaarheid (16) is een drempelwaarde van 0,9 % vastgelegd.

| 3.5.3 | De Commissie had voorgesteld om in de richtlijn betreffende planten en zaaigoed ook voor zaaigoed een drempelwaarde voor de etiketteringverplichting voor ggo's in te voeren, die tussen de 0,3 en 0,7 % zou moeten liggen. Vanwege juridische bezwaren heeft de Commissie dat voorstel in oktober 2003 weer ingetrokken, maar een nieuw voorstel was al in de maak. In dit voorstel werd alleen nog een drempelwaarde van 0,3 % voor raapzaad en maïszaad genoemd. Ook dit voorstel is echter in september 2004 weer door de Commissie ingetrokken. Er moeten nu opnieuw effectenbeoordelingen worden gemaakt om het te nemen besluit wetenschappelijk beter te kunnen onderbouwen, en met name preciezer na te gaan wat de economische gevolgen zullen zijn. Zeker is dat de vaststelling van de hygiënevoorschriften voor niet-genetisch gemodificeerd zaaigoed ingrijpende gevolgen zal hebben voor de vraag of coëxistentie bij bepaalde plantengewassen en productiesystemen überhaupt mogelijk is en zo ja, voor de daarmee gemoeide kosten. |
| --- | --- |

3.5.3

De Commissie had voorgesteld om in de richtlijn betreffende planten en zaaigoed ook voor zaaigoed een drempelwaarde voor de etiketteringverplichting voor ggo's in te voeren, die tussen de 0,3 en 0,7 % zou moeten liggen. Vanwege juridische bezwaren heeft de Commissie dat voorstel in oktober 2003 weer ingetrokken, maar een nieuw voorstel was al in de maak. In dit voorstel werd alleen nog een drempelwaarde van 0,3 % voor raapzaad en maïszaad genoemd. Ook dit voorstel is echter in september 2004 weer door de Commissie ingetrokken. Er moeten nu opnieuw effectenbeoordelingen worden gemaakt om het te nemen besluit wetenschappelijk beter te kunnen onderbouwen, en met name preciezer na te gaan wat de economische gevolgen zullen zijn. Zeker is dat de vaststelling van de hygiënevoorschriften voor niet-genetisch gemodificeerd zaaigoed ingrijpende gevolgen zal hebben voor de vraag of coëxistentie bij bepaalde plantengewassen en productiesystemen überhaupt mogelijk is en zo ja, voor de daarmee gemoeide kosten.

| 3.5.4 | De meningen van nationale regeringen, betrokken organisaties en bedrijfsleven lopen uiteen over de vraag of, en zo ja in hoeverre, drempelwaarden moeten worden vastgelegd voor de toevallige of technisch onvermijdbare aanwezigheid van ggo's in zaaigoed. |
| --- | --- |

3.5.4

De meningen van nationale regeringen, betrokken organisaties en bedrijfsleven lopen uiteen over de vraag of, en zo ja in hoeverre, drempelwaarden moeten worden vastgelegd voor de toevallige of technisch onvermijdbare aanwezigheid van ggo's in zaaigoed.

| 3.5.5 | Bij levensmiddelen en diervoeders is het doel van etikettering de eindverbruiker keuzevrijheid te bieden door hem of haar kennis van zaken te geven. Bij zaaigoed ligt dat anders, omdat etikettering in dat geval veeleer cruciale informatie biedt aan al degenen die, in overeenstemming met de wettelijke voorschriften, ggo's in het milieu brengen en aan alle instanties die de desbetreffende richtlijn in nationale wetgeving moeten omzetten. Het gebrek aan informatie over de aanwezigheid van ggo's in een bepaald soort zaaigoed maakt het in de praktijk onmogelijk om die ggo's te registreren, onder controle te houden (post-market-monitoring) en terug te halen als daarop naderhand een verbod wordt uitgevaardigd. |
| --- | --- |

3.5.5

Bij levensmiddelen en diervoeders is het doel van etikettering de eindverbruiker keuzevrijheid te bieden door hem of haar kennis van zaken te geven. Bij zaaigoed ligt dat anders, omdat etikettering in dat geval veeleer cruciale informatie biedt aan al degenen die, in overeenstemming met de wettelijke voorschriften, ggo's in het milieu brengen en aan alle instanties die de desbetreffende richtlijn in nationale wetgeving moeten omzetten. Het gebrek aan informatie over de aanwezigheid van ggo's in een bepaald soort zaaigoed maakt het in de praktijk onmogelijk om die ggo's te registreren, onder controle te houden (post-market-monitoring) en terug te halen als daarop naderhand een verbod wordt uitgevaardigd.

| 3.5.6 | Als een ggo bijvoorbeeld achteraf allergeen blijkt te zijn of als de overdracht van de eigenschappen van dat ggo op in het wild groeiende varianten eenvoudigweg tot een concurrentievoordeel en dus tot ongewenste verschuivingen van het milieuevenwicht leidt, dan moet het betreffende ggo worden verboden en uit de handel worden genomen. Met het oog hierop moeten door de Commissie op dit specifieke gebied voorgestelde drempelwaarden beslist van de hand worden gewezen. In het geval dat al het zaaigoed van een specifiek gewas namelijk besmet is geraakt met maximaal 0,5 % van dat ggo, moeten terughaal- en noodmaatregelen voor de hele oogst en al het zaaigoed van die gewassoort gelden. |
| --- | --- |

3.5.6

Als een ggo bijvoorbeeld achteraf allergeen blijkt te zijn of als de overdracht van de eigenschappen van dat ggo op in het wild groeiende varianten eenvoudigweg tot een concurrentievoordeel en dus tot ongewenste verschuivingen van het milieuevenwicht leidt, dan moet het betreffende ggo worden verboden en uit de handel worden genomen. Met het oog hierop moeten door de Commissie op dit specifieke gebied voorgestelde drempelwaarden beslist van de hand worden gewezen. In het geval dat al het zaaigoed van een specifiek gewas namelijk besmet is geraakt met maximaal 0,5 % van dat ggo, moeten terughaal- en noodmaatregelen voor de hele oogst en al het zaaigoed van die gewassoort gelden.

| 3.5.7 | In de praktijk opgedane ervaringen met een terughaalactie in de Verenigde Staten geven een beeld van zowel de problemen als de te verwachten kosten. Toen het Amerikaanse milieuagentschap US EPA in 2000 het gebruik van de genetisch gemodificeerde maïssoort „starlink” wegens mogelijke allergene effecten verbood, leidde dit over de gehele productieketen tot kosten van omstreeks een miljard dollar. Verontreinigd zaaigoed en oogstgoed werd op grote schaal opgekocht en uit de handel genomen. De toen ontstane verontreinigingen konden overigens tot op de dag van vandaag nog niet volledig worden weggewerkt. In 2003 werden in de Verenigde Staten in ruim 1 % van de onderzochte monsters nog sporen van „starlink” gevonden. |
| --- | --- |

3.5.7

In de praktijk opgedane ervaringen met een terughaalactie in de Verenigde Staten geven een beeld van zowel de problemen als de te verwachten kosten. Toen het Amerikaanse milieuagentschap US EPA in 2000 het gebruik van de genetisch gemodificeerde maïssoort „starlink” wegens mogelijke allergene effecten verbood, leidde dit over de gehele productieketen tot kosten van omstreeks een miljard dollar. Verontreinigd zaaigoed en oogstgoed werd op grote schaal opgekocht en uit de handel genomen. De toen ontstane verontreinigingen konden overigens tot op de dag van vandaag nog niet volledig worden weggewerkt. In 2003 werden in de Verenigde Staten in ruim 1 % van de onderzochte monsters nog sporen van „starlink” gevonden.

| 3.5.8 | Bovendien is de aanwezigheid van ggo's in niet-genetisch gemodificeerd zaaigoed bepalend voor de kosten die ontstaan in het verwante gebied van landbouw en verwerking. De noodzaak om, uitgaande van de wettelijk toegestane verontreinigingen, bij alle niet-genetisch gemodificeerde producten routinematig te onderzoeken hoe groot hun verontreiniging is om er zeker van te kunnen zijn dat ze niet uitkomen boven de wettelijk vastgelegde drempelwaarde voor de etikettering van levensmiddelen en diervoeders van 0,9 %, resp. boven de dienovereenkomstige lagere drempelwaarden voor de verontreiniging van daaraan voorafgaande producten, heeft tot gevolg dat er enorm veel peperdure testen moet worden gedaan en controles moeten worden uitgevoerd. |
| --- | --- |

3.5.8

Bovendien is de aanwezigheid van ggo's in niet-genetisch gemodificeerd zaaigoed bepalend voor de kosten die ontstaan in het verwante gebied van landbouw en verwerking. De noodzaak om, uitgaande van de wettelijk toegestane verontreinigingen, bij alle niet-genetisch gemodificeerde producten routinematig te onderzoeken hoe groot hun verontreiniging is om er zeker van te kunnen zijn dat ze niet uitkomen boven de wettelijk vastgelegde drempelwaarde voor de etikettering van levensmiddelen en diervoeders van 0,9 %, resp. boven de dienovereenkomstige lagere drempelwaarden voor de verontreiniging van daaraan voorafgaande producten, heeft tot gevolg dat er enorm veel peperdure testen moet worden gedaan en controles moeten worden uitgevoerd.

| 3.5.9 | De verontreiniging van conventioneel en biologisch zaaigoed met ggo's zal bovendien een belangrijke rol spelen als het erom gaat uit te maken wie de financiële schade heeft veroorzaakt als de drempelwaarde voor de etikettering van levensmiddelen en diervoeders wordt overschreden, maar ook als er, zoals handels- en verwerkingsbedrijven willen, lagere drempelwaarden zouden moeten worden vastgesteld. Mogelijke „daders” zullen natuurlijk eisen dat eerst wordt bewezen dat die schade althans voor een deel het gevolg is van de geaardheid van het zaaigoed zelf en dus niet alléén door de overdracht van ggo's op hun land is gaan groeien. |
| --- | --- |

3.5.9

De verontreiniging van conventioneel en biologisch zaaigoed met ggo's zal bovendien een belangrijke rol spelen als het erom gaat uit te maken wie de financiële schade heeft veroorzaakt als de drempelwaarde voor de etikettering van levensmiddelen en diervoeders wordt overschreden, maar ook als er, zoals handels- en verwerkingsbedrijven willen, lagere drempelwaarden zouden moeten worden vastgesteld. Mogelijke „daders” zullen natuurlijk eisen dat eerst wordt bewezen dat die schade althans voor een deel het gevolg is van de geaardheid van het zaaigoed zelf en dus niet alléén door de overdracht van ggo's op hun land is gaan groeien.

| 3.5.10 | Ten slotte heeft de aanwezigheid van ggo's in conventioneel en biologisch zaaigoed een negatieve uitwerking op de mogelijkheden van landbouwers om hun eigen zaaigoed opnieuw in te zaaien of te reproduceren. De oorspronkelijke verontreiniging kan zich in de volgende generatie zaaigoed opstapelen, uiteraard vooral als daar nog extra verontreiniging bijkomt uit aanpalend akkerland. Die situatie kan niet alleen tot groot financieel verlies voor de betrokken landbouwer leiden, maar heeft mogelijkerwijs ook gevolgen voor de veelsoortigheid en de mate waarin het zaaigoed is aangepast aan de lokale omstandigheden. |
| --- | --- |

3.5.10

Ten slotte heeft de aanwezigheid van ggo's in conventioneel en biologisch zaaigoed een negatieve uitwerking op de mogelijkheden van landbouwers om hun eigen zaaigoed opnieuw in te zaaien of te reproduceren. De oorspronkelijke verontreiniging kan zich in de volgende generatie zaaigoed opstapelen, uiteraard vooral als daar nog extra verontreiniging bijkomt uit aanpalend akkerland. Die situatie kan niet alleen tot groot financieel verlies voor de betrokken landbouwer leiden, maar heeft mogelijkerwijs ook gevolgen voor de veelsoortigheid en de mate waarin het zaaigoed is aangepast aan de lokale omstandigheden.

3.6   Product- en milieuaansprakelijkheid

| 3.6.1 | Krachtens Richtlijn 85/374/EEG (17) zijn producenten van ggo's en bedrijven die ggo's in de handel brengen, aansprakelijk voor producten met gebreken als door schuld of nalatigheid lichamelijke of materiële schade is ontstaan. Die aansprakelijkheid geldt echter alleen bij voor particuliere ge- of verbruikers bestemde eindproducten en bestaat dus niet voor zaaigoed of voor financiële schade als gevolg van de waardedaling van de oogst en de verwerkte oogstproducten. |
| --- | --- |

3.6.1

Krachtens Richtlijn 85/374/EEG (17) zijn producenten van ggo's en bedrijven die ggo's in de handel brengen, aansprakelijk voor producten met gebreken als door schuld of nalatigheid lichamelijke of materiële schade is ontstaan. Die aansprakelijkheid geldt echter alleen bij voor particuliere ge- of verbruikers bestemde eindproducten en bestaat dus niet voor zaaigoed of voor financiële schade als gevolg van de waardedaling van de oogst en de verwerkte oogstproducten.

| 3.6.2 | Deze gemeenschappelijke en algehele beperking van de productaansprakelijkheid maakt het voor de lidstaten moeilijker om regelingen te treffen voor een rechtstreekse aansprakelijkheid van bedrijven die ggo's in de handel brengen, ook als sprake is van civielrechtelijke schade: de wettelijke aansprakelijkheid (in België: burgerlijke aansprakelijkheid) wordt onverkort bij de gebruiker van de ggo's (de landbouwer) gelegd, als rechtstreekse producent van het eindproduct. |
| --- | --- |

3.6.2

Deze gemeenschappelijke en algehele beperking van de productaansprakelijkheid maakt het voor de lidstaten moeilijker om regelingen te treffen voor een rechtstreekse aansprakelijkheid van bedrijven die ggo's in de handel brengen, ook als sprake is van civielrechtelijke schade: de wettelijke aansprakelijkheid (in België: burgerlijke aansprakelijkheid) wordt onverkort bij de gebruiker van de ggo's (de landbouwer) gelegd, als rechtstreekse producent van het eindproduct.

| 3.6.3 | „Het krachtens de definitie van Richtlijn 2001/18/EG opzettelijk in het milieu brengen van ggo's, alsook de bevordering en het in de handel brengen van ggo's” vallen onder het toepassingsgebied van de nieuwe Richtlijn 2004/35/EG inzake milieuaansprakelijkheid, waarin lidstaten (en dus niet individuele burgers) het recht wordt toegekend om „daders” ertoe te verplichten om de door hen aangerichte milieuschade ongedaan te maken en/of te herstellen, als zij tenminste een fout hebben begaan of nalatig zijn geweest en als kan worden bewezen dat er een oorzakelijk verband bestaat tussen de aangerichte schade en het optreden van de exploitant. (18) Deze nieuwe richtlijn moet door de lidstaten vóór 30 april 2007 in nationale wetgeving worden omgezet. Het feit dat een ggo binnen de Gemeenschap is toegestaan, betekent dat er doorgaans geen sprake kan zijn van nalatigheid of opzet, tenzij specifieke voorschriften inzake de verspreiding worden overtreden. In zijn advies over de richtlijn inzake milieuaansprakelijkheid (19) heeft het Comité er al op gewezen dat „in de definitie van biodiversiteit rekening moet worden gehouden met de gevolgen van ggo's op korte en op lange termijn”. |
| --- | --- |

3.6.3

„Het krachtens de definitie van Richtlijn 2001/18/EG opzettelijk in het milieu brengen van ggo's, alsook de bevordering en het in de handel brengen van ggo's” vallen onder het toepassingsgebied van de nieuwe Richtlijn 2004/35/EG inzake milieuaansprakelijkheid, waarin lidstaten (en dus niet individuele burgers) het recht wordt toegekend om „daders” ertoe te verplichten om de door hen aangerichte milieuschade ongedaan te maken en/of te herstellen, als zij tenminste een fout hebben begaan of nalatig zijn geweest en als kan worden bewezen dat er een oorzakelijk verband bestaat tussen de aangerichte schade en het optreden van de exploitant. (18) Deze nieuwe richtlijn moet door de lidstaten vóór 30 april 2007 in nationale wetgeving worden omgezet. Het feit dat een ggo binnen de Gemeenschap is toegestaan, betekent dat er doorgaans geen sprake kan zijn van nalatigheid of opzet, tenzij specifieke voorschriften inzake de verspreiding worden overtreden. In zijn advies over de richtlijn inzake milieuaansprakelijkheid (19) heeft het Comité er al op gewezen dat „in de definitie van biodiversiteit rekening moet worden gehouden met de gevolgen van ggo's op korte en op lange termijn”.

3.7   Wettelijke aansprakelijkheid

| 3.7.1 | De ongewenste aanwezigheid van ggo's in producten, productie-installaties en productiearealen kan voor landbouwers, verwerkers en handelaren in levensmiddelen en diervoeders financiële schade met zich meebrengen als die ggo's de productie en verkoop van niet-genetisch gemodificeerde producten moeilijker, lastiger of onmogelijk maken en/of bijzondere controle- of verwijderingmaatregelen noodzakelijk maken. Een andere mogelijkheid is ook nog dat (in milieuopzicht gevoelige) gebieden waar het vrijgeven van ggo's noch toegestaan, noch gepland is, weer in hun oorspronkelijk toestand moeten worden hersteld, met alle daarmee gemoeide kosten. |
| --- | --- |

3.7.1

De ongewenste aanwezigheid van ggo's in producten, productie-installaties en productiearealen kan voor landbouwers, verwerkers en handelaren in levensmiddelen en diervoeders financiële schade met zich meebrengen als die ggo's de productie en verkoop van niet-genetisch gemodificeerde producten moeilijker, lastiger of onmogelijk maken en/of bijzondere controle- of verwijderingmaatregelen noodzakelijk maken. Een andere mogelijkheid is ook nog dat (in milieuopzicht gevoelige) gebieden waar het vrijgeven van ggo's noch toegestaan, noch gepland is, weer in hun oorspronkelijk toestand moeten worden hersteld, met alle daarmee gemoeide kosten.

| 3.7.2 | Het is niet langer mogelijk om zich tegen deze vorm van wettelijke aansprakelijkheid te verzekeren. |
| --- | --- |

3.7.2

Het is niet langer mogelijk om zich tegen deze vorm van wettelijke aansprakelijkheid te verzekeren.

| 3.7.3 | De wettelijke aansprakelijkheid voor die kosten is volgens de Commissie een aangelegenheid waarvoor de lidstaten zelf een regeling moeten treffen. Het kan niet anders of daaraan zijn consequenties verbonden voor de concurrentie tussen de lidstaten. Van lidstaat tot lidstaat verschillende regelingen op dit gebied kunnen niet alleen leiden tot ernstig scheeftrekking van de concurrentieverhoudingen op de interne markt, maar ook tot rechtsonzekerheid, omdat oorzaak en gevolg zich niet binnen de grenzen van één land situeren. |
| --- | --- |

3.7.3

De wettelijke aansprakelijkheid voor die kosten is volgens de Commissie een aangelegenheid waarvoor de lidstaten zelf een regeling moeten treffen. Het kan niet anders of daaraan zijn consequenties verbonden voor de concurrentie tussen de lidstaten. Van lidstaat tot lidstaat verschillende regelingen op dit gebied kunnen niet alleen leiden tot ernstig scheeftrekking van de concurrentieverhoudingen op de interne markt, maar ook tot rechtsonzekerheid, omdat oorzaak en gevolg zich niet binnen de grenzen van één land situeren.

| 3.7.4 | Persoonlijke-aansprakelijkheidsregelingen voor de kosten die anderen maken wegens preventief optreden (d.w.z. testen, controles en andere maatregelen om uitkruising van en verontreiniging met ggo's te voorkómen) zijn om juridische redenen nauwelijks haalbaar. Als milieuschade eenmaal is aangericht, wordt het mogelijk regelingen te treffen; de hoge kosten van de preventie van milieuschade, waarmee alle regio's waar ggo's worden geteeld zullen worden geconfronteerd, kunnen echter niet door wettelijke-aansprakelijkheidsregelingen worden gecompenseerd. In het gunstigste geval zouden die kosten voor de betrokken landbouwers, ondernemingen en instanties kunnen worden vergoed uit een fonds waaraan de ondernemingen en landbouwers die milieuschade veroorzaken, contributies betalen. |
| --- | --- |

3.7.4

Persoonlijke-aansprakelijkheidsregelingen voor de kosten die anderen maken wegens preventief optreden (d.w.z. testen, controles en andere maatregelen om uitkruising van en verontreiniging met ggo's te voorkómen) zijn om juridische redenen nauwelijks haalbaar. Als milieuschade eenmaal is aangericht, wordt het mogelijk regelingen te treffen; de hoge kosten van de preventie van milieuschade, waarmee alle regio's waar ggo's worden geteeld zullen worden geconfronteerd, kunnen echter niet door wettelijke-aansprakelijkheidsregelingen worden gecompenseerd. In het gunstigste geval zouden die kosten voor de betrokken landbouwers, ondernemingen en instanties kunnen worden vergoed uit een fonds waaraan de ondernemingen en landbouwers die milieuschade veroorzaken, contributies betalen.

3.8   Kosten voor de Europese burgers en ondernemingen

| 3.8.1 | Als ggo's gaan voorkomen in alle levensmiddelen en diervoeders die worden geproduceerd, worden maatregelen nodig om de ongewenste aanwezigheid van ggo's onder controle te houden en te voorkómen. Bovendien kan de teelt van ggo's gevolgen hebben voor de marktvoorwaarden in bepaalde regio's en voor bepaalde productievormen en productieprocédés (hoogwaardige streekproducten en producten van de biologische landbouw e.d.). Dit gaat niet alleen de marktdeelnemers aan, maar ook diverse instanties en instellingen in de lidstaten. |
| --- | --- |

3.8.1

Als ggo's gaan voorkomen in alle levensmiddelen en diervoeders die worden geproduceerd, worden maatregelen nodig om de ongewenste aanwezigheid van ggo's onder controle te houden en te voorkómen. Bovendien kan de teelt van ggo's gevolgen hebben voor de marktvoorwaarden in bepaalde regio's en voor bepaalde productievormen en productieprocédés (hoogwaardige streekproducten en producten van de biologische landbouw e.d.). Dit gaat niet alleen de marktdeelnemers aan, maar ook diverse instanties en instellingen in de lidstaten.

| 3.8.2 | Bij sommige van die maatregelen om de ongewenste aanwezigheid van ggo's onder controle te houden en te voorkómen, die nodig zijn om de coëxistentie in goede banen te leiden, is sprake van ingrijpende veranderingen in landbouwkundige, ambachtelijke en industriële gewoonten en tradities. De economische, sociale en culturele consequenties daarvan, met name voor landbouw- en ambachtelijke levensmiddelenbedrijven, zijn nog steeds niet onderzocht en op een rijtje gezet. Toch is een dergelijke analyse dringend noodzakelijk om te voorkómen dat de overlevingskansen en het concurrentievermogen van dergelijke bedrijven nadeel ondervinden en/of dat de markt- en prijsstructuur negatief wordt beïnvloed. |
| --- | --- |

3.8.2

Bij sommige van die maatregelen om de ongewenste aanwezigheid van ggo's onder controle te houden en te voorkómen, die nodig zijn om de coëxistentie in goede banen te leiden, is sprake van ingrijpende veranderingen in landbouwkundige, ambachtelijke en industriële gewoonten en tradities. De economische, sociale en culturele consequenties daarvan, met name voor landbouw- en ambachtelijke levensmiddelenbedrijven, zijn nog steeds niet onderzocht en op een rijtje gezet. Toch is een dergelijke analyse dringend noodzakelijk om te voorkómen dat de overlevingskansen en het concurrentievermogen van dergelijke bedrijven nadeel ondervinden en/of dat de markt- en prijsstructuur negatief wordt beïnvloed.

| 3.8.3 | Voor een analyse van de meest geschikte en doeltreffende maatregelen en voorschriften voor het in goede banen leiden van de coëxistentie, is een volledig overzicht van die kosten onontbeerlijk. Tot dusverre zijn de hierover bekende gegevens nog karig en onsamenhangend, en is daarnaar nauwelijks onderzoek gedaan (20). |
| --- | --- |

3.8.3

Voor een analyse van de meest geschikte en doeltreffende maatregelen en voorschriften voor het in goede banen leiden van de coëxistentie, is een volledig overzicht van die kosten onontbeerlijk. Tot dusverre zijn de hierover bekende gegevens nog karig en onsamenhangend, en is daarnaar nauwelijks onderzoek gedaan (20).

| 3.8.4 | Het vraagstuk van de coëxistentie kan volgens het Comité alleen op een vooruitziende en duurzame manier worden geregeld als er een volledig overzicht wordt gegeven en een analyse wordt gemaakt van de met de coëxistentiemaatregelen gemoeide kosten waarmee de marktdeelnemers in bepaalde productiesectoren en regio's, maar ook bepaalde officiële instanties, worden geconfronteerd. Er moeten duidelijkere, bindendere en betrouwbaardere regelingen komen om uit te maken wie voor die kosten moet opdraaien en wie die kosten kan vermijden. |
| --- | --- |

3.8.4

Het vraagstuk van de coëxistentie kan volgens het Comité alleen op een vooruitziende en duurzame manier worden geregeld als er een volledig overzicht wordt gegeven en een analyse wordt gemaakt van de met de coëxistentiemaatregelen gemoeide kosten waarmee de marktdeelnemers in bepaalde productiesectoren en regio's, maar ook bepaalde officiële instanties, worden geconfronteerd. Er moeten duidelijkere, bindendere en betrouwbaardere regelingen komen om uit te maken wie voor die kosten moet opdraaien en wie die kosten kan vermijden.

| 3.8.5 | Het Comité is het met de Commissie eens dat de marktdeelnemers (landbouwers) in een regio in beginsel in de fase waarin zij een nieuw soort product introduceren, verantwoordelijk moeten worden gesteld voor het nemen van de bedrijfsvoeringmaatregelen die nodig zijn om voor de vereiste indamming van de genenstroom te zorgen. Landbouwers moeten zelf kunnen bepalen aan welke teeltmethode ze de voorkeur geven, zonder evenwel naburige bedrijven te dwingen om van hun al ingevoerde productiestructuren af te wijken (zie de richtsnoeren van de Commissie voor de coëxistentie). |
| --- | --- |

3.8.5

Het Comité is het met de Commissie eens dat de marktdeelnemers (landbouwers) in een regio in beginsel in de fase waarin zij een nieuw soort product introduceren, verantwoordelijk moeten worden gesteld voor het nemen van de bedrijfsvoeringmaatregelen die nodig zijn om voor de vereiste indamming van de genenstroom te zorgen. Landbouwers moeten zelf kunnen bepalen aan welke teeltmethode ze de voorkeur geven, zonder evenwel naburige bedrijven te dwingen om van hun al ingevoerde productiestructuren af te wijken (zie de richtsnoeren van de Commissie voor de coëxistentie).

| 3.8.6 | Verhogingen van de productiekosten die worden veroorzaakt door de noodzakelijke coëxistentiemaatregelen mogen niet worden doorberekend in de consumentenprijzen. Dit zou immers leiden tot een beperking van de keuzevrijheid van met name sociaal zwakkere consumenten. De agrarische en ambachtelijke productie van niet-genetisch gemodificeerde levensmiddelen mag niet in gevaar worden gebracht doordat kosten en prijzen dreigen op te lopen, en verworden tot een nicheproductie. |
| --- | --- |

3.8.6

Verhogingen van de productiekosten die worden veroorzaakt door de noodzakelijke coëxistentiemaatregelen mogen niet worden doorberekend in de consumentenprijzen. Dit zou immers leiden tot een beperking van de keuzevrijheid van met name sociaal zwakkere consumenten. De agrarische en ambachtelijke productie van niet-genetisch gemodificeerde levensmiddelen mag niet in gevaar worden gebracht doordat kosten en prijzen dreigen op te lopen, en verworden tot een nicheproductie.

4.   Aanbevelingen van het Comité

4.1   Beginselen die aan de coëxistentie ten grondslag liggen

| 4.1.1 | De regelgeving voor coëxistentie moet zijn gebaseerd op de beginselen van instandhouding van de diversiteit van natuurlijke en geteelde gewassen, minimalisering van kosten, maximalisering van economische en sociale mogelijkheden, bevordering van de verscheidenheid en eigen economische verantwoordelijkheid van regio's, en het beginsel dat de vervuiler betaalt. Verder moet deze regelgeving duurzaam, stringent, realistisch en coulant ten aanzien van fouten zijn. |
| --- | --- |

4.1.1

De regelgeving voor coëxistentie moet zijn gebaseerd op de beginselen van instandhouding van de diversiteit van natuurlijke en geteelde gewassen, minimalisering van kosten, maximalisering van economische en sociale mogelijkheden, bevordering van de verscheidenheid en eigen economische verantwoordelijkheid van regio's, en het beginsel dat de vervuiler betaalt. Verder moet deze regelgeving duurzaam, stringent, realistisch en coulant ten aanzien van fouten zijn.

| 4.1.2 | De benodigde maatregelen en de daardoor ontstane kosten moeten in beginsel worden gedragen door die actoren op de markt die de betreffende maatregelen en kosten noodzakelijk hebben gemaakt doordat ze ggo's in de handel hebben gebracht en gebruikt. De te nemen maatregelen moeten ondernemers die producten zonder ggo's vervaardigen en consumeren, zo min mogelijk benadelen, en mogen niet leiden tot verhoging van hun productiekosten en prijzen. Ook mag het niet zo zijn dat de maatregelen worden gefinancierd door de belastingbetaler. |
| --- | --- |

4.1.2

De benodigde maatregelen en de daardoor ontstane kosten moeten in beginsel worden gedragen door die actoren op de markt die de betreffende maatregelen en kosten noodzakelijk hebben gemaakt doordat ze ggo's in de handel hebben gebracht en gebruikt. De te nemen maatregelen moeten ondernemers die producten zonder ggo's vervaardigen en consumeren, zo min mogelijk benadelen, en mogen niet leiden tot verhoging van hun productiekosten en prijzen. Ook mag het niet zo zijn dat de maatregelen worden gefinancierd door de belastingbetaler.

| 4.1.3 | Maatregelen ter voorkoming van ggo's en de verspreiding daarvan moeten in principe zodanig worden ingericht dat ze zo min mogelijk rompslomp en kosten met zich meebrengen en zo effectief mogelijk zijn. |
| --- | --- |

4.1.3

Maatregelen ter voorkoming van ggo's en de verspreiding daarvan moeten in principe zodanig worden ingericht dat ze zo min mogelijk rompslomp en kosten met zich meebrengen en zo effectief mogelijk zijn.

| 4.1.4 | Wanneer de teelt van een ggo het onmogelijk of onevenredig moeilijk maakt om niet-genetisch gemodificeerde planten van dezelfde of een aanverwante soort te vervaardigen, dient die teelt te worden verboden. |
| --- | --- |

4.1.4

Wanneer de teelt van een ggo het onmogelijk of onevenredig moeilijk maakt om niet-genetisch gemodificeerde planten van dezelfde of een aanverwante soort te vervaardigen, dient die teelt te worden verboden.

4.2   Het opdoen van wetenschappelijke kennis en de huidige stand van de wetenschap

| 4.2.1 | Zolang de wetenschappelijke kennis nog ontoereikend is of geheel ontbreekt, moet bij de vaststelling van de voorwaarden voor coëxistentie het voorzorgsbeginsel worden toegepast om te voorkomen dat onomkeerbare of moeilijk omkeerbare veranderingen optreden waarvan de gevolgen voor de coëxistentie niet goed kunnen worden ingeschat. Een dergelijk preventief handelen moet ook gelden voor de economische, sociale en culturele aspecten van coëxistentie. |
| --- | --- |

4.2.1

Zolang de wetenschappelijke kennis nog ontoereikend is of geheel ontbreekt, moet bij de vaststelling van de voorwaarden voor coëxistentie het voorzorgsbeginsel worden toegepast om te voorkomen dat onomkeerbare of moeilijk omkeerbare veranderingen optreden waarvan de gevolgen voor de coëxistentie niet goed kunnen worden ingeschat. Een dergelijk preventief handelen moet ook gelden voor de economische, sociale en culturele aspecten van coëxistentie.

| 4.2.2 | Het Comité roept de Commissie op om een samenhangend, interdisciplinair, wetenschappelijk verantwoord en praktijkgericht onderzoeksprogramma op te stellen waarmee de enorme hiaten in de kennis over coëxistentie kunnen worden gedicht. |
| --- | --- |

4.2.2

Het Comité roept de Commissie op om een samenhangend, interdisciplinair, wetenschappelijk verantwoord en praktijkgericht onderzoeksprogramma op te stellen waarmee de enorme hiaten in de kennis over coëxistentie kunnen worden gedicht.

| 4.2.3 | De aanbevelingen van het Scientific Committee on Plants
   (21), waarop de Commissie zich in de discussie over de drempelwaarden voor ggo's beroept, zijn onbevredigend; ze geven geen antwoord op de vraag welke drempelwaarden bij de etikettering nodig zijn om aan de bepalingen van Richtlijn 2001/18 te voldoen. Ook verschaffen ze onvoldoende duidelijkheid over de vraag welke verontreinigingen van zaaigoed in de praktijk leiden tot welke verontreinigingen in oogst- en eindproducten. De Commissie zou het wetenschappelijk comité van de EFSA dan ook om nadere inlichtingen hierover moeten vragen. |
| --- | --- |

4.2.3

De aanbevelingen van het Scientific Committee on Plants
   (21), waarop de Commissie zich in de discussie over de drempelwaarden voor ggo's beroept, zijn onbevredigend; ze geven geen antwoord op de vraag welke drempelwaarden bij de etikettering nodig zijn om aan de bepalingen van Richtlijn 2001/18 te voldoen. Ook verschaffen ze onvoldoende duidelijkheid over de vraag welke verontreinigingen van zaaigoed in de praktijk leiden tot welke verontreinigingen in oogst- en eindproducten. De Commissie zou het wetenschappelijk comité van de EFSA dan ook om nadere inlichtingen hierover moeten vragen.

| 4.2.4 | Verder moeten de op nationaal en regionaal niveau uitgevoerde empirische en wetenschappelijke onderzoeken door de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid, het Europees Milieuagentschap en het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek worden samengevat en ter beschikking worden gesteld aan de lidstaten. |
| --- | --- |

4.2.4

Verder moeten de op nationaal en regionaal niveau uitgevoerde empirische en wetenschappelijke onderzoeken door de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid, het Europees Milieuagentschap en het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek worden samengevat en ter beschikking worden gesteld aan de lidstaten.

| 4.2.5 | Het Comité doet de Commissie de aanbeveling om samen met een aantal Europese regio's op grote schaal en onder uiteenlopende omstandigheden proeven op het gebied van coëxistentie uit te voeren. Daarbij moeten door het telen van niet-genetisch gemodificeerde, maar duidelijk van andere soorten te onderscheiden maïs-, rapen-, aardappel- en tomatensoorten door alle betrokken partijen proeven en onderzoeken worden gedaan met voorkoming van uitkruisingen, uiteenlopende veilige afstanden, reiniging van machines, scheiding bij vervoer, opslag en verwerking, en met andere coëxistentiemaatregelen. |
| --- | --- |

4.2.5

Het Comité doet de Commissie de aanbeveling om samen met een aantal Europese regio's op grote schaal en onder uiteenlopende omstandigheden proeven op het gebied van coëxistentie uit te voeren. Daarbij moeten door het telen van niet-genetisch gemodificeerde, maar duidelijk van andere soorten te onderscheiden maïs-, rapen-, aardappel- en tomatensoorten door alle betrokken partijen proeven en onderzoeken worden gedaan met voorkoming van uitkruisingen, uiteenlopende veilige afstanden, reiniging van machines, scheiding bij vervoer, opslag en verwerking, en met andere coëxistentiemaatregelen.

4.3   Toepassing van de beste beschikbare technologieën voor risicobeheersing

| 4.3.1 | De etikettering en goede beroepspraktijken moeten erop gericht zijn de verspreiding en de gevolgen van ggo's zo nauwkeurig mogelijk in kaart te brengen, en moeten het bovendien mogelijk maken om een ggo zo grondig mogelijk uit milieu, zaaigoed en producten te verwijderen. |
| --- | --- |

4.3.1

De etikettering en goede beroepspraktijken moeten erop gericht zijn de verspreiding en de gevolgen van ggo's zo nauwkeurig mogelijk in kaart te brengen, en moeten het bovendien mogelijk maken om een ggo zo grondig mogelijk uit milieu, zaaigoed en producten te verwijderen.

| 4.3.2 | De verwezenlijking van de streefcijfers en doelstellingen van Richtlijn 2001/18 en van de Verordeningen 1830/2003 en 1829/2003 mag in geen geval worden bemoeilijkt of onmogelijk worden gemaakt door het vaststellen van drempelwaarden bij etikettering of door voorschriften voor goede beroepspraktijken. |
| --- | --- |

4.3.2

De verwezenlijking van de streefcijfers en doelstellingen van Richtlijn 2001/18 en van de Verordeningen 1830/2003 en 1829/2003 mag in geen geval worden bemoeilijkt of onmogelijk worden gemaakt door het vaststellen van drempelwaarden bij etikettering of door voorschriften voor goede beroepspraktijken.

| 4.3.3 | Er moet dan ook principieel worden geëist dat bij de regulering van de teelt, het vervoer, de verwerking en de in- en uitvoer van ggo's de beste beschikbare technologieën worden toegepast. |
| --- | --- |

4.3.3

Er moet dan ook principieel worden geëist dat bij de regulering van de teelt, het vervoer, de verwerking en de in- en uitvoer van ggo's de beste beschikbare technologieën worden toegepast.

| 4.3.4 | Hierbij dient rekening te worden gehouden met de specifieke eisen die de Europese natuurbescherming en de verscheidenheid aan Europese ecosystemen stellen. |
| --- | --- |

4.3.4

Hierbij dient rekening te worden gehouden met de specifieke eisen die de Europese natuurbescherming en de verscheidenheid aan Europese ecosystemen stellen.

4.4   Het verzamelen en registreren van de voor identificatie en etikettering benodigde informatie

| 4.4.1 | Bij de identificatie van ggo's en de etikettering daarvan gedurende de diverse productiefasen moet in principe worden geëist dat de betreffende informatie aan het begin van de productieketen zo nauwkeurig mogelijk wordt geregistreerd en zo volledig mogelijk aan de daaropvolgende schakels in de keten wordt doorgegeven. |
| --- | --- |

4.4.1

Bij de identificatie van ggo's en de etikettering daarvan gedurende de diverse productiefasen moet in principe worden geëist dat de betreffende informatie aan het begin van de productieketen zo nauwkeurig mogelijk wordt geregistreerd en zo volledig mogelijk aan de daaropvolgende schakels in de keten wordt doorgegeven.

| 4.4.2 | Hoe dan ook moet worden voorkomen dat informatie verloren gaat. De eenmaal verkregen informatie moet los van eventueel vastgestelde drempelwaarden worden opgeslagen en doorgegeven. |
| --- | --- |

4.4.2

Hoe dan ook moet worden voorkomen dat informatie verloren gaat. De eenmaal verkregen informatie moet los van eventueel vastgestelde drempelwaarden worden opgeslagen en doorgegeven.

| 4.4.3 | Bedrijven en instanties die een bepaald ggo (in dan wel buiten de Unie) in de handel brengen of beschikbaar stellen voor wetenschappelijk onderzoek, moeten testprocedures en referentiemateriaal ter beschikking stellen en valideren. Ook moeten zij de betreffende testprocedures en referentiematerialen steeds actualiseren en tegen zo laag mogelijke kosten ter beschikking van alle belanghebbenden stellen. |
| --- | --- |

4.4.3

Bedrijven en instanties die een bepaald ggo (in dan wel buiten de Unie) in de handel brengen of beschikbaar stellen voor wetenschappelijk onderzoek, moeten testprocedures en referentiemateriaal ter beschikking stellen en valideren. Ook moeten zij de betreffende testprocedures en referentiematerialen steeds actualiseren en tegen zo laag mogelijke kosten ter beschikking van alle belanghebbenden stellen.

| 4.4.4 | Met name aan het begin van de productieketen dienen de procedures voor monsterneming zodanig te worden gekozen dat ze optimale zekerheid bieden en een maximale hoeveelheid informatie opleveren. De procedures moeten dan ook zijn gebaseerd op betrouwbare technische inzichten, en niet op bijvoorbeeld de voor etikettering vastgestelde drempelwaarden. |
| --- | --- |

4.4.4

Met name aan het begin van de productieketen dienen de procedures voor monsterneming zodanig te worden gekozen dat ze optimale zekerheid bieden en een maximale hoeveelheid informatie opleveren. De procedures moeten dan ook zijn gebaseerd op betrouwbare technische inzichten, en niet op bijvoorbeeld de voor etikettering vastgestelde drempelwaarden.

4.5   Bindende, praktijkgerichte, controleerbare en stringente normen voor goede beroepspraktijken in alle productiefasen vormen een essentiële voorwaarde voor coëxistentie

| 4.5.1 | Deze normen dienen zodanig te worden vastgesteld dat ze op langere termijn de doelstellingen van coëxistentie en voorzorgsmaatregelen kunnen helpen realiseren en aan de voortschrijdende stand van wetenschap en techniek kunnen worden aangepast. |
| --- | --- |

4.5.1

Deze normen dienen zodanig te worden vastgesteld dat ze op langere termijn de doelstellingen van coëxistentie en voorzorgsmaatregelen kunnen helpen realiseren en aan de voortschrijdende stand van wetenschap en techniek kunnen worden aangepast.

| 4.5.2 | Om te voorkomen dat de interne markt voor levensmiddelen en diervoeders, alsook de gemeenschappelijke marktordening voor landbouwproducten worden benadeeld en concurrentieverhoudingen verstoord raken, moeten de voorschriften voor goede beroepspraktijken op hoog niveau worden geharmoniseerd resp. vastgesteld. Daarbij moeten de omstandigheden op het gebied van teelt en verwerking flexibel worden beoordeeld. |
| --- | --- |

4.5.2

Om te voorkomen dat de interne markt voor levensmiddelen en diervoeders, alsook de gemeenschappelijke marktordening voor landbouwproducten worden benadeeld en concurrentieverhoudingen verstoord raken, moeten de voorschriften voor goede beroepspraktijken op hoog niveau worden geharmoniseerd resp. vastgesteld. Daarbij moeten de omstandigheden op het gebied van teelt en verwerking flexibel worden beoordeeld.

4.6   De voorschriften voor etikettering en hygiëne van zaaigoed zijn cruciaal voor de waarborging van coëxistentie

| 4.6.1 | Bij de vaststelling van drempelwaarden voor de etikettering van ggo's in zaaigoed moet derhalve worden gestreefd naar de in technisch en praktisch opzicht grootst mogelijke nauwkeurigheid en transparantie. Hoewel de wetenschappelijk aantoonbare drempelwaarde in een monster momenteel al 0,01 % bedraagt, blijkt dat bij een redelijke omvang en een redelijk aantal van de te onderzoeken monsters een waarde van 0,1 % realistisch is voor de volledige partij zaaigoed. |
| --- | --- |

4.6.1

Bij de vaststelling van drempelwaarden voor de etikettering van ggo's in zaaigoed moet derhalve worden gestreefd naar de in technisch en praktisch opzicht grootst mogelijke nauwkeurigheid en transparantie. Hoewel de wetenschappelijk aantoonbare drempelwaarde in een monster momenteel al 0,01 % bedraagt, blijkt dat bij een redelijke omvang en een redelijk aantal van de te onderzoeken monsters een waarde van 0,1 % realistisch is voor de volledige partij zaaigoed.

| 4.6.2 | De drempelwaarde voor de etikettering van ggo's in niet-genetisch gemodificeerd zaaigoed dient te worden vastgesteld op de laagste waarde die in de praktijk kan worden aangetoond. |
| --- | --- |

4.6.2

De drempelwaarde voor de etikettering van ggo's in niet-genetisch gemodificeerd zaaigoed dient te worden vastgesteld op de laagste waarde die in de praktijk kan worden aangetoond.

| 4.6.3 | In de verschillende richtlijnen voor zaaigoed moeten bovendien stringente hygiënevoorschriften (bovengrenzen) voor het in de handel brengen van niet-genetisch gemodificeerd zaaigoed worden opgenomen. |
| --- | --- |

4.6.3

In de verschillende richtlijnen voor zaaigoed moeten bovendien stringente hygiënevoorschriften (bovengrenzen) voor het in de handel brengen van niet-genetisch gemodificeerd zaaigoed worden opgenomen.

4.7   Financiële schade moet volledig worden geregeld door bepalingen inzake wettelijke aansprakelijkheid

| 4.7.1 | Op grond van de reproductiecapaciteit van ggo's en het feit dat de ongewenste aanwezigheid van ggo's kan leiden tot financiële schade voor de betrokkenen, moeten de bepalingen inzake wettelijke aansprakelijkheid in de lidstaten zodanig worden aangepast dat financiële schade wordt gedekt. |
| --- | --- |

4.7.1

Op grond van de reproductiecapaciteit van ggo's en het feit dat de ongewenste aanwezigheid van ggo's kan leiden tot financiële schade voor de betrokkenen, moeten de bepalingen inzake wettelijke aansprakelijkheid in de lidstaten zodanig worden aangepast dat financiële schade wordt gedekt.

| 4.7.2 | De bepalingen inzake wettelijke aansprakelijkheid moeten ervoor zorgen dat bedrijven slechts aansprakelijk zijn in de mate waarin zij eventuele schade kunnen voorkómen. Voor de inachtneming van goede beroepspraktijken en van eventuele andere verplichtingen van bedrijven die een ggo in de handel brengen, moeten de gebruikers van het betreffende ggo aansprakelijk zijn. Voor schade die ondanks de inachtneming van goede beroepspraktijken ontstaat, moet het bedrijf dat het ggo in de handel heeft gebracht echter aansprakelijk kunnen worden gesteld. Indien nodig moet de communautaire regelgeving inzake aansprakelijkheid dienovereenkomstig worden aangepast. |
| --- | --- |

4.7.2

De bepalingen inzake wettelijke aansprakelijkheid moeten ervoor zorgen dat bedrijven slechts aansprakelijk zijn in de mate waarin zij eventuele schade kunnen voorkómen. Voor de inachtneming van goede beroepspraktijken en van eventuele andere verplichtingen van bedrijven die een ggo in de handel brengen, moeten de gebruikers van het betreffende ggo aansprakelijk zijn. Voor schade die ondanks de inachtneming van goede beroepspraktijken ontstaat, moet het bedrijf dat het ggo in de handel heeft gebracht echter aansprakelijk kunnen worden gesteld. Indien nodig moet de communautaire regelgeving inzake aansprakelijkheid dienovereenkomstig worden aangepast.

| 4.7.3 | Bij financiële schade die kan worden veroorzaakt door het in de handel brengen of het gebruik van ggo's moet in principe worden aangetoond dat de schade wordt gedekt door een verzekering of een soortgelijke aansprakelijkheidswaarborg. |
| --- | --- |

4.7.3

Bij financiële schade die kan worden veroorzaakt door het in de handel brengen of het gebruik van ggo's moet in principe worden aangetoond dat de schade wordt gedekt door een verzekering of een soortgelijke aansprakelijkheidswaarborg.

4.8   De totale kosten van de coëxistentie moeten worden berekend, geminimaliseerd en verdeeld volgens het beginsel dat de vervuiler betaalt

| 4.8.1 | Het Comité roept de Commissie op om een uitgebreide en systematische raming op te stellen van de kosten die in het kader van de coëxistentie zullen ontstaan. Ook moeten de door de coëxistentie veroorzaakte wijzigingen in de marktomstandigheden en de gevolgen voor de diverse bedrijfstakken en -vormen in de landbouw en de levensmiddelenindustrie in kaart worden gebracht; dit geldt met name voor kleine en middelgrote ondernemingen, traditionele landbouwbedrijven (waaronder landbouwers die ook nog andere inkomsten hebben), ambachtelijke levensmiddelenfabrikanten, de biologische landbouw en levensmiddelenindustrie, en bedrijven die zaden produceren en reproduceren. Ook en vooral moet er een inschatting worden gemaakt van de gevolgen voor de werkgelegenheid. |
| --- | --- |

4.8.1

Het Comité roept de Commissie op om een uitgebreide en systematische raming op te stellen van de kosten die in het kader van de coëxistentie zullen ontstaan. Ook moeten de door de coëxistentie veroorzaakte wijzigingen in de marktomstandigheden en de gevolgen voor de diverse bedrijfstakken en -vormen in de landbouw en de levensmiddelenindustrie in kaart worden gebracht; dit geldt met name voor kleine en middelgrote ondernemingen, traditionele landbouwbedrijven (waaronder landbouwers die ook nog andere inkomsten hebben), ambachtelijke levensmiddelenfabrikanten, de biologische landbouw en levensmiddelenindustrie, en bedrijven die zaden produceren en reproduceren. Ook en vooral moet er een inschatting worden gemaakt van de gevolgen voor de werkgelegenheid.

| 4.8.2 | Bovendien moet de Commissie duidelijk maken welke gevolgen de noodzakelijke coëxistentiemaatregelen en de scheiding van productiemiddelen en goederenstromen zullen hebben voor de verwezenlijking van de doelstellingen van het gemeenschappelijk landbouwbeleid en de hervorming daarvan. Daarbij moet met name aandacht worden geschonken aan de effecten op bedrijfsstructuren en op lokale en regionale programma's voor teelt, verwerking, vaststelling van herkomst en kwaliteitsbewaking (en op de etikettering van die aspecten). |
| --- | --- |

4.8.2

Bovendien moet de Commissie duidelijk maken welke gevolgen de noodzakelijke coëxistentiemaatregelen en de scheiding van productiemiddelen en goederenstromen zullen hebben voor de verwezenlijking van de doelstellingen van het gemeenschappelijk landbouwbeleid en de hervorming daarvan. Daarbij moet met name aandacht worden geschonken aan de effecten op bedrijfsstructuren en op lokale en regionale programma's voor teelt, verwerking, vaststelling van herkomst en kwaliteitsbewaking (en op de etikettering van die aspecten).

| 4.8.3 | Ook wordt er bij de Commissie op aangedrongen te verduidelijken hoe de bijkomende kosten die de coëxistentie met zich meebrengt, moeten worden opgevangen en verdeeld, en welke maatregelen nodig zijn om te voorkomen dat de prijzen van niet-genetisch gemodificeerde levensmiddelen op de interne markt nadelig worden beïnvloed. |
| --- | --- |

4.8.3

Ook wordt er bij de Commissie op aangedrongen te verduidelijken hoe de bijkomende kosten die de coëxistentie met zich meebrengt, moeten worden opgevangen en verdeeld, en welke maatregelen nodig zijn om te voorkomen dat de prijzen van niet-genetisch gemodificeerde levensmiddelen op de interne markt nadelig worden beïnvloed.

| 4.8.4 | Bij de vaststelling van de gepastheid van bepaalde maatregelen dient de impact op de gehele productieketen in het oog te worden gehouden. |
| --- | --- |

4.8.4

Bij de vaststelling van de gepastheid van bepaalde maatregelen dient de impact op de gehele productieketen in het oog te worden gehouden.

4.9   Aanbevelingen ten aanzien van de communautaire en nationale wet- en regelgeving

| 4.9.1 | De volgende aspecten van coëxistentie moeten worden geregeld in communautaire wet- en regelgeving:






  — | voorschriften voor de etikettering van aanwezige ggo's in niet-genetisch gemodificeerd zaaigoed; |
| --- | --- | --- |

4.9.1

De volgende aspecten van coëxistentie moeten worden geregeld in communautaire wet- en regelgeving:

—

voorschriften voor de etikettering van aanwezige ggo's in niet-genetisch gemodificeerd zaaigoed;

| — | voorschriften voor de hygiëne van niet-genetisch gemodificeerd zaaigoed in verband met de toevallige aanwezigheid van ggo's, overeenkomstig de bestaande richtlijnen voor zaaigoed; |
| --- | --- |

—

voorschriften voor de hygiëne van niet-genetisch gemodificeerd zaaigoed in verband met de toevallige aanwezigheid van ggo's, overeenkomstig de bestaande richtlijnen voor zaaigoed;

| — | de vereiste doelstellingen, resultaten, juridische randvoorwaarden en minimumnormen met betrekking tot goede beroepspraktijken bij de teelt van ggo's en inzake de financiering van bijkomende kosten die ontstaan bij de tenuitvoerlegging hiervan; |
| --- | --- |

—

de vereiste doelstellingen, resultaten, juridische randvoorwaarden en minimumnormen met betrekking tot goede beroepspraktijken bij de teelt van ggo's en inzake de financiering van bijkomende kosten die ontstaan bij de tenuitvoerlegging hiervan;

| — | de wettelijke aansprakelijkheid van zowel gebruikers als bedrijven die ggo's in de handel brengen, voor schade die in verband met coëxistentie kan ontstaan. |
| --- | --- |

—

de wettelijke aansprakelijkheid van zowel gebruikers als bedrijven die ggo's in de handel brengen, voor schade die in verband met coëxistentie kan ontstaan.

| 4.9.2 | De volgende aspecten van coëxistentie moeten nationaal of regionaal worden geregeld:






  — | op de regionale omstandigheden toegespitste specifieke maatregelen ter voorkoming van de ongewenste uitkruising en verspreiding van ggo's; |
| --- | --- | --- |

4.9.2

De volgende aspecten van coëxistentie moeten nationaal of regionaal worden geregeld:

—

op de regionale omstandigheden toegespitste specifieke maatregelen ter voorkoming van de ongewenste uitkruising en verspreiding van ggo's;

| — | regionale voorschriften voor de teelt van bepaalde ggo's, die vanuit economisch oogpunt redelijk moeten zijn en rekening moeten houden met de regionale kosten-batenverhouding tussen de teelt en de benodigde preventieve maatregelen. Deze voorschriften kunnen ook een verbod op de teelt van bepaalde ggo's inhouden; |
| --- | --- |

—

regionale voorschriften voor de teelt van bepaalde ggo's, die vanuit economisch oogpunt redelijk moeten zijn en rekening moeten houden met de regionale kosten-batenverhouding tussen de teelt en de benodigde preventieve maatregelen. Deze voorschriften kunnen ook een verbod op de teelt van bepaalde ggo's inhouden;

| — | maatregelen ter bescherming van natuurgebieden overeenkomstig Richtlijn 92/43 inzake de instandhouding van de natuurlijke habitats en de wilde flora en fauna (22), en Richtlijn 79/409 inzake het behoud van de vogelstand (23), en van andere ecologisch kwetsbare gebieden; |
| --- | --- |

—

maatregelen ter bescherming van natuurgebieden overeenkomstig Richtlijn 92/43 inzake de instandhouding van de natuurlijke habitats en de wilde flora en fauna (22), en Richtlijn 79/409 inzake het behoud van de vogelstand (23), en van andere ecologisch kwetsbare gebieden;

| — | maatregelen voor de bescherming van economische en culturele belangen op regionaal niveau. |
| --- | --- |

—

maatregelen voor de bescherming van economische en culturele belangen op regionaal niveau.

5.   Praktische en actuele aspecten van coëxistentie

| 5.1 | In juli 2004 heeft het Comité werknemers uit de gehele productieketen uitgenodigd om een hoorzitting bij te wonen. Het doel daarvan was een concreet beeld te krijgen van de huidige en de toekomstige situatie. Tijdens deze hoorzitting bleek onder meer het volgende: |
| --- | --- |

5.1

In juli 2004 heeft het Comité werknemers uit de gehele productieketen uitgenodigd om een hoorzitting bij te wonen. Het doel daarvan was een concreet beeld te krijgen van de huidige en de toekomstige situatie. Tijdens deze hoorzitting bleek onder meer het volgende:

| 5.2 | Het testen en traceren van ggo's over de gehele productieketen zal hoe dan ook aanzienlijke kosten met zich meebrengen. Simpele kwalitatieve tests kosten momenteel 100 tot 150 €, terwijl de prijs van gedifferentieerde en kwantitatieve tests tussen de 250 en de 400 € ligt. Hierbij wordt alleen onderzoek gedaan naar een bepaalde gensequentie. Met een toename van het aantal eventueel aanwezige ggo's stijgen ook de kosten van de proefnemingen. |
| --- | --- |

5.2

Het testen en traceren van ggo's over de gehele productieketen zal hoe dan ook aanzienlijke kosten met zich meebrengen. Simpele kwalitatieve tests kosten momenteel 100 tot 150 €, terwijl de prijs van gedifferentieerde en kwantitatieve tests tussen de 250 en de 400 € ligt. Hierbij wordt alleen onderzoek gedaan naar een bepaalde gensequentie. Met een toename van het aantal eventueel aanwezige ggo's stijgen ook de kosten van de proefnemingen.

| 5.3 | Het eerste geval waarin een ggo vanwege gezondheidsrisico's uit de handel moest worden genomen („Starlink”-maïs in de VS) heeft tot dusver geleid tot een schade van ruim een miljard dollar. Desondanks is het nu, meer dan twee jaar na de invoering van de terughaalmaatregelen, nog niet gelukt om het betreffende ggo volledig uit de handel te nemen. |
| --- | --- |

5.3

Het eerste geval waarin een ggo vanwege gezondheidsrisico's uit de handel moest worden genomen („Starlink”-maïs in de VS) heeft tot dusver geleid tot een schade van ruim een miljard dollar. Desondanks is het nu, meer dan twee jaar na de invoering van de terughaalmaatregelen, nog niet gelukt om het betreffende ggo volledig uit de handel te nemen.

| 5.4 | Zowel het bedrag als de verdeling van de kosten van proefnemingen en traceringen zijn sterk afhankelijk van de vraag of producten zonder ggo's op de markt algemeen aanvaard zijn en daar de norm vormen waarvan slechts incidenteel wordt afgeweken, of dat producenten, verwerkers en handelaren steeds moeten aantonen dat hun producten geen ggo's bevatten. |
| --- | --- |

5.4

Zowel het bedrag als de verdeling van de kosten van proefnemingen en traceringen zijn sterk afhankelijk van de vraag of producten zonder ggo's op de markt algemeen aanvaard zijn en daar de norm vormen waarvan slechts incidenteel wordt afgeweken, of dat producenten, verwerkers en handelaren steeds moeten aantonen dat hun producten geen ggo's bevatten.

| 5.5 | Nadat een ggo op de markt is gebracht, kan in principe niet meer worden gegarandeerd dat het betreffende ggo in andere productsoorten geheel ontbreekt. Er kan niettemin voor worden gezorgd dat de toevallige en technisch onvermijdbare verontreiniging met het betreffende ggo onder de in de praktijk controleerbare drempelwaarde van 0,1 % blijft. |
| --- | --- |

5.5

Nadat een ggo op de markt is gebracht, kan in principe niet meer worden gegarandeerd dat het betreffende ggo in andere productsoorten geheel ontbreekt. Er kan niettemin voor worden gezorgd dat de toevallige en technisch onvermijdbare verontreiniging met het betreffende ggo onder de in de praktijk controleerbare drempelwaarde van 0,1 % blijft.

| 5.6 | Het voorkómen dat zaaigoed onbedoeld wordt vermengd met zaaigoed dat ggo's bevat, stelt producenten van zaaigoed voor grote bijkomende problemen. Hoe lager de voorgeschreven drempelwaarde is, des te hoger zijn de kosten die bij de productie en reproductie van zaaigoed moeten worden gemaakt om besmetting met ggo's te voorkomen en producten op ggo's te controleren. |
| --- | --- |

5.6

Het voorkómen dat zaaigoed onbedoeld wordt vermengd met zaaigoed dat ggo's bevat, stelt producenten van zaaigoed voor grote bijkomende problemen. Hoe lager de voorgeschreven drempelwaarde is, des te hoger zijn de kosten die bij de productie en reproductie van zaaigoed moeten worden gemaakt om besmetting met ggo's te voorkomen en producten op ggo's te controleren.

| 5.7 | Afhankelijk van de wijze waarop een bepaald gewas wordt gereproduceerd, kan alleen worden gewaarborgd dat zaaigoed vrij is van ggo's als bij de teelt aanzienlijke tussenruimten in acht worden genomen en de producten bij de verdere preparatie, verpakking en distributie volledig gescheiden worden gehouden. ISO-normen en HACCP-protocollen, die deels nog worden ontwikkeld, moeten daarbij even strikt worden toegepast als externe controles. |
| --- | --- |

5.7

Afhankelijk van de wijze waarop een bepaald gewas wordt gereproduceerd, kan alleen worden gewaarborgd dat zaaigoed vrij is van ggo's als bij de teelt aanzienlijke tussenruimten in acht worden genomen en de producten bij de verdere preparatie, verpakking en distributie volledig gescheiden worden gehouden. ISO-normen en HACCP-protocollen, die deels nog worden ontwikkeld, moeten daarbij even strikt worden toegepast als externe controles.

| 5.8 | Dat ook in de Verenigde Staten, waar grote hoeveelheden ggo's worden geteeld, en door bedrijven die in dezelfde installaties ook zaaigoed met ggo's prepareren, moet worden gewaarborgd dat de laagst aantoonbare waarde van 0,1 % niet wordt overschreden, is op overtuigende wijze aangetoond door een vooraanstaande internationale producent van zaaigoed. |
| --- | --- |

5.8

Dat ook in de Verenigde Staten, waar grote hoeveelheden ggo's worden geteeld, en door bedrijven die in dezelfde installaties ook zaaigoed met ggo's prepareren, moet worden gewaarborgd dat de laagst aantoonbare waarde van 0,1 % niet wordt overschreden, is op overtuigende wijze aangetoond door een vooraanstaande internationale producent van zaaigoed.

| 5.9 | Momenteel bestaan noch in de EU, noch daarbuiten bindende en in de praktijk controleerbare drempelwaarden en normen voor genetische verontreinigingen bij de productie van zaaigoed. Voor de controle van zaaigoed in de EU gelden momenteel voorschriften die per lidstaat verschillen. Ook de wijze waarop de overheden verontreinigingen beoordelen (met een tolerantie voor waarden onder de 0,1 % of onder de 0,5 %) verschilt. |
| --- | --- |

5.9

Momenteel bestaan noch in de EU, noch daarbuiten bindende en in de praktijk controleerbare drempelwaarden en normen voor genetische verontreinigingen bij de productie van zaaigoed. Voor de controle van zaaigoed in de EU gelden momenteel voorschriften die per lidstaat verschillen. Ook de wijze waarop de overheden verontreinigingen beoordelen (met een tolerantie voor waarden onder de 0,1 % of onder de 0,5 %) verschilt.

| 5.10 | Terwijl producenten van zaaigoed tegenwoordig pertinent weigeren te garanderen dat hun producten geheel vrij zijn van ggo's, is het in Italië gelukt om in rechtstreekse onderhandelingen tussen de Italiaanse boerenbond Coldiretti en vooraanstaande producenten van zaaigoed afspraken te maken over door derden gecontroleerde garanties. In Oostenrijk is het in de handel brengen van zaaigoed dat ggo's bevat (met een aantoonbare waarde van boven de 0,1 %) sinds 2002 bij verordening verboden. Ondanks intensieve controles zijn sindsdien geen overtredingen van deze verordening vastgesteld. |
| --- | --- |

5.10

Terwijl producenten van zaaigoed tegenwoordig pertinent weigeren te garanderen dat hun producten geheel vrij zijn van ggo's, is het in Italië gelukt om in rechtstreekse onderhandelingen tussen de Italiaanse boerenbond Coldiretti en vooraanstaande producenten van zaaigoed afspraken te maken over door derden gecontroleerde garanties. In Oostenrijk is het in de handel brengen van zaaigoed dat ggo's bevat (met een aantoonbare waarde van boven de 0,1 %) sinds 2002 bij verordening verboden. Ondanks intensieve controles zijn sindsdien geen overtredingen van deze verordening vastgesteld.

| 5.11 | De extra kosten van de productie en reproductie van zaaigoed schommelen volgens branchegegevens tussen de 10 en 50 procent. |
| --- | --- |

5.11

De extra kosten van de productie en reproductie van zaaigoed schommelen volgens branchegegevens tussen de 10 en 50 procent.

| 5.12 | In regio's waar ggo's in de handel zijn gebracht, moet voor de reproductie van niet-genetisch gemodificeerd zaaigoed worden voorzien in grote beschermde landbouwarealen, zoals in diverse Duitse deelstaten reeds voor verschillende gewassen is gebeurd. Met name in het geval van rapen moeten zeer grote tussenruimten in acht worden genomen. |
| --- | --- |

5.12

In regio's waar ggo's in de handel zijn gebracht, moet voor de reproductie van niet-genetisch gemodificeerd zaaigoed worden voorzien in grote beschermde landbouwarealen, zoals in diverse Duitse deelstaten reeds voor verschillende gewassen is gebeurd. Met name in het geval van rapen moeten zeer grote tussenruimten in acht worden genomen.

| 5.13 | Alle actoren op de markt — met uitzondering van de producenten van zaaigoed — beschouwen de naleving van strikte hygiënische voorschriften voor zaaigoed (etikettering vanaf een aantoonbare waarde van 0,1 %) als een absolute voorwaarde om in de toekomst te kunnen garanderen dat producten geen ggo's bevatten. |
| --- | --- |

5.13

Alle actoren op de markt — met uitzondering van de producenten van zaaigoed — beschouwen de naleving van strikte hygiënische voorschriften voor zaaigoed (etikettering vanaf een aantoonbare waarde van 0,1 %) als een absolute voorwaarde om in de toekomst te kunnen garanderen dat producten geen ggo's bevatten.

| 5.14 | Met de inkoop en verwerking van maïs zijn nu al extra kosten gemoeid ten bedrage van ongeveer 3 € per ton doordat producenten van levensmiddelen, zetmeel en huisdiervoeders verplicht zijn te garanderen dat hun producten minder dan 0,1 % ggo's bevatten. Deze kosten zullen beduidend toenemen wanneer ggo's op grote landbouwarealen worden toegepast. Daarnaast bedragen de financiële risico's — al naargelang de hoeveelheid product — 150 000 tot 7,5 miljoen € als niet wordt voorkomen dat de verontreiniging de vastgestelde tolerantiegrens overschrijdt. |
| --- | --- |

5.14

Met de inkoop en verwerking van maïs zijn nu al extra kosten gemoeid ten bedrage van ongeveer 3 € per ton doordat producenten van levensmiddelen, zetmeel en huisdiervoeders verplicht zijn te garanderen dat hun producten minder dan 0,1 % ggo's bevatten. Deze kosten zullen beduidend toenemen wanneer ggo's op grote landbouwarealen worden toegepast. Daarnaast bedragen de financiële risico's — al naargelang de hoeveelheid product — 150 000 tot 7,5 miljoen € als niet wordt voorkomen dat de verontreiniging de vastgestelde tolerantiegrens overschrijdt.

| 5.15 | Het op één plaats inkopen van zowel grondstoffen zonder ggo's als grondstoffen met ggo's lijkt niet uitvoerbaar. De inkoop, de opslag, het drogen en het vervoer dienen strikt gescheiden plaats te vinden. |
| --- | --- |

5.15

Het op één plaats inkopen van zowel grondstoffen zonder ggo's als grondstoffen met ggo's lijkt niet uitvoerbaar. De inkoop, de opslag, het drogen en het vervoer dienen strikt gescheiden plaats te vinden.

| 5.16 | Bedrijven en coöperaties die zich met inkoop bezighouden, waarborgen nu al door middel van contractuele overeenkomsten met de landbouwers van wie zij producten betrekken, dat hun producten vrij zijn van ggo's. Daarbij wordt onder meer een lijst opgesteld van de toegestane en geteste soorten zaaigoed die worden gebruikt, en geldt een waterdicht controlesysteem dat voorziet in verificatie vanaf de teelt tot aan de levering en de ontvangst. |
| --- | --- |

5.16

Bedrijven en coöperaties die zich met inkoop bezighouden, waarborgen nu al door middel van contractuele overeenkomsten met de landbouwers van wie zij producten betrekken, dat hun producten vrij zijn van ggo's. Daarbij wordt onder meer een lijst opgesteld van de toegestane en geteste soorten zaaigoed die worden gebruikt, en geldt een waterdicht controlesysteem dat voorziet in verificatie vanaf de teelt tot aan de levering en de ontvangst.

| 5.17 | Voor de inkopende coöperaties zijn systemen die garanderen dat de ggo's in hun producten beneden de momenteel door de klanten aanvaarde drempelwaarde liggen, slechts mogelijk wanneer de teelt van producten met en zonder ggo's op regionaal niveau gescheiden wordt gehouden. De kosten van deze gescheiden teelt worden geraamd op 150 tot 250 € per hectare. De bijkomende kosten voor gescheiden vervoer en opslag worden geschat op 10 tot 20 € per ton. |
| --- | --- |

5.17

Voor de inkopende coöperaties zijn systemen die garanderen dat de ggo's in hun producten beneden de momenteel door de klanten aanvaarde drempelwaarde liggen, slechts mogelijk wanneer de teelt van producten met en zonder ggo's op regionaal niveau gescheiden wordt gehouden. De kosten van deze gescheiden teelt worden geraamd op 150 tot 250 € per hectare. De bijkomende kosten voor gescheiden vervoer en opslag worden geschat op 10 tot 20 € per ton.

| 5.18 | Dergelijke systemen voor IP (Identity preservation) en kwaliteitsgarantie worden ook toegepast door verwerkers, zoals molenaars. Hun klanten verwachten tegenwoordig garanties ten aanzien van het maximale gehalte aan ggo's, dat tussen de 0,1 en 0,5 % ligt. Deze verwerkers nemen standaard PCR-tests en monsters af van alle leveringen. Bovendien vindt er een onderzoek naar de leveranciers plaats, waarbij deze doorgaans moeten aantonen dat ze uitsluitend ggo-vrije producten inkopen en verwerken. Tijdens het vervoer worden plekken waar een risico op vermenging en verontreiniging bestaat — zoals opslagplaatsen in havens en expeditieafdelingen, waar ook producten met ggo's worden overgeslagen — zoveel mogelijk vermeden. |
| --- | --- |

5.18

Dergelijke systemen voor IP (Identity preservation) en kwaliteitsgarantie worden ook toegepast door verwerkers, zoals molenaars. Hun klanten verwachten tegenwoordig garanties ten aanzien van het maximale gehalte aan ggo's, dat tussen de 0,1 en 0,5 % ligt. Deze verwerkers nemen standaard PCR-tests en monsters af van alle leveringen. Bovendien vindt er een onderzoek naar de leveranciers plaats, waarbij deze doorgaans moeten aantonen dat ze uitsluitend ggo-vrije producten inkopen en verwerken. Tijdens het vervoer worden plekken waar een risico op vermenging en verontreiniging bestaat — zoals opslagplaatsen in havens en expeditieafdelingen, waar ook producten met ggo's worden overgeslagen — zoveel mogelijk vermeden.

| 5.19 | De kosten die gemoeid zijn met het voorkomen dat producten bij hun verwerking in molens vermengd met ggo's of verontreinigd worden, bedragen in het geval van maïs momenteel naar schatting 2,50 €, welk bedrag bovenop de door de leveranciers geëiste toeslagen (zie boven) komt. Deze kosten kunnen slechts worden doorberekend in dat deel van het product waarvoor een dergelijke garantie wordt geëist, terwijl ze worden gemaakt voor de gehele hoeveelheid verwerkt product; hierdoor zijn de kosten voor eindproducten zonder ggo's deels beduidend hoger (zo vormt maïsmeel slechts 50 % van het verwerkte product, wat betekent dat de meerkosten — 2,50 plus 3,00 = 5,50 € — per ton maïsmeel 11 € bedragen). Het financiële risico dat verbonden is aan gevallen waarin verontreiniging niet wordt voorkomen of waarin aan de klant producten worden geleverd die meer ggo's bevatten dan toegestaan, kan al naargelang de omvang van de hoeveelheid product en de verdere verwerking van de betreffende grondstof meer dan tien miljoen € belopen. Er bestaat momenteel geen verzekering die dit risico dekt. |
| --- | --- |

5.19

De kosten die gemoeid zijn met het voorkomen dat producten bij hun verwerking in molens vermengd met ggo's of verontreinigd worden, bedragen in het geval van maïs momenteel naar schatting 2,50 €, welk bedrag bovenop de door de leveranciers geëiste toeslagen (zie boven) komt. Deze kosten kunnen slechts worden doorberekend in dat deel van het product waarvoor een dergelijke garantie wordt geëist, terwijl ze worden gemaakt voor de gehele hoeveelheid verwerkt product; hierdoor zijn de kosten voor eindproducten zonder ggo's deels beduidend hoger (zo vormt maïsmeel slechts 50 % van het verwerkte product, wat betekent dat de meerkosten — 2,50 plus 3,00 = 5,50 € — per ton maïsmeel 11 € bedragen). Het financiële risico dat verbonden is aan gevallen waarin verontreiniging niet wordt voorkomen of waarin aan de klant producten worden geleverd die meer ggo's bevatten dan toegestaan, kan al naargelang de omvang van de hoeveelheid product en de verdere verwerking van de betreffende grondstof meer dan tien miljoen € belopen. Er bestaat momenteel geen verzekering die dit risico dekt.

| 5.20 | Het voorzichtige inkoopbeleid van verwerkers leidt ertoe dat deze soms hele gebieden waarin vanwege de teelt van ggo's een verhoogd risico op verontreiniging bestaat, van inkoop uitsluiten, of de producten uit de betreffende regio nu echt verontreinigd zijn of niet. Alleen al het bij wijze van proef telen van genetisch gemodificeerde tarwe in een Duitse deelstaat heeft tot gevolg gehad dat de grootste Duitse organisatie van molenaars uit deze streek geen tarwe meer betrekt. |
| --- | --- |

5.20

Het voorzichtige inkoopbeleid van verwerkers leidt ertoe dat deze soms hele gebieden waarin vanwege de teelt van ggo's een verhoogd risico op verontreiniging bestaat, van inkoop uitsluiten, of de producten uit de betreffende regio nu echt verontreinigd zijn of niet. Alleen al het bij wijze van proef telen van genetisch gemodificeerde tarwe in een Duitse deelstaat heeft tot gevolg gehad dat de grootste Duitse organisatie van molenaars uit deze streek geen tarwe meer betrekt.

| 5.21 | Het door de meeste grote detailhandels en producenten van merkartikelen in de EU gevoerde beleid, op grond waarvan zij in principe garanderen dat hun producten geen ggo's bevatten, heeft de afgelopen jaren geleid tot de invoering van uitgebreide kwaliteitsgarantiesystemen waarin individuele bedrijven per jaar tientallen miljoenen euro's investeren. Deze systemen bestaan uit zowel waterdichte documentatie en controles voor de leveranciers als uit regelmatige bemonstering van het aangeboden product. Deze bijkomende kosten zijn tot dusver over het algemeen niet doorberekend aan de klant. Tot nog toe heeft er geen systematische kwantificering met betrekking tot afzonderlijke producten of productgroepen plaatsgevonden. |
| --- | --- |

5.21

Het door de meeste grote detailhandels en producenten van merkartikelen in de EU gevoerde beleid, op grond waarvan zij in principe garanderen dat hun producten geen ggo's bevatten, heeft de afgelopen jaren geleid tot de invoering van uitgebreide kwaliteitsgarantiesystemen waarin individuele bedrijven per jaar tientallen miljoenen euro's investeren. Deze systemen bestaan uit zowel waterdichte documentatie en controles voor de leveranciers als uit regelmatige bemonstering van het aangeboden product. Deze bijkomende kosten zijn tot dusver over het algemeen niet doorberekend aan de klant. Tot nog toe heeft er geen systematische kwantificering met betrekking tot afzonderlijke producten of productgroepen plaatsgevonden.

| 5.22 | De voorwaarden voor de coëxistentie van wel en niet genetisch gemodificeerde gewassen verschillen sterk per regio. Met name in regio's met kleinschalige landbouw lijkt deze gelijktijdige teelt niet uitvoerbaar. Volgens de kadasters van landbouwarealen is in bijvoorbeeld Toscane 90 % van de landbouwgrond niet geschikt voor coëxistentie. Hetzelfde geldt voor tal van andere regio's in Europa. Hierbij dient erop te worden gewezen dat technisch moeilijk uitvoerbare maatregelen voor scheiding en controle en voor het vaststellen van teeltprogramma's juist aan kleinschalige landbouwers en aan landbouwers die nog andere inkomsten hebben, vaak te hoge eisen stellen. Dit geldt tevens voor de ambachtelijke verwerking van landbouwproducten op regionaal niveau. |
| --- | --- |

5.22

De voorwaarden voor de coëxistentie van wel en niet genetisch gemodificeerde gewassen verschillen sterk per regio. Met name in regio's met kleinschalige landbouw lijkt deze gelijktijdige teelt niet uitvoerbaar. Volgens de kadasters van landbouwarealen is in bijvoorbeeld Toscane 90 % van de landbouwgrond niet geschikt voor coëxistentie. Hetzelfde geldt voor tal van andere regio's in Europa. Hierbij dient erop te worden gewezen dat technisch moeilijk uitvoerbare maatregelen voor scheiding en controle en voor het vaststellen van teeltprogramma's juist aan kleinschalige landbouwers en aan landbouwers die nog andere inkomsten hebben, vaak te hoge eisen stellen. Dit geldt tevens voor de ambachtelijke verwerking van landbouwproducten op regionaal niveau.

| 5.23 | Bij regionale kwaliteitsmerken en herkomstgaranties, die een steeds grotere rol spelen bij het op de markt brengen van dure kwaliteitsproducten, is tot dusver principieel afgezien van het gebruik van ggo's. De toepassing van ggo's in de regio van herkomst zou sterk nadelige gevolgen hebben voor zowel de daadwerkelijke productiekosten als het imago van de betreffende producten. Dit is een van de redenen waarom veel Europese regio's zichzelf inmiddels hebben uitgeroepen tot gebieden waar geen ggo's worden geteeld, hoewel de wettelijke grondslag hiervoor nog steeds omstreden is en daarin duidelijkheid moet worden geschapen door de vaststelling van Europese en nationale rechtsregels. Het risico dat individuele landbouwers als gevolg van de krachtens het Europese recht toegestane teelt van ggo's hoge bijkomende kosten en risico's veroorzaken voor de vele buren en bedrijven in de regio, is voor alle betrokken partijen zeer bezwaarlijk, en nadelig voor de goede verstandhoudingen. |
| --- | --- |

5.23

Bij regionale kwaliteitsmerken en herkomstgaranties, die een steeds grotere rol spelen bij het op de markt brengen van dure kwaliteitsproducten, is tot dusver principieel afgezien van het gebruik van ggo's. De toepassing van ggo's in de regio van herkomst zou sterk nadelige gevolgen hebben voor zowel de daadwerkelijke productiekosten als het imago van de betreffende producten. Dit is een van de redenen waarom veel Europese regio's zichzelf inmiddels hebben uitgeroepen tot gebieden waar geen ggo's worden geteeld, hoewel de wettelijke grondslag hiervoor nog steeds omstreden is en daarin duidelijkheid moet worden geschapen door de vaststelling van Europese en nationale rechtsregels. Het risico dat individuele landbouwers als gevolg van de krachtens het Europese recht toegestane teelt van ggo's hoge bijkomende kosten en risico's veroorzaken voor de vele buren en bedrijven in de regio, is voor alle betrokken partijen zeer bezwaarlijk, en nadelig voor de goede verstandhoudingen.

| 5.24 | Zowel regionale overheden als landbouworganisaties en verwerkers zijn bovendien uiterst bezorgd over de mogelijkheid dat toekomstige ggo-soorten (bijvoorbeeld zogenoemde farmaceutische soorten), zoals niet het geval is met de huidige ggo-soorten, mede om gezondheidsredenen hermetisch van de productie van levensmiddelen en diervoeders moeten worden afgescheiden; in de VS heeft dit al geleid tot grote bijkomende problemen en onzekerheid. |
| --- | --- |

5.24

Zowel regionale overheden als landbouworganisaties en verwerkers zijn bovendien uiterst bezorgd over de mogelijkheid dat toekomstige ggo-soorten (bijvoorbeeld zogenoemde farmaceutische soorten), zoals niet het geval is met de huidige ggo-soorten, mede om gezondheidsredenen hermetisch van de productie van levensmiddelen en diervoeders moeten worden afgescheiden; in de VS heeft dit al geleid tot grote bijkomende problemen en onzekerheid.

| 5.25 | In een paar lidstaten van de EU is al wet- en regelgeving over coëxistentie (bijna) goedgekeurd. Nu al is duidelijk dat die wetgeving en procedures per land sterk zullen verschillen; deze verschillen kunnen niet worden verklaard door regionale kenmerken. Nu al valt te voorzien dat de wetgeving en de procedures inzake coëxistentie met elkaar in overeenstemming zullen moeten worden gebracht. |
| --- | --- |

5.25

In een paar lidstaten van de EU is al wet- en regelgeving over coëxistentie (bijna) goedgekeurd. Nu al is duidelijk dat die wetgeving en procedures per land sterk zullen verschillen; deze verschillen kunnen niet worden verklaard door regionale kenmerken. Nu al valt te voorzien dat de wetgeving en de procedures inzake coëxistentie met elkaar in overeenstemming zullen moeten worden gebracht.

| 5.26 | De politiek in de EU heeft verklaard te streven naar coëxistentie van teeltmethoden met en zonder ggo's en naar de mogelijkheid van voeding zonder ggo's. Wanneer duidelijk wordt dat deze doelstelling met de huidige rechtsinstrumenten niet kan worden gerealiseerd, moeten de betreffende verordeningen en richtlijnen op korte termijn in het belang van consumenten, landbouwers en andere economische actoren die te maken hebben met ggo's worden aangepast. |
| --- | --- |

5.26

De politiek in de EU heeft verklaard te streven naar coëxistentie van teeltmethoden met en zonder ggo's en naar de mogelijkheid van voeding zonder ggo's. Wanneer duidelijk wordt dat deze doelstelling met de huidige rechtsinstrumenten niet kan worden gerealiseerd, moeten de betreffende verordeningen en richtlijnen op korte termijn in het belang van consumenten, landbouwers en andere economische actoren die te maken hebben met ggo's worden aangepast.

Brussel, 16 december 2004

De voorzitter

van het Europees Economisch en Sociaal Comité

A.-M. SIGMUND

---

(1)  Communication for an orientation debate on Genetically Modified Organisms and related issues

1

http://europa.eu.int/rapid/start/cgi/guesten.ksh?p_action.gettxt=gt&doc=IP/04/118|0|RAPID&lg=EN

Vergunningen voor ggo's volgens het communautair recht – de stand van zaken

http://zs-l.de/saveourseeds/downloads/com_stand_gvo_28_01_04.pdf

Vragen en antwoorden naar aanleiding van de communautaire regelgeving inzake ggo's

http://zs-l.de/saveourseeds/downloads/com_fragen_antworten_28_01_04.pdf

(2)  Richtlijn 2001/18/EEG van het Europees Parlement en de Raad van 12 maart 2001 inzake de doelbewuste introductie van genetisch gemodificeerde organismen in het milieu en tot intrekking van Richtlijn 90/220/EEG van de Raad.

2

PB L 106 van 17.4.2001, blz. 1.

(3)  Verordening (EG) nr. 1829/2003 van het Europees Parlement en de Raad van 22 september 2003 inzake genetisch gemodificeerde levensmiddelen en diervoeders.

3

PB L 268 van 18.10.2003, blz. 1.

(4)  Verordening (EG) nr. 1830/2003 van het Europees Parlement en de Raad van 22 september 2003 betreffende de traceerbaarheiden etikettering van genetisch gemodificeerde organismen.

4

PB L 268 van 18.10.2003, blz. 24.

Verordening (EG) nr. 65/2004 van de Commissie van 14 januari 2004 tot vaststelling van een systeem voor de ontwikkeling entoekenning van eenduidige identificatienummers voor genetisch gemodificeerde organismen.

PB L 10 van 16.1.2004, blz. 5.

(5)  Verordening (EG) nr. 1946/2003 van het Europees Parlement en de Raad van 15 juli 2003 betreffende de grensoverschrijdendeverplaatsing van genetisch gemodificeerde organismen.

5

PB L 287 van 5.11.2003, blz. 1.

(6)  Europese Commissie, september 2003, vragen en antwoorden over ggo's in zaaigoed.

6

http://europa.eu.int/rapid/start/cgi/guesten.ksh?p_action.getfile=gf&doc=MEMO/03/186|0|RAPID&lg=EN&type=PDF

(7)  Commissaris Fischler, juni 2003, Communication to the Commission on the Co-existence of Genetically Modified, Conventional and Organic Crops (pdf).

7

http://zs-l.de/saveourseeds/downloads/Communication_Fischler_02_2003.pdf

(8)  Resolutie van het Europees Parlement over de coëxistentie van genetisch gemodificeerde gewassen met conventionele en biologische landbouw (2003/2098 (INI)).

8

PB C 91 E van 15.4.2004, blz. 680.

(9)  Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek, 2002, scenario's voor de coëxistentie van genetisch gemodificeerde en conventionele en biologische gewassen in de Europese landbouw.

9

http://www.jrc.cec.eu.int/download/gmcrops_coexistence.pdf

Rondetafelconferentie over de onderzoeksresultaten in verband met de coëxistentie van gewassen met en zonder ggo's.

http://europa.eu.int/comm/research/biosociety/news_events/news_programme_en.htm

(10)  Eerste Europese conferentie over de coëxistentie van genetisch gemodificeerde en conventionele en biologische gewassen, 13 en 14 november 2003, Helsingor (Denemarken).

10

http://www.agrsci.dk/gmcc-03/

(11)  Advies van het Wetenschappelijk Comité voor planten over de toevallige aanwezigheid van GGO-zaaigoed in conventioneel zaaigoed.

11

http://europa.eu.int/comm/food/fs/sc/scp/out93_gmo_en.pdf

(12)  Verordening (EG) nr. 178/2002 van het Europees Parlement en de Raad van 28 januari 2002 tot vaststelling van de algemene beginselen en voorschriften van de levensmiddelenwetgeving, tot oprichting van een Europese Autoriteit voor voedselveiligheid en tot vaststelling van procedures voor voedselveiligheidsaangelegenheden.

12

(13)  Beschikking van de Commissie van 23 februari 2004 tot vaststelling van nadere voorschriften voor het functioneren van de in Richtlijn 2001/18/EG van het Europees Parlement en de Raad bedoelde registers voor de vastlegging van informatie betreffende genetische modificaties in GGO's (kennisgeving geschied onder nummer C(2004) 540) (2004/204/EG).

13

PB L 65 van 3.3.2004, blz. 20.

(14)  Aanbeveling van de Commissie van 23 juli 2003 over richtsnoeren voor de ontwikkeling van nationale strategieën en beste werkwijzen ter waarborging van de coëxistentie van genetisch gemodificeerde gewassen met conventionele en biologische landbouw (kennisgeving geschied onder nummer C(2003) 2624).

14

PB L 189 van 189 van 29.7.2003, blz. 36.

(15)  Verordening (EG) nr. 1829/2003 van het Europees Parlement en de Raad van 22 september 2003 inzake genetisch gemodificeerde levensmiddelen en diervoeders.

15

PB L 268 van 18.10.2003, blz. 1.

(16)  Verordening (EG) nr. 1830/2003 van het Europees Parlement en de Raad van 22 september 2003 betreffende de traceerbaarheid en etikettering van genetisch gemodificeerde organismen.

16

PB L 268 van 18.10.2003, blz. 24.

(17)  Richtlijn 85/374/EEG van de Raad van 25 juli 1985 betreffende de onderlinge aanpassing van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen der Lid-Staten inzake de aansprakelijkheid voor produkten met gebreken.

17

http://europa.eu.int/eur-lex/nl/consleg/main/1985/nl_1985L0374_index.html

(18)  Richtlijn 2004/35/EG van het Europees Parlement en de Raad van 21 april 2004 betreffende milieuaansprakelijkheid met betrekking tot het voorkomen en herstellen van milieuschade, Publicatieblad nr. L 143 van 30 april 2004, blz.. 0056 - 0075, zie artikel 3 en 4, alsook Bijlage III.

18

http://europa.eu.int/smartapi/cgi/sga_doc?smartapi!celexapi!prod!CELEXnumdoc&lg=NL&numdoc=32004L0035&model=guicheti

(19)  Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het „Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende milieuaansprakelijkheid met betrekking tot het voorkomen en herstellen van milieuschade”, (COM(2002) 17 def. – 2001/0021 (COD)), CES 868/2002, PB C 241 van 7 oktober 2002, blz. 37-45.

19

(20)  DG Landbouw: „Economic impacts of genetically modified crops on the agrifood sector” (2000).

20

http://europa.eu.int/comm/agriculture/publi/gmo/fullrep/index.htm

(21)  Opinion of the Scientific Committee on Plants concerning the adventitious presence of GM seeds in conventional seeds.

21

http://europa.eu.int/comm/food/fs/sc/scp/out93_gmo_en.pdf

(22)  Richtlijn 92/43/EEG van de Raad van 21 mei 1992 inzake de instandhouding van de natuurlijke habitats en de wilde flora en fauna, PB L 206 van 22 juli 1992, blz. 0007 – 0050.

22

http://europa.eu.int/smartapi/cgi/sga_doc?smartapi!celexapi!prod!CELEXnumdoc&lg=NL&numdoc=31992L0043&model=guicheti

(23)  Richtlijn 79/409/EEG van de Raad van 2 april 1979 inzake het behoud van de vogelstand, PB L 103 van 25 april 1979, blz. 0001 – 0018.

23

http://europa.eu.int/smartapi/cgi/sga_doc?smartapi!celexapi!prod!CELEXnumdoc&lg=NL&numdoc=31979L0409&model=guicheti

---

BIJLAGE

bij het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité

De onderstaande wijzigingsvoorstellen zijn verworpen, maar hebben ten minste een kwart van de uitgebrachte stemmen behaald:

Par. 3.5.10

Schrappen.

Motivering

Ervan uitgaande dat er bij het vaststellen van drempels voor uitgangsmateriaal rekening wordt gehouden met uitkruising van belendende percelen en ervan uitgaande dat bij de coëxistentievoorschriften er rekening wordt gehouden met onbedoelde contaminatie is de vrees die in deze paragraaf wordt geuit onterecht.

Stemuitslag

Vóór: 25

Tegen: 55

Onthoudingen: 10

Par. 4.2.1

Schrappen.

Motivering

Bij de toelating van ggo's tot de markt wordt naar alle aspecten gekeken die negatief kunnen uitwerken op de menselijke en dierlijke gezondheid en de effecten op het milieu. Er is geen enkele aanleiding om ook hier weer een beroep te doen op het voorzorgbeginsel. 100 percent zekerheid over de veiligheid kan immers nooit gegarandeerd worden en is ook weinig realistisch.

Stemuitslag

Vóór: 22

Tegen: 60

Onthoudingen: 5

---

| 28.6.2005 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 157/167 |
| --- | --- | --- | --- |

28.6.2005

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 157/167

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement: Europees actieplan voor biologisch voedsel en biologische landbouw

(COM(2004) 415 def.)

(2005/C 157/30)

De Commissie heeft op 15 oktober 2004 besloten om overeenkomstig artikel 262 van het EG-Verdrag het Europees Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over voornoemde mededeling.

De gespecialiseerde afdeling „Landbouw, plattelandsontwikkeling, milieu”, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 16 november 2004 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Voss.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn op 15 en 16 december 2004 gehouden 413e zitting (vergadering van 16 december) onderstaand advies met 70 stemmen vóór, bij 2 onthoudingen, goedgekeurd.

1.   Inleiding

| 1.1 | De afgelopen vijftien jaar is het aantal biologische landbouwers in de EU sterk gestegen. Tussen 1985 en 2002 nam in de EU-15 het aantal hectare grond dat voor biologische landbouw wordt gebruikt, toe van 100.000 tot 4,4 mln. ha. en groeide het aantal bedrijven dat zich met biologische landbouw bezighoudt, van 6.300 tot 150.000. Het percentage landbouwgrond dat voor biologische landbouw wordt gebruikt is daardoor van 0,1 % tot 3,3 % gestegen. De omzet die met biologisch voedsel wordt gemaakt, bedraagt in Europa ongeveer 11 miljard euro en wereldwijd ongeveer 23 miljard euro. |
| --- | --- |

1.1

De afgelopen vijftien jaar is het aantal biologische landbouwers in de EU sterk gestegen. Tussen 1985 en 2002 nam in de EU-15 het aantal hectare grond dat voor biologische landbouw wordt gebruikt, toe van 100.000 tot 4,4 mln. ha. en groeide het aantal bedrijven dat zich met biologische landbouw bezighoudt, van 6.300 tot 150.000. Het percentage landbouwgrond dat voor biologische landbouw wordt gebruikt is daardoor van 0,1 % tot 3,3 % gestegen. De omzet die met biologisch voedsel wordt gemaakt, bedraagt in Europa ongeveer 11 miljard euro en wereldwijd ongeveer 23 miljard euro.

| 1.2 | In de praktijk is biologische landbouw sinds 1920 hoofdzakelijk door landbouwers en met de steun van geïnteresseerde consumenten ontwikkeld. In de jaren zeventig kwam er een duurzame vraag van de consument op gespecialiseerde markten. Tien jaar later begon de productie van biologisch voedsel echt toe te nemen, kwamen de eerste subsidies voor en controles op biologische producten, en gingen verschillende ondernemingen en maatschappelijke instanties dat soort producten op de markt te brengen. |
| --- | --- |

1.2

In de praktijk is biologische landbouw sinds 1920 hoofdzakelijk door landbouwers en met de steun van geïnteresseerde consumenten ontwikkeld. In de jaren zeventig kwam er een duurzame vraag van de consument op gespecialiseerde markten. Tien jaar later begon de productie van biologisch voedsel echt toe te nemen, kwamen de eerste subsidies voor en controles op biologische producten, en gingen verschillende ondernemingen en maatschappelijke instanties dat soort producten op de markt te brengen.

| 1.3 | Verordening (EEG) 2092/91 van de Raad omvatte de eerste Europese regels voor biologische landbouw. Daaraan waren jarenlange voorbereidingen door toonaangevende, door de biologische landbouwers ondersteunde verenigingen voorafgegaan. De ondersteuning van de biologische landbouw door de EU ging in 1992 van start toen deze vorm van landbouw een onderdeel werd van het milieubeleid voor de landbouw. |
| --- | --- |

1.3

Verordening (EEG) 2092/91 van de Raad omvatte de eerste Europese regels voor biologische landbouw. Daaraan waren jarenlange voorbereidingen door toonaangevende, door de biologische landbouwers ondersteunde verenigingen voorafgegaan. De ondersteuning van de biologische landbouw door de EU ging in 1992 van start toen deze vorm van landbouw een onderdeel werd van het milieubeleid voor de landbouw.

| 1.4 | De Raad Landbouw heeft de Commissie in juni 2001 en december 2002 verzocht een actieplan voor biologische landbouw en biologisch voedsel op te stellen. De Commissie heeft naar aanleiding daarvan inmiddels een internetraadpleging gehouden, waaraan 1.136 burgers en organisaties hebben deelgenomen. De uitkomsten van die raadpleging zijn onder andere verwerkt in het werkdocument van de diensten van de Commissie over de uitvoerbaarheid van een Europees actieplan voor biologisch voedsel en biologische landbouw. In juli 2003 heeft het Europees Parlement in dit verband een hoorzitting georganiseerd. In januari 2004 vond een eerste bijeenkomst over het actieplan plaats, waaraan werd deelgenomen door veel Europese regeringen, organisaties en geïnteresseerde burgers. |
| --- | --- |

1.4

De Raad Landbouw heeft de Commissie in juni 2001 en december 2002 verzocht een actieplan voor biologische landbouw en biologisch voedsel op te stellen. De Commissie heeft naar aanleiding daarvan inmiddels een internetraadpleging gehouden, waaraan 1.136 burgers en organisaties hebben deelgenomen. De uitkomsten van die raadpleging zijn onder andere verwerkt in het werkdocument van de diensten van de Commissie over de uitvoerbaarheid van een Europees actieplan voor biologisch voedsel en biologische landbouw. In juli 2003 heeft het Europees Parlement in dit verband een hoorzitting georganiseerd. In januari 2004 vond een eerste bijeenkomst over het actieplan plaats, waaraan werd deelgenomen door veel Europese regeringen, organisaties en geïnteresseerde burgers.

| 1.5 | In het actieplan, waarmee een belangrijke bijdrage wordt geleverd aan de verdere ontwikkeling van het gemeenschappelijk landbouw beleid (GLB), wordt benadrukt dat de biologische landbouw van bijzondere betekenis is voor het toekomstige milieubeleid voor de landbouw. Zo'n opwaardering van de biologische landbouw vereist de medewerking van de betrokken ondernemingen en in de eerste plaats de landbouwers zelf. Derhalve moet met hun economische belangen rekening worden gehouden. Vroegtijdige deelname van de nationale en regionale bestuursinstanties aan het actieplan zal beslissend zijn voor het succes daarvan. |
| --- | --- |

1.5

In het actieplan, waarmee een belangrijke bijdrage wordt geleverd aan de verdere ontwikkeling van het gemeenschappelijk landbouw beleid (GLB), wordt benadrukt dat de biologische landbouw van bijzondere betekenis is voor het toekomstige milieubeleid voor de landbouw. Zo'n opwaardering van de biologische landbouw vereist de medewerking van de betrokken ondernemingen en in de eerste plaats de landbouwers zelf. Derhalve moet met hun economische belangen rekening worden gehouden. Vroegtijdige deelname van de nationale en regionale bestuursinstanties aan het actieplan zal beslissend zijn voor het succes daarvan.

| 1.6 | Het EESC is ingenomen met het Europese actieplan voor biologisch voedsel en biologische landbouw. Het wijst er echter op dat binnen de Europese instellingen voldoende mankracht en middelen beschikbaar moeten zijn, zodat de uit dit actieplan voortvloeiende taken naar tevredenheid kunnen worden uitgevoerd. Het is dan ook zeer tevreden dat het Europees Parlement in eerste lezing heeft besloten het actieplan te vermelden in de begrotingspost voor steunmaatregelen, waaronder de maatregelen ter bevordering van de kwaliteit van landbouwproducten. |
| --- | --- |

1.6

Het EESC is ingenomen met het Europese actieplan voor biologisch voedsel en biologische landbouw. Het wijst er echter op dat binnen de Europese instellingen voldoende mankracht en middelen beschikbaar moeten zijn, zodat de uit dit actieplan voortvloeiende taken naar tevredenheid kunnen worden uitgevoerd. Het is dan ook zeer tevreden dat het Europees Parlement in eerste lezing heeft besloten het actieplan te vermelden in de begrotingspost voor steunmaatregelen, waaronder de maatregelen ter bevordering van de kwaliteit van landbouwproducten.

2.   Inhoud van het Commissiedocument

| 2.1 | De Commissie constateert dat biologische landbouw zeer belangrijk is voor de uitvoering van een aantal Europese beleidsmaatregelen waarmee een betere milieubescherming wordt beoogd. Er zouden zich problemen kunnen voordoen t.a.v. pesticiden en voedingsstoffen voor planten en op het vlak van bodem-, soorten-, natuur- en dierenbescherming en voedselveiligheid. |
| --- | --- |

2.1

De Commissie constateert dat biologische landbouw zeer belangrijk is voor de uitvoering van een aantal Europese beleidsmaatregelen waarmee een betere milieubescherming wordt beoogd. Er zouden zich problemen kunnen voordoen t.a.v. pesticiden en voedingsstoffen voor planten en op het vlak van bodem-, soorten-, natuur- en dierenbescherming en voedselveiligheid.

| 2.2 | De Commissie vindt het belangrijk de sector biologische landbouw gestaag verder te ontwikkelen en zijn marktpotentieel te exploiteren. Daarbij moet zeer veel aandacht worden geschonken aan de inkomens van de landbouwers. Dat alles met inachtneming van de twee functies van biologische landbouw: a) de productie van biologisch voedsel, waarvoor hogere prijzen moeten worden aangerekend omdat geen gebruik wordt gemaakt van milieuonvriendelijke productiemethoden, wat een lagere opbrengst tot gevolg heeft, en b) de verschaffing van openbare goederen, die geen marktwaarde hebben en daarom uit de publieke middelen moeten worden gefinancierd. |
| --- | --- |

2.2

De Commissie vindt het belangrijk de sector biologische landbouw gestaag verder te ontwikkelen en zijn marktpotentieel te exploiteren. Daarbij moet zeer veel aandacht worden geschonken aan de inkomens van de landbouwers. Dat alles met inachtneming van de twee functies van biologische landbouw: a) de productie van biologisch voedsel, waarvoor hogere prijzen moeten worden aangerekend omdat geen gebruik wordt gemaakt van milieuonvriendelijke productiemethoden, wat een lagere opbrengst tot gevolg heeft, en b) de verschaffing van openbare goederen, die geen marktwaarde hebben en daarom uit de publieke middelen moeten worden gefinancierd.

| 2.3 | De voorstellen uit het actieplan zijn gericht op drie doelstellingen:






  — | ontwikkeling van de markt voor biologisch voedsel via voorlichting, wat een betere bewustmaking van de consument inhoudt; |
| --- | --- | --- |

2.3

De voorstellen uit het actieplan zijn gericht op drie doelstellingen:

—

ontwikkeling van de markt voor biologisch voedsel via voorlichting, wat een betere bewustmaking van de consument inhoudt;

| — | doeltreffender maken van de overheidssteun voor biologische landbouw; |
| --- | --- |

—

doeltreffender maken van de overheidssteun voor biologische landbouw;

| — | verbetering en aanscherping van de communautaire normen voor biologische landbouw en de communautaire invoer- en controlevoorschriften. |
| --- | --- |

—

verbetering en aanscherping van de communautaire normen voor biologische landbouw en de communautaire invoer- en controlevoorschriften.

| 2.4 | In het actieplan worden 21 acties genoemd, waarvan er twee een begrotingsimpact hebben en dus alleen kunnen worden uitgevoerd als er voldoende geld beschikbaar is. De tenuitvoerlegging van het actieplan hangt af van de beschikbaarheid van personele middelen bij de Commissie. De Commissie zal overigens onverwijld de nodige stappen zetten langs de bakens die zij in dit actieplan heeft uitgezet. Daarin worden geen concrete toezeggingen wat betreft doelstellingen en tijdschema gedaan. |
| --- | --- |

2.4

In het actieplan worden 21 acties genoemd, waarvan er twee een begrotingsimpact hebben en dus alleen kunnen worden uitgevoerd als er voldoende geld beschikbaar is. De tenuitvoerlegging van het actieplan hangt af van de beschikbaarheid van personele middelen bij de Commissie. De Commissie zal overigens onverwijld de nodige stappen zetten langs de bakens die zij in dit actieplan heeft uitgezet. Daarin worden geen concrete toezeggingen wat betreft doelstellingen en tijdschema gedaan.

3.   Algemene opmerkingen

3.1   Hervorming van het gemeenschappelijk landbouwbeleid

| 3.1.1 | De in juni 2003 in Luxemburg genomen besluiten over de hervorming van het GLB voorzien voor veel producten in een verlaging van de gemeenschappelijke steunprijzen en een verkleining van het bestaande vangnet. Via een verregaande loskoppeling van rechtstreekse betalingen en productie, een van de nieuwe kernelementen uit de landbouwbesluiten, hoopt de Commissie echter een stabilisatie of zelfs een stijging van de prijzen van landbouwproducten te bewerkstelligen. Omdat de producentenprijzen van biologische producten afhangen van de algemene producentenprijzen, biedt dit biologische landbouwers nieuwe mogelijkheden om hun marktinkomsten te laten toenemen. Het EESC wijst erop dat zo'n vooruitzicht alleen maar realistisch is als voor alle landbouwproducten voldoende de hand wordt gehouden aan het beginsel van de communautaire preferentie. |
| --- | --- |

3.1.1

De in juni 2003 in Luxemburg genomen besluiten over de hervorming van het GLB voorzien voor veel producten in een verlaging van de gemeenschappelijke steunprijzen en een verkleining van het bestaande vangnet. Via een verregaande loskoppeling van rechtstreekse betalingen en productie, een van de nieuwe kernelementen uit de landbouwbesluiten, hoopt de Commissie echter een stabilisatie of zelfs een stijging van de prijzen van landbouwproducten te bewerkstelligen. Omdat de producentenprijzen van biologische producten afhangen van de algemene producentenprijzen, biedt dit biologische landbouwers nieuwe mogelijkheden om hun marktinkomsten te laten toenemen. Het EESC wijst erop dat zo'n vooruitzicht alleen maar realistisch is als voor alle landbouwproducten voldoende de hand wordt gehouden aan het beginsel van de communautaire preferentie.

| 3.1.2 | De mate waarin biologische landbouw wordt ondersteund, wordt ook bepaald door de totale hoeveelheid in de tweede pijler van het GLB beschikbaar gestelde middelen. De lidstaten hoeven aan deze vorm van landbouw niet verplicht steun te verlenen. Het EESC heeft echter vastgesteld dat in de Europese landen en regio's die de biologische landbouw en de productie van biologische levensmiddelen bevorderen, de desbetreffende economische sectoren van grote omvang en zeer stabiel zijn. Het is belangrijk nauwlettend in de gaten te houden tot welke dynamiek de uitwerking en omzetting van het nieuwe Europese Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling (ELFPO) in de lidstaten leidt. |
| --- | --- |

3.1.2

De mate waarin biologische landbouw wordt ondersteund, wordt ook bepaald door de totale hoeveelheid in de tweede pijler van het GLB beschikbaar gestelde middelen. De lidstaten hoeven aan deze vorm van landbouw niet verplicht steun te verlenen. Het EESC heeft echter vastgesteld dat in de Europese landen en regio's die de biologische landbouw en de productie van biologische levensmiddelen bevorderen, de desbetreffende economische sectoren van grote omvang en zeer stabiel zijn. Het is belangrijk nauwlettend in de gaten te houden tot welke dynamiek de uitwerking en omzetting van het nieuwe Europese Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling (ELFPO) in de lidstaten leidt.

| 3.1.2.1 | De op handen zijnde besluiten over de financiële vooruitzichten van de EU baren het EESC grote zorgen. Er dreigt met name te worden gekort op de middelen voor plattelandsontwikkeling. Deze middelen zijn voor een stabiele en innovatieve ontwikkeling van de Europese plattelandsregio's echter van doorslaggevend belang. Het EESC heeft zich over deze kwestie reeds uitgesproken in zijn initiatiefadvies over het toekomstige plattelandsontwikkelingsbeleid (1) en stelt in dit verband momenteel een initiatiefadvies op over de ontwerpverordening inzake het Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling (2). |
| --- | --- |

3.1.2.1

De op handen zijnde besluiten over de financiële vooruitzichten van de EU baren het EESC grote zorgen. Er dreigt met name te worden gekort op de middelen voor plattelandsontwikkeling. Deze middelen zijn voor een stabiele en innovatieve ontwikkeling van de Europese plattelandsregio's echter van doorslaggevend belang. Het EESC heeft zich over deze kwestie reeds uitgesproken in zijn initiatiefadvies over het toekomstige plattelandsontwikkelingsbeleid (1) en stelt in dit verband momenteel een initiatiefadvies op over de ontwerpverordening inzake het Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling (2).

| 3.1.3 | Het aantal belangstellenden voor middelen voor plattelandsontwikkeling neemt steeds verder toe en is na de uitbreiding nog harder gaan groeien. En hoewel 80 % van de middelen voor modulatie in de landen waaruit zij afkomstig zijn, moet worden benut, zijn in dit verband zeer weinig extra middelen beschikbaar. |
| --- | --- |

3.1.3

Het aantal belangstellenden voor middelen voor plattelandsontwikkeling neemt steeds verder toe en is na de uitbreiding nog harder gaan groeien. En hoewel 80 % van de middelen voor modulatie in de landen waaruit zij afkomstig zijn, moet worden benut, zijn in dit verband zeer weinig extra middelen beschikbaar.

| 3.1.4 | Meer nog dan andere landbouwmethoden is de biologische landbouw zeer goed in staat om openbare goederen te verschaffen. Het EESC raadt de Commissie, de Raad en het Parlement dan ook aan zich ervan te vergewissen dat de hervorming van het GLB waartoe in juni 2003 werd besloten, geen negatieve gevolgen heeft voor het bodemgebruik. Daarnaast vraagt het deze instellingen om voldoende financiële middelen uit te trekken voor de tweede pijler van het GLB en de plattelandsontwikkeling, zodat aan de communautaire prioriteiten kan worden voldaan. |
| --- | --- |

3.1.4

Meer nog dan andere landbouwmethoden is de biologische landbouw zeer goed in staat om openbare goederen te verschaffen. Het EESC raadt de Commissie, de Raad en het Parlement dan ook aan zich ervan te vergewissen dat de hervorming van het GLB waartoe in juni 2003 werd besloten, geen negatieve gevolgen heeft voor het bodemgebruik. Daarnaast vraagt het deze instellingen om voldoende financiële middelen uit te trekken voor de tweede pijler van het GLB en de plattelandsontwikkeling, zodat aan de communautaire prioriteiten kan worden voldaan.

4.   Specifieke opmerkingen

4.1   De markt voor biologisch voedsel

4.1.1   Biologische producten uit het perspectief van de consument

| 4.1.1.1 | Degenen die zich met biologische landbouw bezighouden, met name de producenten van biologisch voedsel, hebben reeds een aanzienlijk deel van de levensmiddelenmarkt veroverd. Volgens het EESC kan de markt voor biologisch voedsel daarom niet meer in alle lidstaten een nichemarkt worden genoemd. In veel Europese regio's is het aantal biologische landbouwers reeds zeer hoog en ook is van enkele levensmiddelen een groot deel biologisch. Zo worden bij de productie van babyvoeding al zeer veel biologische ingrediënten gebruikt. |
| --- | --- |

4.1.1.1

Degenen die zich met biologische landbouw bezighouden, met name de producenten van biologisch voedsel, hebben reeds een aanzienlijk deel van de levensmiddelenmarkt veroverd. Volgens het EESC kan de markt voor biologisch voedsel daarom niet meer in alle lidstaten een nichemarkt worden genoemd. In veel Europese regio's is het aantal biologische landbouwers reeds zeer hoog en ook is van enkele levensmiddelen een groot deel biologisch. Zo worden bij de productie van babyvoeding al zeer veel biologische ingrediënten gebruikt.

| 4.1.1.2 | In Europa bestaan er in de sector biologische levensmiddelen regionale en productgebonden zwaartepunten t.a.v. productie, verwerking, commercialisering, onderzoek, opleiding en bijscholing. Die kunnen zijn ontstaan door natuurlijke, regionale kenmerken, maar ook als gevolg van een dynamisch samenspel tussen lokale economische actoren. Het EESC roept de Commissie op om in het actieprogramma speciale aandacht aan deze clustervorming in de biologische landbouw te besteden. |
| --- | --- |

4.1.1.2

In Europa bestaan er in de sector biologische levensmiddelen regionale en productgebonden zwaartepunten t.a.v. productie, verwerking, commercialisering, onderzoek, opleiding en bijscholing. Die kunnen zijn ontstaan door natuurlijke, regionale kenmerken, maar ook als gevolg van een dynamisch samenspel tussen lokale economische actoren. Het EESC roept de Commissie op om in het actieprogramma speciale aandacht aan deze clustervorming in de biologische landbouw te besteden.

| 4.1.1.3 | Biologisch voedsel is voor veel bedrijven, vooral in de landbouw, maar ook in de sectoren voedselverwerking en marketing, een kans gebleken om hun voortbestaan veilig te stellen. |
| --- | --- |

4.1.1.3

Biologisch voedsel is voor veel bedrijven, vooral in de landbouw, maar ook in de sectoren voedselverwerking en marketing, een kans gebleken om hun voortbestaan veilig te stellen.

4.1.2   Marktmechanismen

De hogere afzetkosten van biologische producten zijn beslist een van de oorzaken van hun hogere productie-, verwerkings- en winkelprijzen. Het EESC is daarom zeer te spreken over initiatieven om regionale verwerkings- en afzetstructuren in het leven te roepen, omdat daardoor de afstand tussen producenten en consumenten wordt verkleind en de prijsvorming transparanter wordt. Anderzijds mag echter niet worden vergeten dat zich in een aantal lidstaten in de levensmiddelensector omvangrijke concentratieprocessen hebben voltrokken, waardoor de producentenprijzen (ook die van biologische producten) behoorlijk onder druk zijn komen te staan.

4.1.3   Een door voorlichting gestuurde vraag

Het EESC staat nadrukkelijk achter de voorgestelde voorlichtings- en afzetbevorderingsmaatregelen (actie 1). Bij de uitwerking van dergelijke maatregelen moet echter rekening worden gehouden met de in de lidstaten opgedane ervaring. Kantines van bedrijven, instellingen en scholen bijvoorbeeld worden vaak gedwongen zo goedkoop mogelijk in te kopen. Op de levensmiddelenmarkt wordt een bijzondere plaats ingenomen door de keukens van instellingen die zich bezighouden met de verzorging van kinderen, ouderen en zieken.

4.1.4   Marktproblemen door afwijkende regels

De voorgestelde oprichting op internet van een gegevensbank ter vergelijking van de verschillende nationale en regionale normen kan van pas komen om de handel op de gemeenschappelijke markt te bevorderen. De eis om alle verschillen volledig weg te vlakken, zou echter te ver voeren. Die verschillen hebben namelijk vaak een regionale, sectorale of culturele grondslag en vormen een stimulans voor innovatie en een verdere ontwikkeling van de normen en de kwaliteit van producten.

4.1.5   Toezicht op en analyse van vraag en aanbod

Het is nuttig de verzameling van statistische gegevens over de biologische productie en over de markt voor biologische producten te verbeteren (actie 3). Bij de vergaring en verwerking van aanvullende gegevens moet er echter op worden gelet dat de marktpartijen (een klein aantal grote handelsondernemingen aan de vraagkant en veel kleine, zelfstandige landbouwbedrijven aan de aanbodkant) daar evenveel profijt uit kunnen trekken of op zijn minst dat de landbouwsector hiervan geen grote nadelen ondervindt. De verzameling en snelle openbaarmaking in de nieuwe lidstaten van statistische gegevens over deze sector moet een doelstelling blijven.

4.2   Het EU-beleid voor biologische landbouw

4.2.1   Biologische landbouw in het kader van het GLB

Het EESC vraagt zich af of het Europees landbouwmodel — waarvan multifunctionele landbouw de kern vormt en waaraan de biologische landbouw dankzij haar milieuprestaties een belangrijke bijdrage levert — in de internationale onderhandelingen in het kader van de WTO voldoende onder de aandacht wordt gebracht, zodat het voortbestaan van het GLB veilig wordt gesteld en meer in het bijzonder ook de steunverlening in het kader van de tweede pijler van het GLB deel kan blijven uitmaken van de „groene box”.

4.2.2   Plattelandsontwikkeling

Het EESC zou niet alleen graag zien dat er een on line overzicht wordt opgesteld van alle communautaire maatregelen (actie 5), maar ook dat ter bevordering van de productie van biologische levensmiddelen dichtbij de consument de gezondheids- en hygiëneregels voor de kleine en middelgrote ondernemingen uit de sector levensmiddelenverwerking en -marketing worden aangepast aan het bijzondere risicopotentieel waar zij mee te maken hebben. Voor kleine ambachtelijke ondernemingen die slechts op regionaal niveau geringe hoeveelheden producten verwerken en op de markt brengen, zijn de regels die zijn opgesteld voor bedrijven die grote hoeveelheden producten verwerken, vaak onuitvoerbaar. Bovendien vormen die regels dikwijls een belemmering voor investeringen en staan daarmee nieuwe werkgelegenheid op het platteland in de weg. Het EESC onderstreept nadrukkelijk dat aanpassing van de voorschriften noodzakelijk is voor zowel biologische als conventionele kleine ambachtelijke, regionale bedrijfjes die zich bezighouden met de verwerking en het op de markt brengen van landbouwproducten. Dit soort kleine ondernemingen moeten dan ook kunnen profiteren van de bestaande uitzonderingsregeling voor verwerkende bedrijven. Inachtneming van de regels omtrent voedselveiligheid blijft voor het EESC uiteraard een topprioriteit. Die regels zijn terug te vinden in het witboek inzake voedselveiligheid en gezondheidsbescherming en in onlangs goedgekeurde wetgeving.

| 4.2.2.1 | Als initiatieven worden genomen om biologische landbouw als de beste beheersoptie te presenteren in vanuit milieuoogpunt kwetsbare gebieden (actie 6), dient erop te worden gelet dat daardoor niet een onevenwichtig aanbod en als gevolg daarvan door het beleid veroorzaakte concurrentieverstoringen in de biologische landbouw ontstaan. De strengere teeltvoorwaarden voor de betreffende gebieden moeten uitvoerig worden omschreven. |
| --- | --- |

4.2.2.1

Als initiatieven worden genomen om biologische landbouw als de beste beheersoptie te presenteren in vanuit milieuoogpunt kwetsbare gebieden (actie 6), dient erop te worden gelet dat daardoor niet een onevenwichtig aanbod en als gevolg daarvan door het beleid veroorzaakte concurrentieverstoringen in de biologische landbouw ontstaan. De strengere teeltvoorwaarden voor de betreffende gebieden moeten uitvoerig worden omschreven.

| 4.2.2.2 | In de ogen van het EESC wordt in het actieprogramma onvoldoende aandacht besteed aan de grote betekenis van de biologische landbouw en de sector biologische levensmiddelen voor de werkgelegenheid in vooral plattelandsgebieden. Uit onderzoek in de lidstaten blijkt dat nieuwe landbouwbedrijven en aanverwante ondernemingen bijna uitsluitend in de sector biologische landbouw worden opgericht. Evenzo zal de verkoop van alle agrarische kwaliteitsproducten waarop een regionale oorsprongsbenaming staat vermeld, een positief effect hebben op de ontwikkeling van plattelandsgebieden. |
| --- | --- |

4.2.2.2

In de ogen van het EESC wordt in het actieprogramma onvoldoende aandacht besteed aan de grote betekenis van de biologische landbouw en de sector biologische levensmiddelen voor de werkgelegenheid in vooral plattelandsgebieden. Uit onderzoek in de lidstaten blijkt dat nieuwe landbouwbedrijven en aanverwante ondernemingen bijna uitsluitend in de sector biologische landbouw worden opgericht. Evenzo zal de verkoop van alle agrarische kwaliteitsproducten waarop een regionale oorsprongsbenaming staat vermeld, een positief effect hebben op de ontwikkeling van plattelandsgebieden.

| 4.2.2.3 | In actie 6 komen opleiding en bijscholing van marktdeelnemers evenals voorlichting aan de orde. Teneinde in dit verband agrarische productieprocessen te verbeteren en het op de markt brengen en de verwerking van biologische producten te bevorderen, dient in het plattelandsontwikkelingsbeleid meer aandacht te worden besteed aan informatie- en kennisoverdracht. |
| --- | --- |

4.2.2.3

In actie 6 komen opleiding en bijscholing van marktdeelnemers evenals voorlichting aan de orde. Teneinde in dit verband agrarische productieprocessen te verbeteren en het op de markt brengen en de verwerking van biologische producten te bevorderen, dient in het plattelandsontwikkelingsbeleid meer aandacht te worden besteed aan informatie- en kennisoverdracht.

4.3   Onderzoek

| 4.3.1 | De biologische landbouw verschaft een landbouwmethode waarbij doelgericht slechts die werkwijzen, instrumenten en technieken worden toegepast en verder ontwikkeld welke het milieu zo min mogelijk schaden. |
| --- | --- |

4.3.1

De biologische landbouw verschaft een landbouwmethode waarbij doelgericht slechts die werkwijzen, instrumenten en technieken worden toegepast en verder ontwikkeld welke het milieu zo min mogelijk schaden.

| 4.3.2 | Het EESC ziet in dat met publiek geld gefinancierd onderzoek van groot belang is voor de biologische landbouw. Terreinen waarop de particuliere sector wetenschappelijk gezien weinig investeert, maar die maatschappelijk wel van grote betekenis zijn, moeten centraal staan in door de overheid gesteund onderzoek. Daarom moet de biologische landbouw (evenals de beoordeling van de gevolgen van de toepassing van bepaalde technologieën) een van de prioriteiten worden van het EU-kaderprogramma voor onderzoek. |
| --- | --- |

4.3.2

Het EESC ziet in dat met publiek geld gefinancierd onderzoek van groot belang is voor de biologische landbouw. Terreinen waarop de particuliere sector wetenschappelijk gezien weinig investeert, maar die maatschappelijk wel van grote betekenis zijn, moeten centraal staan in door de overheid gesteund onderzoek. Daarom moet de biologische landbouw (evenals de beoordeling van de gevolgen van de toepassing van bepaalde technologieën) een van de prioriteiten worden van het EU-kaderprogramma voor onderzoek.

| 4.3.3 | Het EESC is ermee ingenomen dat het onderzoek naar biologische landbouw wordt versterkt. De doelstellingen van dit onderzoek dienen te worden verfijnd, en nagegaan moet worden of ze met andere onderdelen van het GLB in overeenstemming zijn. Opleiding, kennisoverdracht en multidisciplinair onderzoek zijn voorwaarden voor een succesvolle verdere ontwikkeling van de sector biologische levensmiddelen. Dat moet ook in financieel opzicht duidelijker in het actieprogramma van de Commissie naar voren komen. |
| --- | --- |

4.3.3

Het EESC is ermee ingenomen dat het onderzoek naar biologische landbouw wordt versterkt. De doelstellingen van dit onderzoek dienen te worden verfijnd, en nagegaan moet worden of ze met andere onderdelen van het GLB in overeenstemming zijn. Opleiding, kennisoverdracht en multidisciplinair onderzoek zijn voorwaarden voor een succesvolle verdere ontwikkeling van de sector biologische levensmiddelen. Dat moet ook in financieel opzicht duidelijker in het actieprogramma van de Commissie naar voren komen.

| 4.3.4 | Er is dringend behoefte aan onderzoek naar biologische plantenteelt en biologische veeteelt. Belangrijk daarbij is ook de verdere ontwikkeling van geschikte rassen en soorten, teneinde voldoende afzet te kunnen genereren. |
| --- | --- |

4.3.4

Er is dringend behoefte aan onderzoek naar biologische plantenteelt en biologische veeteelt. Belangrijk daarbij is ook de verdere ontwikkeling van geschikte rassen en soorten, teneinde voldoende afzet te kunnen genereren.

4.4   Normen en controle — waarborging van de integriteit

4.4.1   De opzet van de verordening

Ondanks het bestaan van een verordening inzake biologische landbouw werden tot nu toe geen basisbeginselen van de biologische landbouw gedefinieerd. Dat kan alleen maar historisch worden verklaard. In een aantal lidstaten waar deze vorm van landbouw al geruime tijd bestaat, liggen dit soort basisbeginselen al lang vast. Thans moet overeenstemming worden bereikt over de vast te stellen basisbeginselen, waarna die daadwerkelijk moeten worden gedefinieerd (actie 8) met inachtneming van de praktijkervaringen van de IFOAM (3). Daarbij moet in het bijzonder ook met de historische ontwikkeling in de nieuwe lidstaten rekening worden gehouden.

| 4.4.1.1 | Als de basisbeginselen van de biologische landbouw worden gedefinieerd, moet er tevens op worden gelet dat, overeenkomstig de opvattingen van een aantal nationale organisaties voor biologische landbouw, niet alleen ecologische, maar ook sociaal-economische criteria in aanmerking worden genomen, zoals het creëren van waardevolle, sociaal stabiele arbeidsplaatsen op het platteland. De voor biologische landbouw relevante verordeningen moeten vervolgens elk apart worden aangepast, waarbij de nadruk op de naleving van de basisbeginselen moet liggen en telkens opnieuw moet worden bekeken of overgangsregelingen met vaste einddata nodig zijn (actie 9). |
| --- | --- |

4.4.1.1

Als de basisbeginselen van de biologische landbouw worden gedefinieerd, moet er tevens op worden gelet dat, overeenkomstig de opvattingen van een aantal nationale organisaties voor biologische landbouw, niet alleen ecologische, maar ook sociaal-economische criteria in aanmerking worden genomen, zoals het creëren van waardevolle, sociaal stabiele arbeidsplaatsen op het platteland. De voor biologische landbouw relevante verordeningen moeten vervolgens elk apart worden aangepast, waarbij de nadruk op de naleving van de basisbeginselen moet liggen en telkens opnieuw moet worden bekeken of overgangsregelingen met vaste einddata nodig zijn (actie 9).

4.4.2   Het toepassingsgebied van de normen voor biologische productie

Behalve dat dient te worden aangedrongen op eenvoudigere en geharmoniseerde normen voor plantenteelt en veehouderij, moet erop worden gelet dat kleine en middelgrote ondernemingen invloed kunnen blijven uitoefenen op ontwikkelingen in fokkerij en teelt, zodat wordt voorkomen dat „monopolistische” structuren ontstaan, zoals bijvoorbeeld bij de teelt van veel gewassen en van pluimvee reeds is gebeurd. Daardoor kunnen pluimveesoorten en gewassen die voor biologische landbouw geschikt zijn, al niet meer aan geïnteresseerde bedrijven worden geleverd. De invoering van strengere normen inzake dierenwelzijn moet gepaard gaan met passende investeringssteun, omdat dit soort normen vaak nieuwe of dure aanpassingen van bestaande stallen vereisen. Wat de plantenteelt betreft, bestaan er nog steeds geen regels voor de handel in traditionele landsoorten, d.w.z. niet meer in het soortenregister voorkomende oude gewassen. Het EESC betreurt dit en roept de Commissie op de nodige stappen voor invoering van de ontbrekende regels te zetten.

| 4.4.2.1 | In het laatste punt van actie 10 moet nader worden toegelicht of de genoemde „biodiversiteit” slaat op gewassen of vee dan wel of deze term in bredere zin moet worden opgevat en dus betrekking heeft op alle flora en fauna. Het EESC merkt echter ook op dat het hier bedoelde natuurbehoud op grond van de doelstellingen van het GLB niet uitsluitend een taak van de biologische landbouwers kan zijn. |
| --- | --- |

4.4.2.1

In het laatste punt van actie 10 moet nader worden toegelicht of de genoemde „biodiversiteit” slaat op gewassen of vee dan wel of deze term in bredere zin moet worden opgevat en dus betrekking heeft op alle flora en fauna. Het EESC merkt echter ook op dat het hier bedoelde natuurbehoud op grond van de doelstellingen van het GLB niet uitsluitend een taak van de biologische landbouwers kan zijn.

| 4.4.2.2 | Hoewel energiezuinige productiemethoden waarbij natuurlijke hulpbronnen worden gespaard, in de biologische landbouw centraal staan, is het EESC tegen speciale regelgeving daaromtrent. Prioriteit moet worden gegeven aan doeltreffende, globale agrarische en economische regels. |
| --- | --- |

4.4.2.2

Hoewel energiezuinige productiemethoden waarbij natuurlijke hulpbronnen worden gespaard, in de biologische landbouw centraal staan, is het EESC tegen speciale regelgeving daaromtrent. Prioriteit moet worden gegeven aan doeltreffende, globale agrarische en economische regels.

| 4.4.2.3 | Het EESC is er zeer mee ingenomen dat voor het eerst ook biologische normen voor aquacultuur en producten als wijn worden voorgesteld. In het bijzonder denkt het dat dit positieve effecten zal hebben op de conventionele werkmethoden van de betreffende sectoren. |
| --- | --- |

4.4.2.3

Het EESC is er zeer mee ingenomen dat voor het eerst ook biologische normen voor aquacultuur en producten als wijn worden voorgesteld. In het bijzonder denkt het dat dit positieve effecten zal hebben op de conventionele werkmethoden van de betreffende sectoren.

| 4.5 | Het EESC staat achter de oprichting van een onafhankelijk panel van deskundigen dat technisch advies moet verstrekken (actie 11), mits ook alle belanghebbenden (landbouwers, verwerkende bedrijven en consumenten) daarbij op gepaste wijze worden betrokken, zodat dit orgaan op het vertrouwen van de burgers zal kunnen rekenen. Concrete bepalingen omtrent tijdschema, doelstellingen en noodzakelijke begrotingsmiddelen — nodig om deze actie te laten slagen — ontbreken echter. |
| --- | --- |

4.5

Het EESC staat achter de oprichting van een onafhankelijk panel van deskundigen dat technisch advies moet verstrekken (actie 11), mits ook alle belanghebbenden (landbouwers, verwerkende bedrijven en consumenten) daarbij op gepaste wijze worden betrokken, zodat dit orgaan op het vertrouwen van de burgers zal kunnen rekenen. Concrete bepalingen omtrent tijdschema, doelstellingen en noodzakelijke begrotingsmiddelen — nodig om deze actie te laten slagen — ontbreken echter.

4.6   Genetisch gemodificeerde organismen

| 4.6.1 | Het EESC betreurt dat t.a.v. genetisch gemodificeerde organismen (ggo's) in het actieprogramma alleen wordt gesproken over drempelwaarden en geen totaalconcept wordt voorgesteld ter waarborging van het naast elkaar bestaan van ggo's en conventionele organismen, een voorwaarde voor de biologische landbouw in Europa. |
| --- | --- |

4.6.1

Het EESC betreurt dat t.a.v. genetisch gemodificeerde organismen (ggo's) in het actieprogramma alleen wordt gesproken over drempelwaarden en geen totaalconcept wordt voorgesteld ter waarborging van het naast elkaar bestaan van ggo's en conventionele organismen, een voorwaarde voor de biologische landbouw in Europa.

| 4.6.2 | Van bijzonder groot belang in de huidige discussie over coëxistentieregels is het verbod om in de biologische landbouw ggo's te gebruiken. Het EESC kan zich grotendeels vinden in de in dit verband geformuleerde aanbevelingen. Het deel van de landbouwsector dat geen ggo's gebruikt (zowel conventionele als biologische bedrijven), mag niet opdraaien voor kosten of inkomstenderving ten gevolge van het gebruik van ggo's. |
| --- | --- |

4.6.2

Van bijzonder groot belang in de huidige discussie over coëxistentieregels is het verbod om in de biologische landbouw ggo's te gebruiken. Het EESC kan zich grotendeels vinden in de in dit verband geformuleerde aanbevelingen. Het deel van de landbouwsector dat geen ggo's gebruikt (zowel conventionele als biologische bedrijven), mag niet opdraaien voor kosten of inkomstenderving ten gevolge van het gebruik van ggo's.

| 4.6.3 | De algemene drempels voor zaai- en pootgoed moeten in de biologische landbouw gelijk zijn aan de laagst aantoonbare waarde (actie 12). Volgens het EESC moet ook voor conventioneel, ggo-vrij zaai- en pootgoed de drempel liggen op de laagst aantoonbare waarde. Zoniet moet worden gevreesd dat ook biologische producten snel meer ggo's zullen gaan bevatten, wat de biologische landbouw in Europa in gevaar zou brengen. Omdat langs de EU-binnengrenzen uitgestrekte landbouwgronden liggen en vanwege het vrije verkeer van goederen, is ook hier een harmonisatie noodzakelijk. |
| --- | --- |

4.6.3

De algemene drempels voor zaai- en pootgoed moeten in de biologische landbouw gelijk zijn aan de laagst aantoonbare waarde (actie 12). Volgens het EESC moet ook voor conventioneel, ggo-vrij zaai- en pootgoed de drempel liggen op de laagst aantoonbare waarde. Zoniet moet worden gevreesd dat ook biologische producten snel meer ggo's zullen gaan bevatten, wat de biologische landbouw in Europa in gevaar zou brengen. Omdat langs de EU-binnengrenzen uitgestrekte landbouwgronden liggen en vanwege het vrije verkeer van goederen, is ook hier een harmonisatie noodzakelijk.

4.7   Controleregelingen

Het EESC vindt het positief dat de controles zullen worden verbeterd aan de hand van een op risico's gebaseerde aanpak (actie 13). Het wijst erop dat in de Duitse versie van het actieplan, anders dan in de Engelse versie, wordt gesteld dat de producenten van landbouwproducten op het gebied van frauduleuze praktijken het grootste risico vormen. Het EESC verzoekt de Commissie dringend deze onjuistheid te corrigeren. Als het gaat over risicoanalyse en risicobeheer moet in de controleregelingen veeleer aandacht worden besteed aan de „ongedekte flanken” in aangrenzende sectoren, bijv. bij de verwerking of het op de markt brengen van producten. Een verbetering van de controles moet tot minder bureaucratie en lagere kosten leiden. Het doelgericht onderbrengen van de controlerende instanties in samenwerkingsverbanden kan daarbij helpen.

4.8   Import

| 4.8.1 | Bij de verdere uitwerking van invoerregels voor biologische producten moet rekening worden gehouden met het risico dat levensmiddelen in toenemende mate met ggo's besmet zijn. |
| --- | --- |

4.8.1

Bij de verdere uitwerking van invoerregels voor biologische producten moet rekening worden gehouden met het risico dat levensmiddelen in toenemende mate met ggo's besmet zijn.

| 4.8.2 | Het EESC beveelt aan om in het licht van de mogelijkheden die biologische landbouw biedt, na te denken over een versteviging van de mediterrane economische ruimte. Daarbij gaat het erom de centra van biologische plantenteelt te versterken en de betrokkenen aan te moedigen zich in netwerken aaneen te sluiten. |
| --- | --- |

4.8.2

Het EESC beveelt aan om in het licht van de mogelijkheden die biologische landbouw biedt, na te denken over een versteviging van de mediterrane economische ruimte. Daarbij gaat het erom de centra van biologische plantenteelt te versterken en de betrokkenen aan te moedigen zich in netwerken aaneen te sluiten.

| 4.8.3 | Uit concurrentieoogpunt en vooral om ervoor te zorgen dat biologische producten op de Europese markt een kans maken, is het onjuist om in internationale handelsovereenkomsten t.a.v. biologische producten verdergaande concessies te doen dan t.a.v. de import van conventionele producten. |
| --- | --- |

4.8.3

Uit concurrentieoogpunt en vooral om ervoor te zorgen dat biologische producten op de Europese markt een kans maken, is het onjuist om in internationale handelsovereenkomsten t.a.v. biologische producten verdergaande concessies te doen dan t.a.v. de import van conventionele producten.

5.   Samenvatting

| 5.1 | Het EESC is ingenomen met het Europese actieplan voor biologisch voedsel en biologische landbouw. De Commissie komt daarmee niet alleen tegemoet aan het verzoek van de Raad Landbouw, maar ook aan de wensen van veel burgers. Met het stellen van voorwaarden („Cross Compliance”) en het definiëren van wat onder goede landbouw- en milieupraktijken moet worden verstaan, worden hogere eisen gesteld aan een milieuvriendelijke ontwikkeling van het Europese landbouwbeleid. |
| --- | --- |

5.1

Het EESC is ingenomen met het Europese actieplan voor biologisch voedsel en biologische landbouw. De Commissie komt daarmee niet alleen tegemoet aan het verzoek van de Raad Landbouw, maar ook aan de wensen van veel burgers. Met het stellen van voorwaarden („Cross Compliance”) en het definiëren van wat onder goede landbouw- en milieupraktijken moet worden verstaan, worden hogere eisen gesteld aan een milieuvriendelijke ontwikkeling van het Europese landbouwbeleid.

| 5.2 | Het EESC is voorstander van doelgerichte marktcampagnes en voorlichting aan de consument. Het gaat er echter vanuit dat bestaande ongelijkheden in de levensmiddelenhandel en de verwerkende sector niet groter worden. |
| --- | --- |

5.2

Het EESC is voorstander van doelgerichte marktcampagnes en voorlichting aan de consument. Het gaat er echter vanuit dat bestaande ongelijkheden in de levensmiddelenhandel en de verwerkende sector niet groter worden.

| 5.3 | In het nieuwe ELFPO-programma dient, in het kader van de maatregelen met het oog op betere kwaliteit van landbouwproducten, voldoende aandacht te worden besteed aan de biologische landbouw, die vanwege haar werkgelegenheidspotentieel en omdat ze openbare goederen verschaft, een sector van betekenis is. |
| --- | --- |

5.3

In het nieuwe ELFPO-programma dient, in het kader van de maatregelen met het oog op betere kwaliteit van landbouwproducten, voldoende aandacht te worden besteed aan de biologische landbouw, die vanwege haar werkgelegenheidspotentieel en omdat ze openbare goederen verschaft, een sector van betekenis is.

| 5.4 | Het streven naar harmonisatie van normen en controleregelingen mag voor het bedrijfsleven niet een al te grote belasting betekenen. Bovendien moet met regionale kenmerken rekening kunnen worden gehouden. Het gebruik van het EU-logo mag zowel t.a.v. Europese als uit derde landen afkomstige producten niet tot gevolg hebben dat oorsprongsbenamingen niet meer kunnen of mogen worden gebruikt. |
| --- | --- |

5.4

Het streven naar harmonisatie van normen en controleregelingen mag voor het bedrijfsleven niet een al te grote belasting betekenen. Bovendien moet met regionale kenmerken rekening kunnen worden gehouden. Het gebruik van het EU-logo mag zowel t.a.v. Europese als uit derde landen afkomstige producten niet tot gevolg hebben dat oorsprongsbenamingen niet meer kunnen of mogen worden gebruikt.

| 5.5 | Wat het naast elkaar bestaan van genetisch gemodificeerde en conventionele organismen betreft, blijft de vraag onbeantwoord hoe de biologische productie in Europa in de toekomst kan worden beschermd. Voor al het zaai- en pootgoed moet de drempel voor de aanwezigheid van ggo's daarom op de laagst aantoonbare waarde komen te liggen. |
| --- | --- |

5.5

Wat het naast elkaar bestaan van genetisch gemodificeerde en conventionele organismen betreft, blijft de vraag onbeantwoord hoe de biologische productie in Europa in de toekomst kan worden beschermd. Voor al het zaai- en pootgoed moet de drempel voor de aanwezigheid van ggo's daarom op de laagst aantoonbare waarde komen te liggen.

| 5.6 | In het EU-kaderprogramma voor onderzoek moet de biologische landbouw meer prioriteit krijgen. Dat is nodig omdat de sector biologische levensmiddelen maatschappelijk van groot belang is, maar het bedrijfsleven weinig geld voor onderzoek naar deze sector uittrekt. |
| --- | --- |

5.6

In het EU-kaderprogramma voor onderzoek moet de biologische landbouw meer prioriteit krijgen. Dat is nodig omdat de sector biologische levensmiddelen maatschappelijk van groot belang is, maar het bedrijfsleven weinig geld voor onderzoek naar deze sector uittrekt.

| 5.7 | Naar aanleiding van het besluit van het Europees Parlement om middelen van de begrotingspost voor de bevordering van de kwaliteit van landbouwproducten te gebruiken voor de uitvoering van het actieplan voor biologisch voedsel en biologische landbouw, zijn de politici die op Europees niveau het beleid bepalen, begonnen met het opvullen van de in dit verband bestaande tekorten aan mankracht en middelen. |
| --- | --- |

5.7

Naar aanleiding van het besluit van het Europees Parlement om middelen van de begrotingspost voor de bevordering van de kwaliteit van landbouwproducten te gebruiken voor de uitvoering van het actieplan voor biologisch voedsel en biologische landbouw, zijn de politici die op Europees niveau het beleid bepalen, begonnen met het opvullen van de in dit verband bestaande tekorten aan mankracht en middelen.

| 5.8 | De aan de gang zijnde discussie over de financiële vooruitzichten van de EU baart het EESC zorgen. Een korting op de middelen voor plattelandsontwikkeling zou een terugslag betekenen voor de biologische landbouw en de sector biologische levensmiddelen in Europa. |
| --- | --- |

5.8

De aan de gang zijnde discussie over de financiële vooruitzichten van de EU baart het EESC zorgen. Een korting op de middelen voor plattelandsontwikkeling zou een terugslag betekenen voor de biologische landbouw en de sector biologische levensmiddelen in Europa.

Brussel, 16 december 2004

De voorzitter

van het Europees Economisch en Sociaal Comité

A.-M. SIGMUND

---

(1)  Initiatiefadvies van het EESC over „De tweede pijler van het GLB: mogelijke aanpassingen van het plattelandsontwikkelingsbeleid (follow-up van de Conferentie van Salzburg)”.

1

(2)  Advies van het EESC (in voorbereiding) over het „Voorstel voor een verordening van de Raad inzake steun voor plattelandsontwikkeling uit het Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling (ELFPO)”.

2

(3)  International Federation of Organic Agricultural Movements (internationale vereniging van organisaties voor biologische landbouw).

3

---